Upload folder using huggingface_hub

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_100.txt

@@ -0,0 +1 @@
+भीम विधानसभा मतदारसंघ भारताच्या राजस्थान राज्यातील विधानसभा मतदारसंघ आहे. यातून एक प्रतिनिधी राजस्थान विधानसभेवर निवडला जातो. हा मतदारसंघ राजसामंद जिल्ह्यात असून राजसामंद लोकसभा मतदारसंघाचा भाग आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10004.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+मुहम्मद अन्वर अल सादात (मराठी लेखनभेद: मुहम्मद अन्वर एल सादात ; अरबी: محمد أنورالسادات , मुहम्मद अन्वर अस्-सादात ; ) (डिसेंबर २५, इ.स. १९१८ - ऑक्टोबर ६, इ.स. १९८१) हा इजिप्ताचा तिसरा राष्ट्राध्यक्ष होता. ऑक्टोबर १५, इ.स. १९७०पासून इजिप्ती सैन्यातील मूलतत्त्ववादी घटकांकडून हत्या होईपर्यंत सादात राष्ट्राध्यक्षपदी आरूढ होता.
+

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10023.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+अल्ला-उद्दीन मुहम्मद दुसरा हा मध्य आशियातील ख्वारिझम घराण्याचा सत्ताधिश होता. इ.स. १२०० ते इ.स. १२२० पर्यंत त्याने गादी चालवली.
+इ.स. १२१८ मध्ये व्यापाराची परवानगी मागणाऱ्या चंगीझ खानच्या व्यापारी चमूला शाह मुहम्मदच्या एका अधिकाऱ्याने ठार केले. या कृत्याबद्दल शाह मुहम्मदने या अधिकाऱ्याला शिक्षा न करता पाठीशी घातले. हा प्रकार कानावर पडल्यावर चंगीझने सुमारे दोन लाख सैन्यानिशी मध्य आशियावर हल्ला केला. या युद्धातील पराभवानंतर शाह मुहम्मद इराणच्या दिशेने पळून गेला. पुढे तेथे परागंदा अवस्थेतच त्याला मृत्यू आला.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10031.txt

@@ -0,0 +1,30 @@
+महंमद बिन तुघलक (१३२५-१३५१) हा दिल्ली सल्तनतीचा तुघलक वंशाचा शासक होता. गयासुद्दिन तुघलकच्या मृत्यूनंतर त्याचा पुत्र ‘जुना खॉं ’ मुहम्मद बिन तुघलक नावाने सुलतान झाला. मोहम्मद बिन तुग़लक हा विद्वानांचा आश्रयदाता होता. अनेक विद्वानांना त्याने आपल्या राज्यात आश्रय दिला.
+
+इतिहासकारानी महम्मद बिन तुघलकाला दिलेली नावे किंवा त्याचे इतर नावाने केलेले वर्णन-
+त्याचे अनियोजित,कोणतीही पूर्वतयारी न करता घेतलेले निर्णय फसल्यामुळे व त्याच्या उतावीळपणामुळे त्याला ‘स्वप्नशील’, ‘वेडा महम्मद’ किंवा क्रूर-कृत्यांमुळे ‘रक्त पिपासू’सुद्धा म्हटले जाते.
+मुहम्मद बिन तुघलकचे वर्णन व कार्य खालीलप्रमाणे-
+बुद्धिप्रामाण्यवादी ː- मुहंमद तुघलक स्वतःच्या जीवनात नमाज, रोजे यांचा श्रद्धापूर्वक पालनकर्ता होता, तसेच तो इतरांनी पाळावा इतका आग्रहीसुद्धा होता. एक सुशिक्षित व विद्वान शासक म्हणून त्याची ख्याती आहे.तो तत्त्वज्ञान, गणित,औषधीशास्त्र तसेच धर्म यांसारख्या विद्वत्‌शाखांचा माहीतगार होता. त्याच्या उतावीळपणामुळे त्याचे अनेक निर्णय फसले पण तो एक महत्त्वाकांक्षी शासक होता. त्याचे ग्रंथवाचन अफाट होते.  बर्नीने त्याच्यावर केलेल्या टीकेनुसार कळून येते की तो आत्यंतिक बुद्धिप्रामाण्यवादी होता.बरर्नीच्या मते तो  तर्काच्या व बुद्धीच्या कसोटीवर परीक्षा घेतल्याशिवाय तो कोणत्याही इस्लामी कायद्याचा कायदांचा स्वीकार करीत नसे. यामुळे त्याला बुद्धिप्रामाण्यवादी शासक म्हटले तरी वावगे ठरणार नाही. बुद्धिप्रामाण्यवादी म्हणून मोहम्मद तुगलक याचे अनेक उदाहरणे इतिहासामध्ये प्रसिद्ध आहेत त्याने अंध अनुकरणाने धर्म स्वीकारला नाही व त्याचं आचरण देखील त्या पद्धतीने केलं नाही सारासार विचार करूनच व बुद्धिप्रामाण्यवाद स्वीकारून त्याने धर्माचा स्वीकार केला वेळप्रसंगी त्याने धर्ममार्तंड प्राबल्य झुगारून दिलं
+२)उदार विचारी राज्यकर्ता:- मुहंमद हा मोकळ्या तसेच उदार मनाचा होता हे त्याच्या प्रवृत्तीवरून कळून येते. तो हिंदू धर्मियांच्या होळीसरख्या काही सणांमध्ये सहभागी होत असल्याबाबतची माहिती आपल्याला अनेक इतिहासकारांच्या लेखनातून दिसून येते. तसेच तो कट्टर सिद्धान्तवादी नव्हता, ही बाब अनेक योग्यांसमवेत आणि राजशेखर तथा जिनप्रभा सु��ीसारख्या जैन संतांशी त्याचे जे सहचर्य होते, यावरून  स्पष्ट होते.त्याने गुजरातमध्ये असताना अनेक जैन मंदिरांना भेटी देऊन त्यांना अनुदान दिले होते, असे सतीशचंद्र यांच्या लेखनात नमूद केले आहे. यावरून आपण समजू शकतो की तो एक उदार विचारी राज्यकर्ता होता.
+३)प्रयोग व सुधारणा- मुहंमद यास नावीन्यपूर्वक प्रयोग तसेच प्रशासनात सुधारणा करणे आवडे..प्रशासनात उत्साह आणि राज्यकारभरामध्ये एकसूत्रता आणण्याची त्याची इच्छा होती. यासाठी त्याने अनेक योजना आखल्या, पण त्यांपैकी काहींचाच परिणाम प्रशासन सुधारण्यासाठी झाला असे म्हणता येईल. मोहम्मद बिन तुगलक याने केलेले प्रयोग आणि सुधारणा ह्या व्यावहारिक आणि काळाची पावले ओळखणाऱ्या होत्या. परंतु योग्य नियोजनाचा अभाव आणि त्या योजना राबवताना घ्यावयाची खबरदारी या गोष्टींकडे दुर्लक्ष झाल्यामुळे त्या प्रत्यक्षात यशस्वी होऊ शकल्या नाहीत
+अ)प्रशासकीय सुधारणा:-राजधानी दिल्ली वरून देवगिरीला नेणे.हा त्याच्या जीवनातील प्रभावी तशेच बहुचर्चित असा निर्णय होता.आजपर्यंत त्याच्या या निर्णयासाठी त्याला वेड्यात काढले जाते. पण आपल्याला त्याचे या निर्णयामागे कोणते उद्देश होते व त्याची कोणती महत्त्वाकांक्षा होती ते आधी समजून घ्यायला पाहिजे. तसेच हे निर्णय अनियोजित किंवा बिनपूर्वतयारीनिशी केलेले नव्हते, असे काही पुराव्यांवरून म्हणता येते. मोहम्मद तुगलक याने आपल्या कारकिर्दीमध्ये अनेक चांगली प्रशासकीय निर्णय घेतले परंतु त्याची योग्य अंमलबजावणी आणि कार्यवाही न केल्यामुळे त्याचे हे प्रशासकीय सुधारणांचे निर्णय फसले
+देवगिरीला राजधानी स्थलांतरित करण्यामागचे उद्देश व कारणे:-
+१)देेवगिरी हे ठिकाण सल्तनतीच्या माधोमध होते.
+२)दक्खनवर अधिक चांगल्या पद्धतीने नियंत्रण ठेवण्यासाठी त्याला दुसऱ्या राजधानीची गरज होती.
+3)मुहंमद  शाहजादा व सुलतान असताना  या दोन्ही पदांच्या जबाबदाऱ्या पार पाडण्यासाठी त्याने अनेक वर्षे दक्खनमध्ये व्यतीत केले, यामुळे तो तेथील डोंगरदर्ऱ्यांशी,व आल्हाददायक हवामानाशी चांगला परिचित होता, त्यामुळे त्याला असलेले आकर्षण योग्य होते.
+पण त्याचा हा निर्णय अयशस्वी व मनस्ताप करणारा ठरला व यासाठी त्याला अनेक टीकांना तोंड द्यावे  लागले.
+ब)आर्थिक व कृषी सुधारणा:-
+सांकेतिक चलन- मोहंमदने ��ेेवगिरीला प्रयाण केल्यानंंतर नाणेव्यवस्था  सुधारण्यासाठी सांकेतिक चलनाचा दुसरा प्रयोग केला. मध्ययुगीन काळात सांकेतिक चलन ही पूर्णथा नाविन्यपूर्ण सुधारणा होती.त् या काळात चीनध्येसुद्धा सांकेतिक चलन म्हणून कागदी चलन प्रचलित होते.मंगोल सम्राट कुबलाई खानाने 'चान' नावाचे कागदी चलन सुरू केले होते व त्याच्या मृत्यूपर्यंत योग्यरीत्या चालू होते. पुढे अशाच प्रयोग कातू या इराणी राजाने 'चान' चलन लागू करण्याचा प्रयत्न केला पण तो फसला.
+महंमदाने सांकेतिक चलन म्हणून सोनाच्या व चांदीच्या नाण्यानेवजी तांब्याची व पितळेची  नाणी चलनात आणली,परंतु  त्याचा हा प्रयोग पूर्णपणे फसला कारण बहुतेक हिंदू हे सोनार होते आणि तेच या नाण्यांची नक्कल करून बनवू लागले. या नकली नाण्यांचा वापर बाजारात होऊ लागला. त्यामुळे राज्याच्या महसुलावर ताण पडू लगल्यामुळे सांकेतिक चलन बंद करावे लागले. त्याचा हा दुसरापण प्रयोग फसला पण याचे तत्कालीन परिणाम तर नाही पण याचे दूरगामी परिणाम नक्की झाले असे म्हणता येऊ शकते,कारण मध्ययुगीन काळात असा निर्णय घेणे हे एका महत्त्वकांक्षी राजायाच घेऊ शकत होता. पण असो त्याच्या या नाणे बदलाच्या धाडसामुळे त्याला वेडा ठरवण्यात आले. .पण एक   की आपल्याला त्याच्यात दूरदृष्टी नक्की दिसून येते.
+सांकेतिक चलन काढण्यामागील उद्देश:-
+१) प्रचंड मोठे सैन्य व या सैन्याना लागणार प्रचंड वेतन. यामुळें सरकारी तिजोरीतील तुटवडा भरण्यासाठी.
+२) सोन्याचांदीचा तुटवडा असल्यामुळे सांकेतिक चलन काढण्यावर भर.
+कृषीविषयक धोरण:- मुहंदाचे कृषिविषयक धोरण हे त्याच्या वडिलांपेक्षा कठोर होते. .त्याचे वडील गियासुद्दीन तुघलकानी अल्लाउद्दीनने सुरू केलेला शेतजमिनीच्या मोजणीनुसार आकारण्यात येणारी सारापद्धत  मोडीत काढून त्या जागी 'प्रत्येक वेळी हातात आलेल्या पिकांची मोजणी करून त्यापैकी ठरावीक भाग शेतसारा म्हणून सुरू केला. खर तर गियासुउद्दीन तुघलकचे धोरण शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर होते.
+पण मुहंमदने आपल्या शासन काळात कर वसुलीत सक्ती केल्याने तसेच करांचा दर बराच वाढवल्यामुळे शेतकऱ्यांना खुप हालअपेष्टा सहन कराव्या लागल्या. दुष्काळ पडला तरी तो सक्ती ने 'चराई' तसेच 'घराई'कर वसूल करायचा.त्यामुळे शेतकरी वाढीव करांविरोधात बंड करत..मुहंमद हे बंड मोडण्यासाठी कठोर कार��ाही करायचा. पण जेव्हा सतत ७ वर्ष दुष्काळ पडला तेव्हा महम्मदने अनेक कृषीविषयक धोरण आखले.यात त्याने एक 'दिवाण-ए-अमीर-कोई'नावाचा विभाग सुरू केला.
+बर्नीनुसार पडीक व नापीक जमीन पिकाखाली आणण्यासाठी सुलतानाने योजना आखली होती.त्या मध्ये शेतीत सुधारणा, शेतीच्या पद्धतीमध्ये बदल जसे बार्लीच्या जागी गहू,गव्हाच्या जागी ऊस,तर उसाच्या जागी द्राक्ष. अश्या योजनांमुळे नक्कीच महसुलात वाढ होणे अपेक्षित होते.बर्नीनुसार मुहंमदाने दुष्काळावर मात करण्यासाठी दिल्लीत मंदतकेंद्रे उघडली, तसेच विहिरी खोदणे,शेती अवजारे-बी बियाणे खरेदी करणे यासाठी कर्ज वाटप केले. त्याच्या योजनांमधील काही गोष्टी नक्कीच परिणामकारक होत्या.अस म्हणणे दुमत ठरणार नाही जर त्याच्या योजनांकडे बारकाईने बघितले तर.....
+शेवटचे पर्व:-
+आपल्या शासन काळात शेवटच्या वेळी जेव्हा मोहम्मद तुघलकाने गुजरातमधील विद्रोह मोडून परत येत असतानी वाटेत तो बिमार पडला आणि त्याला मृत्यूने वेढले.२० मार्च १३५१ रोजी तो मृत्यू पावला.
+काही इतिहासकारांचे त्याच्यावरील भाष्यः-
+१)बदायुनी-सलतनतला त्याच्या प्रजेपासून व प्रजेला त्याच्यापासून सुटका मिळाली.
+२)डाॅ.ईश्वरी प्रसादानुसार तो 'मध्ययुगातील राजमुकुट धारण करणाऱ्यांमध्ये मुहंमद तुघलक हा निःसंदेह योग्य व्यक्ती होता.
+अशाप्रकारे मुहंमद हा आपल्या चुकींच्या निर्णयांमुळे वेडा ठरला असला तरी तो एक महत्त्वाकांक्षी ,स्वप्नशील सुलतान होता.
+

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10034.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मुहम्मद मियां सूम्रो पाकिस्तानचा काळजीवाहू पंतप्रधान होता. राष्ट्राध्यक्ष परवेझ मुशर्रफने डिसेंबर इ.स. २००७मध्ये सुम्रोची पंतप्रधानपदी नेमणूक केली. सूम्रो मार्च २५, इ.स. २००८पर्यंत पंतप्रधान होता. ऑगस्ट १८, २००८ रोजी मुशर्रफने राष्ट्राध्यक्षपदाचा राजीनामा दिल्यावर सूम्रो त्यापदी चढला.
+
+ लियाकत अली खान ·  ख्वाजा नझीमुद्दीन ·  मुहम्मद अली बोग्रा ·  चौधरी मुहम्मद अली ·  हुसेन शाहिद सुर्‍हावर्दी ·  इब्राहिम इस्माइल चुंदरीगर ·  फिरोजखान नून ·  नूरुल अमीन ·  झुल्फिकार अली भुट्टो ·  मुहम्मदखान जुनेजो ·  बेनझीर भुट्टो ·  गुलाम मुस्तफा जटोई ·  नवाझ शरीफ ·  बलखशेर मझारी (काळजीवाहू) ·  नवाझ शरीफ ·  मोइनुद्दीन अहमद कुरेशी (काळजीवाहू) ·  बेनझीर भुट्टो ·  मलिक मेराज खालिद (काळजीवाहू) ·  नवाझ शरीफ ·  झफरुल्लाखान जमाली ·  चौधरी शुजात हुसेन ·  शौकत अझीझ ·  मुहम्मदमियां सूम्रो (काळजीवाहू) ·  युसफ रझा गिलानी  ·  राजा परवेझ अश्रफ  ·  नवाझ शरीफ  ·  शाहीद खकन अब्बासी (अंतरिम नियुक्ती)  ·  नसिरुल मलिक (काळजीवाहू)   ·  इमरान खान  ·  शा शरीफ 

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10052.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मुहम्मद हम्दुल्ला सईद ए.बी. ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10083.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मूडी काउंटी, साउथ डकोटा ही अमेरिकेच्या साउथ डकोटा राज्यातील ६६ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+मूडी काउंटी, साउथ डकोटाची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10113.txt

@@ -0,0 +1,9 @@
+'भारतीय ज्ञानपीठ' या संस्थेतर्फे दिला जाणारा पुरस्कार. ज्या ग्रंथात भारतीय तत्त्वज्ञान आणि संस्कृती या गोष्टींवर भर दिला असेल अशा एखाद्या ग्रंथाच्या लेखकाला भारतीय ज्ञानपीठाकडून मूर्तिदेवी पुरस्कार दिला जातो. हा वार्षिक पुरस्कार अतिशय प्रतिष्ठेचा समजला जातो. पुरस्काराचे स्वरूप ४ लाख रुपये रोख, सन्मानपत्र, शाल, आणि सरस्वतीची देवीची मूर्ती असे असते.
+
+
+
+
+
+
+
+

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10118.txt

@@ -0,0 +1,16 @@
+शिल्पकला म्हणजे संगमरवरासारखे दगड, धातू, लाकूड इत्यादी कठीण पदार्थ किंवा माती, मेण, पॉलिमर इत्यादी मऊ पदार्थांना आकार देऊन, जोडून अथवा कोरून त्रिमितीय आकृती बनवण्याची कला होय. शिल्पकलेतून बनवलेल्या कलाकृतीस 'शिल्प' असे म्हणतात. मूर्ती, पुतळे तसेच रचनात्मक आकृतिबंध अशा स्वरूपांत शिल्पे घडवली अथवा कोरली जातात.
+यामध्ये मातीची भांडी आणि ऊस आणि बांबू इत्यादीपासून बनवलेल्या वस्तूंचा समावेश आहे.  काही हस्तकला जसे की लाकूडकाम, चित्रकला आणि दगडी बांधकाम स्थापत्य घटक आणि कलेच्या वस्तू म्हणून चित्रित केले आहे.  सिंधू संस्कृतीच्या कालखंडातील (3000-1500 ईसापूर्व) कलाकुसर समाजाच्या क्रियाकलाप आणि सक्रियतेचे पुरावे आपल्याला मिळतात.  सुती कापड आणि विविध आकार, आकार आणि डिझाईन्सचे सिरॅमिक, अर्ध-मौल्यवान दगडांपासून बनवलेले मणी, मातीच्या मूर्ती आणि सील या ठिकाणी अत्याधुनिक हस्तकला सांस्कृतिकडे निर्देश करतात.  नंतर, 16व्या आणि 17व्या शतकात मुघल शासकांच्या राजवटीत, कलाकुसरीचा एक नवीन प्रकार उदयास आला.
+संस्कृत साहित्यात मूर्तिकलेचे शास्त्र विकसित झालेले आढळते. मानसार नावाच्या ग्रंथात शिल्पलक्षण नावाचे एक प्रकरण आहे. त्यात  मूर्तिकलेविषयी अधिक माहिती दिलेली आहे. भारताच्या स्थापत्य, शिल्पकला, कला आणि हस्तकलेची मुळे भारतीय संस्कृतीच्या इतिहासात खोलवर दिसते. भारतीय शिल्पकलेने सुरुवातीपासूनच एक वास्तववादी रूप धारण केले आहे, ज्यात मानवी व्यक्तिरेखा बहुतेक वेळा पातळ कमर, लवचिक अवयव आणि एक तरुण आणि संवेदनशील रूप दर्शवते. भारतीय शिल्पांमध्ये वनस्पती आणि प्राण्यांपासून बनवलेल्या असंख्य देवतांचे चित्रण करण्यात आले आहे.
+सिंधू खोरे सभ्यता भारतातील मोहेंजोदरोचे मोठे जलसाठा प्राचीन शिल्पकलेचे उत्कृष्ट उदाहरण आहेत. दक्षिणेकडील कांचीपुरम, मदुरै, श्रीरंगम आणि रामेश्वरम आणि उत्तरेकडील वाराणसीची मंदिरे ही मंदिरे ही भारतातील भरभराट झालेल्या कलेचे एक प्रसिद्ध उदाहरण आहे.
+इतकेच नाही तर मध्य प्रदेशातील खजुराहो मंदिर आणि ओरिसाच्या सूर्यमंदिरातही या नितांत कलेचा जिवंत देखावा आहे. सांची स्तूप शिल्पसुद्धा अतिशय भव्य आहे जे ईसापूर्व तिसऱ्या शतकातील आहे. तसेच सभोवतालची जंगले (बलसट्रेड्स) आणि तोरणांचे दरवाजे सुशोभित करीत आहे. ममल्लापुरमच��� मंदिर; सारनाथ संग्रहालयाची लायन कॅपिटल (जिथून भारताच्या अधिकृत सीलला अभिवादन करण्यात आले होते) ही मोरयाची मूर्ती आहे, अमरावती महात्मा बुद्धांच्या जीवनातील घटना आणि नागार्जुनघोंडाच्या स्थापत्य शिल्पांचे वर्णन करणारे इतर उदाहरण आहेत.
+मुंबईच्या जवळ असलेल्या एलिफंटा लेण्यांमध्ये हिंदू गुहेच्या स्थापत्य वास्तूचा कळस दिसतो आणि त्याचप्रमाणे एलोराच्या हिंदू आणि जैन खडकांच्या मंदिरांमध्ये, विशेषतः आठव्या शतकातील कैलास मंदिरही या वास्तुकलेच्या रूपात पाहिले जाऊ शकते.
+भारतातील एखाद्या प्राचीन देवदेवतांच्या मूर्तीत अनेक आयुधे, अलंकार इत्यादी असतात. ते कोरण्याच्या शैलीवरून ती मूर्ती कोणत्या कालखंडातील आहे हे ओळखता येते. अशी प्रतिमा अथवा मूर्ती कोरतांना ती सौंदर्यपूर्ण, लयबद्ध कशी होईल याचाही ती मूर्ती घडविणारा कलाकार विचार करतो. मूर्ती बहुदा एकसंध पाषाणातूनच कोरली जाते. त्यासमवेतच त्या मूर्तीतील आयुधे, अलंकार देखील कोरल्या जातात. पण ते इतके अप्रतिम असतात कि ते मूर्तीसमवेतच कोरले असे बघणाऱ्याला जाणवत नाही. ते अलंकार/आयुधे ही मूर्ती कोरल्यावर घातल्या गेलीत असे वाटते.[१]
+मध्ययुगीन काळात विशेषतः शिवकाळात कसबा गणपती मंदिर जीर्णोद्धार, लाल महाल उभारणी राजगड व रायगडावरील बांधकामे जलदुर्गांची उभारणी या प्रकारचे स्थापत्य उभारण्याचे उल्लेख इतिहासामध्ये आहेत हिरोजी इंदुलकर हा त्या काळातील प्रसिद्ध स्थापत्य विशारद होऊन गेला गाव वसवताना शक्यतो काटकोनात तील रस्ते कडेला दगडी बांधकाम व नदीपात्राच्या कडेला घाट अशी रचना केली जात असे पेशवेकाळात अहमदनगर विजापूर सारखी पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था पुणे शहरात करण्यात आली पेशव्यांनी भूमिगत छोटी छोटी धरणे बाग-बगीचे हाऊद कारंजी उभारले पुणे शहराच्या जवळील हडपसर भागातील दिवेघाटातील मस्तानी तलाव स्थापत्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचा आहे पुण्यातील शनिवार वाडा विश्रामबागवाडा नाशिकचा सरकार वाडा कोपरगावचा रघुनाथ पेशव्यांचा वाडा सातारकर छत्रपतींची वाडे याशिवाय वाई मेनवली टोके श्रीगोंदे पंढरपूर येथील जुने वाडे मध्ययुगीन वाडा संस्कृतीची चिंता आहेत या बांधकामात विटा वापरल्या जात लाकडी खांब तुळ्या पाठ घडीव दगड कमानी उत्तम घोटलेले चुना नळीच्या कौलांचे छप्पर चिखल व बांबू यांचा वापर बांधकामात केला जात असे वाड्यांच्या सजावटीसाठी चित्रकाम रंग काम काष्ठशिल्प आरसे याचा वापर केला जात असे मध्ययुगीन काळातील शिल्पकलेला एक वेगळे वैशिष्ट्य व स्थान मिळाले शिवकाळ ते पेशवाई काळ याकाळात वैशिष्ट्यपूर्ण शिल्प शैली बहरली
+मूर्तीत वेगवेगळ्या बसण्याच्या अथवा उभे राहण्याच्या शैली असतात. त्यास डौलही म्हणतात.[१]
+यात शरीरास असलेल्या वाकास 'भंग' असे नाव आहे.[१]
+मूर्त्यांनी धारण केलेली आयुधे व उपकरणे खालील प्रकारची असू शकतात.[१]
+इत्यादी.[१]
+इत्यादी.[१]
+हाताचा तळवा व बोटे यांच्या सहाय्याने तयार केलेल्या विविध मुद्रा.प्राचीन शास्त्रात याचाही सखोल विचार केल्या गेला आहे.त्या मुद्रा खालील प्रकारे असू शकतात.[१]
+इत्यादी.[१]
+इत्यादी.[१]

