rus,agx,ava,azj,che,dar,kum,lbe,lez,nog,rut,tab,tkr
КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН,ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКИН КОНСТИТУЦИЯ,ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ КОНСТИТУЦИЯ,ДАҒЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КОНСТИТУСИЈАСЫ,ДАГЕСТАН РЕСПУБЛИКИН КОНСТИТУЦИ,ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЛА КОНСТИТУЦИЯ,ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАНЫ КОНСТИТУЦИЯСЫ,ДАГЪУСТТАН РЕСПУБЛИКАЛУЛ КОНСТИТУЦИЯ,ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАДИН КОНСТИТУЦИЯ,ДАГЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЪ КОНСТИТУЦИЯСЫ,ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАДИД КОНСТИТУЦИЕ,ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАЙИН КОНСТИТУЦИЯ,ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКІАЙНА КОНСТИТУЦИЕ
Принята Конституционным Собранием 10 июля 2003 года,Конституционный Собранил 10 июлдин 2003 исан кьабул акьуне,Конституциялъулаб Собраниялъ къабул гьабуна 2003 соналъул 10 июлалда,,Конституцин кхеташоно 2003 шеран 10 июлехь,2003-ибил дусла июльла 10-личиб Дагъистан Республикала Конституцияла Собраниели кьабулбарибси саби,Конституция Жыйын 2003-нчю йыл 10-нчу июльда къабул этген,Кьамул бувсса Конституцион Мажлисрал 2003-ку шинал июльданул 10-ний,Конституционный Собраниди 2003-йисан 10-июлдиз кьабулна,(Конституционный Собраниди 2003-йисан 10-июлдиз къабулна),Кьабыл выгъыра Конституциедид Иджласара 10 июлес 2003 сыда,Конституцияйин Собраниейи 2003-пи йисан 10-пи июлиъ кьабул гъапӀну,2003-ъэсди сенни 10 июлыл Конституциейни Иджласын кьабыл гьавъуна
,"ДегишиӀвелар ва алава хьакьубар: 12 октябрь 2003 исан, 4 апрель, 8 декабрь 2006 исан, 6 октябрь 2008 исан, 3 февраль 2009 исан, 5 апрель, 3 ноябрь 2010 исан, 14 июнь 2012 исан, 29 апрель, 13 декабрь, 2013 исан, 17 февраль, 26 сентябрь 2014 исан, 12 февраль, 10 апрель 2015 исан","Хиса-басиялгун ва тӀаде жубаялгун: 2005 соналъул 12 декабралда, 2006 соналъул 4 апрелалда, 8 декабралда, 2008 соналъул 7 октябрялда, 2009 соналъул 3 февралалда, 2010 соналъул 5 апрелалда, 3 ноябрялда, 2012 соналъул 14 июналда, 2013 соналъул 29 апрелалда, 13 декабралда бахъараб ДРялъул Президентасул указалда 2014 соналъул 17 февралалда, 26 сентябрялда, 2015 соналъул 12 февралалда, 10 апрелалда къабул гьарурал законазда рекъон",,"Хийцамаш а, тӀедузарш а долуш 2005 ш. 12 октябрера, 2006 ш. 4 апрелера, 8 декабрера, 2008 ш. 7 октябрера, 2009 ш. 3 февралера, 2010 ш. 5 апрелера, 3 ноябрера, 2012 ш. 14 июнера, 2013 ш. 29 апрелера, 13 декабрера, 2014 ш. 17 февралера, 26 сентябрера, 2015 ш. 12 февралера, 10 апрелера","2005 ибил дусла октябрьла 12-личирадти, 2006 ибил дусла апрельла 4-личирадти ва декабрьла 8-личирадти, 2008 ибил дусла октябрьла 7-личирадти, 2009 ибил дусла февральла 3-личирадти, 2012 ибил дусла апрельла 5-личирадти ва ноябрьла 3-личирадти, 2012 ибил дусла июньла 14-личирадти, 2013 ибил дусла апрельла 29- личирадти ва декабрьла 13-личирадти, 2014 ибил дусла февральла 17-личирадти ва сентябрьла 26-личирадти, 2015 ибил дусла февральла 12-личирадти, апрельла 10-личирадти дарсдешуначил ва чеимцӀадешуначил","2005-нчи йыл 12-нчи октябрде, 2006-нчы йыл 4-нчю апрелде, 8-нчи декабрде, 2008-нчи йыл 7-нчи октябрде, 2009-нчу йыл 2-нчи февральда, 2010-нчу йыл 5-нчи апрелде, 3-нчю ноябрде, 2012-нчи йыл 14-нчю июнда, 2013-нчю йыл 29-нчу апрелде, 13-нчю декабрде, 2014-нчю йыл 17-нчи февральда, 26-нчы сентябрде, 2015-нчю йыл 12-нчи февральда этилген алышынывлар ва къошумлар булан","2005-ку ш. октябрьданул 12-ний, 2006-ку ш. апрельданул 4-ний, декабрьданул 8-ний, 2009-ку ш. февральданул 3-ний, 2010-ку ш. апрельданул 5-ний, ноябрьданул 3-ний, 2012-ку ш. июньданул 14-ний, 2013-ку ш. апрельданул 29-ний, декабрьданул 13-ний, 2014-ку ш. февральданул 17-ний, сентябрьданул 26-ний, 2015-ку ш. февральданул 12-ний, апрельданул 10-ний дурсса дахханашивурттащал ва ххибавурттащал","2005-йисан 12-октябрдиз, 2006-йисан 4-апрелдиз, 8-декабрдиз, 2008-йисан 7-октябрдиз, 2009-йисан 3-февралдиз, 2010-йисан 5-апрелдиз, 3-ноябрдиз, 2012-йисан 14-июндиз, 2013-йисан 29-апрелдиз, 13-декабрдиз, 2014-йисан 17-февралдиз, 26-сентябрдиз, 2015-йисан 12-февралдиз, 10-апрелдиз кухтур дегишвилер ва алаваяр кваз","Туьрленислери эм косымшалары ман: 2005-йыл 12 октябрь, 2006-йыл 4 апрель, 8 декабрь, 2008-йыл 7 октябрь, 2009-йыл 3 февраль, 2010-йыл 3 ноябрь, 2012-йыл 14 июнь, 2013-йыл 13 декабрь, 2014-йыл 17 февраль, 26 октябрь, 12 февраль, 10 апрель 2015-йыл","12 октябрес 2005 сыда, 4 апрелес не 8 декабрес 2006 сыда, 7 октябрес 2008 сыда, 3 февралес 2009 сыда, 5 апрелес не 3 ноябрес 2010 сыда, 14 июнес 2012 сыда, 29 апрелес не 13 декабрес 2013 сыда, 17 февралес не 26 сентябрес 2014 сыда, 12 февралес не 10 апрелес 2015 сыда, хъыъыр ад дегишвалдымыхъван на ара артухды, кихьийинмыхъван","Дигиш`валар ва аьлава апӀбарра кади: 2005-пи йисандин 12-пи октябрь, 2006-пи йисандин 4-пи апрель, 8-пи декабрь, 2008-пи йисандин 7-пи октябрь, 2009-пи йисандин 3-пи февраль, 2010-пи йисандин 5-пи апрель, 3-пи ноябрь, 2012-пи йисандин 14-пи июнь, 2013-пи йисандин 29-пи апрель, 13-пи декабрь, 2014-пи йисандин 17-пи февраль, 26-пи сентябрь, 2015-пи йисандин 12-пи февраль, 10-пи апрель","Авудни таарыхбышыл ыхьайни бадал гьавъийбышка ва оохъа хъадийбышка сана: Октябрын 12 2005-ъэсын сен, апрел ын 4-ле, декабрын 8-ле 2006-ъэсын сен, октябрын 7-ле 2008-ъэсын сен, феврал ын 3-ле 2009-ъэсын сен, апрел ын 5-ле, ноябрын 3-ле 2010-ъэсын сен, июнын 14 2012-ъэсын сен, апрел ын 29-ле, декабрын 13-ле 2013-ъэсын сен, феврал ын 17, сентябрын 26 2014-ъэсын сен, феврал ын 12, апрел ын 10-ле 2015-ъэсын сен"
"Мы, многонациональный народ Республики Дагестан - составная часть многонационального народа Российской Федерации, исторически объединившегося в единое государство, сознавая ответственность за сохранение единства Дагестана, гражданского мира и согласия, выражая приверженность идеалам социальной справедливости, демократии и правового государства, признавая приоритет прав и свобод человека и гражданина, исходя из общепризнанных принципов равноправия и самоопределения народов, стремясь к становлению гражданского общества и созданию благоприятных условий для свободного развития всех дагестанцев, принимаем КОНСТИТУЦИЮ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН.","Хьин, парамиллетин Дагъустан Республикин халкъ – паярикас хьунай пара миллетарин Российин Федерацин, тарихи сад эй гунтӀ акьунай хӀьукумат, аннамиш акьай джавабдаргӀвел Дагъустанин садгӀвел ухӀуб бадала гражданарин исляхӀгӀвел, терефдаргӀвел ахӀа курарин сациальный хӀахъгӀвелари, демократи ва правовой хӀукумати хӀисаб акьай, сифтагӀвел инсанин ва гражданинин эхтиярар ва азадгӀвел, сифта башламиш акьай вариттари хӀисаб акьунде принципариас сад – суман праваяр и чпичеб хӀар акьайде халкъари, чалишмиш акьай граждан общество арайил адиб бадала ва дуьхӀейде азадгӀвелилда вари дагъустанвияр уьдигӀти ушуб бадала, кьабул акьая ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКИН КОНСТИТУЦИЯ.","Нижеца, тарихияб къагӀидаялда, цогояб пачалихъалде цолъараб, гӀемермиллатазулаб Дагъистаналъул халкъалъ, Дагъистаналъул цолъи, гӀадамазда гьоркьоб рекъел цӀуниялъе ва рагӀи дандеккей букӀинабиялъе гӀоло, жавабчилъиги бичӀчӀун, социалияб ритӀухълъиялъул, демократиялъул ва ихтиярал цӀунулеб пачалихъалъул идеалазул рахъ кколеблъиги загьир гьабулаго, тӀолго инсанияталъул мурадазул ва халкъазда гьоркьосел ихтияразул нормабазул, инсанасулгун гражданинасул ихтияразул ва эркенлъабазул тӀадегӀанлъиги бичӀчӀун, халкъазул ихтиярал ращалъиялъул ва жидерго ишал жидецаго тӀуразаризе рес букӀинабиялъул киназго къабул гьарурал къагӀидабиги хӀисабалде росун, киналго дагъистаниял эркенго церетӀеялъе санагӀатал шартӀал гӀуцӀизе жигарги бахъулаго, къабул гьабулеб буго ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ КОНСТИТУЦИЯ.","Биз Дағыстанын чохмилләтли халглары, РФ бир һиссәсијик, тәркибиндә тарихи олараг јашајырыг, Дағыстанын бүтөвлүјүнү дәрк едәрәк, вәтәндаш әмин-аманлығы, һәмрәјлији наминә, социал әдаләтлијини үстүн тутараг, һүгуги м әсәләләрә әсасән, вәтәндаш һүгугларынын горунмасы наминә, үмуми бәрәбәрлик принсипләринә даир, вәтәндаш ҹәмијјәти јаратмаг ҹәһди илә, Дағыстан Республикасынын вәтәндашларынын азад инкишафы үчүн шәраит јаратмаг наминә бу Конститусијаны гәбул едирик.","Оха, Дагестан Республикин дукхакъаьмнех лаьттачу халкъо — историн яхаллехь цхьааллин пачхьалкхехь цхьаьнакхеттачу Россин Федерацин дукхакъаьмнийн халкъан цхьа дакъа долчу, Дагестанехь цхьаалла, гражданийн барт а, машар а ларбарехь тхешан жоьпалла хууш, адамашна юккъахь нийсо ларъярехьа, демократин, бакъонийн пачхьалкхан Іалашонаш кхочушъярехьа тхаьш хилар хоуьйтуш, адамийн а, гражданийн а бакъонаш, маршо уггар хьалха ларъян езаш хилар къобал а деш, массара тІеэцна халкъийн цхьатера бакъонаш хиларе а, шайн кхоллам халкъаша шаьш билгалбаккхаре а гІерташ, гражданийн юккъаралла дІахІотто а, берриге дагестанхой маьрша кхиарна а бегІийла хьелаш кхолла лаамца тІеоьцу ДАГЕСТАН РЕСПУБЛИКИН КОНСТИТУЦИ.","Нушани, тарихла манзиллизир цаси пачалихълизи цалабикибти Россияла Федерацияла дахъал миллатунар халкълизибад декӀархӀебиркуси бутӀали сарти Дагъистан Республикала дахъал миллатунар халкъли, Дагъиста цадешлис, адамтала ургар даршудеш ва балгундеш кавлахънилис нушани дихути жавабкардеш иргъули, социальный бархъдешла, демократияла ва правола хъулчиличиб белшунси пачалихъла дурхъати мурадунас нушала мардеш иргъахъули, адамла ва гражданинна ихтиярти ва азаддешуни селисалра гьалар чедиъни марбирули, халкъанала бутӀацугдешра ва чула кьисмат чули белгибируси биънила лебтанилра мардарибти тяхӀуртазибад гъуни кайсули, гражданинтани бузахъуси общество гьунчибикахъес ва, лебилра дагъистанланти азаддешла агикьяйдализиб гьалабяхӀ башахъес багъандан, къулайти шуртӀри гӀердуцес къайгънадиркьули, ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЛА КОНСТИТУЦИЯ кьабулбирулра.","Биз Дагъыстан Республиканы кёп миллетли халкъы Россия Федерацияны тарихи ёлунда бирлешген кёп миллетли халкъыны составына гиребиз, Дагъыстанны бирлигин, ватандаш парахатлыгъын ва ризилигин сакълавда жаваплыкъгъа тюшюне туруп, ихтиярланы ва демократияны, социальный тюзлюкню идеалларын якълай туруп, адамны ва ватандашны ихтиярлары биринчи ерде экенни англай туруп, бары да халкълар къабул этген тенг ихтиярлыкъны ва халкъланы оьз къысматын оьзлер белгилев къайдасына таянып, ватандаш жамиятны амалгъа геливюне, бары да дагъыстанлыланы эркин оьсювюне онгайлы шартлар яратма къаст эте туруп, ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАНЫ КОНСТИТУЦИЯСЫН къабул этебиз.","Жу, тарихрайну цасса паччахӀлугъраву цачӀун хьусса, Аьрасатнал Федерациялул халкъуннал бутӀану хъанахъисса Дагъусттан Республикалул чӀявусса миллатирттая сакин хьусса халкъ, Дагъусттаннал цашиву, граждан дакьаву ва ислахӀшиву ядаврихлусса жаваблушин кӀулну, социал аьдлулул, демократиялул ва ихтиярлусса паччахӀлугърал идеаллал чул бувгьуми бушиву ккаккан дуллай, инсаннал ихтиярду ва тархъаншивуртту хьхьичӀуншиву бакӀрайн ласлай, халкъуннал архӀалсса ихтиярдал ва цала бияла цахьва бушиврул гьарналгу бакӀрайн ларсъсса принципру гьанулун ларсун, граждан жяматлугъ щаллу хъанахъишиврийн ва циняв дагъусттанлутал тархъанну хьхьичӀунмай хьунсса къулайсса сантирдайн букканмур буллай, къамул буллай буру ДАГЪУСТТАН РЕСПУБЛИКАЛУЛ КОНСТИТУЦИЯ.","Чна, Россиядин Федерациядин гзаф миллетрин векилрикай ибарат халкьдин къакъудиз тежер пай мир, тарихда са государствода тупламиш хьанвай, гзаф миллетрин векилрикай ибарат Дагъустан Республикадин халкьди, Дагъустандин садвал, гражданрин арада ислягьвал ва меслятвал хуьнин патахъай жавабдарвал аннамишуналди, социальный жигьетдай гьахълувилин, демократиядин ва адалатлу государстводин эрзиманрин тереф хуьзвайди къалуруналди, инсандинни гражданиндин ихтияррихъ ва азадвелерихъ артуханвал авайди гьисаба къунапди, халкьарихъ барабар ихтиярар хьунин ва абуру чпин кьадар-кьисмет чпи тайинарунин вирида гьисаба къунвай принципрал бинеламиш хьуналди, гражданвилин общество арадал гъиз ва вири дагъустанвияр азаддаказ вилик фин патал къулай шартӀар яратмишиз чалишмиш хьуналди, ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАДИН КОНСТИТУЦИЯ къабулзава","Биз, ДР-сынынъ коьп миллетли халкы – РФ-сынынъ коьп миллетли халкынынъ туьзуьвши кесеги, таьрихлик бир патшалык косылувшы, Дагыстаннынъ бирлигин саклав, гражданлык татымлык эм разыласув уьшин яваплык сезип, социаллык дурыслыкка, демократиядынъ эм ыхтыярлык патшалыктынъ идеалларына болымлыкты билдире келе, аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыярынынъ эм эркинлигининъ сыйын анълай келе, халклардынъ артык анълык тенълик ыхтыярлык эм оьз-оьзин белгилев принциплериннен шыга келе, баьри дагыстаншылардынъ гражданлык ямагатын аяк уьстине салувга эм эркинли оьсуьв уьшин онъайлы аьллер туьзуьвге ымтыла келе, ДАГЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЪ КОНСТИТУЦИЯСЫН кабыл этип аламыз.","Е, Дагъыстан Республикадид балад миллетмыд халкъ - Россиядид Федерациедид, балад миллетмыйкла къула йибкьыр ад эккед халкъдид са пай виъи, гьаатхӀыд тарихди ара каӀчӀуд са хӀукиметек, Дагъыстандид саваӀлид, аслаӀхваӀлид, ва мыслахӀатдид къула, джыбра ана, праводид хӀукиметед гьакь-хӀасабдыхьван, демократиедыхьван рази виъине, илсындид ихдияр на азадвалды лаъ халкъара, миллетмыра кеетӀир ад яшяйишейкла ва бараабарваӀликла каӀчӀур, ватанагьалыйишды азадды умумиет вишин бадана ва сиъин дагъыстандабишды аваданваӀлис не лаъхьуъ ваӀлис къуллух ваъара, е къабыл ваъар а ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАДИД КОНСТИТУЦИЕ.","Учу тарих шагьид дубхьну саб вуйи государствойиз сатӀи гъахьи, Урусатдин Федерацияйин гизаф миллетарикан ибарат вуйи дагъустандин халкьди, Дагъустандин сабвал, ватандашвалин ислягьвал ва мясляатвал ибхбан жавабдарвал гъисс апӀури, инсаниятди гъазанмиш гъапӀу имими кьиматлувал ва вари дюньяйин ихтиярарин къайдйир, инсандин ва ватандашдин ихтиярар заан къанажагълувалиндар вуйивал гьисабназ гъадагъури, халкьарин барабар ихтиярар ва чпин хушниндярякъ улупувалин аьдати шартӀар фикирназ гъадагъури, гражданвалин жямяаьтлигъдихъна гъюз ва вари дагъустанлийир азадвалинди артмиш хьпаз ужудар шараитар яратмиш апӀуз кьаст ади, ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАЙИН КОНСТИТУЦИЯ кьабул апӀувача.","Шы, геед миллетбынани Россие Федерациейни халкъни джур дёохьени пайеехьа гидхьу, таарыхни ахарее са джигеехьа садийни, геед миллетбынани Дагъыстан РеспубликӀайни халкъын, Дагъыстанна садибваала, миллетбышда гьамбазийваала ва санабийваала гьивааджийс джаваб хьувий ацӀахьа, иджтимаи аӀдаалатни, демократиейни ва къаануныл` идхьынийни девлетни сурак` вухьай гьагва, инсанна ва ватандашна гьуӀкьукь ва азадийваала кьома вухьай кьабыл гьаъы, миллетбышын гыргыни дюн`йел кьабыл гьаъийн – къаанунее барабарба вухьай ва джон таале джо гьаӀл` гьаъий назарее аххы, ватандашаршын джемиййет къушмыш гьаъы, гыргыни дагъыстанлыбышын раӀгьаӀтба гьихьа абкӀынийс лезимын шарааит гьаъас чалышмышеебхьа, ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКӀАЙНА КОНСТИТУЦИЕ кьабыл гьааъана."
ГЛАВА 1. ОСНОВЫ КОНСТИТУЦИОННОГО СТРОЯ,1-ПУ КИИЛ. КОНСТИТУЦИОННЫЙ КЪУРУЛУШДИИ БИНАЯР,ТӀОЦЕБЕСЕБ БЕТӀЕР. КОНСТИТУЦИЯЛЪУЛАБ ГӀУЦИЯЛЪУЛАБ КЬУЧӀАЛ,БӨЛМӘ 1. КОНСТИТУСИЈА РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ӘСАСЛАРЫ,1 КОРТА. КОНСТИТУЦИН ДІАХІОТТАМАН БАХХАШ,БЕКІ 1. КОНСТИТУЦИЯ ХІЯСИБСИ ХІУКУМАТЛА ХЬУЛЧНИ,1 БАШ. КОНСТИТУЦИЯ КЪУРУЛУШНУ КЮРЧЮСЮ,1-МУР БАКӀ. КОНСТИТУЦИЯЛИЙНУССА НИЗАМРАЛ ГЬАНУРДУ,1 КЬИЛ. КОНСТИТУЦИОННЫЙ КЪУРУЛУШДИН ДИБАР,1-НШИ БАСЫ. КОНСТИТУЦИЯ КУРЫЛЫСЫНЫНЪ НЕГИЗЛЕРИ,1 КЪУЛ. КОНСТИТУЦИЕДИД КУЬКБЫР,1-ПИ КІУЛ. КОНСТИТУЦИЯЙИН ГЬУРУЛУШДИН БИНИЙИР,ФАСИЛ 1. КОНСТИТУЦИЕЙНИ СИСТЕМЫН КӀЕДЖАР
"1. Республика Дагестан - Дагестан есть единое демократическое правовое государство в составе Российской Федерации, выражающее волю и интересы всего многонационального народа Дагестана. Наименования Республика Дагестан и Дагестан равнозначны.","1. Дагъустан Республика – Дагъустан сад иде демократин правовой хӀукумани Российин Федерацин составигӀ, Дагъустанин вара парамиллетарин халкьдин агвар акьайде мурадар ва метлебар. Дагъустан Республика ва Дагъустан турар са магӀна э.","1. Дагъистан Республика – Дагъистан ккола Россиялъул Федерациялде гъорлъе унеб гӀемермиллатазулаб Дагъистаналъул тӀалабал ва мурадал загьир гьарулеб суверенияб, цогояб, демократияб пачалихълъун. Дагъистан Республика ва Дагъистан абурал цӀаразул буго цого магӀна.","1. Дағыстан Республикасы РФ тәркибиндә, өз халгларынын марағыны горујан вә ифадә едән демократик вә һүгуги бир һөкүмәтдир. Дағыстан Республикасы вә Дағыстан адлары ејнидир.","1. Дагестан Республика – Дагестан Россин Федерацина юкъайогІуш, Дагестанеpа дукхакъаьмнех лаьттачу дерриге халкъан лаам а, хьашташ а кхочушдеш йолу юкъара демократически бакъонан пачхьалкх ю. Дагестан Республика а, Дагестан а цІераш цхьабосса лелош ю.","1. Дагъистан Республика — Россияла Федерациялизи каберхурси, дахъал миллатунар Дагъиста лебилра халкъла кьасчебдеш ва мурадлуни иргъахъуси бутІали сабси цаси, демократси, правола хьулчиличиб белшунси пачалихъ саби. Дагъистан Республика ва Дагъистан ибти уми чула кьадри-кьимат хІясибли цагъунти сари.","1. Дагъыстан Республика – Дагъыстан Россия Федерацияны составында бирлешген, Дагъыстанны кёп миллетли халкъыны гьаракатын ва пайдасын якълайгъан тенг ихтиярлы, демократ пачалыкъ. Дагъыстан Республика ва Дагъыстан деген атлар бир маънаны бере.","1. Дагъусттан Республика – Дагъусттан му Аьрасатнал Федерациялувун духлахисса Дагъусттаннал чӀявусса миллатирттая сакин хьусса щалагу халкьуннал бияла ва мурадру ккаккан буллалисса цасса демократсса ихтиярлусса паччахӀлугъри. Дагъусттан Республика тӀиссагу, Дагъусттан тӀиссагу цӀардал мяънарду цара цар.","1. Дагъустан Республика Россиядин Федерациядик квай, гзаф миллетрин векилрикай ибарат Дагъустандин вири халкьдин кьаст ва интересар къалурзавай сад тир, демократвилин, адалатлу государство я. Дагъустан Республика на Дагъустан лагьай тӀварарин метлеб сад хьтинди я.","1. Дагыстан Республикасы Россия Федерациясынынъ составында бирлик демократиялык ыхтыярлы патшалыгы болады, Дагыстаннынъ баьри де коьп миллетли халкынынъ бирлигин эм кызыксынувын коьрсетуьвши. Дагыстан Республикасынынъ аты эм Дагыстан бир тенъ маьнеде.","1. Дагъыстан Республика Дагъыстан виъи саед, демократиедид гьаӀдалатдид хӀукимет, Россиядид Федерациедик ара кид, балад миллетмыйкла ибаратды, халкьдид йикӀы гьад къайгъумыд дерде ад.","1. Дагъустан Республика — Дагъустан Урусатдин Федерацияйин дахилнаъ айи, Дагъустандин гизаф миллетарикан ибарат вуйи вари халкьдин кьастар ва метлебар уьрхру саб вуйи, демократвалин ихтиярарин государство ву. Дагъустан Республика ва Дагъустан саб метлеб айи гафар ву.","1. Дагъыстан РеспубликӀа – Дагъыстан, геед миллетбынани Дагъыстанни халкыын аӀрзу ва марахбы кьома гьиваджен, са дибнан, кьаануныл идхьынийн, Россие Федерациейни таркибеедын демократик девлет вод. Дагъыстан РеспубликӀа ва Дагъыстан джуваббы са маӀьнайл вод."
