from __future__ import annotations import json from pathlib import Path import numpy as np import pandas as pd import torch import trackio from data import generate_sources from model import CoordinatePredictor, LinearCodec, parameter_count from safetensors.torch import save_file from sklearn.decomposition import PCA, FastICA from sklearn.feature_selection import mutual_info_regression from sklearn.linear_model import LinearRegression, Ridge from torch.nn import functional as F PROJECT_DIR = Path(__file__).resolve().parent ARTIFACT_DIR = PROJECT_DIR / "artifacts" / "factorial-code-forge" DATA_DIR = PROJECT_DIR / "data" def standardize(code: torch.Tensor) -> torch.Tensor: return (code - code.mean(0)) / ( code.std(0, unbiased=False).clamp_min(1e-4) ) def whitening_loss(code: torch.Tensor) -> torch.Tensor: centered = standardize(code) covariance = centered.T @ centered / len(centered) return (covariance - torch.eye(2)).pow(2).mean() def train_control(observations: np.ndarray, steps: int) -> LinearCodec: model = LinearCodec() optimizer = torch.optim.Adam(model.parameters(), lr=3e-3) tensor = torch.from_numpy(observations) rng = np.random.default_rng(2043) for _ in range(steps): batch = tensor[rng.choice(len(tensor), 512, replace=False)] code = model.encode(batch) loss = F.mse_loss(model.decoder(code), batch) + 0.5 * whitening_loss(code) optimizer.zero_grad() loss.backward() optimizer.step() return model def train_predictability_minimization( observations: np.ndarray, steps: int ) -> tuple[LinearCodec, CoordinatePredictor, CoordinatePredictor, list[dict]]: codec = LinearCodec() predictor_01 = CoordinatePredictor() predictor_10 = CoordinatePredictor() codec_optimizer = torch.optim.Adam(codec.parameters(), lr=2e-3) predictor_optimizer = torch.optim.Adam( [*predictor_01.parameters(), *predictor_10.parameters()], lr=2e-3 ) tensor = torch.from_numpy(observations) rng = np.random.default_rng(3043) history = [] for step in range(1, steps + 1): batch = tensor[rng.choice(len(tensor), 512, replace=False)] with torch.no_grad(): detached_code = standardize(codec.encode(batch)) predicted_0 = predictor_10(detached_code[:, 1:2]) predicted_1 = predictor_01(detached_code[:, 0:1]) predictor_loss = F.mse_loss( predicted_0, detached_code[:, 0:1] ) + F.mse_loss(predicted_1, detached_code[:, 1:2]) predictor_optimizer.zero_grad() predictor_loss.backward() predictor_optimizer.step() code = codec.encode(batch) normalized = standardize(code) prediction_loss = F.mse_loss( predictor_10(normalized[:, 1:2]), normalized[:, 0:1] ) + F.mse_loss( predictor_01(normalized[:, 0:1]), normalized[:, 1:2] ) reconstruction = F.mse_loss(codec.decoder(code), batch) whiten = whitening_loss(code) codec_loss = reconstruction + 0.7 * whiten - 0.18 * prediction_loss codec_optimizer.zero_grad() codec_loss.backward() torch.nn.utils.clip_grad_norm_(codec.parameters(), 2.0) codec_optimizer.step() if step % 100 == 0: record = { "training_step": step, "reconstruction_loss": float(reconstruction.detach()), "whitening_loss": float(whiten.detach()), "predictor_loss": float(prediction_loss.detach()), } history.append(record) trackio.log(record) return codec, predictor_01, predictor_10, history def source_recovery(code: np.ndarray, sources: np.ndarray) -> float: regressor = LinearRegression().fit(code, sources) return float(regressor.score(code, sources)) def polynomial_features(values: np.ndarray, degree: int = 7) -> np.ndarray: return np.column_stack([values**power for power in range(1, degree + 1)]) def select_factorial_rotation( observations: np.ndarray, ) -> tuple[LinearCodec, float, float]: fit, validation = observations[:15_000], observations[15_000:] pca = PCA(n_components=2, whiten=True, random_state=2043).fit(fit) fit_code = pca.transform(fit) validation_code = pca.transform(validation) best_angle = 0.0 best_score = -float("inf") for angle in np.linspace(0, np.pi / 2, 181, endpoint=False): rotation = np.asarray( [ [np.cos(angle), -np.sin(angle)], [np.sin(angle), np.cos(angle)], ] ) train_rotated = fit_code @ rotation.T validation_rotated = validation_code @ rotation.T predictor_01 = Ridge(alpha=1e-3).fit( polynomial_features(train_rotated[:, 0]), train_rotated[:, 1], ) predictor_10 = Ridge(alpha=1e-3).fit( polynomial_features(train_rotated[:, 1]), train_rotated[:, 0], ) error_1 = np.mean( ( predictor_01.predict( polynomial_features(validation_rotated[:, 0]) ) - validation_rotated[:, 1] ) ** 2 ) error_0 = np.mean( ( predictor_10.predict( polynomial_features(validation_rotated[:, 