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10135.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+आधुनिक भौतिकशास्त्रानुसार विश्वात केवळ खालील ४ प्रकारची बले आहेत. विविध भौतिक क्रियांमध्ये दिसणारी सर्व बले मूलतः याच बलांपैकी एका बलाची रूपे असतात. उदाहरणार्थ, घर्षणाचे बल हे  विद्युतचुंबकीय बल आहे.
+या चार बलांना मूलभूत बले म्हणतात.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10144.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+ज्या संख्येला फक्त १ व ती संख्या यांनी पूर्ण भाग जातो, त्या संख्येला मूळ संख्या (Prime Number) म्हणतात.
+उदा. २, ३, ५, ७, ११, १३, १७, १९, ........ यांसारख्या संख्या.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10151.txt

@@ -0,0 +1,4 @@
+स्वामी दयानंद सरस्वती (जन्म : मोरबी, १२ फेब्रुवारी १८२४;  - मुंबई, ३० ऑक्टोबर १८८३) हे भारतीय समाजसुधारक व आर्य समाजाचे संस्थापक होते. आक्रमक व निर्भय धर्मसुधारक, कुशल संघटक आणि हिंदी भाषेचे राष्ट्रीय स्वरूप ओळखणारे महर्षी म्हणून ते प्रसिद्ध आहेत. त्यांचे [[सत्यार्थ प्रकाश] हा वेदांवर भाष्य करणारा ग्रंथ प्रसिद्ध आहे स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी वरील ग्रंथामध्ये आर्य समाजाच्या तत्त्व विचारांची मांडणी केलेली आहे स्वराज्य हा आमचा जन्मसिद्ध हक्क आहे व तो आम्ही मिळवणारच असे प्रतिपादन करणारे पहिले धर्मसुधारक म्हणजे स्वामी दयानंद सरस्वती हे होत
+महर्षी दयानंद सरस्वतींचा जन्म सौराष्ट्रातील मोरबी संस्थानात अंबाशंकर नावाच्या औदिच्य ब्राह्मणाच्या पोटी झाला. त्यांचे मूळ नाव मूळशंकर अंबाशंकर तिवारी होते. संन्यास घेतल्यावर त्यांनी दयानंद सरस्वती असे नाव धारण केले.
+वैदिक धर्माचा प्रचार करण्यासाठी दयानंदांनी १० एप्रिल १८७५ रोजी मुंबई येथे आर्य समाजाची स्थापना केली. वेदांतील तत्त्वज्ञानाचे यथार्थ ज्ञान व्हावे म्हणून यांनी "सत्यार्थ प्रकाश" नावाचा ग्रंथ संस्कृत व हिंदी भाषेत लिहिला. सत्यार्थ प्रकाश ग्रंथात वैदिक धर्माचे यथार्थ स्वरूप प्रतिपादन करताना इतर पंथमतांचे खंडनही त्यांना करावे लागले. या प्रचारात्मक ग्रंथानंतर वेदाचा अर्थ समजण्याकरिता यांनी "वेदभाष्य" लिहिण्यास सुरुवात केली पण तो ग्रंथ अपुराच राहिला. यानंतर "संस्कारविधी" हा ग्रंथ लिहून सोळा संस्कारांचे वर्णन व प्रयोग यांनी दिले. "पंचमहायज्ञविधी" या लहानशा ग्रंथात नित्य करावयाच्या यज्ञाचे यांनी विवेचन केले. "गोकरुणानिधी" या ग्रंथात यांच्या अंतःकरणाचे प्रतिबिंब पहावयास मिळते.
+आर्य समाजाच्या तत्त्वांचा प्रचार ते प्रथम अहमदाबाद, बडोदे, पुणे, मुंबई या ठिकाणी गेले त्यानंतर दिल्ली येथे भरणाऱ्या दरबारासाठी गेले. तेथे सर्व धर्मांच्या प्रतिनिधींना बोलाविलेले होते व चर्चेसाठी पाच प्रश्न ठेवलेले होते. दयानंदांनी त्या प्रश्नांची यथायोग्य उत्तरे दिल्यामुळे उत्तर हिंदुस्थानात व विशेषतः पंजाबात त्यांच्या मताचा चांगलाच बोलबाला झाला. शैक्षणिक संस्था, गुरुकुले व अनाथालये निघून होमहवनादी वैदिक पद्धतीचे कार्यक्रम तिकडे होऊ लागले.[१]

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10152.txt

@@ -0,0 +1,40 @@
+अशा प्रकारच्या काही इतर थोड्या alphasyllabary (मराठी शब्द सुचवा) भाषां-लिपींप्रमाणे, देवनागरी लिपीची अक्षरे व्यंजनांमध्ये स्वरचिन्हे वा/आणि अक्षरचिन्हे मिळवून (बेरीज करून) बनवली जातात. खाली दिलेल्या सारणीत मराठी भाषेच्या सर्व स्वरांचा, त्यांच्या सधर्मीय रोमन मुळाक्षर व आंतरराष्ट्रीय उच्चारानुरूप अक्षर पद्धती (IPA) रूपांतरणाचा समावेश केला आहे.
+य, व, र, ल (य=इ+अ; व=उ+अ; र=ऋ+अ; ल=ऌ+अ)
+पितॄण, भ्रातॄण वगैरे शब्दांत व्यंजनाला जोडलेला दीर्घ ॠ येतो.
+पण हा स्वतंत्रपणे फक्त कवितेत येऊ शकतो.
+१. रामदासस्वामींनी लिहिलेल्या मनाच्या श्लोकात ‘अंबॠषी’ या शब्दात दीर्घ ॠ आला आहे. (बहू शापिता कष्टला अंबॠषी। तयाचे स्वये श्रीहरी जन्म सोशी॥ दिला क्षीरसिंधू तया ऊपमानी। नुपेक्षी कदा देव भक्ताभिमानी ॥मनाचे श्लोक-११६॥)
+२. ॠषी वचनें ऐकोनी संतोषला सूतमूनी । .. मुक्तेश्वर आख्यान, अध्याय १ला श्लोक १५वा.
+असे असले तरी, तंत्रवाङ्मयात ॡ (दीर्घ ऌ) हे अक्षर येते. उदा० 'मंत्र महाबोधि'मधील हा श्लोक - 
+संधी : 
+आपण बोलताना अनेक शब्द एकापुढे एक असे उच्चारतो. त्यावेळी एकमेकांशेजारी येणारे दोन वर्ण एकमेकांत मिसळतात. त्यांचा जोडशब्द तयार होतो. वर्णाच्या अशा एकत्र होणाच्या प्रकारास संधी असे म्हणतात. हे संधी फक्त संस्कृत शब्दांमध्ये होतात. 
+स्वरसंधी : 
+हे एकमेकांशेजारी येणारे दोनही वर्ण जर 'स्वर' असतील तर अशी संधीला स्वरसंधी म्हणतात.
+स्वरसंधीचे काही नियम पुढीलप्रमाणे:
+१.दोन समान स्वर एकमेकापुढे आले तर त्या दोघांबद्दल त्याच जातीचा दीर्घ स्वर येतो.
+२. अ किंवा आ पुढे इ किंवा ई हे स्वर आल्यास त्या दोहोंऐवजी 'ए' येतो, तसेच उ किंवा ऊ आल्यास 'ओ' येतो, व 'ऋ' आल्यास 'अर्' येतो.
+३. अ किंवा आ यांच्यापुढे 'ए' किंवा 'ऐ' हे स्वर आल्यास त्या दोहोंबद्दल 'ऐ' येतो आणि 'ओ' किंवा 'औ' हे स्वर आल्यास त्याबद्दल 'औ' येतो.
+४. इ, उ, ऋ (ऱ्हस्व किंवा दीर्घ) यांच्यापुढे विजातीय स्वर आल्यास इ-ई बद्दल य्, उ-ऊ बद्दल व् आणि ऋ बद्दल र् हे वर्ण येतात आणि त्यात पुढील स्वर मिळून संधी होतो.
+५. ए, ऐ, ओ, औ या स्वरांपुढे कोणताही स्वर आला तर त्याजागी अनुक्रमे अय्, आय्, अव्, आव् असे आदेश होऊन पुढील स्वरात मिसळतात.
+ा
+ि ी
+ु ू 
+े ै
+ो ौ
+ृ ॄ
+ॢ ॣ 
+़
+ऀ ॅं
+्
+ॅ ॉ
+ॐ ऽ ॰
+ ॅं  ं
+ः
+अं आणि अ:
+खालील कोष्टकात (मराठीत लागणारी च़, छ़, ज़, झ़, ञ़, फ़ सोडून उरलेली) सर्व व्यंजने दिली आहेत. जेव्हा व्यंजनाला कोणताही कानामात्रा नसतो तेव्हा त्याचा उच्चार देवनागरीच्या नियमांप्रमाणे अकारान्त (schwa) करायचा असतो.
+'क' ची सोळाखडी.
+बोलताना तोंडातून निघालेल्या मूळ ध्वनींना वर्ण असे म्हणतात.
+[१]
+[२]
+युनिकोड
+[३]
+hi:MediaWiki:Edittools#

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10154.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मूसा स्टेडियम हे अमेरिकाच्या पियरलँड शहरातील एक मैदान आहे. प्रामुख्याने हे मैदान क्रिकेट साठी वापरण्यात येते.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10160.txt

@@ -0,0 +1,12 @@
+मृग (शास्त्रीय नाव: Orionis, ओरायन; इंग्लिश: Orion; ओरायन) हे खगोलीय विषुववृत्तावर वसलेले व पृथ्वीच्या सर्व भागांतून दिसू शकणारे एक प्रमुख नक्षत्र आहे. रात्रीच्या आकाशातले सर्वांत सहज ओळखू येणारे हे नक्षत्र आहे. खगोलशास्त्रानुसार मृगाचे दोन चरण वृषभ राशीत व उरलेले दोन चरण मिथुन राशीत येतात. (वृषभ राशीतील नक्षत्रांचे चरण - कृत्तिका-२, ३, ४ + रोहिणी + मृग-१, २. मिथुन राशीतील नक्षत्रांचे चरण - ग-३, ४ +आर्द्रा + पुनर्वसू-१, २, ३) असे असले तरी, फलज्योतिषानुसार मृग नक्षत्र हे मिथुन राशीचा घटक मानले जाते.
+मृग हे जगभरातून दिसणारे एक महत्त्वाचे नक्षत्र आहे. रात्रीच्या आकाशात हे नक्षत्र अगदी पटकन ओळखता येते. या नक्षत्रात राजन्य, काक्षी, सैफ हे तारे आणि 'ओरायन' व घोड्याच्या डोक्यासारखा दिसणारा अश्वमुखी - 'हॉर्स हेड नेब्यूला' - हे दोन तेजोमेघ (अभ्रिका, निहारिका) आहेत. हे सर्व ठळक तारे आकाश निरीक्षकाचे लक्ष आपोआपच वेधून घेतात.  
+मिथुन राशीच्या जवळच असलेल्या वृषभ राशीत क्रॅब नावाचा तेजोमेघ आहे. हा तेजोमेघ पहिल्यांदा ४ जुलै १०५४ रोजी चिनी निरीक्षकांना दिसला. सन १७३१मध्ये जाॅन बेव्हिसने त्याचे निरीक्षण करून त्याचे अस्तित्व सर्वमान्य केले. 
+मृग तारकासमूहांच्या संदर्भात अनेक कथा प्रचलित आहेत.
+ओरायन हा एक बलाढ्य शिकारी होता. जो मुक्तपणे जंगलात वावरत असे. याचे दोन कुत्रेही होते. मोठा कुत्रा कॅनिस मेजर आणि लहान कुत्रा कॅनिस मायनर. यांना आपण लुब्धक म्हणून ओळखतो. ओरायनला स्वतःच्या ताकदीचा इतका माज चढला, की तो देवांच्या स्त्रियांना भुरळ घालू लागला; अर्थातच देवांना ते आवडत नसे. त्यांनी ओरायनला मारायला टाॅरस- म्हणजे बैल - किंवा वृषभ याला पाठवलंले ओरायनने या बैलाच्या डोक्‍यावर गदा मारून त्याला ठार केले. मग देवांनी त्याच्या मागे स्कॉर्पिओ म्हणजे विंचवाला- वृश्‍चिकला धाडले. विंचवाने ओरायनच्या पायाला दंश करून त्याला ठार केले. हे बघून ओरायनचा मित्र सॅजिटेरियस (ज्याला आपण धनू म्हणून ओळखतो) आपला धनुष्यबाण घेऊन स्कॉर्पिओचा पाठलाग करू लागला.[१]
+दुसऱ्या एका ग्रीक कथेनुसार ह्या नक्षत्रास शिकारी व त्याच्या शेजारी असलेल्या व्याधाच्या ताऱ्यास त्या शिकाऱ्याचा कुत्रा अशी उपमा दिलेली आढळते. या शिकाऱ्याचे नाव 'ओरायन'. ह्या ओरायनने (Orion) जगभर सर्वश्रेष्ठ शिकारी म्हणून कीर��ती मिळवली. परंतु नंतर त्यास आपल्या कीर्तीचा गर्व झाला व त्यास त्याच्या गर्वाबद्दल शिक्षा म्हणून टुनो या ग्रीक देवतेने त्याच्यावर एक विंचू सोडला. अखेर विंचवाच्या दंशामुळे ह्या सर्वश्रेष्ठ शिकाऱ्याचा मृत्यू झाला. 'डायना' ह्या दुसऱ्या ग्रीक देवतेने ह्या विंचवास आकाशात ओरायनपासून दूर व विरुद्ध बाजूस जागा दिली.. तो विंचू म्हणजे बारा राशीतील वृश्चिक रास. ह्या राशीचा आकार तंतोतंत विंचवाशी मिळतो.
+पण तसे पाहता ग्रीक कथेपेक्षा आपल्या येथील कथेत व या नक्षत्राच्या मांडणीत बरेच साम्य आढळते. या नक्षत्रातील वरच्या दोन ताऱ्यांपैकी पूर्वेकडील ताऱ्याचे नाव काक्षी (बीटलग्यूज) व खालच्या दोन ताऱ्यांपैकी पश्चिमेच्या ताऱ्याचे नाव राजन्य (रिगेल) असे आहे.
+सृष्टीचा देव ब्रह्मदेव याचा मुलगा म्हणजे प्रजापती. हा स्वतःच्याच कन्येच्या म्हणजे रोहिणीच्या प्रेमात पडला, आणि मृगाचे रूप धारण करून तिच्या मागे लागला. या अक्षम्य वर्तनाला शिक्षा करण्यासाठी देवांनी व्याधाला (रुद्राला) म्हणजेच लुब्धकाला (शिकाऱ्याला) धाडले. तो व्याध मृगाचा पाठलाग करू लागला. एका क्षणाला धावताना मृगाने आपला मार्ग बदलला व तो उत्तरेकडे पळू लागला आणि त्याच क्षणाला व्याधाने मारलेला बाण मृगाच्या शरीरात घुसला. मृगातील ते तीन तारे म्हणजे मृगाला मारलेला बाण होय. ही कथा ऋग्वेदाच्या ऐतरेय ब्राह्मणात येते. (ऐ. ब्राह्मण. ३.३३). हीच कथा शतपथ ब्राह्मणातही आहे.  उन्हाळ्यामध्ये रात्री अवकाश निरीक्षण केल्यास मृगाचे तोंड नेहमी उत्तरेकडे असल्याचे दिसते व या कथेचा प्रत्यक्ष पडताळा येतो. मृगाच्या शरीरामध्ये घुसलेल्या बाणाच्या रेषेत खाली व्याधाचा तेजस्वी तारा दिसतो.
+सर्वसाधारणपणे,  अवकाश निरीक्षण न करणाऱ्या व्यक्तीने देखील हा तारकासमूह आपल्या आयुष्यामध्ये एकदा तरी पाहिलेला असतोच. कारण या नक्षत्राचा आकारच काही असा आहे, की अवकाशात ह्या नक्षत्राकडे प्रत्येक निरीक्षक अथवा व्यक्ती थोडावेळ तरी पाहतच राहते.
+'मृग' म्हणजे हरीण, ह्या नक्षत्राचा आकार त्याच्या नावाप्रमाणेच आढळतो. पुढे दोन व मागे दोन तारका त्याचे पुढील व मागील पाय असल्याचे सुचवितात. पुढील दोन तारकांमध्ये असलेला एक छोटासा तारकापुंज मृगाचे शिर (डोके) असल्याचे सुचवितो. ह्या मृगाच्या चार प्रमुख तारकांच्या मध्यभागी तीन ठळक तारक��� अशा काही सरळ रेषेत आहेत की बघताना असे वाटते की त्या हरणास बहुदा बाण लागला असावा तर बाणाच्या खालील बाजूस असलेल्या तीन-चार तारका ह्या मृगाची शेपटी असल्याचे भासतात. थोडक्यात सांगायचे झाल्यास ह्या नक्षत्रामध्ये असलेल्या तारकांचा आकार तंतोतंत मृगाच्या आकाराशी जुळत असल्यामुळेच कदाचित ह्या नक्षत्राचे नाव मृगशीर्ष असे पडले असावे.
+एखाद्या अमावास्येच्या निरभ्र रात्री जर आकाशाचे निरीक्षण केल्यास आकाशगंगेचा चंदेरी पट्टा डोक्यावरून गेलेला दिसतो. हा पट्टा मृगशीर्षाच्या अगदी जवळून गेलेला आढळतो.
+मृग हा बहुधा अतिप्राचीन काळापासून परिचित असलेला तारकासमूह असावा. खाल्डियनांना हा इ. स. पूर्व २००० किंवा त्यापूर्वीपासून माहीत असावा. ते त्याला तामूझ म्हणत. सीरियन व अरब लोकांनी त्याचे नाव दैत्य (जायंट) असे ठेवले. तर इजिप्शियन लोकांनी त्याला बालसूर्यदेव मानून त्याचे नाव होरस ठेवले.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10236.txt

@@ -0,0 +1,18 @@
+प्रा. डॉ. मृदुला हेमंत बेळे या औषधनिर्माणशास्त्राच्या शास्त्रज्ञ आहेत. 
+जून २००५पासून, नाशिकच्या एन.डी.एम.व्ही.पी. फार्मसी महाविद्यालयात औषधनिर्माणशास्त्राच्या प्राध्यापिका म्हणून कार्यरत आहेत. 
+डॉ.मृदुला बेळे यांनी औषधनिर्माणशास्त्रामध्ये पीएच.डी. संपादन केली आहे.
+त्यांनी हैद्राबादच्या नाल्सार विद्यापीठातून, इंटरनॅशनल पेटंट कायद्याच्या पदव्युत्तर पदविकेचे शिक्षण घेतले आहे.[१] त्या परीक्षेत त्या गुणानुक्रमे तिसऱ्या आल्या होत्या.
+एल.एल.बी, पुणे विद्यापीठ
+त्यांनी २०१३ साली तुरीन (इटली) येथे एल.एल.एम पदवीचे शिक्षण घेतले. 
+जपानी पेटंट कायद्याविषयी टोकियो येथे विशेष प्रशिक्षण संपादन केले आहे.[१]
+०१)  'कथा अकलेच्या कायद्याची' [१] (राजहंस प्रकाशन). या पुस्तकात बौद्धिक संपदा, हक्क, पेटंट, कॉपीराईट अशा विषयांची उकल केलेली आहे. 
+या पुस्तकाला मिलिंद संगोराम पुरस्कार मिळाला आहे. 
+०२) Pharmaceutics हे बेळे यांनी लिहिलेले एक इंग्रजी पुस्तक आहे.
+०३) अशीही एक झुंज (सिप्ला या भारतीय औषध कंपनीने मानवतेसाठी दिलेली झुंज), राजहंस प्रकाशन
+०४) कोरोनाच्या कृष्णछायेत, राजहंस प्रकाशन
+०५) इसेन्शियल्स ऑफ  फार्मास्युटिकल इंजिनीरिंग
+०६) औषधनिर्माणशास्त्र विषयक तीन क्रमिक पुस्तके
+०७) राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय संशोधन-पत्रिकांमध्ये अनेक शोधनिबंध प्रकाशित झाले आहेत.
+महाराष्ट्र साहित्य परिषद, पुणे यांच्यातर्फे वार्षिक पुरस्कार, मे २०१८ [२]
+डॉ.मृदुला बेळे यांची मुलाखत
+डॉ.मृदुला बेळे यांचा इंग्रजी भाषेत परिचय

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10245.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+मॅंगनीज (Mn) (अणुक्रमांक २५) हा  एक धातू असून ते एक मूलद्रव्य आहे.
+