"2. Республика Дагестан имеет свою Конституцию и законодательство, соответствующие Конституции Российской Федерации и федеральному законодательству. Конституция Республики Дагестан и законы Республики Дагестан, принятые по предметам ведения Республики Дагестан, имеют прямое действие и применяются на всей территории Республики Дагестан.","2. Дагъустан Республикихъ уьчин Конституция и законодательство хъая, Российин Федерацин ва Федерацин законодательствойис дуьз иде. Дагъустан Республикикин Конституция ва Дагъустан Республикикин законар, кьабул акьунде Дагъустан Республики файшуб бадала, хъая дуьз тагӀсир ва ишлемиш акьая вари Дагъустан Республикикин вари джигайрил.","2. Дагъистан Республикаялъул буто, Россиялъул Федерациялъул Конституциялде ва федералиял законал гӀуциялде ва гьел рахъиялде (законодательство) данде кколеб жиндирго Конституция ва законал. Дагъистан Республика цебе бачиналъе къабул гьарурал законал ва Дагъистан Республикаялъул Конституция хӀалтӀула Дагъистан Республикаялъул тӀолабго ракьалда.",2. Дағыстан Республикасынын Конститусијасы Русија Федерасијасынын федерал ганунлары илә тәнзимләнмиш вә онлара там ујғундур. Гәбул едилмиш Конститусија вә Дағыстан Республикасынын ганунлары республиканын һәр јериндә һәјата кечирилә биләр вә инкаредилмәз һүгүгә маликдир.,"2. Дагестан Республикин Россин Федерацин Конституцица а, федеральни законодательствоца а цхьаьна йогІуш шен Конституци а, законодательство а ю. Дагестан Республикин гІуллакхаш дІадахьаран предметаш тІехь тІеэцна йолу Дагестан Республикин Конституци а, Дагестан Республикин законаш а дуьххьал дІа болх беш а, Дагестан Республикехь массанхьа пайдаоьцуш а ду.","2. Дагъистан Республикала сунес хасбарибси Конституция, Россияла Федерацияла Конституцияличи ва Федерацияла цархІилти законтачи лайикьти законти лерти сари. Дагъистан Республикали къелгІердикес хасдарибти секІлала бяхІчибизуни хІясибли кьабулдарибти Дагъистан Республикала Конституция ва Дагъистан Республикала законти дархьаначи дузути сари ва Дагъистан Республикала лерилра мер-мусаличир дузахъути сари.",2. Дагъыстан Республиканы Россия Федерацияныкине къыйышагъан оьзюню Конституциясы ва законодательствосуна къыйышагъан федерал законодательствосу бар. Дагъыстан Республиканы Конституциясыны ва Дагъыстан Республиканы законларыны тувра гючю бар ва Дагъыстан Республиканы бары да территориясында къоллана.,"2. Дагъусттан Республикалул дуссар Аьрасатнал Федерациялул КонституциялуцӀун ва федерал кьануннацӀун бавкьусса цала Конституциягу, кьануннугу. Дагъусттан Республика дачин даврил хӀакъираву кьамул бувсса Конституциягу, Дагъусттаннал Республикалул кьануннугу тӀайла-тӀайланна зузиссар, ишлагу дуллалиссар Дагъусттан Республикалул щаллагу территориялий.",2. Дагъустан Республикадихъ Россиядин Федерациядин Конституциядихъ ва федеральный законодательстводихъ галаз кьазвай вичин Конституция ва законодательство аваз жеда. Дагъустан Республикадин Конституция ва Дагъустан Республикадин ихтиярдик кутунвай месэлайрай кьабулнавай Дагъустан Республикадин законар арада масад авачиз къуватда жеда ва абур Дагъустан Республикадин вири территорияда ишлемишда.,2. Россия Федерациясынынъ Конституциясынынъ эм федераллык закон болдырувынынъ тийисли болатаган Дагыстан Республикасынынъ оьзининъ Конституциясы эм закон болдырувы бар. Дагыстан Республикасынынъ кол астындагы предметлер бойынша алынган Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы эм Дагыстан Республикасынынъ законлары Дагыстан Республикасынынъ территориясында туврадан-тувра аьрекетли эм кулланылады.,"2. Дагъыстан Республикадыхда ад йиъи джуды Конституцие ва закон, уйгъунды Россиядид Федерациедид Конституциедис ва федерал закондис. Дагъыстан Республикадид Конституцие не Дагъыстан Республикадид законбыр, кьабыл гьыгъыр ад хӀукимет выгынид джегьетмыхьван, ишлег гьаъад йиъи сиъин Дагъыстан Республикади.",2. Дагъустан Республикайиз Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз ва федеральный кьанунариз тялукь вуйи чан Конституция ва гьюкмар а. Дагъустан Республикайин Конституция ва Дагъустан Республика кІули гъабхбаан вуйи месэлийириан кьабул гъапІу Дагъустан Республикайин гьюкмар (кьанунар) яркьу гьяракат айидар ву ва Дагъустан Республикайин вари жилиин ишлетмиш апІуру.,"2. Дагъыстан РеспубликӀайхъа, Россие Федерациейни Конституциейс ва федерал кьаанунбышыс сикӀы, чина Конституцие ва кьаанунбы вод. Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие ва Дагъыстан РеспубликӀа идаара гьавъийни ишшыс хьетӀан Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы, джуваб дена Дагъыстан РеспубликӀайни гыргыни джигабышее ишлемишехьенбы."
"3. Человек, его права и свободы являются высшей ценностью. Признание, соблюдение и защита прав и свобод человека и гражданина - обязанность государства.","3. Инсан, гин эхтиялар ва азадгӀвелар э зурба девлет. Гуьр кьабул акьуб, ухӀуб эхтияр ва азадгӀвелар инсандин ва гражданиндин – буржи э хӀукуматин.","3. Инсан, гьесул ихтиярал ва эркенлъаби ккола бищунго тӀадегӀанал хазинабилъун. Инсанасул ва гражданинасул ихтиярал ва эркенлъаби къабул гьари, дурусго тӀуразари ва гьел цӀуни ккола пачалихълъул тӀадаб ишлъун.","3. Инсанын азадлығы, онун һүгүглары али дәјәрләрдир. Онларын һәјата кечирилмәси дөвләт тәрәфиндән горунур вә бу дөвләтин өһдәлијидир.","3. Адам, цуьнан бакъонаш а, маршонаш а уггаре лакхара мехалла ю. Адаман а, гражданинан а бакъонаш, маршонаш къобальяр, кхочушъяр, ларъяр а – пачхьалкхан декхар ду.","3. Адам, илала ихтиярти ва азаддешуни бегІлара дурхъати лигІматуни сари. Адамла ва гражданинна ихтиярти ва азаддешуни мардарни, дузахъни ва далтахъни пачалихъла чебла саби.","3. Адам, ону ихтиярлары ва эркинлиги оьр багъалар гьисаплана. Адамны ва ватандашны ихтиярларын, эркинлигин къабул этмек ва сакъламакъ – пачалыкъны борчу.","3. Инсан, ганал ихтиярду ва тархъаншивуртту яла бюхттулмур ххазинану хъанахъиссар. Инсаннал ва гражданиннал ихтиярду ва тархъаншивуртту ккаллишиву, дуруччаву ва ядаву – му паччахӀлугърал буржри.","3. Инсан, адан ихтиярар ва азадвилер кьилин ивир я. Инсандин ва гражданиндин ихтиярарни азадвилер гьисаба кьуна, абурал амал авун ва абур хуьн государстводин буржи я.","3. Аьдем, онынъ ыхтыяры эм эркинлиги йогары болмакка саналады. Аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыярын эм эркинлигин санав, тутув эм яклав – патшалыктынъ борышы.","3. Илсан, гьанийды ихдиярбыр на азадвалды эн лаъ хъуд кьимет ад карбыр йиъи. ХӀасаб гьыъын, кьула йыгын ва ухӀун ихдиярбыр на азадвалды илсиндид ва ватанагьалыед-хӀукиметед маджбырды вазифа виъи.","3. Инсан, дугъан ихтиярар ва азадвалар варитІан заан кьиматлудар ву. Инсандин ва ватандашдин ихтиярар ва азадвалар гъисабназ гъадагъувал, кІулиз адагъувал ва уьрхювал государствойин буржи ву.","3. Инсан, джуна гъуӀкьукь ва азадийваала энке гьыранын кар гъыӀсаб эхье. Инсаныс гъыӀрмаӀт, инсанна ва ватандашна гъуӀкьукь ва азадийваала гозет гьавъий ва къорамыш гьавъий – девлетин бордж вод."
"4. Власть в Республике Дагестан осуществляет ее многонациональный народ непосредственно, а также через органы государственной власти и органы местного самоуправления. Высшим непосредственным выражением власти народа являются референдум и свободные выборы. Никто не может присваивать власть в Республике Дагестан.","4. Дагъустан Республики власть парамиллетарин халкьди кӀили хая, генара хӀукуматин властин органари ва органари джигайин самоуправлениин. КӀилин ибара акьубан властин э референдум ва азад сечкияр. Сайфасра хьафтава Дагъустан Республики, власть уьчис фацас.","4. Дагъистан Республикаялда власталъул бетӀергьанлъун ккола гьелъул гӀемермиллатазулаб халкъ ва гьелъ гьеб власть гӀумруялде бахъинабула битӀахъего жинцаго ва пачалихъиялаб власталъул ва гьединго бакӀалъулал жидецаго жидеего нухмалъи гьабулел органазул кумекалдалъун. Халкъалъ жиндирго власть загьир гьабиялъул тӀадегӀанаб, битӀахъегояб къагӀидалъун ккола референдум ва эркенал рищиял тӀоритӀи. Дагъистан Республикаялда власть жиндихъего босизе, гьелда кверщел гьабизе лъиданиги кӀоларо.","4. Дағыстан Республикасында һакимијјәтчилијини онун чохмилли әһалиси өзү вә дөвләт гурумларынын, јерли өзүнүидарәетмә органларынын васитәси илә һәјата кечирир. Республикада али сијаси рәј референдум вә азад сечки јолу илә һәјата кечирилир. Һеч кәс республикада һакимијјәти әлә кечирә билмәз.","4. Дагестан Республикехь Іедалан гІуллакхаш кхочушдо дукхакъаьмнех долчу цуьнан халкъо, ткъа иштта пачхьалкхан Іедалан органашкахула а, меттигехь урхалладаран органашкахула а. Халкъан Іедалан уггаре лакхара тІегІа ду референдум а, маьрша харжамаш а. Дагестан Республикехь цхьаннен а йиш яц Іедал дІалаца.","4. Дагъистан Республикализиб хІукумат илала дахъал миллатунар халкъли бархьаначи бузахъуси саби, илкьяйдали хІукуматла органти ва мерличир чус чули гьуни чебиахъути органти ургали. ХІукумат халкъла биъни бархьаначи чебиахъути бегІлара чихъти даражлумази халдирути сари референдум ва азадли дурадуркІути выборти. Дагъистан Республикала хІукумат сунескабарес чисалра ихтияр агарси саби.","4. Дагъыстан Республиканы гьакимлигин кёп миллетли халкъы туврадан-тувра яшавгъа чыгъара, олай да гьакимликни пачалыкъ къурумларындан ва оьз ишин оьзлер юрютеген къурумлардан таба. Халкъыны оьр тувра гьакимлигин референдум ва эркин сайлавлар яшавгъа чыгъара. Дагъыстан Республиканы гьакимлигине еслик этме биревге де ихтияр берилмей.","4. Дагъусттан Республикалийсса хӀакимлугъ иширайн дуккан дуллалиссар ганил цила чӀявусса миллатирттая сакин хьусса халкьуннал цала тӀайла-тӀайланнагу, мукунна паччахӀлугърал хӀакимлугъралми органнайхчӀингу, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнайхчӀингу. Халкьуннал хӀакимлугъ аьлтту дансса яла лараймур тӀайла-тӀайланнасса ккаккияну хъанахъиссар референдумру ва тархъансса бувчӀавуртту. ЩищачӀав къашайссар Дагъусттан Республикалийсса хӀакимлугъ цалалуш дуллан.","4. Дагъустан Республикада власть адан гзаф миллетрин векилрикай ибарат халкьди арада масад авачиз вичи, гьакӀни государстводин властдин органар ва чкадин самоуправленидин органар арада аваз кьилиз акъудда. Референдум ва азад сечкияр власть арада масад авачиз халкьдив гвайди кьилин дережада къалурун я. Дагъустан Республикада гьич садазни власть вичинди яз кьадай ихтияр авач.","4. Дагыстан Республикасында власть онынъ коьп миллетли халкы ман йорыгына, солай ок патшалык властиннен эм ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органларыннан этилинеди. Халк властининъ йогары туврадан-тувра коьрсетими референдум эм эркинли сайлавлар боладылар. Дагыстан Республикасында властьтти эш бирев байырлап болмайды.","4. Дагъыстан республикадид хӀукум выгыргара гьадид балад миллетмыйкла кьула йибкьыд халкьдире, гьадыла савайинди хӀукум кьула выгыргара хӀукиметдид тешкилатмыра на Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыра. Эн лейихды, халкьдире джуды хӀукум кьула выгыргад тешкилатбыр йиъи референдум на азадды сечкибыр. Сынийис ки, Дагъыстан республикади, ихдияр ад диш хӀукумдар-валды джу джуды хыӀваӀ лювшус.","4. Дагъустандиъ суверенитет кІулиз адабгъурайир ва государствойин гьюкмин мядан дидин гизаф миллетарикан ибарат вуйи халкь ву. Дагъустан Республикайиъ гьюкум гизаф миллетарикан ибарат вуйи халкьди, хъа гъацира государствойин гьюкум гъабхбан органарилантина йишван (ерли) идара апІбан идарийири кІулиз адабгъуру. Халкьдин гьюкмар гьякьлуди ачухъ апІрудар референдум ва азад вуйи сечкиир гъахувал ву. Дагъустан Республикайиъ гьич сарихъанра гьюкум чахьна бисуз шулдар.","4. Дагъыстан РеспубликӀее оӀлка идаара гьаъий, хыле ихтиярнани, геед миллетбынани Дагъыстан халкыни ва гьамыд гьоӀкууматни органбышди ва джигабы чиледъалхъа идаара гьаъани органбышди гуджука ишеехъа илгъечӀе. Халкни гьаакимиййетин оӀлка идаара гьаъани ишее чиледъалхъа ыхьай референдумеейи азад сечкибышее къедже. Дагъыстан РеспубликӀее шавухъа джад гьаакимиййет джулхъа сааъас ихтияр дешын."
"5. Республика Дагестан основана на единстве равноправных народов Дагестана, единой и неделимой для всех дагестанцев Родине. Действия, нарушающие мирную совместную жизнь народов Дагестана, являются антиконституционными.","5. Дагъустан Республика бина садхьуба са джуьрейин эхтиярар файе Дагъустанин халкьарикас, сад иде ва пай акьас дахьайде вари дагъустанвияр бадала Ватани. Курар, чӀир акьайде са джигайин исляхӀгӀивелин Ӏуьмуьр Дагъустанин халкьарин хӀисаб акьайе конституцис акси давайде.","5. Дагъистан Республика гӀуцӀун буго, ихтиярал ращадал Дагъистаналъул халкъазул цолъиялда, киналго дагъистаниязе цогояб ва бикьулареб ВатӀаналда, Дагъистаналъул халкъазул ракӀлилаб цадахъаб гӀумру хвезабулел, гьеб цӀунуларел ишал Конституциялде данде чӀараллъун рикӀкӀуна.","5. Дағыстан Республикасы онун сарсылмаз ејни һүгүгә малик халгаларыны бирлији үзәриндә гурулуб вә онларын бөлунмәз вәтәнидир. Халгларын сүлһ һәјатыны позан һәрәкәтләр гејри-гануни, Конститусијаја зидд һесаб олунур.","5. Дагестан Республикин бух бу Дагестанеpа цхьатерра бакъонаш йолчу халкъийн цхьаалла, берриге дагестанхойн цхьаъ бен боцчу а, бекъалур боцчу а Даймахкахь. Дагестанеpа халкъийн машарехь цхьаьна дахар дохорна тІехьажийна гІуллакхаш Конституцина дуьхьал ду.","5. Дагъистан Республика акІахъубси саби, лебилра дагъистанлантас цаси ва бутІес асухІебируси ВатІан саби. блин, Дагъиста бутӀацутти ихтияртачилти халкъанала цадешла хьулчиличиб. Дагъиста халкъанала даршути, цахӀнарти гӀямру дулъути баркьудлуми Конституцияличи къаршитази халдирути сари.","5. Дагъыстан Республика Дагъыстанны тенг ихтиярлы халкъларыны бирлигине, дагъыстанлыланы барысыны да тенг ва бёлюнмейген Ватанына кюрчюленген. Дагъыстанны халкъларыны парахат, бирликдеги яшавун бузагъанлыкъ Конституциягъа къаршы чыгъа.",5. Дагъусттан Республика Дагъусттаннал ихтиярду архӀалсса миллатирттал цашиву ва циняв дагъусттанлутуран цасса ва дачӀин къашайсса Ватанну хъанахъишиву гьануну ларсун сакин дурну дуссар. Дагъусттаннал миллатирттал цачӀусса куннащал кув бавкьусса оьрму лиян буллалисса ишру Конституциялийн къарщимину хъанахъиссар.,"5. Дагъустан Республика Дагъустандин барабар ихтиярар авай халкьарин садвилел, вири дагъустанвийрихъ сад тир ва пайи-паяр ийиз тежер Ватан аваз хьунал бинеламиш жезва. Дагъустандин халкьарин ислягь, саналди тир уьмуьр чӀурзавай гьерекатар Конституциядиз акси гьерекатар я.","5. Дагыстан Республикасынынъ тенъ ыхтыярлы халкларынынъ бирлигинде Дагыстан Республикасы негизленеди, оьз Эллине баьри дагыстаншылардынъ бирлиги эм бузылмаслыгы ман. Дагыстан халкларынынъ татымлык бирлик яшавын бузувшылар конституцияга карсы боладылар.","5. Дагъыстан республика тешкил выъыр ад виъи джуды, барабарды ихдиярбыр хад миллетмыд саваӀлыхьван, мысна кьатӀ хъиджикисды, дагъыстандабишды Ватан кал. Дагъыстандид халкьдид аслаӀхды яшайиш чӀир гьаъас хьур кьула гыргад гвалахбыр хӀасаб гьаъара Конституциедис хӀаксид гвалахбырна.","5. Дагъустан Республика барабар ихтиярар айи Дагъустандин халкьарин гаф сабвалин, вари дагъустанлуйириз саб вуйи ва пай апІуз даршлу Ватандин шартІариин биналамиш дубхьна. Дагъустандин халкьарин сатӀланди вуйи ислягь уьмур чӀур апӀру гьяракатар Конституцияйиз къаршу вуйидар ву.","5. Дагъыстан РеспубликӀа Дагъыстанни барабарна гъуӀкьукьнани миллетбышди садибвалее ибхьын воб, гыргыни дагъыстанлыбышди мее, садибнана ва джур дёохьена Ватан воб. Дагъыстанни халкъбышда санаб вуккеккана саакитна ыӀмыӀр позмушааъан гьаракатбы – конституциейс хъодкуда хъуӀдооӀнбы гьыӀсаб ээхье."
"6. В Республике Дагестан гарантируется защита прав всех народов и национальных меньшинств, проживающих на ее территории, в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральным законодательством и общепризнанными принципами и нормами международного права и международными договорами. Республика Дагестан признает и уважает национально-культурную и историческую самобытность народов Дагестана, создает условия для сохранения и развития их культурных и исторических традиций. Каждому из народов гарантируется равное право на защиту жизненных интересов на конституционной основе.","6. Дагъустан Республики гарантия ицӀая вари халкьарин ва миллтарин эхтияр ухӀуб, бицӀи территориярил яшамиш хьайде Российин Федерацин Конституция асаслу иде, Федеральный закондательствойил вариттари кьабул акьунай принципарил ва кьайдайрил, международний ихтиярарил ва договорарил, Дагъустан Республики кьабул акьая ва хӀуьрмет акьая национально-культурный ва тарихан ва уьчис талукь иде самобытность Дагъустанин халкьарин шартӀар арайис хая ухӀуб ва уьдигӀти ушуб бадала гуьррин культурин ва тарихин гӀадатар. Гьар халкьдис гарантия ицӀая са джуьрейин ихтиярар ухӀуб бадала Ӏуьмуьрдин терефар конституцин бинайил алдий.","6. Дагъистан Республикаялда ракӀчӀараб божилъи букӀинабула, гьелъул ракьалда гӀумру гьабулел киналго халкъазул ва гӀисинал миллатазул ихтиярал, Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, федералиял законалда ва тӀолалго къабул гьарурал къагӀидабазда, халкъазда гьоркьосел ихтиярул нормабазда ва халкъазда гьоркьосел къотӀи-къаязда рекъон цӀунизе. Дагъистан Республикаялъ адаб гьабула Дагъистаналъул щибав миллаталъул культурияб, тарихияб ва миллияб хаслыялъул, шартӀал гӀуцӀула Дагъистаналъул халкъазул культура ва тарихиял гӀадатал цӀуниялъе. Дагъистаналъул щибав халкъалъул ракӀчӀей букӀинабула Конституциялъул кьучӀалда рекъон гьезул гӀумруялъулал мурадал цоцада ращадго цӀунизе рукӀиналье.","6. Дағыстан Республикасында јашајан халгларын вә милли ҹәмијјәтләрин һүгүглары Русија Федерасијасынын Конститусијасы, федерал ганунлары, тәсдиг олунмуш үмуми бәјнәлхалг принсипләри вә нормалары, бәјнәлхалг разылашмалары васитәси илә горунур. Дағыстан Республикасы бүтүн халгларын милли-мәдәнијјәтини, тарихи бәнзәрсизлијини таныјыр вә онларын горунуб сахланмасы, мәдәни-тарих әнәнәләринин инкишаф етмәси үчүн шәраит јарадыр. Һәр бир халг бәрабәр һүгүгә маликдир вә өз һәјат марагларыны Конститусијаја әсасән горуја биләр.","6. Дагестан Республикехь кхочушдо цуьнан махкахь дехаш долчу дерриге халкъийн а, кегийчу къаьмнийн а бакъонаш ларъяр Россин Федерацин Конституцица а, федеральни законодательствоца а, дуьненаюкъара бакъонийн а, дуьненаюкъара бартбарийн а массара къобалийнчу нормашца а, принципашца а хила ма-деззара. Дагестан Республикехь къобальеш а, ларамбеш а Дагестанан халкъийн къоман-культурин а, историн а башхаллаш, церан культурин, историн ламасташ лардан а, кхио а хьелаш кхуллу. ХӀора а халкъана тешам ло Конституцин буха тӀехь шайн дахаран Ӏалашанаш ларъян царна цхьатерра бакъо хилийта.","6. Дагъистан Республикали, Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи ва, лебтанилра мардарибти дунъяла халкъани-ургабси правола тяхӀяр-кьяйдаличи ва дунъяла халкъани-ургарти вягӀдуртачи барили, илала мер-мусаличиб хӀербирути лебилра халкъанала ва чула лугӀи камти миллатунала ихтиярти датахъес хъяблаайсули саби. Дагъистан Республикали Дагъиста халкъанала миллат, культура ва тарих хӀясибти хасдешуни мардирули сари ва илдала хӀурматбирули саби, культурала ва тарихла гӀядатуни калахъес ва гьаладяхӀ дашахъес хӀяжатти шуртӀри алкӀахъули сари. Гьарили миллатлис Конституцияла хьулчиличир бутӀацутти ихтиярти ва гӀямрула мурадуни далтахъес хъяблаайсули саби.","6. Россия Федерацияны Конституциясына, Федерал Законодательствосуна Дагъыстан Республиканы территориясында къабул этилген къайдалагъа ва ихтиярлыкъны халкъара нормаларына ва халкъара дыгъарлагъа гёре яшайгъан халкъланы ва аз миллетлени ихтиярлары якъланажакъгъа инамлыкъ бериле. Дагъыстан Республика Дагъыстанны халкъларыны милли культура ва тарихи онгачалыгъын къабул эте ва огъар абур эте, оланы культурасын ва тарихи мердешлерин сакъламакъ учун шартлар ярата. Гьар халкъны Конституцияны кюрчюсюнде яшавлукъ пайдасы ва тенг ихтиярлары якъланажакъгъа инамлыкъ бериле.","6. Дагъусттан Республикалий ялапар хъанахъисса циняв миллатирттан ва мюрш миллатирттан Аьрасатнал Федерациялул КонституциялуцӀунгу, федерал кьануннацӀунгу, дунияллул дянивсса аьмсса принципирттацӀунгу, нормардацӀунгу, дунияллул дянивсса икьраллацӀунгу даркьусса ихтиярду дуруччаврил гарантия дуллалиссар. Дагъусттан Республикалий ккаллину дуссар Дагъусттаннал миллатирттал миллийну-культурийсса ва тарихийсса цивцивппану хъанахъишиву ккаккан дуллалисса аьдатру, ми дуруччинсса ва хьхьичӀуннай дансса шартӀругу сакин дуллалиссар. Гьарцагу миллатран оьрмулул мурадру буруччавансса архӀалсса ихтиярду дуллалисса Конституциялул гьанулийнусса гарантия дуссар.","6. Дагъустан Республикада Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законодательстводал ва международный праводин вирида гьисаба кьунвай принципрал ва нормайрал, международный договоррал асаслу яз, адан территорияда яшамиш жезвай вири халкьарин ва кьадардал гьалтайла ина чпикай тӀимил авай халкьарикай тирбурун ихтиярар хуьн заминламишда. Дагъустан Республикади Дагъустандин халкьарихь милли, культурадин ва тарихдин жигьетдай авай кьетӀенвилер гьисаба кьада ва абуруз гьуьрметда, абурун культурадин ва тарихдин адетар хуьн ва вилик тухун патал шартӀар яратмишда. Дагъустандин халкьарикай гьар садаз конституционный бинейрал алаз уьмуьрдин интересар хуьн патал сад хьтин ихтияр заминламишда.","6. Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык закон болдырув эм ортак саналган принциплери мен эм халклар ара ыхтыяр эм халклар ара договорларыман келисли болып, онынъ территориясында яшайтаган баьри халклардынъ эм аз миллетлердинъ ыхтыярларын яклав Дагыстан Республикасында гарантияланады. Дагыстан Республикасында Дагыстан халкларынынъ миллет-культуралык эм таьрихлик оьзлик болымлыгын санайды эм сыйлайды, таьрихлик эм культуралык аьдетлерин саклавга эм оьстируьвге аьллер туьзеди. Халклардынъ аьр бирисине конституциялык негизинде яшавдынъ кызыксынувларын яклавга тенъ ыхтыяр гарантияланады.","6. Дагъыстан республикадире упхуӀре сиъин халкьдид не цӀамды миллетмыд ихдиярбыр, ешемиш дуруъуд джуды накьвуды, ара хана Россиядид Федерациедид конституциедыхьван, федерал законмыхьван ва сиъинди кьабыл гьыъыр ад принципмыхьван на кьадармыхьван, бейнелхалкъ арыди ад правомыд на разивалдымыд. Дагъыстан республикадире хыӀваӀ лаӀпшура ва кьимет гъана халкъара медениет не тарих. Дагъыстандид миллетмыд, эккед кьарарбыр халкъара ухуӀн ва инкишаф гьыъын бадана медениетдид не тарихдид гьаӀдалатбыр. ХӀар са халкъдис махӀкемене вылцӀара ихдиярбыр, ухӀус джуды гьуӀмурдид кьайгъу-дердибыр, Конституциедире ягъаӀад кал.","6. Дагъустан Республикайиъ чан жилиин яшамиш шулайи вари халкьариз ва цӀиб кьадарнаъди яшамиш шулайи миллетарин вакилариз барабар ихтиярар тувуз заминвал а – Урусатдин Федерацияйин, федералин гьюкмарин (къанунарин), вари дюньяйиъ тасдикь духьнайи шартӀарин ва ихтиярарин бинайиин алди. Дагъустан Республикайи Дагъустандин халкьарин культурайинна тарихнан аьдативалин тереф уьбхюру ва гьюрмат апӀуру, гьядрарин культурайин ва тарихдин кьиматлувалар уьрхбан ва артмиш апӀбан бадали шараитар яратмиш апӀуру. Гьярсаб халкьдиз конституцияйин бинайиин алди чпин уьмрин метлебар уьрхюб метлебниинди барабар ихтияр тувуз заминвал улупуру.","6. Дагъыстан РеспубликӀайн, Россие Федерациейни Конституциейс, федерал кьаанунбышыс, гыргыни дюнйел кьабыл гьаъийни бейналхалкъ кьаанунбы ва дагаворбышди принципбышыс ва нормабышыс сикӀы, чини торпагъыл ешемишоохьени гыргыни миллетбышын ва милли кӀылваалананбышын гъуӀкьукьбы къорамыш гьаъас имкан гьоолена. Дагъыстан РеспубликӀайн, Дагъыстанни миллебышда милли-маӀдаӀни ва таарыхбышле хъабына джоссикӀываала кьабыл гьавъу, чис гьыӀрмаӀт гьааъана ва манбышын маӀдаӀни ва таарыхбышле хъадийн аӀдатбы гъиваджес ва инкишаф гьаъас шарааит гьаъан. Гьарни миллетис, конституциее гьагванчыс сикӀы, джос лезимын марахбы къорамыш гьаъас имкан гьоолена."
