བོད་མི་རེའི་ཁ་ན་གླུ་རེ།། གླུ་མི་ཤེས་ཟེར་བ་བོད་མིན།། མི་ལ་མི་ཁ་མེད་ན་ཤི་བོ་ཡིན།། ཤིང་ལ་དུ་བ་མེད་ན་རུལ་བོ་ཡིན།། འགྲོ་ཤེས་ན་རྨ་བྱ་མི་ཡིས་མི་ཟིན།། བཤད་ཤེས་ན་ཨ་མཚར་ཁ་ཡིས་མི་ཐུབ།། བྱ་བ་གཅིག་ལ་བྱེད་ཐབས་བརྒྱ།། འགྲོ་ས་གཅིག་ལ་འགྲོ་ལམ་སྟོང་།། སྐྱིད་ཆེ་བའི་ཉི་མ་དགོད་རྒྱུ་མི་ཡོང་། སྡུག་ཆེ་བའི་ཉི་མ་ངུ་རྒྱུ་མི་ཡོང་།། སྐད་ཆ་ཉུང་རུང་མགོ་རྔ་ཚང་།། ལུང་བ་ཆུང་རུང་རྩྭ་ཆུ་འཛོམས།། གཅིག་ར་གཉིས་ཀྱི་མང་ཉུང་ཡོད།། གང་ར་དོ་ཡིད་ཡང་ལྗིད་ཡོད།། མི་ཡིས་རྒྱུ་མཐོང་ན་གནོད་པ་མི་མཐོང་།། ཉ་ཡིས་གཟན་མཐོང་ན་རྙི་རྒྱ་མི་མཐོང་།། བརྩོན་འགྲུས་ཅན་ལ་ཤེས་བྱས་ཕྱུག། ལེ་ལོ་ཅན་ལ་གཉིད་ཀྱིས་ཕྱུག། འཇིག་རྟེན་བུ་ལོར་ཕ་ཞིག་དགོས།། ཕ་མེད་ན་རང་ལ་ཤེས་ཞིག་དགོས།། སྐ་རགས་ལྷམ་འགྱོགས་སྡོམ་ནི་བྱོས།། རང་གི་རོགས་ལ་དོ་ནི་བྱོས།། སྔོན་ནས་དྲན་ན་བློ་ཡིན།། རྗེས་ནས་དྲན་ན་འགྱོད་ཡིན།། ཁ་ཁུ་བྱུག་བཞིན་དུ་སྙན། ཁོག་གཞུ་མོ་བཞིན་དུ་འཁྱོག། འདོད་པ་ཅན་ལ་རྒྱུ་མ་བསྟེན།། ངན་སེམས་ཅན་ལ་བློ་མ་གཏོད།། རིང་ཐུང་ཚད་ན་ཤེས།། བདེན་རྫུན་བཤད་ན་ཤེས།། ལས་རྒྱུའི་བྱ་བ་སྒུག་མི་ཉན།། ཆོད་པའི་བསམ་བློ་འགྱུར་མི་ཉན།། ཕྱི་ནས་འགྲོ་རོགས་བཟང་ན་ལུས་བདེ།། ནང་ནས་འདུག་རོགས་བཟང་ན་སེམས་བདེ།། མི་གང་ཡིན་གྱི་ཁ་མ་རྒྱུག། རྟ་གང་ཡིན་གྱི་ཕོང་མ་ཞོན།། གཅིག་བཤད་སེམས་ལ་བླངས་ན།། བརྒྱ་བཤད་མདུད་པ་གྲོལ་ཐུབ།། གོས་གོང་བ་མེད་ན་བཟོ་འཕྲོ་རེད།། གྲི་ཡུ་བ་མེད་ན་རྡུང་འཕྲོ་རེད།། ཚིག་རྔ་མ་མེད་ན་བཤད་འཕྲོ་རེད།། དགའ་ས་བོ་བཤད་ཀི་འདུག་དགོས།། ན་ས་བོ་རེག་གི་འདུག་དགོས།། སྙིང་ལ་རུས་པ་ཡོད་ན།། ལྕགས་ལ་འབྲས་བུ་སྨིན།། དཀར་ནག་གི་དབྱེ་བ་འབྱེད་དགོས།། ནག་ཐིག་གི་མདུད་པ་འགྲོལ་དགོས།། དོན་ཆེན་གཞུག་ནས་མ་བསྐྱུར།། ཚིག་ཆེན་སྔོན་ལ་མ་བཤད།། དགུན་རྒྱ་སྟག་འདྲ་བོ་མཆོང་ནས་ཡོང་།། དབྱར་ཕ་མ་འདྲ་བོ་འཇབ་ནས་ཡོང་།། ཉི་མ་ཤར་ན་ས་གཞི་གསལ།། དཔེ་ཆ་བཏོན་ན་ཤེས་རྒྱ་ཆེ།། དབང་ཤེས་ཀྱིས་མི་ཡི་ཁ་འགུགས།། གནས་ལུགས་ཀྱིས་མི་ཡི་སེམས་འགུགས།། ཁྱོད་ར་འུ་གཉིས་འགྲན་རྒྱུ་མེད།། ཁྱི་ར་སེང་གེ་བཤིབ་རྒྱུ་མེད།། སྣ་གཅིག་མཁས་དགོས་པ་མ་ཟད་སྣ་མང་རྟོགས་དགོས།། རི་མགོ་མཐོ་དགོས་པ་མ་ཟད་རི་རྒྱུད་ཆེ་དགོས།། ངང་ཕྲུག་ལ་རྐྱལ་རྩལ་རྫོགས།། རྒོད་ཕྲུག་ལ་གཤོག་རྩལ་རྒྱས།། ཁ་བགད་རུང་ཁོག་ན་སྡུག་ཡོད།། མིག་ཁྲ་རིལ་མཐའ་ན་ཆུ་ཡོད།། སྐྱེས་པའི་མི་ལ་གྲགས་པའི་གཏམ་དགོས།། ཆེ་བའི་མི་ལ་མཐོ་བའི་རྟགས་དགོས།། རང་ལ་རེ་ན་ཚེ་གཅིག། མི་ལ་རེ་ན་ཉིན་གཅིག། རྒྱ་ཤོག་དཀར་པོའི་ངོས་འཇམ་ངོས་ལ།། ཡི་གེ་ནག་ཆུང་གྲལ་ལ་བཞུགས།། སྔ་ཚིག་མི་རྟག་རི་བོང་ཡ་ཁ།། ཕྱི་ཚིག་མི་རྟག་དྲེད་མོང་ཕྱི་རྟིང་།། སྐད་ཆ་བཤད་སྲོལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཡོད།། གོ་བ་ལེན་སྲོལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་འཆར།། དཀར་ནག་ཐེངས་རེར་བརྒྱུད་ན་ཉིན་རེ།། སྔོ་སེར་ཐེངས་རེར་བརྒྱུད་ན་ལོ་རེ།། བཟང་སློབ་ན་ལོ་གསུམ།། ངན་སློབ་ན་ཉིན་གསུམ།། གྲོགས་པོས་གྲོགས་པོས་བསླུ་བ་དེ།། དགོད་བཞིན་དགོད་བཞིན་བསླུ་བ་ཡིན།། ཁྲམ་པས་ཁྲམ་པས་བསླུ་བ་དེ།། ངུ་བཞིན་ངུ་བཞིན་བསླུ་བ་ཡིན།། མི་རག་སྟག་གི་ཁ་རེག། ་འབྱར་འབྲོང་གི་རྭ་འབྱར།། ཀུན་མཁྱེན་བླ་མ་བརྒྱ་ཡོད་ཀྱང་།། ལ་དད་ས་གཅིག་གིས་ཆོག། ལོ་ཉི་ཟླའི་ཉི་མ་སྟོང་ཟད།། ཝ་དམར་པོའི་གྲལ་ཁ་རླུང་ཟད།། ཆུང་དུས་ཁ་ནས་ཟས་བཅད།། ཆེ་དུས་རྒྱབ་ནས་གོས་འཕྲོག། ཁ་རླངས་པ་ཅན་གྱིས་བོས་མ་མྱོང་།། ལག་དྲི་མ་ཅན་གྱིས་རེག་མ་མྱོང་།། མི་གོ་བ་ཅན་ལ་བཤད་བདེ།། ཤིང་ཡལ་ག་ཅན་ལ་འགོ་བདེ།། ཆུ་གཙང་བོ་འཐུང་ནས་ཕོ་བ་མ་རྒྱག་རུང་སྐོམ་སེལ།། ཆོས་དམ་པ་ཉན་ནས་ནང་དོན་མ་གོ་རུང་ཕྱི་མར་ཕན།། གོང་མའི་ཡན་ན་གོང་མ།། བླ་མའི་ཡན་ན་བླ་མ།། ཆུ་གཏིང་ན་བཞུར་དལ།། མི་མཁས་ན་ཚིག་དལ།། རལ་གྲི་བརྡར་ན་ཇེ་རྣོ།། ཀླད་པ་བཀོལ་ན་ཇེ་གསལ།། ཆུ་ལ་རི་མོ་བྲིས་ན་གཟུགས་མེད།། འཇའ་ལ་ཞགས་པས་འཕངས་ན་ཐོབ་མེད། ། ཁ་གཅིག་རུང་ཁོག་པ་མི་གཅིག། སྔས་གཅིག་རུང་རྨི་ལམ་མི་གཅིག། བརྩོན་འགྲུས་མེད་པའི་རིག་པ་དེ།། ཡུ་བ་མེད་པའི་སྤུ་གྲི་འདྲ།། ཆུ་ཕག་ལོ་ལ་རྟ་ཞིག་ཉོས།། རྟ་གསེར་སྒ་མ་བསྟད་ལོ་གསུམ་འགོར།། སྟག་ལ་འགྲོགས་ན་ནགས་ལ་མཆོང་ནི་ཞིག། རྒོད་པོར་འགྲོགས་ན་དགུང་ལ་འཕུར་ནི་ཞིག། སེམས་མཐུན་རུང་རྒྱུ་མ་བསྲེས།། ཚིག་མཐུན་རུང་ལུས་མ་བསྲེས།། ཉེ་རིང་མེད་པའི་གཏམ་ཤོད།། ཡོ་གཟུར་མེད་པའི་ཐིག་བརྒྱབ།། འཇིག་རྟེན་གཏམ་ལ་ཚར་རྒྱུ་མེད།། ཚར་གི་ཉིན་མོར་འཇིག་ནི་ཡིན།། དོན་ཆུང་སྒྲུབ་ན་སེམས་ཞིབ་དགོས།། དོན་ཆེན་སྒྲུབ་ན་སེམས་ཆུང་དགོས།། ངའི་རང་སེམས་ཇ་དང་འོ་མ།། ཁ་ཁོག་ཟྭ་དང་ལྡེ་མིག་ཡིན། ཁོག་ལ་བཟུང་ན་སྐྲངས་པ་རེད།། ཁ་ལ་ཕུད་ན་རླངས་པ་རེད།། ལས་ལ་མི་བརྩོན་ཆང་ལ་ཆགས།། སང་གི་བྱ་བ་གནངས་ལ་བཅོལ།། ས་གཞི་རྒྱ་ཆེ་བ་འབྲུ་དྲུག་གི་གཏེར།། ཤེས་བྱ་རྒྱ་ཆེ་བ་ཡོན་ཏན་གྱི་མཛོད།། ཉོན་མོངས་དུག་གསུམ་གྱི་ཕྱག་རྒྱ།། འདོད་ཆགས་བྱའི་གཤོག་པ།། གཏུ་མིག་ཕག་གི་མགོ་བོ།། ཞེ་སྡང་སྦྲུལ་གྱི་རྔ་མ།། མི་བརྒྱ་མགོ་ལ་ལྕགས་གཡུགས་ནི་ཞིག་དང་།། རྟ་མགོ་ལ་སྲབ་སྐོན་ནི་ཞིག་ཡིན་དགོས།། འགྲངས་ན་ལྟོགས་དུས་སྡུག་མ་བརྗེད།། དྲོས་ན་གྲང་དུས་སྡུག་མ་བརྗེད།། སྙན་ངག་མཁན་ལ་ཅི་ཡང་རྒྱན།། མཁས་པས་བཤད་ན་ཅི་ཡང་བདེན།། མིག་ནད་འབྱུང་རྩ་ལག་ཡིན།། ཕོ་ནད་འབྱུང་རྩ་ཁ་ཡིན།། ཧ་མ་གོ་ཧ་གོ་རིལ་རིལ་འདི།། དོན་ཉག་ལ་བཀག་ན་རང་ལ་འཁོར།། བཙན་པོ་བཙན་རུང་ས་སྟེང་།། རི་རབ་མཐོ་རུང་གནང་འོག། དོན་ཆུང་སྒྲུབ་ན་སེམས་ཞིབ་དགོས།། དོན་ཆེན་སྒྲུབ་ན་སེམས་ཆུང་དགོས།། ཚུར་བཤད་གཏམ་གྱི་དོན་གོ་བ།། ཕར་བཤད་གཏམ་གྱི་སྒྲ་དག་པ།། ཁྱི་དབྱར་ལ་སྐྲག། བྱི་དགུན་ལ་སྐྲག། རྟ་ར་རའི་སྤུ་མདོག་ལོག་རུང་།། གསེར་སེར་བོའི་ཁ་མདོག་མི་ལོག། ཆེ་སར་དམིགས་ནས།། ཆུང་ས་སྒྲུབ་དགོས།། མི་ཆུང་ཆུང་བྱ་ཡང་དོན་ཤེས།། རྟ་ཆུང་ཆུང་འགྲོ་ཡང་འདུག་ཤེས།། རྒྱུ་མང་ན་ལུས་མི་ཁོམ།། ཧམ་ཆེ་ན་སེམས་མི་སྐྱིད།། ཁྱིམ་གཅིག་ན་བུ་སྤུན་མང་དེ།། དགྲ་ནག་པོ་འདུལ་བའི་ཐོ་བ་ཡིན།། ཁྱིམ་གཅིག་ན་དབང་ཆེན་མང་བ་དེ།། ཁྱིམ་བཟའ་ཚང་འཐོར་བའི་སྔ་ལྟས་ཡིན།། ཟས་རིག་དུས་རོགས་བརྗེད།། རོགས་རིག་དུས་ཁྲལ་བརྗེད།། མི་ཡིས་རྒྱུ་མཐོང་ན་གནོད་པ་མི་མཐོང་།། ཉ་ཡིས་གཟན་མཐོང་ན་རྙི་རྒྱ་མི་མཐོང་།། ཁྱི་ངན་བཀག་ན་མི་ཁོག། མི་ངན་བཟུང་ན་མི་ཐུབ།། ཡོད་ན་མེད་ན་མི་ཚེ་ད་ཐེངས།། ཤི་ན་གསོན་ན་སྙིང་གྲོགས་དམ་པ།། ལྟོ་ཁྱི་མོར་བླུད་ན་སྒོ་སྲུང་རེད།། སྐྱབས་བླ་མར་བཅོལ་ན་ཕྱི་མ་རེད།། གོ་བ་མེད་པའི་གླིང་རྒན་ལ།། རྒྱལ་པོའི་བཀའ་ལས་དབྱུག་པ་བཙལ།། རྙིང་བ་མེད་ན་གསར་བ་མེད།། ཕ་མ་མེད་ན་བུ་རྒྱུད་མེད།། གོས་སྒམ་ན་ཡོད་དུས་ལུས་དྲོད།། ཟས་སྣོད་ན་ཡོད་དུས་སེམས་སྐྱིད།། ཁ་རའི་ནང་ནས་རྟ་བརྐུས།། ཁ་ཚིག་བར་ནས་བློ་བརྐུས།། བོད་ཀྱི་ཡོན་ཏན་བློ་ཐོག་ན་ཡོད།། རྒྱའི་ཡོན་ཏན་ཡིག་ཐོག་ན་ཡོད།། གནམ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁ་མི་སོས།། གཞན་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱབ་མི་ཁེབས།། གྲོག་མ་འགྲོ་འདུག་མང་ན།། རྐང་ལག་ཐང་ཆུར་འབྱར།། སྦལ་བ་ལྡིང་ཚད་མཐོ་ན།། བྲང་ཁ་རྡོ་ལ་རྒྱག། ལོ་བཅོ་བརྒྱད་བུ་མོའི་མྱོས་བུམ་འབུར་དུས།། ཁྱིམ་ཕ་མས་སྒོ་དྲུང་བཀག་ན་དོན་མེད།། དོན་ཆུང་སྒྲུབ་ན་སེམས་ཞིབ་དགོས།། དོན་ཆེན་སྒྲུབ་ན་སེམས་ཆུང་དགོས།། དོན་ཆུང་རུང་མ་བསྒྲུབ་ན་མི་འགྲུབ།། བློ་གསལ་རུང་མ་བསླབ་ན་མི་ཤེས།། མི་ཤེས་ཤེས་ཁུལ་བྱས་ན་མཚང་ཡིན།། ཤེས་བྱ་ཁོག་ལ་བཅུག་ན་སྐྱོན་ཡིན།། ཚེ་ཟད་ནད་པ་སྨན་པས་མི་ཐུབ།། རི་བོ་ཉིལ་ན་ཐག་པས་མི་སྡོམ།། ཁྱིམ་མཚེས་བཟང་བོ་རྟ་ཡིས་མི་ཁུག། བཟའ་ཚང་བཟང་བོ་གསེར་གྱིས་མི་ཁུག། གཏམ་བཟང་ངན་གཉིས་ཀ་ཉན་དགོས།། གོས་ཡག་བཙོག་གཉིས་ཀ་གོན་དགོས།། ཁ་བཤད་དོན་ལ་འབབ་དགོས།། ཁབ་ཤུལ་སྐུད་པས་བསུམ་དགོས།། ཁ་འཆམ་ན་སྡེ་བ་བཙན་པོ་ཡིན།། འགྲིག་མཐུན་ན་བཟའ་ཚང་སྐྱིད་པོ་ཡིན།། ཨ་རིག་གླེན་རུང་མི་རིགས་ཡིན།། བྱེའུ་ཆུང་རུང་བྱ་རིགས་ཡིན།། དད་པའི་ཨ་ལོང་མེད་ན།། འདྲེན་པའི་ལྕགས་ཀྱུས་མི་ཁུགས།། ཐམས་ཅད་དགའ་ན་དགེ་བ་ཡིན།། ཕ་མ་དགའ་ན་དྲིན་ལན་ཡིན།། སེམས་ན་སྡུག་ཡོད་ན་དྭངས་ཐབས་བྱོས།། ངོ་ན་རྡུལ་ཡོད་ན་བཀྲུ་ཐབས་བྱོས།། ཁྱིམ་ལ་དགོས་པའི་རིན་ཆེན་བཟའ་དཔོན།། མི་ལ་དགོས་པའི་རིན་ཆེན་ཡོན་ཏན།། གཏམ་ཨ་ཁུས་བཤད་ན་ཉེ་རིང་མེད།། ཟས་ཕ་མས་བགོས་ན་ཆེ་ཆུང་མེད།། བཤད་ན་དམ་ཆོས་མི་གོ། བསྟན་ན་རྒྱུ་འབྲས་མི་བརྩི།། འཁོན་སྡུམ་པའི་གཟུ་བ།། གཉེན་འཛིན་པའི་བར་བ།། བསང་ཕུད་རྒྱུ་མང་ན།། འདྲེ་ཡི་སེམས་ལ་གནོད།། མཚན་རྨི་ལམ་འཁྲུག་ན་བཤད་ས།། རྐང་ཚེར་མ་ཟུག་ན་སྟོན་ས།། རྒྱ་མཚོ་གམ་ནས་བཞག་སྟེ།། ཀོ་གྱོང་མཆི་མས་སྦངས།། མི་བཟང་འགྲོགས་ན་སྤྱོད་བཟང་།། སྤྱང་ཀིར་འགྲོགས་ན་ཤ་ཟ།། ལྷུན་པོ་ཟེར་ཀྱང་རི་རེད།། རྒྱ་མཚོ་ཟེར་ཀྱང་ཆུ་རེད།། ཁ་ལས་དགེ་ན་བཟང་མི་དགོས།། སྣང་བ་མཐུན་ན་ཡག་མི་དགོས།། ཁ་རོག་ལ་སྡོད་དང་ཁ་མཆུ་མེད།། མགོ་ལག་པས་སྐྱོར་དང་རྒྱག་ནི་མེད།། བློ་བསམ་པ་གཅིག་ལ་མཉམ་འཛིན།། མཚོན་ཡུ་བ་གཅིག་ལ་མཉམ་འཇུ།། མང་དྲག་ན་རྒྱལ་པོའི་གསུང་ཡིན་རུང་ངན།། བསྟོད་དྲག་ན་མ་གཞི་བཟང་ཡིན་རུང་ངན།། ཤིང་དྲང་ན་བཀོལ་ས་མང་།། མི་དྲང་ན་མཐུན་གྲོགས་མང་།། རྣོ་མེད་རལ་གྲི་དབྱུག་པ་འདྲ།། གོམ་མེད་འདོ་བ་གླང་རྒན་འདྲ།། གཉོམ་སྲོལ་བཤད་ནས་དགྲ་ངོ་མི་ལོན།། མེད་མུག་བཏོན་ནས་འགྲུལ་ངོ་མི་ལོན།། དམ་པའི་ཆོས་ཀྱི་མགོ་དཀའ།། འཇིག་རྟེན་འཁོར་བའི་མཐའ་དཀའ།། ཁ་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་ལས་དང་ན།། གཉའ་རྐེད་པ་གཉིས་ཀྱིས་འཁུར་དགོས།། རྟའི་ཡག་ཚད་ལོ་གཅིག་ལོ་གཉིས་རེད།། མོའི་ཡག་དུས་མོ་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན།། མཁས་པ་སྔ་མ་བཟང་།། བསྟན་བཅོས་ཕྱི་མ་བཟང་།། རྟ་ཤ་ཤེད་རྒྱས་དུས་འདྲོགས་རྒྱུ་མང་།། མི་ནོམ་པ་མང་དུས་དྲན་རྒྱུ་མང་།། ནད་བྱུང་རྒྱུ་སླ་ཡང་དྲག་རྒྱུ་དཀའ།། དོན་བཤད་རྒྱུ་སླ་ཡང་བསྒྲུབ་རྒྱུ་དཀའ།། གཅིག་ལ་མ་འགྲིག་ན་མིའི་སྐྱོན།། ཀུན་ལ་མ་འགྲིག་ན་རང་གི་སྐྱོན།། སྟོན་ཐོན་དུས་ཁུ་བྱུག་ཡིན་རུང་སྐད་འགག། སད་བརྒྱབས་ན་མེ་ཏོག་ཡིན་རུང་འདབ་གྲོལ།། ཁ་མང་པོས་བཤད་ན་གོང་ཆེ།། ལག་མང་པོས་ལས་ན་ཤུགས་ཆེ།། གྱོད་རང་སྟེང་འགྲིག་ན་རྩོད་མེད།། གཉེན་རང་མཐུན་བྱུང་ན་འགྱོད་མེད།། རང་བཟང་རབས་རོགས་པས་བཤད་དགོས།། ཁྱི་བཟང་རབས་རྐུན་མས་བཤད་དགོས།། གོམ་པ་མ་སྤོས་གླིང་བཞི་སྐོར་མི་ཐུབ།། ཆུ་ཐིགས་མ་བསགས་རྒྱ་མཚོ་ཆགས་མི་སྲིད།། ཡ་རབས་མ་རབས་སྤྱོད་པས་ཤེས།། ས་ཆ་གང་ཡིན་སྐད་ཀྱིས་ཤེས།། རྟ་ཤ་ཤེད་འཛོམས་དུས་འཚོང་དགོས།། མི་མིང་གྲགས་ཆེ་དུས་འཛེམ་དགོས།། ཁ་དང་བཟའ་སྒྲིག་སྔ་མི་རུང་།། ལག་དང་ལས་ཀ་འཚུབ་མི་རུང་།། གྲི་ཆུང་ཡོད་རུང་མ་བརྡར་ན་མི་ཆོད།། རིག་པ་རྣོ་ཡང་མ་སློབ་ན་མི་མཁས།།༼རྩོམ་སྒྲིག་གསལ་དགའ།༽


བོད་ཀྱི་བུད་མེད་ལྷན་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་འདི་བཞིན་བཙན་བྱོལ་ནང་སླར་གསོ་བྱུང་ནས་ལོ་ངོ་༣༢ འཁོར་བའི་དུས་དྲན་མཛད་སྒོ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིའི་བསམ་ཡས་གླིང་བོད་མིའི་གཞིས་ཆགས་སུ་ཚོགས་གནང་ཡོད་པའི་སྐོར་གསར་འགོད་པ་ཚེ་རིང་དབང་རྒྱལ་ལགས་ཀྱིས་ས་གནས་ནས་བཏང་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་གསན་རོགས་གནང་།


བོད་རང་བཙན་ལས་འགུལ་བ་དང་རྩོམ་པ་པོ་འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུ་ཉེ་ཆར་བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལར་ཚོགས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བོད་རང་བཙན་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་ལྔ་པར་ཞུགས་ཤིང་། ཚོགས་ཆེན་མཇུག་བསྒྲིལ་ཟིན་པའི་རྗེས་སུ་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུ་ལགས་མཇལ་ཁར་བཅར་དགོས་པའི་བཀའ་འགུགས་གནང་བ་ནི་ཧ་ཅང་གི་རྩ་བ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། ནད་པ་ཞིག་ལ་རིན་ཆེན་སྨན་སྦྱིན་བཏང་བ་ལྟ་བུའི་སྦྱིན་རླབས་ཆེ་བ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་ཞུ་ཡི་ཡོད་ཅེས་གསུངས་ཡོད་པའི་སྐོར།
༧སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་༧སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་འཐུས་མི་རྣམས་མཇལ་འཕྲད་གནང་བའི་སྐབས་༧གོང་ས་མཆོག་གིས་སྐུ་ངལ་གང་འདྲ་ཞིག་དང་གནས་ཚུལ་གང་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་དབུ་མའི་ཐབས་ལམ་དེ་གསར་གཏོད་དང་གཏན་འབེབས་མཛད་དགོས་བྱུང་སྐོར་གསལ་བཤད་མཛད་སྐོར་ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་གིས་ཕྱོཌ་བསྒྲིཌ་གནང་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་གསན་གྱི་རེད།
བཞུགས་སྒར་དུ་རྒྱལ་སྤྱིའི་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོ་འཚོགས་བཞིན་ཡོད་པ་ལྟར་ཕྱི་ཚེས་༣༠་ཉིན་སྤྱི་ནོར་༧གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་བྱུང་རིམ་སྐོར་དང་བོད་རྒྱ་གཉིས་ལ་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཐད་དུ་མཐུན་ལམ་དགོས་རྒྱུ་གལ་ཆེན་ཡིན་ཞེས་ཚོགས་བཅར་བ་ཚོར་བཀའ་སློབ་གནང་བའི་སྐོར།
དབུ་མའི་ལམ་ཚོགས་བཅར་བར་མཇལ་ཁ།
རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་སློབ་སྦྱོང་ལྟེ་གནས་ཁང་དུ་བོད་མི་ཚོར་མནར་གཅོད་སྣ་ཚོགས་གཏོང་བཞིན་པ་དང་། བཙུན་མ་རྣམས་ལ་བཙམ་གཡེམ་ཀྱང་བྱེད་བཞིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཁག་གསལ་བོར་བཀོད་པའི་ཉིན་ཐོ་ཞིག་བོད་ཀྱི་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་མང་གཙོ་འཕེལ་རྒྱས་ལྟེ་གནས་ཁང་ལ་ངོ་འཕྲོད་བྱུང་བ་དེའི་ནང་དོན་ཐད་
བཞུགས་སྒར་རྡ་རམ་ས་ལར་རྒྱལ་སྤྱིའི་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དང་པོ་དེ་དབུ་འཛུགས་གནང་ཡོད་ཅིང་། ལྷན་ཚོགས་འདི་ནི་དབུ་མའི་ལམ་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་མཁན་གཞོན་སྐྱེས་ཁག་དང་དབུ་མའི་ལམ་གྱི་མི་མང་ལས་འགུལ་ཚོགས་པ་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་ཐོག་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཞིག་དང་། ཉིན་དྲུག་རིང་གི་ཚོགས་ཆེན་འདིའི་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ནས་ཚོགས་བཅར་བ་མི་གྲངས་༥༠༠ཙམ་ཞིག་འབྱོར་ཡོད་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་
མ་ཧཱ་གུ་རུའི་འབུམ་ཚོགས།


ཟླ་འདིའི་ཚེས་༩ ཉིན་གྱི་དགོང་མོའི་བོད་ནང་གི་ཆུ་ཚོད་༦ པ་ཡས་མས་ལ་ཁམས་ཡུལ་ཤུལ་སྐྱེ་རྒུ་མདོའི་གེ་སར་ཐང་ཆེན་གྱི་ཉེ་འགྲམ་དུ་བོད་པའི་གྲྭ་པ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་གྱིས་རང་ལུས་མེར་སྲེག་གིས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་དང་། འདས་གསོན་གྱི་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་རེད།
བོད་ནས་མིང་བརྗོད་འདོད་མེད་པ་ཞིག་གིས་གནས་ཚུལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་ལྟར་ན། ཁོང་གི་མིང་ལ་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ་དང་། རང་ལོ་༢༧ ། ཨ་ཕའི་མིང་ལ་ནང་ཆེན་བཀྲ་ཤིས། ཕ་ཡུལ་ཁམས་ནང་ཆེན་ནས་ཡིན་འདུག
ཁོང་གི་རང་ལུས་མེར་སྲེག་སྐབས། གཡས་གཡོན་དུ་མི་མང་པོ་ཡོད་པ་པར་ནང་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང་། སྐབས་དེར་སྐུ་མ་གྲོངས་པར་སྨན་ཁང་དུ་ཁྲིད་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོད་ནའང་། ་དེར་རྒྱ་གཞུང་གིས་དམ་དྲག་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། རྗེས་སུ་འདས་གྲོངས་སོང་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་རེད། ཕྱི་ཟླ་༧ ཚེས་༩ ཉིན་གྱི་དགོང་མོ་ནས་ཁོང་གི་རང་ལུས་མེར་སྲེག་བཏང་བའི་པར་སྤྱི་ཚོགས་འབྲེལ་མཐུད་དྲ་གནས་ཁག་ཏུ་འབྱོར་ཡོད་ནའང་། གནས་ཚུལ་གསལ་པོ་རྩད་གཅོད་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་རེད། ད་ལྟ་བོད་ནང་དུ་རྒྱ་གཞུང་ལ་རང་ལུས་མེར་སྲེག་གི་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་༡༤༢ ཟིན་ཡོད་པ་རེད།
རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དབང་བརྒྱུར་འོག་བོད་ནང་གི་བོད་དོན་ལས་འགུལ་མང་པོ་སྤེལ་སའི་ས་གནས་ཁག་ཏུ་དུས་རྒྱུན་བརྒྱུད་ལམ་བཀག་འགོག་དང་། དམ་དྲག་ཆེན་པོ་ཡོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལྟ་ན། འདི་ལོའི་༧གོང་ས་མཆོག་གི་འཁྲུངས་སྐར་སླེབས་ལ་ཉེ་བའི་སྐབས་ནས། བྲག་མགོ་རྫོང་དང་། གསེར་རྟ་རྫོང་། འབའ་ཐང་རྫོང་ཐོག ལི་ཐང་སོགས་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་ས་གནས་མང་པོར་སྐད་འཕྲིན་གྱི་བརྒྱུད་ལམ་བཀག་འགོག་བྱས་ཡོད་པ་རེད།།
གསར་འགོད་པ་ཆོས་ཉིད་འོད་ཟེར།