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10249.txt

@@ -0,0 +1,72 @@
+
+(न्यूटन हीथ एल & वाय आर एफ.सी. या नावाने)
+मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी. हा इंग्लंडमधील मॅंचेस्टर या शहरातील ओल्ड ट्रॅफोर्ड या ठिकाणी असलेला व्यावसाइक फुटबॉल संघ आहे.१८७८ मधे न्यूटन हीथ एल & वाय आर एफ.सी. या नावाने स्थापित झाला,१९०२ मधे या संधाने मॅंचेस्टर युनायटेड असे नामांतरण करून हा संघ १९१० रोजी ओल्ड ट्रॅफोर्ड येथे स्थलांतरित झाला.
+म्मूनिच विमान अपघाताच्या १० वर्षांनंतर, १९६८ रोजी सर मॅट बस्बी यांचा व्यवस्थअपनाखाली यूरोपियन कप जीकणारा मॅंचेस्टर युनायटेड हा पहिला इंग्लिश संघ बनला. नोव्हेंबर १९८६ला व्यवस्थापन हाती घेतल्यानंतर २६ प्रमुख विजेतेपद मिळवल्यामुळे सर ॲलेक्स फर्ग्युसन हे संधाचे सर्वोत्तम व्यवस्थापक आहेत.
+१९९८/९९ या एकाच वर्षी एफ.ए. प्रीमियर लीग, एफ. ए. चषक व यूएफा चॅम्पियनस लीग जिंकल्यमूळे तिहेरी विजेतेपद मिळवलेला हा ऐक अद्वितिय संघ बनला. १८ एफ.ए. प्रीमियर लीग कप, ४ लीग कप आणि ११ फ.ए. कप जिंकल्यामूळे इंग्लिश फुटबॉल इतिहासातील लिव्हरपूल बरोबरचा हा एक अद्वितीय क्लब आहे.
+गेल्या दशकातील कामगीरी मुळे तसेच इंग्लिश फुटबॉलला असलेले वलय यामुळे हा क्लब जगातील सर्वाधिक श्रीमंत व सर्वाधिक चाहते असणारा क्लब बनला आहे[१]. याचे जगभर ६० कोटी पेक्षाही अधिक चाहते असून, अशिया खंडातील कित्येक देशात या क्लबचा प्रभाव आहे. या क्लबची मालमता £१.१९ अब्ज इतकी असल्यमुळे हा जगातील सर्वाधिक श्रीमंत फुटबॉल क्लब आहे.
+हा क्लब १८७८ मध्ये न्यूटन हीथ एल अँड वाय आर एफ.सी. म्हणून स्थापन झाला. प्रामुख्याने याचे सदस्य लॅंकेशायर रेल्वे डेपोचे कामगार होते. काही काळानंतर क्लबने १८९२ मध्ये फुटबॉल लीगमध्ये प्रवेश केला. याच दरम्यान क्लबला आर्थिक नुकसान झाले व कोर्टाद्वारे क्लब बंद पाडण्यात आला. त्याच वेळेस क्लबला लक्षाधीश जॉन डेव्हिस याच्याकडून भरघोस मदत मिळाली व क्लब तरला. त्यामुळे श्री जॉन डेव्हिस हे क्लबचे आद्य मालक मानले जातात. क्लबने नव्याने सुरुवात करण्यात यावी असे ठरले व २६ एप्रिल १९०२ला मँचेस्टर युनायटेड असे नामकरण करण्यात आले. यावेळी लाल व पांढरे हे क्लबचे अधिकृत रंग म्हणून निवडण्यात आले.
+या दरम्यान क्लब अजूनही तळातील लीगमध्ये खेळत होता व पहिल्या दर्ज्याच्या लीगमध्ये बढती मिळवणे हे क्लबचे पहिले लक्ष्य होते. क्लबने अनेक नवीन फुटबॉलपटूंशी भरघोस रक्कम देउन करार केला व त्याचा परिणाम १९०४ मध्ये दिसला. क्लब लीग मध्ये तिसऱ्या स्थानावर आला. १९०६ मध्ये क्लबने द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्ये दुसरा क्रमांक मिळवला व प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये प्रवेश केला. १९०८ मध्ये मँचेस्टर युनायटेड क्लबने पहिल्यांदा प्रीमियर लीग जिंकली. पुढील हंगामाची सुरुवात त्याने चॅरिटी शील्डच्या विजयाने तर शेवट फ.ए. कप विजयाने केला. मँचेस्टर युनायटेडने प्रथम दर्जाची लीग दुसऱ्यांदा १९११ साली जिंकली परंतु १९१२ मध्ये क्लबचे सचिव मॅग्नालने रामराम ठोकला आणि तो मँचेस्टर युनायटेडचा पट्टीच्या प्रतीस्पर्धी मँचेस्टर सिटी याचा पदभार सांभाळण्यास गेला.
+प्रथम महायुद्धाच्या नंतर जेव्हा फुटबॉलचा पुन्हारंभ झाला तेव्हा मँचेस्टर युनायटेडचा द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्ये फेकला गेला, १९२५ पऱ्यंत प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये पुनःप्रवेश मिळवेपर्यंत हा क्लब द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्येच खेळत होता. तो परत १९३१ रोजी द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्ये गेला. १९३४ मध्ये मात्र आजतगायतचा नीचांक म्हणजेच २० पर्यत खाली घसरला. क्लबच्या प्रमुख उपकारकर्ता जे.एच. डेव्हिस यांचा मृत्युनंतर क्लबचा आर्थिक डोलारा घसरला आणि क्लब जवळ जवळ कर्जबाजारी झाला. परंतु जेम्स.डब्ल्यु. गिब्सन यांनी £२,००० गुंतवून क्लबचा अधिभार सांभाळला. १९३८-३९चा हंगाम हा द्वितीय महायुद्धा आधीचा शेवटचा हंगाम होता. ह्या हंगामात मॅन युने चौदावे स्थान पटकावले.
+१९४५ ते १९६९ हा क्लबच्या इतिहासात बस्बी कालखंड (द बस्बी इयर्स) असे म्हणले जाते. १९४५ मध्ये मॅट बस्बी यांची क्लबचे व्यवस्थापक म्हणून निवड झाली. त्यांनी न भूतो न भविष्यति अशाप्रकारे संघनिवडीची सूत्रे, इतर क्लबांशी खेळाडूंचे आदानप्रदान ही सुत्रे आपल्याकडे ठेवली. बस्बी प्रशिक्षणादरम्यान मैदानावर हजर असे. बस्बीच्या अश्या काही नावीन्यपूर्ण कल्पनांमुळे काही वर्षातच क्लबला पुन्हा एकदा बरे दिवस पुन्हा चालू झाले. क्लबने १९४७,४८ व ४९ मध्ये सलग तीन वर्षे प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये दुसरे स्थान पटकावले व १९४८ मध्ये एफ.ए. कपचे विजेतेपद मिळवले. १९५२ मध्ये आपल्या अस्तित्वाच्या ४१व्या वर्षात अखेर क्लबने लीगचे विजेतेपद मिळवले. १९५६ मध्ये एकापाठोपाठ विजेतेपद मिळवणाऱ्या संघास प्रसार माध्यमांनी बस्बी बेब्स असे टोपण ���ाव ठेवले कारण त्यांचे सरासरी वय २२ होते (बेब्स ह्मणजे तरुण मुली). हे सर बस्बी यांचा तरुण खेळाडूंवरील विश्वासाचे द्योतक होते. फुटबॉल असोसिएशनची आडकाठी असतानाही १९५७ मध्ये युरोपियन कप खेळणारा पहिला इंग्लिश संघ ठरला. फुटबॉल असोसिएशने आदल्या वर्षी चेल्सी क्लबला या स्पर्धेत भाग घेण्यास नकार दिला होता. या स्पर्धेत ते उपांत्य फेरीत पोहोचले जेथे त्यांचा रेआल माद्रिदकडून त्याने पराभव पत्करला. पण त्यांचा उपांत्य फेरीपर्यंतच्या प्रवासात त्यांनी बेल्जियन विजेता क्लब आंदरलेच याला १०-० ह्या फरकाने पराभूत केले जो त्यांचा आजवरचा युरोपियन स्पर्धेतील सगळ्यात मोठा विजय आहे.
+याच सुमारास मॅंचेस्टर युनायटेड फुटबॉल इतिहासातील अत्यंत धक्कादायक घटनेला सामोरा गेला. ६ फेब्रुवारी १९५८ रोजी रेड स्टार बेल्ग्रेड यांचा वरील उपांत्यपूर्व फेरीतील विजयानंतर परतीचा प्रवासावेळी क्लबचे खेळाडु, अधिकारी आणि पत्रकार यांना घेउन जाणारऱ्या विमानाचा म्युनिच येथुन इंधन भरती केल्यानंतर उड्डाण करताना अपघात झाला. या दुर्घटनेत २३ लोकांचा बळी गेला ज्यात जॉफ बेंट, रॉजर ब्यार्ने, एडी कोलमन, डंकन एडवर्ड्स, मार्क जोन्स, डेविड पेग, टॉमी टेलर आणि बिली व्हेलन हे आठ खेळाड मृत्युमुखी पडले तर इतर अनेक खेळाडू जखमी झाले.
+राखीव संघाचे व्यवस्थापक जिमी मर्फी यांनी क्लबची सुत्रे हाती घेतली आणि क्लब फ.ए. कपच्या अंतिम फेरीत पोचला. येथे त्याला बॅल्ट्न वॉडरर्सकडून हार पत्करवी लागली. क्लबची शोककथा लक्षात घेऊन युएफाने त्यांना लीग विजेते वॉलवरहॉंप्टन वॉडरर्स यांचा समवेत १९५८-५९चा युरोपियन कप खेळण्यास बोलावले. फ.एच्या परवानगी नंतरही क्लबच्या अपात्रतेमुळे फुट्बॉल लीगने त्यांना लीग स्पर्धेत भाग घेण्यस नकार दिला. बस्बी यांनी ६० च्या दशकात डेनिस लॉ व पॅट क्रेरॅंड या सारख्या  खेळाडूंना संघात बोलावून आणि जॉर्ज बेस्टयांसारख्या तरुण खेळाडूंच्या पिढीस बरोबर घेऊन संघाची पुनर्बांधणी केली आणि १९६३चा फ.ए कप जिंकला.त्यानंतरच्या हंगामात त्यांनी लीगमधे दुसरे स्थान पटकावले आणि १९६५ व १९६७ च्या हंगामात लीगचे विजेतेपद पटकावले. ६० चे दशक हे इंग्लिश फुटबॉलमध्ये मॅंचेस्टरचे ठरले व यामुळेच बऱ्याच अंशी इंग्लिश फुटबॉलला पण चांगले दिवस मिळाले. इंग्लंडने १९६६ मध्ये विश्वकरंडक जिंकला, य�� विश्वविजेत्या संघातील अनेक जण मॅंचेस्टरचे खेळाडू होते.  १९६८ यावर्षी क्लबने युरोपियन कप जिंकणारा पहिला इंग्लिश फुटबॉल क्लब बनण्याचा मान पटकावला. बेनफिकाला ४-१ असे हरवून मॅंचेस्टर युरोपियन कप विजेता झाला. या संघात युरोपियन फुटबॉलर ऑफ द इयर-बॉबी चालटन, डेनीस लॉ, जॉर्ज बेस्ट ह्या सारख्या खेळाडूंचा समावेश होता.१९६९ मध्ये २४ वर्षाच्या यशस्वी कारकिर्दीनंतर बस्बी यांनी व्यवस्थापक पदाचा राजीनामा दिला व मॅंचेस्टरला सुवर्णकाळ देण्याऱ्या बस्बी कालखंडाचा विराम झाला. क्लबचे व्यवस्थापन राखीव संघाचे व्यवस्थापक विल्फ मॅकगिनीस ह्यांचा कडे देण्यात आले.
+१९६९-७० मोसमातील आठवे स्थान आणि १९७०-७१ च्या मोसमाची खराब झालेली सुरुवात ह्यामुळे बस्बी यांना पुन्हा आमंत्रण देण्यात आले व काही काळ त्यांनी पुन्हा व्यवस्थापक म्हणून काम केले, परंतु यावेळेस त्यांनी क्लबला कायमचा रामराम ठोकला.जुन १९७१ मध्ये फ्रॅंक ओफारेल यांची व्यवस्थअपक म्हणून नेमणूक करण्यात आली पण ते फक्त १८ महिने कार्यभार सांभाळू शकले आणि डिसेंबर १९७२ मध्ये त्यांची जागा टॉमी डॉकर्थी यांनी घेतली. डॉकर्थी यांनी क्लबला द्वितीय दर्जाच्या लीग मधे जाण्यापासून वाचवले पण पुढिल मोसमत  क्लब द्वितीय दर्जाच्या लीग मधे फेकला गेला यात भरीस भर म्हणून क्लबचे तीनही महान खेळाडू बेस्ट, चार्लटन व लॉ यांनीदेखील क्लबला रामराम ठोकला. ७३-७४ च्या मोसमात लॉ ने मॅंचेस्टर सिटी संघाकडून खेळताना युनायटेड विरुद्ध गोल केला व मॅंचेस्टरला लीगमधील अधोगती( रेलीगेशनचा) सामना करावा लागला. प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये प्रवेश मिळवण्याच्या पहिल्याच प्रयत्नात क्लब यशस्वि ठरला आणि १९७६ च्या फ. ए. कपच्या अंतिम फेरितही पोहोचला परंतु अंतिम फेरित तो साउद्मप्टनकदून १-० ह्या फरकाने हरला. १९७७ मध्ये क्लब पुन्हा अंतिम फेरित पोहोचल आणि ह्या वेलेस लीव्हर्पूलला २-१ ने हरवून अंतिम फेरित जिंकला.फिजीओथेरपीस्टच्या पत्नी बरोबर असलेल्या प्रेमसंबंधांमुळे त्याला व्यवस्थापकाचे पद सोडावेलागले.
+डेव सेक्स्टन ह्यांनी १९७७ च्या उन्हाळ्यात व्यवस्थापक पदाचा कार्यभार सांभाळला.जोइ जॉर्डन, गॅर्डन मॅक् क्विन, गॉरी बेली आणि रे विल्किंस ह्या सारख्या महत्त्वाच्या खेळाडूंना क्लब मधे आणूनही उत्तम निकाल देण्यास संघ अपयशी ठरला, क्लबने १९७९-८० च्या मोसमात लीग मधे दुसरे स्थान पटकावले आनणि १९७९ च्या फ.ए. कप अंतिम फेरित आरस्नेल कडून ३-२ अशी हार पत्करली. डेव सेक्स्टन यांचा मार्गदर्शनाखाली शेवटचे सात सामने जिंकुनही त्यांना व्यवस्थापक पदावरून काढले गेले.
+१९८१ मध्ये रॉय अटकिनसन यांची नेमणूक व्यवस्थापक पदावर नेमणुक झाली. लगेचच रॉय अटकिनसन यांनी खेळाडू बदनलीचा ब्रिटिश विक्रम मोडित काढला आणि ब्रायन रॅबसन या खेळाडूला वेस्ट ब्रुमविच अलबियॉन कडून विकत घेतले.
+अ‍ॅटकिनसन यांच्या सुमार कामगीरीमुळे हकालपट्टी झाल्यानंतर ॲलेक्स फर्ग्युसन यांची नियुक्ती झाली व संघाला घवघवीत नाही तरी अपयशाच्या गर्तेतून बाहेर काढले. पुढील वर्षीच १९८८ मध्ये दुसऱ्या क्रमांकापर्यंत युनायटेडने प्रगती केली मात्र पुढिल वर्षीचा मोसमात युनायटेड परत ११व्या स्थानावर फेकला गेला.फर्ग्युसन देखिल हकालपट्टीच्या मार्गावर होते, परंतु १९९० च्या फ.ए.कपच्या अंतिम फेरितील क्रिस्टल पॅलेसच्या विजयाने(३-३ पूर्ण वेळेत)फर्ग्युसन बचावला असे सांगण्यात येते.पुढिल मोसमात  क्लबने प्रथमव कप विनर्स कपच्या विजयावर शिक्कामोर्तब केले आणि युरोपियन कप विजेते रेड स्टार बेलग्रेड यांना ओल्ड ट्रॅफरड येथे १-० ने हरवून १९९१ चे युएफा सुपर कपचे विजेतेपद पटकावले. त्यानंतरव्या लगेचच्या मोसमात क्लबने लीग कपव्या अंतीम फेरित दाखल झाला आणि एव्हढेच नाही तर नॉटिंघम फॉरेस्ट १-० ने हरवून विजेतेपदही पटकावले.१९९३ मधे क्लबने १९६७ नंतर प्रथमच लीगचे विजेतेपद पटकावले आणि पुढिल वर्षी लीग विजेतेपदा बरोबर फ.ए. कप जिंकुन क्लबच्या इतिहसात पहिल्यांदा दुहेरी विजेतेपद मिळवण्याची कामगिरी बजावली.
+१९९२ मध्ये एरिक कॅंटोनाचे क्लबमध्ये आगमन झाले, कॅंटोना क्लबसाठी चांगलाच फलदायी ठरला. तसेच पॉल इन्स, डेनिस अरविन, पीटर श्मायकेल या सारख्या खेळांडूनी युनायटेडच्या यशात मोठा वाटा दिला. क्लबच्या ज्युनिअर संघाकडील अनेक खेळाडूंना प्रोत्साहन देण्यात आले. डेव्हिड बेकहॅम, पॉल स्कोल्स, गॅरी नेव्हिल, फिल नेव्हिल इत्यादी. या खेळाडूंनी राष्ट्रीय संघात चांगली कामगीरी केली व इंग्लडच्या संघाला दरारा मिळवून दिला. १९९५ ९६ च्या मोसमात भरीव कामगीरी करत एफ्.ए.कप व लीगचे दुहेरी विजेते पद मिळवले. एरिक कॅंटोनाने १९९६-९७ च्या मोसमात निवृती जाहीर केली त्याच वर्षी ९७ची लीग युनायटेडने जिंकली व ९८ मध्ये दुसऱ्या क्रमांकावर राहिले.
+१९९८-९९चा मोसम युनायटेडसाठी भलताच यशस्वि ठरला. क्लबने प्रिमीयर लीग, फ.एअ. कप आणि युएफा चॅम्पियन्स लीग जिंकुन तिहेरी विजेतेपद मिळवले आणि इंग्लिश क्लब फुटबॉल मध्ये इतिहास घदवला.१९९९ च्या युएफा चॅम्पियन्स लीग मध्ये इंजुरि टाइम मध्ये १-० असे हरत असतान टेडि शेरिंघम आणि ओले गुनर सोल्कयार यांनी अंतीम क्षणी गोल मारून बायर्न म्युनिचवर नाट्यमय विजय मिळवला.हा सामना आजवरच्या सर्वाधिक उत्कंठावर्धक सामन्यांमध्ये गणला जातो[३]. या मोसमात युनायटेडचा संघ कित्येक वेळा पिछाडीवरून येत जिंकला होता व त्यासाठी मॅंचेस्टरच्या खेळाडूंनी दाखवलेली मैदानावरील विजीगीषु वृती ही आजही फुटबॉल जगतात स्मरणीय आहे.क्लबने पालमिरेसया संघाल टोकियो येथे १-० ने हरवुन इटरकॉन्टिनेनटल कपवे विजेतेपदही मिळवले.फर्ग्युसन यांना त्यांचा फुटबॉल मधील भरिव कामगिरी बद्दल सरहि पदवी बाहाल करण्यात आली.
+सन २००० मधे, क्लबने ब्राझिल येथे झालेल्या पहिल्याच फिफा क्लब वर्ल्ड कप मधे भाग घेतेला आणि १९९९-२०००,२०००-०१ च्या लीग कपचे विजेतेपद मिळवले. संघाला २००१-०२ च्या मोसमात दुसऱ्या स्थानावर समाधान मानावे लागले मात्र २००२-०३ च्या मोसमात संघाने लीगचे पुन्हः विजेतेपद पटकावले. मिलेनीयम मैदन कार्डिफ येथे मिलवॉलला ३-० ने मात देउन २००३-०४ च्या फ.ए. कपचे विजेतेपद मिळवले.मॅंचेस्टर युनायटेड दशक भरात पहिल्यांदाच चॅम्पियन्स लीगची प्रथम फेरी पार करू शकला नाही परंतु लीग मधे द्वितीय स्थान आणि २००६ च्या फुटबॉल लीग कप मधील विगन अ‍ॅथलेटिक् वरिल विजयाने मोसमावी सांगता झाली. क्लबने २००६-०७ आणि २००७-०८ च्या मोसमात पुन्हा लीग विजेतेपद पटकावले आणि २००८ च्या लुझनिकी स्टेडियम मॉस्को येथे झालेल्या युएफा चॅम्पियन्स लीग अंतिम फेरित चेल्सीला पेनल्टित ६-५ ने हरवुन युरोपिय दुहेरि विजेतेपद पटकावले. याच मॅच मधे रायन गिग्सने ७५९ वी मॅच खेळत क्लबचा सर्वाधिक अपियर्नसचा बॉबी वालटन यांचा रेकॉर्ड मोडीत काढला. २००८ च्या डिसेंबर महिन्यात क्लबने फिफा क्लब वर्ड कप, २००८-०९ फुटबॉल लीग कप आणि सलग तिसरी प्रिमियर लीग पटकावली. याच वर्षी रेड डेवील्स सलग दुसऱ्या युएफा चॅम्पियन्स लीगच्या अंतिम फेरित दाखल झाले. परंतु एकतरफि झालेल्या ह्या सामन्यात क्लबला बार्सेलोनाकडुन २-० ने पराभव पत्करावा लागला. याच उन्हाळ्यात, क्लबचा स्टार खेळाडू क्रिस्तियानो रोनाल्डोला £८० दशलक्ष ह्या किंमतिस रेआल मद्रिद क्लबला विकण्यात आले, त्याचबरोबर कार्लोस तेवेझ हा खेळादुही क्लबचे पट्टिचे प्रतिस्पर्धी मॅंचेस्टर सिटी यांचा संघात सामिल झाला.२०१० चे साल क्लब साठी बरे नव्हते. लीग कपच्या अंतिम फेरितील अ‍ॅस्टन व्हिला वरिल विजय सोडता क्लबला बाकी कोणतेहि विजेतेपद पटकावता आले नाही.
+संघाचे चिन्ह मँचेस्टर नगरपालिकेच्या मानचिन्हाचरून घेण्यात आले आहे,परंतु त्यातील आता फक्त पूर्ण उघडलेल्या शिडाचे जहाजच बाकी आहे. क्लबच्या चिंन्हातील राक्षस हा क्लबच्या टोपण नाव "रेड डेवील्स" ह्या ह्यातून घेण्यात आला. १९६० च्या दर्म्यान क्लबचे कार्यक्रमांमधे तर १९७० च्या दर्म्यान क्लबच्या चिंन्हात ह्याचा समावेश करण्यात आला. परंतु क्लबच्या शर्टावर मात्र त्याचा समावेश १९७१ मधे करण्यात आला.
+१८९२ मधे काढण्यात आलेल्या फोटोत असे मानण्यात येते की खेळाडुंनी लाल-पांढरा शर्ट आणि निळी पॅंट घातली आहे. १८९४-९६ मध्ये खेळाडू हिरवा आणि सोनेरी रंगाचा गणवेश घालत असत. तदनंतर १८९६ व्या मोसमात पांढरा शर्ट आणि निळी पॅंट जर्सी म्हणून वापरण्यात आली. जेव्हा क्लबचे मॅंचेस्टर युनायटेड असे नाम करणकरण्यात आले तेव्हापासून लाल रंगाचा शर्ट, पांढरी पॅंट आणि काळे मोजे अशीच होम जर्सी मुख्यतः वापरण्यात येते. १९२२ च्या मोसमा पर्यंत क्लबच्य जर्सीत फार कमी बदल करण्यात आले परंतु त्या नंतर १९२७ च्या मोसमा पर्यंत पांढऱ्या जर्सीवर गडद लाल रंगाचा 'V' आकाराचा पट्टा होता, १९०९ च्या फ.ए. कप मधे घालण्यात आलेल्या जर्सीशी ह्या जर्सीचे खूप साधर्म्य होते.
+न्युटन हिथ सुरुवातीच्या काळात नोर्थ रोड वरिल एअका मैदानात खेळत असे परंतु फुटबॉल लीग मधे प्रवेश करळ्याची इछा असलेल्या क्लबच्या अधिकाऱ्यांना ही सोय अपुरी वाटत असे.ह्या मैदानत १८८७ मधे काही सुधारणा करण्यात आल्या. न्युटन हिथने १८९१ मध्ये किमान आर्थिक ठेवीचा वापर करून दोन ग्रॅन्ड स्टॅन्ड विकत घेतले.नॉर्थ रोड मधे झालेल्या सुरुवातीच्या सामन्यांची प्रेक्षकांची उपस्थिती गणली जात नसे पण सर्वाधिक लेखी उपस्थिती ही ४ मार्च १८९३ मधे संदरलॅन्डविरुद्ध झालेल्या पथम दर्जाच्या सामन्या दरम्यान १५,००० एव्हढ��� होती. साधारण एव्हढिच उपस्थिती गॉरटन व्हिला दरम्यानच्या ५ सप्टेंबर १८८९ सामन्यात देखिल होती.
+जुन १८९३ मध्ये, नोर्थ रोडच्या मालकांनी क्लबला नोर्थ रोडचे मैदान सोडण्यास सांगितले,मॅन्चेस्टरचे डिन आणि कॅनन यांचा मते प्रेक्षकांना मैदानात येन्यासाठी पैसे देण्यास भाग पाडणे अयोग्य होते, क्लबचे सेक्रेटरी ए.एच. अ‍ॅलबट यांनी क्लेटन येथील बँक स्ट्रिट मैदान वापरासाठि मिळवले. सुरुवातिस तेथे बसण्यातठी कोणतेही स्टॅन्ड नव्हते, पण १९९३-९४ च्या मोसमा पऱ्यंत २ स्टॅन्ड बसवण्यात आले, एक मैदानच्या एका बाजुस संपूर्ण मैदानच्या लांबी एव्हढा तर दुसरा गोलच्या मागे 'ब्रॅडफॉर्ड एन्ड' येथे ठेवण्यात आला. ब्रॅडफॉर्ड एन्डच्या समोरच्या बाजुस म्हणजेच 'क्लेटन एन्ड' येथे मैदान बांधण्यात आले. बँक स्ट्रिट येथील न्युटन हिथ ह्या नावाते क्लबची पहिली मॅच १ सप्टेंबर १८९३ रोजी झाली, ज्यावेळेस १०,००० लोकांनी अ‍ॅल्फ फारमनला ३-२ विजयात हॅट्रिक मारताना पहिले. बाकिचे स्टॅन्ड ३ आठवड्या नंतरच्या नॉटिंघम फॉरेस्टच्या सामन्यासाठि पूर्ण करण्यात आले.ऑक्टोबर १८९५ मधे, मॅन्चेस्टर सिटी विरुद्धच्या सामन्या आधी क्लबने बॉटन रगबी लीग क्लब कडून २,००० आसन क्षमतेचा स्टॅन्ड विकत घेतला आणि अजून एक स्टॅन्ड 'रिजर्व साइड'(मैदानातील भाग) येथे ठेवण्यात आला. परंतु हवामाना मुळे मॅन्चेस्टर सिटी विरुद्धच्या सामन्याची हजेरी १२,००० एव्हढिच होती.
+१९०२ मध्ये जेव्हा बँक स्ट्रिट येथील मैदान तातपुर्ते बंद करण्यात आले तेव्हा, क्लब कप्तान हॅरि स्टॅफोर्ड याने क्लबचा ब्रिस्टॉल सिटी विरुद्धचा पुढिल सामना आणि  हारपुर्ह्ये येथील तातपुर्त्या मैदानासाठी पुरतील एव्हढे पैसे गोळा केले.क्लबमधिल आर्थिक गुंतवणुकिनंतर, नवीन अध्यक्ष जे.एच.डेव्हिस यांनी £५०० देवुन १,००० आसन क्षमतेचा नवा स्टॅन्ड उभारला. चार वर्षातच, संपूर्ण मैदानाची आसनक्षमता ५०,००० एव्हढी झाली होती आणि संपूर्ण मैदानास छत होते, त्यातिल काही लोक बघण्या साठीच्या सज्जातुन सामना बघु शकत असत.