"7. Государственная власть в Республике Дагестан осуществляется на основе разделения на законодательную, исполнительную и судебную. Органы законодательной, исполнительной и судебной власти самостоятельны.","7. ХӀукуматин власть Дагъустан Республики кьили хая пай акьуна законодательный исполнительный ва судебный. Законодательный, исполнительный, судебный властин органар кӀилди э.","7. Дагъистан Республикаялда пачалихъалъулаб власть гӀумруялде бахъинабула законал рахъиялъул, гьел тӀуразариялъул ва судальулаб бутӀабазде бикьиялъул нухалдальун. Законал рахъиялъул, гьел тӀуразариялъул ва судальулаб власталъул органал жалго жидедаго чӀараллъун рукӀуна.","7. Дағыстан Республикасында дөвләт һакимијјәти ганунвериҹи, иҹраетмә, мәһкәмә органлары илә һәјата кечирилир. Бу гурумлар сәрбәст фәалијјәтә маликдир.","7. Дагестан Республикехь пачхьалкхан Ӏедалан гӀуллакхаш кхочушдо законаш кхолларан, кхочушдаран, суьдан а дакъошка декъаран буха тӀехь. Законш кхолларан а, кхочушдаран а, суьдан а Ӏедалш шакъаьстина ду.","7. Дагъистан Республикализиб пачалихъла хӀукумат бузахъуси саби законти далкьарахънила, илди дузахънила ва хӀянчи суданала кьялуби хӀясибли азадли дуртӀнила хьулчиличиб. Законти далкьарахъути, илди дузахъути органи ва суданала органти хъархӀерагарли дузути сари.","7. Дагъыстан Республиканы пачалыкъ гьакимлиги Закон яратывчу, яшавгъа чыгъарыв ва суд гьакимлик булан яшавгъа чыгъарыла. Закон яратывчу, яшавгъа чыгъарыв ва суд гьакимлик гьариси онгача.","7. Дагъусттан Республикалий паччахӀлугърал хӀакимлугъ щаллу дайссар, кьанунну сакин даву, биттуршин ва суд личӀи баву гьанулун ларсун.","7. Дагъустан Республикада государстводин власть законар акъуддай, исполнительный ва суддин властдиз паюнин бинедаллаз кьилиз акъудда. Законap акъуддай, исполнительный ва суддин властдин органрихъ кьилдинвал аваз жеда.","7. Дагыстан Республикасында патшалык власти закон болдырув, толтырув эм судебный болдырув негизинде яшавга эндириледи. Закон болдырув, толтырувшы эм судебный власть органлары оьз эрклилер.","7. Дагъыстан республикади, девлитдид хӀукум выгыргара джурана: закон игъивед, закон кьула выгыргад, са ки суддид. Закон игъивед, закон кьула выгыргад са ки суддид тешкилатбыр, джурана адбыр йиъи.","7. Дагъустан Республикайиъ государствойин гьюкумдарвал гьюкмар адагъру, тамам апӀру ва суддин гьюкмариз пай апӀбиинди кӀулиз адабгъуру. Гьюкмар адагъру, тамам апӀуру ва суддин идарйири гьюкумдарвал чпи чипланди кӀулиз адабгъуру.","7. Дагъыстан РеспубликӀее девлетин гьаакимиййет кьаанун гьувийлхъа, йидж иджраа гьавъийлхъа ва маӀгькамайлхъа джурхьа, ишеехъа илгъечӀе. Кьаанун гьоолен, йидж иджраа гьааъан ва маӀгькамайн органбы гьаарынбы чиледъалхъа вод."
"8. Государственную власть в Республике Дагестан осуществляют Глава Республики Дагестан, Народное Собрание Республики Дагестан, Правительство Республики Дагестан, суды Республики Дагестан. Система органов государственной власти Республики Дагестан устанавливается настоящей Конституцией в соответствии с основами конституционного строя Российской Федерации и общими принципами организации законодательных (представительных) и исполнительных органов государственной власти субъектов Российской Федерации, установленными федеральным законом.","8. ХӀукуматин власть Дагъустан Республики идара акьая Дагъустан Республикикин КӀили, Дагъустан Республикикин Халкьдин Собрани, Дагъустан Республикикин Правительствойи, Дагъустан Республикикин судари. ХӀукуматин властин органарин система Дагъустан Республики Конституцилди тайин акьая. Российин Федерацин конституционный кьурулушдин бинайрин талукь эй ва уртах иде принципарин законодательный ва исполнительный органарин хӀукуматин властин субъектарин Российин Федерацин, Федеральный законари тайин акьунай.","8. Дагъистан Республикаялда пачалихъалъулаб власть тӀубазабула Дагъистан Республикаялъул бетӀерас, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъ, Дагъистан Республикаялъул судаз. Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулаб власталъул органазул система гьаб Конституциялда рекъон, Россиялъул Федерациялъул конституциялъулаб гӀуцӀиялъул кьучӀазда дандекколеб куцалда ва федералияб законалъ чӀезарурал, Россиялъул Федерациялъул субъектазул пачалихъалъулаб власталъул органазул законал рахъиялъул (рищарал) ва исполнительниял органазул гӀаммал принципал гӀуцӀиялда рекъонккезабун чӀезабула.","8. Дөвләт һакимијјәтини Дағыстан Республикасында дөвләт башчысы, республиканын Халг мәҹлиси, республика назирләр кабинети, республика мәһкәмәләри иҹра едир. Бу систем Конститусија ганунларына әсасән гурулур вә Русија Федерасијасынын дөвләт федерал ганунларына истинадән, ганунвериҹи органларын, иҹра гурумларынын,дөвләт органларыны вә федерал ганунларын РФ субјектләринә верилмиш сәлаһијјәтинин үмуми принсипләринә ујғундур.","8. Дагестан Республикехь пачхьалкхан Ӏедалан болх дӀахьо Дагестан Республикин Куьйгалхочо, Дагестан Республикин Халкъан Гуламо, Дагестан Республикин Правительствос, Дагестан Республикин суьдаша. Дагестан Республикин пачхьалкхан Ӏедалан органийн къепе дӀахӀоттайо хӀокху Конституцис Россин Федерацин Конституцин дӀахӀоттаман баххашца а, федеральни законо хӀиттийначу Россин Федерацин законаш кхолларан (векалийн) а, субъектийн пачхьалкхан Ӏедалан кхочушдаран органийн а юкъарчу принципашца нийса ма-хиллара.","8. Дагъистан Республикализиб пачалихъла хӀукумат бузахъуси саби Дагъистан Республикала Халалли, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели, Дагъистан Республикала Правительстволи, Дагъистан Республикала суданани. Дагъистан Республикала пачалихъла хӀукуматли органтала кабиз алкӀахъуси саби иш Конституцияличи, Россияла Федерацияла Конституцияличи ва Федерацияла законтачи, Россияла Федерацияла субъектунала пачалихъла хӀукуматла законти далкьарахънила (вакилдешла) ва исполнительный органтала бузерила цахӀнарти тӀалабуначи барили.","8. Дагъыстан Республиканы пачалыкъ гьакимлигин Дагъыстан Республиканы Башчысы, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны, Дагъыстан Республиканы Гьукуматы, Дагъыстан Республиканы судлары яшавгъа чыгъара. Дагъыстан Республиканы пачалыкъ гьакимлик къуруму къайдасы шу Конституцияны кюрчюсюнде, Россия Федерацияны Конституция къурулушуна гёре ва законодательный къурумланы умуми къайдасына гёре ва федерал закон токъташдырагъан ишни яшавгъа чыгъарагъан Россия Федерацияны гьакимлик пачалыкъ субъектлерини гьакимлик пачалыкъ къурумларыны кюрчюсюнде токъташдырыла.","8. ПаччахӀлугърал хӀакимлугъ Дагъусттан Республикалий щаллу дайссар Дагъусттан Республикалул БакӀчинал, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал, Дагъусттан Республикалул судирттал. Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал система дачин дайссар цӀанасса Конституциялул, Аьрасатнал Федерациялул Конституциялийнусса низамрал гьанурдацӀун ва Аьрасатнал Федерациялул субъектирдай паччахӀлугърал хӀакимлугърал кьанунну итадакъаврилми (вакилми) ва биттуршиннаралми органнан федерал кьанундалул ккаккан дурсса аьмсса принципирттацӀун даркьуну.","8. Дагъустан Республикада государстводин власть Дагъустан Республикадин Кьили, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди, Дагъустан Республикадин Гьукуматди, Дагъустан Республикадин судри кьилиз акъудда. Дагъустан Республикадин государстводин властдин органрин система Россиядин Федерациядин конституционный къурулушдин дибрихъ, Россиядин Федерациядин субъектрин государстводин властдин законар акъуддай (векилвалдай) ва исполнительный органар ташкилунин барадай федеральный закондалди тайинарнавай умуми принциприхъ галаз кьадайвал и Конституцияди тайинарда.","8. Дагыстан Республикасынынъ власть Басы, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы, Дагыстан Республикасынынъ судлары Дагыстан Республикасында патшалык властин эндиреди. Федераллык закон ман токтастырылган кепте, Россия Федерациясынынъ Конституциялык негизи мен эм Россия Федерациясынынъ субъектлерининъ оькимет властининъ закон болдырувшы (коьрсетуьвши) эм толтырувшы органларынынъ ортак принцип организациялар ман келисли болып аьлиги Конституция ман Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ йорыгы токтастырылады.","8. Девлитдид хӀукум, Дагъыстан Республикади, выгыргара Дагъыстан Республикадид Кьухьние, Дагъыстан Республикадид халкъдид иджласара, Дагъыстан Республикадид хӀукимиетере ва Дагъыстан Республикадид судмыра. Дагъыстан Республикадид девлитдид тешкилатбыр тешкил гьаъара гьаман гьеми конституциедире, аӀсасна лаӀшур Россиядид Федерациедид конституцие тешкил гьаъад къанунбыр: закон сивир-игъивед, векилваӀлид ва закон кьула выгыргад тешкилатмыд, федерал закондире сихьир ад.","8. Дагъустан Республикайиъ государствойин гьюкум Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейи, Дагъустан Республикайин Гьюкуматди, Дагъустан Республикайин судари кӀулиз адабгъуру. Дагъустан Республикайин государствойин гьюкмарин идарйирин къурулуш гьяму Конституцияйи тасдикь апӀуру- Урусатдин Федерацияйин Конституцияйин бинйириз ва гьюкмарин (вакилвалин) ва государствойин гьюкум кӀулиз адабгъуру Урусатдин Федерацияйин субъектариз федералин къанундиинди улупнайи умуми шартӀариз асас духьну.","8. Дагъыстан РеспубликӀее девлет гьаакимиййетна иш Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкъни Маджлисын, Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматын ва Дагъыстан РеспубликӀайни маӀгькамабыше вуккекка. Дагъыстан РеспубликӀайни гьаакимиййетни органбышда система, Россие Федерациейни Конституциейни системни оӀзягыс сикӀы, ва федерал кьаанунын гиххьийн – Россие Федерациейни субъектбышди девлет гьаакимиййетни кьаанун гьоолени ва иджраа гьааъани тешкилатбышди органбышын оӀртаӀхыӀн принципбы назарее аххъы, РеспубликӀайни гьаӀшде кьуввее вобни Конституциейка сана къурмушоохье."
9. В Республике Дагестан осуществляется местное самоуправление. Местное самоуправление в пределах своих полномочий самостоятельно. Органы местного самоуправления не входят в систему органов государственной власти.,9. Дагъустан Республики джигайин самоуправление кӀили хая. Джигайин самоуправление чпин уполномочияр кӀилахъ э. Джигайин самоуправлениин органар хӀукуматин органарин властин системигӀ гӀачархьадава.,9. Дагъистан Республикаялда тӀубазабула бакӀалъулаб самоуправление. Жиндирго вакиллъабазул гӀорхъабазда бакӀалъулаб самоуправление жибго жиндаго чӀараллъун букӀуна. БакӀалъулаб самоуправлениялъул органал пачалихъалъулаб власталъул органазул системаялде гьоркьоре унаро.,9. Дағыстан Республикасында өзүнүидарәетмә һәјата кечирилир. Өзүнүидарәетмә гуруму өз сәлаһијјәт даирәсиндә сәрбәстдир. Бу гурум дөвләт идарәетмә системинә дахил дејил.,9. Дагестан Республикехь кхочушдо меттигехь шайн урхалладар. Меттигехь шайн урхалладар еллачу бакъонийн дозанашкахь шайн лаамехь кхочушдеш ду. Меттигехь шайн урхалладаран органаш пачхьалкхан Ӏедалан органийн къепена юкъа ца йогӀу.,"9. Дагъистан Республикализиб мерличиб чус чули гьуни чебиахънила тяхӀяр бузахъуси саби. Мерличиб чус чули гьуни чебиахънила тяхӀяр, чус чедаахъибти ихтияртала дазулизибад дурахӀебухъи, хъархӀерагарли къелгӀеббикуси саби. Мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органти пачалихъла хӀукуматла органтази кадурхути ахӀен.",9. Дагъыстан Республикада ерли оьз ишин оьзлер юрютюв къоллана. Ерли оьз ишин оьзлер юрютюв оьзлени ихтиярларыны дазусунда онгача кютюле. Оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар пачалыкъ гьакимлик къурумланы тизимине гирмей.,9. Дагъусттан Республикалий иширайн дуккан дуллалиссар кӀанттул цала-хӀукумат дачин даву. КӀанттул цала-хӀукумат зий дуссар цайнура цаласса ихтиярдал хахливу. КӀанттул цала-хӀукуматрал органну паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал системалувун къабухлахиссар.,9. Дагъустан Республикада чкадин самоуправление кьилиз акъудда. Вичин векилвилерин сергьятра аваз чкадин самоуправленийрихъ кьилдинвал аваз жеда. Чкадин самоуправлениедин органар государстводин властдин органрин системадик кваз жедач.,9. Дагыстан Республикасында оьз-оьзине етекшилик этуьв эндириледи. Ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв оьз полномочиесининъ негизинде оьз эркли оьз-оьзине етекшилик этуьв органлары патшалык властининъ органларынынъ йорыгына кирмейдилер.,"9. Дагъыстан Республикади ад виъи ерлид джуды иессивалды. Ерлид джуды иессивалды, джуда выр ад ихдиярмыд сархӀатма, джваӀр джуды иессиер диъи. Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатбыр, хӀукиметдид тешкилатмыйк ара кидбыр диш.",9. Дагъустан Республикайиъ йишван идара апӀувал (местное самоуправление) кӀули гъабхуру. Йишван идара апӀувал чаз тувнайи ихтиярариз асас духьну азадуб ву. Йишван идара апӀбан органар государствойин гьюкмин органариз дахил шулдар.,"9. Дагъыстан РеспубликӀее, джигабышее джо джаб джо идаара гьавъий ишеехъа илгъечӀе. Джигабышеена джо джаб джо идаара гьавъий, джони салаагьыййетни дааирее, джолебъалхъа воб. Джигабышеедын джо джаб джо идаара гьааъан органбы девлетни гьаакимиййетни органбышди системеехъа гядакӀва деш."
"10. Органы государственной власти, органы местного самоуправления, должностные лица, граждане и их объединения обязаны соблюдать Конституцию Российской Федерации, федеральные законы, Конституцию Республики Дагестан, законы Республики Дагестан и принимаемые в соответствии с ними иные нормативные правовые акты, а также общепризнанные принципы и нормы международного права. Законы подлежат официальному опубликованию. Неопубликованные законы не применяются. Любые нормативные правовые акты, затрагивающие права, свободы и обязанности человека и гражданина, не могут применяться, если они не опубликованы официально для всеобщего сведения.","10. ХӀукуматин властин органар, джигайин самоуправление, должностной къуллугъчияр, гражданар ва гуьррин объединенияр буржлу э. Российин Федерацин Конституция кьили файшуб, гуьррил Ӏамал акьуб, федеральный законар, Дагъустан Республикикин Конституция, Дагъустан Республикикин законар ва гуьррин асаслу эй нормативный правовой актар, генарра вариттари кьабул акьунай международный правойин принципар ва нормаяр. Законар официально магӀлумар акьуна канде. МагӀлумар дакьунде законар хӀисаб акьайфтава. Нейе канчинра нормативный правовой актар, инсанин ва гражданин ихтиярар, азадӀвелар ва буржлу хьубар, кьабул 4of акьас хьастава, эгер гуьр магӀлуб дакьунайчи варитарис хабар даина.","10. Пачалихъалъулаб власталъул органазда, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазда, хъулухъалъулал гӀадамазда, гражданазда ва гьезул цолъабазда тӀадаб буго Россиялъул Федерациялъул Конституция, Дагъистан Республикаялъул законал ва гьезда рекъонкколел цогидал нормативиял правовиял астал, гьединго тӀолалго къабул гьарурал къагӀидаби ва халкъазда гьоркьосеб ихтияралъул нормаби тӀуразаризе. Законал тӀадаб куцалда басмаялда рахъизе ккола. Басмаялда рахъичӀел законал хӀалтӀизаруларо. Инсанасул ва гражданинасул ихтияразулгун, эркенлъабазулгун ва тӀадал ишазулгун бухьен бугеб кинабгӀаги законалъул нормативияб акт гӀумруялде бахъинабуларо киназего баяналъе гьеб хасаб куцалда басмаялда бахъун батичӀони.","10. Дөвләт һакимијјәт органлары, јерли өзүнүидарәетмә гурумлары, вәзифәли шәхсләр, вәтәндашлар, вә вәтәндаш бирликләри РФ Конститусијасы, Дағыстан Республикасынын Конститутсијасы, федерал ганунлар, Дағыстан дөвләтинин ганнулары вә бунлара истинадән тәсдиг едилмиш һүгуги актлара вә үмуми танынмыш принсипләрә ујғун һәрәкәт етмәлидир. Ганунлар рәсми сурәтдә дәрҹ олунмалыдыр. Дәрҹ олунмамыш ганунлар гејри-һүгуги сајылыр. Вәтәндашын азадлығына, һүгугларына, өһдәликләринә даир рәсми сурәтдә дәрҹ олунмајан, халга чатдырылмајан һәр бир тәнзимләнмә акты тәтбиг олуна билмәз.","10. Пачхьалкхан Ӏедалан органаш, меттигехь шайн урхалладаран органаш, даржашкахь болу нах, гражданаш, церан вовшахтохараллаш а декхарийлахь ю ларъян Россин Федерацин Конституци, федеральни законаш, Дагестан Республикин законаш, цаьрца нийса догӀуш тӀеоьцуш долу бакъонийн бараман акташ а, ткъа иштта массара къобалийна принципаш а, дуьненаюкъара бакъонийн нормаш а. Законаш леррина зорбатоха деза. Зорбатоьхна арахецаза долу законаш шайх пайдаоьцуш дац. Адамийн а, гражданинан а бакъонех, маршонех, декхарех а Ӏотталуш долу муьлхха а оакъониин оараман акташ шаих пайдаэца йиш йолуш дац, массарна а довзиита уьш зороанера арахецна дацахь.","10. Пачалихъла хӀукуматла органтачиб, мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтачиб, къуллукъла адамтачиб, гражданинтачиб ва илдала цалабяхъуначиб, Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Дагъистан Республикала законти ва илдани къабулдирути нормативла правола цархӀилти актани илкьяйдали лебталинра мардарибти бяхӀчибизуни ва дунъяла халкъани-ургабси правола кьяйдурти хӀясибли дузес чебси саби. Законти, хасси хӀукму хӀясибли кадяхъили, халкълис ашкардарес гӀягӀнити сари. КахӀядяхъибти законти пайдаладирути ахӀен. Адамла ва гражданинна ихтияртачи, азаддешуначи ва чеблумачи кьячдилкути нормативла правола сегьунти-дигара актани пайдаладарес асубируси ахӀен, эгер илди хасси хӀукму хӀясибли, лебтасалра ашкардарили хӀедиалли.","10. Гьакимликни пачалыкъ къурумлары, оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар, къуллукъдагъы адамлар, ватандашлар ва оланы бирлешивлери Россия Федерацияны Конституциясын, федерал законланы, Дагъыстан Республиканы Конституциясын, Дагъыстан Республикиканы законларын ва олагъа ошагъан башгъа ихтиярланы якълайгъан норма актланы, олай да халкъара ихтиярланы ва къабул этилген къайдаланы сакъламагъа борчлу. Законлар хас кюйде печатдан чыгъарылып, халкъгъа малим этилме герек. Печат этилмеген законлар къабул этилмей. Адамны ва ватандашны эркинлигин, борчларын къоллайгъан, ихтиярларына тиеген ихтиярланы якълайгъан норма актлар хас кюйде печат этилмеген буса, оланы къоллама ихтияр берилмей.","10. ПаччахӀлугърал органнугу, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнугу, къуллугърайсса зузалтту, гражданталгу, гайннал цацӀун шавурттугу Аьрасатнал Федерациялул Конституция, федерал кьанунну, Дагъусттан Республикалул Конституция, Дагъусттан Республикалул кьанунну ва миннуцӀун даркьуну кьамул дурсса цаймигу ихтиярлусса актру, мукунна аьмсса принципру ва дунияллул дянивсса ихтиярдал нормарду дуручлан буржлувссар. Кьанунну официалну рирщуну агьалинавун дуккан даван аьркинсса. Публикация къадурми кьанунну ишла къадайсса. Инсаннал ихтиярду, тархъаншивуртту ва буржру ссусукьу буллалисса ихтиярлусса актру ишла дуллан къабучӀиссар, агарда цив циняннан кӀулну дикӀаву мурадрай официалну рирщуну, агьалинавун дуккан дурну дакъахьурча.","10. Государстводин властдин органар, чкадин самоуправлениедин органар, къуллугърал алай ксар, гражданар ва абурун ташкилатар Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал, Дагъустан Республикадин законрал ва абурал асаслу яз кьабулзавай маса нормативный правовой актарал, гьакӀни международный праводин вирида гьисаба кьунвай принципрал ва нормайрал амал авуниз мажбур я. Законар официальнидаказ печатдиз акъудун лазим я. Печатдиз акъуд тавунвай законар ишлемишдач. Инсандин ва гражданиндин ихтияррихъ, азадвилерихъ ва везифайрихъ галаз алакъалу тир гьихь са жуьредин нормативный правовой актарни, эгер абур вири халкь хабардар авун патал официальнидаказ печатдиз акъуднавачтӀа, ишлемишиз жедач.","10. Патшалык властининъ органлары, оьз- оьзине етекшилик этуьв органлары, дереже тутканлар, гражданлар эм олардынъ бирлесуьвлери Россия Федерациясынынъ Конституциясын, федераллык законларды, Дагыстан Республикасынынъ законларын эм олар ман келисли болып баскалай нормативлик ыхтыярлык актларын, солай ок ортак разыласув алган принциплерин эм халклар ара ыхтыяр нормаларын тутпага борышлылар. Закон официаллык йосыкта баспаланмага керек. Баспаланмаган законлар кулланылмайдылар. Баьриси де билсин уьшин официаллык йосыкта баспаланмаган болса, аьдемнинъ эм гражданининъ ыхтыярын, эркинлигин эм борышын козгайтаган суьйген нормативли ыхтыяр актлары кулланылынмага болмайдылар.","10. ХӀукиметед тешкилатбыр, ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатбыр, идаради гӀвалаха гьадбыр, ватанагъальиер ва гьабишды союзбыр маджбур диъи кьула гыргас Россиядид Федерациедид Конституцие федерал законбыр, Дагъыстан Республикадид Конституцие, Дагъыстан Республикадид законбыр ва гьамыхьван аӀсасды нормамыд правомыд актбыр ва бейнелхалкъ правомыд къанунбыр на кьарарбыр. Законбыр прессадис ашгара гьыъыр, газетмы лийир йыгара. Газетмы лиджийид, ашгара джыгьыд законбыр ишлег гьаъад диш. Йыгад нормамыд гьакьад актбыр, илсындид ихдиярмыд, азадваӀлид ва маджбурваӀлид, ишлег гьаъас руъуд диш, эгер гьабыр прессадис ашгара джишир анакун","10. Государствойин гьюкмарин органар, йишван идара апӀбан органар, гъуллугънаъ айидар, ватандашар ва дурарин объединенийир Урусатдин Федерацияйин Конституция, федералин гьюкмар, Дагъустан Республикайин Конституция, Дагъустан Республикайин гьюкмар ва гьядрарихъди аьлакьалу вуди кьабул апӀурайи жара жюрейин нормативвалин актар, хъа гьацира варидюньяйин халкьари кьабул дапӀнайи ихтиярарин шартӀар ва нормийр кӀулиз адагъуз буржлу ву.","10. Россие Федерациейна Конституцие, федерал кьаанунбы, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие, Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы ва манчыс сикӀы кьабыл гьаъийн медын нормативыс хъодкуда хъооӀн гьуӀкьукьын кьарарбы ва гьамыд гыргыни дюнйел кьабыл гьаъийн бейналхалкъ гьуӀкьукьун принципбы ва нормабы гозет гьаъий, девлетни гьаакимиййетни органбышын, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышын, вазифанани къуллухчеершын, ватандашаршын ва джони тешкилатбышын бордж вод. Кьаанунбы раӀсмий кьайдайка чап гьаъанбы. Чап гьидяъийн кьаанунбы ишлемишехье деш. Инсанни ва ватандашни гьуӀкьукь, азадийваала ва борджес хъетӀан ыкканаӀдхуӀн нормативыс хъодкуда хъооӀн гьуӀкьукьун кьарарбы, агар манбы гыргынкъулхъа гьихьараъасди мее раӀсмий кьайдайка чап гьидяъыхьее, ишлемишаъас ээхье деш."