བོད་མིའི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་ཁྲིད་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བོད་དང་རྒྱ་ནག་ནང་གི་ནང་པ་རྣམས་ནམ་ཡང་བརྗེད་རྒྱུ་མིན་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གི་རྣམ་འགྱུར་ལ་དུས་ནམ་ཞིག་འགྱུར་བ་འགྲོ་ཚེ་མགོན་པོ་༸གང་ཉིད་མཆོག་བོད་དང་རྒྱ་ནག་ནང་ཕེབས་རྒྱུར་གྲ་སྒྲིག་ཨང་སར་ཡིན་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་སོང་།
དེ་རིང་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༨ ཉིན་གནས་མཆོག་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་སྔོན་འགྲོའི་ཆོས་འབྲེལ་ཉིན་མཐའ་མའི་ཆོས་ཐུན་དབུ་འཛུགས་མ་གནང་གོང་ལ་ཧོང་ཀོང་དང་མ་ཀའོ་གཙོས་པའི་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་ནས་བཅར་བའི་དད་ལྡན་ཆོས་ཞུ་བ་ཁག་ཅིག་ལ་དམིགས་བསལ་བཀའ་སློབ་བསྩལ་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་དེར་༸གང་ཉིད་མཆོག་གིས་རྒྱ་རིགས་ཆོས་ཞུ་བ་དེ་དག་ལ་བླ་མ་དང་སློབ་མའི་དབར་གྱི་དམ་ཚིག་སྐོར་བཀའ་བསྩལ་ཡོད་པ་རེད། ཁྱེད་ཚོར་ཧ་ཅང་དཀའ་ལས་ཡོད་ཀྱང་ཨུ་ཚུགས་བརྒྱབ་སྟེ་འདི་གར་ཆེད་མངགས་ཡོང་བར་བརྟེན་དམིགས་བསལ་གྱི་འཚམས་འདྲི་ཡོད་ཅེས་བཀའ་གནང་པ་དང་སྦྲགས། གལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཁྱེད་ཚོ་ཕར་ལོག་དགོས་པའི་སྡིག་ར་དང་བསུན་གཙེར་ཤུགས་ཆེ་བཟོ་བཞིན་ཡོད་ན་ཁྱེད་ཚོ་ཕར་ལོག་ན་འགྲིག་གི་རེད་ཅེས་ལམ་སྟོན་མཛད་པ་མ་ཟད། ལྷག་དོན་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་དངོས་གཞིའི་སྐབས་ངས་ཁྱེད་རང་ཚོ་དབང་གི་དམིགས་འོག་ཏུ་བཅུག་ནས་སྨོན་ལམ་རྒྱག་གི་ཡིན་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་ཡོད་པ་རེད།
༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་ད་དུང་ཆོས་ཞུ་བ་ཚོའི་ངོས་ནས་ཆོས་དད་ལ་དད་པ་གཅིག་པོ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་ཕྱག་དཔེ་ཁག་ཉིན་རེའི་མི་ཚེའི་ནང་བལྟ་ཀློག་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་ལྷག་པར་དུ་ཕྱག་དཔེ་དེ་དག་ནང་བཀའ་འགྲེལ་གང་གནང་པ་དེ་དག་ཐོག་ལ་ཡང་ཡང་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས་པ་དང་དེ་བཞིན་ཆོས་གྲོགས་ཕན་ཚུན་དབར་བགྲོ་གླེང་གནང་བའི་བརྒྱུད་སོ་སོའི་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཞིག་ཐེབས་ཐབས་གནང་དགོས་གལ་ཡིན་པར་ལམ་སྟོན་མཛད་ཡོད། ༸གང་ཉིད་མཆོག་གིས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་ནང་གི་ནང་པ་ཚོ་དུས་ནམ་ཡང་བརྗེད་ཐབས་མེད་སྐོར་བཀའ་སྩལ་བ་དང་འབྲེལ་ཏེ་རྒྱ་གཞུང་གི་རྣམ་འགྱུར་ལ་དུས་ནམ་ཞིག་འགྱུར་བ་འགྲོ་ཚེ་ ༸གང་ཉིད་མཆོག་བོད་དང་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་གཉིས་ནང་ཕེབས་རྒྱུར་གྲ་སྒྲིག་ཨང་སར་ཡིན་ཅེས་བཀའ་བསྩལ་མཛད་ཡོད་པ་རེད།
རྩ་བའི་ཐེངས་འདིའི་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་ཐོག་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་གཙོས་པའི་ཧོང་ཀོང་དང་ཐེ་ཝན་སོགས་ཀྱི་རྒྱ་རིགས་ ༩༠༠ ལྷག་ཙམ་ཆེད་བཅར་ཞུས་འདུག


ཨ་མི་རི་ཀས་ལོ་ངོ་བརྒྱ་ཕྲག་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་རིང་ཁུ་བྷ་ཁེར་རྐྱང་དུ་བཞག་པའི་རྗེས་ཡུལ་དེ་དང་འབྲེལ་ལམ་རྒྱུན་ལྡན་བཟོ་རྒྱུར་དམིགས་པའི་སྲིད་འཛིན་གོང་མའི་ལས་འཆར་དེ་ཚོ་སྲིད་འཛིོན་ཁྲ་རམ་ནས་ཆ་ཤས་འགྱུར་བ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཁ་ཉིན་རེས་གཟའ་པ་སངས་ཉིན་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཡོད་པ་དང་། འོན་ཀྱང་འདི་ག་རླུང་འཕྲིན་ཁང་གི་གསར་འགོད་པ་བྷིལ་གྷ་ལོ་ཡིས་གནས་ཚུལ་སྤེལ་བར་གཞིགས། བྱེད་སྟངས་དེ་ནི་མང་པོས་ཚོད་དཔག་བྱས་པ་ལས་འགྱུར་བ་ཆུང་བ་བྱུང་ཡོད་པའི་སྐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་འདི་ནམ་མཁའ་བསྟན་འཛིན་ལགས་ཀྱིས་ཕབ་སྒྱུར་དང་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་གནང་གི་རེད།


གནམ་ཆོས་ཐུགས་ཀྱི་གཏེར་ཁ་ལས་ཀུ་བེ་རའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་དམིགས་རིམ་ཟིན་བྲིས་དང་བཅས་གསལ་བར་བཀོད་པ
| Front left margin
|| ku ber |
| Back left margin
|| gter mdzod rgyas las gnam chos chags med

| Location
|| Volume 51, Text 14, Pages 205-214 |
| Cycle
|| Gnam chos thugs kyi gter kha snyan brgyud zab mo'i skor |
| Authored by
|| Karma chags med |
| Revealed by
|| Sprul sku mi 'gyur rdo rje |
| Colophon
|| སྤྲུལ་སྐུ་མི་འགྱུར་རྡོ་རྗེ་ཡི། །དགུང་ལོ་བཅུ་གསུམ་བྱ་ལོ་ལ། །ས་ག་ཟླ་བའི་ཉེར་བརྒྱད་ཉིན། །རྟ་བདག་གནོད་སྦྱིན་ཀུ་བེ་ར། །ཆ་ལུགས་མངོན་རྟོགས་དང་མཚུངས་པ། །དངོས་སུ་བྱུང་སྟེ་ཕུལ་བར་གསུངས། །འདོན་ཆ་ལ་སོགས་མ་མཆིས་ཤིང་། །རྒྱུད་ཚིག་ཅུང་ཟད་གོ་དཀའ་བས། །སྔགས་འཆང་གུ་རུའི་མིང་ཅན་གྱིས། །རྟ་ཁྱུ་མང་སྲུང་མཎྜལ་བཅས། །ཡུན་རིང་ཞིག་ནས་བསྐུལ་བའི་ཕྱིར། །བྱ་ལོ་མཆུ་ཟླའི་མར་ངོ་ཡི། །ཚེས་བཅུའི་ཉི་མ་སྔ་དྲོའི་ཐུན། །གཏེར་བློན་རཱ་ག་ཨ་སྱ་ཡིས། །གཏེར་གཞུང་འགྲེལ་བར་གོ་བདེར་སྨྲས། །དགེ་སློང་བརྩོན་འགྲུས་ཞེས་བྱས་བྲིས། །ཉེས་འགལ་གཏེར་སྲུང་རྣམས་ལ་བཤགས། །དགེ་བས་འདི་དང་འབྲེལ་ཐོགས་ཀུན། །རྔོག་ཆགས་ཐམས་ཅད་འཕེལ་ཞིང་རྒྱས། །ཅང་ཤེས་དངོས་གྲུབ་ཐོབ་པར་ཤོག །མངྒ་ལཾ།།


༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༩ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༦ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་རྡ་རམ་ས་ལའི་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡ་དང་། ཀོ་རི་ཡ། མ་ལེ་ཤི་ཡ། སིངྒ་པོར། ཐའེ་ལན་ཌི། ཝི་དི་ནམ་སོགས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ནས་ཕེབས་པའི་དད་ལྡན་ཆོས་ཞུ་བ་ ༨༥༠ ཡིས་གཙོས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ ༦༩ ནས་ཕེབས་པའི་སེར་སྐྱ་མི་གྲངས་ ༦༥༠༠ བརྒལ་བར་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་འགྲེལ་གྱི་གསུང་ཆོས་འཕྲོ་སྐྱོང་དང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་ལམ་གསུམ་རྣམ་གསུམ་གྱི་བཀའ་ཁྲིད། དེ་བཞིན་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོག་ཆོག་དང་གཟུངས་སྔགས་ཁག་ཅིག་གི་ལུང་བཅས་བཀའ་དྲིན་སྩལ་ཡོད་པ་རེད།
དེ་ཡང་ཆུ་ཚོད་ ༨།༥༠ ཙམ་ལ་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བཞུགས་སྒར་ཕོ་བྲང་ནས་ཨེ་ཤ་ཡའི་གསུང་ཆོས་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་གི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་བྱེད་ཚོས་སྤོས་སྣེས་མདུན་བསུ་དང་བཅས་ཐེག་ཆེན་ཆོས་གླིང་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཏེ་བཞུགས་ཁྲིར་༸ཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས། པ་ལའི་སྐད་ཐོག་དཀོན་མཆོག་རྗེས་དྲན་གྱི་མདོ་གསུངས་འདོན་གནང་བ་དང་། དེ་ནས་ཨིན་ཌོ་ནེ་ཤི་ཡའི་དགེ་འདུན་པ་དང་བཙུན་མ། དགེ་བསྙེན་སོགས་ཁག་ཅིག་གིས་རང་སྐད་ཐོག་ཤེས་རབ་སྙིང་པོ་གསུང་འདོན་གྲུབ་མཚམས། ཆོས་རྔ་ཆེན་པོའི་སྒྲ་ཡིས་ནི།། སྡུག་བསྔལ་སེམས་ཅན་ཐར་བགྱིད་ཤོག། བསྐལ་བ་བྱེ་བ་བསམ་ཡས་སུ།། ཆོས་སྟོན་མཛད་ཅིང་བཞུགས་གྱུར་ཅིག། ཅེས་གསུང་འདོན་གནང་རྗེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན།
དེ་རིང་ཉིན་ཐ་མ་རེད། ངོས་ཀྱིས་མཇུག་ཏུ་དགེ་བ་སེམས་བསྐྱེད་དང་། དེའི་སྔོན་ལ་ལམ་གཙོ་བཤད་དགོས་བསམ་བྱུང་། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཀླུ་སྒྲུབ་གྱི་གསུང་རྣམས་ཧ་ཅང་གཞི་རྒྱ་ཆེན་པོ་བྱས་ནས་གསུངས་ཡོད་པས་དེ་ལག་ལེན་ལ་སྒྲིལ་ཡོང་སྐབས། རྡོག་སྒྲིལ་བོ་ནི་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་ཇོ་བོ་རྗེ་ལྷ་ཆེན་དཱི་པཾ་ཀ་ར་ཤྲཱི་ཛྙཱ་ན་ཕེབས་ནས་ལམ་སྒྲོན་མཛད་པ་རེད། འབྲོམ་སྟོན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོས། ངོ་མཚར་བཀའ་ནི་སྡེ་སྣོད་གསུམ་ཡིན་ཏེ།། གདམས་པ་སྐྱེས་བུ་གསུམ་གྱིས་མཛེས་པ་ཡི།། བཀའ་གདམས་རིན་ཆེན་གསེར་གྱི་ཕྲེང་བ་ལ།། འགྲོ་བ་གང་གིས་བགྲངས་ཀྱང་དོན་ཡོད་འགྱུར།། ཞེས་གསུངས་འདུག བཀའ་འགྱུར་བསྟན་འགྱུར་པོ་ཏི་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཡོད་པའི་ནང་དོན་སྙིང་པོ་ཚུར་བསྡུས་ཡོང་ན་ཕྱི་མ་མངོན་མཐོ་སྒྲུབ་པ་དང་། ངེས་ལེགས་སྒྲུབ་པ། དེ་ནས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གོ་འཕང་སྒྲུབ་པ་སྟེ་དོན་ཚན་གསུམ་རེད། དེ་ལ་སྐྱེས་བུ་ཆུང་བུའི་ལམ་རིམ། སྐྱེས་བུ་འབྲིང་གི་ལམ་རིམ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་ལམ་རིམ་ཞེས་གོ་རིམ་སྒྲིག་ནས་གསུངས་འདུག ང་རང་ཚོ་ལྟ་བུ་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་གྱིས་སྐྱེས་བུ་ཆུང་བུ་དང་ཐུན་མོང་བ། སྐྱེས་བུ་འབྲིང་དང་ཐུན་མོང་བ། སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོའི་ལམ་རིམ་ཞེས་འགྲོ་སྟངས་ཤིག་རེད།
བཀའ་གདམས་གོང་མ་ཚོར་ཁྲིད་ཚུལ་མ་འདྲ་བ་ཡོད་པ་རེད། རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་ལམ་རིམ་ཆེན་མོ། ལམ་རིམ་འབྲིང་། ལམ་རིམ་ཆུང་ངུའམ་སྨོན་ལམ་གྱི་ཚུལ་དུ་མཛད་པའི་ལམ་རིམ་བསྡུས་དོན་བཅས་མཛད་ཡོད་པ་རེད། རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པར་འགྲེལ་སྟངས་ཤིག་གིས་ཚ་ཁོ་དབོན་པོ་ངག་དབང་གྲགས་པ་ལ་གསུངས་པའི་ལམ་གྱི་གཙོ་བོ་རྣམ་གསུམ་ཟེར་བ་འདི་ཉུང་ཉུང་དང་། ཉིན་རེ་བཞིན་དུ་མར་ཤར་སྒོམ་བྱེད་པ་ཡིན་ན་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན། འདི་བཤད་དགོས་དྲན་པ་ཡིན། ཞེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་རྗེས་མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་འགྲེལ་གྱི་གསུང་ཆོས་འཕྲོ་སྐྱོང་གིས་ཆུ་ཚོད་༩།༥༠ ཙམ་ལ་ཡོངས་སུ་གྲུབ་རྗེས། མགོན་པོ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀྱིས་མཛད་པའི་བྱང་ཆུབ་སེམས་འགྲེལ་གསུངས་བྱིན་རླབས་ཅན་རེད། ཅེས་དང་།
ཁ་སང་དང་ཁ་ཉིན་ནང་ཆོས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་རེད། གློ་བུར་དུ་ཉམས་ལེན་བྱེད་སྟངས་ཚོད་མ་ཐིག་ལྟ་བུ་ཡོང་རྒྱུ་འདུག རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་ཐོར་བུའི་ནང་དུ་གསལ་བའི་ལམ་གཙོ་ནི་ཚ་ཁོ་དབོན་པོ་ངག་དབང་གྲགས་པ་ལ་གསུངས་པ་གསལ་གྱི་འདུག་པ་འདི་ནི་ཉུང་ཉུང་དང་། དོན་དག་ཧ་ཅང་འདུས་ཆེན་པོ་རེད། ཁོ་བོས་སྨྲས་པའི་རྗེས་སུ་བཞུགས་ཤིག་དང༌།། ཚེ་རབས་ཀུན་ཏུ་སྤྱོད་དང་སྨོན་ལམ་ཀུན།། མཚུངས་པར་སྤྱད་དེ་ནམ་ཞིག་སངས་རྒྱས་ཚེ།། བདུད་རྩིའི་བགོ་བཤའ་ཐོག་མར་སྦྱིན་པར་བྱ།། ཞེས་ཚོ་ཁོ་ངག་དབང་གྲགས་པ་ལ་ང་དང་མཉམ་དུ་ཚོགས་བསགས་སྒྲིབ་སྦྱང་བྱོས་དང་། མ་འོངས་པར་ང་མངོན་པར་རྫོགས་པར་སངས་རྒྱས་པའི་གནས་སྐབས་ལ་འཁོར་གྱི་ཐོག་མར་གཟུང་གི་ཡིན་ཞེས་ནང་ཚགས་སུ་གསུངས་འདུག ཁོང་ནི་ཤར་རྒྱལ་མོ་རོང་གི་ས་ཁུལ་ནས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་བསྟན་པའི་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེར་མཛད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་རེད། ཅེས་སོགས་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་ཚུལ་གལ་ཆེ་བ་དང་། དོལ་རྒྱལ་གྱི་སྐོར་ནས་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་སྩལ་ཏེ་ལམ་གཙོའི་བཤད་ལུང་ཡོངས་སུ་གྲུབ་རྗེས་སེམས་བསྐྱེད་ཀྱི་སྡོམ་པ་འབོག་ཆོག་སྩལ།
གཞན་ཡང་། ཁ་སང་ཁྱོད་ཚོ་འདིར་ཡོང་དུས་གནོད་པ་མིན་ནམ་ལྟ་བུ་དང་། བར་ཆད་གཏོང་མཁན་མེད་དམ་ལྟ་བུའི་རྣམ་རྟོག་ཡོད་ནའང་དེ་རིང་ནས་བཟུང་དེ་ལྟ་བུའི་བར་ཆད་བྱེད་མཁན་དང་། གནོད་པ་གཏོང་མཁན་རྣམས་སྙིང་རྗེ་བའི་ཡུལ་ལ་བསྟེན་ནས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་བདག་གི་མགྲོན་དུ་གཉེར་ཞེས་མཉམ་དུ་སྡོད་པ་ཞིག་དགོས། མཁྱེན་སོང་ངམ། གནོད་པ་བཟློག་ཐབས་ཡག་ཤོས་དེ་རེད། དེ་མིན་རང་གཅེས་འཛིན་གྱི་བསམ་བློས་ང་ལ་གནོད་ཀྱི་རེད་བསམ་ནས་ལྷ་དྲག་པོ་ཞིག་གི་སྔགས་བགྲངས་པ་ཡིན་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད་མེད་མི་ཤེས། གནོད་བྱེད་མཁན་རྣམས་རང་གཅེས་འཛིན་གྱི་གཞན་དབང་དུ་ཕྱིན་པ་དང་། བདེན་འཛིན་གྱི་གཞན་དབང་ལ་ཕྱིན་ནས་གནོད་ཡོང་གི་ཡོད་པ་རེད། སྙིང་རྗེ་བའི་ཡུལ་རེད། དེར་བརྟེན། དེ་ལྟ་བུའི་གནོད་བྱེད་ལ་དམིགས་ནས་སྙིང་རྗེ་སྒོམ་རྒྱུ་མ་གཏོགས་གནོད་བྱེད་ཀྱིས་ང་ལ་གནོད་ཀྱི་རེད་བསམ་པའི་འཇིགས་སྣང་དང་དངངས་སྐྲག་བྱེད་དགོས་པ་ཁྱོན་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད། མཁྱེན་སོང་ངམ། ཞེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་རྗེས་ཐུབ་པའི་མཚན་སྔགས་དང་། སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་གཟུངས་སྔགས། འཇམ་པའི་དབྱངས་ཀྱི་གཟུངས་སྔགས། སྒྲོལ་མའི་གཟུངས་སྔགས་བཅས་ཀྱི་ལུང་སྩལ་རྗེས་བཀའ་ཕེབས་དོན།
ཁྱོད་རང་ཚོ་ནད་དང་ན་ཚ་ཡོད་མཁན་ཡོད་ན་སྒྲོལ་མའི་གཟུངས་སྔགས་བགྲངས་ཚེ་ཕྲན་བུ་ཕན་ཐོགས་ཡོང་གི་རེད། ཁྱོད་རང་ཚོ་རང་ཉིད་དང་ཕྲུ་གུ་ཚོར་ཨ་ར་པཱ་ཙ་ཡག་པོ་བགྲངས་བཅུག་དང་རིག་པ་ཡག་རུ་འགྲོ་བར་ཧ་ཅང་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་སེམས་རྒྱུད་འདུལ་བ་དང་སེམས་ལྷོད་ལྷོད་བྱེད་པ། དེ་བཞིན་ཁོང་ཁྲོ་ཟ་བའི་སྐབས་སུ་མ་ཎི་བགྲོངས་དང་སེམས་ལྷོད་དུ་འགྲོ་གི་རེད། མཁྱེན་སོང་ངམ། ད་ཐེངས་འདིའི་ཆོས་འབྲེལ་ལེགས་པར་ཟིན་པ་ཡིན། ལོ་རྗེས་མར་སྒུག ཅེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་དང་བསྔོ་བ་མཛད་རྗེས་ཨེ་ཤ་ཡའི་གསུང་ཆོས་གོ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་གི་ཚོགས་མི་རྣམས་སྐུ་པར་ལྷན་སྒྲོན་མཛད་དེ་ཐེངས་འདིའི་གསུང་ཆོས་གནང་སྒོ་ལེགས་པར་གྲུབ་ཡོད་པ་རེད།


ཕུལ་བྱུང་འཛིན་གྲྭ་དང་ལྷག་དཀར་སྲུང་བརྩི།
༢༠༢༠ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༤ ནས་ཚེས་ ༨ བར་ཉིན་གྲངས་བཞིའི་རིང་ཨར་གྷའོ་ས་གནས་སུ་ཐེངས་དང་པོར་དབྱར་དུས་ཕུལ་བྱུང་རིག་གནས་འཛིན་གྲྭ་ཞིག་གོ་སྒྲིག་ཞུས་ཅིང་དངོས་སུ་མཉམ་ཞུགས་གནང་མཁན་གྱི་སློབ་མ་ ༣༥ བྱུང་ཡོད་པ་དེ་དག་ལས་སློབ་མ་བཞི་ཙམ་ས་གནས་ཛུ་རིག་དང་སོ་ལོ་ཐོན། སྦེན་བཅས་ཡིན།
སློབ་མ་ཐོ་འགོད་གནང་མཁན་ཚད་གཞི་དེ་ཕྲུག་གུ་ལོ་བཞི་ནས་བཅུ་བདུན་བར་ཡིན་པ་དང་དེ་ཡང་འཛིན་གྲྭ་ཁག་གསུམ་ལ་བགོས་པ་དཔེར་ན། དམའ་རིམ་འཛིན་གྲྭ འབྲིང་རིམ་འཛིན་གྲྭ མཐོ་རིམ་འཛིན་གྲྭ་བཅས་ཡིན། དམའ་རིམ་འཛིན་གྲྭའི་སློབ་མ་རྣམས་ལ་ཀ་མད་སུམ་ཅུ་དང་། མགོ་ཅན། འདོགས་ཅན་བཅས་དང་། འབྲིང་རིམ་འཛིན་གྲྭར་ཆ་མཚོན་ན་སྔོན་རྗེས་ཡང་གསུམ་གྱིས་གཙོས་མིང་ཚབ་དང་། བྱ་བའི་ཚིག་གྲོགས། ཨི་ལྡན་གྱི་ཕྲད་སྦྱོར་ཚུལ། རྒྱན་སྡུད་ཀྱི་ཕྲད་སྦྱོར་ཚུལ། མཐོ་རིམ་འཛིན་གྲྭར་གནས་ཚད་ཅུང་མཐོ་བའི་མིང་ཚབ་དང་། བྱ་བའི་ཚིག་གྲོགས། འབྲེལ་སྒྲ་དང་བྱེད་སྒྲའི་རྣམ་གཞག དེ་བཞིན་ཞེ་ས་བསྐྱོན་སྟངས་སོགས་ཡིན། འཛིན་གྲྭ་མཐོ་དམའ་འབྲིང་གསུམ་དེ་དག་ལ་ཐུན་མོང་གི་སློབ་ཚན་ནམ་ནང་ལས་ལྟ་བུ་ནི་མིང་ཚིག་ཕྱུག་པོར་འགྱུར་ཕྱིར་ཉིན་རེར་ཉེ་བར་འཁོ་བའི་ཚིག་གསར་དང་དེའི་རི་མོ་རྣམས་མཚོན་ཁྲ་ཅན་གྱི་བྱང་བུ་དུ་མ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། བོད་སྐད་ནང་ཡོད་པའི་བྱིས་པའི་བརྙན་ཐུང་སོགས་བསྟན་སྟེ་བརྙན་ཐུང་དེ་དག་གི་ནང་དོན་རྟོགས་ཕྱིར་སྒྲུང་ཤོད་རྒྱུའི་ལས་རིམ། དེ་བཞིན་ཉིན་རེར་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་མ་དཔེ་བཀུར་བ་སོགས་ཡིན།
དེ་རིང་ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༨ ཉིན་འཛིན་གྲྭ་ཚོགས་ཐེངས་མཐའ་མ་དེ་ཡང་ཚེས་བཟང་སྟེ་རྒྱལ་བའི་ལྷག་དཀར་འཁེལ་ཡོད་ཅིང་དུས་ཆེན་དེ་དང་བསྟུན་ཏེ་སློབ་ཕྲུག་དགེ་ལས་ཀྱིས་གཙོས་ཁྱིམ་བདག་ཕ་མ་ཡོངས་ནས་ལྷག་དཀར་སྲུང་བརྩི་ཞུ་ཕྱིར་བོད་ཆས་བཟང་པོས་སྤྲས་ཡོད་པ་དང་། ཉིན་ལྔའི་རིག་གནས་འཛིན་གྲྭ་དེ་བཞིན་འཇུག་བསྡུ་མཚམས་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ནས་༧རྒྱལ་བའི་གསོལ་འདེབས་འུར་འདོན་གནང་རྗེས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་གླུ་བཏང་། དེ་བཞིན་སློབ་ཕྲུག་ཡོངས་ལ་ལེགས་སྐྱེས་དང་ཕྱག་འཁྱེར་སོགས་ཨར་གྷའོ་ས་གནས་ཚོགས་ཆུང་དང་བོད་སློབ་ཀྱི་དགེ་ལས་ཐུན་མོང་ནས་གསོལ་སྩལ་ཞུས།
མཐར་བཀྲ་ཤིས་ལོ་ལེགས་ཡོང་ཕྱིར་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཚུལ་དུ་སྲོལ་རྒྱུན་སྟོད་གཞས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སོགས་སྐོར་བྲོ་དག་ལ་རོལ་ནས་དབྱར་དུས་ཕུལ་བྱུང་རིག་གནས་འཛིན་གྲྭ་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་ངང་གྲོལ་ལོ། ། ཨར་གྷའོ་བོད་སློབ་དང་རིག་གཞུང་སྡེ་ཚན་ནས།
མཆན་བུ། (༠)
མཆན་འགྲེལ་ཐོག་མ་དེ་ཁྱེད་ནས་འགོད་རོགས་ཞུ།