+मॅन्चेस्टर युनायटेडच्या पहिला लीग चषक आणि एक वर्षा नंतर जिंकलेला पहिला फ.ए. कप मुळे बँक स्ट्रिट येथील मैदान डेव्हिस ह्यांचा महत्त्वाकांक्षेस योग्य नव्हते. फेब्रुवारी १९०९, पहिल्या फ.ए. कपच्या ६ आठवडे आधी ओल्ड ट्रॅफोर्ड हे मॅन्चेस्टर युनायटेडचे ���धिक्रुत मैदान म्हणून ठरवण्यात आले.ओल्ड ट्रॅफोर्ड येथील जागा £६०,००० विकत घेतल्यानंतर वास्तुविशारद आर्चिबाल्ड लेट्च ह्यांना £३०,००० नवीन मैदान बांधण्यासाठी एव्हढा जमाखर्च देण्यात आला. मुळ व्यवस्थेनुसार मैदानाची आसनक्षमता १००,००० एवढी ठरवण्यात आली परंतु आर्थिक अडचणींमुळे आसनक्षमता ७७,००० एवढी करण्यात आली.मेसर्स ब्रामेल्ड आणि स्मिथस ऑफ मॅन्चेस्टर यांनी  हे मैदान बांधले. मैदानातील विक्रमी हजेरीची नोंद २५ मार्च १९३९ रोजी फ.ए.कपच्या उपांत्यपूर्व फेरितील वॉलवरहॅप्टन वॉन्डरर्स विरुद्ध ग्रिम्सबी टाउन ह्या सामन्यात ७६,९६२ एवढी झाली.
+द्वितीय महायुद्धातील बॉम्बफेकित मैदानाचा बराचसा भाग नश्ट झाला, साउथ स्टॅन्ड मधील सेन्ट्रल टनेलसोडता उरवरित भाग नश्ट झाला होता.द्वितीय महायुद्धा पश्चात 'वॉर डॅमेज कमिशनने' क्लबला नुकसानभरपाइ म्हणून £२२,२७८ दिले. मैदानाची दुरुस्ती चालु असताना क्लबचे यजमान सामने मॅन्चेस्टर सिटीचे मैदान 'मेन रोड' येथे खेळवण्यात आले. मॅन्चेस्टर युनायटेडला प्रतिवर्ष £५,००० एव्हढा आकार भरावा लागत असे. त्यानंतरच्या सुधारणांमधे छप्पर लावण्याचे काम झाले, प्रथम 'स्ट्रिटफोर्ड एन्ड' नंतर नॉर्थ आणि साउथ एन्डला छप्पर लावण्यात आले. छप्पर स्तंभांच्या आधारे बसवण्यात आले ज्याचामुळे प्रेक्षकांना सामना बघताना त्रास होत असे. ह्या स्तंभांची जागा कंसाक्रुती(कॅन्टिलीव्हर)रचनेने घेतली. कंसाक्रुती छप्पर सर्वात शेवटी स्ट्रिटफोर्ड एन्डला बसवण्यात आले जे १९९३-९४ व्या मोसमासठी पूर्ण करण्यात आले.२५ मार्च १९५७ रोजी सर्वप्रथम क्रुत्रिम प्रकाशझोतांचा वापर करण्यात आला.१८० फुट (५५ मी) उंचीचे ४ बांधण्यासाठी प्रत्येकी £४०,००० एव्हढा खर्च आला.प्रत्येक प्रकाशझोतात ५४ वैयक्तिक दिव्यांचा वापर करण्यात आला. १९८७ मधे हे प्रकाशझोत काढून टाकण्यात आले आणि प्रत्येक स्टॅन्डच्या छपरामधे दिव्यांच्या रोशणाइची सोय करण्यात आली जी आजही कार्यरत आहे.
+टेलर रिपोर्टच्या तरतुदिंनुसार 'ऑल सिटर स्टेडियमची' गरज होती. त्यामुळे मैदानाची आसनक्षमता १९९३ मधे ४४,००० एव्हढिच राहिली.१९९५ मधे नॉर्थ स्टॅन्डची पुनर्बांधणी करून तीन स्तरिय स्टॅन्डमधे रूपांतर करण्यात आले त्यामुळे मैदानाची आसनक्षमता ५५,००० एव्हढी झाली. १९९८-९९ च्या शेवटा पर्यंत इस्ट आणि व���स्ट स्टॅन्ड मधे दुसऱ्या स्तर बांधण्यात आला ज्या मुळे मैदानाची आसनक्षमता ६७,००० पर्यंत वाढली आणि जुलै २००५ ते मार्च २००६ दर्म्यान उत्तर-पश्चिम आणि उत्तर-पुर्व भागात ८,००० खुर्च्यांचा समावेश करण्यात आला.ह्या भागाचा प्रथम वापर २६ मार्च २००६ला करण्यात आला जेच्हा हजेरि ६९,०७० एव्हढि होती जो एक प्रिमीयर लीग विक्रम होता, विक्रमात हळूहळू वाढ होत तो सर्व कालीन श्रेश्ठ ७६,०९८ पऱ्यंत पोहोचला जेव्हा मॅन्चेस्टर युनायटेडने बॅकबर्न रोव्हर्सचा ३१ मार्च २००७ला ४-१ ह्या फरकाने पराभव केला.ह्या वेळेस (०.१५ टक्के खुर्च्या) म्हणजेच ७६,२१२ पैकी ११४ खुर्च्या रिकाम्या होत्या.२००९ च्या खुर्च्यांच्या अधिक्रुतीकरणामुळे आसनक्षमता २५५ ने कमी होऊन ७५,९५७ एव्हढी झाली.
+मॅन्चेस्टर युनायटेड हा जगातील सर्वाधिक लोकप्रिय क्लब म्हणून प्रसिद्ध आहे. क्लबची यजमान सामन्यां मधील सरासरि उपस्तिथी युरोपखंडात सर्वाधिक आहे. किमान २४ देशातील २००हून अधिक अधिक्रुतरित्या मान्यता मिळालेल्या मॅन्चेस्टर युनायटेड सपोर्टर्स क्लबच्या शाखांमधे मॅन्चेस्टर युनायटेडचा चाहता वर्ग विखुरलेला आहे. ह्या चाहत्या वर्गाचा फायदा मॅन्चेस्टर युनायटेड प्रतिवषी होणाऱ्या अंतरराष्ट्रिय उन्हाळी दौऱ्यांतुन घेतो. फडणविशी पेढी खेळ उद्योग सल्लागार डेलोइट ह्यांचा भाकिता प्रमाणे मॅन्चेस्टर युनायटेडचे जगभरात ७५ दशलक्ष चाहते आहेत, त्याचप्रमाणे इतर भाकितांप्रमाणे हाच आकडा ३३३ दशलक्षच्या घरात जातो.चाहता वर्गाचे प्रतिनीधित्व दोन स्वतंत्र संस्थांमार्फत होते; इंडिपेन्डंट मॅन्चेस्टर युनायटेड सपोर्टस असोसिएशन,एम.युफ.सी फॅन्स फोरम मार्फत क्लबशी सलोख्याचे संबंध रागुन आहेते आणि मॅन्चेस्टर युनायटेड सपोर्टस ट्रस्ट. २००५ मधे ग्लेझर कुटंबाकडे क्लब हस्तांतरित झाल्या नंतर क्लबच्या एका चाहत्या चर्गाने फ.सी.युनायटेड ओफ मॅन्चेस्टर ह्या फुटिर क्लबची स्थापना केली.ओल्ड ट्रॅफर्डचा पश्चिम स्टॅन्ड -"द स्टिटफोर्ड एन्ड"- हा क्लबच्या निस्सिम चाहत्यांचा परंपारिक भाग मानला जातो.
+मॅंचेस्टर युनायटेडच्या सध्याच्या मुख्य प्रतिस्पर्ध्यांमधे लिव्हरपूल एफ.सी., मॅंस्टर सिटी, लीडस युनायटेड यांचा समावेश होतो. मॅंचेस्टर युनायटेड वि. लिव्हरपूल हा सामना इंग्लिश फुटबॉलमधील सर्वात अटीतटीच्या सामन्य���ंमध्ये गणला जातो. रायन गिग्जच्या मते हा सामना म्हणजे "इंग्लिश फुटबॉल मधील सर्वाधिक लोकप्रिय सामना" आहे, कारण दोन्ही संघांनी इंग्लिश फुटबॉल मधील वेगवेगळ्या कालखंडंवर अधिराज्य गाजवलेले आहे. औद्योगिक कालखंडादरम्या वायव्य इंग्लंडमध्ये वर्चस्व गाजवण्यासाठी मॅंचेस्टर आणि लिव्हरपूल या दोन्ही शहरांतील स्पर्धा या सामन्याद्वारे प्रकट होत असल्याे मानले जाते. या सामन्याच्यावेळी अनेकदा गुंडगिरी आणि नासधूस झाल्याचे अनेक दाखले आहेत; १९९६ च्या एफ.ए.कप अंतिम सामन्या नंतर मॅन्चेस्टर युनायटेडचा विजयी संघ चषक घेण्यासाठी वेंबली मैदानाच्या पायऱ्या चढत असताना एका अनोळखी व्यक्तीने एरिक कॅन्टोनाला थोबाडीत लगावली तर सर ॲलेक्स फर्ग्युसन यांना बुक्का मारण्याचा प्रयत्न केला. २००६ च्या एफ.ए. कप मॅच दरम्यान अ‍ॅलन स्मिथला घेउन जाणाऱ्या रुग्णवाहिकेवर काही लिव्हरपुलच्या चाहत्यांनी हल्ला केला होता.
+मॅन्चेस्टर युनायटेड आणि लीडस् युनायटेड मधील चढाओढ रोझेस रायव्हलरी म्हणून अनौपचारिकरित्या ओळखले जाते. ह्या प्रतिस्पर्धित्वाची पाळेमुळे वॉर ओफ रोझेस मध्ये आहेत. हे युद्ध लॅंकेस्टर आणि यॉर्कच्या सरदारांमध्ये लढले गेले होते. मॅन्चेस्टर युनायटेडचे चाहते स्वतःला लॅंकेशायरचे तर लीड्स युनायटेड यॉर्कशायरचे प्रतिनिधी मानतात.
+मॅंचेस्टर युनायटेडला एक जागतिक ब्रॅन्ड म्हणून ओळखले जाते; २००९ च्या एका लेखा प्रमाणे क्लबचे व्यापारचिन्ह आणि मालमत्ता ही £ ३२९ दशलक्ष एवढी आहे ज्यामुळे त्याचे ब्रॅन्ड ताकद मापन AAA (अतिशय ताकदवान) आहे. फोर्बस मासिकाने जगातिल सर्चोतम दहा खेळ संघात मॅंचेस्टर युनायटेडला न्युयॉर्क यॅंकिजच्या मगोमाग दुसरे स्थान दिले आहे,मॅंचेस्टर युनायटेडच्या ब्रॅन्डचे मुल्यमापन $२८५ दशलक्ष (क्लबच्या $१.८३५ अब्ज मुल्यमापनाच्या १६ टक्के). डेलॉइट फुटबॉल मनी लीग नुसार क्लब रेआल मद्रिद आणि बार्सेलोनाच्या मगोमाग तिसऱ्या स्थानावर आहे.
+मॅंचेस्टर युनायटेडच्या जागतिक ब्रॅन्डचे श्रेय हे सर मॅट बस्बी यांनी म्युनिच एअयर डिझास्टर नंतर केलेल्या संघाची पुनर्बांधणी आणि त्यानंतर मिळालेल्या यशास देण्यात येते. या संघाचा जगभरात उदोउदो करण्यात आला. ह्या संघात बॉबी चालटन,नॉबि स्टाइल्स्(इंग्लंडच्या विश्वविजेत्या संघाचे सदस्य) तसेच डेनिस लॉ आणि ज��र्ज बेस्ट यांचा समावेश होता. चढाइदार पद्धतीने खेळणाऱ्या या संघाने इंगलीश जनमानसाच्या मनाचा ताबा घेतला. बचाव पद्धतीने खेळल्या जाणाऱ्या इटालीयन फुटबॉलच्या परस्पर विरोधी ह्या पद्धतीने लोकांच्या मनात चांगलेच घर केले.१९६० च्या दशकातील सरकारच्या उद्योगधंधात ढवळाढवळ न करण्याऱ्या उदार धोरणाशी ह्या संघाची सांगड घातली जाऊ लागली.
+जॉर्ज बेस्ट हा त्याचा केशरचनेमुळे "पाचवा बिटल" म्हणून ओळखला जाऊ लागला आणि मैदाना बाहेर प्रसार मध्यमांमधे प्रसिद्धी मिळालेला पहिला फुटबॉल खेळाडू बनला.
+मॅंचेस्टर युनायटेड हा लंडन शेअर बाजारात नोंदणी केला गेलेला पहिला फुटबॉल संघ ठरला ज्यातुन क्लबने मोठ्या प्रमाणात भांडवल गोळा केले आणि त्यातुन क्लबने आपले व्यावहारिक डावपेचांचा अजून विस्तार केला. तीव्र नुकसानाशी सलग्न असलेल्या ह्या फुटबॉल जगतात आपल्या व्यवहारिक आणि खेळजगतातील यशाने क्लबने मोठ्या प्रमाणात फायदा कमावला.मॅंचेस्टर युनायटेड ह्या जागतिक ब्रॅन्डची ताकद ही त्याच्या खेळाडुंना मिळणाऱ्या मैदाना बाहेरील प्रसार मध्यमांच्या प्रसिद्धीमुळे अधिकच वाढत गेली, ह्यामधे सर्वाधिक डेव्हिड बेकहॅमचा समावेश होतो, ज्याने स्वतःचा असा जागतिक ठसा उमटवला. ह्या मैदाना बाहेरील मिळणाऱ्या प्रसिद्धीमुळे मैदानातील घडामोडिंवर अधिकाधिक लक्ष दिले जाऊ लागले आणि त्यातुन प्रयोजक सुसंधी मिळत गेल्या ज्याच्या किंमतवर दुरदर्शन माध्यमांचा सर्वाधिक परिणाम होतो.
+लीग मधील उच्च स्थानामुळे दुरदर्शन हक्कांमधे मोठा वाटा मिळतो म्हणुनच सततच्या यशाने क्लबला अधिकाधिक फायदा होत गेला. प्रिमीयर लीगची सुरुवात झाल्यापासून मॅंचेस्टर युनायटेडला 'बि.स्काय.बि' प्रसारण हक्कातुन मिळालेल्या महसुलाचा सर्वाधिक वाटा मिळालेला आहे.कुठल्याहि इंग्लिश क्लब पेक्षा मॅंचेस्टर युनायटेडने सतत व्यापारविषयक मिळालेल्या उत्पनात अग्रेसर रहिला आहे;२००५-०६ च्या मोसमात क्लबचे व्यावहारिक उत्पन्न £५१ दशलक्ष होते. ह्याची तुलना चेल्सीच्या £४२.५ दशलक्ष, लीव्हरपुलच्या £३९.३ दशलक्ष,आर्सेनलच्या £३४ दशलक्ष आणि न्युकॅसल युनायटेडच्या £२७.९ शी तुलना करता कित्येक पटिने अधिक होते.नाइके ही खेळसाहित्याशी निगडीत कंपनी एक महत्त्वाची प्रायोजक आहे.२००२ मधे केलेल्या १३ वर्षाच्या £३०३ दशलक्ष कराराने ��्या कंपनीने क्लबशी दृढसंबंध प्रस्थापीत केले आहेत.मॅंचेस्टर युनायटेड आर्थिक आणि क्लब सभासदत्व,वन युनायटेड,द्वारे क्लबशी आस्था असलेले लोक क्लबसंबंधीचे सामान आणि योजनांचा लाभ उठवु शकतात.त्याहुनही मॅंचेस्टर युनायटेड निगडीत प्रसार माद्ध्यमांच्या सोयी-ज्याप्रमाणे क्लबसाठि अर्पण केलेला टि.व्ही चॅनल'एम.यु.टि.व्ही'-हे क्लबचा चाहता वर्ग ओल्ड ट्रॅफोर्डच्या बाहेर पसरवण्यास मदत करत आहेत.
+१९८२-८३ व्या मोसमाच्या सुरुवातीस प्राथमिक £५००,००० च्या करारानुसार शार्प इलेक्टॉनिक्स हे क्लबचे पहिले शर्ट प्रायोजक झाले. हे संबंध १९९९-२००० च्या मोसमा पर्यंत टिकले जेव्हा वोडाफोनने चार वर्षाचा £३० दशलक्ष मंजुर केला.वोडाफोनने हाच करार चार वर्षां वाढवण्यासाठी £३६ दशलक्ष मोजले परंतु २ वर्षातच चॅम्पियन्स लीग मधील करारावर लक्ष केद्रित करण्यासाठी करार मोडित काढला.
+२००६-०७ च्या मोसमाच्या सुरुवातीस, अमेरिकन इंशुरंन्स ग्रुप म्हणजेच 'ए.आय.जि' ने पाच वर्षाचा £५६.५ दशलक्ष करार मंजुर केला आणि हा करार जगातील सर्वात मौल्यवान करार ठरला.२०१०-११ च्या मोसमाच्या सुरुवातीस अमेरिकन पुनर्विमा कंपनी 'एओन' हे क्लबचे मुख्य प्रायोजक ठरले आणि चार वर्षाचा £८० दशलक्ष करार हा  फुटबॉल जगतातील सर्वाधिक किफायतशीर करार ठरला.
+क्लबचे गणवेश बनवणारी उम्ब्रो ही पहिली कंपनी ठरली. १९७५ मध्ये क्लबने पाच वर्षां करिता अ‍ॅडमिरल स्पोर्ट्सवेरशी करार केला.१९८०ला आदिदासला करार देण्यात आला.१९९२ला उम्ब्रोने आपना क्लब बरोबर दुसरा अध्याय सुरू केला.उम्ब्रोचा हा करार १० वर्षा टिकला. त्यानंतर नायकीने २०१५ पऱ्यंतचा  £३०२.९ दशलक्ष विक्रमी करार केला; पहिल्या २२ महिन्यातच क्लबच्या ३.८ दशलक्ष जर्सी विकल्या गेल्या. नायकी आणि एओन बरोबरच, क्लबचे कमी दर्जाचे "प्लॅटिनम" प्रायिजक आहेत ज्यात ऑडि आणि बडवाइझर यांचा समावेश होतो.
+क्लबने ३० जुलै २०१२ रोजी, अमेरिकन वाहन उत्पादक 'जनरल मोटर्स' बरोबर सात वर्षाचा शर्ट प्रायोजकतेचा करार केला. ह्या करारा नुसार २०१४-१५ च्या मोसमापासून युनायटेच्या शर्टावर जनरल मोटर्सचा ब्रॅन्ड, 'शेवरले'चे नाव छापन्यात येइल आणि हा जगातील सर्वाधिक मुल्याचा प्रायोजन करार बनेल. ह्या करारा नुसार, जनरल मोटर्स युनायटेला प्रती मोसम $८० मिलियन ह्याप्रमाणे सात वर्षात $५५९ मिलियन देण्याचे कबुल झाले आहे. वाढत्या किंमत्तीमुळे नायकीने २०१४-१५ च्य मोसम नंतर करार न करण्याचे टरवले. २०१५-१६ च्या मोसमापासुनचा करार आडिडासने पटकावला. युनायतेडची जागतिक प्रसिद्धी लकशात घेता, १०  वर्षांसाठि अ‍ॅडिडासने  £७५० मिलियन देण्याचे कबुल केले. अर्थातच, हादेखील जगतातील सर्वाधिक मुल्याच करार ठरला.
+सुरुवातीच्या काळात क्लबला लॅकॅशीयर आणि यॅर्कशीयर रेल्वे कंपनी कडून अर्थसहाय्य केले जात असे परंतु १८९२ रोजी क्लब 'मर्यादित' कंपनी झाला आणि आपला समभाग £१ प्रति शेयर या दराने प्रदेशिक चाहत्यांना विकु लागला. क्लबचे भावी अध्यक्ष जे.एच.डेव्हिस ह्यां समवेत चार प्रादेशिक व्यापाऱ्यांनी क्लबमधे £५०० गुंतवले आणि क्लबला कर्जबाजारि होण्यापासून वाचवले.१९२७ मध्ये अध्यक्ष जे.एच.डेव्हिस ह्यांच्या मृत्युनंतर क्लबला पुन्हा दिवाळखोरिला सामोरे जावे लागले पण ह्यावेळी £२००० गुंतवुन जेम्स.डब्लु.गिब्सन ह्यांनी क्लबचा कार्यभार सांभाळला.१९४८ रोजी गिब्सन ह्यांनी आपला मुलगा अ‍ॅलन ह्याला क्लबच्या विश्वस्थांनमधे बढती दिली आणि पुढे ३ वर्षांनी त्यांचा मृत्यु झाला.क्लबची मालकी गिब्सन कुटुंबाकडेच राहिली पण क्लबचे अध्यक्ष माजी खेळाडू हॅरॉल्ड हार्डमन झाले.
+म्युनीच एर डिझास्टर नंतर काही दिवसातच सर मॅट बस्बी ह्यांचे जवळचे मित्र लुइस एडवर्डस् ह्यांना क्लबच्या विश्वस्थांमधे स्थान मिळाले आणि त्यांनी क्लबचे समभाग विकत घेण्यास सुरूबात केली; £४०,००० च्या मोबदल्यात त्यांनी क्लबचे अंदाजे ५४% समभाग विकत घेतले जानेवारि १९६४ मध्ये क्लबवर ताबा मिळवला.जानेवारि १९७१ मध्ये लिलीयन गिब्सन ह्यांच्या मृत्यु नंतर त्यांचे समभाग अ‍ॅलन गिब्सन ह्यांचाकडे गेले आणि त्यांनी १९७८ मध्ये लुइस एडवर्डस् ह्यांचे पुत्र मार्टिन ह्यांना ते विकले;१९८० मध्ये लुइस एडवर्डस् ह्यांच्या मृत्युनंतर मार्टिन एडवर्डस् हे क्लबचे नवे अध्यक्ष झाले.१९८४ मध्य मीडिया टायकुन रॉबर्ट मॅक्सवेल ह्यांनी क्लब विकत घेण्याचा प्रयत्नकेला पण एडवर्डस् ह्यांना हवी असलेली किंमत न मिळाल्याने त्यानी क्लब विकला नाहि. १९८९ मध्ये एडवर्डस ह्यांनी मायकल नायटन ह्यांना क्लब £२० दशलक्षला विकण्याचा प्रयत्न केला पण विक्री पूर्ण होऊ शकली नाही. त्या ऐवजी त्यांचा क्लबच्या संचालक मंडळात समावेश करण्यात आ���ा.
+जुन १९९१ मध्ये मॅंचेस्टर युनायटेडचा शेयर बाजारात समावेश करण्यात आला ज्यामुळे £६.७ दशलक्ष उभरले गेले आणि १९९८ मध्ये अजून एका विक्रि बोलीस सामोरे जावे लागले ह्यावेळेस रुपर्ट मरडॉच ह्यांच्या ब्रिटिश स्काय ब्रॉडकास्टिंग कारपोरेशन कडून. ह्यामुळे चाहत्यांनी शेयरहोल्डर्स युनायटेड अगेन्स्ट मरडॉच ह्या संस्थेची स्थापना झाली- आता हिच संस्था मॅंचेस्टर युनायटेड सपोर्टर्स ट्रस्ट म्हणून ओळखली जाते- ह्या संस्थेने क्लबच्या चाहत्यांना क्लबचे समभाग विकत घेऊन क्लबला अयोग्य स्वीकार बोलीपासून वाचवण्यास उत्तेजीत केले.मॅंचेस्टर युनायटेडच्या संचालक मंडळाने £६२३ दशलक्ष बोली स्विकारली पण एप्रिल १९९९ मध्ये बोलीतील शेवटचा अडथळा म्हणजेच 'मोनॉपोलीज अँड मर्जर्स कमिशन' ह्यानी ह्या विक्रीस स्थगिली दिली. काही वर्षातच क्लबचे व्यवस्थापक सर अ‍ॅलेक्ल्स फर्ग्युसन आणि त्यांचे घोड्यांच्या शरियतीतील मित्र जॉन मॅग्नियर व जे.पि.मॅक्मनुस(ज्यांचा कडे क्लबचे सर्वाधिक समभाग होते) ह्यांचात मतभेद झाले. हे मतभेद हे रॉक ओफ जिब्रालटर ह्या घोद्याच्या मालकीवरून झाले होते.जॉन मॅग्नियर आणि जे.पि.मॅक्मनुस ह्यांनी सर अ‍ॅलेक्ल्स फर्ग्युसन ह्यांना क्लबच्या व्यवस्थापक पदावरून हाकालण्याचा प्रयत्न केला. ह्याला प्रत्युतर म्हणून क्लब व्यवस्थापनाने गुंतवणुकदारांना ह्या दोघांचे समभाग विकत घेण्यास सांगितले आणि ह्या आयरिश माणसांचे बहुमत मोडित काढ्ण्याचा प्रयत्न केला.
+२००५ मध्ये मालकम ग्लेझर ह्यांनी मॅग्नियर आणि मॅक्मनुस ह्यांचे २८.७% समभाग विकत घेतले आणि रेड फुटबॉल ह्या संस्थे मार्फत एका उच्च पतीच्या स्वीकार बोली मार्फत क्लब विकत घेतला. ह्यावेळेस क्लबची किंमत £८०० दशलक्ष म्हणजेच $१.५ अब्ज इतकी होती. जुलै २००६ मध्ये क्लबने £६६० दशलक्ष कर्ज परतफेड केल्याचे जाहीर केले, ज्यामुळे क्लबच्या वार्षिक व्याजात ३०% घट होऊन £६२ दशलक्ष झाला. जानेवारी २०१० मध्ये क्लबचे कर्ज £७१६.५ दशलक्ष होते म्हणुनच क्लबने £५०४ दशलक्ष ($१.१७ अब्ज) बॉन्ड इशु विकुन क्लबला तारण्याच प्रयत्न केला. ह्यामुळे त्यांना जागतिक बँकां कडून घेललेल्या बहुत्तंश (£५०९ दशलक्ष) कर्जाची परतफेड करता आली. ह्या बॉन्ड वरिल वार्षिक व्याज दर- जे १ फेब्रुवारि २०१७ला पूर्ण होत आहेत - £४५ दशलक्ष आहे. क्लब वरिल कर्जा मुळे क्लबच्या चाहत्यांनी २५ जानेवारी २०१०ला ओल्ड ट्रॅफोर्ड आणि क्लबच्या सराव मैदाना सम्प्र निदर्शने केली. चाहत्यांच्या एका वर्गाने सामना बघण्यास जाणाऱ्या चाहत्यांना हिरव्या आणि सोनेरि रंगांचे कपडे घालण्यास प्रव्रुत्त केले. हे रंग न्युटन हिथचे आहेते.३० जानेवारीला आलेल्या एका अहवाला नुसार मॅंचेस्टर युनायटेडस् सपोर्टर्स ट्रस्टने क्लबच्या श्रीमंत्त चाहत्यांशी बैठक बोलवुन, ग्लेझर्स कडून क्लब विकत घेण्या संबंधी बोलणी झाली.
+इ.स २० जानेवारी २०१७ अधिकृत संकेतस्थळ.
+मॅन्चेस्टर कप हे मॅन्चेस्टर युनायटेडचे पहिले जेतेपद होय. १८८६ साली क्लबने न्युटन हीथ या नावा खाली हे जेतेपद जिंकले. क्लबने पहिले लीग जेतेपद १९०८ साली  जिंकले तर त्याच्या पुढिलच वर्षी फ.ए कपच्या पहिल्या जेतेपदाचा मान पटकावला. १९९० च्या दशकात क्लबने सर्वाधिक जेतेपदे पटकावली ; ५ प्रिमीयर लीग, ४ फ.ए कप, १ लीग कप, ५ चॅरिटी शील्ड (एकात संयुक्त जेतेपद), १ युएफा चॅंपियन्स लीग, १ युएफा कप विनर्स कप, १ इंटरकॉंटिनेंटल कप.
+सर्वाधिक प्रथम दर्जाची जेतेपदे (२०), सर्वाधिक फ.ए कप (१२), सर्वाधिक फ.ए कप अंतिम फेरिलील सहभाग (१८) अशा एका हुन एक मानांची नोंद क्लबच्या नावावर आहे. सर्वाधिक २४ पैकि १३ प्रिमीयर लीग जेतेपदे पटकावण्याचा मान देखिल  मॅन्चेस्टर युनायटेडचाच आहे. १९६८ रोजी युरोपियन कप जिंकुन युरोपियन स्तरा वरिल जेतेपद पटकावणारा पहिला ईंग्लश क्लब देखिल मॅन्चेस्टर युनायटेडच होता. २०११ चे कम्युनिटी शील्डचे जेतेपद क्लबचे सर्वाधिक अलिकडचे जेतेपद.
+युएफा युरोपा लीग हे एअकमेव जेतेपद क्लबने आतापऱ्यंतच्या इतिहासात कधीच पटकावले नाहि परंतु १९८४-८५ साली झलेल्या स्पर्धेते आणि १९६४-६५ साली ह्या स्पर्धेची पूर्वप्रवर्तक स्पर्धा "इंटर सिटीज् फेयर्स" कप ह्या स्पर्धेते उपांत्यपूर्व फेरि पर्यंत क्लबने मजल मारली आहे. 
+लीग
+कप
+१९०८-०९, १९४७-४८, १९६२-६३, १९७६-७८, १९८२-८३, १९८४-८५, १९८९-९०, १९९३-९४, १९९५-९६, १९९८-९९, २००३-०४, २०१५-१६
+साचा:BBC Football Info
+साचा:प्रिमियर लीग फुटबॉल इंग्लंड हंगाम
+साचा:युएफा चॅंपियन्स लीग २००७-०८
+
+एजॅक्स •  
+आर्सेनल •  
+बार्सेलोना •  
+बायर लिवरकुसेन •  
+बायर्न म्युनिक•
+बोरूस्सीया डोर्टमुंड •  
+पी.एस.व्ही. एंडोवन •  
+इंटर मिलान •  
+युव्हेन्टस•
+लिव्हरपूल •  
+मँचेस्टर युनायटेड •  
+ए.सी. म���लान •  
+लिऑन •  
+मार्सेली•
+पॅरीस सेंट-जर्मन •  
+एफ.सी. पोर्टो •  
+रेआल माद्रिद •  
+व्हॅलेन्सिया