"11. Государственными языками Республики Дагестан являются русский язык и языки народов Дагестана. В Республике Дагестан гарантируется всем народам, проживающим на ее территории, право на сохранение родного языка, создание условий для его изучения и развития.","11. ХӀукуматин чӀалар Дагъустан Республикин хӀисаб акьая Ӏурус чӀал ва Дагъустан халкъарин чӀалар Дагъустанан Республики вари халкъарис замингӀвел цӀая, уьчин территорил яшамиш хьайдеттарис, ге чӀал хӀар акьуб ва уьдигӀти шуб.","11. Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулал мацӀаллъун ккола гӀурус мацӀ ва Дагъистаналъул халкъазул мацӀал. Дагъистан Республикаялда киналго халкъазе кьучӀаб ракӀчӀей букӀинабула рахьдал мацӀ цӀуниялъе, гьеб лъазабиялъе ва цебетӀезабиялъе шартӀал чӀезаризе рукӀиналда.","11. Дағыстан Республикасында дөвләт дили рус дили вә Дағыстанда јашајан халгларын дилләридир. Республикада јашајан бүтүн халглар үчүн ана дилинин горунмасы, өјрәнилмәси, инкишаф етдирмәси үчүн шәраит јарадылыр.","11. Дагестан Республикехь пачхьалкхан меттанаш ду оьрсиин а, дагестанера халкъиин а меттанаш. Дагестан Республикехь дехаш долчу дерриге халкъашна оакъо ло шайн-шаин ненан мотт лароан, иза Ӏамо а, кхио а хьелаш кхолла.","11. Дагъистан Республикала пачалихъла мезанази халдирути сари урус мез ва Дагъиста халкъанала мезани. Дагъистан Республикализиб, илала мер-мусаличиб хӀербирути лерилра миллатунала адамтас чула аслу-минала мезани калахъес, илди дяркъяхъес ва гьаладяхӀ дашахъес гӀягӀнити шуртӀри гӀердуцес хъяблаайсули саби.","11. Орус тил ва Дагъыстан халкъланы тиллери Дагъыстан Республиканы пачалыкъ тиллери гьисаплана. Дагъыстан Республикада яшайгъан бары да халкълагъа оьзлени ана тилин сакълама, огъар уьйренме, ону оьсдюрмек учун шартлар яратма эркинлик бериле.","11. Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал мазруну ккаллиссар оьрус маз ва Дагъусттаннал халкьуннал мазру. Дагъусттан Республикалий ганил территориялий ялапар хъанахъисса цинявгу миллатирттан цала ниттил маз ябавансса, лахьхьавансса ва хьхьичӀунмай бавансса гарантия дуллалиссар.","11. Урус чӀал ва Дагъустандин халкьарин чӀалар Дагъустан Республикадин государстводин чӀалар я. Дагъустан Республикада адан территорияда яшамиш жезвай вири халкьариз дидед чӀал хуьн, ам чирун ва вилик тухун патал шартӀар яратмишун заминламишда.","11. Дагыстан Республикасынынъ патшалык тиллери орыс тили эм Дагыстан халкларынынъ тиллери боладылар. Онынъ территориясында яшайтаган баьри де халкларга Дагыстан Республикасында ана тилин сакламага, оны уьйренмеге эм оьстирмеге ыхтыяр сакланады.","11. Дагъыстан Республикадид хӀукиметед чӀел виъи урус чӀел не Дагъыстандид миллетмыд чӀелбыр. Дагъыстан Республикади, сиъин миллетмыс, ешемиш дуруъуд гьадид накьвуды, ихдияр ад йиъи увухӀус джуды нинды чӀел, гьад хӀар ваъас, ва инкишаф ваъас.","11. Дагъустан Республикайиъ государствойин чӀалар урус чӀал ва Дагъустандин халкьарин чӀалар ву. Дагъустан Республикайи вари халкьариз чпин багъри чӀалар уьрхюз, аьгъю ва артмиш апӀуз тасдикьвал улупуру.","11. Дагъыстан РеспубликӀайни девлетин мизяар – урусна миз ва Дагъыстанни миллетбышын мизяар гьыӀсаб ээхье. Дагъыстан РеспубликӀайни торпагъыл ешемишехьенни гыргыни миллетбышда една миз гьивааджы, мана хаӀб хъувхьа ва инкишаф гьааъасын шарааит гьаъийна гьуӀкьукь къорамышоохьена."
"12. Каждый проживающий на территории Республики Дагестан, за исключением иностранных граждан и лиц без гражданства, в соответствии с федеральным законом является гражданином Российской Федерации (далее - гражданин).","12. Дагъустан Республики яшамиш хьайде гьар са кас, сара хӀукуматарин гражданар ва гражданство хьадавайдеттар кедавай федеральный законил асаслу эй Российин Федерацин гражданин э (ахпа – гражданин).","12. Дагъистан Республикаялда гӀумру гьабулев щивав, къватӀисел улкабазул гражданинал ва жидер гражданлъи гьечӀел чагӀи хутӀизегӀан, федералияб законалда рекъон Россиялъул Федерациялъул гражданинлъун ккола (хадувккун – гражданин).","12. Дағыстан Республикасында јашајан һәр бир вәтәндаш, әҹнәбиләр, вәтәндашлыг һүгугу олмајанлар истисна олмагла, федерал гануна әсасән Русија Федерасијасынын вәтәндашы сајылыр (ашағыда- вәтәндаш).","12. Дагестан Республикин махкахь вехаш волу хӀора а, кхечу пачхьалкхиин гражданаш а, гражданство йоцу нах а ооцурш, федеральни законца нииса а догӀуш Россин Федерацин гражданин ву (кхидӀа – гражданин).","12. Дагъистан Республикала мер-мусаличив хӀерируси гьарили адам, дурала улкнала гражданинти ва чула гражданство агарти адамти барх агарли, Федерацияла законничи барили, Россияла Федерацияла гражданиннизи халируси сай (ишис гӀергъи - гражданин).","12. Дагъыстан Республиканы территориясында яшайгъан гьар адам, тыш пачалыкъланы ватандашларындан ва ватандаш тюгюллерден къайры, федерал законгъа гёре Россия Федерацияны ватандашы гьисаплана (сонгунда – ватандаш).","12. Дагъусттан Республикалий ялапар хъанахъисса гьарца кас, дазул кьатӀатуми граждантал ва гражданшиву дакъасса инсантал личӀианнин, федерал кьанундалул тӀутӀисса куццуй Аьрасатналай Федерациялул гражданинну хъанахъисса (ванияр гихунмай – гражданин).","12. Дагъустан Республикадин территорияда яшамиш жезвай гьар са кас, къецепатан уьлквейрин гражданар ва гражданвал авачир ксар квачиз, федеральный закондал асаслу яз Россиядин Федерациядин гражданин я (инлай кьулухъ гражданин лугьуда).","12. Дагыстан Республикасынынъ территориясында яшайтаган аьр ким, тек шет эллер гражданиннен эм гражданлыгы болмаган инсанлардан калганлары, федераллык закон ман келисли болып Россия Федерациясынынъ гражданини (сонъ гражданин).","12. ХӀар са илсан, ешемиш руъуд Дагъыстан республикадид накьвуды, хариджи хӀукиметмыд агъалыйишыла гьайри, са ки ватанагъалывалды адишдыбишыла гьайри, федерал закондыхьван руъура Россиядид Федерациедид ватанагъалы.","12. Дагъустан Республикайиъ яшамиш шулайи гьарсар кас, жара уьлкийин ватандашар ва ватандаш,вал адру ксар ктарди, федералин къанундиз асас духьну Урусатдин Федерацияйин ватандаш ву (гьамусдихъантина – ватандаш).","12. Къырагъылни оӀлкайн ватандашар ва ватандашийваала дешын касбы гьыӀсаб гьидявъу, Дагъыстан РеспубликӀайни торпагъыл ешемишехьен гьар кас, федерал кьаануныс сикӀы Россие Федерациейна ватандаш гьыӀсаб ээхье."
"13. Республика Дагестан - социальное государство, политика которого направлена на создание условий, обеспечивающих достойную жизнь и свободное развитие человека. В Республике Дагестан обеспечиваются социальная ориентация экономики, свобода экономической деятельности, создаются условия для добросовестной конкуренции. Регулирование экономических отношений органами государственной власти и органами местного самоуправления осуществляется в соответствии с законодательством и должно способствовать устранению диспропорций в развитии территорий.","13. Республика Дагъустан – социальный государство э, гин политика вари шартӀар арайис фаадиб, инсандис лайихлу Ӏуьмуьр ва азад шартӀар тешкил акьуб. Дагъустан Республики таъмин акьая экономики социальный кӀил аттархьайде рекъкъер агвар акьуб, экономикин курари азадгӀвел иб, тешкил акьая шартӀар лайихлу конкуренцис. Экономикин Ӏалакъаяр регулировать акьая государствийин властин ва джигайин самоуправлениин органарилди законодательствойил асаслу эй ва диспропорцияр гулас акьуб бадала территоряр развивать акьагуна.","13. Дагъистан Республика ккола жиндир политика инсанасе мустахӀикъаб гӀумрулъун ва эркенго цеветӀеялъе шартӀал гӀуцӀиялде буссинабураб социалияб пачалихълъун. Дагъистан Республикаялда чӀезарула экономика цебетӀезабиялъе санагӀатал социалиял ресал, экономикияб хӀаракатчилъиялъе, ракӀбацӀцӀадаб бахӀс-къец букӀинабиялъе. Пачалихъалъулаб власталъул органаз ва бакӀалъулаб жидецаго жидеего нухмалъи гьабулел (самоуправление) органаз, экономикиял бухьенал гӀуцӀула ва тӀуразарула законалда дандекколеб къагӀидаялда ва гьелъ квербакъи гьабизе ккола батӀи-батӀиял территориязул цебетӀеялъул батӀи-батӀиял даражаби рукӀиналъул лъугьа-бахъинал лъугӀизариялъе.","13. Дағыстан Республикасы – сосиал һөкүмәтдир, онун сијасәти инсанын лајигли вә азад һәјат сүрмәсинә јөнәлмишдир. Дағыстанын игтисадијјаты сосиал истигамәтә јөнәлмиш, игтисадијјат саһәсиндә сәрбәстлик тәмин олунур, сағлам рәгабәтә шәраит јарадылыр. Игтисади мәсәләләрин тәнзимләнмәси дөвләт органнары, јерли өзүнүидарәетмә гурумларын тәрәфиндән ганунлара әсасән һәјата кечирилир вә республиканын бөлкәләринин бәрабәр инкишафына јөнәлмишдир.","13. Дагестан Республика – социальни пачхьалкх ю, цуьнан политикин Ӏалашо ю адамна хьакъдолу дахар а, маьрша кхиар а кхочушдан хьелаш кхоллар. Дагестан Республикехь кхочушдо юкъараллин экономика нииса дӀаяхьар, экономикехь дар-лелорна маршо ялар, хьаналчу некъашца конкуренци дӀаяхьа хьелаш кхоллар. Экономикин юкъаметтигаш нисъяр пачхьалкхан Ӏедалан органаша а, меттигехь шаин урхалладаран органаша а кхочушдо законодательствоца хила ма-деззара, меттигера мехкаш кхиар цхьаоосса дӀадахьар кхочушдан а деза.","13. Дагъистан Республика социальный пачалихъ саби, сунела политикара адамли лайикси тяхӀярли гӀямру деркӀес ва азаддешла аги-кьяйдализив гьалавяхӀ вашес хӀяжатти шуртӀри алкӀахъниличи бяхӀчиаибси. Дагъистан Республикализиб экономика социальный бяхӀчибизличиб гьалабяхӀ башахъес багьандан, экономикала шайчибси бузерилис азаддеш гӀеббурцуси саби, къулайси бястӀилис хӀяжатти шуртӀри алкӀахъути сари. Пачалихъла хӀукуматла органтани ва мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтани экономикала шайчирти бархбасуни законтачи барили гьунчидиркахъути сари ва ил хӀянчи мер-муса гьаладяхӀ дашахънилизир къаршидиркути къулайагардешуни агардирнилис кумекли бетарес гӀягӀниси саби.","13. Дагъыстан Республика – политикасы адамны эркин оьсювю учун тийишли шартлар яратагъан социальный пачалыкъ. Дагъыстан Республикада экономиканы социал бакъдырыву къоллана, эркин экономика чалышыв таъмин этиле, намуслу конкуренция шартлар яратыла. Пачалыкъ гьакимлик къурумлар ва оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар законодательствогъа гёре экономика аралыкъларын ёрукълашдыра ва территорияланы оьсювюндеги къыйышывсуз ерлерин тайдыра.","13. Дагъусттан Республика – инсаннан лайикьсса оьрму, цув тархъанну хьхьичӀунмай хъанансса шартӀру щаллу давансса политика дачин дурсса социал паччахӀлугъри. Дагъусттан Республикалий щаллу дуллалиссар экономика жяматрай аякьа даврил, экономикалул иширттал тархъаншиврул ххуллийх дачаву, сакин дуллалиссар дакӀнийхтунусса конкуренциялунсса шартӀру. ПаччахӀлугъралми органнал ва кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал экономикалул аралугь саргьун даван аьркинсса, кьануннацӀун даркьуну, дикӀангу аьркинсса территорияртту хьхьичӀуннай давриву диспропорция хьун къадитансса куццуйсса.","13. Дагъустан Республика вичин политика инсандиз лайихлу уьмуьр ва азаддаказ вилик фин таъминарзавай шартӀар яратмишунихъ элькъуьрнавай социальный государство я. Дагъустан Республикада экономика социальный терефдихъ элькъуьрнаваз хьун, экономикадин жигьетдай тухузвай кӀвалахдин азадвал таъминарда, дуьзгуьн конкуренция патал шартӀар яратмишда. Государстводин властдин органрини чкадин самоуправленидин органри экономический алакъаяр къайдадик кутунин кӀвалах законодательстводал асаслу яз тухуда ва идани территорияр вилик тухунин карда пайгарсузвилер арадай акъудуниз куьмек гун лазим я.","13. Дагыстан Республикасы — социаллык патшалыгы эм онынъ политикасы аьдемнинъ тийисли яшавын эм оьсуьвин канагатлайтаган аьллер туьзуьвге тускалган. Дагыстан Республикасында социаллык ориентация экономикасы, экономикалык аьрекети онынъ эркинлиги канагатланады, намыслы кепте конкуренция уьшин аьллер туьзиледи. Патшалык властининъ органлары ман эм ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органлары ман экономикалык байланыс регулированиеси закон болдырув ман келисли эндириледи эм территорияды оьстируьвге диспропорцияды тайдырмага себеп этпеге керек.","13. Дагъыстан Республика виъи социал хӀукимет, гьадид сиясат хъуд йиъи илсындис лейихды гьуӀмир таӀгьмин выъын бадана ва илсан азадна лаъ-хьуъ йиркьын бадана. Дагъыстан Республикади таӀгьмин ваъара социал экономика, тешкил ваъара азадды экономика, ачыхды раӀхъ вылцӀара гьакьды конкуренциедис. ХӀукиметед не Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыра, экономикадид арабыр рыкъаӀ ахара закондире йагъаӀд кал-герек джилимыд на накьумыд инкишафад арыди лаъды-саъды мувугъуӀйхь.","13. Дагъустан Республика социальный (яшайиш уьбхбан) государство ву. Дидин политика инсандин яшайишдин шартӀар яратмиш апӀбаз, лайикьлу уьмур яратмиш апӀбаз ва инсан азад вуди артмиш апӀбаз диш дапӀнайиб ву. Дагъустан Республикайи экономикайин яшайишдин рякъ тямин апӀуру, экономикайин ляхин гъабхуз азадвал тувру, хусусиятдин вари жюрейириз барабарвал, намуслувалиинди конкуренция гъабхуз шараитар яратмиш апӀуру. Экономикайин аьлакьайир инсандин ва государствойин арайиъ, работникдин ва ляхин туврурин арайиъ, шей-шюй адабгърурин ва ишлетмиш апӀурин арайиъ гьюжат гъабхбан бинайиин алди дюзмиш апӀуру. Государствойин ва йишван идара апӀбан идарйирин терефнаан экономикайин аьлакьайир кьайдайиз хувал къанундиз асас духьну кӀули гъабхуру ва территорийир (жилар) артмиш апӀбаъ айи фаркьвал терг апӀуз мумкинвал тувну ккунду.","13. Дагъыстан РеспубликӀа – инсанна лайыкьатыкана ыӀмыӀр ва азадда инкишаф гьаъий къорамышаъасди мее шарааит гьаъасва сиясат ыккеккан иджтимааи девлет вод. Дагъыстан РеспубликӀее экӀаномикӀайн иджтимааи семт, экӀономикӀайка мачхулеебхьайна азадийваала къорамышоохьена, виджданыкани конкуренциейс шарааит гьелен. Девлет гьаакимиййетни органбышдийи джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышди аӀреени экономикӀайн аӀлаакьабы къайдайлхъа адчуй кьаанун гьоолени тешкилатбышди ишыка сана ишеехъа илгъеӀе ва манчын джигабышын инкишаф са джустыл дехьай аӀреенче аляатӀасди ишыс хидмат гьааъас вуккан."
"14. В Республике Дагестан признаются и защищаются равным образом частная, государственная, муниципальная и иные формы собственности.","14. Дагъустан Республики разигӀвел ицӀая ва ухӀая кӀилдин, хӀукуматин, муниципальный ва сара формаяррин иесигӀвел.","14. Дагъистан Республикаялда къабул гьарула ва цоцада ращадаб куцалда цӀунула хасал гӀадамазул, пачалихъалъул, муниципалияб, общественниял цолъабазул ва цогидалги тайпабазул бетӀергьанлъи.","14. Дағыстан Республикасында бәрабәр шәкилдә шәхси мүлкијјәт, дөвләт мүлкијјәти, мунисипал мүлкијјәти вә саирә мүлки формалар горунур вә таныныр.","14. Дагестан Республикехь къобалийо, цхьатерра бакъонаш а Ӏалашио пачхьалкхан, муниципальни, кхечу кепара а долчу долаллиин.","14. Дагъистан Республикализир цаван мардирути сари ва далтахъути сари лебдешла шайчирти вегӀдешла, пачалихъла, муниципалитетла ва цархӀилти жураби.","14. Дагъыстан Республикада онгача, пачалыкъ, муниципал еслик къайдалар тенг кюйде къабул этиле ва якълана.","14. Дагъусттан Республикалий ккаллину дусса ва архӀалну дуручлачиссар цува заллуми, паччахӀлугъралми ва цаймигу журалулми хъуслил формарду.","14. Дагъустан Республикада сад хьтин дережада кьилдин ксарин, государстводин, муниципальный хсусият ва хсусиятдин маса жуьреяр гьисаба кьада ва хуьда.","14. Дагыстан Республикасында байыр, патшалык, муниципаллык эм байырлыктынъ баскалай кеплери тенъ йосыкта саналады эм якланады.","14. Дагъыстан Республикади сакална хӀасаб гьаъара хусуси, хӀукиметед, муниципал ва мадды джура мулкиетбыр.","14. Дагъустан Республикайиъ барабар саягъниинди хусуси, государствойин, муниципалин ва жюрбежюр жара хусусиятвал гьисабназ гъадагъуру ва дурар уьрхюру.","14. Дагъыстан РеспубликӀее са саягъыл инсанын джун, девлетин, беледиййейн ва мулкиййетин медын формабы кьабыл гьаъанбы ва къорамышехьенбы."