༄༅།།ལུགས་ཟུང་གི་བསླབ་བྱ་མུ་ཐི་ལའི་ཕྲེང་བ།
༸གོང་ས་ལྔ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ།
སྨྲ་བ་ངག་གི་དབང་ཕྱུག་འཇམ་དཔལ་དབྱངས། །དབྱངས་ཅན་ལྷ་མོ་གཙུག་ལག་འདོད་འཇོའི་དཔལ། །དཔལ་ལྡན་ཚངས་པ་སྡེ་བཞིའི་བང་མཛོད་འཛིན། །འཛིན་མའི་མངའ་བདག་རྣམས་ཀྱིས་ཤིས་པར་སྩོལ། །ཆོས་དང་སྲིད་ཀྱི་ཚིག་དོན་ཟབ་བརླིང་སྒྲ། །སྙན་ངག་པི་ཝཾ་རྒྱུད་ཀྱིས་གླུར་བླངས་ན། །རྣམ་དཔྱོད་ལང་ཚོ་རྒྱས་པའི་ཤེས་ལྡན་རྣར། །འཇེབས་ཀྱང་ཕལ་ཆེར་ཐོས་འཛིན་ཚེར་མལ་ཉལ། །དེའི་ཕྱིར་མཆོག་དམན་ཀུན་གྱིས་ལེགས་རྟོགས་པའི། །འབོལ་རྩོམ་ཚིགས་སུ་བཅད་པའི་མུ་ཐི་ལ། །ཆིང་གི་གནམ་གྱི་རིགས་ལས་མི་བདག་མགུལ། །མཛེས་བྱེད་དོ་ཤལ་འཕྲེང་བའི་རྒྱན་དུ་སྤུད། །དེང་སང་རྒྱ་གར་རྒྱ་ནག་ཧོར་བོད་སོགས། །སྔོན་བྱུང་ཡ་རབས་ངང་ཚུལ་ལུགས་གཉིས་ཁྲིམས། །ཆེར་ནུབ་ངན་སྤྱོད་ངོ་སོར་འཁྱེར་དུས་འདིར། །ལེགས་པར་བཤད་ཀྱང་ཙཱུ་ཏའི་རྐང་གཉིས་བཞིན། །བྱང་བསྟན་ཕུག་པར་རྟ་ལྗང་ཅན་གྱི་ཟེར། །མི་འཇུག་དངོས་པོའི་གཤིས་ལ་བཅོས་མེད་ཀྱང་། །ཕྱོགས་གཞན་བུག་པར་ཤར་བའི་སྣང་བ་ཡིས། །འཐིབས་བུའི་སྨག་རུམ་སེལ་བ་འགའ་འབྱུང་སྙམ། །ལྷ་ཆོས་ལྟ་ཞོག་མི་ཆོས་བྱ་གཞག་ཀྱང་། །ལམ་དུ་རྒྱུག་མིན་བསོད་ནམས་ལ་རག་པས། །དཀོན་ཅོག་མཆོད་དང་ངན་སློང་སྦྱིན་གཏོང་སོགས། །ལེགས་བྱས་སྤེལ་བའི་ཚོགས་ཆེན་གསོག་པ་གནད། །མངོན་ཤེས་མེད་ཕྱིར་གྲོས་དང་མདུན་མ་ཀུན། །ཐོག་ཏུ་ཁེལ་དཀའ་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་དང་། །དགྲ་གཉེན་བར་མ་བརྟགས་ནས་འཕྲལ་ཚོད་འཕྲལ། །བླངས་ཏེ་འཇུག་པ་ཕོ་ཚོད་ཡང་རྩེ་ཡིན། །སེམས་ཀྱི་འཆར་སྒོ་འབྱུང་ལ་མཐའ་མེད་ཀྱང་། །གྲེ་བར་བསྐྱིལ་ནས་མི་སྨྲ་བ་དེ་མཁས། །སྙིང་ནའི་དགྲ་ལ་འཕྲལ་དུ་མི་ཁྲོ་བར། །བཅོས་མ་འཛུམ་གྱིས་བསུ་བ་གྲུང་པོ་ཡིན། །རང་བློར་མི་འབབ་གཏམ་ཚིག་ཅི་བྱུང་ཡང་། །བརྫུ་བཟང་ཁོག་ནས་མི་མངོན་ལེན་པ་ཟབ། །ཟས་ནོར་འདོད་ཀྱང་ངག་འཛངས་གཡོ་ཐབས་ཀྱིས། །མི་མངོན་ཤུགས་ཀྱིས་ལེན་པ་སྤྱང་པོ་ཡིན། །ངན་ལ་མི་འཁང་སླད་ནས་འགྱུར་བ་སྲིད། །བཟང་ལ་མ་བསྟོད་ཅིར་འགྱུར་ཤེས་པ་དཀའ། །གང་གི་ཐོག་ཏུ་འབབ་པའི་གནད་མེད་པར། །གཞན་ཟེར་འབྲངས་བའི་ཞལ་ལྕེ་བཅད་མི་རུང་། །བྱ་བ་གང་ཡང་འགྲུབ་པའི་གདེང་མེད་པར། །ཁ་འདོན་མི་སྐྱེན་ཁོང་དུ་སྦེད་པ་གནད། །བུ་སོགས་གཉེན་ལ་བྱམས་དྲགས་ངན་སྲོལ་ཡོང་། །དགྲ་ལ་ཧ་ཅང་སྡང་ན་རང་ལ་མཚུངས། །གཉེན་ལ་རལ་སྤྱོད་ཆེས་ན་ནམ་ཕུགས་འཁོན། །བྲན་ལ་འབར་ཤ་ཆེས་ན་འཁོར་མཁན་དཀོན། །འཁོར་ལ་ཆེས་ཆེར་རྩུབ་ན་སྙིང་སྐྲན་འཇུག །གྲོགས་ལ་རྔན་ཆེན་མངས་ན་ཞེ་བཞག་ཡོང་། །དཔེ་ངན་གཞན་ལ་གཏོད་ན་རང་ལ་འཁོར། །ཁ་དགྲ་མི་བསག་གནག་པ་སེམས་ལ་ཞོག །གཉེན་ལ་མི་བསྟོད་བྱམས་པ་ཡིད་ལ་འཛིན། །ངན་བློ་ཡོད་ཀྱང་ཕྱི་རུ་འཇམ་སྐད་སྙན། །གདོང་ཐུག་དྲག་པོས་དགྲ་བོ་ཐུལ་དཀའ་བས། །སྣ་ཚོགས་ཐབས་ཀྱིས་མདུན་མ་རླབས་ཀྱིས་ཆོད། །གཏམ་མགོ་འཛུམ་བསུ་མཇུག་མ་དལ་གྱིས་ལོང་། །དགོས་དོན་ཕིགས་སྨྲ་འཚམ་ཞིང་མཛེས་པར་བརྗོད། །སེར་སྣ་ཙམ་གྱིས་ཟས་ནོར་གསོག་དཀའ་བས། །བརྒྱ་བཤིག་སྟོང་འགུགས་སྤྱི་བྱམས་བློ་རྒྱ་བསྐྱེད། །བུ་ལ་ཉེས་སྐྱོན་བཤད་ན་རྗེས་སུ་ཕན། །རང་ལ་ཆེ་བསྟོད་སྤངས་ན་ནམ་ཕུགས་བྲིན། །རང་འདོད་ཞེ་བཞག་སྤྱི་གཙིགས་ཕྱིར་བྱས་བཙུན། །བུད་མེད་གྲོས་དབང་མ་གཏོང་རང་ཐག་ཆོད། །རྨོངས་པར་གྲོས་དང་ངན་ལ་དབང་མ་ཤོར། །གྲོས་ལ་མི་དབང་མི་ལ་གྲོས་མ་འཆད། །དཀྲུགས་ཤིང་བྱེད་མཁན་གྲོས་ཀྱི་ཁྱུར་མ་འཇུག །མཁས་དང་རྒན་རབས་ཉམས་ཆེན་ཤ་ཚར་དྲིས། །གྲོས་མཐིལ་རེ་ཞིག་མ་བཤད་བསྒྱུར་དུ་བཏུབ། །གྲོས་ལ་བསམ་གཞིགས་མང་བཏང་ཧང་བུག་ཆུང་། །མ་དཔེ་རང་ལ་བཀབ་ནས་ཞིབ་མོར་དཔྱད། །ཕྲན་བུའི་ཁེ་ལ་བལྟས་ནས་ཉེན་སྡོ་དང་། །གཏམ་ངན་མི་བསམ་འདོད་ལ་སྲེད་པས་ཕུང་། །ཡ་རབས་དུས་བསྟུན་དམའ་སར་འབེབས་མི་རུང་། །མ་རབས་ཆེ་སར་བཏོན་ན་གཉའ་བ་རེངས། །མཁས་པ་རས་བོར་ཡོན་ཏན་ལྡན་པ་དཀོན། །མི་མངས་དགྲ་རུ་མི་ལེན་གཉེན་དུ་འགུགས། །མི་འགྲུབ་ཁས་ལེན་མ་ཆེ་དེར་མི་འཇུག །གཅེས་ནོར་འདོད་ཅན་མི་ལ་མི་སྟོན་གསང་། །ཆོས་མེད་ལ་གྲོས་ངན་སེམས་ཅན་ལ་བློ། །མི་གཏོད་སྙིང་གཏམ་ཁ་མང་ཅན་ལ་གསང་། །སྣ་ཐུང་ཀུ་རེ་མི་ཐུབ་ལ་སྡོ་སྤོང་། །མི་བདེན་པ་ལ་ཡུས་ཀྱིས་གཤགས་མ་གདབ། །མི་ཉན་གྲོས་འདེབས་མེད་ལ་ཁྱེར་ཤོག་དང་། །མི་ཡོང་ལས་འཆོལ་མི་ཤེས་ཀོ་ལོང་དོར། །དྲིན་འདྲེན་མངས་ན་དགའ་བའི་གདུང་སེམས་འཆོར། །གྱོང་ཅན་མངས་ན་གཉེན་ཡང་ཞེན་པ་ལྡོག །གཞན་སྡུག་སྙིང་ཚིམ་མ་བྱེད་རང་ལ་འཁོར། །རང་སྐྱིད་མ་ངོམ་གཞན་གྱིས་དེ་ལན་འཇལ། །གྲོས་ཉེས་འགྱོད་ཐལ་མི་བྱ་ཕྱིན་ཆད་གཟབས། །དགོས་མེད་འཕོག་ཐུག་གཏམ་གྱིས་དགྲ་བོ་འགུགས། །ཕ་རོལ་བསམ་པ་རྟོགས་ཕྱིར་ཡུན་དུ་སོམས། །རང་མགོ་ཐོན་པའི་འཕྲུལ་ཅན་གྲུང་པོ་ཡིན། །ཆེན་པོར་སླེབས་ཚེ་ཁེངས་དང་ང་རྒྱལ་དམད། །ཀུན་གྱིས་ཁུར་དུས་འོག་འཛུལ་འཇུག་བདེ་བྱེད། །འགྲུབ་ཚད་མི་བྱེད་ཚོད་འཛིན་ཁེ་ཉེན་བསམ། །དཔོན་དུ་གྱུར་ཚེ་འདོད་ཆུང་སྤྱི་གཙིགས་ངོས། །སྒེར་དུ་བལྟོས་རྣམས་མི་མངོན་ཤུགས་ཀྱིས་སྐྱོང་། །ཤེས་ཚད་ལག་ཏུ་མི་ལེན་བླངས་ཕྱིན་ཆད། །ཞི་དྲག་ཐབས་ཀྱིས་བྱ་བ་མཐའ་རུ་ཐོན། །ཟེར་ཚད་བདེན་པར་མི་འཛིན་དཔྱད་དར་གྱིས། །ཟས་ཞིམ་མིར་བྱིན་ནོར་བཟང་རང་གིས་ཆོངས། །མི་སྙིང་གཅོད་པའི་གཏམ་དེ་ལྕེ་ནས་བཟུང་། །སྡང་དགྲའི་ནོར་ལ་མ་བལྟ་བརྗེད་མ་གཞུག །མ་ཞིམ་སྣ་གཉེར་ཞིམ་ལ་ཧབ་ཤ་དང་། །མ་མགུར་འཕྲལ་དུ་མཆུ་མུག་མིག་ལྡོག་སྤོང་། །དོན་མེད་ལས་ལ་བརྩོན་འགྲུབ་རང་ངལ་ཡིན། །གསོད་བརྡུངས་ངེས་པར་དགོས་ལ་སྙིང་ལ་ཆུང་། །འབབ་ངེས་ཁྲལ་དང་ལག་འདོན་ཡང་མི་འཇུག །དགོས་མེད་འབངས་རྣམས་མནར་བའི་ལས་མི་བྱེད། །ཕྲད་མ་ཐག་པའི་མི་ལ་ངོ་ཤེས་དང་། །འདྲིས་མ་ཐག་པའི་མི་ལ་བློ་གཏོད་དང་། །སེམས་ལ་བབས་འཕྲལ་དགའ་བའི་འཛུམ་སྟོན་དང་། །མ་བབས་འཕྲལ་བཞིན་སྡུད་རྣམས་ཀླད་ཆུང་ཡིན། །དྲག་པོ་དྲག་ཁྱེར་མ་མཁས་ནམ་ཕུགས་འཕུང་། །མཛའ་བ་མཛའ་ཁྱེར་མ་མཁས་ནམ་ཕུགས་འཁོན། །མཁས་པ་མཁས་ཁྱེར་མ་མཁས་ནམ་ཕུག་བླུན། །བཙུན་པ་བཙུན་ཁྱེར་མ་མཁས་ནམ་ཕུགས་འཆལ། །ཆེ་བ་ཆེ་ཁྱེར་མ་མཁས་ནམ་ཕུགས་དམའ། །གཏམ་ལ་རྒྱུ་མཚན་ཡོད་པས་གཞན་ཁ་མྱུལ། །བག་ཕེབས་ངག་འཇམ་སྙན་མོས་བློ་བྲིད་ནས། །གཞན་མཚང་ཐབས་ཀྱིས་བྲུས་ནས་ཆམ་ལ་འབེབས། །མ་བཤད་ཕས་ཀྱང་མི་གོ་ལྷོད་པར་སྨྲ། །མ་འབར་བུས་ཀྱང་མི་ཉན་རན་པར་རྒོལ། །མ་བསླབས་སུས་ཀྱང་མི་གོ་ལེགས་པར་བསླབས། །མ་སྦྱིན་གཉེན་ཡང་མི་འཁོར་བག་རེ་སྟེར། །ཡང་ཡང་བྱིན་སར་རྟག་འགྲོ་བྱམས་པ་ཟད། །དྲིན་ཅན་མི་དེ་སུན་དུ་མ་འཇུག་མཛངས། །གཉའ་བར་འཆོར་བའི་དགྲ་བོ་རངས་མ་འཇུག །སུས་ཕན་མི་ཤེས་སྙོམ་ཆུང་རས་མ་བོར། །གང་བཅོལ་གོ་ཆོད་གྱུར་ན་བྲན་གྱི་རབ། །རྫུན་དང་གཡོ་སྒྱུ་མི་ཤེས་ནམ་ཕུགས་བྲིན། །ཁ་ཉུང་ལག་པ་གཙང་བ་ཡོན་ཏན་མཆོག །བྱས་ཡུས་ཆེས་ན་ལས་ལ་ངོ་སོ་ཆུང་། །ཁ་གདངས་སྦར་བསྡམས་མི་དང་འབྲེལ་བྱེད་འཕུང་། །མཐོན་པོ་ང་རྒྱལ་ཅན་གྱི་མཚང་མ་འདྲུ། །བསམ་ངན་ཕྱི་ཐག་ཐུང་དང་གྲོགས་མ་བྱེད། །ཞེ་སྡང་ཁ་འཇམ་ཅན་ལ་རང་ཟོན་ཆུག །དོན་མེད་གཏམ་ལ་ཡང་ཡང་སྐྱོར་ཟློས་སྤོང་། །ཕྱུག་པོ་ནོར་ལ་སྤྱོད་ཤེས་སླད་ནས་འཕེལ། །མི་ལྡོགས་བསྲིས་ཞིབ་བྱས་ན་རང་སྡུག་ཆུང་། །དབུལ་ཡང་སྡུག་ཐེག་བྱས་ནས་ཕོ་བཟོ་བྱེད། །ནོར་ཡོད་མེད་པོར་མ་བརྫུ་ཀུན་གྱིས་ཤེས། །ངན་པ་ཆེ་སྐད་མ་འདོན་ཁྲེལ་བདས་ཡོང་། །གདོང་པར་ཁྲག་མེད་གཉེན་ལ་རེ་བ་ལས། །ངོ་ཚ་ཁྲེལ་ཡོད་ཤེས་པའི་དགྲ་བོ་དགའ། །བློ་གཏད་མི་ཐུབ་སྤུན་དང་བཟའ་ཚང་ལས། །གསང་ཐུབ་བློ་ལྡན་གྲོགས་དང་གྲོང་བ་བཟང་། །ཡོན་ཏན་མེད་པའི་ཚོགས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ལས། །ཤེས་རབ་ལྡན་པའི་གྲྭ་སློབ་བྱས་ནས་འཚེངས། །མི་ཉན་ཁ་འདུས་མང་པོའི་དཔོན་པོ་ལས། །ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་ལྡན་པའི་གཡོག་པོ་སྐྱིད། །ལང་ཤོར་རྐུན་པོ་མི་ཡི་ཁྱུར་མི་ཚུད། །བློ་གྲོས་ཟབ་དང་མགོ་འཐོམས་ནོར་ས་ཡོད། །ཀླད་ཆུང་མི་དང་གྲུང་པོ་ནོར་ས་ཡོད། །མ་ནུས་ཇོ་བཟང་བརྫུ་ཆེ་ནོར་ས་ཡོད། །བློ་ཤེད་ཅན་དང་དོ་ཐུང་ནོར་ས་ཡོད། །རང་བཞིན་བཟང་དང་མདོ་མེད་ནོར་ས་ཡོད། །དྲང་པོའི་མི་དང་གླེན་པ་ནོར་ས་ཡོད། །ཚུལ་འཆོས་ཅན་དང་བཙུན་པ་ནོར་ས་ཡོད། །ཚེ་བློས་ཐོངས་དང་ཟོག་པོ་ནོར་ས་ཡོད། །བརྫུ་བག་ཅན་དང་མཁས་པ་ནོར་ས་ཡོད། །དེ་ལྟར་ཚེ་འདིའི་མདུན་མ་བསྒྲུབ་པ་ལ། །བླང་དང་དོར་བྱའི་སྐྱོན་ཡོན་ཤེས་བྱས་ནས། །དཔའ་འཛངས་རྟུལ་ཕོད་སྣ་ཚོགས་གཡོ་འཕྲུལ་གྱིས། །རང་ཉིད་རྒྱལ་བའི་སྒྱུ་ཐབས་ལྷུར་ལེན་གཅེས། །འོན་ཏེ་ཚངས་པ་བརྒྱ་བྱིན་འཁོར་ལོས་སྒྱུར། །ལྷ་མིའི་དཔལ་འབྱོར་ཀུན་ལ་ལོངས་སྤྱོད་མཐར། །སླར་ཡང་ལྕགས་བསྲེགས་ས་གཞིར་དམྱལ་བའི་མེ། །འབར་བའི་བུད་ཤིང་བྱེད་སྲིད་ཡིད་བརྟན་ཅི། །འཇིག་རྟེན་གསལ་བར་བྱེད་པའི་ཉི་ཟླ་ཡང་། །སྔོན་བསགས་བཟང་པོའི་འཕེན་པ་རྫོགས་པའི་མཐར། །རང་གི་ལག་པ་བརྐྱང་བསྐུམ་ཡང་མི་མཐོང་བའི། །མུན་པའི་མལ་དུ་ཉལ་འབྱུང་མཆི་མ་དཀུ། །པདྨའི་འདབ་འདྲའི་གོས་ཀྱི་རེག་བྱས་ཀྱང་། །ལུས་ལ་རྩུབ་ཉམས་བྱེད་པའི་སྨིན་ལེགས་མ། །བདག་པོའི་རོ་དང་ལྷན་ཅིག་སྲེག་ཁང་དུ། །རབ་འབར་མེ་ཡིས་བསྲེག་པ་སུ་ཡིས་བཟློག །ནོར་བུའི་གླིང་དུ་བགྲོད་པའི་ཚོང་ཟོག་གིས། །རྣམ་ཐོས་བུ་ལ་འགྲན་པའི་དེད་དཔོན་ཡང་། །འཇུར་གེགས་གནས་སུ་སྐྱེ་ནས་ཟས་སྐོམ་གྱིས། །བཀྲེས་ཤིང་སྐོམས་པའི་ངང་ཚུལ་ཀྱེ་མ་ཧུད། །དགྲ་འདུལ་གཉེན་སྐྱོང་མངའ་ཐང་ལོངས་སྤྱོད་སོགས། །བླ་ནས་བླར་འཕེལ་ཕོ་རྒོད་གྲུང་པོ་ཡི། །གྲངས་སུ་ཆུད་ཀྱང་ཚེ་ནི་ནམ་མཁའི་གློག །རྨི་ལམ་ཙམ་གྱི་བདེ་བས་ཅི་ཞིག་བྱ། །བསམས་ཀྱིན་ནམ་ཡང་རྫུན་ཟོག་མི་གསུང་བ། །འོ་སྐོལ་རྣམ་འདྲེན་ཟས་གཙང་སྲས་པོ་དེས། །འཁོར་བར་གནས་ཕྱིན་སྡུག་བསྔལ་རང་བཞིན་དུ། །བསྟན་ཚུལ་བསམས་ན་སྙིང་ཡང་དུམ་བུར་འགས། །བཟོད་དཀའི་སྡུག་བསྔལ་འདི་ལས་སླན་ཆད་དུ། །མི་ལྡོག་ཐར་བའི་ཁང་པར་འཇུག་པའི་ཐབས། །དཀར་ནག་ལས་འབྲས་བསམས་ནས་བླང་དོར་ངོས། །བསླབ་པ་རྣམ་གསུམ་ཉམས་ལེན་གྲུང་པོ་ཡིན། །སངས་རྒྱས་སྲས་བཅས་མངོན་སུམ་མཐོང་དཀའ་ཡང་། །དེ་དག་ཞལ་སྐྱིན་གསུང་དང་ཐུགས་རྟེན་ལ། །མེ་ཏོག་གདུག་སྤོས་མར་མེ་ལྷ་བཤོས་སྒྲ། །འཕན་གདུགས་ཕྱེ་ཕུར་ལ་སོགས་མཆོད་སྦྱིན་དབུལ། །བསླབ་གསུམ་ལྡན་པའི་དགེ་འདུན་བསྙེན་བཀུར་ནས། །ཐུབ་གསུང་སྒྲོག་སོགས་མཆོད་སྤྱོད་རྣམ་བཅུའི་ལས། །རྣམ་གསུམ་འཁོར་ལོའི་བྱ་བ་ཆེར་སྤེལ་བའི། །བསོད་ནམས་ཚོགས་ཆེན་གསོག་པ་གནད་དུ་ཆེ། །དབུལ་ཕོངས་སྐྱེ་རྒུ་ཀུན་ལ་སྦྱིན་པ་གཏོང་། །ཉམ་ཐག་ནད་པར་གོས་ཟས་སྨན་གྱིས་བསྐྱངས། །འཆི་ངེས་དུད་འགྲོ་གསོད་འོས་ནག་ཆེན་མི། །སྲོག་བླུ་མི་འཇིགས་སྐྱབས་ཀྱི་སྦྱིན་པ་བྱ། །ལྷ་མིའི་རྟེན་བཟང་ཐོབ་པའི་རྒྱུའི་གཙོ་བོ། །བྱ་སླ་ཚེགས་ཆུང་ཡན་ལག་བརྒྱད་པའི་ཁྲིམས། །ཉ་སྟོང་བརྒྱད་གསུམ་རྣམས་ལ་ལེགས་བླངས་ནས། །དམ་བཅའ་སྡོམ་པ་ཚུལ་བཞིན་བསྲུང་བར་མཛོད། །ཚིག་རྩུབ་མཚོན་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པའི་གོ །བཙན་པོར་གྱོན་ན་རང་རྒྱུད་མི་འཁྲུགས་པས། །རྣམ་པར་དགེ་བའི་སྲོག་རྩ་མི་གཅོད་ཅིང་། །སྔར་བསགས་འཕེལ་བའི་ཐབས་ཚུལ་འདི་ལ་བརྩོན། །སྒྱིད་ལུག་ལེ་ལོ་བཏང་སྙོམས་དབང་སོང་ན། །ལེགས་པའི་ཡོན་ཏན་གང་ཡང་འགྲུབ་དཀའ་བས། །དལ་མེད་བརྩོན་པ་ཆེན་པོས་འབད་བྱས་ན། །ཆེས་ཆེར་དཀའ་བའི་ལས་ཀྱང་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ། །དེ་བཞིན་གཤེགས་སྐུ་ལ་སོགས་དམིགས་རྟེན་ལ། །མ་ཡེངས་གཞོལ་བའི་ཏིང་འཛིན་བརྟན་པོའི་རྒྱུན། །ཆད་མེད་བསྟར་ན་ཉོན་མོངས་མངོན་གྱུར་མགོ། །ཟིལ་མནན་ལུས་སེམས་ལས་རུང་བསམ་གཏན་རྙེད། །ཆོས་རྣམས་སོ་སོའི་གདགས་གཞིའི་སྟེང་ཙམ་ན། །རྟོག་པས་བཏགས་པ་ལས་གཞན་དོན་དམ་དུ། །མ་རྙེད་རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་འབྱུང་དབུ་མའི་ལམ། །ཤེས་རབ་མཚོན་གྱིས་འཁོར་བའི་རྩ་བ་གཅོད། །དྲན་པས་འཆི་བདག་དཔུང་འཇོམས་ཚེ་དཔག་མེད། །ཡིད་སྲུབས་སྡེ་བཅས་མཐར་བྱེད་གསང་བའི་བདག །བླ་མགོན་དབྱེར་མེད་མྱུར་མཛད་ཕྱག་དྲུག་པ། །འདི་ཕྱི་བར་དོའི་སྐྱབས་ཡིན་རྟག་ཏུ་བསྟེན། །དེ་ཡང་གནམ་དང་ས་ཡི་དཀྱིལ་འཁོར་ལ། །དབང་ཕྱུག་མི་ཡི་རྒྱལ་པོ་ཆེན་པོ་རྣམས། །རང་ཉིད་གཅིག་པུར་དགེ་སྦྱོར་ལ་གཞོལ་ལས། །བསྟན་འགྲོའི་བདེ་ཐབས་བསྒྲུབ་པ་མཆོག་ཏུ་བསྔགས། །ཉི་འོག་མི་ཡི་བདག་པོ་ཆེ་རྣམས་དང་། །ཕན་ཚུན་མཉེས་གཤིན་བྱམས་པའི་སེམས་བཟང་པོས། །རང་རང་མངའ་རིས་རྣམས་ཀྱི་ཆོག་ཤེས་ཤིང་། །འབངས་ཀུན་བདེ་ཕྱིར་བཟང་པོའི་གཞུང་བཟང་སྤེལ། །སངས་རྒྱས་ཐུགས་རྗེ་ཕྱོགས་བྲལ་འགྲོ་བ་ལ། །འཇུག་ཕྱིར་ཡང་དག་ཆོས་ལ་རིས་མེད་ཀྱང་། །གནའ་བོའི་དུས་ནས་དར་བའི་ཡབ་མེས་ཀྱི། །ཆོས་ལུགས་གྲུབ་པའི་མཐའ་དེ་ཤིན་ཏུ་ཤིས། །བྱང་ཕྱོགས་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་ཁམས་སུ། །ཨལ་ཐན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཏི་ཤི་རིར། །བསོད་ནམས་མཚན་ལྡན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གང་། །བྱོན་ནས་དེང་བར་ཞྭ་སེར་ཅན་གྱིས་ཁྱབ། །རྒྱུ་མཚན་དེས་ན་འཇམ་མགོན་བཙོང་ཁ་པའི། །བསྟན་པ་རིན་ཆེན་བཀུར་ན་ཕྱག་དྲུག་མགོན། །ལས་གཤིན་འདོད་ཁམས་མ་སོགས་ཆོས་སྲུང་གིས། །རྟག་ཏུ་བསྲུང་ཞིང་མངའ་ཐང་བདེ་སྐྱིད་འཕེལ། །ལུགས་གཉིས་ཟུང་འབྲེལ་ཡབ་མེས་རྒྱལ་པོའི་ཁྲི། །མནན་ནས་ས་ཆེན་འཇམ་དར་ཡིག་གཅིག་དང་། །ཕ་རོལ་ཕྱིན་དྲུག་སྤྱོད་པ་ཉེར་སྤྱད་པས། །འདི་ཕྱི་གཏན་གྱི་མདུན་མ་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ། །དེ་ལྟར་ཆོས་སྲིད་བླང་དོར་རང་ཉིད་ལ། །མི་ལྡན་ནེ་ཙོའི་བརྗོད་པ་ལྟ་བུའི་ཚིག །སྨྲ་ལ་མཁས་རྣམས་ཁྲེལ་ཡང་སྟོན་ཟླ་ལྟར། །ཆེས་དཀར་སེམས་བཟང་བ་ལ་ཉེས་པ་མེད། །འདིས་མཚོན་དགེ་བས་གནམ་བསྐོས་མི་ཡི་བདག །བཙུན་མོ་སྲས་བཅས་བློན་འབངས་རབ་བརྟན་ཅིང་། །མངའ་ཐང་དཔལ་འབྱོར་རྣམ་མང་ཐོས་སྲས་དང་། །མཚུངས་པའི་སྐལ་བ་བཟང་པོར་འགྱུར་བར་ཤོག །
དེ་ལྟར་ལུགས་གཉིས་དང་འབྲེལ་བའི་བསླབ་བྱའི་རིམ་པ་མུ་ཐི་ལའི་འཕྲེང་བ་འདི་ནི་ཚེ་རིང་གནམ་གྱི་ཤེ་མོང་གིས་སྟོབས་ཀྱི་དབང་ཕྱུག་ཆིང་གིས་ཀྱི་རིགས་ལས་ཁལ་ཁ་ཐུ་ཤེ་ཡེ་ཐུ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་པོས་རི་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལྗོངས་སུ་དཀོན་ཅོག་གསུམ་ལ་བླ་མར་བཟུང་སྟེ་མཆོད་པར་བྱོན་པའི་ཚེ་རྩོམས་ཤིག་པར་གསུང་གིས་བསྐུལ་བ་ལྟར་ཟ་ཧོར་གྱི་རིགས་ལས་སྡེ་སྣོད་གསུམ་པ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་འཇིགས་མེད་གོ་ཆ་ཐུབ་བསྟན་ལང་ཚོའི་སྡེས་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་སྦྱར་བའི་ཡི་གེ་པ་ནི་འཕྱོང་རྒྱས་བཀྲས་རབ་ཕུན་ཚོགས་དབང་པོའོ། །


ལྷགས་ཀའི་ཆབ་རིལ།
རྟོག་པ་རྩིབ་བརྡར་བྱས་པའི་ཁུད་ཤམ་དུ།།
འཇམ་རྩུབ་ཚོར་བ་སྐྱེན་པའི་བགབ་མ་ལ།།
ཁ་བའི་ཆབ་རིལ་ཐོགས་པའི་འཁྱགས་རུམ་ནང་།།
ཆབ་ཀྱི་གྲམ་པ་གཤགས་སའི་ལྷགས་རླུང་དྲན།།
བསིལ་ཞད་གདོང་ལ་གཏད་པའི་ངར་ཤུགས་དང་།།
བ་སྤུ་ལུས་ནས་གཟེངས་པའི་འཁྱགས་ཞད་ཀྱིས།།
ཁ་འདར་ཁོག་ལུ་རྒྱག་པའི་ཚུགས་ཀ་ལ།།
དགུན་གྱི་གྲ་ཞག་རྒྱས་དུས་བཙིར་སྐད་མང་།།
ཕ་ཝང་ཤག་ཤག་བཀས་པའི་དངངས་སྐྲག་དང་།།
ཆུ་བོ་རིལ་རིལ་ཆགས་པའི་སྐྱོ་སྣང་ལ།།
རླངས་པ་སྐྱ་ཡ་ཞིག་གི་ཚོར་བ་མང་།།
རྣོ་ཞགས་ལྷགས་ཀའི་འོབས་ཀྱིས་དར་མདུད་རྒྱག།
ལག་ཆུང་མེ་ཏོག་འཁོབ་ནས་ཁ་ནང་བཞག།
རྐང་ཆུང་གངས་ལ་ཟུག་པས་ངུ་སིད་ཤོར།།
ཡན་ལག་ཧྲག་པོ་མེད་པའི་བྱིས་དུས་ཤིག།
ང་ཡིས་ཆབ་རིལ་ཐོགས་ནས་ངུ་མ་བགད།།
ལྷས་འདབས་ལྕི་རུག་སྒྲུག་ནས་སེན་ཁ་གས།།
ཆ་རུ་གདང་ལ་བཏགས་པས་མཛུམ་སྐེ་ཆད།།
ལང་ཚོས་གངས་ཆར་གཤག་ནས་འཁུ་ཚོས་མོག།
ལྷས་འདབས་ལྷགས་རླུང་གསེབ་ཏུ་མི་སྣ་མང་།།
༢༠༡༩/༩/༢༤/དགོང་མོ་ཁྱུང་བསོད་བློའི་ལག་རྩེད།


རྒྱ་ནག་གི་རིག་གསར་རྗེས་ལ་བོད་པའི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་བསྐྱར་གསོའི་ལས་དོན་ཐོག་ཕྱག་རྗེས་འཇོག་མཁན་མཁས་པ་ཚེ་བརྟན་ཞབས་དྲུང་མཆོག་དང་རྩིས་རམས་པ་བསམ་འགྲུབ་རྒྱ་མཚོ་རྣམ་གཉིས་ལ་རྗེས་དྲན་ཞུས།
ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༩ ཉིན། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང་། “མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་དང་བསམ་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་རིག་གཞུང་བསམ་བློའི་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུ་” ཞེས་པ་ཚོགས་ཡོད་པ་དང་། ཚོགས་འདུ་དེའི་སྟེང་། སྦྲང་ཆར་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་གི་མཁས་དབང་ཟླ་བ་བློ་གྲོས་དང་། ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་ལོ་རྒྱུས་མཁས་པ་རྒྱལ་མོའི་འབྲུག་པ། ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་སློབ་གཙོ་ཟུར་བ་གཉའ་ཀོང་དཀོན་མཆོག་ཚེ་བརྟན་དང་སློབ་གཙོ་གཞོན་པ་ཟུར་བ་སྙིང་བོ་རྒྱལ། སྐད་བརྡ་རིག་པའི་ཆེད་མཁས་པ་དཔའ་མཁར། མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་རྒྱ་ཡེ་བཀྲ་བྷོ། ཀན་ལྷོ་དགེ་འོས་སློབ་གླིང་གི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་རྡོ་ཕྲུག ལྷ་མཆོག་རྒྱལ། ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། དེ་བཞིན་རྒྱ་རིགས་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་སོགས་མཁས་པ་དང་ཞིབ་འཇུག་པ་ ༦༠༠ ལྷག་འཛོམས་ཡོད་འདུག
ཚོགས་འདུའི་སྟེང་མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་དང་བསམ་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་རིག་གཞུང་གི་མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ། བོད་སྐད་ཡིག་རྩོམ་རིག་ཆེད་ལས་འཛུགས་སྐྲུན་ཐད་ཕྱག་རྗེས་སོགས་ལ་བགྲོ་གླེང་དཔྱད་བསྡུར་གནང་ཡོད་པ་རེད། སྔ་དྲོའི་བགྲོ་གླེང་དབུ་འཛུགས་མཛད་སྒོའི་སྟེང་། ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་པ་རྒྱལ་མོ་འབྲུག་པ་དང་ཆེན་རྡོ་རྗེ། རྡོ་ཕྲུག ཁ་སྒང་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་། དགེ་འདུན་བསམ་གཏན། རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན། སྒོམ་པ་བཀྲ་ཤིས་བཅས་ཀྱིས་སྔ་རྗེས་སུ་གཏམ་བཤད་གནང་སྟེ་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་གཉིས་ལ་དྲན་གསོ་ཞུས་པ་དང་། དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་མཱ་ཅིན་ཝུའུ་ཡིས་《སློབ་དཔོན་གཉིས་ནི་ང་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་མིག་དཔེ་ཡག་ཤོས་ཡིན་》ཅེས་པའི་གསུང་བཤད་གནང་སྟེ། མཁས་དབང་ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་མཆོག་གི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཉམས་མྱོང་དང་ཐབས་ཤེས། སློབ་ཁྲིད་གནང་ཐབས། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་དཔེ་ཀློག་གནང་ཐབས་སོགས་ལ་དྲན་གསོ་བྱས་ཡོད་པ་དང་། སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་བསམ་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་ནི་གནམ་རིག་སྐར་རྩིས་རིག་པའི་མཁས་དབང་ཆེན་མོ་ཡིན་པ་དང་། སྔ་རྗེས་སུ་ནུབ་བྱང་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་དང་མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་སོགས་མཐོ་སློབ་ཁག་ཏུ་བོད་ཀྱི་གནམ་རིག་སྐར་རྩིས་ཐོག་ཤེས་ལྡན་མི་སྣ་མང་པོ་གསོ་སྐྱོང་གནང་བ་དང་། <<བོད་ཀྱི་གནམ་རིག་སྐར་རྩིས་རིག་པའི་ཚིག་མཛོད་>>དང་། <<སྐར་རྩིས་ཀུན་འདུས་ནོར་བུ།>>སོགས་གཙོ་བྱས་པའི་རྩིས་དཀར་ནག་སྐོར་གྱི་ཕྱག་རྩོམ་མང་པོ་མཛད་ཡོད་པ་དང་། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གནམ་རིག་སྐར་རྩིས་རིག་པ་དེང་རབས་ཅན་དུ་བསྒྱུར་པར་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་གནང་མཛད་ཡོད་པ་སོགས་ངོ་སྤྲོད་གནང་ཡོད་པ་རེད།
ཕྱི་དྲོ་ཚོགས་འདུ་ཚོགས་ཆུང་གཉིས་སུ་བགོས་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས་ཡོད་ཅིང་། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་ཆེན་པ་ཟླ་བ་བློ་གྲོས་དང་ལྷོ་ནུབ་མི་རིགས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་འབུམ་སྐྱབས། མཚོ་སྔོན་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་གྱི་དགེ་རྒན་ཆེན་མོ་གཟུངས་འབུམ་ཐར་སོགས་ཆེད་མཁས་པ་ ༢༠ ཙམ་གྱིས་གཏམ་བཤད་གནང་སྟེ། གས་མི་འདྲ་བའི་ཐོག་ནས་རང་རང་སོ་སོའི་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཉམས་མྱོང་དང་སྦྲགས་ཏེ། མཁས་མཆོག་རྣམ་པ་གཉིས་ཀྱི་རིག་གཞུང་བསམ་བློ་ལ་ངོས་ཟིན་དང་། མི་རིགས་སློབ་གསོའི་བྱ་གཞག་ཐད་བཞག་པའི་བླ་མེད་ཀྱི་བྱས་རྗེས་ལ་རྗེས་དྲན། གཟབ་ནན་གྱི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་ཤེས་རབ་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་སྤྱོད་པ། གསར་གཏོད་ཞིབ་འཇུག་གི་ཐབས་ལམ་སོགས་རྒྱུན་འཛིན་དང་དར་སྤེལ་བཏང་སྟེ། རིག་གཞུང་ལས་རིགས་ཐུན་མོང་གི་བསམ་པའི་རྒྱུ་ནོར་དུ་འཛིན་དགོས་པ་སོགས་བརྗོད་ཡོད་འདུག


སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ལོར་ཡོ་རོབ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་མཉམ་འབྲེལ་ཞིབ་འཇུག་ལྟེ་གནས་དང་འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་གཉིས་ཀྱིས་རྟོག་ཞིབ་བྱས་ནས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལྟར་ན། སའི་གོ་ལའི་སྐམ་ས་ཆེན་པོའི་ས་ཁོངས་ཀྱི་བརྒྱ་ཆའི་༡༠ལ་མ་ཟིན་ཙམ་ཁོ་ན། མི་འབོར་༥༠༠༠༠དང་ཡང་ན་དེའི་ཡན་ལྡན་པའི་གྲོང་ཁྱེར་དང་རྒྱང་ཐག་ཉིན་གཉིས་ལས་རིང་བའི་སར་ཡོད། སའི་གོ་ལའི་མི་འབོར་འཕེལ་མགྱོགས་པ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། འདས་པའི་དུས་རབས་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀའི་རིང་གི་རྨང་གཞིའི་སྒྲིག་ཆས་དང་འཕྲུལ་རིག་ལག་རྩལ་གྱི་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱང་ཧ་ཅང་མགྱོགས་པའི་དབང་གིས། སྔོན་ཆད་ས་གཞིའི་སྟེང་གི་ཆེས་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་ལུས་པའི་ས་ཆ་ཁག་ཀྱང་དེང་སང་སུ་ཞིག་གི་ལྟག་རྒྱབ་ར་སྐོར་དུ་གྱུར་ཡོད།
འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཆེས་མཐའ་འཁོབ་ཡུལ་གྱི་གྲས་ཏེ། བོད་ཡུལ་མཐོ་སྒང་ལ་སུས་ཀྱང་འགྲན་ཟླ་བྲལ་བ་ཡིན། ཞིབ་འཇུག་བྱས་པ་ལྟར་ན་བོད་ཡུལ་མཐོ་སྒང་གི་བྱང་ཕྱོགས་ནས་ས་སྣེར་འབུད་པར་ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་དགོས་ཤིང་། ས་ཁོངས་འདིའི་ཆ་ཤས་འགའ་རེ་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ནུབ་བྱང་དུ་ཡོད་པའི་ནག་ཆ་ས་ཁུལ་གྱི་ནང་དུ་ཡོད་ཅིང་། ས་ཁུལ་དེའི་ཤར་མཐའི་ས་ཁུལ་ན་ཡོད་པའི་སོག་རྫོང་ནི་བྱང་མཐའི་རྫོང་ཁག་རྣམས་དང་བསྡུར་ན་འགྲིམ་འགྲུལ་ཅུང་སྟབས་བདེ་མོད། འོན་ཀྱང་། རྫོང་འདི་སའི་གོ་ལའི་སྟེང་གི་ཆེས་ཁེར་རྐྱང་དུ་ལུས་པའི་ས་ཆའི་གྲས་ཤིག་ཡིན།
རྫོང་འདིའི་བྱང་ཤར་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་རོང་པོ་གྲོང་རྡལ་ཡང་གནས་སྟངས་འདི་ལས་མ་འདས། མཚོ་འཕགས་༣༧༠༠(ཡང་ན་དབྱིན་ལེ་༢་༣སྟེ། བཙན་རྒྱལ་ཐོག་ཁང་གི་མཐོ་ཚད་ཀྱི་ལྡན་བཅུ་ཡས་མས)ཡི་ས་རུ་ཡོད་པའི་གྲོང་རྡལ་འདི་ལྷ་ས་དང་ཆབ་མདོ་གཉིས་བར་གྱི་གཞུང་ལམ་གཙོ་བོའི་སྟེང་དུ་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་།
ས་འདི་ནས་བཟུང་ལམ་ཇེ་རྩུབ་ཇེ་རྩུབ་ཡིན། གྲོང་རྡལ་འདིའི་ཁ་ཐོར་དུ་གནས་ཡོད་པའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་ནང་ནས་རྒྱང་ཐག་ཆེས་ཉེ་ཤོས་ཀྱི་ནང་དུ་འགྲོ་ནའང་རྟ་ཐོག་ཏུ་ཉིན་གཉིས་ལ་འགྲོ་དགོས།
དེ་ལས་ཀྱང་མཐའ་འཁོབ་ཏུ་གནས་ཡོད་པའི་གྲོང་རྡལ་ནི་རྫོང་དེའི་ཤར་ལྷོའི་མཚམས་སུ་ཡོད་པའི་ཁྲི་མདོ་གྲོང་རྡལ་ཡིན། རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུའི་ཁུགས་སོ་རུ་ཡོད་པའི་ཁྲི་མདོ་ལ་གཞུང་ལམ་མེད་ཅིང་དཔྱིད་ཀའི་ཟླ་བ་ཉུང་ཤས་ཤིག་གི་ནང་མ་གཏོགས་ས་འདིར་འགྲོ་མི་ཐུབ། རྫོང་ཐོག་གི་སློབ་གྲྭ་དང་རྒྱང་ཐག་རིང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ས་འདིར་སློབ་ཆུང་ལོ་རིམ་དྲུག་པ་མཐར་ཕྱིན་པའི་ཡུལ་མི་ཉུང་ཉུང་ཡིན། རོང་པོ་དང་ཁྲི་མདོ་གཉིས་ཀ་ཁེར་རྐྱང་དུ་ལུས་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དཔལ་འབྱོར་ཐོག་ནས་རྗེས་ལུས་ཡིན་ཞིང་། ཡུལ་མི་མང་ཆེ་བའི་ཡོང་སྒོ་འཛམ་གླིང་དངུལ་ཁང་གིས་གཏན་འཁེལ་བྱས་པའི་ཉིན་རེར་ཨ་སྒོར་༡་༢༥ཡི་དབུལ་ཕོངས་ཀྱི་ཚད་ཐིག་ལས་བརྒལ་ཐུབ་ཀྱི་མེད།
དེ་ལྟ་ནའང་། འཛམ་གླིང་སྟེང་དུ་ཆེས་མཐའ་འཁོབ་ཀྱི་གྲུ་ཁ་འདི་རུ་འཛམ་གླིང་སྟེང་གི་ཆེས་རླབས་ཆེ་བའི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱི་གྲས་སུ་བགྲངས་པའི་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པ་བསྐྱར་དར་གྱི་ས་བོན་བཏབ་ཡོད།
བོད་ཡུལ་མཐོ་སྒང་དུ་གསོ་རིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་མང་བོའི་རིང་དུ་བསྲིངས་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་། ང་ཚོས་དེང་སང་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ཅེས་ལག་ཉེན་བྱེད་བཞིན་པ་འདི་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སུ་(སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་༧ནས་༩བར)གཅིག་སྡུད་བྱས་པ་ཡིན། དུས་རབས་བདུན་པའི་དུས་མགོར་བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ཀྱི་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་ཡར་ཀླུང་རྒྱལ་ཕྲན་གྱི་དམག་སྣ་དྲངས་ཏེ་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཕྲན་ཁག་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་ནས་བོད་ཡུལ་མཐོ་སྒང་མང་ཆེ་བ་སྟོབས་ཀྱིས་དབང་དུ་བསྒྱུར། དེ་ནས་ཁོང་གིས་ཁྱིམ་མཚེས་མི་རིགས་ས་ཁུལ་དབང་དུ་བསྡུ་བའི་ལས་ལ་གཞོལ་ཞིང་།
ལས་ཀྱི་བྱ་བ་འདི་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་དགུ་བར་ཡར་ཀླུང་རྒྱལ་རབས་འཇིག་པའི་བར་དུ་ཁོང་གི་རྗེས་རབས་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཇུག་བསྐྱངས། བཙན་པོ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་བསྐྱེད་པ་དང་ལྷན་དུ། བོད་ཀྱི་དཔའ་སྟོབས་ཟིལ་ཤུགས་ཆེ་བའི་དམག་དཔུང་དེ་དེང་གི་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག པཱ་ཀིས་སི་ཐན་སོགས་ཁྱིམ་མཚེས་མངའ་ཁོངས་ཁག་གི་གྲ་རྒྱས་ཤིང་སྔོན་ཆད་མཐོང་ཐོས་མ་མྱོང་བའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་གདོང་ཐུག་བྱུང་བ་རེད། གནས་ཚུལ་འདི་དག་ཕྱིར་ལྷ་སར་སྙན་གསེང་ཕུལ་དུས། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་རང་ཉིད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་འཛིན་སྐྱོང་ཐད་ཕན་ཐོགས་སྲིད་པའི་བསམ་བློ་དང་ལག་རྩལ་འདི་དག་ཐད་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་སྣང་།
དུས་སྐབས་འདིའི་རིང་དུ་རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག པིར་ཤི་ཡ་སོགས་ནས་གསོ་རིག་མཁས་དབང་རྣམས་བོད་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཕོ་བྲང་དུ་གདན་འདྲེན་ཞུས། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་རབས་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་ཕྱི་རྒྱལ་གསོ་རིག་མཁས་དབང་ཚོའི་མདུན་ནས་བོད་ཀྱི་སློབ་ཕྲུག་བསྐྱངས་ཏེ་གསོ་རིག་གཞུང་ལུགས་རྣམས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཚ་བོའི་ཡང་ཚ་སྟེ། བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་གསོ་རིག་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་དེ་བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོན་པ་དང་པོ་བསམ་ཡས་དགོན་དུ་ཚོགས།
བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཀྱི་རྨང་གཞི་དང་། དེ་བཞིན་ནད་བརྟག་དང་ནད་བཅོས་ཀྱི་ལམ་སྟོན་ཚང་མ་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་གླེགས་བམ་ནང་དུ་འདུས་ཡོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་པའི་ཁྲོད་དུ་འགའ་རེས་རྒྱུད་བཞི་སངས་རྒྱས་སྨན་གྱི་ལྷའི་གསུང་ངོ་མ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད་མཁན་ཡོད་ལ། མཁས་པའི་ཁྲོད་དུ་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞིའི་རྩོམ་པ་བོའི་ཐད་ལ་རྩོད་གླེང་ཡོད་མོད། མཁས་པ་མང་ཆེ་བས་ད་ལྟའི་གསོ་རིག་རྒྱུད་བཞི་འདི་གཡུ་ཐོག་གསར་མ་ཡོན་ཏན་མགོན་པོས་དུས་རབས་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་དུ་བརྩམས་པར་དགོངས་པ་མཐུན།
རྒྱུད་བཞིས་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པར་གཞུང་ལུགས་སྟེང་གི་རྨང་གཞི་བཏིངས་ཡོད། སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་ལྟ་གྲུབ་སྟེ། ལུས་ཀྱང་ཕྱི་དངོས་པོ་ཡོངས་རྫོགས་དང་འདྲ་བར་ནང་སེམས་ཀྱིས་བསྐྱེད་པར་སྨྲ་བའི་ལྟ་གྲུབ་ལྟར་བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པས་ཀྱང་ལུས་ཀྱི་ན་ཚ་ཐམས་ཅན་སེམས་ཀྱི་བགྱི་བ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་འདོད་ཆགས་ཞེ་སྡང་གཏི་མུག་བཅས་དུག་གསུམ་དང་འབྲེལ་ནས་བལྟ་བཞིན་ཡོད། བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ཉམས་ལེན་པ་ཚོས་ནད་པར་འདྲི་ཞིབ་བྱེད་པ་དང་གཅིན་དང་རྩ་ཆེན་བཅུ་གཉིས་ལ་བརྟག་དཔྱོད་བྱེད་པ་བརྒྱུད་ནད་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ལུས་སེམས་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་བའི་ཐོག་ཏུ་དོ་སྣང་བྱེད་པ་བརྒྱུད། བཅོས་ཐབས་ཀྱི་ནང་དུ་སྤྱོད་ལམ་ནས་མེ་བཙའ་འཇོག་པ་དང་རྩྭ་སྨན་སྤྲོད་པ་ཚུན་ཆད་ཚུད་ཡོད། བོད་ཀྱི་རྩྭ་སྨན་ཞིག་ལ་མཚོན་ན་སྨན་སྡེབ་བྱེད་དུས་སྨན་སྣ་ལ་ལར་སྨན་རྩྭ་དང་གཏེར་རིགས། དེ་བཞིན་སྲོག་ཆགས་ཀྱི་དོན་སྣོད་སོགས་སྣ་ཁ་མི་འདྲ་བ་བཞི་ཙམ་མ་གཏོགས་མི་དགོས་ལ། ཡང་ལ་ལར་རིགས་མི་འདྲ་བ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ལྷག་དགོས་པ་སོགས་འདྲ་མིན་ཡོད། འདི་ལྟར་སྡེབ་པའི་སྨན་དེ་རིལ་བུའི་རྣམ་པར་བཟོ་བ་ཡིན།
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དར་ཁྱབ་དང་མཉམ་འགྲོས་སྒོས་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ཤེས་བྱ་ཡང་དགེ་རྒན་ནས་སློབ་མ་ལ་སྤེལ་བ་བརྒྱུད་ནས་དུས་རབས་མང་བོ་སོང་ཡོད། དུས་རབས་༡༦ནང་དུ་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྲིད་སྐྱོང་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ལྕགས་པོ་རིའི་སྟེང་དུ་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་སློབ་གྲྭ་བཙུགས་པ་དང། དེའི་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ངོ་བཞི་བརྒྱའི་རིང་ལ་སློབ་གྲྭ་འདིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་དྲག་ཚོའི་སྨན་པ་གསོ་སྐྱོང་བྱས་པ་མ་ཟད་འབྲུག་ཡུལ་བརྩིས་པའི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རྒྱལ་ཕྲན་མང་བོའི་རྒྱལ་གཞུང་གི་སྨན་པ་གསོ་སྐྱོང་བྱས།
མཐར་སྤྱི་ལོ་༡༩༡༦ལོར་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་སྐུའི་བླ་སྨན་པ་མཁྱེན་རབ་ནོར་བུ་ལགས་ཀྱིས་གསར་འཛུགས་གནང་བའི་སྨན་རྩིས་ཁང་གིས་སློབ་གྲྭ་འདིའི་མཇུག་བསྐྱངས། ལྕགས་པོ་རི་ནས་མཐར་ཕྱིན་པའི་སློབ་མ་རྣམས་ནི་གྲྭ་བཙུན་ཡིན་ལ། དུས་ཡུན་མང་ཆེ་བར་དགོན་པ་ནས་བསྡད་དེ་གྲྭ་བཙུན་ཚོར་སྨན་བཅོས་བྱས་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་། སྨན་རྩིས་ཁང་གིས་འཇིག་རྟེན་པའི་ཐོག་ལ་བློ་རྩེ་གཙོ་བོ་གཏད་ཅིང་འདིས་ལས་ཁུངས་འདི་རྗེས་མར་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་གི་ལྟེ་གནས་ལས་ཁུངས་སུ་བསྒྱུར་བར་སྔོན་འགྲོ་བསྒྲུབས་ཡོད། དུས་རབས་༢༠བའི་ལོ་རབས་༦༠བའི་སྟོད་དུ་སྨན་རྩིས་ཁང་གི་དབུ་འཛིན་ཚོས་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དེ་དེང་རབས་ཅན་དང་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བར་བསྒྱུར་བ་དང་། རིག་རྩལ་འདི་ཉིད་ཀྱི་ནང་དུ་ཆེད་ལས་གསར་པ་འཛུགས་པ། ཚད་ལྡན་སློབ་ཚན་ལྡན་པའི་སློབ་ཁང་དུ་སྨན་པ་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་པ། སྨན་རྫས་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པ། ནུབ་ལུགས་པ་ལྟར་སྨན་པས་ལྭ་དཀར་གྱོན་པ་སོགས་ཀྱི་ཐོག་ཤུགས་སྣོན་བརྒྱབ་ཡོད།
དུས་རབས་༢༠བའི་ལོ་རབས་༦༠བའི་དཀྱིལ་དུ་སླེབས་དུས་བོད་སྨན་དེ་གཞུང་ཕྱོགས་ཀྱི་མིག་ནང་ནས་མཐོང་ལྷུང་། སྐབས་འདིར་བོད་ཡུལ་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་གྲུ་མང་ཆེ་བར་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ཁྲིད་སྤེལ་དང་ལག་ལེན་གཏན་འགོག་བྱས་ཏེ། བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་གི་སྲོལ་རྒྱུན་མང་བོ་འཇིག་པའི་མགོ་བརྩམས་ཡོད། དུས་རབས་༢༠བའི་ལོ་རབས་༧༠བའི་ལོ་སྟོད་དུ་སླེབས་དུས་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་དེ་ས་སྒང་ཐོག་ནས་རྩ་ཡལ་དུ་འགྲོ་བའི་གཉན་འཕྲང་དུ་སླེབས་ཡོད།
མཐའ་མར་སྤྱི་ལོ་༡༩༨༠ལོར། རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་བྱས་ཉེས་ལེགས་བཅོས་བྱ་བར་དམིགས་པའི་བཅོས་བསྒྱུར་སྒོ་འབྱེད་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་དེ་བོད་ཡུལ་དུ་སླེབས། དེ་མ་ཐག་ཏུ་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ལ་བོད་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་གནས་སྟངས་ལེགས་བཅོས་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྲུང་འཛིན་ཐད་ནུས་པ་ཆེན་པོ་ལྡན་པའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་། ཡིན་ནའང་། བཅོས་བསྒྱུར་སྒོ་འབྱེད་ཀྱིས་ཁེ་ཕན་ངེས་ཅན་འཁྱེར་ཡོང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་དེས་ཉེན་ཁའང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་འཁྱེར་ནས་སླེབས། གཅིག་བསྡུས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་སྐབས་སུ་བོད་ཀྱི་ཞིང་འབྲོག་མི་དམངས་རྣམས་མཉམ་ལས་ཁང་མང་བོའི་འོག་ཏུ་བསྐྱར་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་ལ། མཉམ་ལས་ཁང་གིས་དབུས་སྲིད་གཞུང་གི་མ་དངུལ་ལ་བརྟེན་ནས་མི་དམངས་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་འགན་སྲུང་བྱས་ཡོད། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༠གོ་གྲངས་ལོར་ཁྲོམ་རའི་དཔལ་འབྱོར་ལམ་ལུགས་དར་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག འཕྲོད་བསྟེན་འགན་སྲུང་གི་འགྲོ་སོང་དེ་རིམ་བཞིན་ཞིང་ཆེན་དང་ས་ཁུལ། དེ་བཞིན་ནད་པ་རང་ཉིད་བཅས་ཀྱི་མགོར་ལྷུང་། དེ་ལྟ་ནའང་། ནུབ་ལུགས་སྨན་བཅོས་དེ་བོད་ཀྱི་ཞིང་འབྲོག་མི་དམངས་ཀྱི་འཁོས་ཆུང་བའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ནུས་པ་ལས་བརྒལ་ཡོད་ཅིང་། བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་སྨན་བཅོས་ལམ་ལུགས་ད་རུང་ཡོངས་སུ་བསྐྱར་དར་བྱུང་ཐུབ་མེད། དེ་ལྟར་བོད་པ་མང་བོས་སྨན་པར་སྟོན་དུ་མི་འགྲོ་བའམ་འགྲོ་ཡང་ནད་པའི་གནས་སྟངས་ཉེན་ཁ་ཅན་དུ་འགྱུར་རག་བར་དུ་མི་འགྲོ་བའི་གནས་ཚུལ་འབྱུང་གི་ཡོད།
བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་སྨན་བཅོས་ཐད་སྲིད་གཞུང་ངོས་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཇེ་ཆེ་ནས་ཇེ་ཆེ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་།སྤྱི་ལོ་༢༠༠༠ལོར་སླེབས་དུས། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་མི་འབོར་ས་ཡ་གཉིས་ལྷག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་པར་བོད་སྨན་ཁང་ཡོངས་སུ་ནད་པའི་ཉལ་ཁྲི་༥༠༠ཙམ་དང་། དངོས་གཞིའི་སྒོ་ནས་གསོ་སྐྱོང་བྱས་པའི་སྨན་པག༡༡༠༠ཙམ་མ་གཏོགས་མེད། ནག་ཆུ་ས་ཁུལ་དུ་སྨན་པ་བྱེད་པར་མཁོ་བའི་ཆེས་དམའ་མཐའི་ལག་ཁྱེར་(འབྲིང་རིམ་སྟེ་ཨ་རིའི་associate’s degreeདང་ཕལ་ཆེར་མཚུངས)ཡོད་པའི་བོད་སྨན་སྨན་པ་༡༡༣མ་གཏོགས་མེད། ས་ཁུལ་འདིའི་ནང་གི་སྨན་པ་ཡོངས་ཀྱི་ཕྱེད་ཀ་ཡན་ལ་གཟའ་འཁོར་གཉིས་ནས་ཟླ་བ་དྲུག་གི་དུས་ཐུང་སྦྱོང་བརྡར་མ་གཏོགས་ཐོབ་མེད།
བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་གི་འཕྲོད་བསྟེན་གནས་སྟངས་ཧ་ཅང་ཞན་པ་མཐོང་ནས། སྤྱི་ལོ་༡༩༩༩ལོར་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ལམ་ལུགས་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་ལས་ཀའི་མགོ་བརྩམས་ཏེ་བོད་ཡུལ་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་བྱེད་སྒོ་འདྲ་མིན་སྤེལ།
བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ནང་དུ་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་བྱེད་སྒོ་འདྲ་མིན་སྤེལ་ཡོད་མོད། གཙོ་བོ་ཤུགས་རྒྱག་ས་དེ་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་སྨན་བཅོས་ལམ་ལུགས་སྲ་བརྟན་དུ་གཏོང་བ་དང་འཕྲོད་བསྟེན་ལས་བྱེད་པར་སྤུས་ཚད་མཐོ་བའི་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲོད་པ་སོགས་ཡིན་ལ། འདི་ལྟར་སྦྱོང་བརྡར་ཐོབ་པའི་ལས་བྱེད་རྣམས་ཀྱིས་མ་འོངས་པར་གཞི་རིམ་སྤྱི་ཚོགས་ལ་འཚམས་པའི་རིན་གོང་དམའ་ཞིང་འགྲོ་སྟབས་བདེ་བའི་འཕྲོད་བསྟེན་མ་ལག་ཅིག་སྐྲུན་ཐུབ་ངེས། འཕྲོད་བསྟེན་དོ་དམ་དང་གལ་གནད་ངོས་འཛིན། ཡུན་གནས་ཐུབ་པའི་སྨན་རིགས་ཕྱོགས་བསྡུས། སྨན་བཅོས་ལག་ལེན་ཡིག་ཚགས་སུ་འགོད་པ། རྨང་གཞིའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལས་བྱེད་པ་སྦྱོང་བརྡར་བྱེད་པ་སོགས་ལས་ཀ་འདྲ་མིན་བསྒྲུབས་པ་བརྒྱུད། ལས་གཞི་འདིས་མཇུག་མཐར་སློབ་མ་༧༢ལ་འབྲིང་རིམ་ཐོབ་ཐང་ཐོག་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པར་རོགས་རམ་བྱས་ཡོད་ལ་དེ་ལས་གཞན་པའི་སློབ་མ་༥༢ལ་ཆེད་སྦྱོང་ཐོབ་ཐང་(ཨ་རིའི་ནང་གི་bachelor’s degreeདང་མཚུངས)ཐོག་ནས་སློབ་མཐར་ཕྱིན་པར་རོགས་རམ་བྱས་ཡོད། དེའི་སྟེང་དུ་ད་དུང་སྨན་སློབ་༨༠ལྷག་ལ་བོད་ཀྱི་གསོ་རིག་ཐོག་ལོ་ངོ་གཉིས་ཡན་གྱི་སྦྱོང་བརྡར་སྤྲད་ཡོད་ལ། དེ་དག་ལས་མཁན་སློབ་མ་སློབ་མ་གཉིས་ཁྱད་དུ་འཕགས་ཡོད།
རོང་པོ་གྲོང་རྡལ་དང་ཁྲི་རྟོ་གྲོང་རྡལ་གཉིས་ནས་ཕེབས་པའི་འཕྲིན་ལས་དང་ཀུན་བཟང་གཉིས་ཀྱིས་འཕྲོད་བསྟེན་སྨན་བཅོས་སྔོན་ཆད་མེད་སར་གསར་དུ་འདྲེན་པའི་ཐབས་ཤེས་གནང་། རོང་པོ་གྲོང་རྡལ་ལ་མཚོན་ན་སྔོན་ཆད་གཏན་འཇགས་སྨན་པ་ཞིག་ཡོད་མྱོང་མེད་ལ། ཁྲི་རྟོ་གྲོང་རྡལ་ལ་སྨན་པ་གཉིས་ཡོད་མོད་གཅིག་ནི་གྲོངས་སོང་ལ་གཞན་པ་དེ་ལོ་རྒས་དྲགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་སྨན་བཅོས་ལག་ལེན་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་ལྷ་སར་གནས་སྤོ་བྱས། དེ་ལྟར་ས་གནས་སུ་འཕྲོད་བསྟེན་ཁང་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡུལ་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྟ་ཞོན་ནས་དབྱིན་ལེ་དགུ་བཅུའི་ས་ན་ཡོད་པའི་རྫོང་མཁར་དུ་འགྲོ་དགོས། རྫོང་མཁར་དུ་འགྲོ་བར་ཀྱག་ཀྱོག་གི་གཞུང་ལམ་ཐོག་ནས་རླངས་འཁོར་དུ་བསྡད་དེ་སོང་ཚེ་ཆུ་ཚོད་མང་བོ་དགོས་ལ་རྟ་ཞོན་ཏེ་སོང་ན་ཉིན་འགའ་དགོས། གནས་སྟངས་འདིའི་དབང་གིས་ནད་པ་ལ་ལས་འགྲུལ་བཞུད་འདི་བྱེད་མི་འདོད་ལ། ན་ཚ་ཛ་དྲག་ཅན་ཚོ་རྒྱུན་པར་ལམ་བར་ནས་གྲོངས་འགྲོ་བ་ཡིན།
འཕྲིན་ལས་དང་ཀུན་བཟང་གཉིས་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་༡༩༩༩ལོར་ཐེངས་དང་པོར་རྩ་འཛུགས་བྱས་པའི་རྫོང་རིམ་པའི་འཕྲོད་བསྟེན་ལས་བྱེད་པའི་སྦྱོང་བརྡར་ལ་ཞུགས། སྦྱོང་བརྡར་འདི་མཇུག་སྒྲིལ་རྗེས་ཁོང་གཉིས་ལ་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་སྟེ་བོད་ལྗོངས་བོད་ལུགས་གསོ་རིག་སློབ་ཆེན་ནས་ལོ་ངོ་བཞིའི་རིང་ཆེད་སྦྱོང་འཛིན་གྲྭར་སློབ་སྦྱོང་བྱས། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༤ལོར་ཁོང་ཚོ་སློབ་མཐར་ཕྱིན་སྐབས། བོད་ལྗོངས་གསོ་རིག་སློབ་ཆེན་དུ་ཀུན་ཕན་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པའི་སློབ་མའི་མི་འབོར་ཕྱེད་ཀ་ལ་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་བྱ་བ་ཡོངས་སུ་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་ཐུབ་ཡོད། འོན་ཀྱང་།འཕྲིན་ལས་དང་ཀུན་བཟང་གཉིས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་སློབ་སྦྱོང་ཡོན་ཏན་དང་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པས་བསྩལ་བའི་བོད་སྨན་ལག་བསྟར་སྔོན་འགྲོའི་ཡོ་ཆས་གཉིས་ཀ་བསྣམས་ཏེ་ཕྱིར་གཞི་རིམ་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་རྒྱུ་ཐག་གིས་བཅད། བོད་སྨན་ལག་བསྟར་སྔོན་འགྲོའི་ཡོ་ཆས་ཀྱི་ནང་དུ་རྒྱུན་སྤྱོད་བོད་སྨན་ཁག་ཅིག་དང་སྨན་ཁུག སྨན་གསར་པ་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་ཡོ་ཆས་བཅས་ཚུད་ཡོད།
འཕྲིན་ལས་ཕྱིར་རོང་པོར་ལོག་རྗེས་ཁང་ཆུང་ཞིག་གི་ནང་ནས་བོད་སྨན་ལག་ལེན་བྱེད་འགོ་བརྩམས། ཁོས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྨན་རྩྭ་ངོས་འཛིན་ཐད་ཐོབ་པའི་ཤེས་ཡོན་གྱི་དགེ་མཚན་སྤྱད་ནས་སོག་རྫོང་བོད་སྨན་ཁང་དང་ལྷན་དུ་སྨན་རྩྭ་དང་རིལ་བུ་བརྗེ་རེས་བྱེད་པའི་ཚོང་འབྲེལ་འཛུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་། སོག་རྫོང་བོད་སྨན་ཁང་ནི་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པའི་འཕྲོད་བསྟེན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བའི་བྱ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཤུགས་ཆེན་གནང་མཁན་གྱི་སྡེ་ཁག་ཅིག་ཡིན། འཕྲིན་ལས་ཀྱི་ལས་ཀ་འདི་ལྟར་ལམ་ལྷོངས་བྱུང་ནའང་ཁོང་ལ་དེ་ལས་ཆེ་བའི་རེ་འདུན་ཡོད་པ་རེད།
སྤྱི་ལོ་༢༠༠༥ལོར་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པའི་ལས་བྱེད་པ་སློབ་ཆུང་གསར་པ་ཞིག་འཛུགས་སྐྲུན་བྱེད་པའི་ལས་ཀར་ལྟ་རྟོག་བྱེད་དུ་འགྲོ་སྐབས་འཕྲིན་ལས་ལ་ཡང་བསྐྱར་འཕྲད་འདུག སྐབས་དེར་ཁོང་གིས་རང་ཉིད་ཀྱི་འཕྲོད་བསྟེན་སྨན་ཁང་འཛུགས་པའི་འཆར་གཞིའི་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་བྱས། འཕྲོད་བསྟེན་སྨན་ཁང་འདིས་ཁོང་ཚོའི་སྡེ་བ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་དེའི་མཐའ་སྐོར་གྱི་སྡེ་བ་ཁག་ལའང་འཕྲོད་བསྟེན་གྱི་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་ཐུབ་རྒྱུ་རེད། བོད་སྨན་འཐུ་བ་དང་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པ་བརྒྱུད། འཕྲོད་བསྟེན་སྨན་ཁང་འདིས་དབུལ་བོ་རྣམས་ལ་རིན་མེད་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་པ་དང་ཆབས་ཅིག་སྨན་ཁང་རང་ཉིད་ཀྱི་མ་འོངས་ཡར་རྒྱས་ལ་མ་རྩ་གསོག་ནུས། རང་ཉིད་ཀྱི་རེ་འདུན་མགྱོགས་པོར་མངོན་འགྱུར་ཡོང་ཆེད་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་ཡང་བསྐྱར་ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པ་ལ་རོགས་རམ་ཞུས། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༩ལོར། ཀུན་ཕན་ཐེབས་རྩ་ཚོགས་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་འོག་ནས་འཕྲོད་བསྟེན་ཁང་གསར་འཛུགས་ཀྱི་ལས་གྲྭ་དངོས་སུ་འགོ་བརྩམས།
རང་རེའི་ལས་བྱེད་པ་ཁྲི་རྟོ་རུ་འགྲོ་སྐབས་ཀུན་བཟང་ལའང་འཕྲད་འདུག ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང་མང་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་བརྟེན་ནས་ཀུན་བཟང་གིས་ཁང་མིག་དགུ་ཡོད་པའི་འཕྲོད་བསྟེན་སྨན་ཁང་ཞིག་སྒོ་ཕྱེ་ཐུབ་ཡོད་པ་མ་ཟད་ཁོང་དང་མཉམ་དུ་བྱ་བ་སྒྲུབ་པར་སྨན་པ་བཞིའང་བསྡུས་འདུག མཐའ་སྐོར་གྱི་རྩྭ་ཐང་ལས་སྨན་རྩྭ་འཐུ་བ་དང་ས་གནས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ལག་ནས་སྨན་རྩྭ་ཉོ་བ་བརྒྱུད། སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ལོར་ནད་རིགས་འདྲ་མིན་གྱི་ཆེད་དུ་བོད་སྨན་རིགས་སྣ་ཁ་དྲུག་ཅུ་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་ཐུབ་འདུག རང་སྟོབས་རང་སྤེལ་གྱི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་མཐོང་སྟེ་ཀུན་བཟང་གིས་སྤྱི་ལོ་༢༠༠༨ལོར་བོད་སྨན་ཐོན་སྐྱེད་བྱེད་པའི་འཕྲུལ་ཆས་ཤིག་ཉོ་བའི་ཆེད་དུ་རོགས་དངུལ་ཞུས། འཕྲུལ་ཆས་ཀྱིས་སྨན་རིགས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པ་ཡིན་ན་དེས་འཕྲོད་བསྟེན་སྨན་ཁང་ལ་གཏན་འཇགས་ཡོང་སྒོ་སྐྲུན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། གལ་སྲིད་གྲོང་རྡལ་འདི་ཕྱི་ལོགས་དང་འབྲེལ་ཐག་ཡོངས་སུ་ཆད་པ་ཡིན་ནའང་གཞི་རྩའི་འཕྲོད་བསྟེན་ཞབས་ཞུ་སྒྲུབ་ཐུབ་པ་རེད།
འཕྲིན་ལས་དང་ཀུན་བཟང་གཉིས་དང་ཁོང་གཉིས་དང་མཚུངས་པའི་གསོ་སྐྱོང་བྱས་པའི་སྨན་པ་གཞན་དག་བཅས་ཀྱི་རྒྱུན་མི་ཆད་པའི་འབད་བརྩོན་ལ་བརྟེན་ནས། དེང་སང་ལོ་ངོ་སྟོང་ཕྲག་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྡན་པའི་བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་གསོ་རིག་གིས་བོད་ཡུལ་མཐོ་སྒང་གི་ཡུལ་གྲུ་སོ་སོར་གནས་པའི་གཞི་རིམ་མང་ཚོགས་རྣམས་ལ་མ་འོངས་རེ་བ་གསར་པ་ཞིག་གནང་བཞིན་ཡོད།