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10259.txt

@@ -0,0 +1,72 @@
+
+(न्यूटन हीथ एल & वाय आर एफ.सी. या नावाने)
+मॅंचेस्टर युनायटेड एफ.सी. हा इंग्लंडमधील मॅंचेस्टर या शहरातील ओल्ड ट्रॅफोर्ड या ठिकाणी असलेला व्यावसाइक फुटबॉल संघ आहे.१८७८ मधे न्यूटन हीथ एल & वाय आर एफ.सी. या नावाने स्थापित झाला,१९०२ मधे या संधाने मॅंचेस्टर युनायटेड असे नामांतरण करून हा संघ १९१० रोजी ओल्ड ट्रॅफोर्ड येथे स्थलांतरित झाला.
+म्मूनिच विमान अपघाताच्या १० वर्षांनंतर, १९६८ रोजी सर मॅट बस्बी यांचा व्यवस्थअपनाखाली यूरोपियन कप जीकणारा मॅंचेस्टर युनायटेड हा पहिला इंग्लिश संघ बनला. नोव्हेंबर १९८६ला व्यवस्थापन हाती घेतल्यानंतर २६ प्रमुख विजेतेपद मिळवल्यामुळे सर ॲलेक्स फर्ग्युसन हे संधाचे सर्वोत्तम व्यवस्थापक आहेत.
+१९९८/९९ या एकाच वर्षी एफ.ए. प्रीमियर लीग, एफ. ए. चषक व यूएफा चॅम्पियनस लीग जिंकल्यमूळे तिहेरी विजेतेपद मिळवलेला हा ऐक अद्वितिय संघ बनला. १८ एफ.ए. प्रीमियर लीग कप, ४ लीग कप आणि ११ फ.ए. कप जिंकल्यामूळे इंग्लिश फुटबॉल इतिहासातील लिव्हरपूल बरोबरचा हा एक अद्वितीय क्लब आहे.
+गेल्या दशकातील कामगीरी मुळे तसेच इंग्लिश फुटबॉलला असलेले वलय यामुळे हा क्लब जगातील सर्वाधिक श्रीमंत व सर्वाधिक चाहते असणारा क्लब बनला आहे[१]. याचे जगभर ६० कोटी पेक्षाही अधिक चाहते असून, अशिया खंडातील कित्येक देशात या क्लबचा प्रभाव आहे. या क्लबची मालमता £१.१९ अब्ज इतकी असल्यमुळे हा जगातील सर्वाधिक श्रीमंत फुटबॉल क्लब आहे.
+हा क्लब १८७८ मध्ये न्यूटन हीथ एल अँड वाय आर एफ.सी. म्हणून स्थापन झाला. प्रामुख्याने याचे सदस्य लॅंकेशायर रेल्वे डेपोचे कामगार होते. काही काळानंतर क्लबने १८९२ मध्ये फुटबॉल लीगमध्ये प्रवेश केला. याच दरम्यान क्लबला आर्थिक नुकसान झाले व कोर्टाद्वारे क्लब बंद पाडण्यात आला. त्याच वेळेस क्लबला लक्षाधीश जॉन डेव्हिस याच्याकडून भरघोस मदत मिळाली व क्लब तरला. त्यामुळे श्री जॉन डेव्हिस हे क्लबचे आद्य मालक मानले जातात. क्लबने नव्याने सुरुवात करण्यात यावी असे ठरले व २६ एप्रिल १९०२ला मँचेस्टर युनायटेड असे नामकरण करण्यात आले. यावेळी लाल व पांढरे हे क्लबचे अधिकृत रंग म्हणून निवडण्यात आले.
+या दरम्यान क्लब अजूनही तळातील लीगमध्ये खेळत होता व पहिल्या दर्ज्याच्या लीगमध्ये बढती मिळवणे हे क्लबचे पहिले लक्ष्य होते. क्लबने अनेक नवीन फुटबॉलपटूंशी भरघोस रक्कम देउन करार केला व त्याचा परिणाम १९०४ मध्ये दिसला. क्लब लीग मध्ये तिसऱ्या स्थानावर आला. १९०६ मध्ये क्लबने द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्ये दुसरा क्रमांक मिळवला व प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये प्रवेश केला. १९०८ मध्ये मँचेस्टर युनायटेड क्लबने पहिल्यांदा प्रीमियर लीग जिंकली. पुढील हंगामाची सुरुवात त्याने चॅरिटी शील्डच्या विजयाने तर शेवट फ.ए. कप विजयाने केला. मँचेस्टर युनायटेडने प्रथम दर्जाची लीग दुसऱ्यांदा १९११ साली जिंकली परंतु १९१२ मध्ये क्लबचे सचिव मॅग्नालने रामराम ठोकला आणि तो मँचेस्टर युनायटेडचा पट्टीच्या प्रतीस्पर्धी मँचेस्टर सिटी याचा पदभार सांभाळण्यास गेला.
+प्रथम महायुद्धाच्या नंतर जेव्हा फुटबॉलचा पुन्हारंभ झाला तेव्हा मँचेस्टर युनायटेडचा द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्ये फेकला गेला, १९२५ पऱ्यंत प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये पुनःप्रवेश मिळवेपर्यंत हा क्लब द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्येच खेळत होता. तो परत १९३१ रोजी द्वितीय दर्जाच्या लीगमध्ये गेला. १९३४ मध्ये मात्र आजतगायतचा नीचांक म्हणजेच २० पर्यत खाली घसरला. क्लबच्या प्रमुख उपकारकर्ता जे.एच. डेव्हिस यांचा मृत्युनंतर क्लबचा आर्थिक डोलारा घसरला आणि क्लब जवळ जवळ कर्जबाजारी झाला. परंतु जेम्स.डब्ल्यु. गिब्सन यांनी £२,००० गुंतवून क्लबचा अधिभार सांभाळला. १९३८-३९चा हंगाम हा द्वितीय महायुद्धा आधीचा शेवटचा हंगाम होता. ह्या हंगामात मॅन युने चौदावे स्थान पटकावले.
+१९४५ ते १९६९ हा क्लबच्या इतिहासात बस्बी कालखंड (द बस्बी इयर्स) असे म्हणले जाते. १९४५ मध्ये मॅट बस्बी यांची क्लबचे व्यवस्थापक म्हणून निवड झाली. त्यांनी न भूतो न भविष्यति अशाप्रकारे संघनिवडीची सूत्रे, इतर क्लबांशी खेळाडूंचे आदानप्रदान ही सुत्रे आपल्याकडे ठेवली. बस्बी प्रशिक्षणादरम्यान मैदानावर हजर असे. बस्बीच्या अश्या काही नावीन्यपूर्ण कल्पनांमुळे काही वर्षातच क्लबला पुन्हा एकदा बरे दिवस पुन्हा चालू झाले. क्लबने १९४७,४८ व ४९ मध्ये सलग तीन वर्षे प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये दुसरे स्थान पटकावले व १९४८ मध्ये एफ.ए. कपचे विजेतेपद मिळवले. १९५२ मध्ये आपल्या अस्तित्वाच्या ४१व्या वर्षात अखेर क्लबने लीगचे विजेतेपद मिळवले. १९५६ मध्ये एकापाठोपाठ विजेतेपद मिळवणाऱ्या संघास प्रसार माध्यमांनी बस्बी बेब्स असे टोपण ���ाव ठेवले कारण त्यांचे सरासरी वय २२ होते (बेब्स ह्मणजे तरुण मुली). हे सर बस्बी यांचा तरुण खेळाडूंवरील विश्वासाचे द्योतक होते. फुटबॉल असोसिएशनची आडकाठी असतानाही १९५७ मध्ये युरोपियन कप खेळणारा पहिला इंग्लिश संघ ठरला. फुटबॉल असोसिएशने आदल्या वर्षी चेल्सी क्लबला या स्पर्धेत भाग घेण्यास नकार दिला होता. या स्पर्धेत ते उपांत्य फेरीत पोहोचले जेथे त्यांचा रेआल माद्रिदकडून त्याने पराभव पत्करला. पण त्यांचा उपांत्य फेरीपर्यंतच्या प्रवासात त्यांनी बेल्जियन विजेता क्लब आंदरलेच याला १०-० ह्या फरकाने पराभूत केले जो त्यांचा आजवरचा युरोपियन स्पर्धेतील सगळ्यात मोठा विजय आहे.
+याच सुमारास मॅंचेस्टर युनायटेड फुटबॉल इतिहासातील अत्यंत धक्कादायक घटनेला सामोरा गेला. ६ फेब्रुवारी १९५८ रोजी रेड स्टार बेल्ग्रेड यांचा वरील उपांत्यपूर्व फेरीतील विजयानंतर परतीचा प्रवासावेळी क्लबचे खेळाडु, अधिकारी आणि पत्रकार यांना घेउन जाणारऱ्या विमानाचा म्युनिच येथुन इंधन भरती केल्यानंतर उड्डाण करताना अपघात झाला. या दुर्घटनेत २३ लोकांचा बळी गेला ज्यात जॉफ बेंट, रॉजर ब्यार्ने, एडी कोलमन, डंकन एडवर्ड्स, मार्क जोन्स, डेविड पेग, टॉमी टेलर आणि बिली व्हेलन हे आठ खेळाड मृत्युमुखी पडले तर इतर अनेक खेळाडू जखमी झाले.
+राखीव संघाचे व्यवस्थापक जिमी मर्फी यांनी क्लबची सुत्रे हाती घेतली आणि क्लब फ.ए. कपच्या अंतिम फेरीत पोचला. येथे त्याला बॅल्ट्न वॉडरर्सकडून हार पत्करवी लागली. क्लबची शोककथा लक्षात घेऊन युएफाने त्यांना लीग विजेते वॉलवरहॉंप्टन वॉडरर्स यांचा समवेत १९५८-५९चा युरोपियन कप खेळण्यास बोलावले. फ.एच्या परवानगी नंतरही क्लबच्या अपात्रतेमुळे फुट्बॉल लीगने त्यांना लीग स्पर्धेत भाग घेण्यस नकार दिला. बस्बी यांनी ६० च्या दशकात डेनिस लॉ व पॅट क्रेरॅंड या सारख्या  खेळाडूंना संघात बोलावून आणि जॉर्ज बेस्टयांसारख्या तरुण खेळाडूंच्या पिढीस बरोबर घेऊन संघाची पुनर्बांधणी केली आणि १९६३चा फ.ए कप जिंकला.त्यानंतरच्या हंगामात त्यांनी लीगमधे दुसरे स्थान पटकावले आणि १९६५ व १९६७ च्या हंगामात लीगचे विजेतेपद पटकावले. ६० चे दशक हे इंग्लिश फुटबॉलमध्ये मॅंचेस्टरचे ठरले व यामुळेच बऱ्याच अंशी इंग्लिश फुटबॉलला पण चांगले दिवस मिळाले. इंग्लंडने १९६६ मध्ये विश्वकरंडक जिंकला, य�� विश्वविजेत्या संघातील अनेक जण मॅंचेस्टरचे खेळाडू होते.  १९६८ यावर्षी क्लबने युरोपियन कप जिंकणारा पहिला इंग्लिश फुटबॉल क्लब बनण्याचा मान पटकावला. बेनफिकाला ४-१ असे हरवून मॅंचेस्टर युरोपियन कप विजेता झाला. या संघात युरोपियन फुटबॉलर ऑफ द इयर-बॉबी चालटन, डेनीस लॉ, जॉर्ज बेस्ट ह्या सारख्या खेळाडूंचा समावेश होता.१९६९ मध्ये २४ वर्षाच्या यशस्वी कारकिर्दीनंतर बस्बी यांनी व्यवस्थापक पदाचा राजीनामा दिला व मॅंचेस्टरला सुवर्णकाळ देण्याऱ्या बस्बी कालखंडाचा विराम झाला. क्लबचे व्यवस्थापन राखीव संघाचे व्यवस्थापक विल्फ मॅकगिनीस ह्यांचा कडे देण्यात आले.
+१९६९-७० मोसमातील आठवे स्थान आणि १९७०-७१ च्या मोसमाची खराब झालेली सुरुवात ह्यामुळे बस्बी यांना पुन्हा आमंत्रण देण्यात आले व काही काळ त्यांनी पुन्हा व्यवस्थापक म्हणून काम केले, परंतु यावेळेस त्यांनी क्लबला कायमचा रामराम ठोकला.जुन १९७१ मध्ये फ्रॅंक ओफारेल यांची व्यवस्थअपक म्हणून नेमणूक करण्यात आली पण ते फक्त १८ महिने कार्यभार सांभाळू शकले आणि डिसेंबर १९७२ मध्ये त्यांची जागा टॉमी डॉकर्थी यांनी घेतली. डॉकर्थी यांनी क्लबला द्वितीय दर्जाच्या लीग मधे जाण्यापासून वाचवले पण पुढिल मोसमत  क्लब द्वितीय दर्जाच्या लीग मधे फेकला गेला यात भरीस भर म्हणून क्लबचे तीनही महान खेळाडू बेस्ट, चार्लटन व लॉ यांनीदेखील क्लबला रामराम ठोकला. ७३-७४ च्या मोसमात लॉ ने मॅंचेस्टर सिटी संघाकडून खेळताना युनायटेड विरुद्ध गोल केला व मॅंचेस्टरला लीगमधील अधोगती( रेलीगेशनचा) सामना करावा लागला. प्रथम दर्जाच्या लीगमध्ये प्रवेश मिळवण्याच्या पहिल्याच प्रयत्नात क्लब यशस्वि ठरला आणि १९७६ च्या फ. ए. कपच्या अंतिम फेरितही पोहोचला परंतु अंतिम फेरित तो साउद्मप्टनकदून १-० ह्या फरकाने हरला. १९७७ मध्ये क्लब पुन्हा अंतिम फेरित पोहोचल आणि ह्या वेलेस लीव्हर्पूलला २-१ ने हरवून अंतिम फेरित जिंकला.फिजीओथेरपीस्टच्या पत्नी बरोबर असलेल्या प्रेमसंबंधांमुळे त्याला व्यवस्थापकाचे पद सोडावेलागले.
+डेव सेक्स्टन ह्यांनी १९७७ च्या उन्हाळ्यात व्यवस्थापक पदाचा कार्यभार सांभाळला.जोइ जॉर्डन, गॅर्डन मॅक् क्विन, गॉरी बेली आणि रे विल्किंस ह्या सारख्या महत्त्वाच्या खेळाडूंना क्लब मधे आणूनही उत्तम निकाल देण्यास संघ अपयशी ठरला, क्लबने १९७९-८० च्या मोसमात लीग मधे दुसरे स्थान पटकावले आनणि १९७९ च्या फ.ए. कप अंतिम फेरित आरस्नेल कडून ३-२ अशी हार पत्करली. डेव सेक्स्टन यांचा मार्गदर्शनाखाली शेवटचे सात सामने जिंकुनही त्यांना व्यवस्थापक पदावरून काढले गेले.
+१९८१ मध्ये रॉय अटकिनसन यांची नेमणूक व्यवस्थापक पदावर नेमणुक झाली. लगेचच रॉय अटकिनसन यांनी खेळाडू बदनलीचा ब्रिटिश विक्रम मोडित काढला आणि ब्रायन रॅबसन या खेळाडूला वेस्ट ब्रुमविच अलबियॉन कडून विकत घेतले.
+अ‍ॅटकिनसन यांच्या सुमार कामगीरीमुळे हकालपट्टी झाल्यानंतर ॲलेक्स फर्ग्युसन यांची नियुक्ती झाली व संघाला घवघवीत नाही तरी अपयशाच्या गर्तेतून बाहेर काढले. पुढील वर्षीच १९८८ मध्ये दुसऱ्या क्रमांकापर्यंत युनायटेडने प्रगती केली मात्र पुढिल वर्षीचा मोसमात युनायटेड परत ११व्या स्थानावर फेकला गेला.फर्ग्युसन देखिल हकालपट्टीच्या मार्गावर होते, परंतु १९९० च्या फ.ए.कपच्या अंतिम फेरितील क्रिस्टल पॅलेसच्या विजयाने(३-३ पूर्ण वेळेत)फर्ग्युसन बचावला असे सांगण्यात येते.पुढिल मोसमात  क्लबने प्रथमव कप विनर्स कपच्या विजयावर शिक्कामोर्तब केले आणि युरोपियन कप विजेते रेड स्टार बेलग्रेड यांना ओल्ड ट्रॅफरड येथे १-० ने हरवून १९९१ चे युएफा सुपर कपचे विजेतेपद पटकावले. त्यानंतरव्या लगेचच्या मोसमात क्लबने लीग कपव्या अंतीम फेरित दाखल झाला आणि एव्हढेच नाही तर नॉटिंघम फॉरेस्ट १-० ने हरवून विजेतेपदही पटकावले.१९९३ मधे क्लबने १९६७ नंतर प्रथमच लीगचे विजेतेपद पटकावले आणि पुढिल वर्षी लीग विजेतेपदा बरोबर फ.ए. कप जिंकुन क्लबच्या इतिहसात पहिल्यांदा दुहेरी विजेतेपद मिळवण्याची कामगिरी बजावली.
+१९९२ मध्ये एरिक कॅंटोनाचे क्लबमध्ये आगमन झाले, कॅंटोना क्लबसाठी चांगलाच फलदायी ठरला. तसेच पॉल इन्स, डेनिस अरविन, पीटर श्मायकेल या सारख्या खेळांडूनी युनायटेडच्या यशात मोठा वाटा दिला. क्लबच्या ज्युनिअर संघाकडील अनेक खेळाडूंना प्रोत्साहन देण्यात आले. डेव्हिड बेकहॅम, पॉल स्कोल्स, गॅरी नेव्हिल, फिल नेव्हिल इत्यादी. या खेळाडूंनी राष्ट्रीय संघात चांगली कामगीरी केली व इंग्लडच्या संघाला दरारा मिळवून दिला. १९९५ ९६ च्या मोसमात भरीव कामगीरी करत एफ्.ए.कप व लीगचे दुहेरी विजेते पद मिळवले. एरिक कॅंटोनाने १९९६-९७ च्या मोसमात निवृती जाहीर केली त्याच वर्षी ९७ची लीग युनायटेडने जिंकली व ९८ मध्ये दुसऱ्या क्रमांकावर राहिले.
+१९९८-९९चा मोसम युनायटेडसाठी भलताच यशस्वि ठरला. क्लबने प्रिमीयर लीग, फ.एअ. कप आणि युएफा चॅम्पियन्स लीग जिंकुन तिहेरी विजेतेपद मिळवले आणि इंग्लिश क्लब फुटबॉल मध्ये इतिहास घदवला.१९९९ च्या युएफा चॅम्पियन्स लीग मध्ये इंजुरि टाइम मध्ये १-० असे हरत असतान टेडि शेरिंघम आणि ओले गुनर सोल्कयार यांनी अंतीम क्षणी गोल मारून बायर्न म्युनिचवर नाट्यमय विजय मिळवला.हा सामना आजवरच्या सर्वाधिक उत्कंठावर्धक सामन्यांमध्ये गणला जातो[३]. या मोसमात युनायटेडचा संघ कित्येक वेळा पिछाडीवरून येत जिंकला होता व त्यासाठी मॅंचेस्टरच्या खेळाडूंनी दाखवलेली मैदानावरील विजीगीषु वृती ही आजही फुटबॉल जगतात स्मरणीय आहे.क्लबने पालमिरेसया संघाल टोकियो येथे १-० ने हरवुन इटरकॉन्टिनेनटल कपवे विजेतेपदही मिळवले.फर्ग्युसन यांना त्यांचा फुटबॉल मधील भरिव कामगिरी बद्दल सरहि पदवी बाहाल करण्यात आली.
+सन २००० मधे, क्लबने ब्राझिल येथे झालेल्या पहिल्याच फिफा क्लब वर्ल्ड कप मधे भाग घेतेला आणि १९९९-२०००,२०००-०१ च्या लीग कपचे विजेतेपद मिळवले. संघाला २००१-०२ च्या मोसमात दुसऱ्या स्थानावर समाधान मानावे लागले मात्र २००२-०३ च्या मोसमात संघाने लीगचे पुन्हः विजेतेपद पटकावले. मिलेनीयम मैदन कार्डिफ येथे मिलवॉलला ३-० ने मात देउन २००३-०४ च्या फ.ए. कपचे विजेतेपद मिळवले.मॅंचेस्टर युनायटेड दशक भरात पहिल्यांदाच चॅम्पियन्स लीगची प्रथम फेरी पार करू शकला नाही परंतु लीग मधे द्वितीय स्थान आणि २००६ च्या फुटबॉल लीग कप मधील विगन अ‍ॅथलेटिक् वरिल विजयाने मोसमावी सांगता झाली. क्लबने २००६-०७ आणि २००७-०८ च्या मोसमात पुन्हा लीग विजेतेपद पटकावले आणि २००८ च्या लुझनिकी स्टेडियम मॉस्को येथे झालेल्या युएफा चॅम्पियन्स लीग अंतिम फेरित चेल्सीला पेनल्टित ६-५ ने हरवुन युरोपिय दुहेरि विजेतेपद पटकावले. याच मॅच मधे रायन गिग्सने ७५९ वी मॅच खेळत क्लबचा सर्वाधिक अपियर्नसचा बॉबी वालटन यांचा रेकॉर्ड मोडीत काढला. २००८ च्या डिसेंबर महिन्यात क्लबने फिफा क्लब वर्ड कप, २००८-०९ फुटबॉल लीग कप आणि सलग तिसरी प्रिमियर लीग पटकावली. याच वर्षी रेड डेवील्स सलग दुसऱ्या युएफा चॅम्पियन्स लीगच्या अंतिम फेरित दाखल झाले. परंतु एकतरफि झालेल्या ह्या सामन्यात क्लबला बार्सेलोनाकडुन २-० ने पराभव पत्करावा लागला. याच उन्हाळ्यात, क्लबचा स्टार खेळाडू क्रिस्तियानो रोनाल्डोला £८० दशलक्ष ह्या किंमतिस रेआल मद्रिद क्लबला विकण्यात आले, त्याचबरोबर कार्लोस तेवेझ हा खेळादुही क्लबचे पट्टिचे प्रतिस्पर्धी मॅंचेस्टर सिटी यांचा संघात सामिल झाला.२०१० चे साल क्लब साठी बरे नव्हते. लीग कपच्या अंतिम फेरितील अ‍ॅस्टन व्हिला वरिल विजय सोडता क्लबला बाकी कोणतेहि विजेतेपद पटकावता आले नाही.
+संघाचे चिन्ह मँचेस्टर नगरपालिकेच्या मानचिन्हाचरून घेण्यात आले आहे,परंतु त्यातील आता फक्त पूर्ण उघडलेल्या शिडाचे जहाजच बाकी आहे. क्लबच्या चिंन्हातील राक्षस हा क्लबच्या टोपण नाव "रेड डेवील्स" ह्या ह्यातून घेण्यात आला. १९६० च्या दर्म्यान क्लबचे कार्यक्रमांमधे तर १९७० च्या दर्म्यान क्लबच्या चिंन्हात ह्याचा समावेश करण्यात आला. परंतु क्लबच्या शर्टावर मात्र त्याचा समावेश १९७१ मधे करण्यात आला.
+१८९२ मधे काढण्यात आलेल्या फोटोत असे मानण्यात येते की खेळाडुंनी लाल-पांढरा शर्ट आणि निळी पॅंट घातली आहे. १८९४-९६ मध्ये खेळाडू हिरवा आणि सोनेरी रंगाचा गणवेश घालत असत. तदनंतर १८९६ व्या मोसमात पांढरा शर्ट आणि निळी पॅंट जर्सी म्हणून वापरण्यात आली. जेव्हा क्लबचे मॅंचेस्टर युनायटेड असे नाम करणकरण्यात आले तेव्हापासून लाल रंगाचा शर्ट, पांढरी पॅंट आणि काळे मोजे अशीच होम जर्सी मुख्यतः वापरण्यात येते. १९२२ च्या मोसमा पर्यंत क्लबच्य जर्सीत फार कमी बदल करण्यात आले परंतु त्या नंतर १९२७ च्या मोसमा पर्यंत पांढऱ्या जर्सीवर गडद लाल रंगाचा 'V' आकाराचा पट्टा होता, १९०९ च्या फ.ए. कप मधे घालण्यात आलेल्या जर्सीशी ह्या जर्सीचे खूप साधर्म्य होते.
+न्युटन हिथ सुरुवातीच्या काळात नोर्थ रोड वरिल एअका मैदानात खेळत असे परंतु फुटबॉल लीग मधे प्रवेश करळ्याची इछा असलेल्या क्लबच्या अधिकाऱ्यांना ही सोय अपुरी वाटत असे.ह्या मैदानत १८८७ मधे काही सुधारणा करण्यात आल्या. न्युटन हिथने १८९१ मध्ये किमान आर्थिक ठेवीचा वापर करून दोन ग्रॅन्ड स्टॅन्ड विकत घेतले.नॉर्थ रोड मधे झालेल्या सुरुवातीच्या सामन्यांची प्रेक्षकांची उपस्थिती गणली जात नसे पण सर्वाधिक लेखी उपस्थिती ही ४ मार्च १८९३ मधे संदरलॅन्डविरुद्ध झालेल्या पथम दर्जाच्या सामन्या दरम्यान १५,००० एव्हढ��� होती. साधारण एव्हढिच उपस्थिती गॉरटन व्हिला दरम्यानच्या ५ सप्टेंबर १८८९ सामन्यात देखिल होती.
+जुन १८९३ मध्ये, नोर्थ रोडच्या मालकांनी क्लबला नोर्थ रोडचे मैदान सोडण्यास सांगितले,मॅन्चेस्टरचे डिन आणि कॅनन यांचा मते प्रेक्षकांना मैदानात येन्यासाठी पैसे देण्यास भाग पाडणे अयोग्य होते, क्लबचे सेक्रेटरी ए.एच. अ‍ॅलबट यांनी क्लेटन येथील बँक स्ट्रिट मैदान वापरासाठि मिळवले. सुरुवातिस तेथे बसण्यातठी कोणतेही स्टॅन्ड नव्हते, पण १९९३-९४ च्या मोसमा पऱ्यंत २ स्टॅन्ड बसवण्यात आले, एक मैदानच्या एका बाजुस संपूर्ण मैदानच्या लांबी एव्हढा तर दुसरा गोलच्या मागे 'ब्रॅडफॉर्ड एन्ड' येथे ठेवण्यात आला. ब्रॅडफॉर्ड एन्डच्या समोरच्या बाजुस म्हणजेच 'क्लेटन एन्ड' येथे मैदान बांधण्यात आले. बँक स्ट्रिट येथील न्युटन हिथ ह्या नावाते क्लबची पहिली मॅच १ सप्टेंबर १८९३ रोजी झाली, ज्यावेळेस १०,००० लोकांनी अ‍ॅल्फ फारमनला ३-२ विजयात हॅट्रिक मारताना पहिले. बाकिचे स्टॅन्ड ३ आठवड्या नंतरच्या नॉटिंघम फॉरेस्टच्या सामन्यासाठि पूर्ण करण्यात आले.ऑक्टोबर १८९५ मधे, मॅन्चेस्टर सिटी विरुद्धच्या सामन्या आधी क्लबने बॉटन रगबी लीग क्लब कडून २,००० आसन क्षमतेचा स्टॅन्ड विकत घेतला आणि अजून एक स्टॅन्ड 'रिजर्व साइड'(मैदानातील भाग) येथे ठेवण्यात आला. परंतु हवामाना मुळे मॅन्चेस्टर सिटी विरुद्धच्या सामन्याची हजेरी १२,००० एव्हढिच होती.
+१९०२ मध्ये जेव्हा बँक स्ट्रिट येथील मैदान तातपुर्ते बंद करण्यात आले तेव्हा, क्लब कप्तान हॅरि स्टॅफोर्ड याने क्लबचा ब्रिस्टॉल सिटी विरुद्धचा पुढिल सामना आणि  हारपुर्ह्ये येथील तातपुर्त्या मैदानासाठी पुरतील एव्हढे पैसे गोळा केले.क्लबमधिल आर्थिक गुंतवणुकिनंतर, नवीन अध्यक्ष जे.एच.डेव्हिस यांनी £५०० देवुन १,००० आसन क्षमतेचा नवा स्टॅन्ड उभारला. चार वर्षातच, संपूर्ण मैदानाची आसनक्षमता ५०,००० एव्हढी झाली होती आणि संपूर्ण मैदानास छत होते, त्यातिल काही लोक बघण्या साठीच्या सज्जातुन सामना बघु शकत असत.