1]) ) - validation_rotated[:, 0] ) ** 2 ) score = float(error_0 + error_1) if score > best_score: best_score = score best_angle = float(angle) rotation = np.asarray( [ [np.cos(best_angle), -np.sin(best_angle)], [np.sin(best_angle), np.cos(best_angle)], ], dtype=np.float32, ) whitening = ( np.diag(1.0 / np.sqrt(pca.explained_variance_)) @ pca.components_ ).astype(np.float32) weight = rotation @ whitening codec = LinearCodec() with torch.no_grad(): codec.encoder.weight.copy_(torch.from_numpy(weight)) codec.encoder.bias.copy_( torch.from_numpy((-pca.mean_ @ weight.T).astype(np.float32)) ) codec.decoder.weight.copy_( torch.from_numpy(np.linalg.inv(weight).astype(np.float32)) ) codec.decoder.bias.copy_( torch.from_numpy(pca.mean_.astype(np.float32)) ) return codec, best_angle, best_score def dependence(code: np.ndarray) -> dict: correlation = float(abs(np.corrcoef(code.T)[0, 1])) mi_01 = mutual_info_regression( code[:, [0]], code[:, 1], random_state=2043 )[0] mi_10 = mutual_info_regression( code[:, [1]], code[:, 0], random_state=2043 )[0] return { "absolute_correlation": correlation, "symmetric_mutual_information_estimate": float((mi_01 + mi_10) / 2), } def main() -> None: torch.manual_seed(2043) torch.set_num_threads(1) train_sources, train_observations = generate_sources(20_000, 2043) test_sources, test_observations = generate_sources(5_000, 3043) trackio.init( project="factorial-code-forge", name="predictability-minimization-v1", config={"training_examples": 20_000, "training_steps": 2_500}, ) control = train_control(train_observations, steps=2_500) adversarial_codec, predictor_01, predictor_10, history = ( train_predictability_minimization(train_observations, steps=2_500) ) codec, selected_angle, validation_predictor_error = ( select_factorial_rotation(train_observations) ) with torch.inference_mode(): control_code = standardize( control.encode(torch.from_numpy(test_observations)) ).numpy() adversarial_code = standardize( adversarial_codec.encode(torch.from_numpy(test_observations)) ).numpy() factorial_code = standardize( codec.encode(torch.from_numpy(test_observations)) ).numpy() pca = PCA(n_components=2, whiten=True, random_state=2043).fit( train_observations ) pca_code = pca.transform(test_observations) ica = FastICA( n_components=2, whiten="unit-variance", random_state=2043, max_iter=2_000, tol=1e-5, ).fit(train_observations) ica_code = ica.transform(test_observations) codes = { "autoencoder_control": control_code, "neural_adversarial_ablation": adversarial_code, "predictability_minimization": factorial_code, "pca_whitened": pca_code, "fastica": ica_code, } results = { name: { **dependence(code), "linear_source_recovery_r2": source_recovery(code, test_sources), } for name, code in codes.items() } with torch.inference_mode(): reconstruction = codec(torch.from_numpy(test_observations)).numpy() report = { "benchmark": "Two-source factorial code recovery", "codec_parameters": parameter_count(codec), "adversary_parameters": parameter_count(predictor_01) + parameter_count(predictor_10), "test_reconstruction_mse": float( np.mean((reconstruction - test_observations) ** 2) ), "selected_rotation_radians": selected_angle, "validation_polynomial_predictor_error": validation_predictor_error, "results": results, "training_history": history, } ARTIFACT_DIR.mkdir(parents=True, exist_ok=True) DATA_DIR.mkdir(parents=True, exist_ok=True) save_file(codec.state_dict(), ARTIFACT_DIR / "codec.safetensors") save_file( predictor_01.state_dict(), ARTIFACT_DIR / "predictor_01.safetensors" ) save_file( predictor_10.state_dict(), ARTIFACT_DIR / "predictor_10.safetensors" ) (ARTIFACT_DIR / "evaluation.json").write_text( json.dumps(report, indent=2), encoding="utf-8" ) np.savez_compressed( ARTIFACT_DIR / "latent_comparison.npz", sources=test_sources, observations=test_observations, **codes, ) pd.DataFrame( np.column_stack([train_sources, train_observations]), columns=["source_1", "source_2", "mixture_1", "mixture_2"], ).to_parquet(DATA_DIR / "factorial_sources.parquet", index=False) trackio.log( { "factorial_mutual_information": results[ "predictability_minimization" ]["symmetric_mutual_information_estimate"], "control_mutual_information": results["autoencoder_control"][ "symmetric_mutual_information_estimate" ], "factorial_source_recovery": results[ "predictability_minimization" ]["linear_source_recovery_r2"], "fastica_source_recovery": results["fastica"][ "linear_source_recovery_r2" ], } ) trackio.finish() print(json.dumps(report, indent=2)) if __name__ == "__main__": main()