"15. Земля и другие природные ресурсы в Республике Дагестан используются и охраняются как основа жизни и деятельности народов, проживающих на соответствующей территории. Земля и другие природные ресурсы могут находиться в частной, государственной, муниципальной и иных формах собственности.","15. Джил ва сара тӀебиатин ресурсар Дагъустан Республики ишлемиш акьая ва саламатди ухӀая бина суман Ӏуьмуьрдин халкъарин кардин, талукъ иде территорил яшамиш хьайде. Джил ва сара тӀебиатин ресурсар хьасе кӀилди, хӀукуматин, муниципальный ва сара формайри иссигӀвелин.","15. Ракь, гьелъул гъварилъабазул бечелъаби, жанисел лъинал, гъветӀ-хер, рухӀчӀаголъаби, рохьал, Каспий ралъдал ракъдалльиялъулаб шельфалъул, ралъдал экономикиял зонабазул сурсатал ккола Дагъистаналъул халкъазул бетӀергьанлъильун, гьездаса пайда босула ва цӀунула гьел гӀатӀилъабазда ругел гӀадамазул гӀумруялъул ва хӀаракатчилъиялъул кьучӀал хӀисабалда. Хасал гӀадамал ракъальул бетӀергьабилъун лъугьине бегьула республикаялъул законалзда рихьизарурал нухазда ва роценазда рекъон.","15. Торпаг вә тәбиәт мәнбәләри Дағыстан Республикасында әразидә јашајан халгын һәјат бинөврәси вә фәалијјәтинин әсасы сајылыр. Торпаг, тәбии мәнбәләр шәхси, дөвләт. Мунисипал вә саирә формалы мүлкијјәтдә ола биләр.","15. Латтанех а, Ӏаламан тӀаьхьалонех а пайдаоьцу Дагестан Республикехь, цуьнан махкахь дехаш долчу халкъиин дахаран а, дар-лелоран а лард санна Ӏалашио уьш. Латта а, кхииолу Ӏаламан тӀаьхьалонаш а хила тарло цхьана стеган я юкъараллин, пачхьалкхан, муниципальни, кхечу кепара а долаллехь.","15. Ванза ва тӀабигӀятла сурсатуни Дагъистан Республикализир пайдаладирути сари ва далтахъути сари, лайикьти мер-мусаличиб хӀербирути халкьанала гӀямрула ва бузерила хьулчни сарлин. Ванза ва тӀабигӀятла цархӀилти сурсатуни вегӀдешла, пачалихъла, муниципалитетла ва лебдешла цархӀилти журабала ихтиярлизир диэс дирар.","15. Дагъыстан Республикада топуракъ ва башгъа табии маддалар шо ерлерде яшайгъан халкъланы яшав кюрчюсю ва чалышыву гьисапда къоллана ва якълана. Топуракъ ва башгъа табии маддалар онгача, пачалыкъ, муниципал еслик къайдада турма бола.","15. Дагъусттан Республикалий аьрщи ва цаймигу тӀабиаьтрал луртанну ишла дайсса, ягудайсса ми оьрмулул гьану хӀисаврай ва цан лархьхьусса территориялий ялапар хъанахъисса халкьуннал бачин буллалисса иширттан. Аьрщи ва цаймигу тӀабиаьтрал луртанну дикӀан бюхъайссар цува заллусса, паччахӀлугъралсса, муниципалсса ва цаймигу хъуслил формардайсса.","15. Дагъустан Республикада чил ва тӀебиатдин маса ресурсар талукь тир территорияда яшамиш жезвай халкьарин яшайишдин ва кӀвалахдин диб яз ишлемишда ва хуьда. Чил ва тӀебиатдин маса ресурсар кьилдин ксарин, государстводин, муниципальный ва маса жуьрейрин хсусиятда хьун мумкин я.","15. Дагыстан Республикасында ер эм баскалай табиат ресурслары тийисли территорияда яшайтаган халклардынъ яшав эм аьрекет негизи кимик кулланылады эм сакланады. Ер эм баскалай табиат ресурслары байыр, патшалык, муниципаллык эм баскалай кепли байырлыкта болмага боладылар.","15. Накьв ва мадды тебиэтдид девлебыр, Дагъыстан Республикади ишлег гьаъара ва упхуӀре гьад накьвуды ешемишды халкьдид яшайишед не гедишетдид асыл кал.","15. Дагъустан Республикайиъ жил ва табиаьтдин жара девлетар тялукь вуйи жилиин яшамиш шулайи халкьарин уьмрин ва ляхнарин бина вуди ишлетмиш апӀуру ва уьрхюру. Жил ва табиаьтдин жара дакьатар хусусиятвалин, государствойин, муниципалин ва хусусиятвалин жара жюрейирин дахилнаъ ади хьуб мумкин ву.","15. Дагъыстан РеспубликӀее торпагъыке ва табийъатни менни аӀгътиятбышке, манбы - мани торпагъыл ешемишоохьени халкыбышди ыӀмыӀрена ва ишына кок вухьай гъыӀсаб гьаъы, истифаада гьаъа ва къорамышаъа вод. Торпах ва табийъатын медын аӀгътиятбы шахсий, девлетни, беледиййейни ва менни мулкиййетни формабышыл ихьес аӀхаӀнбы."
"16. В Республике Дагестан признаются идеологическое и политическое многообразие, многопартийность. Никакая идеология не может устанавливаться в качестве государственной или обязательной. Общественные объединения равны перед законом. Запрещается создание и деятельность общественных объединений, цели или действия которых направлены на насильственное изменение основ конституционного строя и нарушение целостности Российской Федерации и Республики Дагестан, подрыв безопасности государства, создание вооруженных формирований, разжигание социальной, расовой, национальной и религиозной розни.","16. Дагъустан Республики кьабул акьая иделогин ва политики пара джуьреяр, пара партийность. Са идеологийра государственный ва мажбур эй кьабул акьас хьастава. Общественный объединенияр законин уьдигӀ сад э. Эхтияр адава тешкил акьуб ва кар файшуб общественного объединенияр, мурадар ва курар гужуналди дегиш акьуб конституционный стройин бинаяр ва чӀир акьун битавгӀвел Российин Федерацин ва Дагъустан Республикин, хӀукуматин безопасность чӀир акьуб, яракьламиш акьунде формированияр тешкил акьуб, къати акьуб социальный, расовый, миллетарин ва диндин чӀуьруькар.","16. Дагъистан Республикаялда батӀи-батӀиял идеологияби ва политика, батӀи-батӀиял партияби рукӀине риччала (къабул гьарула). КинабгӀаги идеология пачалихъалъулаблъун ялъуни киназего тӀадаблъун букӀине бегьуларо. Законалда цере общественниял цолъаби цоцада ихтияр бащадаллъун рукӀуна. Гьукъараб буго жидер мурадал ва ишал конституциялъулаб гӀуцӀиялъул кьучӀал ва Дагъистан Республикаялъул цолъи хӀалица хисизабиялде, пачалихъалъулаб хӀинкъи гьечӀолъи загъирлъизабиялде, яргъидальун хьезарурал къокьаби гӀуцӀиялде, социалияб, расаялъулаб, миллияб дагӀба-рагӀиязде ва диниял кьалазде рачиналде руссинарурал общественниял цолъаби гӀуцӀизе ва гьезул хӀаракатчилъи тӀибитӀизабизе.","16. Дағыстан Республикасында идеја вә сијаси мүхтәлифлији, чохпартија системи таныныр. Һеч бир идеја истигамәти дөвләт мигјасында мәҹбури тәтбиг едилә билмәз. Ичтимаи тәшкилатлар бәрабәр шәкилдә гануна табедир. Русија Федерасијасынын, Дағыстан Республикасынын Конститусија әсасларынын девирмәјинә, силаһланмыш дәстәләрин јаранмасына, милли мәсәләләрин кәркинләшмәсинә јөнәлдилмиш, дини ихтилашлара гуллуг едән, расизм тәблиг едән, миллијәтчилик фәалијјәтләри гадағандыр.","16. Дагестан Республикехь къобалдо идеологин а, политикин а таип-тайпаналла, таип-тайпана партеш хилар. Цхьана а кепара идеологи дӀахӀотто бакъо яц пачхьалкхан я тӀелаца декхариилахь ю аьлла. Юкъараллин вовшахтохараллаш законна хьалха цхьатерра нииса ю. Россин Федерацин а, Дагестан Республикин а цхьаалла йохо, Конституцин дӀахӀоттаман баххаш нуьцкъаша хиица, тӀеман дакъош кхолла, юкъараллехь халкъашна, къаьмнашна, динашна юккъа питанаш даржо Іалашонаш йолу юккъараллин вовшахтохараллаш кхоллар а, цаьрга болх байтар а дихкина ду.","16. Дагъистан Республикализир идеологияла ва политикала шайчир декӀардекӀарти жураби, декӀардекӀарти партияби мардарили диэс дирар. Пачалихъла яра чеблибиубси саби или пайдалабируси сегьунсилра идеология биахъес асубируси ахӀен. ЖамигӀятла цалабяхъуни законна гьалар бутӀацугти ихтияртачил пайдаладирути сари. Россияла Федерацияла ва Дагъистан Республикала Конституцияби хӀясибси абзурдеш, хӀукуматла хьулчни гуж-зулмуличил дарсдирни, пачалихълис урехи хӀебирахънила тяхӀяр белхъни, ярагъладарибти цалабяхъуни законаагар шайчир алкӀахъни, социальный бяхӀчибизличиб жинс, миллат ва бузахъуси дин хӀясибли халкь бижгахъути мурадуни чула гьала тӀашдатурти яра илгъуна бузериличил улкала абзурдеш булъути жамигӀятла цалабяхъуни алкӀахъес ва дузахъес къадагъабарибси саби.","16. Дагъыстан Республикада тюрлю-тюрлю идеология, политика башгъалыкълар, олай да кёп партиялыкъ къабул этиле. Бир идеология да пачалыкъ ва борч гьисапда токъташдырылма ярамай. Жамият бирлешивлер законну алдында тенг. Россия Федерацияны Дагъыстан Республиканы бирлигине, гюч булан конституция къурулушун алышдырывгъа бакъдырылгъан жамият къурумланы къурув, пачалыкъны аманлыгъын йырыв, савутлу бирлешивлер къурув, социал, инсанланы жынс, миллет ва дин аралыкъларына от салагъанлыкъ гери урула.","16. Дагъусттан Республикалий ккаллину дуссар идеологиялул ва политикалул чӀярусса формарду ва чӀярусса партияртту дикӀан бюхъайшиву. Царагу идеология паччахӀлугъралмурну ягу чара бакъа дикӀан аьркинмурну ккаклан къабучӀиссар. Кьанундалул хьхьичӀ жяматийсса цачӀун шавуртту архӀалссар. Аьрасатнал Федерациялул ва Дагъусттан Республикалул къадагьа дуллалисса конституциялийнусса низамрал гьанурду гужрайну баххана бансса, цалуннашиву лиллансса мурадру бусса ва давуртту дуллалисса ярагъуннищалсса кьюкьри сакин даврин, жяматирттал, расардал, миллатирттал ва диннал дянив питна бутаврин.","16. Дагъустан Республикада идеологиядин ва политикадин жигьетдай фикиррин жуьреба-жуьревал, гзаф партияр кардик хьун гьисаба кьада. Гьич са идеологияни государстводин ва я вичел мажбуридаказ амал авун лазим тир идеология яз тайинариз жедач. Общественный тешкилатрихъ закондин вилик барабар ихтиярар жеда. Чпин мурадар ва гьерекатар конституционный къурулушдин дибар гужуналди дегишарунихъ, Россиядин Федерациядин ва Дагъустан Республикадин садвал чӀурунихъ, государстводин хатасузвилиз зиян гунихъ, яракьлу тешкилатар арадал гъунихъ, социальный, расовый, милли ва диндиз талукь лишанриз килигна чуьруькрик цӀай кутунихъ элкъуьрнавай общественный тешкилатар яратмишун ва абуру кӀвалах тухун къадагъа я.","16. Дагыстан Республикасында коьп кепли, коьп политикалык идеология эм политика саналады. Эш бир идеология патшалык яде борышлы эсапта токтастырылмага болмайды. Ямагат бирлесуьвлер закон алдында тенъ. Эгер дейим мыратлары яде аьрекетлери конституциялык курылысын зорлык пан туьрлендируьвге тускалган эм Россия Федерациясынынъ эм Дагыстан Республикасынынъ бирлигин бузган, патшалык коркынышсызлыгын тайдырган, савытлы кеплевлер туьзген, расовый, миллет эм диншилик ашувлык яккан ямагат бирлесуьвлерди туьзуьв эм аьрекети токтастырылады.","16. Дагъыстан Республикади кьабыл гьыгъыр а идеологиедид не сиясатдид джура ба джуравалды, партиемыд са шумубвалды. Са идеологие ки, муьмкин адиш викис хӀукиметед не ваяхуд чарасызды. Умумиетдид савалдыбыр закондид уьлихьде сакал йиъи. Къадагъан йиъи тешкил гьыъын на гвалах выгъын гьасад умумиетмыд макьсадбыр, мырадбыр йиъид:гуджедыхьван дегиш выъын конституциедид асыл, валхва выгъын Россиядид Федерациедид не Дагъыстан республикадид савалды, дагъыныхъ выъын хӀукиметед гуямишвалды на ул гидишвалды, тешкил гъыгъын ярах хад илсанашды гапӀалбыр, социал дереджемыд, расамыд, миллетмыд ва динмыд арыди кин не сындире са кьабыл джыгъынбыр йиин.","16. Дагъустан Республикайиъ идеологияйин ва политикайин жюрбежюрвал, гизаф партийныйвал гьисабназ гъадагъуру. Гъич саб идеология государственнойубси ясана чарасуз лазим вуйибси тасдикь дубхьну ккундар. Жямяаьтлугъ объединенийир къанундин улихь барабар ву. Жямяаьтлугъ объединенийир тешкил апӀувал ва дурари ляхин апӀувал къадагъа апӀуру, эгер гъадрарин метлеб ва гьяракатар конституцияйин къурулушдин бинйир гужниинди дигиш апӀувал ва Урусатдин Федерацияйин ва Дагъустан Республикайин сабвал чӀур апӀувал, государственнойин хатӀасузвал чӀур апӀувал, яракьлу дестйир тешкил апӀувал вуш, миллетарин арайиъ яшайишдин, гъидкьин жаравал, миллетарин жаравал ва дин даккнивал ипруш.","16. Дагъыстан РеспубликӀее идеологиейнайи сиясатна джурбаджурийваала ва геед партиебы ыхьай кьабыл гьаъы вод. Са джаб идеологие девлетна хьинне ва я маджбырба гивхьес иджааза дешда. Иджтимааи тешкилатбы кьаанунни оӀгее барабарда вод. Гудж гьавъу, Конституциейн оӀзяг бадал гьаъас ва Россие Федерациейнайи Дагъыстан РеспубликӀайна санабийваалайи девлетна саакитийваала позмуш гьааъас, ярахбынан дестебы къурмуш гьаъас, джамаӀаӀтбышыс, иргбышыс, миллетбышыс ва диныс джуравъийбы гьаъас къоохъавъийлхъа нийят ва гьаракатбы тушлемишхьайн иджтимааи тешкилатбы къурмыш гьаъас ва ишлемишаъас кьадагъа воб."
17. Республика Дагестан - светское государство. Никакая религия не может устанавливаться в качестве государственной или обязательной. Религиозные объединения отделены от государства и равны перед законом.,17. Дагъустан Республика – светский хӀукумат э. Са динра хӀукуматинф эй ва варитарис мажбуранф тайин акьас хьастава. Диндин тешкилатар хӀукуматихъас кӀилахъ э ва законин уьдигӀ сад э.,17. Дагъистан Республика ккола светскияб (гражданияб) пачалихъльун. КинабгӀаги дин пачалихъалъулаблъун ялъуни киназго тӀубабазизе тӀадаблъун чӀезабизе бегьуларо. Диниял цолъаби пачалихъалдаса ратӀа тӀезарурал ва законалда цере цоцада ихтиярал бащадаллъун ккола.,17. Дағыстан Республикасы — күбар дөвләтдир. Республика әразисиндә һеч бир дин дөвләт ја мәҹбури кими тәтбиг олуна билмәз. Дини тәшкилатлар һөкүмәтдән ајрыдыр вә ганунлара бәрабәр табедир.,"17. Дагестан Республика – светски пачхьалкх ю. Пачхьалкхан лело декхар ду аьлла дин дІахІотто бакъо елла яц. Динан вовшахтохараллаш пачхьалкхах дІакъастийна а, законна хьалха цхьатерра нийса а ю.",17. Дагъистан Республика динна ахӀенси пачалихъ саби. Пачалихъла яра чеблибиубли бузахъес гӀягӀниси саби или сегьунсилра дин акӀахъес ва бузахъес асубируси ахӀен. Динанала цалабяхъуни пачалихълизирад декӀардарибти сари ва законна гьалар илди бутӀацугти ихтияртачил пайдаладирути сари.,17. Дагъыстан Республика - светский пачалыкъ Бир дин де пачалыкъ дин гьисапланма ва борч этилип салынма ярамай. Дин бирлешивлер пачалыкъдан айырылгъан ва законну алдында тенг.,17. Дагъусттан Республика — дуниявийсса паччахӀлугъри. Царагу дин паччахӀлугъралмурну ягу чара бакъамурну ккалли дан къабюхъайссар. Диндалул организацияртту паччахӀлугърая яла дуртун дуссар ва кьанундалул хьхьичӀ архӀалмину хъанахъиссар.,17. Дагъустан Республика светский государство я. Гьич са динни государстводин ва я вичел мажбуридаказ амал авун лазим тир дин яз тайинариз жедач. Диндин тешкилатар государстводивай чара авунва ва закондин вилик абур барабар я.,17. Дагыстан Республикасы — ашыклык патшалыгы. Эш бир дин патшалык эм борышлы эсапта токтастырылмага болмайды. Диншилик бирлесуьвлер патшалыктан айырылган эм закон алдында тенъ.,17. Дагъыстан Республика виъи диндикла джурад хӀукимет. Секки дин муьмкин адиш йикис хӀукиметед гьакь ратӀуд на чарасызды. Динбыр хӀукиметдикла джура гьыгъыр адбыр йиъи ва гьабыр закондид уьлихьде барабар йиъи.,17. Дагъустан Республика светский государство ву. Гъич саб жюрейин диндихьанра государственнойуб ясана чарасуз дубхьну ккуниб вуди тасдикь апӀуз шулдар. Диндин объединенийир государственнойихьан жара дапӀна ва дурар къанундин улихь барабар ву.,17. Дагъыстан РеспубликӀа - аристократ девлет вод. Нен джад дин девлетин хьинне ва я маджбырда гиххьес иджааза дешда. Динин тешкилатбы девлетике джурхьа вод ва кьаанунни оӀгее девлетика са саягъыл вод.
ГЛАВА 2. ПРАВА И СВОБОДЫ ЧЕЛОВЕКА И ГРАЖДАНИНА,2-ПУ КӀИЛ. Эхтиярар ва азадгӀвелар инсанин ва гражданинин,КӀИАБИЛЕБ БЕТӀЕР. ИНСАНАСУЛ ВА ГРАЖДАНИНАСУЛ ИХТИЯРАЛ ВА ЭРКЕНЛЪАБИ,"БӨЛМӘ 2. ИНСАНЫН, ВӘТӘНДАШЫН АЗАДЛЫҒЫ ВӘ ҺҮГУГЛАРЫ","2 КОРТА. АДАМАН А, ГРАЖДАНИНАН А БАКЪОНАШШИЙ, МАРШОНАШШИЙ",БЕКІ 2. АДАМЛА ВА ГРАЖДАНИННА ИХТИЮРТИ ВА АЗАДДЕШУНИ,2 БАШ. АДАМНЫ ВА ВАТАНДАШНЫ ИХТИЯРЛАРЫ ВА ЭРКИНЛИГИ,2-МУР БАКӀ. ИНСАННАЛ ВА ГРАЖДАНИННАЛ ИХТИЯРДУ ВА ТАРХЪАНШИВУРТТУ,2-КЪИЛ. ИНСАНДИННИ ГРАЖДАНИНДИН ИХТИЯРАР ВА АЗАДВИЛЕР,2-НШИ БАСЫ. АЬДЕМНИНЪ ЭМ ГРАЖДАНИННИНЪ ЫХТЫЯРЫ ЭМ ЭРКИНЛИГИ,2 КЬУЛ. ИЛСИНДИД НЕ ВАТАНАГЪАЛЫЕД ИХДИЯРБЫР НА АЗАДВАЛДЫ,2-ПИ КӀУЛ. ИНСАНДИН ВА ВАТАНДАШДИН ИХТИЯРАРИН КЪАЙДАЙИН БИНЙИР,ФАСИЛ 2. ИНСАНЫН ВА ВАТАНДАШЫН ГЪУІКЬУКЬ ВА АЗАДИЙВААЛАБЫ
"18. В Республике Дагестан признаются и защищаются права и свободы человека и гражданина в соответствии с Конституцией Российской Федерации и общепризнанными принципами и нормами международного права. Каждый человек обладает естественными и неотчуждаемыми правами и свободами. Достоинство личности, ее свободное развитие, уважение закона и прав других людей являются основой общественного порядка и социального мира. Осуществление прав и свобод человека и гражданина не должно нарушать права и свободы других лиц. Не допускается использование прав и свобод для насильственного изменения конституционного строя.","18. Дагъустан Республики хӀисаб акьыа ва ухӀая эхтиярар ва азадгӀвелар инсанин ва гражданинин Российин Федерацин Конституцил асаслу эй ва варитари хӀиве фацунде принципарилра ва къайдайрилра международной эхтиярари. Гьар са кас иеси э тӀебиатин ва отчужденный давайде эхтиярарилди ва азадгӀвеларилди. Гьар са сайин лайихлугӀвел гин азадгӀвелилди уьдигӀти шуб, законис ва азадгӀвелис хӀуьрмет акьуб, сара халькарин э общественный порядокин ва социальный ислягӀгӀвелин. Инсанин ва гражданин эхтиярар ва азадгӀвелар кӀилис файшуба, сара касарин эхтияряр ва азад гӀвелар чӀир акьуб лазим дава. Эхтияр иб лазим дава ишлемиш акьуб эхтиярар ва азадгӀвелар гужуналди конституционный къурулуш дегиш акьуб бадала.","18. Халкъазда гьоркьосел ихтияразул киназго къабул гьарурал кьучӀазда ва роценазда, гьединго Россиялъул Федерациялъул Конституциялда рекъон Дагъистан Республикаялда инсанасул ва гражданинасул ихтияралгун эркенлъаби къабул гьарула ва гьел божилълъи гьабизе бегьуледухъ цӀунула. Щивав чиясул рукӀуна тӀабигӀиял ва гӀорхъи чӀван чӀезаричӀел ихтиярал ва эркенлъаби. Напсалъул къадру цӀуни, гьеб эркенго цебетӀей, цогидал гӀадамазул законазул ва ихтияразул хӀурмат гьаби ккола обществояб гӀадлу-низамалъул ва социалияб ракълил аслулъун. Инсанасул ва гражданинасул ихтиярал ва эркенлъаби тӀуразарулелъул, цогидал гӀадамазул ихтиярал ва эркенлъаби хвезаризе бегьуларо. Конституциялъулаб гӀуцӀи хӀал гьабун хисизабиялъе, ихтияраздаса ва эркенлъабаздаса пайда босизе биччаларо.","18. Дағыстан Республикасында инсанын вә вәтәндашын һүгуглары Русија Федерасијасынын Конститусијасына, инсанын вә вәтәндашын һүгуг вә азадлығы бәјнәлхалг гәбул едилмиш принсипләринә әсасән горунур. Һәр бир шәхс там тәбии вә инкаредилмәз азадлыға, һүгуглара маликдир. Шәхсин лајиг дәрәҹәси, онун азад икишафы, ганунлара вә башга шәхсләрин азадлығына вә һүгуларына мүнасибәти ичтимаи асајишин, сосиал сүлһүн бинөврәсидир. Шәхсин азадлығы вә һүгугларынын иҹра олунмасы о бири шәхсләрин һүгуларыны вә азадлығыны позмамалыдыр. Азадлыг, һүгуг сәлаһијјәтини иситифадә едәрәк Конститусија гурулушуну девирмәк ҹәһдләри бурахылмаздыр.","18. Дагестан Республикехь къобальеш, Іалашъеш ю адаман а, гражданинан а бакъонашший, маршонашший Россин Федерацин Конституцица а, дуьненаюкъара бакъонан нормашца а, массара къобалийнчу принципашца а хила ма-деззара. ХІора а стеган ю хила ма-еззара а, дІакъасто йишйоцу а бакъонашший, маршонашший. Адаман сийдар, иза маьрша кхиар, законан а, кхечу адамийн а бакъонийн ларамбар юккъараллин къепенан а, маьрша дахаран а бух бу. Адаман а, гражданинан а бакъонашший, маршонашший ларъяро кхечу адамийн бакъонаш а, маршонаш а талхо магийна дац. Конституционни дІахІоттам нуьцкъаша хийца Іалашонца бакъонех а, маршонех а пайдаэцар магийна дац.","18. Дагъистан Республикализир адамла ва гражданинна ихтиюрти ва азаддешуни мардирути сари ва далтахъути сари, Россияла Федерацияла Конституцияла ва дунъяла халкъани-ургабси правола лебтанилра мардарибти тяхӀяр-кьяйдаличи барили. Гьарили адамлис гӀямруличи далдикибти ихтиюрти ва азаддешуни мардирути ва далтахъути сари. Гьарил адамлис гӀямруличи далдикибти ва керасес асухӀебирути ихтиюрти ва азаддешуни кадизахъурти сари. Адамла асилдеш, ил азадли гьалавяхӀ вашахъни, законна ва цархӀилти адамтала ихтиюртла хӀурматбирни жамигӀятла къулайти низам-кьяйдала ва социальный балгундешла хьулчни сари. Адамла ва гражданинна ихтиюрти ва азаддешуни гӀердурцухӀели цархӀилти адамтала ихтиюрти ва азаддешуни дуэс асубируси ахӀен. Ихтиюрти ва азаддешуни Конституция хӀясибси хӀукумат гуж-зулмуличил барсбарес багьандан пайдаладарес асубируси ахӀен.","18. Дагъыстан Республикада адамны ва ватандашны ихтиярлары ва эркинлиги Россия Федерацияны Конституциясы ва къабул этилген халкъара къайдалар ва нормалар булан къабул этиле ва якълана. Гьар адам табии ва чыгъарылып алынмайгъан ихтиярлар ва эркинлик булан таъмин этиле. Инсанны абуру, ону эркин осьювю, законгъа ва башгъа адамланы ихтиярларына абур этивю жамият низам болдурувну ва социал парахатлыкъны кюрчюсю гьисаплана. Адамны ва ватандашны ихтиярларын ва эркинлигин яшавгъа чыгъарыв булан башгъаланы ихтиярларын ва эркинлигин бузма ярамай. Ихтиярланы якълавну ва эркинлик болдурувну конституция къурулушну гюч булан бузагъанлыкъгъа къоллама ярамай.","18. Дагъусттан Республикалий ккаллину дуссар, инсаннал ва гражданиннал ихтиярду ва тархъаншивурттугу дуручлачиссар Конституциялий ва дунияллул дянивсса ихтиярдал аьммину ккаллисса принципирттал ва нормардал тӀутӀисса куццуй. Гьарца инсаннахь дуссар тӀабиаьсса ва батӀул дан къашайсса ихтиярду ва тархъаншивуртту. Инсаннал кьядру-кьимат, га тархъанну хьхьичӀунай нанаву, кьанундалул ва цайми инсантурал чулухунмайсса хӀурмат жяматлугъравусса низамрал ва социал дакьаврил гьануну хъанахъиссар. Инсаннал ва гражданиннал ихтиярду ва тархъаншивуртту иширайн дуккан дуллай, цайми инсантурал ихтиярду ва тархъаншивуртту ссусукьу дуллан къабучӀиссар. Ихтиярду ва тархъаншивуртту Конституциялийнусса низам даххана даврин ишла дуллан къабучӀиссар.","18. Дагъустан Республикада Россиядин Федерациядин Конституциядал ва международный праводин вирида гьисаба къунвай принципрал ва нормайрал асаслу яз инсандин ва гражданиндин ихтиярарни азадвилер гьисаба къада ва заминламишда. Гьар са инсандихъ тӀебии ва адавай къакъудиз тежер ихтиярар ва азадвилер аваз жеда. Инсандин лайихлувал, ам азаддаказ вилик фин, закондиз ва маса инсанрин ихтиярриз гьуьрмет авун обществода къайда хьунин ва социальный жигьетдай меслятвилин бине я. Инсандинни гражданиндин ихтиярар ва азадвилер кьилиз акъудуни маса ксарин ихтиярарни азадвилер чӀурун лазим туш. Ихтиярарни азадвилер конституционный къурулуш гужуналди дегишарун патал ишлемишуниз рехъ гудач.","18. Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман эм артык ынанув алган принциплер эм халклар ара ыхтыяр нормасы ман келисли болып Дагыстан Республикасында аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыяры эм эркинлиги ынанув алады эм сакланады. Аьр бир аьдем табиатлык эм ят болмаслык ыхтыяры ман эм эркинлиги мен пайдаланады. Инсаннынъ тийислилиги, онынъ эркин осьуьви, законды эм баскалай аьдемлердинъ ыхтыярын сыйлав ямагат йорыгынынъ эм социаллык дуныясынынъ негизи болады. Аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыярын эм эркинлигин болдырув баска инсанлардынъ ыхтыярын эм эркинлигин бузбага керек тувыл. Ыхтыярды эм эркинликти кулланув Конституциялык курылысын зордан туьрлендирмеге кулланынылмага ярамайды.","18. Дагъыстан Республикади кьабыл гьаъара ва упхуӀре ихдиярбыр на азадвалды илсиндид не ватанагьалыед, Россиядид Федерациедид конституциедире не бейналхалкъ къанунмыра на кьадармыра ягъаӀд кал. ХӀар илсиндихда ад йиъи джус, илсан йиъиваӀлыхьван таликь гьыъыр ад ва хаӀшус джугъуӀд ихдиярбыр на азадвалдыбыр. Илсиндид ламыс, гьанийды азадна лаъ-хьуъ йиркьын, араа кьабыл гьыъын закон на ихдиярбыр мадды илсанашды, хӀасаб гьаъара элдид къайда-къанундид ва социал гедишетдид асыл на. Илсиндид не ватанагьалыед ихдиярбыр на азадвалды гуьзет гьыъиныхьван, тимбыйнийды ихдиярбыр на азадвалды джатӀур йыгара. Гьеч кьула гыргас вылцӀад диш, ишлег гьыгъын ихдиярбыр на азадвалды, конституциедид мизан гуджедихьван дегиш выъын бадана.","18. Дагъустан Республикайиъ вари дюньяйин халкъарин ихтиярарин аьдати шартӀариз ва къайдйириз асас духьну ва Урусатдин Федерацияйин Конституцияйихьди аьлакъалу вуди инсандин ва ватандашдин ихтиярар ва азадвалар уьрхюру. Гъарсар касдиз аьдати ихтиярар ва азадвалар а. Инсандин лайикьлувал, рягьятди артмиш хьувал, къанундиз ва жара инсанарин ихтиярариз гьюрмат апӀувал жямяаьтлугъ къайдайин ва яшайиш балгбан шартӀ ву. Инсандин ва ватандашдин ихтиярар ва азадвалар кӀулиз адагъували жара ксарин ихтиярар ва азадвалар чӀур дапӀну ккундар.","18. Дагъыстан РеспубликӀее Россие Федерациейни Конституциейс ва бейналхалкь гъуІкьукьни гьар джигее кьабыл гьаъийни принципбы ва нормабышыс сикӀы, инсанын ва ватандашын гъуІкьукь ва азадийваалабы кьабыл гьаъы ва къорамышаъа вод. Гьар инсаныхъа шак денан ва джус ааидын гъуІкьукьбыйи азадийваалабы вод. Шахсиййетин лайкьат, манкъун джуледъалхъан инкишаф, кьаануныс ва менни инсанаршыни гъуІкьукьбышыс гьыІрмаӀт гьавъуй – иджтимааи кьайда-кьаанунун ва саакитийваалын оӀзяг вод. Инсанни ва ватандашни гъуІкьук ва азадийваалабышын ишеехъа илгъеечӀуйн, менни инсанаршын гъуІкьукьбы ва азадийваалабы позмышаъас ыккан деш. Гудж гьавъу, Конституциейн систем бадал гьаъасди мее, джуни гъуІкьукь ва азадийваалайке истифаада гьаъас иджааза дешда."