+मॅन्चेस्टर युनायटेडच्या पहिला लीग चषक आणि एक वर्षा नंतर जिंकलेला पहिला फ.ए. कप मुळे बँक स्ट्रिट येथील मैदान डेव्हिस ह्यांचा महत्त्वाकांक्षेस योग्य नव्हते. फेब्रुवारी १९०९, पहिल्या फ.ए. कपच्या ६ आठवडे आधी ओल्ड ट्रॅफोर्ड हे मॅन्चेस्टर युनायटेडचे ���धिक्रुत मैदान म्हणून ठरवण्यात आले.ओल्ड ट्रॅफोर्ड येथील जागा £६०,००० विकत घेतल्यानंतर वास्तुविशारद आर्चिबाल्ड लेट्च ह्यांना £३०,००० नवीन मैदान बांधण्यासाठी एव्हढा जमाखर्च देण्यात आला. मुळ व्यवस्थेनुसार मैदानाची आसनक्षमता १००,००० एवढी ठरवण्यात आली परंतु आर्थिक अडचणींमुळे आसनक्षमता ७७,००० एवढी करण्यात आली.मेसर्स ब्रामेल्ड आणि स्मिथस ऑफ मॅन्चेस्टर यांनी  हे मैदान बांधले. मैदानातील विक्रमी हजेरीची नोंद २५ मार्च १९३९ रोजी फ.ए.कपच्या उपांत्यपूर्व फेरितील वॉलवरहॅप्टन वॉन्डरर्स विरुद्ध ग्रिम्सबी टाउन ह्या सामन्यात ७६,९६२ एवढी झाली.
+द्वितीय महायुद्धातील बॉम्बफेकित मैदानाचा बराचसा भाग नश्ट झाला, साउथ स्टॅन्ड मधील सेन्ट्रल टनेलसोडता उरवरित भाग नश्ट झाला होता.द्वितीय महायुद्धा पश्चात 'वॉर डॅमेज कमिशनने' क्लबला नुकसानभरपाइ म्हणून £२२,२७८ दिले. मैदानाची दुरुस्ती चालु असताना क्लबचे यजमान सामने मॅन्चेस्टर सिटीचे मैदान 'मेन रोड' येथे खेळवण्यात आले. मॅन्चेस्टर युनायटेडला प्रतिवर्ष £५,००० एव्हढा आकार भरावा लागत असे. त्यानंतरच्या सुधारणांमधे छप्पर लावण्याचे काम झाले, प्रथम 'स्ट्रिटफोर्ड एन्ड' नंतर नॉर्थ आणि साउथ एन्डला छप्पर लावण्यात आले. छप्पर स्तंभांच्या आधारे बसवण्यात आले ज्याचामुळे प्रेक्षकांना सामना बघताना त्रास होत असे. ह्या स्तंभांची जागा कंसाक्रुती(कॅन्टिलीव्हर)रचनेने घेतली. कंसाक्रुती छप्पर सर्वात शेवटी स्ट्रिटफोर्ड एन्डला बसवण्यात आले जे १९९३-९४ व्या मोसमासठी पूर्ण करण्यात आले.२५ मार्च १९५७ रोजी सर्वप्रथम क्रुत्रिम प्रकाशझोतांचा वापर करण्यात आला.१८० फुट (५५ मी) उंचीचे ४ बांधण्यासाठी प्रत्येकी £४०,००० एव्हढा खर्च आला.प्रत्येक प्रकाशझोतात ५४ वैयक्तिक दिव्यांचा वापर करण्यात आला. १९८७ मधे हे प्रकाशझोत काढून टाकण्यात आले आणि प्रत्येक स्टॅन्डच्या छपरामधे दिव्यांच्या रोशणाइची सोय करण्यात आली जी आजही कार्यरत आहे.
+टेलर रिपोर्टच्या तरतुदिंनुसार 'ऑल सिटर स्टेडियमची' गरज होती. त्यामुळे मैदानाची आसनक्षमता १९९३ मधे ४४,००० एव्हढिच राहिली.१९९५ मधे नॉर्थ स्टॅन्डची पुनर्बांधणी करून तीन स्तरिय स्टॅन्डमधे रूपांतर करण्यात आले त्यामुळे मैदानाची आसनक्षमता ५५,००० एव्हढी झाली. १९९८-९९ च्या शेवटा पर्यंत इस्ट आणि व���स्ट स्टॅन्ड मधे दुसऱ्या स्तर बांधण्यात आला ज्या मुळे मैदानाची आसनक्षमता ६७,००० पर्यंत वाढली आणि जुलै २००५ ते मार्च २००६ दर्म्यान उत्तर-पश्चिम आणि उत्तर-पुर्व भागात ८,००० खुर्च्यांचा समावेश करण्यात आला.ह्या भागाचा प्रथम वापर २६ मार्च २००६ला करण्यात आला जेच्हा हजेरि ६९,०७० एव्हढि होती जो एक प्रिमीयर लीग विक्रम होता, विक्रमात हळूहळू वाढ होत तो सर्व कालीन श्रेश्ठ ७६,०९८ पऱ्यंत पोहोचला जेव्हा मॅन्चेस्टर युनायटेडने बॅकबर्न रोव्हर्सचा ३१ मार्च २००७ला ४-१ ह्या फरकाने पराभव केला.ह्या वेळेस (०.१५ टक्के खुर्च्या) म्हणजेच ७६,२१२ पैकी ११४ खुर्च्या रिकाम्या होत्या.२००९ च्या खुर्च्यांच्या अधिक्रुतीकरणामुळे आसनक्षमता २५५ ने कमी होऊन ७५,९५७ एव्हढी झाली.
+मॅन्चेस्टर युनायटेड हा जगातील सर्वाधिक लोकप्रिय क्लब म्हणून प्रसिद्ध आहे. क्लबची यजमान सामन्यां मधील सरासरि उपस्तिथी युरोपखंडात सर्वाधिक आहे. किमान २४ देशातील २००हून अधिक अधिक्रुतरित्या मान्यता मिळालेल्या मॅन्चेस्टर युनायटेड सपोर्टर्स क्लबच्या शाखांमधे मॅन्चेस्टर युनायटेडचा चाहता वर्ग विखुरलेला आहे. ह्या चाहत्या वर्गाचा फायदा मॅन्चेस्टर युनायटेड प्रतिवषी होणाऱ्या अंतरराष्ट्रिय उन्हाळी दौऱ्यांतुन घेतो. फडणविशी पेढी खेळ उद्योग सल्लागार डेलोइट ह्यांचा भाकिता प्रमाणे मॅन्चेस्टर युनायटेडचे जगभरात ७५ दशलक्ष चाहते आहेत, त्याचप्रमाणे इतर भाकितांप्रमाणे हाच आकडा ३३३ दशलक्षच्या घरात जातो.चाहता वर्गाचे प्रतिनीधित्व दोन स्वतंत्र संस्थांमार्फत होते; इंडिपेन्डंट मॅन्चेस्टर युनायटेड सपोर्टस असोसिएशन,एम.युफ.सी फॅन्स फोरम मार्फत क्लबशी सलोख्याचे संबंध रागुन आहेते आणि मॅन्चेस्टर युनायटेड सपोर्टस ट्रस्ट. २००५ मधे ग्लेझर कुटंबाकडे क्लब हस्तांतरित झाल्या नंतर क्लबच्या एका चाहत्या चर्गाने फ.सी.युनायटेड ओफ मॅन्चेस्टर ह्या फुटिर क्लबची स्थापना केली.ओल्ड ट्रॅफर्डचा पश्चिम स्टॅन्ड -"द स्टिटफोर्ड एन्ड"- हा क्लबच्या निस्सिम चाहत्यांचा परंपारिक भाग मानला जातो.
+मॅंचेस्टर युनायटेडच्या सध्याच्या मुख्य प्रतिस्पर्ध्यांमधे लिव्हरपूल एफ.सी., मॅंस्टर सिटी, लीडस युनायटेड यांचा समावेश होतो. मॅंचेस्टर युनायटेड वि. लिव्हरपूल हा सामना इंग्लिश फुटबॉलमधील सर्वात अटीतटीच्या सामन्य���ंमध्ये गणला जातो. रायन गिग्जच्या मते हा सामना म्हणजे "इंग्लिश फुटबॉल मधील सर्वाधिक लोकप्रिय सामना" आहे, कारण दोन्ही संघांनी इंग्लिश फुटबॉल मधील वेगवेगळ्या कालखंडंवर अधिराज्य गाजवलेले आहे. औद्योगिक कालखंडादरम्या वायव्य इंग्लंडमध्ये वर्चस्व गाजवण्यासाठी मॅंचेस्टर आणि लिव्हरपूल या दोन्ही शहरांतील स्पर्धा या सामन्याद्वारे प्रकट होत असल्याे मानले जाते. या सामन्याच्यावेळी अनेकदा गुंडगिरी आणि नासधूस झाल्याचे अनेक दाखले आहेत; १९९६ च्या एफ.ए.कप अंतिम सामन्या नंतर मॅन्चेस्टर युनायटेडचा विजयी संघ चषक घेण्यासाठी वेंबली मैदानाच्या पायऱ्या चढत असताना एका अनोळखी व्यक्तीने एरिक कॅन्टोनाला थोबाडीत लगावली तर सर ॲलेक्स फर्ग्युसन यांना बुक्का मारण्याचा प्रयत्न केला. २००६ च्या एफ.ए. कप मॅच दरम्यान अ‍ॅलन स्मिथला घेउन जाणाऱ्या रुग्णवाहिकेवर काही लिव्हरपुलच्या चाहत्यांनी हल्ला केला होता.
+मॅन्चेस्टर युनायटेड आणि लीडस् युनायटेड मधील चढाओढ रोझेस रायव्हलरी म्हणून अनौपचारिकरित्या ओळखले जाते. ह्या प्रतिस्पर्धित्वाची पाळेमुळे वॉर ओफ रोझेस मध्ये आहेत. हे युद्ध लॅंकेस्टर आणि यॉर्कच्या सरदारांमध्ये लढले गेले होते. मॅन्चेस्टर युनायटेडचे चाहते स्वतःला लॅंकेशायरचे तर लीड्स युनायटेड यॉर्कशायरचे प्रतिनिधी मानतात.
+मॅंचेस्टर युनायटेडला एक जागतिक ब्रॅन्ड म्हणून ओळखले जाते; २००९ च्या एका लेखा प्रमाणे क्लबचे व्यापारचिन्ह आणि मालमत्ता ही £ ३२९ दशलक्ष एवढी आहे ज्यामुळे त्याचे ब्रॅन्ड ताकद मापन AAA (अतिशय ताकदवान) आहे. फोर्बस मासिकाने जगातिल सर्चोतम दहा खेळ संघात मॅंचेस्टर युनायटेडला न्युयॉर्क यॅंकिजच्या मगोमाग दुसरे स्थान दिले आहे,मॅंचेस्टर युनायटेडच्या ब्रॅन्डचे मुल्यमापन $२८५ दशलक्ष (क्लबच्या $१.८३५ अब्ज मुल्यमापनाच्या १६ टक्के). डेलॉइट फुटबॉल मनी लीग नुसार क्लब रेआल मद्रिद आणि बार्सेलोनाच्या मगोमाग तिसऱ्या स्थानावर आहे.
+मॅंचेस्टर युनायटेडच्या जागतिक ब्रॅन्डचे श्रेय हे सर मॅट बस्बी यांनी म्युनिच एअयर डिझास्टर नंतर केलेल्या संघाची पुनर्बांधणी आणि त्यानंतर मिळालेल्या यशास देण्यात येते. या संघाचा जगभरात उदोउदो करण्यात आला. ह्या संघात बॉबी चालटन,नॉबि स्टाइल्स्(इंग्लंडच्या विश्वविजेत्या संघाचे सदस्य) तसेच डेनिस लॉ आणि ज��र्ज बेस्ट यांचा समावेश होता. चढाइदार पद्धतीने खेळणाऱ्या या संघाने इंगलीश जनमानसाच्या मनाचा ताबा घेतला. बचाव पद्धतीने खेळल्या जाणाऱ्या इटालीयन फुटबॉलच्या परस्पर विरोधी ह्या पद्धतीने लोकांच्या मनात चांगलेच घर केले.१९६० च्या दशकातील सरकारच्या उद्योगधंधात ढवळाढवळ न करण्याऱ्या उदार धोरणाशी ह्या संघाची सांगड घातली जाऊ लागली.
+जॉर्ज बेस्ट हा त्याचा केशरचनेमुळे "पाचवा बिटल" म्हणून ओळखला जाऊ लागला आणि मैदाना बाहेर प्रसार मध्यमांमधे प्रसिद्धी मिळालेला पहिला फुटबॉल खेळाडू बनला.
+मॅंचेस्टर युनायटेड हा लंडन शेअर बाजारात नोंदणी केला गेलेला पहिला फुटबॉल संघ ठरला ज्यातुन क्लबने मोठ्या प्रमाणात भांडवल गोळा केले आणि त्यातुन क्लबने आपले व्यावहारिक डावपेचांचा अजून विस्तार केला. तीव्र नुकसानाशी सलग्न असलेल्या ह्या फुटबॉल जगतात आपल्या व्यवहारिक आणि खेळजगतातील यशाने क्लबने मोठ्या प्रमाणात फायदा कमावला.मॅंचेस्टर युनायटेड ह्या जागतिक ब्रॅन्डची ताकद ही त्याच्या खेळाडुंना मिळणाऱ्या मैदाना बाहेरील प्रसार मध्यमांच्या प्रसिद्धीमुळे अधिकच वाढत गेली, ह्यामधे सर्वाधिक डेव्हिड बेकहॅमचा समावेश होतो, ज्याने स्वतःचा असा जागतिक ठसा उमटवला. ह्या मैदाना बाहेरील मिळणाऱ्या प्रसिद्धीमुळे मैदानातील घडामोडिंवर अधिकाधिक लक्ष दिले जाऊ लागले आणि त्यातुन प्रयोजक सुसंधी मिळत गेल्या ज्याच्या किंमतवर दुरदर्शन माध्यमांचा सर्वाधिक परिणाम होतो.
+लीग मधील उच्च स्थानामुळे दुरदर्शन हक्कांमधे मोठा वाटा मिळतो म्हणुनच सततच्या यशाने क्लबला अधिकाधिक फायदा होत गेला. प्रिमीयर लीगची सुरुवात झाल्यापासून मॅंचेस्टर युनायटेडला 'बि.स्काय.बि' प्रसारण हक्कातुन मिळालेल्या महसुलाचा सर्वाधिक वाटा मिळालेला आहे.कुठल्याहि इंग्लिश क्लब पेक्षा मॅंचेस्टर युनायटेडने सतत व्यापारविषयक मिळालेल्या उत्पनात अग्रेसर रहिला आहे;२००५-०६ च्या मोसमात क्लबचे व्यावहारिक उत्पन्न £५१ दशलक्ष होते. ह्याची तुलना चेल्सीच्या £४२.५ दशलक्ष, लीव्हरपुलच्या £३९.३ दशलक्ष,आर्सेनलच्या £३४ दशलक्ष आणि न्युकॅसल युनायटेडच्या £२७.९ शी तुलना करता कित्येक पटिने अधिक होते.नाइके ही खेळसाहित्याशी निगडीत कंपनी एक महत्त्वाची प्रायोजक आहे.२००२ मधे केलेल्या १३ वर्षाच्या £३०३ दशलक्ष कराराने ��्या कंपनीने क्लबशी दृढसंबंध प्रस्थापीत केले आहेत.मॅंचेस्टर युनायटेड आर्थिक आणि क्लब सभासदत्व,वन युनायटेड,द्वारे क्लबशी आस्था असलेले लोक क्लबसंबंधीचे सामान आणि योजनांचा लाभ उठवु शकतात.त्याहुनही मॅंचेस्टर युनायटेड निगडीत प्रसार माद्ध्यमांच्या सोयी-ज्याप्रमाणे क्लबसाठि अर्पण केलेला टि.व्ही चॅनल'एम.यु.टि.व्ही'-हे क्लबचा चाहता वर्ग ओल्ड ट्रॅफोर्डच्या बाहेर पसरवण्यास मदत करत आहेत.
+१९८२-८३ व्या मोसमाच्या सुरुवातीस प्राथमिक £५००,००० च्या करारानुसार शार्प इलेक्टॉनिक्स हे क्लबचे पहिले शर्ट प्रायोजक झाले. हे संबंध १९९९-२००० च्या मोसमा पर्यंत टिकले जेव्हा वोडाफोनने चार वर्षाचा £३० दशलक्ष मंजुर केला.वोडाफोनने हाच करार चार वर्षां वाढवण्यासाठी £३६ दशलक्ष मोजले परंतु २ वर्षातच चॅम्पियन्स लीग मधील करारावर लक्ष केद्रित करण्यासाठी करार मोडित काढला.
+२००६-०७ च्या मोसमाच्या सुरुवातीस, अमेरिकन इंशुरंन्स ग्रुप म्हणजेच 'ए.आय.जि' ने पाच वर्षाचा £५६.५ दशलक्ष करार मंजुर केला आणि हा करार जगातील सर्वात मौल्यवान करार ठरला.२०१०-११ च्या मोसमाच्या सुरुवातीस अमेरिकन पुनर्विमा कंपनी 'एओन' हे क्लबचे मुख्य प्रायोजक ठरले आणि चार वर्षाचा £८० दशलक्ष करार हा  फुटबॉल जगतातील सर्वाधिक किफायतशीर करार ठरला.
+क्लबचे गणवेश बनवणारी उम्ब्रो ही पहिली कंपनी ठरली. १९७५ मध्ये क्लबने पाच वर्षां करिता अ‍ॅडमिरल स्पोर्ट्सवेरशी करार केला.१९८०ला आदिदासला करार देण्यात आला.१९९२ला उम्ब्रोने आपना क्लब बरोबर दुसरा अध्याय सुरू केला.उम्ब्रोचा हा करार १० वर्षा टिकला. त्यानंतर नायकीने २०१५ पऱ्यंतचा  £३०२.९ दशलक्ष विक्रमी करार केला; पहिल्या २२ महिन्यातच क्लबच्या ३.८ दशलक्ष जर्सी विकल्या गेल्या. नायकी आणि एओन बरोबरच, क्लबचे कमी दर्जाचे "प्लॅटिनम" प्रायिजक आहेत ज्यात ऑडि आणि बडवाइझर यांचा समावेश होतो.
+क्लबने ३० जुलै २०१२ रोजी, अमेरिकन वाहन उत्पादक 'जनरल मोटर्स' बरोबर सात वर्षाचा शर्ट प्रायोजकतेचा करार केला. ह्या करारा नुसार २०१४-१५ च्या मोसमापासून युनायटेच्या शर्टावर जनरल मोटर्सचा ब्रॅन्ड, 'शेवरले'चे नाव छापन्यात येइल आणि हा जगातील सर्वाधिक मुल्याचा प्रायोजन करार बनेल. ह्या करारा नुसार, जनरल मोटर्स युनायटेला प्रती मोसम $८० मिलियन ह्याप्रमाणे सात वर्षात $५५९ मिलियन देण्याचे कबुल झाले आहे. वाढत्या किंमत्तीमुळे नायकीने २०१४-१५ च्य मोसम नंतर करार न करण्याचे टरवले. २०१५-१६ च्या मोसमापासुनचा करार आडिडासने पटकावला. युनायतेडची जागतिक प्रसिद्धी लकशात घेता, १०  वर्षांसाठि अ‍ॅडिडासने  £७५० मिलियन देण्याचे कबुल केले. अर्थातच, हादेखील जगतातील सर्वाधिक मुल्याच करार ठरला.
+सुरुवातीच्या काळात क्लबला लॅकॅशीयर आणि यॅर्कशीयर रेल्वे कंपनी कडून अर्थसहाय्य केले जात असे परंतु १८९२ रोजी क्लब 'मर्यादित' कंपनी झाला आणि आपला समभाग £१ प्रति शेयर या दराने प्रदेशिक चाहत्यांना विकु लागला. क्लबचे भावी अध्यक्ष जे.एच.डेव्हिस ह्यां समवेत चार प्रादेशिक व्यापाऱ्यांनी क्लबमधे £५०० गुंतवले आणि क्लबला कर्जबाजारि होण्यापासून वाचवले.१९२७ मध्ये अध्यक्ष जे.एच.डेव्हिस ह्यांच्या मृत्युनंतर क्लबला पुन्हा दिवाळखोरिला सामोरे जावे लागले पण ह्यावेळी £२००० गुंतवुन जेम्स.डब्लु.गिब्सन ह्यांनी क्लबचा कार्यभार सांभाळला.१९४८ रोजी गिब्सन ह्यांनी आपला मुलगा अ‍ॅलन ह्याला क्लबच्या विश्वस्थांनमधे बढती दिली आणि पुढे ३ वर्षांनी त्यांचा मृत्यु झाला.क्लबची मालकी गिब्सन कुटुंबाकडेच राहिली पण क्लबचे अध्यक्ष माजी खेळाडू हॅरॉल्ड हार्डमन झाले.
+म्युनीच एर डिझास्टर नंतर काही दिवसातच सर मॅट बस्बी ह्यांचे जवळचे मित्र लुइस एडवर्डस् ह्यांना क्लबच्या विश्वस्थांमधे स्थान मिळाले आणि त्यांनी क्लबचे समभाग विकत घेण्यास सुरूबात केली; £४०,००० च्या मोबदल्यात त्यांनी क्लबचे अंदाजे ५४% समभाग विकत घेतले जानेवारि १९६४ मध्ये क्लबवर ताबा मिळवला.जानेवारि १९७१ मध्ये लिलीयन गिब्सन ह्यांच्या मृत्यु नंतर त्यांचे समभाग अ‍ॅलन गिब्सन ह्यांचाकडे गेले आणि त्यांनी १९७८ मध्ये लुइस एडवर्डस् ह्यांचे पुत्र मार्टिन ह्यांना ते विकले;१९८० मध्ये लुइस एडवर्डस् ह्यांच्या मृत्युनंतर मार्टिन एडवर्डस् हे क्लबचे नवे अध्यक्ष झाले.१९८४ मध्य मीडिया टायकुन रॉबर्ट मॅक्सवेल ह्यांनी क्लब विकत घेण्याचा प्रयत्नकेला पण एडवर्डस् ह्यांना हवी असलेली किंमत न मिळाल्याने त्यानी क्लब विकला नाहि. १९८९ मध्ये एडवर्डस ह्यांनी मायकल नायटन ह्यांना क्लब £२० दशलक्षला विकण्याचा प्रयत्न केला पण विक्री पूर्ण होऊ शकली नाही. त्या ऐवजी त्यांचा क्लबच्या संचालक मंडळात समावेश करण्यात आ���ा.
+जुन १९९१ मध्ये मॅंचेस्टर युनायटेडचा शेयर बाजारात समावेश करण्यात आला ज्यामुळे £६.७ दशलक्ष उभरले गेले आणि १९९८ मध्ये अजून एका विक्रि बोलीस सामोरे जावे लागले ह्यावेळेस रुपर्ट मरडॉच ह्यांच्या ब्रिटिश स्काय ब्रॉडकास्टिंग कारपोरेशन कडून. ह्यामुळे चाहत्यांनी शेयरहोल्डर्स युनायटेड अगेन्स्ट मरडॉच ह्या संस्थेची स्थापना झाली- आता हिच संस्था मॅंचेस्टर युनायटेड सपोर्टर्स ट्रस्ट म्हणून ओळखली जाते- ह्या संस्थेने क्लबच्या चाहत्यांना क्लबचे समभाग विकत घेऊन क्लबला अयोग्य स्वीकार बोलीपासून वाचवण्यास उत्तेजीत केले.मॅंचेस्टर युनायटेडच्या संचालक मंडळाने £६२३ दशलक्ष बोली स्विकारली पण एप्रिल १९९९ मध्ये बोलीतील शेवटचा अडथळा म्हणजेच 'मोनॉपोलीज अँड मर्जर्स कमिशन' ह्यानी ह्या विक्रीस स्थगिली दिली. काही वर्षातच क्लबचे व्यवस्थापक सर अ‍ॅलेक्ल्स फर्ग्युसन आणि त्यांचे घोड्यांच्या शरियतीतील मित्र जॉन मॅग्नियर व जे.पि.मॅक्मनुस(ज्यांचा कडे क्लबचे सर्वाधिक समभाग होते) ह्यांचात मतभेद झाले. हे मतभेद हे रॉक ओफ जिब्रालटर ह्या घोद्याच्या मालकीवरून झाले होते.जॉन मॅग्नियर आणि जे.पि.मॅक्मनुस ह्यांनी सर अ‍ॅलेक्ल्स फर्ग्युसन ह्यांना क्लबच्या व्यवस्थापक पदावरून हाकालण्याचा प्रयत्न केला. ह्याला प्रत्युतर म्हणून क्लब व्यवस्थापनाने गुंतवणुकदारांना ह्या दोघांचे समभाग विकत घेण्यास सांगितले आणि ह्या आयरिश माणसांचे बहुमत मोडित काढ्ण्याचा प्रयत्न केला.
+२००५ मध्ये मालकम ग्लेझर ह्यांनी मॅग्नियर आणि मॅक्मनुस ह्यांचे २८.७% समभाग विकत घेतले आणि रेड फुटबॉल ह्या संस्थे मार्फत एका उच्च पतीच्या स्वीकार बोली मार्फत क्लब विकत घेतला. ह्यावेळेस क्लबची किंमत £८०० दशलक्ष म्हणजेच $१.५ अब्ज इतकी होती. जुलै २००६ मध्ये क्लबने £६६० दशलक्ष कर्ज परतफेड केल्याचे जाहीर केले, ज्यामुळे क्लबच्या वार्षिक व्याजात ३०% घट होऊन £६२ दशलक्ष झाला. जानेवारी २०१० मध्ये क्लबचे कर्ज £७१६.५ दशलक्ष होते म्हणुनच क्लबने £५०४ दशलक्ष ($१.१७ अब्ज) बॉन्ड इशु विकुन क्लबला तारण्याच प्रयत्न केला. ह्यामुळे त्यांना जागतिक बँकां कडून घेललेल्या बहुत्तंश (£५०९ दशलक्ष) कर्जाची परतफेड करता आली. ह्या बॉन्ड वरिल वार्षिक व्याज दर- जे १ फेब्रुवारि २०१७ला पूर्ण होत आहेत - £४५ दशलक्ष आहे. क्लब वरिल कर्जा मुळे क्लबच्या चाहत्यांनी २५ जानेवारी २०१०ला ओल्ड ट्रॅफोर्ड आणि क्लबच्या सराव मैदाना सम्प्र निदर्शने केली. चाहत्यांच्या एका वर्गाने सामना बघण्यास जाणाऱ्या चाहत्यांना हिरव्या आणि सोनेरि रंगांचे कपडे घालण्यास प्रव्रुत्त केले. हे रंग न्युटन हिथचे आहेते.३० जानेवारीला आलेल्या एका अहवाला नुसार मॅंचेस्टर युनायटेडस् सपोर्टर्स ट्रस्टने क्लबच्या श्रीमंत्त चाहत्यांशी बैठक बोलवुन, ग्लेझर्स कडून क्लब विकत घेण्या संबंधी बोलणी झाली.
+इ.स २० जानेवारी २०१७ अधिकृत संकेतस्थळ.
+मॅन्चेस्टर कप हे मॅन्चेस्टर युनायटेडचे पहिले जेतेपद होय. १८८६ साली क्लबने न्युटन हीथ या नावा खाली हे जेतेपद जिंकले. क्लबने पहिले लीग जेतेपद १९०८ साली  जिंकले तर त्याच्या पुढिलच वर्षी फ.ए कपच्या पहिल्या जेतेपदाचा मान पटकावला. १९९० च्या दशकात क्लबने सर्वाधिक जेतेपदे पटकावली ; ५ प्रिमीयर लीग, ४ फ.ए कप, १ लीग कप, ५ चॅरिटी शील्ड (एकात संयुक्त जेतेपद), १ युएफा चॅंपियन्स लीग, १ युएफा कप विनर्स कप, १ इंटरकॉंटिनेंटल कप.
+सर्वाधिक प्रथम दर्जाची जेतेपदे (२०), सर्वाधिक फ.ए कप (१२), सर्वाधिक फ.ए कप अंतिम फेरिलील सहभाग (१८) अशा एका हुन एक मानांची नोंद क्लबच्या नावावर आहे. सर्वाधिक २४ पैकि १३ प्रिमीयर लीग जेतेपदे पटकावण्याचा मान देखिल  मॅन्चेस्टर युनायटेडचाच आहे. १९६८ रोजी युरोपियन कप जिंकुन युरोपियन स्तरा वरिल जेतेपद पटकावणारा पहिला ईंग्लश क्लब देखिल मॅन्चेस्टर युनायटेडच होता. २०११ चे कम्युनिटी शील्डचे जेतेपद क्लबचे सर्वाधिक अलिकडचे जेतेपद.
+युएफा युरोपा लीग हे एअकमेव जेतेपद क्लबने आतापऱ्यंतच्या इतिहासात कधीच पटकावले नाहि परंतु १९८४-८५ साली झलेल्या स्पर्धेते आणि १९६४-६५ साली ह्या स्पर्धेची पूर्वप्रवर्तक स्पर्धा "इंटर सिटीज् फेयर्स" कप ह्या स्पर्धेते उपांत्यपूर्व फेरि पर्यंत क्लबने मजल मारली आहे. 
+लीग
+कप
+१९०८-०९, १९४७-४८, १९६२-६३, १९७६-७८, १९८२-८३, १९८४-८५, १९८९-९०, १९९३-९४, १९९५-९६, १९९८-९९, २००३-०४, २०१५-१६
+साचा:BBC Football Info
+साचा:प्रिमियर लीग फुटबॉल इंग्लंड हंगाम
+साचा:युएफा चॅंपियन्स लीग २००७-०८
+
+एजॅक्स •  
+आर्सेनल •  
+बार्सेलोना •  
+बायर लिवरकुसेन •  
+बायर्न म्युनिक•
+बोरूस्सीया डोर्टमुंड •  
+पी.एस.व्ही. एंडोवन •  
+इंटर मिलान •  
+युव्हेन्टस•
+लिव्हरपूल •  
+मँचेस्टर युनायटेड •  
+ए.सी. म���लान •  
+लिऑन •  
+मार्सेली•
+पॅरीस सेंट-जर्मन •  
+एफ.सी. पोर्टो •  
+रेआल माद्रिद •  
+व्हॅलेन्सिया