མེ་ཏོག་གར་ཚུགས་ཆུང་བ Adonis amurensis Regel et Radde
ལོ་མང་སྐྱེ་བའི་སྔོ་ལྡུམ་ཞིག་སྟེ། མཐོ་ཚད་ལ་ལི་སྨི་བཅུ་ནས་སུམ་ཅུ་ཙམ་ལ་རྩ་ཕྲན་ཁམ་ནག་ཚོམ་བུར་སྐྱེ་བ། རྒྱུན་ལྡན་ལོ་མ་ཡ་སྡེབ་ཀྱི་གཉིས་ནས་གསུམ་རིམ་སྒྲོ་ཡི་དབྱིབས་ཅན་ནམ་སྦྲགས་མ་ཅན་ཡིན་པ། སྒྲོ་དབྱིབས་ཀྱི་ལོ་ཆུང་གཏིང་ཉག་གས་འདབ་ནི་རལ་གྲིའི་དབྱིབས་ཡིན། དེའི་མུ་མཐའ་ན་སོག་སོ་མེ་ཏོག་རྐྱང་བ་དེ་སྡོང་རྩེར་ཆགས་པ་དང་མེ་ཏོག་ལ་འདབ་མང་། སེར་པོ་གསེར་གྱི་མདོག་ཡིན། ཐིའུ་སྔོ་དམར་དང་ཁ་བ་མ་བཞུ་སྔོན་ས་ནས་འབུས་ཏེ་མེ་ཏོག་བཞད་པ་ཡིན། འབྲས་བུ་སྐམ་འཚང་འདུ་སྒོང་བ་དབྱིབས་གྲུབ་པ་ཡིན།


ལ་སོགས་པ་ཡིན་ཏེ། ལྷ་མོའི་བྱ་བ་ནི་རྡོ་རྗེ་ལ་ནི་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །
སྒྲུབ་པ་པོའི་བྱ་བ་ནི་དབུགས་འབྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ཏེ། དབུགས་
འབྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཡི་གེ་ཨས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ཡིན་ནོ། །སྒེག་པ་དང་ཞེས་བྱ་
བ་ནི་གར་གྱི་ཁྱད་པར་རོ། །སྣ་ཚོགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྒྲུབ་པ་པོ་ལས་སོ། །ཧ་ཧ་
ཞེས་བྱ་བ་ནི་གཞན་གྱི་ལས་ཏེ། སྔར་བཤད་པའི་རིམ་པ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་བྱ་བའོ། །
༐་ལྷག་མ་[༡]ནི་གོ་སླའོ། །ལེའུ་བཞི་བཅུ་རྩ་གཉིས་པའི་བཤད་པའོ།། །།
རྩ་བའི་སྔགས་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་མཆོད་པ་འདི་ཤིན་ཏུ་སྦ་བ་ཡིན་
པར་སྟོན་ཏོ། །སྙིམ་[༢]པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་སྒྲུབ་པ་པོའི་ནུས་པ་ཐམས་
ཅད་ཀྱི་མཚན་མ་སྟོན་པ་ཡིན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་གསང་སྔགས་མངོན་པར་བཟླས་ནས་
མེ་ཏོག་ནམ་མཁའ་ལ་མངོན་པར་གཏོར་ན་དེ་ལས་མེ་ཏོག་ཅིག་[༢]ཀྱང་ས་ལ་མ་ལྷུང་
ན་དེའི་ཚེ་ལས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་བྱེད་པར་ནུས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་རྒྱས་པར་སྦྱར་རོ། །ལྷ་
དང་མི་ཡིས་མཐོང་མི་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་ལྷ་དང་མི་ཡིས་ཕྱེད་པར་མི་འགྱུར་
བའོ༑ །ཤིང་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཡི་གེ་བདུན་པའི་སྔགས་ཀྱིས་སྔོན་དུ་བསྙེན་
པའི་ཆོ་ག་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། དུས་མིན་འཆི་དང་བཅོམ་དང་ཉམས། །ཞེས་བྱ་བ་
ལ༑ དུས་མ་ཡིན་པར་འཆི་བ་སེལ་བར་འགྱུར་ཞིང་ཚེ་འཕེལ་བར་བྱེད་པའོ། །དེ་
བཞིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པས་ནི་པྲ་སེ་ནའི་ཆོ་ག་སྟོན་ཏོ། །ཡང་ན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་ཏུ
སོགས་པས་ནི་ནད་ཞི་བའི་ཆོ་ག་སྟོན་ཏོ། །ཡི་གེ་བདུན་པའི་སྔགས་བསྒོམས་པ་འམ་
ལན་བརྒྱ་བཟླས་ཏེ། ཉི་མའི་དབུས་སུ་མངོན་སུམ་དུ་བསམ་པར་བྱ་སྟེ། དེ་ལ་
ནད་ཀྱིས་གཟིར་བའི་ནད་པ་བཞག་ལ། ཡང་ལན་སྟོང་གི་བར་དུ་བཟླས་ལ།
དེའི་ལུས་ཤེལ་ལྟར་དྲི་མ་མེད་པར་བསམས་ན་ཇི་སྐད་བཤད་པ་བཞིན་དུ་འགྱུར་རོ།།
9——༦2


རྩོད་རྙོག་ཆེན་པོར་གྱུར་བའི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཞིང་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་སྒྲིག་གསར་པ་གསུམ་ལ་སོ་ནམ་པས་ངོ་རྒོལ་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས་གནས་སྐབས་ལག་བསྟར་མཚམས་འཇོག་བྱས་ཏེ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱ་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་གནང་འདུགདེ་རིང་ཉིན་རྒྱབ་ཆུ་ཚོད་ ༡།༣༠ ཙམ་ལ་རྒྱ་གར་གྱི་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཁང་གིས་རྒྱ་གར་གྱི་ཞིང་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་རྩོད་རྙོག་ཅན་གྱི་ཁྲིམས་སྒྲིག་གསར་པ་ ༣ དེའི་ཐད་ཉན་ཞིབ་ཚོགས་སྟེ། དབུས་གཞུང་ལ་ཁྲིམས་སྒྲིག་ ༣ དེ་གནས་སྐབས་ལག་བསྟར་བྱེད་མཚམས་འཇོག་དགོས་པའི་བཀའ་ཁྱབ་བཏང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁྲིམས་སྒྲིག་ ༣ ལ་བསྐྱར་ཞིབ་བྱ་ཆེད་མཁས་པ་ ༤ ལས་གྲུབ་པའི་རང་དབང་ཅན་གྱི་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་བཙུགས་ཡོད་འདུག
ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཞིབ་པ་ཆེ་བ་བྷོབ་དྷེ་ (S A Bobde) ལགས་ཀྱིས། ང་ཚོས་དོན་མེད་ཐོག་ཞིང་ལས་ཁྲིམས་སྒྲིག་དེ་དག་མཚམས་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་མིན། ང་ཚོས་ཚོགས་ཆུང་དེ་བརྒྱུད་ནས་ཁྲིམས་སྒྲིག་གི་འགག་རྩ་རྣམས་སེལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པས། ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་ཚོགས་ཆུང་དེ་འགྲིག་མིན་གྱི་ལན་འདེབས་བྱ་ཆོག་ལ། ང་ཚོས་ཚོགས་ཆུང་དེ་ཉིད་བརྒྱུད་མཐའ་མའི་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་བརྗོད་འདུུག་ལ། ཉེ་ལམ་ཞིང་པའི་སྒྲིག་འཛུགས་རྣམས་ཚོགས་ཆུང་དེའི་སར་བཅར་རྒྱུ་མིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་བཞིན་པ་དང་འབྲེལ། ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་གི་ངོས་ནས་གནས་ཚུལ་མཐིལ་ཕྱིན་པ་ཤེས་རྟོགས་ཡོང་ཆེད་ཚོགས་ཆུང་དེ་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཚོགས་ཆུང་དེས་གནད་དོན་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱིས་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་ལ་སྙན་ཐོ་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང་། ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་གི་ངོས་ནས་སྙན་ཐོ་དེ་གཞིར་བཟུང་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པས། ཞིང་པའི་མཐུན་ཚོགས་རྣམས་ཀྱིས་ཚོགས་ཆུང་གི་བྱ་འགུལ་ལ་གཞོགས་འདེགས་ཞུ་དགོས་སྐོར་བསྒྲགས་ཡོད་འདུག
སྲིད་བློན་མུ་དྷི་མཆོག་གིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་བྷི་ཇེ་པི་སྲིད་གཞུང་གིས་གྲོས་ཚོགས་ནང་བཏོན་ཅིང་གཏན་འབེབ་ལག་བསྟར་ཟིན་པའི་ཞིང་ལས་དང་འབྲེལ་བའི་ཁྲིམས་སྒྲིག་གསར་པ་ ༣ དེས། ཞིང་པ་གཙོས་པའི་ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ཚན་པར་དོ་ཕོག་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཀྱི་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་དེ། འདས་པའི་ཟླ་ཤས་ནང་ཞིང་པའི་མཐུན་ཚོགས་མི་ཉུང་བས་རྒྱ་གར་གྱི་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཞིབ་ཁང་ལ་ཁྲིམས་སྒྲིག་དེ་ཉིད་རྩ་ཁྲིམས་དང་འགལ་ཡོད་པའི་གནད་དོན་ཐོག་ནས་ཞུ་གཏུག་བྱས་རྐྱེན། ད་ཐེངས་ཆེས་མཐོའི་ཁྲིམས་ཞིང་ཁང་གིས་ཁྲིམས་སྒྲིག་དང་འབྲེལ་བའི་གྱོད་དོན་སྐོར་ཞིག་གི་ཐོག་ཉན་ཞིབ་ཚུགས་ཡོད་པ་རེད།འདས་པའི་ཟླ་ ༡ དང་ཕྱེད་ཀ་ལྷག་རིང་ལྡི་ལིའི་མཐའ་མཚམས་སུ་གཞུང་རྒོལ་ལས་འགུལ་ནང་ཞུགས་པའི་ཞིང་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་དགོས་འདུན་ནི། ཞིང་ལས་ཁྲིམས་སྒྲིག་དེ་ཉིད་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་འདུག དེ་ཡང་ཁྲིམས་སྒྲིག་གསར་པ་ ༣ དེས་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་ཀྱི་རིན་གོང་དང་། ཉོ་ཚོང་། གསོག་ཉར་སོགས་དང་འབྲེལ་བའི་བཀག་སྡོམ་རང་བཞིན་གྱི་ཁྲིམས་རྣམས་ལྷོད་དུ་བཏང་ཡོད་ཅིང་། དེ་བས་ཀྱང་གལ་ཆེ་བ་ནི། ད་བར་རྒྱ་གར་གྱི་ཞིང་པ་ཕལ་མོ་ཆེས་རང་གི་ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་རྣམས་གཞུང་གིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཁྲོམ་ར་ (Mandi) བརྒྱུད་བཙོང་གི་ཡོད་ཅིང་། ཁྲོམ་ར་དེའི་ནང་ཞིང་པ་ཚོར་རང་གི་སྟོན་ཐོག་གམ་ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་ལ་གཞུང་གི་གཏན་འབེབ་གཞིར་བཟུང་གི་དམའ་མཐའི་རིན་གོང་ཞིག་ཐོབ་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་། ད་ཐེངས་ཀྱི་ཁྲིམས་ཡིག་གསར་པ་དེའི་ནང་གཞུང་གི་ཁྲོམ་ར་དེ་མེད་པར་བཟོས་ཏེ། ཞིང་པ་རྣམས་ལ་ཁྲོམ་རའི་རིན་གོང་ཐོག་རང་གི་ཞིང་ལས་ཐོན་རྫས་རྣམས་སྤྱི་གཉེར་ཁང་ཆེ་ཁག་དང་། ཚོང་པ་ཆེ་ཁག་གིས་མཚོན་པའི་ཕྱིའི་ཁྲོམ་ར་ལ་ཐད་ཀར་བཙོང་ཆོག་པ་བཟོས་ཡོད་པ་རེད། སྤྱིར་ད་ལྟའི་ཆར་རྒྱ་གར་གྱི་མངའ་སྡེ་རེ་ཟུང་ལ་ཞིང་པས་ཐད་ཀར་ཕྱིའི་ཁྲོམ་ར་བཙོང་ཆོག་པའི་ལམ་བུ་ཡོད་ནའང་། ད་ལྟའི་ཁྲིམས་ཡིག་དེས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཞིང་པའི་ཁྲོམ་རའི་སྒྲོམ་གཞི་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་ཡོད་སྟབས། ཞིང་པ་རྣམས་ལ་མཚོན་ན། འབྱུང་འགྱུར་ཁྲིམས་ཡིག་དེའི་རྐྱེན་པས་གཞུང་གི་སྟངས་འཛིན་འོག་ཡོད་པའི་ཁྲོམ་རའི་ལམ་ལུགས་དེ་མེད་པར་ཆགས་རྒྱུ་མ་ཟད། ཞིང་པ་རྣམས་ལ་ད་ལྟ་ཐོབ་བཞིན་པའི་གཞུང་གི་གཏན་འབེབ་བྱས་པའི་ཉུང་མཐའི་རིན་གོང་དེ་ཡང་མེད་པར་ཆགས་ཏེ། མཐར་སྒེར་གཉེར་ཚོང་པའི་སྟངས་འཛིན་འོག་ཤོར་ཏེ་ཞིང་པ་ཚོར་གདམ་ཀ་མེད་པར་འགྱུར་ཉེན་ཡོད་པའི་བློ་འཚབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད་འདུག
སྤྱིར་རྒྱ་གར་གྱི་མི་འབོར་གྱི་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ཞིང་ལས་ལ་བརྟེན་ཡོད་ཀྱང་། ཞིང་ལས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱིས་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ལོ་རེར་སྤྱི་སྙོམས་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱིས་བརྒྱ་ཆ་ ༦ མ་གཏོགས་ཟིན་གྱི་མེད་སྟབས། དཔལ་འབྱོར་དང་ཞིང་ལས་དབྱེ་ཞིབ་པ་ཚང་མས་རྒྱ་གར་གྱི་ཞིང་ལས་ཚན་པར་བཅོས་བསྒྱུར་དགོས་པར་འདོད་ཀྱི་ཡོད་ནའང་། ཐེངས་འདིའི་ཞིང་ལས་ཁྲིམས་སྒྲིག་དེ་དག་ཞིང་པའི་བསམ་ཚུལ་ལ་བསྟུན་མེད་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཏན་འབེབ་ལག་བསྟར་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་མེད་སྐོར་རྗོད་ཀྱིན་འདུག
དེ་ཡང་འདས་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མས་ཞིང་ལས་ཁྲིམས་འཆར་ ༣ ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་སྲིད་འཛིན་གྱིས་མཚན་རྟགས་བསྐྱོན་ཏེ་དངོས་སུ་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད་ཅིང་། སྐབས་དེར་གཞུང་འཛིན་ཁ་གཏད་ཚོགས་པ་ཁག་གི་ཁྲིམས་ལུགས་གཏན་འབེབ་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལ་རྩིས་མེད་དང་། ཁྲིམས་འཆར་དེ་དག་ལ་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆུང་གིས་བསྐྱར་ཞིབ་དགོས་སྐོར་བསྐྱོན་བརྗོད་དྲག་པོ་བྱས་ཡོད་ལ། ཁྲིམས་འཆར་ཐོག་བགྲོ་གླེང་བྱེད་སྐབས་ཁ་གཏད་ཚོགས་པའི་ཚོགས་མི་ ༨ ཀྱིས་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་མདུན་དུ་ངོ་རྒོལ་བྱས་པ་དང་། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཡོངས་ཞིང་ལས་མཐུན་ཚོགས་ཀྱིས་ཁྲིམས་འཆར་དེ་ནི་ཞིང་པར་ངོ་ལོག་དང་སྲོག་ཁྲིམས་ཤིག་ཡིན་སྐོར་བརྗོད་ཡོད་པ་རེད། འདས་ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་ཞིང་ལས་ཐོན་ཁུངས་ཆེ་བའི་པཱན་ཇབ་ (Punjab) དང་ཧར་ཡ་ན་ (Haryana) མངའ་སྡེ་གཙོས་པའི་མངའ་སྡེ་གཞན་གྱི་ཞིང་པ་རྣམས་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིའི་ས་མཚམས་སིང་གྷུ་ (Singhu Border) སུ་འཛོམས་ཏེ་ད་བར་ངོ་རྒོལ་སྐད་འབོད་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་དང་། ངོ་རྒོལ་ལས་འགུལ་ཁྲོད་ཞིང་པ་ ༤ ཡིས་རང་སྲོག་ཀྱང་བཅད་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ད་བར་ཞིང་པའི་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དང་དབུས་གཞུང་བར་ལ་གྲོས་མོལ་ཐེངས་ ༨ བྱས་ཡོད་ནའང་གྲུབ་འབྲས་ཐོན་མེད་པ་རེད་འདུག
གསར་འགོད་པ་ཀླུ་མགོན་ཐར་དང་། པ་སངས་ཚེ་རིང་།
དཔྱད་མཆན་སྤེལ།


བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཐོག་ལ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་འཚོགས་རྒྱུ་ཡིན།
འདོན་སྤེལ། ༢༠༡༣/༠༥/༡༢
ཁ་སང་ཧྥ་རན་སིའི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་བཞི་ངྷ་སར་གཟིགས་སྐོར་དུ་ཕེབས་པ་དང་བསྟུན་ཏེ། སྤྱི་འཐུས་རྒྱུན་ལས་གོ་སྒྲིག་འོག་གསར་འགོད་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་བསྐྱངས་སོང་།
ཧྥ་རན་སིིའི་གྲོས་ཚོཊ་གོང་མའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོཊ་པའི་ཚོཊ་གཙོ་སྐུ་ཞབས་ཇན་ཧྥོང་སི་ཝ་སི་ཧོམ་བྷར་ཌི་ (Jean-Francois Humbert)ལགས་ཀྱི་སྣེ་ཁྲིད་འོག གྲོས་ཚོཊ་གོང་མའི་འཐུས་མི་སྐུ་ཞབས་མེ་ཤར་བྷེར་སིན་ ( Mr Michel Berson) ལགས་དང་། སྐུ་ཞབས་བྷོར་ནཱར་ཌི་ཧྥོར་ནཱར་ (Bernard Fournier) ལགས། སྐུ་ཞབས་ཨན་ཊི་རིས་གྷ་ཌོན་ལེན་ (Andre Gattolin) བཅས་ལས་གྲུབ་པའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་བཙན་བྱོལ་བོད་མིའི་བསྟི་གནས་བཞུགས་སྒར་ངྷ་རམ་ས་ལར་གཟིགས་སྐོར་དུ་ཕེབས་པ་དང་བསྟུན་ཏེ། ཁ་སང་ཕྱི་ཚེས་ ༡༠ ཉིན་གྱི་ཉིན་རྒྱབ་ཆུ་ཚོད་ ༢།༠༠ པའི་ཐོག བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུཊ་ཕྱི་དྲིལ་ལྷག་པ་ཚེ་རིང་ཚོཊ་ཁང་དུ། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་རྒྱུན་ལས་ཀྱི་གོ་སྒྲིག་འོག གསར་འགོད་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་བསྐྱངས་སོང་།
སྐབས་དེར་བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཚོགས་གཙོ་སྤེན་པ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་སྐུ་མགྲོན་རྣམ་པ་ངོ་སྤྲོད་གནང་སྐབས། ཕྱི་ཚེས་ ༩ ཉིན་ཁོང་ཅག་བཞུགས་སྒར་དུ་འབྱོར་ཏེ་རྒྱལ་བ་ཀརྨ་པ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཡོད་པ་དང་། བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་དང་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཚོགས་པ་ཁག བོད་ཁྱིམ་སློབ་གྲྭ་བཅས་ལ་གཟིགས་སྐོར་གནང་ཡོད་སྐོར་ངོ་སྤྲོད་གནང་སོང་། སྐུ་ཞབས་ཇན་ཧྥོང་སི་ཝ་སི་ཧོམ་བྷར་ཌི་ལགས་ཀྱིས་ཁོ་རང་ངྷ་སར་ཡོང་ཐེངས་གསུམ་པ་དེ་ཡིན་པ་དང་། ད་རེབ་ཀྱི་ཁོང་ཅག་ལ་ཐུན་མོང་གི་དམིགས་ཡུལ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་མུ་མཐུད་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་རྒྱུ་དང་། འདིར་ཕེབས་པའི་རོགས་པ་གཞན་དག་ཀྱང་ཧྥ་རན་སིའི་ནང་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཡོད་སྐོར་བརྗོད་བྱུང་།
ཁོང་གིས་མུ་མཐུད་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་ན། འདས་བའི་ལོ་མང་རིང་ཧྥ་རན་སིའི་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་ཚོས་བོད་དོན་ཐོག་ཚོགས་འདུ་མང་པོ་ཚོགས་ཟིན་པ་དང་། ཉེ་ཆར་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ལ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་ཚོགས་ཡོད་ཅིང་། འབྱུང་འགྱུར་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ཐོག་ལའང་ཚོགས་འདུ་ཞིག་འཚོགས་རྒྱུ་ཡིན་འདུག ཁོང་གིས་ “དེང་སང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་གིས་འཛམ་གླིང་ནང་གི་དྲག་སྤྱོད་ཐོག་སེམས་འཚབ་ཆེ་རུ་འགྲོ་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར། བོད་ཀྱི་འཚེ་མེད་ཞི་བའི་འཐབ་རྩོད་འདི་ལ་ཐུགས་སྣང་ངོས་འཛིན་ངེས་པར་བྱེད་དགོས་པ་དང་། བོད་ནང་གི་རང་ལུས་མེར་བསྲེགས་གཏོང་མཁན་ཨང་བདུན་པ་གཞོན་ནུ་ཞིག་གིས་ ‘ང་ཚོ་འགྲོ་བ་མི་རེད་དམ་’ ཞེས་བཤད་ཡོད། དེ་རིང་ང་ཚོས་དྲི་བ་དེ་རང་ཉིད་ལ་འདྲི་དགོས” ཞེས་བརྗོད་སོང་།
དེའི་རྗེས་སུ་སྐུ་ཞབས་མེ་ཤར་བྷེར་སིན་ལགས་ཀྱིས་ཁོང་ཚོ་ངྷ་སར་ཉིན་གསུམ་སྡོད་པའི་དུས་ཡུན་ཧ་ཅང་ཐུང་ནའང་། བོད་དོན་གྱི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དང་བོད་མི་ཚོར་རང་དབང་གི་མངོན་འདོད་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་སོགས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་དང་། ཡུ་རོབ་པ་མང་པོ་ཞིག་གིས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྐོར་དེབ་དང་པར་སོགས་བརྒྱུད་ནས་ཤེས་པ་ལས་དེ་ཙམ་གསལ་བོ་ཤེས་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ཀྱང་། ཁོང་ཅག་གིས་ད་རེབ་དངོས་སུ་མཐོང་ཐོས་བྱུང་བར་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་བྱུང་ཚུལ་སོགས་བརྗོད་སོང་། ཁོང་གིས་“ ང་ཚོས་ ༢༠༠༨ ལོར་ནས་བཟུང་བོད་མི་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་གདུག་རྩུབ་སྲིད་བྱུས་འོག་དཀའ་སྡུག་ག་ཚོད་མྱོང་གི་ཡོད་མེད་ཧ་གོ་པ་རེད། བོད་མི་ཚོའི་དཀའ་སྡུག་འདིར་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོགས་སྡེ་ཁག་གིས་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་བྱེད་ཀྱི་མེད་པ་དེར་ང་ཚོ་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། རྒྱལ་སྤྱིའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་རང་དབང་གི་རིན་ཐང་ལ་བརྩི་མཐོང་མ་བྱས་པ་རེད། གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་པ་ཚོར་བསམ་ཚུལ་མ་འདྲ་པའི་སྨྲ་བརྗོད་རང་དབང་ཡོད་ཀྱང་། རྒྱ་ནག་གིས་མི་རིགས་རྩ་མེད་གཏོང་གི་ཡོད་པ་ངས་ཧྥ་རན་སིའི་ནང་བཤད་མྱོང་ཡོད་ལ། དེ་རིང་ངྷ་རམ་ས་ལར་སླར་ཡང་བཤད་དགོས་བྱུང་པ་རེད” ཅེས་སོགས་བརྗོད་བྱུང་། མཇུག་ཏུ་ཁོང་གིས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་མགོ་ཁྲིད་ཚོས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་སེལ་ཏེ་བོད་མི་ཚོར་མིང་དོན་མཚུངས་བའི་རང་སྐྱོང་གི་རང་དབང་ཞིག་འཚོལ་ཐབས་གནང་གི་ཡོད་པ་དེར་ཚང་མས་རྡོག་རྩ་གཅིག་བྱེད་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་བྱུང་།
ལྗང་ཁུ་ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པའི་སྐུ་ཚབ་ཨན་ཊི་རིས་གྷ་ཌོན་ལེན་གྱིས་ “ ང་ཚོར་བོད་ནང་གི་གནས་སྟངས་དངོས་ཡོད་བདེན་པ་བརྗོད་རྒྱུའི་འོས་འགན་ཡོད། ང་ཚོས་ཐེངས་འདིར་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་རེ་འབོད་འཁྱེར་ཏེ། ང་ཚོའི་ཧྥ་རན་སའི་གཞུང་བརྒྱུད་ནས་ཡུ་རོབ་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ནང་གི་བྱེད་སྟངས་ལ་བསྟུན་ཏེ་སྲིད་བྱུས་གསར་བ་གཏན་འབེབས་དང་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་དག་ལ་རེ་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱ་ནག་ནང་བོད་རིགས་གཅིག་པོ་མིན་པར་ནང་སོག་དང་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་གཞན་དག་ཚོས་ཀྱང་དཀའ་སྡུག་མྱོང་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཁོང་ཚོས་ཧྥ་རན་སིའི་སྲིད་འཛིན་གྱི་གཞུང་འབྲེལ་གཟིགས་སྐོར་པེ་ཅིན་དུ་མ་ཕེབས་སྔོན་ལ་རྒྱལ་སྤྱིིིིའི་ཚོགས་པ་ཁག་དང་ཧྥ་རན་སིའི་གྲོས་ཚོགས་བཅས་ཀྱིས་ཧྥ་རན་སིའི་གཞུང་དང་སྲིད་འཛིན་ཧོད་ལན་ཊི་གཉིས་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་ལྷག་པར་བོད་ནང་གི་ཛ་དྲག་གནས་སྟངས་སྐོར། རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་གསར་བ་ཞི་ཅིན་ཕིན་ལ་ཐུགས་འཕྲད་སྐབས་གླེང་སློང་བྱེད་དགོས་པའི་སྣོན་ཤུགས་སྤྲད་སྟབས། ཧྥ་རན་སའི་སྲིད་འཛིན་གྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་དོན་སྐོར་གླེང་ཡོད་པ་རེད། ང་ཚོ་འདིར་མ་ཡོང་བའི་སྔོན་དུ་རྒྱ་ནག་གི་གནས་སྟངས་སྐོར་ལ། ཧྥ་རན་སིར་མི་མང་གི་བསམ་ཤོག་ཅིག་བསྡུས་པའི་ནང་ ༨༠ བརྒྱ་ཆ་བརྒྱད་ཅུའི་རྒྱ་ནག་ལ་ཞེད་སྣང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། ༧གོང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་ཧྥ་རན་སིའི་མི་མང་གིས་དགའ་བོ་བྱེད་ཀྱིན་འདུག ཁོང་གིས་ “ འཛམ་གླིང་གི་སྲིད་གཞུང་ཚང་མས་རྒྱ་ནག་ལ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་སྟེང་ནས་བདེན་པ་བརྗོད་དེ་གནོན་ཤུགས་སྤྲད་ན། རྒྱ་ནག་ལ་ཏན་ཏན་འགྱུར་བ་འགྲོ་ངེས་རེད་ ” ཅེས་བཤད་སོང་།
མཐའ་མའི་གསུང་བཤད་ནང་སྐུ་ཞབས་བྷོར་ནཱར་ཌི་ཧྥོར་ནཱར་ལགས་ཀྱིས་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྲིད་དོན་གྱི་གཞི་རྩའི་ཐོག་ནས་བཤད་ན་ཧྥ་རན་སི་ལ་འགྲོ་བ་མིའི་རང་དབང་ལ་འབྲེལ་བ་དམ་ཟབ་ཡོད་པ་རེད། འདས་པའི་ལོ་བཅུའི་ནང་བོད་དོན་ལས་ཀ་གནང་སྐབས། མཚམས་རེར་བོད་མི་ཚོར་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་དང་མ་མཚམས་རེར་གྲོགས་པོའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་སྟེང་ནས་ཡོང་གིན་ཡོད་པ་དང་། ང་ཚོས་བོད་ཀྱི་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་རང་དབང་འཐབ་རྩོད་ལ་མཉམ་ཞུགས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་སོགས་བརྗོད་བྱུང་།
ཐེངས་འདིའི་ཧྥ་རན་སའི་གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མི་བཞིའི་ནང་དུ་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཚོགས་པ་དང་ལྗང་གུ་ཚོགས་པ། ཆབ་སྲིད་ཚོགས་པ། མི་མང་སྤྱི་མཐུན་ཚོགས་པ་བཅས་ཀྱི་གྲུབ་པའི་གྲོས་ཚོགས་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་ཚོགས་པ་རེད།
ཤོག་ངོས་འདི་ཐེངས་ ༡༣༣༩ ལ་བཀླགས་འདུག
|རིག་པ་འདོན་པ།

|བློ་བཟང་ཟླ་བ།

༢༠༡༣/༠༥/༡༣ ཉིན་འདོན་སྤེལ་བྱས།
|སྤྱིར་བཏང་ཡག་པོ་རེད། ཕྱི་རྒྱལ་བ་དེ་ཚོར་ཕར་འབྲེལ་བ་བཟུང་། ཁོང་ཚོ་ཚུར་སྐད་བཏང་དེ་འདྲ་བྱས་ན་ཡག་པོ་རེད། བོད་དོན་འདི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་མ་བརྟེན་པར་རྒྱ་ནག་ལྟ་བུའི་རྒྱལ་ཁབ་སྟོབས་ཆེན་ཞིག་གི་ཁ་གཏད་ནས་བོད་པ་ཚོའི་མངོན་འདོད་ལས་བསླ་བོར་འགྲུབ་ཐུབ་པ་ཞིག་རྩ་བ་ཉིད་ནས་མ་རེད། ཡིན་ནའང་ང་ཚོའི་སེམས་ནང་བྱ་བ་ཆེ་མ་ཆུང་གསུམ་ཚང་མ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རོགས་རམ་ཁོ་ནར་བརྟེན་དགོས་པའི་འདུ་ཤེས་ཤིག་ཡོད་པ་དེ་འགྲིག་གི་ཡོད་པ་མ་རེད། དེས་ང་ཚོ་སྒྱིད་ལུགས་བཟོ་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། ཕྱི་རྒྱལ་མགོ་སེར་དེ་ཚོ་གཞུང་འབྲེལ་འགྲོ་སོང་ཐོག་ནས་འདིར་ཡོང་སྟེ་སྐད་ཆ་སྙན་པོ་རེ་ཤོད་རྒྱུར་དཀའ་ངལ་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། ལྷག་པར་དུ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ནའང་ཕྱོགས་སྐྱོད་བྱེད་པ་དང་། མི་རིགས་དང་ཆོས་ལུགས། ཆབ་སྲིད་བཅས་ཀྱི་ལས་དོན་ཐོག་འགྲོ་རྒྱུ་དེ་ཁོ་རང་ཚོས་ཁོ་རང་ཚོའི་གཟི་བརྗིད་འདྲ་བོ་ཞིག་ཏུ་རྩི་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། |
ད་རེས་གཅིག་པུ་མ་རེད་ལོ་ལྟར་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་གི་གྲོས་ཚོགས་གོང་འོག་དང་མངའ་སྡེའི་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་མང་པོ་ཞིག་རྡ་རམ་ས་ལར་བཅར་གྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་འགྲོ་བ་མིའི་ཐོབ་ཐང་ཚོགས་པ་དང་དམངས་གཙོ་དང་ཆོས་ལུགས་སོགས་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་ཚོགས་པ་མང་པོ་སྔ་རྗེས་སུ་འབྱོར་ཡོད་པ་རེད། འདིར་ཡོང་