"19. Права и свободы человека и гражданина являются непосредственно действующими. Они определяют смысл, содержание и применение законов, деятельность законодательной и исполнительной власти, местного самоуправления и обеспечиваются правосудием.","19. Инсанин ва гражданинин эхтиярар ва азадгӀвелар э кар акьайдеттар. Гуьрри магӀна-метлеб ухӀуб ва законар ишлемиш акьуб законодательный и исполнительный властин кар, джигайрин самоуправлениин и кӀили хьайфе правосудийилди.","19. Инсанасул ва гражданинасул ихтиярал ва эркенлъаби рукӀуна, щивниги гьорлъе лъугьинчӀого, битӀахъе жалго хӀалтӀулеллъун. Гьез загьир гьабула законазул мурад, магӀна ва гьел хӀалтӀизарулел къагӀидаби, законал рахъулелги гьел тӀуразарулелги властазул, бакӀалъулаб самоуправлениялъул хӀаракьатчилъи ва букӀинабула ритӀухъаб куцалда судалъулаб хӀаракьатчилъи хӀалтӀизаби.","19. Вәтәндашын һүгуг вә азадлығы даими һәрәкәтә маликдир. Бу унсур ганунларын тәтбиг едилмәсинин мәзмуну, мәнасыны, јерли идарәетмә, ганунвериҹи вә иҹра гурумларынын фәалијјәтини мүәјјән едир вә дөвләт һүгуг мүһафизәсинә маликдир.","19. Адаман а, гражданинан а бакъонашший, маршонашший кхочушъеш хила езаш ю. Цара къастадо законийн маьІна, чулацам, царах пайдаэцар, законаш кхолларн а, кхочушдаран а Іедалан, меттигехь шайн урхалладаран а дар-лелор, бакъонца кхиэл яр кхочушдо.","19. Адамла ва гражданинна ихтиюрти ва азаддешуни дархьаначи гӀердурцути ва пайдаладирути сари. Илдани законтала мягӀна, бухӀнабуц ва пайдаладирнила тяхӀяр-кьяйда, хӀукуматла органтани законти далкьарахъни ва илди дузахъни, мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтала бузери белгибируси саби ва суданани гӀеббурцуси саби.","19. Адамны ва ватандашны ихтиярлары ва эркинлиги туврадан-тувра къоллана. Олар законланы къоллавну, закон яратывчу, яшавгъа чыгъарагъан, гьакимликни оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумланы ва гьакъ дуван чыгъарывну маънасын белгилей.","19. Инсаннал ва гражданиннал ихтиярду ва тархъаншивуртту тӀайла-тӀайланна ишла хъанахъиссар. Гайнулл баджи дайссар кьануннал мяънарду, мурадру, кьануну кьамул даврил ва биттур даврил хӀакимлугърал, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал бачин бувсса ишру, дузалгу байссар ми аьдлу-дивандалийну.","19. Инсандин ва гражданиндин ихтиярарни азадвилер арада масад авачиз кардик жеда. Абуру законрин макъсад, метлеб ва абур ишлемишунин тегьер, законар акъуддай ва исполнительный властдин, чкадин самоуправлениядин кӀвалах тайинарда ва абур суд-дувандалди таъминарда.","19. Аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыяры эм эркинлиги бир йорыкка аьрекет этеди. Олар законлардынъ закон болдырув аьрекетлерининъ эм толтырувшы властининъ эм ерли оьз-оьзине етекшилик этуьвдинъ маьнесин, тутылувын эм кулланувын белгилейди эм ыхтыяр суды ман канагатланады.","19. Ихдиярбыр на азадвалды, илсиндид не ватанагьалыед, гьаммише кьула гыргара адбыр йиъи. Гьамыра ачых гьаъара маӀгьна-метлеб ва дуьзгуьнне ишлег гьыгъын законбыр, закон игъивед не закон кьула выгыргад хӀукумдид не Ерлид джуды иессиваӀлид гвалах ва гьабыр кьула гыргара суддихьван.","19. Инсандин ва ватандашдин ихтиярар ва азадвалар гьяракатнаъ айидар ву. Дурари гьюкмарин мяна ва гьюкмар ишлетмиш апӀурайивалин тягьяр улупуру, къанунар адагъру ва къарарар тамам апӀру йишван идара апӀбан гьюкмар адагърударин ва тамам апӀру гьюкмарин, йишван идара апӀру идарйирин ляхин улупуру ва ерли ихтиярар уьрхбиинди тямин апӀуру.","19. Инсанын ва ватандашын гъуІкьукьбы ва азадийваалабы чиледъалхъа ишеехъа илгъеечӀенбы вод. Манче кьаанунбышда маӀънаа, маӀзмун, йиджбы ишеехъа илгъеечӀуй таӀъйин гьаъа, кьаанун гьоолени ва йидж иджраа гьааъани гьоӀкууматни органбышда ва джигабышеени джо джаб джо идаара гьааъани органбышда иш гьаагва ва манбы аӀдаалатни маӀгькамайка сана къорамышехьенбы."
"20. Все равны перед законом и судом. В Республике Дагестан защищаются права и свободы человека и гражданина независимо от национальности, расы, пола, языка, происхождения, социального, имущественного положения, занимаемой должности, рода занятий, места жительства, образования, политических, правовых и иных убеждений, отношения к религии, принадлежности к общественным объединениям и других обстоятельств. Запрещаются любые формы ограничения прав по признакам социальной, расовой, национальной, языковой или религиозной принадлежности.","20. Законин ва суддин уьдигӀ вари сад э. Дагъустан Республики ухӀайди инсанин ва гражданинин эхтиярар ва азадгӀвелар дахтурфай миллетгӀвелис, расис, джинсинас, чӀалас, арайис адибас, социальный, имущественный положение, къуллугъис, акьайде кардис, яшамиш хьайде джигайис, образованис политический, правовой и сара чӀалахъ хьубарис, диндис фишти хугурфайчи, нейе общественный объединенийриӀ гӀайчи ва са курарис къадагъа акъая гьар джуьре формаяр, эхтиярар чӀукь акъайде социальный расовыйис, миллетлугӀвелис, чӀалан ва диндис талукъ э пуна.","20. Законалда ва судалда цере киналго ращадал рукӀуна. Пачалихъалъ божилълъи гьабизе бегьуледухъ цӀунула жинсалде, расаялде, миллаталде, мацӀалде, гьавураб-гӀураб бакӀалде, социалияб ва мискинлъи-бечелъиялъул хӀалалде, тӀубазабулеб хъулухъалде, диналдехун, бугеб гьоркьоблъиялде, лъаялъул даражаялде, политикаял, правовиял ва цогидалги суалаздехун гьабулеб балагьиялде, гьорлъ гӀахьаллъи гьабулеб жамгӀияб цолъиялде ва цогидалги шартӀазде балагьичӀого инсанасул ва гражданинасул ихтияразул ва эркенлъабазул ращалъи букӀинаби.","20. Вәтәндашлар ганун вә мәһкәмә гаршысында бәрабәрдир. Дағыстан Республикасында вәтәндашын азадлығы вә һүгуглары миллијјәтиндән, дәрисинин рәнкиндән, ҹинсиндән, дилиндән, мәншәјиндән, социал вә мүлки вәзијјәтиндән, вәзифәсиндән, көрдүјү ишиндән, јашајан јериндән, тәһсилиндән, сијаси вә диҝәр нәзәриндән, динә мүнасибәтиндән, иҹтимаи тәшкилат үзвлүјүндән вә диҝәр мәгамлардан асылы олмајараг горунур. Вәтәндаш һүгугларынын социал, милли, дәрисинин рәнки, дил вә ја дин мәнсубијјәтинә көрә мәһдудлашдырыла билмәз.","20. Законна а, суьдана а хьалха массо цхьатерра бакъонаш йолуш ву. Дагестан Республикехь адаман а, гражданинан а бакъонашший, маршонашший ларйо иза муьлхха къомах, халкъах, зударех – божарех, мотт буьйцуш хиларх, схьаваларх, социальни тӀегӀанах, бахаман хьолах, болх бечу даржах, корматаллах, вехаш волчу меттигах, йоза-дешарх, политикехь а, бакъонехь а, кхечу а хьежамех, динца юкъаметтигах, юкъараллин вовшахтохаршна юкъавогӀуш, кхечу хьелашкахь а хиларх дозуш доцуш. Дихкина ду цхьана а кепара бакъонашна дозатохар юкъараллин, халкъан, къоман, меттан я динан башхаллин билгалонаш бахьанехь.","20. Законна ва судла гьалаб лебилра бутӀацугти ихтиюртачил пайдалабирути саби. Дагъистан Республикализир адамла ва гражданинна ихтиюрти ва азаддешуни далтахъути сари илала миллатличи, жинсли, мурул адам виъниличи яра хьунул адам риъниличи, мезличи яра аслу-миналичи, социальный ва лебдешла шайчибси агиличи, бузахъуси къуллукъличи, бируси хӀянчиличи, хӀерируси мерличи, багьудиличи, политикала, правола шайчирти ва цархӀилти пикрумачи, динна шайчирти пикрумачи, жамигӀятла цалабяхъуназиб илала даражаличи ва цархӀилти аги-кьяйдаличи хӀерхӀеили социальный аги, жинс, миллат, дузахъути мез яра бузахъуси дин хӀясибли ихтиярти камдиути сегъунти-дигара жураби къадагъадарибти сари.","20. Законну ва судну алдында бары да адам тенг. Дагъыстан Республикада миллетине, жынсына, тилине, тухумуна, яшавлукъ, барлыкъ гьалына, гьакимлигине, кютеген ишине, яшайгъан ерине, билимине, политика къаравларына, не динни юрютегенине, къайсы жамият бирлешивге къошулгъанына ва башгъа янларына къарамайлы, адамны ва ватандашны ихтиярлары ва эркинлиги якълана. Социал, жынс, миллет, тил яда дин белгилерине гёре ихтиярларын кемитегенлик гери урула.","20. Кьанундалул ва судрал хьхьичӀ циняв архӀалссар. Дагъусттан Республикалий миллатрах, расалух, жинсирах, мазрах, нясаврах, социал тагьарданух, ду-дакьашиврух, къуллугърах, сянатрах, миналух, дуккаврил даражалух, политикалул, ихтиярдал ва цайми пикрирдал ххуллух, диндалух, жяматийсса цачӀун шавурттаву у-акъашиврух ва цайми тагьардах къабурувгун, инсаннал ва гражданиннал ихтиярду дуручлачиссар. КъабучӀи буллалиссар социал тагьарданух, расалух, миллатрах, мазрах ягу диндалух бурувгун, ихтиярду ссуссукьу дуллан.","20. Закондин ва суддин вилик вири барабар я. Дагъустан Республикада миллетдилай, расадилай, эркек-дишивилелай, чӀалалай, асил-несилдилай, социальный, эменнидиз талукь гьалдилай, алай къуллугъдилай, кар-кеспидин жуьредилай, яшамиш жезвай чкадилай, образованидилай, политический, правовой ва маса инанмишвилерилай, диндив эгечӀзавай тегьердилай, общественный тешкилатрик кваз хьунилай ва маса шартӀарилай аслу тушиз, инсандин ва гражданиндин ихтиярарни азадвилер хуьда. Социальный терефдиз, расадиз, миллетдиз, чӀалаз ва инанмишвалзавай диндиз талукь лишанриз килигна ихтиярар гьар гьи жуьрейра хьайитӀани сергьятламишун къадагъа я.","20. Баьри де закон эм суд алдында тенъ Дагыстан Республикасы еринде аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыяры эм эркинлиги миллетине, расасына, эр яде хатынлыгына, тилине, кайдан болувына, социаллык, муьлклик аьллерине, тутатаган дережесине, не мен каьрлевине, яшайтаган ерине, билимине, политикалык, ыхтыяр эм баскалай ынанувларына, диншиликке катнаслыгына, ямагат бирлесуьвлерге катнаслыгы ман эм баскалай аьллерге карамастан якланады. Социаллык, расовый, миллет, тил эм диншилик янасувына карав бойынша аьдемнинъ ыхтыярын кайсы кепте де кыскартув ярамайды.","20. Суддид не закондид улихьде сиенебыр барабар диъи. Дагъыстан Республикади ихдиярбыр на азадвалды, илсындид не ватанагьалыед, ухуӀр а, гаджадкъыр, миллитдихда, расадыхда, хьыдылды-выгӀылды йишинваӀлихда, хьылыйк кид пешидихда, ешемишды ерахда, билигяхда, сиясатдид праводид ва мадды инамишваӀлыхда, диндихьванды арамыхда, йилды умумиетдид савалдымыйк ара кидыхда ва мадды ахӀвалатмыхда. Къадагъан йиъи, хӀар са къайдыдихьван гъигъе гъыгъын ихдиярбыр, социал, расадид, миллитдид, чӀилды, ваяхуд диндид илсан йиъиваӀлыхьван","20. Вари къанундин ва суддин улихь барабар ву. Фунуб миллетдин, гъидкьин жаравализ, жили аьвратвализ, хпи тяфавализ дилигди, чӀалназ, арайиз гъювализ, яшайишдин, шей-шюйнан гьялназ, апӀурайи ляхниз, яшамиш шулайи йишваз, образованиейиз, политикайин, ихтиярарин ва жюрбежюр жара фикрарихъ хъугърайивализ, жямяаьтлугъ объединенийриз ва жара дюшюшариз дилигди государствайи инсандиз ва ватандашдиз барабар ихтиярар ва азадвалар тувру. Яшайишдин, рангнан, миллетвалин, чӀалнан ясана диндиз дахил шулайивалин лишнариз дилигну гьич саб жюрейин ихтиярарихъанра мягьрум апӀувал къадагъа апӀура.","20. Кьаануннийи маӀгькамайни оӀгее гыргынбы са саягъыл воб. Дагъыстан РеспубликӀее инсанын гъуІкьукь ва азадийваалабы миллетихъа, иргыхъа, джынсыхъа, мизейхъа, кокахъа, иджтимааи ва хылелни вар-девлетни вазийятыхъа, авхъуйни вазиифайхъа, гьааъани ишыхъа, ешемишехьенни джигайхъа, хъаӀдхъуйхъа, сиясатыхъа, гъуІкьукьбышхъа ва динихъа наӀхуӀр иляккийхъа, иджтимааи тешкилатбышее ыхьайхъа ва менни сабаббышхъа илдяккы, къорамышехье вод. Иджтимааи вазийятыс, иргыс, миллетис, мизейс ва диныс сикӀы ыхьайни сабаббышхъа гора гьуӀкьукь сыхмышавъийн ыкканаӀдхуӀн формабы кьадагъа гъаъа вод."
"21. Гражданин пользуется всеми правами и свободами, предусмотренными Конституцией Российской Федерации, федеральными законами, Конституцией Республики Дагестан и законами Республики Дагестан.","21. Гражданинди вари эхтиярар ва азадгӀвелар ишлемиш акъасе. Российин Федерацин Конституци, федеральный законари, Дагъустан Республикин Конституци ва законари агвар акьунай.","21. Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, федералиял законазда, Дагъистан Республикаялъул Конституциялда ва Дагъистан Республикаялъул законазда рихьизарурал ихтияраздаса ва эркенлъабаздаса гражданинас пайда босула тӀубараб даражаялда.","21. Вәтәндаш Русија Федерасијасынын Конститусијасында, федерал ганунларында, Дағыстан Республикасынын Конститусијасында, республика ганунларында нәзәрдә тутулан һүгуг вә азадлыглары истифадә едир.","21. Россин Федерацин Конституцис, федеральни законаша, Дагестан Республикин Конституцис, Дагестан Республикин законаша билгальяьхначу бакъонех а, маршонех а пайдаоьцу гражданино.","21. Гражданин Россияла Федерацияла Конституциялизир, Федерацияла законтазир, Дагъистан Республикала Конституциялизир ва Дагъистан Республикала законтазир чедаахъибти лерилра ихтияртачил ва азаддешуначил пайдалавируси сай.","21. Россия Федерацияны Конституциясы, федерал законлар, Дагъыстан Республиканы Конституциясы ва Дагъыстан Республиканы законлары берген бары да ихтиярлардан ва эркинликден ватандаш пайдалана.","21. Гражданиннан ишла дан бучӀиссар Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул, федерал кьануннал, Дагъусттан Республикалул Конституциялул ва Дагъусттан Республикалул кьануннал ккаккан дурсса циняв ихтиярду ва тархъаншивуртту.","21. Гражданинди Россиядин Федерациядин Конституцияда, федеральный законра, Дагъустан Республикадин Конституцияда ва Дагъустан Республикадин законра къалурнавай вири ихтияррикай ва азадвилерикай менфят къачуда.","21. Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлар ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман эм Дагыстан Республикасынынъ законлары ман коьрсетилинген баьри ыхтыярлар эм эркинликлер мен гражданин пайдаланады.","21. Ватанагьалы иесси йиъи сиъин ихдиярмыд на азадваӀлид, Россиядид Конституциедире , федерал законмыра, Дагъыстан Республикадид законмыра гуьзет гъыъыр ад.","21. Ватандашди Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиъ, федеральный гьюкмариъ, Дагъустан Республикайин Конституцияйиъ ва Дагъустан Республикайин гьюкмариъ улупнайи вари ихтиярар ва азадвалар ишлетмиш апӀуру.","21. Ватандашее, Россие Федерациейни Конституциее, федерал кьаанунбышее, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциее ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышее гъагвани гыргыни гьуӀкьукьбышке ва азадийваалабышке истифаада гъаъа вод."