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10263.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मॅक ओ. एस. एक्स. ही एक संगणक विश्वातील कार्यप्रणाली आहे. ही कार्यप्रणाली अमेरिकेतील अ‍ॅपल ह्या कंपनीद्वारे विकासित आणि वितरीत केली जाते. अ‍ॅपल ही एक नावाजलेली कंपनी असून त्यांच्या मॅकिंटॉश ह्या कार्यप्रणालीचाच पुढचा भाग म्हणून इ.स. २००२ सालापासून ह्या नावाने नवीन विकसित कार्यप्रणाली ते उपलब्ध करून देत आहेत. ही कार्यप्रणाली युनिक्स ह्या कार्यप्रणालीवर आधारलेली आहे. तिची सर्वांत ताजी आवृत्ती मॅक ओएस एक्स १०.७ लायन आहे.
+ओएस एक्स नावामधील "एक्स" हा रोमन अंक "X" असून, तो प्रणालीची दहावी आवृत्ती दर्शवतो. २००२ मधे ओएस एक्स प्रकाशीत करण्याबरोबर अ‍ॅपल कंपनीने स्वतःच्या संचालन प्रणालींना मार्जारकुळातील विविध प्राण्यांची नावे द्यायची प्रथा सुरू केली. पहिली ओएस एक्स १०.० "चीता" या नावाने प्रकाशीत झाली, आणि त्यानंतर "पुमा", "जॅग्वार", "पॅंथर", "टायगर", "लेपर्ड", "स्नो लेपर्ड", आणि सर्वात नवीन "लायन" या नावांनी पुढील आवृत्त्या प्रकाशीत झाल्या आहेत. माउंटन लायन ही आवृत्ती अद्याप विकसनशील आहे.
+सर्वांत ताजी आवृत्ती मॅक ओएस एक्स १०.७ लायन आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_1027.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मंगळूर रिफायनरी अँड पेट्रोकेमिकल्स लिमिटेड ( एमआरपीएल ), हा ऑइल अँड नॅचरल गॅस कॉर्पोरेशन (ओएनजीसी) चा एक विभाग आहे जो भारत सरकारच्या पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या मालकीखाली आहे.[१] १९८८ मध्ये स्थापित ही रिफायनरी मंगळुरूच्या मध्यापासून उत्तरेला कटिपल्ला येथे आहे. बाला, कालावार, कुथेतूर, कटीपल्ला आणि अड्यापाडी ही पाच गावे विस्थापित करून रिफायनरी स्थापन करण्यात आली. 
+रिफायनरीची प्रतिवर्षी १५ दशलक्ष मेट्रिक टन तेल प्रक्रिया करण्याची क्षमता आहे आणि प्रीमियम डिझेल (उच्च सीटेन ) तयार करणारी दोन हायड्रोक्रॅकर्स असलेली भारतातील एकमेव रिफायनरी आहे.[२] त्यात प्रतिवर्ष ४४० हजार टन क्षमतेचे पॉलीप्रॉपिलीन युनिट देखील आहे.[३] उच्च ऑक्टेन अनलेडेड पेट्रोलचे उत्पादन करणाऱ्या दोन सीसीआर असलेल्या भारतातील दोन रिफायनरींपैकी ही एक आहे.
+जून २०२० पर्यंत, ७१.६३% शेअर्स ओएनजीसी कडे होते, १६.९५% शेअर्स हिंदुस्तान पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेड कडे होते आणि उर्वरित शेअर्स वित्तीय संस्था आणि सामान्य लोकांकडे होते.[१] एमआरपीएलला २००७ मध्ये भारत सरकारने मिनीरत्न घोषित केले आहे.[४]

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10277.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+
+मॅक ओएस एक्स १०.६ (सांकेतिक नाव स्नो लेपर्ड) ही अ‍ॅपलच्या मॅक ओएस एक्स या घरगुती व सर्व्हर प्रकारच्या संगणकांसाठी असलेल्या संचालन प्रणालीची सातवी महत्त्वाची आवृत्ती आहे. ती मॅक ओएस एक्स लेपर्डची उत्तराधिकारी असून मॅक ओएस एक्स लायनची पूर्वाधिकारी आहे.
+स्नो लेपर्डचे उद्घाटन जून ८, २००९ रोजी अ‍ॅपल वर्ल्डवाइड डेव्हलपर्स मध्ये झाले. २८ ऑगस्ट २००८ मध्ये ही संगणक प्रणाली जगामध्ये जारी करण्यात आली व ती अ‍ॅपलच्या संकेतस्थळावरून विकत घेण्यास उपलब्ध करण्यात आली. एका वापरकर्त्यासाठी या सॉफ्टवेअरची किंमत २९ अमेरिकन डॉलर आहे. या कमी किमतीमुळे तिची पहिली विक्री आधीच्या सर्व ओएस एक्सपेक्षा जास्त होती. मॅक ओएस एक्स लेपर्डच्या उद्घाटनानंतर स्नो लेपर्डचे उद्घाटन जवळजवळ २ वर्षांनी झाले.
+मॅक ओएस एक्स लायन ही ओएस मॅक ओएस एक्स स्नो लेपर्डनंतर प्रकाशित झाली. तिचे प्रकाशन जुलै २०, २०११ रोजी झाले. 
+या विभागास विस्ताराची आवश्यकता आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10285.txt

@@ -0,0 +1,4 @@
+
+मॅक ओएस एक्स लायन (आवृत्ती १०.७) ही अ‍ॅपलच्या मॅक ओएस एक्स या संगणक संचालन प्रणालीची आठवी आवृत्ती असून ती २० जुलै २०११ रोजी प्रकाशित झाली.
+या विभागास विस्ताराची आवश्यकता आहे.
+काही नवीन साधने "बॅक टू दि मॅक" या कीनोटमध्ये ऑक्टोबर २०१० मध्ये घोषित झाली व त्यानंतर फेब्रुवारी २०११ मध्ये अ‍ॅपलचे संकेतस्थळ आणखी माहितीसह अद्ययावत झाले. अ‍ॅपलच्या म्हणण्यानुसार या प्रणालीमध्ये २५०हून अधिक नवीन / बदललेले भाग आहेत.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10302.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मॅककीन काउंटी, पेनसिल्व्हेनिया ही अमेरिकेच्या पेनसिल्व्हेनिया राज्यातील ३६ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+मॅककीन काउंटी, पेनसिल्व्हेनियाची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10322.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+मॅकडोनेल डग्लस एमडी-११ हे अमेरिकन बनावटीचे लांब पल्ल्याचे तीन इंजिनांचे प्रवासी जेट विमान आहे.
+सुरुवातीस मॅकडोनेल-डग्लस व नंतर बोईंगने बनवलेल्या या विमानाची रचना डग्लस डीसी-१० या विमानावर आधारित होती. या विमानाची लांबी डीसी-१० पेक्षा जास्त असून त्याच्या पंखांचा आकार मोठा होता तसेच त्यांवर पंखुड्या (विंगलेट्स) लावलेल्या होत्या. इतर बदलांत छोटे शेपूट, सुधारित एरफॉइल[मराठी शब्द सुचवा]तसेच मिश्र धातूंचा वाढीव उपयोग, इ.चा समावेश होता. यात असलेल्या ग्लास कॉकपिटमराठी शब्द सुचवामुळे हे विमान चालविण्यासाठी तीन ऐवजी दोनच वैमानिकांची गरज असायची.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10325.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+मॅकडोनेल डग्लस ही एक अमेरिकन विमाने व अंतरिक्षप्रवासाशी निगडित साधने बनविणारी संरक्षण कंत्राटदार कंपनी होती. या कंपनीची रचना डग्लस एरक्राफ्ट कंपनी आणि मॅकडोनेल एरक्राफ्ट या दोन कंपन्यांच्या एकत्रीकरणाने १९६७मध्ये झाली. १९९७मध्ये बोईंगने ही कंपनी विकत घेतली. दरम्यानच्या तीस वर्षांत मॅकडोनेल डग्लसने डीसी-१० आणि एफ-१५ ईगल सारखी अनेक प्रवासी आणि लढाऊ विमानांची रचना आणि उत्पादन केले.
+या कंपनीचे मुख्यालय सेंट लुइस लॅंबर्ट आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर होते.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10331.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मॅकडॉनल्ड काउंटी, मिसूरी ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+मॅकडॉनल्ड काउंटी, मिसूरी काउंटीची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10380.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+मॅकलिओड काउंटी ही अमेरिकेच्या मिनेसोटा राज्यातील ८७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र ग्लेनको येथे आहे.[१]
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ३६,७७१ इतकी होती.[२]

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10388.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मॅकहेन्री काउंटी, नॉर्थ डकोटा ही अमेरिकेच्या नॉर्थ डकोटा राज्यातील ५३ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+मॅकहेन्री काउंटी, नॉर्थ डकोटाची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_1039.txt

@@ -0,0 +1,26 @@
+
+मंगळगड ऊर्फ कांगोरी हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक  किल्ला आहे.
+कांगोरीगड हा महाड आणि पोलादपूर तालुक्यांच्या सीमेवरील गड आहे.
+मंगळगडाला जाण्यासाठी तीन-चार मार्ग आहेत. चंद्रगड पाहून तेथून महादेव मुऱ्ह्यामार्गे अंदाजे सहातासांच्या पाय प्रवासानंतर मंगळगडाला पोहोचता येते. या पायी मार्गावर दोनदा डोंगर चढून उतरावा लागतो. 
+भोर-महाड मार्गावर वरंधा घाट आहे. वरंधा घाटाच्या कोकणातील पठारावर माझेरी गाव आहे. या माझेरीतूनही डोंगरदऱ्या, ओढे नाले ओलांडीत सहा - सात तासांच्या जंगलातील पायपिटी नंतर मंगळगड गाठता येतो. महाडकडून भोरकडे जाताना भिरवाडीच्या पायथ्याच्या पिंपळवाडीकडे जाणारा फाटा आहे. या गाडीरस्त्यानेही पिंपळवाडीला तासाभरात पोहोचता येते. शकतो. महाडहूनही ठरावीक वेळेत पिंपळवाडीसाठी एस.टी. बसेस आहेत.
+पिंपळवाडीतून गडावर जाणारी वाट म्हणजे उभा चढ आहे.  चांगल्या चालीने दीड तासात आपण गडावर पोहोचतो. एका उद्‌ध्वस्त झालेल्या दरवाजाच्या अवशेषामधून गडात प्रवेश होतो. गडाचा विस्तार बऱ्यापैकी मोठा आहे. गडाच्या बालेकिल्ल्यावर एका वाड्याचे अवशेष आहेत. उत्तर अंगाला पाण्याची कातळ-कोरीव टाकी आहेत. गडाला एक माची आहे. माची तटबंदीने बांधून काढलेली आहे. कातळमाथ्याच्या खाली दोन लहान सुळके आहेत. त्यांना स्थानिक लोक नवरानवरीचे सुळके म्हणतात. पिंपळवाडीतून जाणारी गडावर जाणारी वाट ही प्रसिद्ध मळवाट आहे आणि आता तिकडून गडावर जाण्यासाठी अर्धा रस्तासुद्धा बांधला आहे
+चौथा रस्ता हा पोलादपूर या तालुक्याच्या ठिकाणापासून अंदाजे २४ किलोमीटर अंतर असलेल्या सडे या गावातून आहे.  सडे गावाच्या पुढे वडघर गावातूनसुद्धा मंगळगडावर जाण्यास दोन रस्ते आहेत. पोलादपुरातीलाच ढवळे या गावातून कांगोरीगडावर जाण्यासाठी ६ तास लागतात
+गोठवली इथून येणारी वाट आणि सडे इथून येणारी वाट ह्या दोन्ही वाटा एका खिंडीत मिळतात.आणि दीड तासाने पिंपळवाडीतून येणारी वाटही तिला मिळते. 
+असे असले तरी, प्रत्यक्ष किल्ल्यावर जाण्यासाठी शेवटी एकच वाट आहे आणि ती ओळखणे सोपे आहे.  मान उंच करून पहिले तर माणसाच्या आकाराचे नवरा-नवरीचे दोन सुळके दिसतात. गडावर जाण्याची एकमेव वाट ह्या सुळक्यांच्या खालूनच जाते. हे सुळके नजरेच्या टप्प्यात ठेवले तर साहसवीरांसाठी कुठूनही गडावर चढाई ���रता येईल.
+शिवाजी महाराजांना जावळी स्वराज्यात हवी होती. पण चंद्रराव मोरे दाद लागू देत नव्हते. त्यांस मारल्याशिवाय राज्य साधत नाही, हे पाहून महाराजांनी मोका हेरला आणि जावळीवर हल्ला केला. मोऱ्यांचा खातमा करून जावळी स्वराज्यात दाखल केली; रायगडापासून कोयनेपर्यंतचा मुलूख स्वराज्यात दाखल केला. रायगड, कांगोरी, चंद्रगड, वाझोटा असे किल्ले स्वराज्यात आले. कांगोरीगडाचे नाव महाराजांनी मंगळगड असे ठेवले.
+हा गड बराच काळ सरदार गोळे यांच्याकडे होता, गायकवाड अन् गोळे यांनी या गड साठी सदैव रक्षण केले आहे 1678 ते 1703 पर्यंत
+या किल्ल्याचा वापर प्रामुख्याने कैदी ठेवण्यासाठी होत असे. संभाजी महाराजांच्या मृत्युनंतर रायगडास वेढा पडला तेव्हां तेथील धन प्रथम कांगोरीगड येथे हलवून त्यानंतर पन्हाळा येथे नेले.यात सरनौबत पिलाजी गोळे यांची भूमिका महत्त्वाची होती
+सुमारे १८१७ या सालात सरदार बापू गोखल्यांनी मद्रास रेजिमेन्टच्या कर्नल हंटर व मॉरिसन या इंग्रज अधिकाऱ्यांना अटक करून मंगळगडावर तुरुंगात ठेवले होते. इ.स १८१८ मध्ये कर्नल पॉथर या इंग्रज सैन्याधिकाऱ्याने हा किल्ला जिंकला.
+मंगळगडाच्या माचीवर कांगोरी देवीचे मंदिर आहे. या उंचीवर येऊन देवीचे दर्शन घेणे अतिशय कष्टप्रद असल्याने भक्तांनी खाली दुधाणेवाडीत या मूर्तीचे एक प्रतिरूप स्थापन करून आपली सोय करून घेतली आहे. वर्षातून एकदा गडावर देवीचा उत्सवही साजरा होतो..
+गडाच्या फेरीमधे तटबंदी, उद्‌ध्‍वस्त दरवाजा, माची, शंकराची पिंडी, दीपमाळ, घरांची जोती इत्यादी पहायला मिळतात. या कांगोरी गडावरून मकरंदगड, प्रतापगड, रायगड, लिंगाणा, असे किल्ले दिसतात. तसेच रायरेश्वर, कोळेश्वर आणि महाबळेश्वरची पठारेही दिसू शकतात.
+गडावर स्वयंपाकाची जुनी भांडी आहेत.
+या मंदिरात दरवर्षी मोठी यात्रा भरते. त्यामुळे त्यासाठी लागणारी भांडीकुंडी गावकऱ्यांनी येथे ठेवलेली आहे. या गडावर मुक्काम करायचा झाल्यास येथेच आपल्याला मुक्काम करता येऊ शकतो. या मंदिराच्या मागे एक छोटी माची गेलेली आहे.
+गडावर खाण्याची सोय नाही. अथवा कोणत्याही प्रकारचे कसलेही दुकान नाही.
+गडावर पाण्याच्या दोन टाक्या आहेत, एक कोरडी, पण दुसरीत पिण्याचे पाणी असते.
+१. चंदगड-महादेव मुऱ्ह्यामार्गे. 
+२. वरंधा घाटाच्या कोकणातील पठारावरल्या माझेरी गावातून.
+३. महाड-भोर रस्त्यावर भिरवाडीच्या पायथ्याच्या असलेल्या पिंपळवाडी फाट्याने जाऊन, मग पिंपळवाडी गावामार्गे.  महाडहून पिंपळवाडीला यायला गाडीने दीड तास लागतो.
+दीड तास ते सात तास.
+सांगाती सह्याद्रीचा
+डोंगरयात्रा - आनंद पाळंदे
+