ཏུན་ཧོང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་དེ་ནི་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱིའི་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གིས་བོད་སྐད་ཡིན་པར་བཤད་དེ། རྒྱུ་མཚན་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་དེ་སྔ་བོད་གཏོགས་ཚོ་སྡེ་ཁག་ཅིག་གནས་བཅས་ཏེ་འཚོ་བ་རོལ་ཞིང་། ཁོ་ཚོས་བོས་པའི་བརྡ་འགྱུར་བ་ལས་ཏུན་ཧོང་ཞེས་པ་བྱུང་བར་འདོད། འོན་ཀྱང་བོད་སྐད་ཀྱི་བརྡ་གང་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་ཐད་ལྟ་ཚུལ་མི་མཚུངས་ཏེ། ལ་ལས “འདུ་ཁང” ཞེས་པ་ཨ་མདོ་བའི་སྐད་དུ “འདུ་ཧོང” ཞེས་འབོད་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ་དེའི་སྐད་དོད་ཡིན་པར་བརྗོད་པ་དང་། ལ་ལས་ཕུག་པ་མང་བོར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་གྲངས་མེད་བཞུགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས “སྟོང་སྐུ” ཞེས་མིང་བཏགས་པ་རྒྱ་མིས་ཏུན་ཧོང་ཞེས་སྒྲ་སྒྱུར་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བར་སྨྲ་ལ། རེ་འགས་བོད་སྐད་ཀྱི “སྟོང་དཔོན” བྱ་བའི་མིང་རྒྱ་འགྱུར་བྱུང་བར་ཡང་བཤད། གང་ལྟར་ཀྱང་། ཏུན་ཧོང་ཞེས་པ་རྒྱའི་སྐད་ཅིག་མིན་པར་སྙམ་མོ། །
གཅིག ཏུན་ཧོང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་གོ་བ་ལེན་ཚུལ།
དེ་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱིའི་མཁས་པ་ཁ་ཅིག་གི་ལྟ་བར་ཏུན་ཧོང་བྱ་བ་བོད་སྐད་ཡིན་པར་བཤད་དེ། རྒྱུ་མཚན་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་དེ་སྔ་བོད་གཏོགས་ཚོ་སྡེ་ཁག་ཅིག་གནས་བཅས་ཏེ་འཚོ་བ་རོལ་ཞིང་། ཁོ་ཚོས་བོས་པའི་བརྡ་འགྱུར་བ་ལས་ཏུན་ཧོང་ཞེས་པ་བྱུང་བར་འདོད། འོན་ཀྱང་བོད་སྐད་ཀྱི་བརྡ་གང་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་ཐད་ལྟ་ཚུལ་མི་མཚུངས་ཏེ། ལ་ལས “འདུ་ཁང” ཞེས་པ་ཨ་མདོ་བའི་སྐད་དུ “འདུ་ཧོང” ཞེས་འབོད་པ་རྒྱུ་མཚན་དུ་བྱས་ཏེ་དེའི་སྐད་དོད་ཡིན་པར་བརྗོད་པ་དང་། ལ་ལས་ཕུག་པ་མང་བོར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྐུ་བརྙན་གྲངས་མེད་བཞུགས་པའི་རྐྱེན་གྱིས “སྟོང་སྐུ” ཞེས་མིང་བཏགས་པ་རྒྱ་མིས་ཏུན་ཧོང་ཞེས་སྒྲ་སྒྱུར་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བར་སྨྲ་ལ། རེ་འགས་བོད་སྐད་ཀྱི “སྟོང་དཔོན” བྱ་བའི་མིང་རྒྱ་འགྱུར་བྱུང་བར་ཡང་བཤད། གང་ལྟར་ཀྱང་། ཁོ་བོའི་འདོད་པར་ཏུན་ཧོང་ཞེས་པ་རྒྱའི་སྐད་ཅིག་མིན་པར་སྙམ་མོ། །
གཉིས། ཏུན་ཧོང་གི་ལོ་རྒྱུས།
ཏུན་ཧོང་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཧ་ཅང་རིང་བོ་ཞིག་ཡོད་དེ། ཡར་ཧན་གུར་གྱི་དུས་སུ་འདེད་ཐུབ། ཧན་གུར་ཤར་མའི་དུས་མཇུག་ཏུ། ཧན་གུར་ནང་ཁུལ་དུ་སྡེ་གཟར་བྱུང་སྟེ་མཐའི་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ལ་བདག་དམ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཤོར། ཤར་ནུབ་འགྲུལ་ལམ་གྱི་འགག་སྒོར་གནས་པའི་ཏུན་ཧོང་ལྟ་བུར་མཚོན་ནའང་། ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ལ་ཧན་གུར་གྱི་ས་སྲུང་དཔོན་སྣ(太守)མེད་པ་ཆགས་ནས་ས་གནས་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཆེ་ཁག་གིས་རང་འདོད་ཀྱིས་སྒེར་ས་བཟུང་ཞིང་། ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཚོང་འགྲུལ་ལ་དར་ཅིག་རིང་གནོད་སྐྱོན་ཐེབས། སྤྱི་ལོ227ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ233ལོའི་བར། ཚང་ཚི(仓慈)བྱ་བས་ཏུན་ཧོང་གི་ས་སྲུང་དཔོན་སྣའི་འགན་འཁུར་ཏེ་ས་གནས་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཆེ་ཁག་གི་དབང་ཆར་ཚོད་འཛིན་བྱས་པས། ཏུན་ཧོང་དེ་ཤར་ནུབ་ཚོང་ལམ་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་ཁྲོམ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་ཆགས། ཝེ་དང་ཅིན། རྒྱལ་རབས་ལྷོ་བྱང་བཅས་ཀྱི་དུས་སུ། རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་དུ་འཁྲུག་རྩོད་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞིང་། རུས་རྒྱུད་ཆེ་གྲས་དང་རིག་གནས་ཡོད་པའི་སྐྱེས་བུ་ཆེན་པོ་མང་བོ་ཞིག་སྔ་གཞུག་ཏུ་རྨ་ནུབ་ས་ཆར་ཡུལ་བྱོལ་དུ་འོངས་ལ། དེས་རྨ་ནུབ་འགྲུལ་ལམ་གྱི་རིག་གནས་ལ་སྔ་ན་མེད་པའི་འཕེལ་རྒྱས་འབྱུང་ཏུ་བཅུག དེའི་རྗེས་སུ་བཙུགས་པའི་ལཱེང་ལྔའི(五凉)དུས་སུའང་། ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་བོ་གནས་དེར་འཛོམས་ཤིང་། ལཱེང་སྔ་མ་དང་ལཱེང་ནུབ་མ། ལཱེང་བྱང་མ་སོགས་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་བས་ཤེས་ཡོན་ཅན་ལ་བརྩི་མཐོང་བྱས་པར་མ་ཟད། ཁོ་ཚོའི་འཆད་རྩོད་རྩོམ་གསུམ་གྱི་བྱ་བར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོ་བྱས་པར་བརྟེན། གནས་དེར་སུང་ཞན(宋纤)དང་ཀའོ་དབྱི།(郭瑀)སུང་ཡའོ(宋繇)ལིའུ་པིན།(刘昞)ཀྲང་ཀྲན(张湛)སོགས་ལྟ་བུའི་མཁས་པ་མང་བོ་བྱུང་། དེ་མིན་རྒྱ་ནག་ནང་ཁུལ་ནས་རིགས་རུས་མཐོ་བའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཆེ་ཁག་མང་བོ་རྨ་ནུབ་ས་ཆར་སླེབས་པ་དེས། ནང་ལོགས་སུ་དར་སོ་ཆེ་བའི་ཏའོ་ཡི་ལུགས་འཛིན་པའི་ཆོས་ལུགས་ཀྱང་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་སྤེལ། རིག་གནས་ཆུ་ཚད་མཐོར་འདེགས་བྱུང་བ་དང་ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་བོ་གདན་འཛོམས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་ཕྱི་ཡོང་རིག་གནས་ནང་འདྲེན་བྱེད་པའི་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན་པ་དང་། ལྷག་པར་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རིག་གནས་རྒྱ་ནག་ས་ཁུལ་དུ་སྤེལ་བར་སྟབས་བདེ་བཟོས། ཧན་གུར་རྒྱལ་རབས་གཉིས་ཀྱི་སྐབས་སུ། ནང་བསྟན་རིག་གནས་དེ་ཡོ་ཀྲི་ཆེ་བའི་མིས(大月氏)བཙུགས་པའི་ཀུ་ཤ་ནའི་རྒྱལ་རབས(Kushan Empire/ /贵箱王朝)ནས་ཏུན་ཧོང་སོགས་བརྒྱུད་དེ་རྒྱ་ནག་ས་ཁུལ་དུ་དར་བ་དང་། མགྱོགས་མྱུར་ངང་རྒྱའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དྲང་སྲོང་གི་སྒྲུབ་ཐབས་དང་འདྲེས་ཏེ་ཧན་གུར་ཤར་མའི་ལའོ་དབང་དང་ཤར་ལྷོའི་མཚོ་འགྲམ་ས་ཁུལ་དུ་དར་ཁྱབ་བྱུང་། ལཱེང་ལྔའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྡེ་གཟར་དང་ཝེ་བྱང་མ་དང་རིག་རན(柔然)གྱི་དམག་འཁྲུག་སོགས་ལྷིང་འཇགས་མིན་པའི་དུས་སྐབས་ཀྱིས་ནང་བསྟན་རིག་གནས་དེ་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་དར་ཁྱབ་འབྱུང་བར་ཆ་རྐྱེན་བསྐྲུན། ཅིན་ནུབ་མའི(西晋)སྐབས་སུ། ཏུན་ཧོང་དུ་གཏན་སྡོད་གནང་བའི་ཡོ་ཀྲིའི་དགེ་སློང་ཆེན་པོ་ཆོས་སྲུང(竺法护)གིས་བུ་སློབ་སྐོར་ཞིག་ཁྲིད་དེ་ཏུན་ཧོང་ས་ཆར་ཆོས་བསྒྱུར་ཞིང་འཆད་ཉན་སྤེལ་བ་དང་། མི་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་གུས་པ་མཚོན་ཕྱིར་ཁོང་ལ “ཏུན་ཧོང་གི་སངས་རྒྱས” ཞེས་མཚན་བསྟོད་གནང་།
ཆིན་སྔོན་མའི་ཅན་ཡོན་ཁྲི་ལོ་གཉིས་པ(前秦建元二年)སྟེ་སྤྱི་ལོ366ལོར། ཡའོ་བཙུན(乐尊)བྱ་བའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཏུན་ཧོང་མཁར་གྱི་ཤར་ལྷོའི་མེན་ཧྲ་རི་བོའི(鸣沙山)ལྡེབས་སུ་ཐོན་པ་ན། གློ་བུར་དུ་མིག་མདུན་གསལ་ལྷང་ངེར་སོང་ཞིང་། གསེར་འོད་ལམ་ལམ་འཕྲོས་ཏེ་ཧ་ལམ་སངས་རྒྱས་སྟོང་ཕྲག་གསེར་འོད་ཁྲོད་མངོན་པའི་སྣང་བ་བྱུང་བས། མེན་ཧྲ་རི་བོའི་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་བྲག་ངོས་སུ་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་གི་ཕུག་པ་དང་པོ་དེ་བརྐོས། མ་འགྱངས་པར། ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཕེབས་པའི་བསམ་གཏན་པ་ཆོས་མཆོག(法良禅师)བྱ་བ་ཞིག་གིས་ཀྱང་ཡའོ་བཙུན་གྱི་འགྲམ་དུ་ཕུག་པ་ཞིག་བརྐོས། དེ་ནས་བཟུང་། ལོ་ངོ་སྟོང་ལ་ཉེ་བའི་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་གི་སྒྱུ་རྩལ་གསར་བསྐྲུན་གྱི་དབུ་བརྩམས་པ་རེད། ལཱེང་སྔ་མ་ནས་ལཱེང་བྱང་མའི་བར་གྱི་དུས་རབས་ནང་། དགེ་སློང་ཆེན་པོ་དག་གི་སྩོལ་བ་དང་དབང་སྒྱུར་མཁན་པོ་དག་གི་རྒྱབ་སྐྱོར། ས་གནས་སྐུ་དྲག་རྣམས་ཀྱི་འབད་པ་བཅས་ཀྱི་འོག ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་ལ་སྔ་ན་མེད་པའི་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་སྟེ། ཝེ་བྱང་མས་ལཱེང་བྱང་མ་བསྣུབས་པའི་དུས་སུ་སླེབས་དུས། གནས་འདིར་མཆོད་རྟེན་དང་ལྷ་ཁང་མང་དུ་བྱུང་། དེང་སྐབས་ཡའོ་བཙུན་དང་ཆོས་མཆོག་གི་བྲག་ཕུག་དུས་ཀྱིས་བསྐལ་ཏེ་མཇལ་དུ་མེད་ཀྱང་། ལཱེང་བྱང་མའི་དུས་ཡིན་པའི་བྲག་ཕུག་དང་མཆོད་རྟེན་ཁ་ཤས་ད་ལྟའང་ཤུལ་དུ་ལུས་ཡོད་དོ། །
དེའི་ཕྱིས་སུ། ཝེ་བྱང་མ་དང་ཀྲིག་བྱང་མ། ཅིན་ནུབ་མ། རྒྱལ་ཁབ་བཅུ་དྲུག རྒྱལ་རབས་ལྷོ་བྱང་སོགས་ཀྱི་དུས་སྐབས་ཚང་མར་ཏུན་ཧོང་དུ་བྲག་ཕུག་མང་དུ་བརྐོས་ཤིང་། ཤར་ནས་ནུབ་ཏུ་ཆོས་ཞུ་བར་ཕེབས་མཁན་དགེ་སློང་དག་གནས་འདི་བརྒྱུད་དེ་བསྐྱོད་བཞིན་ཡོད་པས། ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་རྒྱུན་མི་ཆད་པར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་། དཔེར་ན། སྤྱི་ལོ399ལོར་ཅིན་ཤར་མའི་དགེ་སློང་ཆོས་ཀྱི་སྣང་བ(法显)སོགས་ཏུན་ཧོང་བརྒྱུད་དེ་ནུབ་ཕྱོགས་སུ་ཆོས་ཞུ་བར་ཕེབས་པ་དང་། སྤྱི་ལོ404ལོར་རིག་པའི་རལ་གྲི(智猛)སོགས་མི་བཅོ་ལྔ་ཏུན་ཧོང་བརྒྱུད་དེ་ནུབ་ཏུ་ཕྱིན་པ། སྤྱི་ལོ518ལོར་ཝེ་བྱང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཏུན་ཧོང་གི་མི་སུང་ཡུན(宋云)དང་ཧོས་ཧྲིན(惠生)ལའོ་དབྱང་ནས་མངགས་ཏེ་ཏུན་ཧོང་བརྒྱུད་ནུབ་ཏུ་ཆོས་ཞུ་བར་ཕེབས་པ་སོགས་ཏུན་ཧོང་དེ་ཤར་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་དགེ་སློང་དག་གི་རྐང་རྟེན་འཆའ་ས་དང་རང་གི་ཡུལ་ཁོངས་ནས་གྱེས་སའི་མཇུག་མཐའི་ས་ཚིགས་ལྟ་བུར་གྱུར།
རྒྱ་གར་ནས་བརྒྱུད་པའི་ནང་བསྟན་ཕུད། དབྱི་རག་གི་རིག་གནས་ཁྱབ་ཁོངས་སུ་འདུ་བའི་གཤེན་གྱི་ཆོས་ལུགས(袄教)ཀྱང་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་དར། སྤྱི་ལོ1907ལོར། དབྱིན་ཇིའི་གནའ་དཔྱོད་མྱུལ་དཔྱད་མི་སྣ་སི་ཐེན(Aurel Stcin/斯坦因)གྱིས་ཏུན་ཧོང་ནུབ་བྱང་གི་ལྕགས་རིའི་མེ་གཏོང་སོ་ཚིགས་ཀྱི་འོག་ཏུ་དབུས་ཨེ་ཤ་ཡའི་སོག་དག་མི་རིགས་ཀྱི་ཡི་གེས་བྲིས་པའི་འཕྲིན་ཡིག་འགའ་རྙེད་ཅིང་། དེར་རིག་གཞུང་ལས་རིགས་སྟེང“སོག་དག་ཡི་གེའི་གནའ་བོའི་ཆབ་ཤོག” (Sogdian Ancient Letters)ཅེས་འབོད། འཕྲིན་ཡིག་འདི་ནི་ལེང་ཅུ་དང་ཏུན་ཧོང་གི་སོག་དག་ཚོང་བས་ཕ་ཡུལ་ས་མར་ཁན(Samarkand)དེང་གི་ཨུ་ཙི་པུ་ཁི་སི་ཐན<The Republic ofUzbekistan>)གྱི་མིར་བྲིས་པ་ཞིག་རེད། འཕྲིན་ཡིག་དེའི་ནང་ལེང་ཅུ་གཙོར་བྱས་པའི་ས་གནས་སུ་སོག་དག་གི་ཚོང་བ་མང་བོ་ཡོད་ཅིང་། ཁོ་ཚོའི་ཚོང་ལས་ཁྱབ་ཁོངས་ལའོ་དབྱང་ནས་ཏུན་ཧོང་བར་དུ་ཡིན་ལ། ཚོང་ལས་གཙོར་གཉེར་ཚུལ་གསལ། མིག་སྔར་ཆབ་ཤོག་ཁག་འདིར་ཡིད་ལ་འབབ་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱས་རིགས་ཀྱི་འགྲེལ་བཤད་ཅིག་མེད་མོད་ཀྱང་། སོག་དག་ཡི་གེའི་ཆེད་མཁས་པ་དག་གིས་ནང་དོན་མདོ་ཙམ་བཀྲལ་ཡོད་པ་ལས། གོང་སྨོས་ཕུད་ད་དུང་སོག་དག་ཚོང་པ་དག་གི་ཁྲོད་གཤེན་ཆོས་ཀྱི་ཆོས་བྱེད་མི་སྣའང(Bynpt)ཡོད་པ་ར་སྤྲད་རྐྱེན། དུས་དེར་སོག་དག་མི་རྣམས་མང་དུ་གནས་པ་ལས་ཁོ་ཚོས་དད་པ་བྱེད་བཞིན་པའི་གཤེན་ཆོས་ཀྱང་འོས་འཚམ་ཞིག་དར་ཡོད་པ་གསལ་བཤད་བྱས།
སོས་གུར་གྱིས་རྒྱའི་ལྷོ་བྱང་གཅིག་གྱུར་བྱས་རྗེས། རྒྱ་ནི་ཧན་གུར་ཚུན་གྱི་ཆེས་དར་རྒྱས་ཆེ་བའི་དུས་སུ་སླེབས། གོང་མ་སོས་ཝུན་ཏི(隋文帝)དང་སོས་དབྱང་ཏི(隋炀帝)གཉིས་པོས་ནང་བསྟན་ལ་དད་མོས་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་ཅིང་། དབང་སྒྱུར་གྲལ་རིམ་གྱིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཆེན་པོ་བྱས་པས་ཏུན་ཧོང་གི་རིམ་གྲས་མི་འདྲ་བའི་མང་ཚོགས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་སུམ་ཅུའི་དུས་ཡུན་ཐུང་ཐུང་ནང་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་གི་གནས་གཅིག་པུར་ཕུག་པ་བདུན་ཅུ་བརྒྱད་ཅུ་ལྷག་བརྐོས། ནང་བསྟན་གྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཙམ་མ་ཟད། སྐབས་དེར་ཏུན་ཧོང་ནི་རོམ་དང་པར་སིག རྒྱ་གར་སོགས་ས་ཁུལ་ལ་བསྐྱོད་པའི་འགག་སྒོ་གཙོ་བོར་གྱུར་ཅིང་། དེ་འདྲའི་ཤར་ནུབ་རིག་གནས་འབྲེལ་མཐུད་ལ་བརྟེན་པའི་མཐུ་ལས་ཏུན་ཧོང་གི་ཤེས་རིག་གནས་བབ་རིམ་གྱིས་གཏན་འཁེལ་བྱུང་།
ཐང་གུར་དུས་སུ་མི་རིགས་མཉམ་འདྲེས་ཀྱི་ཤུགས་ཇེ་ཆེ་དང་། མངའ་ཁོངས་རྒྱ་བསྐྱེད། ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང་བསམ་བློ་རིག་གནས་གཅིག་སྡུད་བཅས་བྱུང་བར་བརྟེན། ཐང་གུར་དེ་དཀྱེལ་ཡངས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་དུས་སྐབས་སུ་བསྐྱོད་ཅིང་། རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པར་གྱུར། ནང་བསྟན་ཕུད་གཤེན་ཆོས་དང་མ་ཎིའི་ཆོས་ལུགས། ཅིན་ཆོས། གསར་དུ་དར་བའི་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་སོགས་ཤེས་རིག་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཀྱང་དངོས་སུ་རྒྱའི་ནང་ཁུལ་དུ་དར། དེ་འདྲའི་རིག་གནས་ཡར་འཕེལ་གྱི་སྐལ་བ་བཟང་བོ་དང་བསྟུན། ཤ་ཅུ་རུ་ཅུ(州)རིམ་པ་དང་རྫོང(县)རིམ་པའི་སློབ་གྲྭ་མང་དུ་བྱུང་སྟེ་རུའུ་ཡི་ལུགས་འཛིན་པའི་བསྟན་བཅོས་འཆད་ཉན་བྱེད་པའི་སྲོལ་དར། གོང་མའི་དབུས་གཞུང་གིས་བྲིས་པའི་ཆོས་དཔེ་མང་བོ་ཁྲང་ཨན་ནས་ཤ་ཅུ་རུ་དབོར་ཡོང་སྟེ་ནང་བསྟན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་འདི་ལ་གསོན་ཤུགས་གསར་བ་བསྣན་ཞིང་། ཝུའུ་ཀྲིག་དང་ཀྲུང་ཙུང་། ཞོན་ཙུང་བཅས་ཀྱི་དུས་སུ་ཏ་ཡུན་དགོན་པ(大云寺)དང་། ལུང་ཞིན་དགོན་པ།(龙兴寺)ཁའེ་ཡོན་དགོན་པ(开元寺)སོགས་བསྟུད་མར་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་བཞེངས་ལ། ཏའོ་ཡི་ལུགས་འཛིན་ཆོས་ལུགས་ཀྱང་རྒྱ་ཆེར་སྤེལ་བས། ཤ་ཅུ་དེ་ཆོས་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དང་རིག་གནས་མི་འདྲ་བ། སྒྱུ་རྩལ་མི་འདྲ་བ་སོགས་འདྲེས་མར་མངོན་པའི་ངེས་པ་དོན་གྱི་རྒྱལ་སྤྱིའི་རིག་གནས་མཁར་གྲོང་ཆེན་པོར་གྱུར། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་འདི་ལྟ་བུའི་ཁྲོད་ཏུན་ཧོང་དུ་གཅིག་ནས་རིག་གནས་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་རྣམ་པ་བཟང་བོ་ཤར་བ་དང་། གཉིས་ནས་དེའི་རྟེན་དུ་གྱུར་བའི་བྲག་ཕུག་མང་བོ་འཕྲོ་རིམ་འཕྲོར་བརྐོས།
དུས་རབས་བརྒྱད་པར་བོད་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེར་རྒྱས་ཏེ་མཐའ་བཞི་དབང་དུ་བསྡུ་བའི་བགྱི་བ་དང་དུ་བླངས་པ་དང་། བང་ཤར་ས་ཆའི་རྒྱའི་ཡུལ་ཁམས་མང་བོ་བཅོམ་ཞིང་། དེར་མཐུད་ནས་སྤྱི་ལོ776ལོར་བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་གིས་ཤ་ཅུ་མཁར་བསྐོར། སྤྱི་ལོ786ལོར “གཞན་ཡུལ་དུ་མི་སྤྱུགས” (“勿徒他境”)པའི་ཆ་རྐྱེན་གྱིས་ཏུན་ཧོང་ཡོངས་སུ་དབང་རིས་སུ་བཅུག སྤྱིར་ན་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་དམག་ཤུགས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ལྟ་བུའི་མཁར་གྲོང་ལེན་རྒྱུ་དེ་ལས་སླ་མོར་ཟད་ཀྱང་། ལོ་ངོ་བཅུར་ཏུན་ཧོང་མཁར་བསྐོར་ཏེ་མཚོན་གྱི་འཇིགས་པ་མ་བསྐུལ་བ་ནི། ཏུན་ཧོང་གི་རིག་གནས་གནས་བབ་ཁས་ལེན་དང་དེའི་རིག་གནས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་ཆེད་ཡིན་ཏེ། སྐབས་དེ་ནི་བོད་ཀྱིས་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ཐོག་མར་བོད་ལ་འདྲེན་པའི་དུས་སུ་ཁེལ་ཞིང་། བཙན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ཀྱིས་ནང་བསྟན་ལ་དད་མོས་ཤུགས་ཆེར་བྱེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ནང་བསྟན་དར་ཆེ་བའི་མཁར་གྲོང་ཏུན་ཧོང་ལ་དྲག་ཤུགས་མ་བཀོལ་བ་རེད། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་ལ་བལྟས་ནའང་དེ་ལྟར་ཡིན་ཏེ། བོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་དབང་དུ་བསྡུས་རྗེས། སྤྱིར་ན་གསར་དུ་དབང་རིས་སུ་བཅུག་པའི་ས་ཁུལ་གྱི་མི་དྲག་དང་དཔོན་རིགས་ཁག་གནས་གཞན་དུ་སྤྱུགས་བཞིན་ཡོད་མོད། ཏུན་ཧོང་དང་བོད་བར་ལ “གཞན་ཡུལ་དུ་མི་སྤྱུགས་པའི”ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཡོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་མི་དྲག་དཔོན་རིགས་དང་དགེ་སློང་ཆེན་པོ་དག་གཞན་དུ་མ་བདས་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཏུན་ཧོང་དུ་མུ་མཐུད་དུ་ནང་བསྟན་རིག་གནས་དར་སྤེལ་བྱ་ཆེད་བྱས་རྗེས་འཇོག་ཏུ་བཅུག་པར་མ་ཟད། ཁོ་ཚོར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཀྱང་ཆེན་པོ་བྱས། དེ་འདྲ་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས། ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་དེ་སྔར་ལས་མགྱོགས་མྱུར་ངང་འཕེལ་རྒྱས་ཆེ་རུ་ཕྱིན། དཔེར་ན། སྔར་ཤ་ཅུར་དགོན་པ་བཅུ་གསུམ་ཡོད་པ་བཅུ་བདུན་དུ་འཕར་བ་དང་། གྲྭ་བ་དང་བཙུན་མའི་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་བཅུ་ནས་སྟོང་ཕྲག་ཏུ་འཕེལ། དེར་མ་ཟད། བོད་ཆེན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པའི་སྟབས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་དེ་ཐང་གི “ཧོས་ཁྲང་ཆོས་བསྣུབས” (会昌法难)(845-846)ལས་ཐར་ཐུབ་པའང་བྱུང་། དེའང་བོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་བཟུང་བ་ནས་ཀྲང་དབྱི་ཁྲའོ་ཡིས་སྤྱི་ལོ848ལོར་བོད་ཀྱི་དམག་དམངས་ཏུན་ཧོང་ནས་བདས་པའི་བར་གྱི་ལོ་ངོ་བདུན་ཅུ་ལྷག་གི་རིང་། ཏུན་ཧོང་དུ་དམ་ཆོས་འབྲི་བཤུ་དང་བྲག་ཕུག་བརྐོ་བ། ལྷ་སྐུ་བརྐོ་བཞེངས་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་མཚམས་ཆད་མ་མྱོང་། སྐབས་དེའི་དགོན་པ་དག་ནི་ཆོས་དང་རིག་གནས་དར་སྤེལ་དང་ལོ་ཙཱ་བྱེད་ཡུལ་གྱི་གནས་གཙོར་བོར་གྱུར་ཡོད་དེ། ལོ་ཙཱ་བ་ཆེན་མོ་འགོས་ཆོས་གྲུབ་དང་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་ཟླ་བ། ཞང་རིན་ཆེན་བྱང་ཆུབ་སོགས་རྒྱ་དཀར་ནག་དང་བོད་ཀྱི་ཡི་གེར་བྱང་ཆུབ་པའི་མཁས་པ་མང་བོ་གནས་དེར་བཞུགས་ནས་དམ་ཆོས་བསྒྱུར་སྤེལ་གྱི་འཕྲིན་ལས་བསྐྱངས་མྱོང་། དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་བར་བོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་བདག་ཏུ་བཟུང་བའི་རིང་། ཏུན་ཧོང་དེ་བོད་ཀྱི་ནང་བསྟན་རིག་གནས་སྤེལ་སའི་གནས་གཞི་གཉིས་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིང་། ནང་བསྟན་རིག་གནས་སྤེལ་ཆེད་བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་གཞུང་གིས་གནས་དེའི་བོད་རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་དག་ལ་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་སྦྱར་བར་མ་ཟད། ད་དུང་ལོ་ཙཱ་དང་རྩོམ་འབྲི། འབྲི་བཤུ་བཅས་བྱེད་པར་བྱ་དགའ་དང་ཆད་གཅོད་ལམ་ལུགས་ཀྱང་གསལ་བོ་ཞིག་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད།
བོད་སིལ་བུར་འཐོར་ཅིང་བོད་ཀྱི་དམག་དཔུང་ཏུན་ཧོང་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པ་དེས་ཏུན་ཧོང་གི་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ལ་ཐད་ཀར་རྡུང་རྡེག་ཆེན་པོ་མ་ཐེབས། ཁྱད་པར་དུ། ཀོས་དབྱི་ཅུན་དུས་སྐབས་སུ་ཏུན་ཧོང་གི་རིག་གནས་ཅུང་དར་རྒྱས་ཆེ་བ་བྱུང་ཞིང་། ནང་བསྟན་ཡང་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་སྤེལ་བྱུང་ལ། མའོ་ཀའོ་དང་དབྱི་ལིན(愉林)གཉིས་སུ་བྲག་ཕུག་གསར་བ་མང་བོ་བརྐོ་བཞེངས་དང་ཉམས་གསོ་བྱས་པ་དང་། ཕལ་ཆེར་ཀོས་དབྱི་ཅུན་དུས་སྐབས་ཀྱི་རུ་དཔོན(节度使)རེ་རེས་རང་རང་གི་སྨོན་ལམ་དུ་གསོལ་བའི་ཕུག་པ་རེ་རེ་བརྐོས་ཡོད།
དུས་རབས་བཅུ་བའི་དུས་དཀྱིལ་ནས་བཟུང་། སུང་རྒྱལ་རབས་དང་ལའོ་རྒྱལ་རབས། མི་ཉག་རྒྱལ་རབས། ཅིན་རྒྱལ་རབས་བཅས་ཕན་ཚུན་དགྲ་ཟླའི་རྣམ་པར་གནས་སྟབས། ཏུན་ཧོང་གི་ཤར་ནུབ་འགྲུལ་ལམ་ཆད་ཅིང་། གནས་དེ་རིམ་གྱིས་རྒུད་པར་གྱུར། མི་ཉག་རྒྱལ་རབས་ནས་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་རྒྱལ་རབས་བར་ལ་ཏུན་ཧོང་དུ་ཕུག་པ་འགའ་རེ་བརྐོ་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་རུང་། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐད་ནས་གསོན་ཤུགས་ཉམས་པར་གྱུར་བ་རེད། ཏའི་མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་དུས་ནས་ཏུན་ཧོང་ནི་མི་རྣམས་ཀྱི་བརྗེད་ངས་ཀྱི་དབང་དུ་སོང་བ་དང་། དར་ཅིག་རིང་ཏུན་ཧོང་གི་ཡུལ་དེ་ཐུ་རུ་ཕན་ནས་ཡོང་བའི་ཡུ་གུར་རིགས་ཀྱི་མིས་ཕྱུགས་འཚོ་སའི་གནས་སུ་གྱུར།
གསུམ། ཏུན་ཧོང་ཕུག་པའི་རྣམ་པ།
ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ཅེ་ན་གོ་བ་ལེན་སྟངས་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། སྒྲ་ཡངས་འཇུག་གི་གོ་བ་ལེན་སྟངས་ལྟར་ན་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་དང་ནུབ་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པ། ཨན་ཞིའི་དབྱི་ལིན་ཕུག་པ། ཤར་གྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པ། སུའུ་པེ་སོག་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་དགོན་པའི་ཕུག་པ་ལྔ་བཅས་ཚང་མ་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་གི་གྲས་སུ་བགྲང་རུང་བ་དང་། སྒྲ་དོག་འཇུག་ལྟར་ན་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་གཅིག་པུར་གོ དེའི་ཁྲོད་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་ལ་ད་ལྟ་ཨང་རྟགས་བརྒྱབ་ཡོད་པའི་ཕུག་པ492ཡོད་པ་དང་། ལྡེབས་རིས་སྨི་ངོས་སྙོམས་གྲུ་བཞི་མ་བཞི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་ལྷག སྐུ་བརྙན་ཉིས་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་བཅོ་ལྔ་བཅས་ཡོད། ནུབ་ཀྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པར་ཨང་རྟགས་བརྒྱབ་ཟིན་པའི་ཕུག་པ་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པ་དང་། དབྱི་ལིན་ཕུག་པར་ཕུག་པ་ཞེ་གཅིག ཤར་གྱི་སྟོང་སྐུའི་ཕུག་པར་ཕུག་པ་ཉེར་གསུམ། སུའུ་པེ་ས་ཆའི་དགོན་པའི་ཕུག་པ་ཡོད་སར་སྔར་ཡིན་ན་ཕུག་པའི་ཚོགས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱིས་སུ་ཕུག་པ་ལྔ་ལས་མ་ལྷག་པ་དང་། ད་ལྟ་ཨང་རྟགས་བརྒྱབ་པ་བཞི་ལས་མེད།
གོང་སྨོས་བྲག་ཕུག492ཁྲོད། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་སུ་བརྐོས་པའི་ཕུག་པ55ཡོད་པ་དང་། དེའི་སྟེང་བཞེངས་འཕྲོར་ལུས་ཤིང་ཉམས་པ་ཞིག་གསོ་བྱས་པའི་ཕུག་པ་བསྣན་ན་བསྡོམས་པས་བྲག་ཕུག92བཞེངས་ཡོད།
བཞི། ཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་སྐོར།
ཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་དུས་ནམ་ཞིག་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་ཐད། ཏུན་ཧོང་རིག་པའི་ལས་རིགས་སྟེང་རྩོད་གཞི་ཅན་དུ་གྱུར་བའི་ཡུལ་གཉིས་ཡོད་པ་སྟེ། གཅིག་ནི་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དང་། ཅིག་ཤོས་ནི་དུས་ནམ་ཞིག་ལ་སྒོ་བརྒྱབ་པ་དེའོ། ། དེའང་མཁས་པ་དག་ལ་བཤད་ལུགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཡོད་མོད་ཀྱང་། མཐར་གཏུགས་ན་སི་ཐེན(A.Stein)དང་ཕད་ལེ་ཨོ(P.Pelliot)གཉིས་ཀྱི་ལྟ་བར་ཐུག་ཡོད་པ་རེད།
སི་ཐེན་གྱིས་བྲག་ཕུག་ནང་རྙེད་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ཡིག་ཆ་ཁ་འཐོར་རལ་མ་དང་མགོ་རྔ་ཤིང་ལས་བྱས་པའི་ཆོས་དཔེ་རལ་བོ། དེ་མིན་ཕྱི་ཐུམ་ཐར་ཐོར། རི་མོའི་ཤིང་སྒྲོམ་སོགས་ལ་བལྟས་ཏེ་དངོས་པོ་འདི་དག་ནི་ཏུན་ཧོང་གི་དགོན་པ་ཁག་ནས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་པའི“བླ་མེད་ཀྱི་བེད་མེད་དངོས་པོ” ཡིན་པར་བཤད་ཅིང་། དོན་ལ་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནི་བེད་མེད་དངོས་པོ་བསྡུ་སྤུངས་བྱེད་སའི་གནས་ཤིག་ཡིན་པར་གླེང་། ཁོས་ད་དུང་ཤོག་དྲིལ་དང་རི་མོའི་མགོ་མཇུག་ཏུ་བྲིས་པའི་ལོ་དུས་ལ་དམིགས་ནས་ཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་སྐབས་ནི་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་དུས་མགོ་ཡིན་པར་ཚོད་དཔག་བྱས་པ་དང་། ཕད་ལེ་ཨོ་ཡིས་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ཏུ་མི་ཉག་ཡི་གེས་བྲིས་པའི་ཡིག་ཚང་མེད་ཅིང་། བོད་རྒྱ་ཡིག་རིགས་ཀྱི་ཤོག་དྲིལ་དང་བྲིས་རིས། ལྷ་སྐུ། རྡོ་རིང་སྣ་རལ་ཅན་སོགས་སྤུངས་པར་གཞིགས་ཏེ་དེ་ནི་སྤྱི་ལོ1035ལོར་མི་ཉག་པས་ཏུན་ཧོང་འཛིན་སྐབས་འཚབ་འཚུབ་ངང་སྒོ་བརྒྱབ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་འདོད། གོང་སྨོས་གཉིས་ལས་དང་པོར་ཏུན་ཧོང་རིག་པའི་ལས་རིགས་སྟེང “མཁོ་མེད་སྨྲ་བ” དང་། གཉིས་པར “ཉེན་གཡོལ་སྨྲ་བ” ཟེར། དེ་ལས་སི་ཐེན་ནི་ཐོག་མར་ཏུན་ཧོང་དུ་སླེབས་པ་ཡིན་ཞིང་། ཕད་ལེ་ཨོ་ཡིས་མཐོང་བའི་ཏུན་ཧོང་ཕུག་པའི་རྣམ་པ་ནི་སི་ཐེན་སླེབས་ཏེ་ཕར་སློག་ཚུར་སློག་བརྒྱབ་རྗེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡིན་ལ། ཁོས་ཕུག་པ་འདི་དག་འཚབ་འཚུབ་ཀྱིས་སྒོ་བརྒྱབ་པ་ཡིན་ཟེར་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། སི་ཐེན་སོགས་ཀྱིས་ཕུག་པ་སློང་སྐབས་ཀྱི་རྙོག་ཟིང་གི་རྣམ་པར་གཞིགས་ནས་སྨྲོས་པ་ཡིན་པས། ཏུན་ཧོང་ཕུག་པའི་རྣམ་པ་དངོས་ནི་དེ་འདྲ་ཞིག་རེད་ཅེ་ན་རྣར་འགྲོ་དཀའ། འོན་ཀྱང་སི་ཐེན་གྱི་ལྟ་བ་བདེན་པར་ཡང་འཛིན་ས་མི་འགྲོ་སྟེ། གལ་ཏེ་ཏུན་ཧོང་གི་གཏེར་མ་ཡོད་ཚད་དགོས་མཁོ་མེད་པར་བསམས་ཏེ་སྦས་པ་ཡིན་པར་སྙམ་ན། སྔ་ཕྱིར་ལོ་ངོ་ཆིག་སྟོང་བཞི་བརྒྱ་ལྷག་གི་རིང་བྲིས་པའི་ཤོག་དྲིལ་ཡོད་ཚད་གནས་གཅིག་ཏུ་འདོར་བའི་དཔེ་མེད་དེ། དེ་དག་ཅི་དགར་གཡུག་ཆོག་པའི་ཕྱིར་རོ། །
ཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་སྒོ་ནམ་ཞིག་བརྒྱབ་པའི་ལན་འཚོལ་དགོས་ན། སྐབས་དེའི་ཏུན་ཧོང་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ལ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་རྒྱུ་གལ་ཆེ། སྐབས་དེར་ཏུན་ཧོང་དང་འདབས་འབྲེལ་བའི་ནང་བསྟན་རྒྱལ་ཁབ་ནི་ལི་ཡུལ་ཡིན་ལ། ལི་ཡུལ་དེ་སྤྱི་ལོ1006ལོར་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་ལ་མོས་པའི་ཁ་ར་ཁན་རྒྱ་ལ་རབས(Kara-Khanid Khanae/喀喇汗王朝<840-1212) ཀྱིས་བསྣུབས། ལི་ཡུལ་དང་ཤ་ཅུའི་བར་ལ་ནང་བསྟན་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད་པར་མ་ཟད། གཉེན་གྱི་འབྲེལ་བའང་ཡོད་པས། སྤྱི་ལོ970ལོར་ལི་ཡུལ་རྒྱལ་པོས་བང་ཆེན་མངགས་ཏེ་ཁོའི་ཞང་པོ་ཀོས་དབྱི་ཅུན་གྱི་རུ་དཔོན་ཚའོ་ཡོན་ཀྲུང(曹元忠)ལ་དམག་རོགས་ཞུས། ལི་ཡུལ་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་པའི་ལག་ལ་ཤོར་རྗེས། ལི་ཡུལ་བ་མང་བོ་ཤར་དུ་ཤ་ཅུར་ཉེན་གཡོལ་དུ་འབྱོར་ཞིང་། གཙོ་བོ་ནང་བསྟན་ལ་རྡུང་རྡེག་ཐེབས་པ་མ་བཟོད་པས་ཡིན་པ་ཤེས་སླ། ལི་ཡུལ་ཨེ་ས་ལེམ་གྱི་ཆོས་ལུགས་པས་བཟུང་རྗེས། དེ་དང་འདབས་འབྲེལ་བར་ཡོད་པའི་ཏུན་ཧོང་ལ་འཇིགས་སྣང་ཆེན་པོ་བསྐྱེད། དེ་བས་ཁ་ར་ཁན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དམག་དཔུང་ཤར་དུ་ཐོན་མེད་པའི་གོ་སྐབས་བེད་སྤྱོད་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་དུ་ནང་བསྟན་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་རབ་ཡིག་ཆ་མང་བོ་རང་འགུལ་དང་གོ་རིམ་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བྲག་ཕུག་ཏུ་བསྡུ་ཉར་བྱས་པ་དང་། ཁ་སྦྱར་ཟིན་པའི་བྲག་ཕུག་གི་སྒོར་ལྡེབས་རིས་ཀྱིས་དགོས་ངེས་ཀྱི་འགེབས་སྲུང་བྱས་པ་ཞིག་རེད།
ཡིན་ནའང་མི་ལ་ལས་རྒྱུ་ཆ་འགའ་རེ་བཙལ་ཏེ་ཏུན་ཧོང་ཕུག་པ་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་ལོ་དེ་དུས་རབས་བཅུ་གཅིག་པའི་རྗེས་སུ་འདེད་བཞིན་ཡོད། ཁོ་ཚོས་བོད་ཡིག་ཡིག་ཚང་དང་ཧོར་ཡིག་ཡིག་ཚང་། མི་ཉག་གི་ཡིག་ཚང་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཚང་སྐོར་ལས་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་སྒོ་བརྒྱབ་པའི་ལོ་ཚིགས་ཕྱིར་བསྣུར་མོད། ཡིག་ཚང་འདི་དག་མའོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་བྱང་ཁུལ་གྱི་ཨང464(ཕད་ལེ་ཨོས་ཨང181པར་བཏགས)པ་ལས་ཐོན་ཞིང་། སི་ཐེན་དང་ཕད་ལེ་ཨོ་ཡིས་ཁོ་ཚོ་མ་སླེབས་གོང་ལ་ཝང་ཏའོ་ལུགས་པས་གནས་གཞན་ནས་རྙེད་པའི་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་སྐོར་ཞིག་བྲག་ཕུག་ཨང464པའི་ནང་སྦས་ཚུལ་གསལ་བོར་བཤད་ཡོད་པས། ཡིག་ཚང་འདི་དག་ནི་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་དངོས་སུ་བཞུགས་པའི་ཡིག་ཚང་གི་སྐོར་མིན་པ་གསལ།
ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནས་རྙེད་པའི་ཡིག་ཚང་དེ་དག་སྤྱིར་བཏང་དུས་རབས་བརྒྱད་པ་ནས་དགུ་བའི་བར་བྱུང་བ་ཡིན་ཞིང་། གཙོ་བོ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་ནས་དུས་རབས་དགུ་བའི་དུས་དཀྱིལ་དུ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཏུན་ཧོང་རྒྱུད་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་པའི་བར་དུ་བྱུང་། གཞན་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ཏུ་ད་དུང་བཙན་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབང་སྒྱུར་སྟོབས་ཤུགས་ཏུན་ཧོང་ནས་མཇུག་རྫོགས་རྗེས་ཀྱི་ཡིག་ཚང་སྐོར་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དེ། ཡིག་ཚང་དེ་དག་དུས་རབས་དགུ་བ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་གྱི་ཡིན་ལ། དེས་སྐབས་དེའི་རྨ་ནུབ་དང་ལུང་ཤན་ལ་རྒྱུད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་དང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་རིན་ཐང་ཆེ་བའི་དཔྱད་ཡིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱས། མཁས་པ་འགས་ཚོད་རྩིས་བྱས་པར་གཞིགས་ན། བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཚང་དང་། དེའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བའི་ཡིག་ཚང་དག་བསྡོམས་པས་ཧ་ལམ་ཡིག་ཚང་ཤོག་དྲིལ་ཆིག་ཁྲི་ལས་བརྒལ་བ་ཡོད་པར་བཤད། གོང་སྨོས་ཡིག་ཚང་དེ་དག་ལས་མང་བོ་ཞིག་སྤྱི་ལོ1907ལོ་དང་སྤྱི་ལོ1908ལོར་སི་ཐེན་དང་ཕད་ལེ་ཨོས་ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་སྔོག་སྐབས་ཕྱིར་ཁྱེར་བ་ལས་ད་ལྟ་ནུབ་གླིང་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང(The Britishi Library)དང་དབྱིན་ཇི་ཆེན་པོའི་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་།( The Britishi Museum)རྒྱ་གར་ལས་དོན་ཚན་པའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་།(India Office Library)ལྡི་ལི་གསར་བའི་དབུས་ཨེ་ཤ་ཡའི་གནའ་ཆས་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་།(Central Asia Antiquities Museum)ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱལ་གཉེར་དཔེ་མཛོད་ཁང(Bibliotheque Nationale)སོགས་སུ་བསྡུ་ཉར་བས་ཡོད། །
གཅིག བྲག་ཕུག་བྱུང་རིམ་སྐོར།
ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནི་ཆིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་རོལ་དུ་འདེབས་མགོ་བརྩམས་པ་ནས་ལིའང་རྒྱལ་རབས་བྱང་མ་དང་། ཝེ་རྒྱལ་རབས་བྱང་མ། ཀྲོའུ་རྒྱལ་རབས་ལྔ། སུའེ་རྒྱལ་རབས། ཐང་རྒྱལ་རབས། རྒྱལ་རབས་ལྔ། སུང་རྒྱལ་རབས། ཡོན་རྒྱལ་རབས་བཅས་སུ་སྔ་གཞུག་ཏུ་བཏབ་པ་རེད།
ཐང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གོང་མ་རྒྱལ་མོ་ཝུའུ་ཙེ་ཐེན་གྱི་སྐུ་རིང(སྤྱི་ལོ698)ལ་ཕུག་པ1000ལྷག་ཡོད་པ་དང་། ད་ལྟ་ཕུག་པ492དང་། འདྲ་འབག་ཚོན་ཅན3000ལྷག་ལྡེབས་བྲིས་སྨི་གྲུ་བཞི་མ་ཁྲི་ཚོ4.5ཙམ། ཐང་དང་སུང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཤིང་གི་རྒྱ་ཕིབས5བཅས་སོར་ལུས་སུ་ཉར་ཡོད།
གཉིས། བྲག་ཕུག་བཟོ་སྐྲུན་གྱི་སྐོར།
ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག་ནི་ཨར་སྐྲུན་དང་། འདྲ་འབག ལྡེབས་བྲིས་གསུམ་གཞི་གཅིག་ཏུ་དྲིལ་བའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་བང་མཛོད་ཅིག་ཡིན། བྲག་ཕུག་གི་བཟོ་བཀོད་རྣམ་པ་སྣ་མང་ཡིན་ཞིང་། རྒྱ་གར་གྱི་ལུགས་དང་ཀྲུང་གོའི་ལུགས་ཟུང་དུ་ལྡན་ཡོད། བརྐོས་འདྲ་དང་སྦྱར་འདྲ་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་ཡོད་ཅིང་སྐུ་བརྙན་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ་དང་། ཁྱད་པར་དུ་སུའེ་དང་ཐང་རྒྱལ་རབས་སྐབས་ཀྱི་འདྲ་འབག་ཚོན་ཅན་ནི་དེ་བས་ཕུལ་དུ་ཕྱིན་པ་སྟེ། དཔེར་ན་ཕུག་པ54པའི་ནང་དུ་བཞུགས་པའི་བྱང་སེམས་དང་རྒྱལ་ཆེན་གྱི་སྐུ་ནི་གསོན་རྗེན་དུ་བཞེངས་ཡོད་པ་རེད། ལྡེབས་བྲིས་ཀྱི་བརྗོད་བྱ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཡོད་པ་སྟེ། སྟོན་པའི་སྐྱེས་རབས་དང་། ལྷ་སྒྲུང་དང་། གནས་མཆོག ལྷ་སྐུ་བཅས་དང་རྒྱན་རིས་བཅས་པ་མ་ཚང་བ་མེད། གཟུགས་འགོད་ལུགས་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཅན་ཡིན་པ་དང་དུས་རབས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་ཡོད་པ་རེད།
ཏུན་ཧོང་ས་ཆ་ནི་གནའ་དུས་ཀྱི་ཀྲུང་ཕྱི་རིག་གནས་སྤེལ་རེས་བྱེད་སའི་འཕྲང་ལམ་ནུབ་ཡུལ་གྱི་ནང་བའི་ཆོས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱིས་ཤུགས་རྐྱེན་ཟབ་མོ་ཞུགས་ཡོད་ལ། དེ་མིན་ད་དུང་རོ་བཀྲ་དང་སྣང་མུན་འདྲེས་སྦྱོར་གྱི་མཚོན་ཐབས་སྤྱད་ཡོད་པ་རེད།
བསྔོ་ཡིག་འདི་ནི་གཏེར་ཡིག P.T 999ལས་བྱུང་ཞིང་། P.Tཞེས་པ་ནི་པཱ་ལིའི་དཔེ་མཛོད་ཁང་དུ་མཆིས་པའི་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཡིག་ཆ་ཞེས་པའི་བསྡུས་མིང་དང་། 999ནི་ཡིག་ཆ་དེའི་ཨང་གྲངས་སོ། །
མ་ཡིག ༄། :།སུན་[སྔུན་ནམ་སྤུན] ལྷ་སྲས་ཁྲི་གཙུག་ལྡེ་བརྩན་གྱི་སྐུ་ཡོན་དུ། ། ཤ་ཅུར2རྒྱ་བོད་གྱྀ་དར་མ་3ཚེ་དཔག་ཏུ་མྱེད་པ་བཞེངས་ཏེ། ། འབངས་ཕྱོགསུ་ཆོས་གྱྀ་སྦྱིན་བ་ཆེད་པོ་ཁྱབ་པར་མཛད་པར་སྦྱར་ཏེ། ། ལུང་ཧུང་སྀའི4གཙུག་ལག་ཁང་གྀ་དར་མའྀ་བཛོད་དུ་བྲུབས་པ5ལས། ། རྒྱའྀ་ཚེ་དཔག་དུ་མྱེད་པ་བམ་པོ་བརྒྱའ་སུཾ་ཅུ་རྩ་ལྔ་དང་བོད་ཀྱི་བམ་པོ་བཞི་བརྒྱའ་བརྒྱད་ཅུ་སྟེ། སྤྱི་སྡོམ་བམ་པོ་དྲུག་བརྒྱའ་རྩ་བཅོ་ལྔ། ། བྱྀ་བ་ལོའི6དབྱར་སླ་ཐ་ཅུངས་ཚེས་བརྒྱད་ལ། ། ཇོ་མོ་བཙན་མོ་འཕན་གྱྀ་ཡུམ་སྲས་གྱྀ་ཕོ་བྲང་འོད་སྲུང་གྀ་སྐུ་ཡོན་དུ། ། ཤ་ཅུའྀ་དགེ་འདུན་སྡེ་གཉིས་གྱྀས།། ཤ་ཅུ་ཡུལ་ཕྱོགས་གྱྀ་ཁྱིམ་པ། སྐུ་ཡོན་དུ་བསྔོས་ཏེ། མཆོད་སྟོན་གཅྀག་སྩལད་པར། ། ཕོ་བྲང་གྀ་མཛད་བྱང་དང་འཕྲིན་བྱང་། ཆོས་གྱྀ་གཞྀ་འཛིན་དང་བདེ་བློན་གྱི་འཕྲིན་བྱང་ལས་འབྱུང་ནས། །ཁྱིམ་པ་ཉྀ་སྟོང་བདུན་བརྒྱའ་མཆོད་སྟོན་སྩལ་པའྀ་དུསུ། ། ཆོས་གྱྀ་སྦྱིན་བ་ཆེན་པོ་བགྱིས་པའི་རྒྱུར་སྤྱད་པར། །གནས་བརྟན་བན་དེ་ཧོང་འེལ་དང་དབང་མཆོག་གིས་གཐད་དེ་གོད་ནས། ། དར་མའྀ་རུབ་མ་པ7བན་དེ་ཡུན་ཧྱྭེ་འྀ་ཧེ་དང་། ལྀ་དམ་འགུང་དར་མའྀ་གོད་དང་གཏན་ཚིགསུ་འཆང་དུ་སྩལད་ཏེ། ། སླད་གྱྀས་དར་མའྀ་སྤྱི་རྩིས་ནཾ་མཛད་པའྀ་ཚེ། གོད་རྒྱ་འདྀ་དང་། གོད་ཡིག་བླ་དཔེའ་མཆིས་པ་དང་གཏུགས་ནས། ། མཐུན་ན་གོད་སྩལ་བར་བགྱིས་ཏེ། གཏན་ཚིགས་སུག་རྒྱ་ཅན་འཆང་དུ་སྩལད་པ། །
ཏུན་ཧོང་མོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་གི་མ་ཎི་ཡིག་དྲུག་རྡོ་རིང་།
རྡོ་རིང་འདི་ནི་སྤྱི་ལོ1348ལོར་ཏུན་ཧོང་མོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་ན་བཞེངས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ལ། རྡོ་རིང་འདི་ད་ལྟ་དེའི་གཤམ་སྟོན་ཁང་ན་ཡོད།
ཕུ་བོས་ནུ་བོར་བཏམས་ཤིང་བསྟན་པའི་མདོ་ཞེས་པའི་བསླབ་བྱ་འདི་ཏུང་ཧོང་གཏེར་ཡིག་ལས་ཐོན་པ་དང་། གནའ་ཡིག་ཕལ་ཆེ་བ་དང་འདྲ་བར་ཆད་ལྷག་དང་ཡིག་ནོར་མངོན་གསལ་ཅན་མང་པོ་ཞིག་འདུག་ལ། གཞུང་འདིར་བོད་ཀྱི་མཁས་པ་ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ལགས་ཀྱིས་མཆན་འགྲེལ་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན།
བསྟན་བཅོས་འདིའི་སྒྲིག་གཞི་ནི་གཅེན་གཅུང་གཉིས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ལ་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་རྣམ་པའི་ཆ་ནས་འཇིག་རྟེན་མི་ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་བསྟན་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཕུ་བོ་ལོ་ཉི་ཤུ་རྩ་དགུ་དང་ནུ་བོ་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ཡིན་ལ། ཕུ་བོས་རང་གི་ནུ་བོར་ཉམས་མྱོང་བསླབ་བྱ་བསྟན་པ་ཞིག་ཡིན། འདི་ལས་གནའ་དུས་བོད་མིའི་བསམ་བློ་དང་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་གཞག་བསྟན་ཡོད། མཁས་དབང་ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་ལགས་ནས་ལྗགས་རྩོམ་གནང་བའི་མཆན་འགྲེལ་འདི་ནི་ཅུང་ཆ་ཚང་བ་དང་རྒྱུན་པར་སྤེལ་བའི་མི་ཆོས་རིག་པའི་གནའ་གཞུང་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ། གཅེན་གཅུང་གཉིས་ཀྱི་ཕན་ཚུན་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་འཚོ་བ་དངོས་དང་སྤྱི་ཚོགས་དངོས་ཀྱི་ནང་རང་ཉིད་ཕྲད་སྲིད་པའི་གནད་དོན་མང་དག་ཅིག་བཀོད་ནས་དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་ཐག་གཅོད་བྱེད་ཐབས་ཞིབ་པར་བསྟན་འདུག་པས། ད་ལྟའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་མི་རྣམས་ལ་མི་དང་མིའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱེད་ལུགས་དང་བྱ་བ་བྱེད་ལུགས་སོགས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ལེན་རྒྱུ་འདུག་པས། བོད་པའི་བསམ་གཤིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཇི་བཞིན་དུ་མངོན་ཡོད།
བསྟན་བཅོས་འདི་ནི་འཇིག་རྟེན་བྱ་གཞག་ཐད་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཡིན་སྟབས། སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ལམ་ལུགས་དང་བསམ་བློའི་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས། ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་སློབ་གསོ། གོང་འོག་དང་ཕན་ཚུན་ཏེ་མི་དང་མིའི་བར་གྱི་འབྲེལ་བ་སྣ་ཚོགས། ཆེ་བ་རྒྱལ་ཐབས་ནས་ཆུང་བ་ཁྱིམ་དོན་བར་གྲོས་དང་བྱ་བ་སྒྲུབ་ཐབས་ལ་སོགས་པ་ནང་དོན་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ལ་བརྗོད་དོན་དེ་རྣམས་མངོན་པར་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་བརྡ་དང་། མིང་གི་རྣམ་གྲངས། ཚིག་སྦྱོར་སོགས་ཀྱང་ཧ་ཅང་འཛོམས་པ་བཅས་མདོར་ན་གནའ་བོའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་རིག་གནས་ཕྱོགས་གང་ཅིར་ཤེས་རྟོགས་དང་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུའི་དཔྱད་གཞི་རྫོགས་མཐའ་མེད་པ། གཉིས་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རིག་གནས་སམ་རྟོགས་དཀའ་བའི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་བླང་བྱ་སོགས་ཧ་ལམ་མ་འདྲེས་པས་བོད་མི་རིགས་རང་ཉིད་ཀྱི་གནའ་སྲོལ་དང་འབྲེལ་བའི་ལྟ་ཚུལ་རྗེན་པ་ཇི་སྙེད་ཅིག་མཚོན་པ་སོགས་ངོ་མཚར་དང་གསོན་ཉམས་ལྡན་པ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ཡི་གེར་འཁོད་པའི་ཆེད་རྩོམ་བསླབ་བྱ་ལས་འདི་ནི་ཆེས་སྔ་ཤོས་སུ་ཡིན་པ། རྩོམ་སྟངས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་གཅེན་གཅུང་གཉིས་ཕན་ཚུན་དྲི་བ་དྲིས་ལན་གྱི་ཚུལ་དུ་དོན་ཚན་རེ་རེ་བཞིན་ཚར་བུ་དངར་བའི་སྒོ་ནས་དྲི་བཤད་བགྱིས་འདུག་པ་སོགས་ཉན་སྤྲོ་ལ་ཀློག་འདོད་པའི་དགེ་མཚན་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡོད་པ། སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཐད་ནས་གནའ་བོའི་རྩོམ་རིག་གི་ནང་གསར་གཏོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་ལ་སོགས་པའི་ཁྱད་ཆོས་མང་དུ་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན།
རྩོམ་སྒྲིག་པ། མཁའ་འགྲོ་ཚེ་བརྟན།


རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་ལས་འཛིན་ལྷན་ཁང་གིས་གཟའ་མིག་དམར་གྱི་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་༣་པའི་ཐོག་ཏུ་བྱང་ཀོ་རི་ཡར་དཔལ་འབྱོར་བཀག་སྡོམ་གྱི་ཉེས་ཆད་འཕར་མ་ཁག་ཅིག་འགེལ་དགོས་མིན་ཐད་འོས་ཤོག་འཕངས་ནས་ཐག་གཅོད་གནང་གི་ཡོད་ཅིང་། ད་བར་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ངོས་ནས་བྱང་ཀོ་རི་ཡར་རྡུལ་ཕྲན་མཚོན་ཆ་བཟོ་སྐྲུན་བྱ་མི་ཆོག་པའི་དམ་དྲག་བྱས་པ་ཁག་ལ་བྱང་ཀོ་རི་ཡས་བརྩི་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་བར་བརྟེན། བྱང་གི་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྒྱ་ནག་དང་ར་ཤི་ཡ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་བྱང་ཀོ་རི་ཡར་དཔལ་འབྱོར་བཀག་སྡོམ་གྱི་ཉེས་ཆད་འཕར་མ་འགེལ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། །


སྤྱི་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་༤རེས་གཟའ་ལྷག་པའི་ཉིན་ཨ་རིའི་རང་བཙན་གྱི་ཉིན་མོ་སྲུང་བརྩི་ཞུ་གི་ཡོད་པ་ལྟར་ ཨ་རིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཕྷི་ལ་ཊལ་ཕྷི་ཡའི་ནང་གནས་འཁོད་བོད་མི་ཁག་ཅིག་གིས་རང་བཙན་གྱི་རུ་སྒྲིག་ཁྲོམ་སྐོར་ནང་མཉམ་བཞུགས་བྱས་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཀུན་བཟང་སྒྲོལ་མས་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་ལ་གནས་འདྲི་ཞུས་པ་ཞིག་གསན་གྱི་རེད།


ཧོང་ཀོང་གི་དམངས་གཙོ་དོན་གཉེར་པ་ཇཱོ་ཤི་ཝ་ཝང་དང་ནེ་ཐན་ལོ། ཨ་ལིཀ་སི་ཆའོ་གསུམ་གྱིས་༢༠༡༤་ལོར་ཧོང་ཀོང་གི་དམངས་གཙོའི་ལས་འགུལ་ལ་སྣེ་ཁྲིད་པ་དང་སྐབས་དེའི་ལས་འགུལ་ལ་ཧོང་ཀོང་གི་སློབ་ཕྲུག་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་མཉམ་ཞུགས་ཏེ་ཉི་མ་༧༩་ཙམ་ལ་ཧོང་ཀོང་གི་ཚོང་དོན་ལྟེ་གནས་བཀག་ནས་མངའ་ཁུལ་དེར་དམངས་གཙོའི་སྒྱུར་བཅོས་གཏོང་དགོས། ཧོང་ཀོང་གི་སྲིད་སྐྱོང་མངའ་ཁུལ་དེའི་མི་དམངས་ལ་ཐད་ཀར་དམངས་གཙོའི་ལམ་ནས་འོས་འདེམས་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས།


ལོ་རབས་བརྒྱད་བཅུའི་མཇུག་ཙམ་ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་སྐབས་དེའི་འབྲེལ་ཡོད་དཔོན་རིགས་དང་ཨ་མི་རི་ཀའི་ནང་གི་ཡོད་པའི་བོད་དོན་རྒྱབ་སྐྱོར་བ། དེ་བཞིན་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཁག་བཅས་ནས་འབད་བརྩོན་རིམ་པ་ཞིག་གནང་བ་བརྒྱུད་ཨ་རིའི་གྲོས་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་ནས་བཙན་བྱོལ་བོད་མི་ཆིག་སྟོང་ཨ་རིར་ལེན་རྒྱུའི་གྲོས་ཆོད་ལ་མོས་མཐུན་བྱུང་བ་བཞིན་རིམ་པས་ཨ་རིའི་ནང་བོད་མི་འབྱོར་ཏེ་ད་ལྟ་བར་ལོ་ངོ་༢༥འཁོར་གྱི་ཡོད་པས།