"22. Лица, не являющиеся гражданами и законно находящиеся на территории Республики Дагестан, пользуются правами и свободами, а также несут обязанности, установленные Конституцией Российской Федерации, федеральными законами, Конституцией Республики Дагестан и законами Республики Дагестан, кроме случаев, установленных федеральным законом или международным договором Российской Федерации.","22. Инсанарис, гражданар давайде ва законилда Дагъустан Республики яшамиш хьайде, эхтияр ая ишлемиш акъас эхтиярар ва азадгӀвелар ва джавабдаргӀвел ананмиш акьуб Российин Федерацин Конституцилди, федеральный законралди, Дагъустан Республикин Конституцилди, Дагъустан Республикин къанунралди, ва международный договорарилди Российин Федерацин.","22. Дагъистан Республикаялъул гражданаллъун кколарел ва законалъул кьучӀалда гьелъул ракьалда гӀумру гьабулел гӀадамазги пайда босула ихтияраздасагун эркенлъабаздаса ва гьезулги рукӀуна, Россиялъул Федерациялъул Конституциялъ, федералиял законаз, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъ ва Дагъистан Республикаялъул законаз чӀезарурал жидедаго тӀадал ишал — федералияб законалда, ялъуни Россиялъул Федерациялъ къабул гьабураб халкъазда гьоркьосеб къотӀи-къаялда бихьизабураб даражаялда.","22. Дағыстан Республикасынын вәтәндашы олмајан, гануни республика әразисиндә јашајан шәхсләр Дағыстан Республикасынын һүгуглары вә вәтәндаш азадлыгларына әсасән һәјат сүрмәли, Русија Федерасијасынын Конститусија ганунлары, федерал ганунлар, Дағыстан Республикасынын Конститусијасы вә ганунларына ујғун һәјат сүрүр вә бу ганунлара әсасән бүтүн вәтәндаш өһдәликләрә риајәт едир, федерал ганунларда нәзәрдә тутулмуш, бәјнәлхалг сазишләр чәрчивәсиндә көстәрилән мәгамлар чыхмаг шәрти илә.","22. Гражданаш а боцуш законо ма-боххура Дагестан Республикин махкахь долчу адамаша пайдаоьцу бакъонех а, маршонех а, ткъа иштта Россин Федерацин Конституцис, федеральни законаша, Дагестан Республикин Конституцис, Дагестан Республикин законаша билгалдаьхна декхарш кхочушдо, федеральни законо я Россин Федерацин дуьненаюкъара бартаца билгалдаьккхинчу хьелашкахь доцурш.","22. Дагъистан Республикала гражданинтили ахӀенти ва илала мер-мусаличиб къаршибикес законни чус ихтияр бедибти адамти ихтияртачил ва азаддешуначил пайдалабирути саби, илдани илкьяйдали Россияла Федерацияла Конституциялизир, Федерацияла законтазир, Дагъистан Республикала Конституциялизир ва Дагъистан Республикала законтазир чедаахъибти чеаслуми тамандирути сари, Федерацияла законнизир яра Россияла Федерацияла дунъяла халкъани-ургабси вягӀдализир чедаахъибти анцӀбукьуни дархагарли.","22. Дагъыстан Республиканы территориясында закон ёлунда турагъан, тек ону ватандашы тюгюл адамланы ихтиярлары ва эркинлиги якълана, олай да олар Россия Федерацияны Конституциясы, федерал законлары, Дагъыстан Республиканы Конституциясы ва Дагъыстан Республиканы законлары токъташдыргъан борчланы кютме герек бола, федерал законлар яда Россия Федерацияны халкъара дыгъарлары токъташдыргъан гезиклер тюгюл буса.","22. Гражданталну бакъасса, амма кьанундалийну Дагъусттан Республикалул территориялий бусса инсантурахьгу ихтиярду ва тархъаншивуртту дуссар, мукунма биттур бан аьркинссар Аьрасатнал Конституциялул, федерал кьануннал, Дагъусттан Республикалул Конституциялул ва Дагъусттан Республикалул кьануннал ккаккан бувсса буржругу, так федерал кьанундалул ягу Аьрасатнал Федерациялул дунияллул дянивсса икралданул ккаккан бувми иширттаву личӀаннин.","22. Дагъустан Республикадин гражданар тушир ва адан территорияда законлудаказ авай ксари Россиядин Федерациядин Конституцияди, Дагъустан Республикадин Конституцияди ва Дагъустан Республикадин законри тайинарнавай ихтияррикай ва азадвилерикай менфят къачуда, гьакӀни абурун хиве гьа жуьреда везифарни аваз жеда, федеральный закондалди ва я Россиядин Федерациядин международный договордалди тайинарнавай дуьшуьшар квачиз.","22. Дагыстан Республикасынынъ гражданлары болмаган эм законлы онынъ территориясында туратаган инсанлар, Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлары ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман эм Дагыстан Республикасынынъ законлары ман, баскалай йорукларда федераллык закон ман яде Россия Федерациясынынъ халклар ара договоры ман пайдаланадылар эм солай ок явап тутадылар.","22. Ватанагьалы дишне, закондыхьван Дагъыстан Республикади ешемишды илсындиде хад и ихдиярбыр на азадвалды, гьадыла савайинди гьанийды гардана руъура сиъин маджбырвалдыбыр гьагва гьаъара ад Россиядид Федерациедид Конституциедире, федерал законмыра, Дагъыстан Республикадид Конституциедире ва Дагъыстан Республикадид законмыра, анджагь Федерал закондире не Россиядид Федерациедид бейнелхалкъ договора гьагва гьыъыр ад са баӀгъзи ахӀвалатбыр кидишне.","22. Дагъустан Республикайин ватандашар дарудариз ва дидин жилиин къанундиинди яшамиш шулайидариз ихтиярар ва азадвалар а, хъа гьацира дурари Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиъ, федеральный гьюкмариъ (къанунариъ), Дагъустан Республикайин Конституцияйиъ ва Дагъустан Республикайин гьюкмариъ улупнайи вазифйир кӀули гьахуру, федеральный къанундиъ ясана Урусатдин Федерацияйин международный йикьрариъ тасдикь дапӀнайи дюшюшар ктарди.","22. Ватандашар девхьа Дагъыстан РеспубликӀайни торпагъыл кьаанунука ешемишоохьени шахсбыше, федерал кьаанунбыше ва Россие Федерациейни бейналхалкъ договорбыше манчыс гивхьуна сабаб дешхьее, гьуӀкьукь ва азадийваалабышке истифаада гъаъан ва манбыше Россие Федерациейни Конституциен, федерал кьаанунбыше, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциен ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбыше гиххьийни вазийфабышыс аӀмаӀл гъаъий джос бордж гьыӀсаб гъаъа."
"23. Каждый имеет право на жизнь. Достоинство личности охраняется государством. Ничто не может быть основанием для его умаления. Никто не должен подвергаться пыткам, насилию, другому жестокому или унижающему человеческое достоинство обращению или наказанию. Никто не может быть без добровольного согласия подвергнут медицинским, научным или иным опытам.","23. Гьар сайис айефе эхтияр яшамиш хьайде. КӀилдин касдин лайихлугӀвел ухӀайфе хӀукумати. Са бинайра айефтава ге ахъ акъас. Сайисра Ӏазабар, гудж акьуб, сара инсафсуз, яра инсанин лайихлугӀвел ахъ акъайде рафтаргӀвел джаза ицӀайде эхтияр адава. Уьчин разигӀвел адаваи медицинский, Ӏилимдин ва сара опытар акъас эхтияр адава.","23. Щивасул ихтияр букӀуна гӀумру гьабизе. ГӀадамасул къадру ва хӀурмат пачалихъалъ цӀунула. Щибниги кьучӀлъун, гӀиллалъун букӀине бегьуларо, гьесул къадру-къимат гӀодобе ккезабизе.","23. Һәр кәс јашамаг һүгугуна маликдир. Өмүр ләјагәти дөвләт тәрәфиндән горунур, онун гијмәтсизләшмәсинә һеч бир дәлил мөвҹуд ола билмәз. Һеч бир шәхс ишкәнҹәләрә, зоракылыға, тәһгирә, шәхсијјәтин ләјагәтини алҹалдылмасына, ҹәзаландырылмасына дүчар ола билмәз. Һеч бир шәхс разылығы олмадан тибби, елми вә диҝәр тәҹрүбәләрә ҹәлб олуна билмәз.","23. ХӀораннан а бакъо ю дуьненахь ваха. Адаман сий пачхьалкхо лардеш ду. И лахдан бух болуш цхьа а хӀума хила йиш яц. Цхьана а адамна таӀзардар, ницкъбар я кхечу кепара къизалла лелор, адам сийсаздар, иза аьшнашдар хила мегар дац. Цхьана а адамна тӀехь цуьнан шен лаам боцуш медицинин, Ӏилманан я кхиболу талламаш бан бакъо яц.","23. Гьарили адамлис гӀямру деркӀес ихтияр лебси саби. Адамла асилдеш пачалихъли далтахъути сари. Илди мучлаагардирахъес ихтияр лугуси сегъунсилра сабаб агарси саби. Сегъуна-дигара адам гӀязабверкӀес, гуж-зулмуличил инжитварес, адамдешла асилдеш дулъуси тяхӀярличил танбихӀлаварес асубируси ахӀен. ВегӀла гӀяхӀуладешличил, кьабулдешличил ахӀи медицинала яра гӀилмула ва цархӀил журала опытуни гуж-зулмули дурадеркӀес багьандан, чилра пайдалаварес асубируси ахӀен.","23. Гьар адамны яшама ихтияры бар. Инсанны абуру пачалыкъны янындан сакълана. Ону абурдан тюшюрме биревню де ихтияры ёкъ. Бирев де азап беривге, гюч этивге, хатирсизликге яда адамлыкъ менлигине тиегенликге тарыма ярамай. Оьзю гёнгюллю кюйде разилик бермесе, медицина, илму яда сынав ахтарывгъа бирев де тартылма ярамай.","23. Гьарца каснахь дуссар оьрму бутансса ихтияр. Инсаннал кьадру-кьимат буруччайссар паччахӀлугърал. Му ялавай бансса гьануну цичӀар дикӀан къабюхъайссар. ЩинчӀав бучӀи къабуллалиссар аьзавртту дуллан, гуж буллан, цамур оьсса ягу инсаннал кьадру-кьимат кьюкьин буллалисса тӀул ягу таммихӀ бан. КъабучӀиссар цува хушрай рязи акъа щий-бунугу медициналул, элмулул ягу цамур журалул эксперимент буллан.","23. Гьар садаз яшамиш хьун патал ихтияр ава. Инсандин лайихлувал государстводи хуьда. Инсандин лайихлувал кваз кьун тавун патал гьич са затӀни бине яз гьисабиз жедач. Гьич са касдизни азабар, басрухар гун, адахъ галаз масакӀа инсафсуздаказ ва я инсандин лайихлувал агъузардайвал рафтарвал авун ва я адаз жазаяр гун лазим туш. Гьич са касдин винелни ада вичи гуьгьуьллудаказ разивал гун тавунмаз медицинадин, илимдин ва я маса тежрибаяр тухуз жедач.","23. Аьр кимнинъ яшавга ыхтыяры бар. Инсаннынъ тийислилиги патшалык пан сакланады. Эш бир зат та онынъ сыйын кемитпеге негиз болмайды. Эш бирев аьдемнинъ сыйын тоьмен этетаган зорлыкка, авырлыкка эм баскалай авыр каты шакырувга эм дембиге йолыктырылмага керек тувыл. Оьз эркли разылыгы болмай турып эш бирев медициналык, илми эм баскалай сулыпка берилмеге керек тувыл.","23. ХӀар са илсындис ихдияр ад йиъи ешемиш йикис. Гьад шартӀ шаклы гьаъас са себеб ки ад диш. Ихдияр ад диш илсындид джанды йыгъ йыгын, гуджбас кьулы выгын ва мадды, илсан алчах гьаъад кьараратбыр кьулы йыгын. Ихдияр ад диш вышне, джуда разивалды хадишне, тӀибед, гьыӀлимдид ва мадды-мадды амзырмыхда гийин.","23. Гьарсариз уьмур хьапӀуз ихтияр а. Гьич сар касра гьабхъу саягъниинди уьмрихъ мягьрум апӀуз шулдар. Гьич сар касра аьзабнакк ккауз, дугъаз илзигуз, инсандин лайикьлувал искан апӀуз ва инсафсузвалин саягъниинди янашмиш хьуз хай шулдар. Гьич сарихъанра, чан хушниинди разивал тутрувиш, медицинайин, илимдин ва жюрбежюр жара тажрубйир гьахуз шулдар.","23. Гыргынкъухьа ешемишхьесда гьуӀкьукь вобна. Шахсийятын лайкьат девлетин къорамыш гъаъа. Нени джад кар, ман гьыӀрмаӀтыле кьаъадчес, сабаб ихьес аӀхаӀс деш. АӀзааб гьевлес, декканни карас маджбыр гъаъас, раӀгьыӀм денан ва инсанын лайкьат авхъа хъаъан раӀфтар гъаъас ва джазаа гьевлес шавус джаб иджааза дешда. Нен джад кас, джуна разийваала девхьа, медицинайни, ыӀлимни ва менни таджрубабышеехъа гиххьес иджааза дешда."
"24. Каждый имеет право на свободу и личную неприкосновенность. Арест, заключение под стражу и содержание под стражей в соответствии с федеральным законодательством допускаются только по судебному решению. До судебного решения лицо не может быть подвергнуто задержанию на срок более 48 часов.","24. Арест, ачикиб дустагъи, дустагъ эй фацуб Федеральный законодательствойил асаслу эхтияр ая тек судебный решенилди. Суддин решение хьасти кас дустагъи фацас эхтияр ая 48 сеӀэтилди.","24. Щивасул ихтияр букӀуна эркенлъиялъе ва чияца квер хъваларевлъун вукӀиналъе. Жанив тӀамизе, туснахъ гьавизе ва хъаравуллъиялда гьоркь чӀезавизе бегьула гӀицӀго судалъул хӀукмуялдальун. Судалъ хӀукму гьабизегӀан чи 48 сагӀаталъул болжалалдаса халатаб заманалда ккун чӀезавизе бегьуларо.","24. Һәр бир шәхс азадлыға вә шәхси тохунулмазлыг һүгугуна маликдир. Һәбс олунма, тутулуб сахланма федерал ганунлара әсасән мәһкәмәнин гәрары илә һәјата кечирилир. Бу гәрар гануна мининчә шәхс 48 саатдан артыг тутулуб сахланыла билмәз.","24. ХӀора а адаман бакъо ю маьрша а, корта-мукъалла а хила. Лацар, чуволлар, гӀаролан тергонехь хилар федеральни законодательствоца хила ма-деззара кхочушдан магош ду суьдан сацамца. Суьдо сацам тӀеэццалц 48 сахьт ханна бен адам лацар дихкина ду.","24. Гьариллис азадли хӀериэс ва сунечи чилра къячӀейкахъес ихтияр лебси саби. Адам уцили ухӀнакаэс, илис къараулбарес асубируси саби, федерацияла законтани чебаахъили кьяйда, судли хӀукму кьабулбарили гӀергъицун. Судли илгъуна хӀукму кьабулбарайчи чилра уцили, 48 сягӀятличиб имцӀаси заманалис тӀашаэс асубируси ахӀен.","24. Гьар адамны эркинлигин ва аманлыгъын сакълама ихтияры бар. Тутмакъ, туснакъгъа салмакъ, федерал законодательствогъа гёре, янгыз судну къарары булан болма бола. Суд гьукму чыгъармагъан буса, 48 сагьатдан артыкъгъа адамны тутмагъа биревню де ихтияры ёкъ.","24. Гьарца каснахь дуссар тархъаншиврул ва цайн ка щун къабучӀишиврул ихтияр. Федерал кьануннал тӀисса куццуй анжагь судрал хӀукьмулийну бакъасса угьаву, кьаралданухьхьун улаву ва кьаралданулу итаву дан бучӀиссар. Судрал хӀукьму баннин инсан угьан бучӀиссар анжагь 48 ссятраяр ххишала бакъасса мутталий.","24. Гьар садаз азадвилин ва вичик кягъиз тежедайвилин ихтияр ава. Федеральный законодательстводал асаслу яз инсан кьуниз, къаравул кьилел алаз хуьниз анжах суддин къарардалди рехъ гуз жеда. Суддин къарар жедалди инсан 48 сятдилай гзаф вахтунда кьуна таз жедач.","24. Аьр ким эркинликке эм оьзине тиймесликке ыхтыярлы болады. Федераллык закон болдырув ман келисли болып, тутув эм тутувга салувга эм тутув астында турувга тек судтынъ карары бойынша этилинеди. Судтынъ карары болмай турып, инсан 48 саьаттен артык болжалга тутылмага болып болмайды.","24. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи азадна, ва гьалды га хыл гьадишне ешемиш йишин. Хакъын, ара ийин, арабый хакъын, федерал закондире рухьуд кал, ихдияр ад йиъи анджагь суддире кьарар эгъепӀидыла хъуъ. Суддире кьарар эгъепӀесма, илсан хакьыр ара ийис ихдияр ад диш 48 сагьаӀтала бала.","24. Гьарсариз азадвал гьадабгъуз ва асиллу дару уьмур хьапӀуз ихтияр а. Дустагъ апӀувал, дустагъдиъ итувал анжагъ федералин гьюкмариъ улупнайиганси суддин къарариз асас духьну кӀули гьабхуру. Суддин къарар адабгъайиз улихьна кас 48 сяаьтдилан артухъ вахтназди дидисну гъитуз ихтияр адар.","24. Гыргынкъухьа азадра ыхьайс ва шахсийятыс хъидёотӀасда гьуӀкьукь вобна. Федерал кьаануныс сикӀы аххъий, къаравулийвалык авур дустагъее гьиваджий ва хавна дустагъ гъаъий, садджу маӀгькамайни кьараарыка сана ээхье. МаӀгькамайна кьараар девхьа, шахс 48 саӀгьаӀтыле геер аххъас иджааза дешда."
"25. Каждый имеет право на неприкосновенность частной жизни, личную и семейную тайну, защиту своей чести и доброго имени, а также на тайну переписки, телефонных переговоров, почтовых, телеграфных и иных сообщений. Сбор, хранение, использование и распространение информации о частной жизни лица без его согласия не допускаются. Органы государственной власти и органы местного самоуправления, их должностные лица обязаны обеспечить каждому возможность ознакомления с документами и материалами, непосредственно затрагивающими его права и свободы, если иное не предусмотрено законом.","25. Гьартис ая эхтияр частный Ӏуьмуьрдик дакерхӀайде, хсуси хизанин сир ухӀайде, уьчин намус ва тур ухӀайде, генара перепискин, телефонрин переговоррин, почтарин, телеграфрин ва сара хабарарин сир ухӀайде. ГунтӀ акьуб, ухӀуб, ишлемиш акьуб, магӀлум акьуб информацияр кӀилахъ касдин Ӏуьмуьрдикас касдин разигӀвел адаваи кьабул акъайде кар дава. Государствойин властин, джигайин самоуправлениин органари гуьррин къуллугъчияр буржлу гьар са кас таниш акъайде документарихъай ва материаларихъай, эгера гин эхтиярар ва азадгӀвелар чӀир акъайчи, къанунари агвар дакьунай.","25. Щивав чиясул ихтияр букӀуна жиндирго къадру ва хӀурмат цӀунизе, жиндирго гӀумру цогидаз квер хъвалареблъун букӀинабизе, жиндирго ва хъизаналъулаб цоцахъе кагътал хъваялъул, телефоналъул, телеграфалъул ва цогидалги бухьеназул балъголъи цӀуниялъе. Чиясул разилъи гьечӀого гьесул хасаб гӀумруялъул хӀакъалъулъ баянал ракӀаризе, цӀунизе, гьездаса пайда босизе ва тӀиритӀизаризе гьукъараб буго. Законалда рекъон гражданасул ихтияр буго гьесул жиндирго ихтияразулгун ва эркенлъабазулгун битӀахъегояб бухьен бугел документазулгун ва материалазулгун лъай-хъвай гьабизе, пачалихъалъулал органазда, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазда, гьезул хъулухъалъул хӀалтӀухъабазухъ цӀунарал гьесдехун бухьен бугел баянал щвезе.","25. Һәр бир вәтәндаш шәхси һәјатынын тохунулмазлығына, шәхси вә аиләви сиррин сахланмасына, ләјагәтинин горунмасына, ад ләкәсизлијинин горунмасына, кизли јазышмаја, телефон данышығына, телеграф вә дикәр бағланты һүгугуна маликдир. Шәхси һәјат һаггында мәлумат, шәхси мәлуматын јајынмасы шәхсин ичазәси олмадан һәјата кечирилә билмәз. Дөвләт органлары, јерли өзүнүидарәтмә гурумлары, вәзифәли шәхсләр вәтәндаша, онун азадлығына аид сәнәдләрин, ганунда көстәрилмиш истисналар чыхмагла, шәхс тәрәфиндән таныш олмасына шәраит јаратмалыдыр.","25. ХӀораннан а бакъо ю шен дахаран корта-мукъалла хила, шен сий а, дика цӀе а ларъян, ткъа иштта кехаташ яздаран, телефонехула къамелашдаран, почтехула, телеграфехула, кхечу кепара а хаамаш дӀабахьийтаран къайле хила. Цу адамо бакъо елла а йоцуш, цуьнан шен дахарх лаьцна хаамаш гулбар, Ӏалашбар, царах пайдаэцар, дӀасабаржор могуьйтуш дац. Пачхьалкхан Ӏедалан органаш, меттигехь шайн урхалладаран органаш, церан даржашкахь берш декхарехь бу хӀораннан а аьтто хилийта шен бакъонех а, маршонех а хьакхалуш долу документаш а, материалаш а йовза, нагахь санна законца нийса ца догӀуш хӀума и лацахь.","25. Гьарил адамлис гӀямрулизи чилра гъудурхӀейкӀахъули, сунела ва хъалибаргла дигӀяндешуни мяхӀкамдирес, сунела асилдеш ва хӀурматла у датахъес, илкьяйдали белгити адамтачи сунени дарсур дурхьути кагъуртала, телефоннизирад дурути гъайла, почтала, телеграфла ва илдигъунти цархӀилти багъахънибала дигӀяндеш ашкархӀебарили бихӀес ихтияр лебси саби. Белгиси адамла ихтияр агарли илала гӀямрула черкадти баянти, багъахъниби дучес, дихӀес, пайдаладирес ва тӀинтӀдирес ихтияр агарси саби Пачалихъла хӀукуматла органтачиб ва мерличиб чус чули гъуни чебиахъути органтачиб, илдала къуллукъла адамтачиб чебси саби чучи дугъайзурси гьариль адамлис, илала ихтияртачи ва азаддешуначи дархьаначи кьячдилкути документуначил ва материалтачил тянишварес багъандан, имканти акӀахъес, эгер законнизиб цархӀил тяхӀяр чехӀебаахъили биалли.","25. Гьар адамгъа онгача яшавун, аманлыгъын, агьлюню сырын, оьзюню намусун ва яхшы атын сакълама, олай да яшыртгъын кагъыз язма, телефон сёйлеме, почта, телеграф ва башгъа билдиривлер этме ихтияр бериле. Биревню яшавуну гьакъында, оьзюнден ихтиярсыз, маълумат жыймакъ, сакъламакъ ва къолламакъ гери урула. Гьакимликни пачалыкъ къурумлары ва оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар ва оланы жаваплы къуллукъчулары гьар адамгъа оьзюню гьакъында ону ихтиярларына ва эркинлигине тиеген документлер булан таныш этме борчлу, закон булан башгъасы гёрсетилмеген буса.","25. Гьарца каснахь дуссар цаламур оьрмулийин ка щун къабучӀишиврул, цалагу, кулпатралгу кьюлтӀмунийнсса, цала ас-намус ва марцӀисса цӀа дуруччинсса ихтияр, мукунна телефондалувухсса гъалгъарду, пучрайхчӀинсса ва цаймигу хаварду баян баву кьюлтӀну ябаврил ихтияр. Инсаннал цалалусса оьрмулиясса информация датӀаву, ядаву, ишла даву ганал цала рязишин дакъа дуллан къабучӀиссар. ПаччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал ва кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал, гайннул къуллугърайминнал буржри гьаркаснан цала ихтиярдацӀун ва тархъаншивурттацӀун бавхӀусса документирттащал кӀул хьунсса мутта булун, агарда кьанундалул цамур цичӀав увкуну бакъахьурча.","25. Гьар садахъ вичин хсуси уьмуьрдик, хсуси ва хизандин сириник кягъиз тахьун патал, вичин лайихлувал ва къени тӀвар хуьн патал, чарарин алакъадин, телефондай ийизвай рахунрин, почтунин, телеграфдин ва маса жуьрейрин алакъайрин сир хуьн патал ихтияр ава. Инсандин вичин ихтияр авачиз адан хсуси уьмуьрдиз талукь делилар кӀватӀуниз, хуьниз, ишлемишуниз ва чукӀуруниз рехъ гудач. Государственный властдин органар ва чкадин самоуправленидин органар, абурун къуллугърал алай ксар гьар садаз, эгер законда маса къайда къалурнавачтӀа, вичин ихтиярриз ва азадвилериз лап мукьувай талукь жезвай документрихъ ва материалрихъ галаз таниш жедай мумкинвал таъминаруниз мажбур я.","25. Аьр ким оьз яшавына тиймеске, оьзине эм аьел сырына, оьз сыйын эм аьдил атын сакламага, солай ок ясыртын язысув, телефонлык соьйлесуьв, телефон эм баскалай билдируьв этпеге ыхтыярлы болады. Инсаннынъ ыхтыяры болмай, онынъ оьз яшавы акында билдируьв йыюв, саклав, кулланув эм яюв йиберилмейди. Баскалай зат закон ман каралмаган болса, патшалык властининъ органлары эм ерли оьз-оьзине етекшилик этетаган органлары, олардынъ дережедеги органлары онынъ ыхтыярына эм эркинлигине катнаслык этетаган документлер эм материаллар ман таныспага аьр кимге амал канагатламага борышлылар.","25. ХӀар са илсындис ихдияр ад йиъи гьалды га хыл гьадишне ешемиш йикис, хусуси ва хизындид сир ухӀус, джуды ламыс на дидабашды сир ухӀус, гьадыла гьайри кирхьид кагъатмыд, телефона далгынмыд сир уӀус, почтадид, телеграфа два мадды-мадды ихди латмыд сир ухӀус. СытӀа гьыгьын, арабый хакьын, ишлег гьыгьын ва гъаъ-аъ лийин илсындид хусуси ихдилатбыр, джуда разивалды хадишне, ихдияр ад диш. Девлитдид хӀукумдид тешкилатбыр ва Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатбыр, гьамыд къуллухчиер, маджбур диъи ачых гъаъас ватанагьалыйишис документбыр на мадды гъакь-хӀасабыр, керкьара ад джуды хусуси ихдиярмыйк не азадваӀлик, закондире ягъаӀд кал.","25. Гьарсар касдиз сариканра асиллу дарди чан хусуси уьмур хьапӀуз, жиниди кагъзар дикӀуз, хусуси ва хизандин жинивал уьбхюз, чан ягь-намус ва ужуб ччвур уьбхюз, хъа гьацира телефондиан, почтайиан, телеграфдиан ва жюрбежюр жара дакьатариан мялуматар тувуз ихтияр а. Хусуси уьмур хъапӀрайи касдин ихтияр дарди гьадугьан гьякьнаан мялуматар уч апӀуз, уьрхюз, ишлетмиш апӀуз ва тарагъуз хай шулдар. Государствойин гьюкмарин органари ва йишван идара апӀру органари, гьадму идарйирин гъуллугъчйири гьарсариз чпин ихтиярар ва азадвалар къайд дапӀнайи материаларихьди ва документарихьди таниш хьуз мумкинвал тямин дапӀну ккунду, эгер гьюкмиинди (къанундиинди) жараб улупнадарш.","25. Гыргынкъухьа шахсий ыӀмыӀрес, джуни шахсий ва ааилейни сиррыс хъидёотӀийна, джун шараф ва югун ду гьиваджийна, гьамыд ойкӀананбы, тӀелефоныка юшан гъаъий, почтын, телеграфын ва медын хабарбы дигуленда гьиваджийна гьуӀкьукь вобна. Инсанни шахсий ыӀмыӀрени гвакӀее джуна разийваала дена маӀълумат саъийс, йидж гьиваджийс, чике истифада гъаъийс ва еймишийийс иджааза дешда. Девлет идаара гьаъан ва джигабышее джо джаб джо идаара гьааъан органбы ва чин вазиифанан шахсбы, ман кар кьаанунее назарее аххъы дехьеейыд, гъар инсаныс джуни гъуІкьукь ва азадийваалабышыс ааидни дакІументбышка ва материалбышка таныш ихьес имкан гьевлес борджлуба воб."