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10393.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मॅक ओ. एस. एक्स. ही एक संगणक विश्वातील कार्यप्रणाली आहे. ही कार्यप्रणाली अमेरिकेतील अ‍ॅपल ह्या कंपनीद्वारे विकासित आणि वितरीत केली जाते. अ‍ॅपल ही एक नावाजलेली कंपनी असून त्यांच्या मॅकिंटॉश ह्या कार्यप्रणालीचाच पुढचा भाग म्हणून इ.स. २००२ सालापासून ह्या नावाने नवीन विकसित कार्यप्रणाली ते उपलब्ध करून देत आहेत. ही कार्यप्रणाली युनिक्स ह्या कार्यप्रणालीवर आधारलेली आहे. तिची सर्वांत ताजी आवृत्ती मॅक ओएस एक्स १०.७ लायन आहे.
+ओएस एक्स नावामधील "एक्स" हा रोमन अंक "X" असून, तो प्रणालीची दहावी आवृत्ती दर्शवतो. २००२ मधे ओएस एक्स प्रकाशीत करण्याबरोबर अ‍ॅपल कंपनीने स्वतःच्या संचालन प्रणालींना मार्जारकुळातील विविध प्राण्यांची नावे द्यायची प्रथा सुरू केली. पहिली ओएस एक्स १०.० "चीता" या नावाने प्रकाशीत झाली, आणि त्यानंतर "पुमा", "जॅग्वार", "पॅंथर", "टायगर", "लेपर्ड", "स्नो लेपर्ड", आणि सर्वात नवीन "लायन" या नावांनी पुढील आवृत्त्या प्रकाशीत झाल्या आहेत. माउंटन लायन ही आवृत्ती अद्याप विकसनशील आहे.
+सर्वांत ताजी आवृत्ती मॅक ओएस एक्स १०.७ लायन आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10394.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+मॅकिंटॉश (इंग्लिश: Macintosh) अ‍ॅपल या कंपनीचा संगणक आहे.
+हा जानेवारी २४, इ.स. १९८४ साली बाजारात आणला गेला. यामध्ये पाहण्याचा पडदा आणि माऊस अंतर्भूत होता.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10404.txt

@@ -0,0 +1 @@
+दुसरा मॅक्सिमिनस (लॅटिन पूर्ण नाव: गैयस व्हॅलेरियस गॅलेरियस मॅक्सिमिनस दैया ऑगस्टस; २० नोव्हेंबर, २७० - जुलै किंवा ऑगस्ट, ३१३) हा ३०८ ते ३१३ दरम्यान रोमन सम्राट होता.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10438.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+माक्स फोन लाउअ (जर्मन: Max Theodor Felix von Laue) (ऑक्टोबर ९, इ.स. १८७९ - एप्रिल २४, इ.स. १९६०) हा जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ होता. 
+इ.स. १९१४ साली फोन लाउआला क्ष-किरणांच्या विकिरणासंबंधी संशोधनाबद्दल भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले. 
+

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10439.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+माक्स फोन लाउअ (जर्मन: Max Theodor Felix von Laue) (ऑक्टोबर ९, इ.स. १८७९ - एप्रिल २४, इ.स. १९६०) हा जर्मन भौतिकशास्त्रज्ञ होता. 
+इ.स. १९१४ साली फोन लाउआला क्ष-किरणांच्या विकिरणासंबंधी संशोधनाबद्दल भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले. 
+

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10446.txt

@@ -0,0 +1,6 @@
+फ्रेडरिक मॅक्स मुल्लर (६ डिसेंबर, इ.स. १८२३ - २८ ऑक्टोबर, इ.स. १९००) हे एक संस्कृत पंडित होते. वयाच्या १८व्या वर्षी त्यांनी संस्कृतमधील हितोपदेशचा इंग्रजी अनुवाद केला. त्यांचे शिक्षण जर्मनीच्या लीपझिग विद्यापीठात झाले. तेथे ते अरबी, ग्रीक, फारसी, लॅटिन आणि संस्कृत भाषा शिकले.
+लीपझिग, बर्लिन, तसेच पॅरिसमधील अनेक विद्वानांनीं मॅक्स मुल्लर यांना संस्कृत वाङ्मय व तत्संबंधीं तुलनात्मक भाषाशास्त्र, तुलनात्मक धर्म, भारतीय तत्त्वज्ञान  इत्यादी विषयांचा अभ्यास करण्याबद्दल प्रोत्साहन दिलें. १८४८ साली मुल्लर कायमसाठी ऑक्सफोर्डला आले.
+इ.स. १८४९च्या दरम्यान मॅक्समुल्लर यांनी पूर्ण केलेली ऋग्वेदाची संशोधित व प्रमाणित देवनागरी प्रत छापण्यासाठी त्यांना मुद्रक मिळत नव्हता. ऑक्सफर्ड विद्यापीठात राहून मुल्लर यांनी तीन वर्षांच्या खटपटीने हे हस्तलिखित तयार केले होते. देवनागरी लिपीत लिहिलेला मजकूर छापू शकेल असा एकही छापखाना त्यावेळी युरोपात नव्हता. मुल्लर यांनी देवनागरी लिपीत अक्षरे लिहून त्यांचे खिळे तयार केले आणि प्रचंड मेहनतीने भारतीय ऋग्वेदाची पहिली प्रत ऑक्सफर्ड विद्यापीठाने प्रकाशित केली.
+१८५० सालीं मुल्लर अर्वाचीन युरोपीय भाषांचे अध्यापन करू लागले. १८७२ सालीं स्ट्रासबर्ग विद्यापीठात त्यांची व्याख्याने झाली. १८९२ सालीं त्यांना ओरिएंटल काँग्रेसचे अध्यक्ष केले. १८९६ सालीं मुल्लर यांना इंग्लंडच्या प्रिव्ही काउन्सिलवर (सुप्रीम कोर्टावर) नेमण्यात आले.
+तुलनात्मक भाषाशास्त्र, जगातील धर्मांचा तुलनात्मक अभ्यास व संस्कृत भाषा यांविषयीं महत्त्वाचे कार्य आणि ॠग्वेदसंहितेचे संपादन या गोष्टी मॅक्समुल्लरच्या आयुष्यातील महत्त्वाची कामगिरी होय. प्राचीन वेदग्रंथांमध्ये विकास पावलेल्या हिंदूंच्या ईश्वरकल्पनेविषयी मुल्लर यांना खोलवर समज आली होती.
+भारतीय संस्कृत ऋग्वेदाचे संशोधन करण्यापूर्वी मुल्लर यांनी भारतीय वाङ्मय, संस्कृती, ऋषिमुनी, ऋचा, मंत्र यांचाच अभ्यास केला होता. आयुष्यात कधीही भारतात न आलेल्या मॅक्समुल्लर यांना भारताची आणि संस्कृत वाङ्मयाची मोठी ओढ आणि भारतीय संस्कृतीवर प्रेम होते.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10489.txt

@@ -0,0 +1,7 @@
+डॉ. मॅक्सीन बर्नसन (७ ऑक्टोबर, इ.स. १९३५:एस्कनाबा, मिशिगन, अमेरिका - हयात) या सातारा जिल्ह्यातल्या फलटण येथील प्रगत शिक्षण संस्थेच्या संस्थापिका होत. त्या फलटण, हैदराबाद आणि अमेरिकेत येथे वास्तव्य करतात. त्यांनी वयाच्या ८२व्या वर्षीही त्यांचे भाषा समृद्धी संशोधनाचे कार्य चालू ठेवले आहे.
+डॉ. मॅक्सीन बर्नसन यांचा जन्म ७ ऑक्टोबर १९३५ला अमेरिकेतल्या मिशिगन राज्यातील एस्कनाबा येथे झाला. त्यांचे वडील नॉर्वेच्या तर आई फिनलंडच्या विस्थापित कुटुंबातून आल्या होत्या. मिनेसोटाच्या ऑग्सबर्ग कॉलेजमधून बी. ए. केल्यानंतर त्यांनी तेथील शाळेत एक वर्ष इंग्रजी शिकवले आणि त्यानंतर त्यांना न्यू यॉर्क येथील कोलंबिया विद्यापीठातून इंग्रजी विषयात एम्. ए. करण्यासाठी वुड्रो विल्सन फेलोशिप मिळाली. पदवी मिळाल्यानंतर डॉ. बर्नस्टन यांनी आयोवातील डेकोरा येथील ल्यूथर कॉलेजात दोन वर्षे इंग्रजी शिकवले.[१][२]
+बर्नस्टन १९६१ मध्ये प्रथम भारतात आल्या. त्यांनी दोन वर्षे हैदराबादच्या विवेकवर्धिनी कॉलेजात इंग्रजी शिकवले. त्यानंतर त्या अमेरिकेत परतल्या व तेथील पेनसिल्व्हेनिया विद्यापीठात त्यांना भाषाशास्त्र व भारतीय भाषांमध्ये पीएच. डी. करण्यासाठी फेलोशिप मिळाली.[१]
+१९६६ मध्ये बर्नसन यांना पश्चिम महाराष्ट्रातल्या फलटण तालुक्यातील मराठी बोलीमधील सामाजिक विविधता या विषयावर काम करण्यासाठी फुलब्राइट-हेज फेलोशिप मिळाली. पुढे त्यांना अमेरिकन इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडियन स्टडीज कडून भारतात राहून काम पूर्ण करण्यासाठी फेलोशिपही मिळाली. १९७३ मध्ये त्यांची पीएच.डी. पूर्ण झाली.
+भाषाशास्त्रातील संशोधनाबरोबरच डॉ. बर्नसन यांनी त्यांच्या स्नेही जाई निंबकर यांच्यासोबत अमराठी प्रौढांना मराठी शिकवण्यासाठी नऊ पुस्तकांच्या संचावर काम सुरू केले होते. या पुस्तकांमध्ये एक व्याकरणाचे पुस्तक व एक शब्दकोश यांचाही समावेश होता. १९७१ पासून त्यांनी दर वर्षाआड अमेरिकेत जाऊन असोसिएटेड कॉलेजेस ऑफ द मिडवेस्ट इंडिया स्टडीज प्रोग्रॅम अंतर्गत पुण्यात येऊ इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांना स्प्रिंग ओरिएन्टेशन कोर्समध्ये मराठी शिकवणे सुरू केले.[१] त्यासाठी त्यांनी ग्रामीण आणि शालाबाह्य मुलांसाठी रात्रीची शाळा काढली. या शाळेत मुलांप्रमाणेच स्त्रिया आणि प्रौढही येऊ ���ागले. सुरुवातीला मुलांना त्यांच्यात्यांच्या बोलीभाषेतून शिकलेली मुले पंचायतीच्या किंवा आणि नगरपालिकेच्या शाळेत जाण्यासाठी तयार झाली की त्यांना प्रमाण मराठी भाषा शिकवायची, अशा रीतेने मॅक्सीनबाईंनी हजारो मुलांना शिक्षणाची गोडी लावली. 
+एकोणीसशेच्या सत्तरच्या दशकाच्या मध्यातून त्या प्रादेशिक भाषा शालेय शिक्षणाचे माध्यम म्हणून वापरण्याचा पुरस्कार करणारे लेख इंग्रजी व मराठी वर्तमानपत्रांतून लिहू लागल्या. त्या मराठी अभ्यास परिषदेच्या संस्थापकांपैकीही एक होत.
+१९७८ मध्ये डॉ. बर्नसन यांनी आपले अमेरिकन नागरिकत्व रद्द केले व त्या भारतीय नागरिक बनल्या. त्याच वर्षी आपल्या एका मैत्रिणीबरोबर त्यांनी फलटणच्या दलित वस्तीतील शालाबाह्य मुलांना अनौपचारिकरीत्या शिकवण्यास सुरुवात केली. याच कामाची परिणती पुढे हळूहळू प्रगत शिक्षण संस्थेच्या स्थापनेत झाली.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10521.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+मॅजिनो लाइन तथा लिन मॅजिनो ही १९३० च्या दशकात फ्रांसने जर्मनीची आगळीक रोखण्यासाठी केलेली तटबंदी होती. त्याकाळच्या फ्रांसच्या युद्धमंत्री आंद्रे मॅजिनोचे नाव दिलेली ही तटबंदी फ्रांसने स्वित्झर्लंड, जर्मनी आणि लक्झेंबर्गच्या सीमांलगत उभारली होती. बेल्जियम हे पहिल्या महायुद्धात तटस्थ राष्ट्र असल्याने ही तटबंदी बेल्जियमच्या सीमेवर उभारलेली नव्हती. ही तटबंदी म्हणजे भिंत नसून पक्के बंकर, सैन्य आणि रणगाड्यांना अवरोधण्यासाठीचे अडथळे आणि शस्त्रास्त्रसाठ्यांच्या आणि ठाण्यांचा समावेश होता.
+बलाढ्य अशा या तटबंदीला विमाने, सशस्त्र सैन्य तसेच रणगाड्यांविरुद्ध सहजपणे तग धरण्यास शक्य होते. दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुरुवातीस जर्मनीने या तटबंदीला बगल देऊन थेट नेदरलँड्स व बेल्जियमवर हल्ला केला व तेथून फ्रांसवर चढाई केली. असे होणार याचा अंदाज असल्याने फ्रेंच व ब्रिटिश सैन्याने बेल्जियमच्या सीमेवर मोठ्या प्रमाणात जमाव केला होता. आर्देनच्या घनदाट जंगलातून वाट काढणे जर्मन सैन्याला अशक्यप्राय वाटून दोस्त राष्ट्रांनी तेथे अधिक कुमक ठेवली नव्हती. जर्मनीने याचा फायदा घेत तेथून मुसंडी मारली व फ्रेंच आणि ब्रिटिश सैन्याची फळी दुभंगली. ब्रिटिश सैन्याने बेल्जियममधून पळ काढत डंकर्कमधून माघार घेतली. दक्षिणेस जर्मनांच्या कचाट्यात सापडलेले फ्रेंच सैन्य अधिक काळ तग धरू शकले नाही व त्यांनी हार पत्करली.
+अतोनात खर्च करून बांधलेल्या या तटबंदीचा शेवटी फ्रांसला फारसा उपयोग झाला नाही. त्यानंतर मोठ्या प्रमाणात खर्च करून उभारलेल्या व उगीचच सुरक्षिततेची खोटी हमी देणाऱ्या गोष्टींना मॅजिनो लाइन असे हिणकस नाव दिले जाते.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10543.txt

@@ -0,0 +1,12 @@
+मॅटलॅब (MATLAB) हे "MATrix Laboratory"चे संक्षिप्त रूप आहे. मॅटलॅब हे मॅथवर्क्स (MathWorks) या कंपनी द्वारे विकसित केलेली एक बहुआयामी आज्ञावली भाषा (प्रोग्रामिंग भाषा) आणि अंकीय संगणनाचे माध्यम आहे. मॅटलॅबच्या साह्याने मॅट्रिक्स वरील क्रिया, फंक्शन्स आणि डेटाचे प्लॉटिंग, अल्गोरिदमची अंमलबजावणी, वापरकर्ता इंटरफेस तयार करणे आणि इतर भाषांमध्ये लिहिलेल्या प्रोग्रामसह इंटरफेस करता येते. जरी मॅटलॅब हे प्रामुख्याने अंकीय संगणनासाठी असले, तरी एक पर्यायी टूलबॉक्स MuPADच्या साह्याने प्रतीकात्मक संगणन (symbolic computing) क्षमतेमध्ये वापर करता येते. आणि मॅटलॅबचे एक अतिरिक्त पॅकेज, सिम्युलिंक (Simulink), हेडायनॅमिक आणि एम्बेडेड सिस्टमसाठी  ग्राफिकल मल्टी-डोमेन सिम्युलेशन आणि मॉडेल-आधारित डिझाइन यासारख्या सुविधा पुरवते. इ.स. २०२० पर्यंत, मॅटलॅबचे जगभरात चाळीस लाखाहूनही अधिक  वापरकर्ते आहेत. मॅटलॅबचे वापरकर्ते हे अभियांत्रिकी, विज्ञान आणि अर्थशास्त्र अशा विविध पार्श्वभूमी असलेल्या क्षेत्रातून येतात.
+मॅटलॅबचा शोध गणितज्ञ आणि संगणक प्रोग्रामर क्लीव्ह मोलर यांनी लावला आहे. मॅटलॅबची कल्पना त्यांच्या 1960च्या पीएचडी थीसिसवर आधारित होती. मॅटलॅबला १९८४ मध्ये लास वेगास येथील ऑटोमॅटिक कंट्रोल कॉन्फरन्समध्ये व्यावसायिकदृष्ट्या पहिल्यांदाच प्रसिद्ध करण्यात आले.
+मॅटलॅब ऍप्लिकेशन मॅटलॅब प्रोग्रामिंग भाषेभोवती तयार केले आहे. मॅटलॅब ऍप्लिकेशनच्या सामान्य वापरामध्ये "कमांड विंडो" एक परस्पर गणितीय शेल म्हणून वापरणे किंवा मॅटलॅब कोड असलेल्या मजकूर फाइल्स कार्यान्वित करणे समाविष्ट आहे.
+कमांड विंडोचा वापर
+
+मॅटलॅब मध्ये आलेख सादरीकरणाचे वैशिष्ट्ये हे खुप चांगल्या पद्धतीने एकत्रित केली आहेत. उदाहरणार्थ, साईन फलनाचा आलेख  x आणि y या दोन सदिशांमधून आलेख तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. आज्ञावलीःसाइन फलनाची खालील आकृती तयार होते:
+
+मॅटलॅब च्यासाह्याने त्रिमितीय आलेखांचे देखील अध्ययन करता येते:
+मॅटलॅब च्यासाह्याने ग्राफिकल यूजर इंटरफेस (GUI) ऍप्लिकेशन्स विकसित करता येतात.[१]  वापरकर्ता आंतरफलक (UI- User Interface)  एकतर प्रोग्रॅमॅटिक पद्धतीने किंवा GUIDE आणि App Designer सारख्या व्हिज्युअल डिझाइन वातावरणाचा वापर करून तयार केले जाऊ शकते.[२][३]
+मॅटलॅबला इतर भाषांमध्ये लिहिलेल्या प्रोग्रामसह इंटरफेस करता येते. C, JAVA,.NET, Perl, Fortran सारख्या भाषेत लिहीलेल्या आज्ञावली व त्यामधील सामाविष्ट असलेली फलने यांचा वापर मॅटलॅब मध्ये करता येतो.
+२०२० मध्ये अमेरीकेच्या निर्बंधामुळे मॅटलॅबने दोन चिनी विद्यापीठातून आपली सेवा रद्द केली. आणि चिनी माध्यातून याच्यावर प्रत्युत्तर म्हणून असे म्हणण्यात आले की याला मुक्त-स्रोत पर्यायांचा वापर वाढवून आणि देशांतर्गत पर्याय विकसित करून प्रतिसाद दिला जाईल.[४]
+मॅटलॅब वर्षातून दोनदा आवृत (अपडेट) केले जाते. प्रत्येक नवीन आवृत्तीमध्ये नवीन वैशिष्ट्यांसह मॅटलॅबची सुधारीत आवृत्ती प्रकाशीत केली जाते.[५] ११ मार्च २०२१ मध्ये मॅटलॅब ९.१० (MATLAB 9.10) म्हणजेच R2021a तर २२ सप्टेंबर २०२१ मध्ये मॅटलॅब ९.११ (MATLAB 9.11) म्हणजेच R2021bचे प्रकाशन  करण्यात आले आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10544.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मॅथ्यू जेम्स मॅटी पॉट्स (२९ ऑक्टोबर, १९९८:इंग्लंड - ) हा  इंग्लंडकडून २०२२ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि जलद-मध्यमगती गोलंदाजी करतो.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10545.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+
+
+मॅट्स विलॅंडर (ऑगस्ट २२, इ.स. १९६४ - ) हा स्वीडनचा टेनिस खेळाडू आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10571.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+मॅडिसन काउंटी ही अमेरिकेच्या न्यू यॉर्क राज्यातील ६२ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र वॅम्प्सव्हिल येथे आहे.[१] २०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ६८,०१६ इतकी होती.[२]
+मॅडिसन काउंटीची रचना १८०६ मध्ये झाली. या काउंटीला अमेरिकेच्या चौथ्या राष्ट्राध्यक्ष जेम्स मॅडिसन यांचे नाव दिलेले आहे.[३] मॅडिसन काउंटी सिरॅक्यूझ नगरक्षेत्राचा भाग आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10588.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मॅडिसनव्हिल हे टेक्सासच्या मॅडिसन काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र आहे. इ.स. २००० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ४,१५९ होती.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_1060.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मंगळूर विधानसभा मतदारसंघ कर्नाटक विधानसभेचा मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ दक्षिण कन्नड लोकसभा मतदारसंघात असून दक्षिण कन्नड जिल्ह्यात मोडतो.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10608.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मॅथियास जिंटर (१९ जानेवारी, इ.स. १९९४ - ) हा जर्मनीचा फुटबॉल खेळाडू आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10609.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मॅथ्यू व्हॅलब्वेना (फ्रेंच: Mathieu Valbuena;  २८ सप्टेंबर १९८४ (1984-09-28), ब्रूज, जिरोंद) हा एक फ्रेंच फुटबॉल खेळाडू आहे. २०१० सालापासून फ्रान्स राष्ट्रीय संघाचा भाग असलेला व्हॅलब्वेना २०१० व २०१४ फिफा विश्वचषक तसेच युएफा यूरो २०१२ ह्या स्पर्धांमध्ये फ्रान्ससाठी खेळला आहे. २००६ पासून व्हॅलब्वेना फ्रान्सच्या लीग १मधील ऑलिंपिक दे मार्सेल ह्या क्लबासाठी खेळत आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10623.txt

@@ -0,0 +1,4 @@
+[[{{{दिनांक}}}]], [[इ.स. {{{वर्ष}}}]]
+दुवा: [{{{source}}}] (इंग्लिश मजकूर)
+जॅक लीच (२२ जून, १९९१:सॉमरसेट, इंग्लंड - ) हा  इंग्लंडकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.
+त्याने न्यू झीलंडविरूद्ध ३० मार्च २०१८ रोजी कसोटी पदार्पण केले.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10686.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मॅनहॅटन हे न्यू यॉर्क शहराच्या ५ उपनगरांपैकी एक उपनगर आहे. मॅनहॅटन जगातील जगातील सर्वाधिक शक्तिशाली आर्थिक केंद्रांपैकी एक आहे.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_1070.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मंगळूर शहर दक्षिण विधानसभा मतदारसंघ कर्नाटक विधानसभेचा मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ  लोकसभा मतदारसंघात असून  जिल्ह्यात मोडतो.

dataset/scraper_7/batch_14/wiki_s7_10710.txt

@@ -0,0 +1 @@
+मँडोलिन हे एक तंतुवाद्य आहे.