ཨ་མི་རིའི་གཞུང་གིས་འཛམ་གླིང་ཚོང་དོན་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་མོ་ཊ་དང་མོ་ཊའི་ཆ་ལག་ཕྱིར་ཚོང་བྱ་རྒྱུར་རོགས་དངུལ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ནི་འཛམ་གླིང་ཚོང་དོན་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ལས་འགལ་བ་དང་ཨ་རིའི་བཟོ་པ་ཚོ་ལ་གནོད་ཀྱི་ཡོད་པ་སོགས་ཞུ་གཏུགས་གནང་བའི་རྗེས་སུ་རྒྱ་ནག་གིས་ཀྱང་དེར་ཡ་ལན་གིས་ཚུལ་དུ་ཁོང་ཚོའི་ཚོང་ཟོག་ཐོག་ཨ་རི་མི་རི་ཀས་དཔྱ་ཁྲལ་འཕར་མ་རྒྱག་གི་ཡོད་པའི་ཐད་ལ་ཞུ་གཏུགས་བྱས་པ་སོགས་ཡུལ་གཉིས་ཀྱི་ཚོང་དོན་ཐད་འབྲེལ་ལམ་ཛ་དྲག་ཏུ་ཕྱིན་ཡོད་པའི་སྐོར་གསར་འགྱུར་ཁག་ནང་གནས་ཚུལ་ཐོན་པ་རྣམས་པ་སངས་དབྱངས་སྐྱིད་ལགས་ནས་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཞུས་གནང་གི་རེད།


སྤྱི་ལོ་༡༩༥༩ལོར་བོད་ལ་དུས་འགྱུར་བྱུང་བའི་རྗེས་སྤྱི་ལོ་༡༩༦༠ལོ་ནས་༡༩༧༤ལོ་བར་བལ་ཡུལ་དང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ས་ཁུལ་གློ་སྨན་ཐང་དུ་བོད་མི་ན་གཞོན་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ལྷག་གིས་གློ་སྒྲིག་འཛུགས་ཞེས་པ་བཙུགས་ཏེ་འཇབ་རྒོལ་དང་གསང་ཉུལ་གྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱས་ཡོད་པས། རྗེས་ལ་གློ་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་མི་རྒྱུད་རྣམས་བལ་ཡུལ་སྤོག་ར་ས་ཁུལ་དུ་བོད་མི་གནས་སྡོད་གཞིས་ཆགས་གསུམ་བཙུགས་ཡོད།


རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་ཞིས་ཅིན་ཕིང་ཨ་མི་རི་ཀར་ཉི་མ་གཉིས་ཀྱི་འཚམས་འདྲིར་ཕེབས་ཏེ། ཁོང་གིས་མ་ར་ལ་གོ་སྤྲོ་སྐྱིད་ཁང་དུ་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཌོ་ནལ་ཊམ་ལ་ཐུག་འཕྲད་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུ་དང་། ཞིས་ཅིན་ཕིང་གི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཌོ་ནོལ་ཁྲ་རམ་ངོ་ཤེས་ཐབས་དང་རྒྱུས་མངའ་ལོན་ཐབས། ཁོང་གིས་རང་ཚུགས་མ་ཤོར་པ་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཁེ་ཕན་བློས་མ་བཏང་བར་ཌོ་ནོལ་ཁྲ་རམ་ལ་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུ། རྒྱ་ནག་དང་ཨ་མི་རི་ཀ་གཉིས་ལ་མི་མཐུན་པའི་འགལ་ཟླ་སྣ་མང་ཞིག་ཡོད་པ་རྣམས་བརྟན་ལྷིང་གི་སྒོ་ནས་སེལ་ཐུབ་པའི་འཇོན་ཐང་ཡོད་པ་སྟོན་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དང་། ཞིས་ཅིན་ཕིང་གིས་ཌོ་ནོལ་ཁྲ་རམ་ལ་ཁ་གཏད་གཅོག་ཐུབ་པ་དང་ཁོ་པ་མི་མཁྲེགས་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་ལ་སྟོན་ཐུབ་ཚེ། ད་ལོ་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་༡༩་པ་འཚོགས་འཆར་ཡོད་པ་དེའི་སྐབས་སུ་ཞིས་ཅིན་ཕིང་གི་སྲིད་དབང་སྲ་བརྟན་འགྲོ་བར་ཕན་ཐོགས་ཡོད་ཅིང་། གཟའ་འཁོར་འདིའི་ཐུག་འཕྲད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་སུ་ཞིས་ཅིན་ཕིང་གི་ཆེ་མཐོང་མཐོ་རུ་འགྲོ་སྲིད་མོད། འོན་ཀྱང་ཌོ་ནལ་ཊམ་དང་ཞིས་ཅིན་ཕིང་གཉིས་གནད་དོན་འགའ་ཞིག་གི་ཐོག་ཏུ་མཐུན་གྱི་མེད་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཞིས་ཅིན་ཕིང་གི་གཏམ་བཤད་རྣམས་མཁས་པ་མང་པོར་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ནས་གཏན་ལ་ཕབ་པ་ཞིག་ཡིན་རུང་། ཌོ་ནོལ་ཁྲ་རམ་ཅི་བཤད་ལ་ངེས་གཏན་མེད་པ་དང་གཤིས་ཀ་རྩུབ་པོ། ཁོ་པ་མི་ཚོད་དཔག་དཀའ་བ་དང་ཐབས་མཁས་ཚིག་སྙན་གྱི་ཕྱི་འབྲེལ་བཀའ་མོལ་ལ་མཐོང་ཆུང་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས། ཌོ་ནོལ་ཁྲ་རམ་གྱི་མདུན་དུ་ཞིས་ཅིན་ཕིང་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་དུ་འགྱུར་སྲིད་པའི་ཉེན་ཀ་ཡོད་པ་རེད།།


རྒྱ་ནག་ཏ་ལཱེན་གྲོང་ཁྱེར་ནི་རྒྱལ་ཁབ་དེའི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་ལེའོ་ནིང་ཞིང་ཆེན་ཁོངས་སུ་ཡོད་པ་དང་། ཞིང་ཆེན་དེ་བྱང་ཀོ་རི་ཡར་ས་འབྲེལ་ཡིན་པས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཕྱོགས་གང་ཐད་དུ་ཏ་ལཱེན་གྲོང་ཁྱེར་ལ་དོགས་ཟོན་བྱེད་བཞིན་ཡོད། དེ་རིང་གཟའ་ཟླ་བའི་ཉིན་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཏ་ལཱེན་གྲོང་ཁྱེར་དུ་ཉི་ཧོང་བ་ཞིག་སོ་མྱུལ་གྱི་དོགས་གཞིའི་འོག་ཏུ་འཛིན་བཟུང་བྱས་པ་ཡིན་ཞེས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་མོད། ཡིན་ནའང་ཉི་ཧོང་བ་དེས་སོ་མྱུལ་ཇི་ལྟར་བྱས་ཡོད་མེད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཞིབ་ཕྲ་ཕྱིར་བསྒྲགས་བྱས་མེད་པ་རེད།།


༄༅། །ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༨ ཉིན་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བཞུགས་སྒར་ཕོ་བྲང་གི་མཇལ་འཕྲད་ཁང་དུ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་སློབ་ཕྲུག་རྣམས་ལ་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་སྤེལ་ཐབས་ཀྱི་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་པའི་གཏན་ཉིན་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་དགེ་རྒན་ཚོར་དམིགས་བསལ་བཀའ་སློབ་སྩལ་ཡོད་པ་རེད།
དེ་ཡང་སྔ་དྲོ་ཆུ་ཚོད་ ༩།༣༠ ཙམ་ལ་གཏན་ཉིན་སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་དགེ་རྒན་རྣམས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་མཇལ་འཕྲད་ཁང་དུ་ཕེབས་པ་དང་། གཏོང་ལེན་ཉལ་ཁང་གི་གི་སློབ་ཕྲུག་གཉིས་ཀྱིས་དགེ་རྒན་རྣམ་པར་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་མྱོང་ཚོར་སྤྱན་འབུལ་ཞུས། ཆུ་ཚོད་ ༡༡།༠༠ ཙམ་ལ་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཚོགས་མགོན་དུ་དབུ་བཞུགས་མཛད་རྗེས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་ཤེས་རིག་བཀའ་བློན་དངོས་གྲུབ་ཚེ་རིང་མཆོག་གིས་འཚམ་འདྲིའི་གུས་ཕྱག་དང་འབྲེལ་ཚོགས་འདི་འདིར་རྡ་ས་བོད་ཁྱིམ་དང་མ་སུ་རི་བོད་ཁྱིམ། སམ་བྷོ་ཊ་བོད་སློབ། དབུས་བོད་སློབ་འཛིན་ཚོགས། བལ་ཡུལ་གངས་ཅན་བདེ་རྩ། བྷུན་ཏར་དང་ས་རཱ་མཐོ་སློབ། བྷེང་ལོར་མཐོ་སློབ། ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་བྱེད། སྦྱིན་བདག ཤི་རི་ན་གར་བཅས་ནས་སླེབས་པའི་ཚོགས་བཅར་བ་ ༣༠༣ ཡོད་པ་སོགས་སྙན་སེང་ཞུས་པ་དང་། སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་དུས་ཡུན་རིང་པོ་ནས་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་དང་ཕྱབ་དེབ་ཁ་ཤས་བཏོན་གནང་ཡོད་པ་དང་། འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྲིད་འཛིན་དང་གྲོས་ཚོགས་འཐུས་མི་སོགས་ཚུད་པའི་ཚོགས་འདུ་རིམ་པར་བཟང་སྤྱོད་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་གནང་ནས་བཟང་སྤྱོད་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་ཞིག་ལ་མངའ་གསོལ་གནང་ཡོད་པའི་མཐོང་ཚུལ་བྱུང་བའི་སྐོར་དང་།
གཞན་ཡང་། ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ དང་ ༢༨ ལ་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་མཐོ་རིམ་སློབ་གྲྭ་དང་འབྲེལ་ཡོད་དགེ་རྒན་ཚོར་ཚོགས་འདུ་ཞིག་གནང་སྐབས་བཀའ་བློན་ཁོང་དང་ཤེས་ཡོན་འཛིན་བཅར་བ་དང་། སྐབས་དེར་༸གོང་ས་མཆོག་གིས་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོར་གཟིགས་གནང་ཡོད་པ་མ་ཟད་ཕྱག་རོགས་ཞུ་དགོས་པ་གལ་ཆེན་ནན་ཆེར་བཀའ་ཕེབས་ཡོད་པ་དང་། ཤི་ལོང་ཁུལ་ལ་འཚམས་གཟིགས་ཤིག་གི་སྐབས་སུ་སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་བསྟན་འཛིན་སྟག་ལྷ་ལགས་ཀྱིས་སྐུ་མདུན་གྱིས་བོད་པའི་དགེ་རྒན་ཚོར་ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་སྐོར་ལ་བཀའ་སློབ་དང་མཇལ་ཁ་ཞིག་ལ་དགོངས་བཞེས་གནང་གི་འདུག་པས་དེ་ལྟར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་མེད་བཀའ་འདྲི་ཕེབས་པར་ང་ཚོས་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཐུབ་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་གོ་བསྡུར་བྱས་ཏེ་བོད་ཁྱིམ་ཁག་གཉིས་དང་སམ་བྷོ་ཊ་བཅས་ནས་མཉམ་རུམ་གྱིས་དགེ་རྒན་རྣམ་པ་དང་ལྟ་གྲུབ་དགེ་རྒན་རྣམ་པ་སོགས་དེ་རིང་འདིར་འབྱོར་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡོད། ཅེས་སོགས་གསུང་བཤད་གནང་བ་དང་།
དེ་རྗེས་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་བློ་བཟང་སེང་གེ་མཆོག་གིས། ཆོས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བཟང་སྤྱོད་ཅེས་པ་འདི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད་ལ། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་དུས་རྟག་ཏུ་འཛམ་གླིང་ས་ཁུལ་གང་སར་བཀའ་སླེབས་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་ནས་རང་རེའི་སློབ་གྲྭ་ཁག་བཟང་སྤྱོད་སྐོར་ཐེངས་དང་པོར་ཁྲིད་མཁན་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཡག་ཤོས་དང་སྤུས་དག་ཤོས་ཁྲིད་དགོས་པ་ཆགས་ཀྱི་རེད། ༸གོང་ས་མཆོག་གིས་འཛམ་གླིང་དུ་བཟང་སྤྱོད་སྐོར་བཀའ་སློབ་གནང་བཞིན་པའི་སྐབས་སུ་ང་ཚོའི་སློབ་གྲྭའི་ནང་སློབ་ཕྲུག་སྤུས་ཚད་ལྡན་པ་ཡོད་ཅེས་མིག་དཔེ་ལྟ་ས་བྱུང་བ་ཡིན་ན། བོད་པའི་གཤིས་ཀ་ཡག་པོ་ཡོད་ཅེས་པ་ངོམས་ཆོག་པ་ཞིག་འབྱུང་གི་རེད། དེར་བརྟེན་གལ་ཆེན་དོན་ཆེན་བརྩི་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཞེས་སོགས་གསུང་བཤད་གནང་།
དེ་ནས་སྤྱི་ནོར་༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གིས་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན། ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བ་ཆགས་ནས་ཤེས་ཡོན་གྱི་ཐོག་ལ་གལ་ཆེན་དོན་ཆེན་དུ་བརྩིས་ནས་ལས་ཀ་བྱས་པ་རེད། ཞིབ་ཕྲ་ངོས་ནས་བཤད་དགོས་པ་མི་འདུག་ཚང་མས་མཁྱེན་གསལ་རེད། དེ་སྔ་བོད་ལ་ཡོད་པའི་སྐབས་ནས་བཀའ་བློན་ཚོ་དང་གཙོ་བོ་ང་ཕོད་རེད། སྐབས་དེར་ང་ཕོད་ཀྱིས་རྒྱ་མི་ཚོར་འབྲེལ་བ་བྱས། རང་སྐྱོང་རྫོང་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོོན་ལྷན་ཁང་ནང་དུའང་དྲུང་ཆེ་རེད། ང་ཚོས་ཤེས་ཡོན་ཡར་རྒྱས་གཏོང་དགོས་ཀྱི་འདུག དེང་དུས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག་ཅེས་བཤད་མྱོང་། དེ་ནས་ང་ཚོ་བཙན་བྱོལ་བ་ཆགས་ནས་སོ་སོར་རང་དབང་ཡོད་པ་རེད། བོད་ལ་ཡོད་དུས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ང་ཚོ་རང་དབང་རེད་ཟེར་དགོས་སམ། བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་ཞེས་འགྱུར་བ་ཆེན་པོ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་། དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་ཟེར་ནའང་འདྲ་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ཟེར་ནའང་འདྲ་བྱེད་རྒྱུ་གང་ལ་གང་འཚམ་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ང་ཚོའི་བོད་པ་ཚོ་སྔར་མེད་གསར་གཏོད་བྱས་ན་ཡག་པོ་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་སྔར་ལམ་གྱི་ལུགས་སྲོལ་དེད་ནས་འགྲོ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་ཡོད་པ་རེད། དོན་དག་ཁྱོན་ནས་མེད་པ་དེ་འདྲ་ལ་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་ཡི་རེད། ཅེས་དེ་སྔ་ལྷ་སར་གཞུང་ཞབས་ཤིག་ལ་སྲིད་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ནས་ཉེས་པ་བཏང་བའི་སྐོར་དྲན་གསོ་གནང་བ་དང་།
ཡང་། རྒྱ་གར་ལ་སླེབས་ནས་ལམ་ལུགས་བསྡད་མེད་པ་དང་ཐབ་གསར་གཞི་གསར་ཆགས་པ་རེད། དེ་ལྟ་བུའི་སྐབས་དཔལ་ལྡན་ནེ་ཧ་རུ་ཡོད་དུས་ནས་ཤེས་ཡོན་གྱི་འགྲོ་སོང་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་འགན་ཆ་ཚང་བཞེས་ནས་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡིན། དེ་ལྟར་རང་དབང་ལུང་པའི་ནང་དུ་སོ་སོས་ནུས་པ་འདོན་རྒྱུ་མེད་ན་མ་གཏོགས་ཡོད་ཚད་འདོན་ཐུབ་པ་ཞིག་དང་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། ད་ལྟའི་བར་དུ་ཡག་ཐག་ཆོད་བྱུང་། ཡིན་ནའང་། ལས་ཀ་མང་པོ་ཞིག་འགོ་འཛུགས་དུས་ཨ་གསར་དང་སྦྲགས་ནས་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་དང་། རིམ་གྱིས་འཆར་ཅན་སྒང་ལ་ཕྱིན་ནས་བོད་པའི་དཔེ་ལ། ཡར་བརླངས་པ་མར་ཐིགས་པ་ཟེར་བ་ལྟར་ཡར་བརླངས་མར་ཐིགས་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་ན་འགྲིག་བསྡད་པ་ལྟར་འགྲོ་རྒྱུ་ཞིག་ཡོང་གི་འདུག ཡར་རྒྱས་ལ་གཏོང་མ་དགོས་པར་ནམ་རྒྱུན་འཆར་ཅན་གྱི་ལས་ཀས་ཆོག་ཤེས་བྱས་ཏེ་འགྲིག་ཡོད་ཅེས་པ་ལྟར་མ་ཡིན་པར་སྐྱོན་ཆ་ཅི་ཞིག་འདུག སྐྱོན་སེལ་ཇི་ལྟར་བྱ་དགོས་ཀྱི་འདུག ལེགས་ཆ་བླངས་ནས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་བར་ཅི་ཞིག་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག དུས་དང་དུས་ལ་ཚོགས་ནས་བགྲོ་གླེང་བྱས་གོ་བསྡུས་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། དེ་ལ་ཚང་མས་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱས་དགོས། ངོས་ཀྱིས་སྔོན་ནས་བཀའ་ཤག་ལ་ཁྱོད་རང་ཚོ་བཀའ་སྒུག་རིང་ལུགས་བྱེད་ཀྱི་འདུག ང་ཚོས་བསམ་བློ་འཁོར་ནས་མར་ལབ་ན་གཏོགས་སོ་སོས་བསམ་བློ་བཏང་ནས་རང་འགུལ་གྱི་ཐོག་ནས་བྱེད་རྒྱུ་མེད་པར་བཀའ་སྒུག་ནས་བསྡད་པ་ཞིག་རེད། འཛིན་སྐྱོང་གི་སྡེ་ཚན་གང་ཞིག་ཡིན་ནའང་བཀའ་ཕེབས་སོང་ཞེས་གཅིག་བྱས། སོ་སོ་ནམ་རྒྱུན་འཆར་ཅན་ལྟར་མ་གཏོགས་བསམ་བློ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཆགས་པ་ཡིན་ན་འཐུས་ཤོར་ལ་འགྲོ་གི་རེད། དེར་བརྟེན་ང་རང་ཚོ་ཚང་མས་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱས་ཏེ་ཧུར་ཐག་བྱ་རྒྱུ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད།
འདིར་གསུངས་པ་ལྟར་ཚང་མས་སེམས་ལ་ཚོར་བ་ཡོད་པ་ཞིག་དང་། བྱམས་བརྩེ་ཟེར་བ་ཚིག་ཙམ་མ་གྱི་སྐད་ཆ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་མི་ལ་བྱམས་བརྩེ་ངོ་སྤྲོད་དང་བསླབ་བྱ་བྱེད་པའི་སྐབས་སུ་དགེ་རྒན་རང་ཉིད་ཀྱི་ཉིན་རེའི་འཚོ་བ་དང་། ལྷག་པར་དུ་འཛིན་གྲྭ་ཚོགས་ནས་སློབ་ཕྲུག་ཚོར་འགྲེལ་བཤད་བརྒྱག་པའི་སྐབས་སུ་བྱམས་བརྩེ་ལྡན་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་སློབ་ཕྲུག་གི་མི་ཚེའི་མདུན་ལམ་ལ་སེམས་ཁུར་བླངས་ནས། འཛིན་གྲྭ་ཚོགས་པའི་སྐབས་ལ་སློབ་ཚན་ལ་རྒྱུགས་འཕྲོད་ཙམ་ཞིག་བཤད་པ་གཅིག་པུ་མ་ཡིན་པར་ཚོར་བ་ཡོད་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས། བློ་བཟང་སེང་གེ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་བཞིན་རེད། བྱམས་བརྩེ་ལྡན་པའི་ཐོག་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་མཁན་དེར་སློབ་ཕྲུག་གི་བསམ་བློའི་ནང་དུ་གུས་པ་དང་བརྩེ་བ་བསླེབས་པས་དགེ་རྒན་གྱིས་བསླབས་པ་དེའང་སློབ་ཕྲུག་གི་སེམས་ལ་འཇུག་པ་དང་། བྱམས་བརྩེ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ན་འཛིན་གྲྭ་འཚོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཁྲལ་ལྟར་བསླབ་པ་དེ་སློབ་ཕྲུག་གིས་སེམས་གཏིང་ལ་འཛིན་མི་ཐུབ་པ་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་དེ་ལྟར་རེད། དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་གྱི་མཚན་ཉིད་གསུངས་པའི་སྐབས་སུ་བཤེས་གཉེན་དུལ་བ་ཞི་ཉེར་ཞི་བ། ། ཡོན་ཏན་ལྷག་པ་བརྩོན་བཅས་ལུང་གིས་ཕྱུགས། ། དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་རྟོགས་ལ་སྨྲ་མཁས་ལྡན།། བརྩེ་བའི་བདག་ཉིད་སྐྱོ་བ་སྤངས་ལ་བསྟེན། ། ཞེས་གསུངས་ཡོད། སྤྱིར་བཏང་གི་དགེ་རྒན་ཡིན་ནའང་དེ་ཁོ་ན་ཉིད་རྟོགས་དགོས་ཀྱི་ཡོད་མེད་གང་ཤེས་མ་གཏོགས་བརྩེ་བ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་རེད། རྗེ་རིན་པོ་ཆེའི་ལམ་རིམ་ཆེན་མོའི་ནང་དུ། བཤེས་གཉེན་དུལ་བ་ཞི་བ་ཉེར་ཞི་བ།། ཅེས་པའི་མདོ་སྡེ་རྒྱན་གྱི་ཚིག་འགྲེལ་བཤད་སྐྱོན་པའི་སྐབས་སུ་རང་མ་བཏུལ་བར་གཞན་གདུལ་བའི་གནས་མེད་པས་གཞན་རྒྱུད་འདུལ་བར་འདོད་པའི་མི་དེས་ཐོག་མར་རང་གི་རྒྱུད་བཏུལ་བ་ཞིག་དགོས་སོ། ཞེས་གསུངས་ཡོད། དེ་བཞིན་དགེ་ཕྲུག་ཚོར་བྱམས་བརྩེ་སྤེལ་བ་དང་སློབ་ཁྲིད་བྱེད་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པས་སྔོན་ལ་སོ་སོ་རང་ཉིད་བྱམས་བརྩེའི་ཚོར་བ་ཡོད་པ་ཞིག་བྱེད་དགོས། ཞེས་དང་།
མུ་མཐུད་དུ་བཀའ་སློབ་སྩལ་དོན། བྱམས་བརྩེ་ཟེར་བ་ནི་ང་ཚོ་བོད་པ་གཅིག་པུའི་སྐད་ཆ་མ་རེད། འཛམ་གླིང་སྤྱི་ལ་ཉིན་རེར་ང་ཚོས་གསར་འགྱུར་ཉན་པའི་སྐབས་སུ་མིས་མི་ལ་སྡུག་པོ་བཏང་ནས་མིས་མི་གསོད་རེས་གཏོང་བ་ཧ་ལས་པ་ཞིག་འདུག ད་གང་དྲག་བསམ་པ་ཡོང་གི་འདུག སྨོན་ལམ་བརྒྱབ་ནས་བསྡད་ཚེ་ཕན་ཐོགས་མི་འདུག ཆོས་ཁས་ལེན་མཁན་ཚོས་དུས་ད་ལྟ་བར་དུ་སྟོན་པའམ་དཀོན་མཆོག་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་བསྡད་པ་རེད། དེས་ཕན་རྒྱུ་མི་འདུག གང་ལྟར་མིས་བཟོས་པའི་རྙོག་དྲ་མིས་སེལ་དགོས་པ་རེད་མ་གཏོགས་ལྷ་དང་དཀོན་མཆོག་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས་སེལ་ཐབས་མེད། དེ་ངོས་རང་ཐག་བཅད་ནས་བཤད་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ངོས་རང་ལ་མཚོན་ན་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་རྗེས་འབྲང་རེད། ཉིན་རེར་ཁ་འདོན་ཆུ་ཚོད་ལྔ་ལ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་དུས་དཔྱད་སྒོམ་བྱེད་པ་དང་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དྲན་པའི་སྒོ་ནས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་སྐྱབས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། གཙོ་བོ་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱི་བསླབ་བྱ་ཟབ་པ་དང་རྒྱ་ཆེ་བའི་ཆོས་སྐོར་ལ་ཉིན་རེར་བཞིན་བསམ་བློ་གཏོང་བཞིན་ཡོད། འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་སྟེེང་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས་ང་ཚོ་བོད་ལ་མཚོན་ནའང་རྒྱ་མི་མ་སླེབས་སྔོན་ལ་ཞབས་བརྟན་ཧ་ཅང་མང་པོ་འཚོགས་ཡང་ཕན་ཐོགས་གང་ཡང་བྱུང་མ་སོང། སྐབས་རེ་ཆོས་སྐྱོང་ཚོས་སྔ་ས་ནས་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལ་འབྲེལ་བ་བྱེད་དགོས་པ་རེད་ཅེས་གསུངས་དགོས་ཡང་དེ་གསུངས་མཁན་ཡང་བྱུང་མི་འདུག་དྲན་གྱི་འདུག དེར་བརྟེན་ང་ཚོ་མི་རང་གིས་འགུལ་བསྐྱོད་མ་བྱས་པར་སྔར་ལམ་རང་ལ་འཁོར་བསྡད་པས་ང་ཚོའི་ལུང་པ་ཤོར་ནས་ཐབས་སྐྱོ་པོ་དེ་བྱུང་བ་རེད།
ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ཆོས་རྒྱལ་བཀའ་དྲིན་ཅན་ཚོའི་སྐབས་དུས་རབས་བདུན་པ་བརྒྱད་པ། དགུ་བ་བཅས་སུ་རྒྱ་བོད་ཧོར་གསུམ་ཞེས་སྟོབས་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་བྱས་ཏེ་བསྡད་པ་རེད། དེ་ནས་བོད་སིལ་བུར་འཐོར་ནས་སྤྱི་སེམས་མེད་པ་ཆགས་པ་རེད། ། ཆེ་ས་ནས་བསམ་བློ་མ་འཁོར་བར་ཆུང་ས་ནས་ཕྲག་དོག་དང་འགྲན་སེམས། རྒྱལ་པོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་དུ་དགའ་མ་དགའ་བྱས་ཏེ་མངའ་བདག་ཁྲི་རལ་བ་ཅན་གྱི་མགུལ་གཅུས་ནས་བཀྲོངས་པ་རེད་ཅེས་ཟེར་གྱི་འདུག དེ་ནས་བཟུང་སྤྱི་བའི་དོན་ལ་བསམ་བློ་གཏོང་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་རེད། སྟབས་ཡག་པ་ཞིག་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱ་ིབསྟན་པ་འདིས་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་ཡོངས་རྫོགས་གོང་བུ་གཅིག་གྱུར་བྱས་ཏེ་བསྡད་ཐུབ་པ་བྱུང་བ་རེད། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཐོག་ནས་རྦད་དེ་ང་ཚོས་གོ་ཐང་གློད་འདུག ང་ཚོ་དེ་ལྟ་བུའི་ཐབས་སྐྱོ་པོ་ཆགས་པ་དང་བོད་མི་རིགས་རིག་གཞུང་དང་བཅས་པ་གནས་དང་མི་གནས་ཟེར་བའི་མཚམས་ལ་སླེབས་པ་རེད། ཧ་ཅང་ཐབས་སྐྱོ་པོ་རེད། དེ་སྔ་བོད་ལ་རྐྱེན་ངན་མང་པོ་བྱུང་ཡང་མི་རིགས་རྩ་མེད་འགྲོ་བ་དང་རིག་གཞུང་རྩ་མེད་འགྲོ་བའི་ཉེན་ཁ་ཕལ་ཆེར་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད།
དེང་སང་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་དམར་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་སྡུད་རིང་ལུགས་ཡིན་པས་ལས་ཀ་ཤུགས་ཆེན་པོ་དང་ཚགས་ཚུད་པོ་བྱེད་མཁན་ཞིག་རེད། དེས་སྲིད་ཇུས་བཟུང་ཡོང་དུས་དེ་སྔ་རྒྱ་མིའི་དཔོན་པོ་དང་དམག་དཔོན་དེ་འདྲ་ཡོང་ནས་དགོན་པ་མེར་བསྲེགས་གཏོང་བ་སོགས་ཨ་མདོ་ཁུལ་དང་། ཁམས་ཁུལ་དུ་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང་ཧ་ཅང་ཛ་དྲག་པོ་རང་བྱུང་མེད། ད་ལྟ་བོད་ཡུལ་ཡོངས་རྫོགས་ཇི་ལྟ་བུ་ཞིག་ཆགས་ཡོང་བསམ་པའི་དུས་ཚོད་སླེབས་འདུག ཡིན་ནའང་། བོད་ནང་གི་གཞིས་བཞུགས་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་ཚོ་ཧ་ལས་པའི་སེམས་ཤུགས་འདུག རྒྱ་ནག་ལ་སློབ་གྲྭར་བཞག་ཡོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་བོད་སྐད་ཁྱོན་ནས་བརྒྱབ་མ་ཆོག་པ་དང་། སོ་སོའི་ཁྱིམ་ལའང་འབྲེལ་བ་བྱས་མ་ཆོག་པར་སློབ་གྲྭའི་ནང་ཆོས་ལ་སྐྱོན་བརྗོད་དང་ཆོས་མེད་རིང་ལུགས་ཆེད་མངགས་བསླབ་ཡོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་ཁ་ཤས་ཚགས་པར་སྒང་ལ་སླེབས་འདུག ཆོས་ང་ཚོས་ཁྱོན་ནས་བྱེད་ཡ་ཡོད་པ་མ་རེད་ལབ་འདུག གང་ལྟར་མི་རབས་བརྗེ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་ཀྱང་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་རིགས་ཞེན་དང་སོ་སོའི་ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་ཆོས་ཀྱི་སྒང་ལ་ཧ་ཅང་བློ་རྩ་བརྟན་པོ་རེད། སྲོག་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་མཁན་ཚོ་དེ་ལྟར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་དུས་ང་ཚོ་རང་དབང་ལུང་པར་ཡོད་མཁན་ཚོས་ཤུགས་རྒྱག་དགོས་པ་ཆགས་ཡོད། ཅེས་སོགས་བཀའ་སློབ་སྩལ་ཡོད་པ་བཅས།།


ཐེ་ཝན་རྒྱལ་ཡོངས་ལ་ཁྱོན་བསྡོམས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་༡༥༧་ཡོད་པ་དང་། སློབ་ཆེན་དེ་དག་གི་ཁོངས་ནས་སློབ་ཆེན་༨༠་ཐམ་པས་རྒྱ་ནག་གི་སློབ་ཆེན་ཁག་ལ་གྲོས་མཐུན་བཞག་སྟེ། རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་མོའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོར་ཐེ་ཝན་གྱི་སློབ་ཆེན་དེ་དག་གིས་ཆབ་སྲིད་སློབ་ཁྲིད་མི་བྱེད་པ་དང་། མཚོ་གླིང་དེའི་བདག་དབང་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་འཛིན་པའི་གཞུང་འབྲེལ་ལངས་ཕྱོགས་ལ་དགག་སྒྲུབ་མི་བྱེད་པ། མདོར་ཐེ་ཝན་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པའི་པེ་ཅིང་གི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ཐེ་ཝན་གྱི་སློབ་ཆེན་ཁག་ཅིག་གིས་མོས་མཐུན་བྱས་ཡོད་ཅིང་། རྒྱ་ནག་གི་སློབ་ཕྲུག་འབུམ་ཕྲག་མང་པོ་ཕྱི་རྒྱལ་ཡུལ་གྲུ་ཁག་ལ་སློབ་གཉེར་བྱེད་དུ་བསྐྱོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། རྒྱ་ནག་གི་སློབ་ཕྲུག་མང་པོ་ཞིག་ཐེ་ཝན་གྱི་སློབ་ཆེན་ཁག་ལའང་སློབ་གཉེར་དུ་སོང་སྟེ། ཉེ་བའི་ལོ་ཤས་ཤིག་ནས་ཐེ་ཝན་གྱི་སློབ་ཆེན་ཁག་ལ་རང་གི་མཚོ་གླིང་དེའི་སློབ་ཕྲུག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སློབ་ཕྲུག་ཇེ་ཉུང་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དེར་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་མོ་ནས་སློབ་ཕྲུག་བླངས་ནས་ཁ་གསབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང་། དེར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་རང་གི་ཕྱིར་གཏོང་སློབ་མའི་དཔུང་ཚོགས་བརྒྱུད་ནས་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་སྲིད་ཆབ་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་ལངས་ཕྱོགས། རྒྱ་ནག་གི་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་རྣམས་ཐེ་ཝན་ལ་ཁྱབ་གདལ་གཏོང་གི་ཡོད་པ་རེད།