"26. Жилище неприкосновенно. Никто не вправе проникать в жилище против воли проживающих в нем лиц иначе как в случаях, установленных федеральным законом, или на основании судебного решения.","26. Хал-мукь керхӀу дакьайдеф э. Яшамиш хьайдеттин ихтияр адаваи сайисра саратин хулас гӀвас ихтияр адава, законил Ӏамал акьуна ва яра суддин решение хьунай пунктар кедавай.","26. Жаниб гӀумру гьабулеб мина-къай лъицаниги квер хъвалареблъун букӀуна. Законалда ялъуни судальул хӀукмуялда бихьизабураб къагӀидаялда рекъон гурони, гьениб гӀумру гьабулел разилъичӀого, жанир чӀолеб минакъайиялъуре лъугьине лъилниги ихтияр букӀунаро.","26. Инсан очағы тохунулмаздыр. Шәхси свә, федерал ганунларда көстәрилән мәгамлардан, мәһкәмә гәрарларына көрә һадисәләриндән савајы, орда јашајан саһибин ичазәси олмадан һеч кәс дахил ола билмәз.","26. ХӀусам корта-мукъа ю. Цхьаннен а бакъо яц цу чохь бехаш болчийн лаамза церан хӀусамна чуваха, нагахь федеральни закони бигалдаьккхина хьал ца хӀоттинехь я суьдан сацаман буха тӀехь и лацахь.","26. Адамла хъали-цӀаличи кьячикес ихтияр агарси саби. Белгиси хъулиб хӀербирути адамтала ихтияр агарли ила ацӀес чисалра асубируси ахӀен, Федерацияла законнизир гьандушибти анцӀбукьуни, яра судла хӀукму хьулчили буцили ихтияр бедибти анцӀбукьуни халхӀедарили.","26. Яшайгъан ерге тийилмей. Оьзюнде яшайгъанлардан ихтиярсыз, башгъа гезиклени федерал законлар гёрсетмеген буса яда суд къарар чыгъармагъан буса, адам яшайгъан ерге гирме биревге де ихтияр берилмей.","26. Къатлуйн ка щун къабучӀишиву. ЩихьчӀав ихтияр дакъассар къатлувун уххан ганиву ялапар хъанахъинал биялалийн къарщину, агарда федерал кьанундалул цамур увкуну бакъахьурча ягу судрал цамур хӀукму къабарча.","26. Яшайишдин кӀвалерик кягъиз жедач. Яшайишдин кӀвале яшамиш жезвай ксариз кӀан тийизвайла, аниз гьахьдай ихтияр гьич садазни авач. И кар анжах федеральный закондалди тайинарнавай дуьшуьшра ва я суддин къарардин бинедаллаз ийиз жеда.","26. Турак-мекан тийилмесли. Федераллык закон ман яде судебный карар ман токтастырылган вакыт болмаса, онда яшайтаганлардынъ меканына, эркинлигине карсы кирмеге ыхтыярлы тувыл.","26. Илсындид халыйк-лахайк, кедкьас ихдияр ад диш. Секкинийис ихдияр ад диш вырды хала аӀчӀус, иессиеда ихдияр хадишне, федерал закондире рухьуд макьамдыла гьайри ваяхуд суддид кьарар хад йишиныла гьайри.","26. Хал – йишвак гьич сарихъанна кучуз шулдар. Гьич саризра хулариъ яшамиш шулайи ксарин ихтияр дарди хулаъ учӀвуз ихтияр адар, анжагъ федеральный къанундиъ улупнайи дюшюшар ясана суддин къарариз асас духьну гъабхурайи ляхин ктарди.","26. Хаас хъоотІас иджааза дешда. Федерал кьаанунын гивхьуна сабаб ва маІгькамайни кьараарын аІсас дешхьее, шавухъа джаб, хаа ешемишоохьенбышда иджааза дена, хаахъа теппишхьес гъуІкьукь дешда."
"27. Каждый, кто законно находится на территории Республики Дагестан, имеет право на свободу передвижения, на выбор места пребывания и жительства в Республике Дагестан. Каждый может свободно выезжать за пределы Республики Дагестан.","27. Законил Ӏамал акьуна яшамиш хьайде касдис ая ихтияр азаддис тич-мич гӀвайде, Ӏуьчис яшамиш гӀвайде ва хьайде джигайин Дагъустан Республикайи. Гьартис ая ихтияр азаддис гӀвайде сара джигайис Дагъустан Республикайиас.","27. Законалъул кьучӀалда Дагъистан Республикаялъул ракьалда вутев щивав чиясул ихтияр букӀуна эркенаб къагӀидаялда жиндиего хӀажатаб бакӀалде ине, Дагъистан Республикаялда живго чӀолеб ва гӀумру гьабулеб бакӀ тӀаса бищизе. Щивасул эркенаб рес букӀуна Дагъистан Республикаялъул гӀорхъаби тун къватӀире ине.","27. Дағыстан Республикасынын әразисиндә гануни олан шәхс азад һәрәкәтә, Дағыстанда јашамасы сечиминә маликдир. Һкр бир шәхс Дағыстан республикасынын әразисиндән гејри әразиләрә азад һәрәкәт едә биләр.","27. Дагестан Республикин махкахь закони ма-бохху Ӏаш верг бакъо йолуш ву маьрша дӀасаваха, Дагестан Республикехь Ӏен а, ваха а меттиг харжа. ХӀораннан а бакъо ю Дагестан Республикин дозанал арахьа маьрша дӀасаваха.","27. Дагъистан Республикала мер-мусаличив законни ихтияр бедили къаршиикибси гьариль адамлис азадли ита-иша вашес, Дагъистан Республикализив хӀериес багъандан сунес дигуси мер чеббикӀес ихтияр лебси саби. Гьариллис Дагъистан Республикала дура азадли арвашес ихтияр лебси саби.","27. Дагъыстан Республиканы территориясында законгъа гёре турагъан адамгъа Дагъыстан Республикада сюйген ерни сайламагъа, сюйген ерге бармагъа ихтияр бериле. Гьар адам Дагъыстандан тышгъа парахат барма бола.","27. Дагъусттан Республикалий кьанундалийну усса гьаркаснахь ихтияр дуссар Дагъусттан Республикалий тархъанну ччимур кӀанайн гьан, гьансса кӀану язи бугьан ва ялапар хъанан. Гьаркаснаща шайссар тархъанну Дагъусттан Республикалул къатӀув гьан.","27. Дагъустан Республикадин территорияда законлудаказ авай гьар са касдихъ Дагъустан Республикада азаддаказ къекъведай, вич фидай ва яшамиш жедай чка азаддаказ хкядай ихтияр ава. Гьар садавай, Дагъустан Республикадай экъечӀна, азаддаказ масанриз физ жеда.","27. Дагыстан Республикасында законлы йосыкта туратаган аьр ким эркин кепте козгалмага, турув ерин сайламага эм Дагыстан Республикасында яшарга ыхтыярлы болады. Дагыстан Республикасынынъ тысына оьз эркли аьр ким шыкпага болады.","27. ХӀар са илсындис, закондихьван ешемишды Дагъыстан Республикади, ихтияр а йикӀис йыгад кал сахьварды руъус, сукьусды, дуламиш йикисды ер тагъин ваъас Дагъыстан Республикади. ХӀар са илсындис ихтияр а Дагъыстан Республика саптыр, аӀгъаӀчӀур руъус.","27. Дагъустан Республикайин жилиин гьюкмиинди (къанундиинди) али гьарсар касдиз чаз ккуни йишваз гьягьюз, яшамиш шлу йишв ктабгъуз ва Дагъустан Республикайиъ яшамиш хьуз ихтияр а. Гьарсарихъан Дагъустан Республикайиан рягьятди удучӀвну гьягьюз шулу.","27. Дагъыстан РеспубликІайни торпагъыл кьаануныка ешемишехьенни инсаныхъа ыкканни джигеехъа азадра кочмишхьес, Дагъыстан РеспубликІее ахвасын ва ешемишхьесын джига сечмиш гьаъасда гъуІкьукь вобна. Гыргынкъухъа Дагъыстан РеспубликІайни сергьадыле хъигъечІу, менни джигеехъа кочмишхьесда гъуІкьукь вобна."
"28. Каждому гарантируется свобода мысли и слова. Никто не может быть принужден к выражению своих мнений и убеждений или отказу от них. Каждый имеет право на свободный поиск, получение, передачу, производство и распространение информации любым законным способом. Не допускаются пропаганда и агитация, возбуждающие социальную, расовую, национальную или религиозную ненависть и вражду. Запрещается пропаганда социального, расового, национального, религиозного или языкового превосходства.","28. Гьартис ицӀая гарантия азадгӀвел фикирин ва гафунан. Гуджуналди садра уьчин фикирар ва инанмишар саратис упуб бадала мажбур акьас хьастава. Гьартис ая ихтияр азад ахтармиш акьуб, гьуджуб хъаиб, арайи фай адиб уьчин фикирар ва законил Ӏамал акьуна. Ихтияр адава пропаганда, агитация социальный, расовый миллетлугӀвелин ва диндин дакангӀвел ва душмангӀвел арайис хайде. Ихтияр адава пропаганда ва агитация социальный, расовнй, миллетлугӀвелин диндин ва чӀаларин сад - сайилас варти фацайде.","28. Щивасе ракӀчӀараб божилълъи чӀезабула жиндирго пикрабазе, рагӀуе, гӀакълу ва хиялал загьир гьариелье эркенлъи букӀинабиялъе. Щивниги хӀалица тӀамизе бегьуларо жиндирго пикраби ва ракӀчӀей бугел жал баян гьаризе ялъуни гьездаса инкар гьабизабизе. Щивасул ихтияр букӀуна законалда бихьизабураб къагӀидаялда рекъон, эркенго информацияби, хӀажатал баянал ралагьизе, гьел щвезе, цогидазеги гӀахьал гьаризе, хӀадур гьаризе ва тӀиритӀизаризе. Гьукъараб буго социялияб, миллияб ялъуни динияб къал, цоцадехун рокьукълъи бижизабулеб пропаганда ва агитация гьабизе. Социялияб, расаялъулаб, миллияб, динияб ялъуни мацӀалъулаб тӀокӀлъиялъул пропаганда гьабизеги гьукъараб буго.","28. Һәр бир шәхсә сөз вә фикир азадлығы зәманәти верилир. Һеч бир кәс өз фикринин ифадәсинә ја фикирдән имтина етмәсинә мәчбур олуна билмәз. Һәр бир шәхс азад шәкилдә, ганунларын чәрчивәсиндә, информасија әлдә едә, топлаја вә јајымландыра биләр. Миллијәт гычыгландырычы, дини ихтишашлар јаратмаға сәбәб олан мәлуматлардан савајы.","28. ХӀоранна а бакъо елла ойланан а, дешан а маршонна. Цхьаьнгге а нуьцкъаша шена хетарг, ша тешнарг схьаалийта я цу тӀера иза юхаваккха бакъо яц цхьаннен а. ХӀораннан а бакъо ю маьрша лехам бан, законехь ма-хиллара муьлхха а кепара хаамаш схьаэца, дӀабала, кечбан, дӀасабаржо а. Юкъараллехь, халкъашлахь, къаьмнашлахь, динашна юкъахь цабезам а, мостагӀалла а кхуллуш йолу пропаганда а, агитаци а яр дихкина ду. Дихкина ду юкъараллин, халкъийн, къаьмнийн, динан я меттан тӀехдаьккхина хесторан пропаганда яр.","28. Гьариллис азадли пикриикӀес ва сунела пикруми дурес ихтияр лебси саби. Сунела пикруми дурахъес яра илди дархьагартази халдарахъес багъандан, гужбарес чисалра асубируси ахӀен. Гьарил адамлис, законнизиб чебаахъибси тяхӀяр пайдалабарили, азадли баянти дучес, касес, илди сунес гӀягӀниси мерличи даахъес ва тӀинтӀдарес ихтияр лебси саби. Социальный аги, жинс, миллат, дин хӀясибли гьими-кьяс ва душмандеш адилкьути пропаганда ва агитация дузахъес ихтияр лебси ахӀен. Социальный аги, жинс, миллат, дин яра мер цархӀилталайчир черяхӀли чедиахъуси пропаганда бузахъес къадагъабарибси саби.","28. Гьар адамгъа ойлашма ва сёзюн айтма эркинлик бериле. Оьзюню пикрусун айтмакъны ва гери урмакъны бирев де токътатып болмай. Гьар адамгъа, закон булан гёрсетилген кюйде, ахтарыв иш юрютме, маълумат алма, ону яйма, оьзюне берилген затны алма ихтияр бериле. Яшавлукъ, жынс, миллет яда дин къаршылыкълар тувдурагъанлыкъны агитация ва пропаганда этмеге, яймагъа ярамай. Яшавлугъун, миллетин, динин яда тилин башгъалардан артыкъ гёрегенликни пропаганда этмеге ярамай.","28. Гьаркаснан дуссар тархъанну пикри баврил ва махъ бусаврил гарантия. ЦучӀав цала пикрирду ва вихшивуртту бусан ан ягу миннуяту махъунай ан къабучӀиссар. Гьаркаснахь ихтияр дуссар кьанундалул дучӀи дурсса ччимур кьяйдалий информация тархъанну ляхълан, цаманахьхьун дуллан, агьалинавун дуккан дуллан ва ппив дуллан. КъабучӀиссар социалмур, расалулмур, миллатралмур ягу диндалулмур энад ва душманшиву дутлатисса пропаганда ва агитация буллан. Къадагъа дуллалиссар социалмур, расалулмур, миллатралмур, диндалулмур ягу мазралмур хьхьичӀуншиврул пропаганда буллан.","28. Гьар садаз фикирдин, гафунин азадвал заминламишда. Гьич са касни вичин фикирар ва инанмишвилер къалуруниз ва абурукай отказ авуниз мажбуриз жедач. Гьар садахъ законлу гьар гьихьтин хьайитӀани жуьреда информация жагъурдай, къачудай, агакьардай, арадал гъидай ва чукӀурдай ихтияр ава. Социальный, расовый, милли лишанриз ва я инанмишвалзавай диндиз килигна такӀанвал ва душманвал арадал гъизвай пропаганда ва агитация тухуниз рехъ гудач. Социальный гьалдиз, расадиз, миллетдиз, диндиз, чӀалаз килигна масабурулай артуханвал авайди къалурун пропаганда авун къадагъа я.","28. Аьр кимге ойдынъ эм соьздинъ эркинлиги гарантияланады. Эш бирев оьз ойын эм сенимлигин коьрсетпеге эм олардан зордан отказ этпеге болып болмайды. Билдируьвди туьрли закон йосыгы ман эркин излемеге, алмага, бермеге, болдырмага эм яймага аьр ким ыхтыярлы болады. Социаллык, расалык, миллет яде диншилик ашувлык эм душпанлык тувдыратаган пропаганда эм агитация ярамайды. Социаллык, расалык, миллет, диншилик яде тил артыклыгын пропаганда этуьв тыйылады.","28. ХӀар са илсындис гарант а джуды фикирдид не джуды чӀилды. Вышне, маджбур гъаъас ихдияр ад диш агьмиш ваъас джуды йикӀе адбыйды не инамишвалды ва гьамыла хъуъ лухъузас. ХӀар са илсындис ихдияр а ахтармиш гъаъас, лаӀшус, тешкил гъаъас ва аъ-гъаъ сигас информацие закондире ягъаӀд кал. Ихдияр ад диш выгыргас пропаганда на агитацие социал, расамыд, миллетмыд ва динмыд арыди ивед кин не душманвалды. Къадагъан и выгыргас пропаганда социал, расадид, миллитдид, диндид ва чӀилды, джуды лаъваӀлид.","28. Гьарсариз фикрарин, гафнан ва хияларин ва фикрарин тасдикьвалин азадвал тувна. Гьич саризра чан фикрар ашкар апӀуз ясана гьадрар батӀул апӀуз мажбур апӀурдар. Гьарсариз къанундиъ улупнайи саягъниинди мялуматар чаз ккунибси агуз, гьадагъуз, гьясил апӀуз ва тарагъуз ихтияр а. Яшайиш хъапӀбан, гъидкьин, миллетвалин ясана диндин даккнивал ва душманвал арайиз хру пропаганда ва агитация гъабхувал хай шулдар. Яшайиш хъапӀбан, гъидкьин, миллетвалин, диндин ясана чӀалнан заанвал пропаганда апӀувал къадагъа дапӀна.","28. Гыргынкъуус азадра фыкыррашмышхьес ва джуваб эгьес имкан гьоолена. Нена джар джуна фыкыр ээгьес ва инам гьагвас ва я манчике хыл цІыцІааъас маджбыр гьаъас иджааза дешда. Гыргынкъухъа азадда маІълумат тІабал гьаъас, аляатІас, мерункъулхъа къахилес, гьаззир гьаъас ва вукканаІбхуІнани кьаануныкани йаІххъыка сана еймишаъас гъуІкьукь вобна. Иджтимааи, иргын, милли ва динин аІдаават ва душманийваала къудооканааъан таблийгъат ва ташвийгат ыккеес иджааза дешда. Иджтимааи, иргын, миллетин, динин ва мизейн мебымбышынчыле оохъа ыхьайн таблийгъат ыккий кьадагъа воб."
"29. Каждому гарантируется свобода совести, свобода вероисповедания, включая право исповедовать индивидуально или совместно с другими любую религию или не исповедовать никакой, свободно выбирать, иметь и распространять религиозные и иные убеждения и действовать в соответствии с ними.","29. Гьартис гарантия цӀая азадгӀвел намусин, азадгӀвел диндин, ихтиярра ай кӀилахъди ва са джигайил нейе хьучира дин ярра садра, азадди гӀаттвас, хьа ва дикӀас диндин ва сара инанмишгӀвел а гуьрри талухь идехилди кар акьас.","29. Щивасе ракӀчӀараб божилълъи букӀинабула намусалъул эркенлъиялъе, дин гьабизе, эркенго рекӀее къабулаб дин гьабизе цогидалгун цадахъ ялъуни кинабгӀаги дин гьабичӀого тезе тӀаса бищизе, жиндирго ракӀчӀей бугел диниял ялъуни цогидалги пикраби рекӀелъ рукӀине ва тӀиритӀизаризе, гьезда рекъон иш билълъинабизе.","29. Һәр бир шәхс вичдан азадлығына, дини азадлыга, истәдији динә тәк вә тәшкилат үзвү кими риајәт стмә вә риајәт етмәмәк, дини вә дикәр фикирләрин мөвчүдлүғүнә вә јајмасына вә бу приниспләрә риајәт етмәси һүгугуна маликдир.","29. ХӀоранна а бакъо елла иэхь-бехкан маршонна, динлелоран маршонна, ша цхьамма я кхечаьрца цхьаьна муьлхха а динлелоран я ца лелоран бакъонца цхьаьна, маьрша харжамбан, маьрша хила, динан я кхиболу ша тешна хьежамаш дӀасабаржо, цаьрца нийса догӀуш дар-лелор дӀадахьа а.","29. Гьарил адамлис адабла шайчиб азаддеш биахъес, сунени чеббикӀибси дин азадли бузахъес, ил лугӀилизиб – цархӀилтазивад декӀарли яра цархӀилти адамтачил барх сегьуна-дигара дин бузахъес яра сегьунси-дигара динна черкадти белкӀани, багьахъниби азадли чердикӀес, сунезир диахъес ва тӀинтӀдирес, илдазибад гьуни кайсули вяшикӀес ихтияр лебси саби.","29. Гьар адамгъа намусгъа, дин юрютме, шогъар къошуп онгача ва башгъалар булан бирче юрютме яда бир динни де юрютмей турма, оьзюню динге бакъгъан якъдагъы янашывун яймагъа, шогъар гёре гьаракатын болдурма ихтияр бериле.","29. Гьаркаснахь дуссар диндалул тархъаншиврул, вихшиврул тархъаншиврул, миннуву цалалу ягу цайминнащал цачӀуну цанна ччикунсса дин дуллан ягу царагу дин къадуллан, тархъанну дин ягу цайми вихшивуртту язи дугьлангу, ппив дуллангу ва миннуха лавхьхьуну сукку тӀунгу ихтияр.","29. Гьар садаз намусдин азадвал, диндихъ инанмишвал авунин азадвал - кьилди вичи ва масадбурухъ галаз гьар гьи диндихъ хьайитӀани инанмишвалдай ва я тахьайтӀа гьич са диндихъни инанмишвал тийидай, диндин ва я маса инанмишвилер азаддаказ хкядай, абур чукӀурдай ва абурал асаслу яз гьерекатар кьиле тухудай ихтиярни кваз-заминламишда.","29. Аьр кимге намыска эркинлик, дин тутувга эркинлик гарантияланады, онынъ ишинде ялгыз яде баскалар ман косылып суьйген динди яде эш бир динди де тутпаска, диншилик яде баскалай сенимлерди эркин сайламага, оьзинъе алмага эм яймага эм олар ман келисли аьрекет этпеге гарантия бериледи.","29. ХӀар са илсындис гарант а видждындид азадваӀлис, динды инамишваӀлид азадваӀлис, ихдияр ана йыгад динды инамиш йикис текене я илсанашихьван арахана, я секки диндикла лазымсизне джалгын, ачыхна сес выс, ана йикис ва йайылмиш гъаъас диндид ва мадды инамишвалдыбыр, гьамыхьван кине джуды гедишет йыгын.","29. Гьарсариз ягь-намуснан азадвал тувна, чаз ккунибси фунуб вушра дин хъапӀуз, учв ялгъузди ясана жарадарихъди сатӀиди дин хъапӀуз, ясана гьич саб жюрейин динра хъадрапӀуз, диндин ва жюрбежюр жара фикрар гъядягъюз ва тарагъуз ва гьадрарихъди аьлакъалу вуди къанундин шартӀар кӀулиз адагъури ляхин гъабхуз ихтияр а.","29. Гыргынкъуус виджданни азадийвал ыс, динни вукканни мазхабыс инанмышхьайс, текра, нейыр мебымбышка сана ыкканни динылхъа эътигад гьаъийс ва я гьидяъийс, дин ва менни каралхъан инам сечмишаъас, нейыд инам ихьес ва еймишаъас ва манчыс сикІы гьаракат гьаъас имкан гьоолена."
"30. Каждый вправе определять и указывать свою национальную принадлежность. Никто не должен быть принужден к определению и указанию своей национальной принадлежности. Каждый имеет право на пользование родным языком, на свободный выбор языка общения, воспитания, обучения и творчества.","30. Гьартис ая ихтияр хӀар акьас ва агвар акьас уьчин миллетлугӀвел. Сайисра ихтияр адава гуджуналди сараттис миллет агваракьуб. Гьартис ая ихтияр руху чӀал ишлемиш акьас, азаддис гӀаттвас рахайде чӀал, тербия цӀайде, хӀар акьайде ва творчествойил чалишмиш хьайде.","30. Щивасул эркенаб ихтияр букӀуна живго щиб миллаталъул чи вугевали чӀезабизе ва гьеб бихьизабизе. Щивниги хӀалица тӀамизе бегьуларо живго щиб миллаталъул чи кколевали чӀезабизе гьеб бихьизабизе. Щивасул ихтияр букӀуна рахьдал мацӀалдаса пайда босизе, цоцадехун бухьеналъе, тарбия кьеялъе, цӀализариялъе ва творчествоялъе бокьараб мацӀ эркенго тӀаса бищизе.","30. Һәр бир шәхс өз тәрәфиндән милләтинин тәјин олунмасы вә гејдә алынмасы һүгугуна маликдир. Һеч бир кәс мәчбури сутрәтдә миллијәтинин дәјишилмәсинә мәруз гала билмәз. Һәр бир шәхс өз ана дилини истифадә етмәсинә, тәмас үчүн, тәрбијә үчүн, тәлим вә јарадычылыг үчүн азад дил сечим һүгугуна маликдир.","30. ХӀораннан а бакъо ю ша муьлхачу къомах ву билгалдаккха а, ала а. Ша муьлхачу къомах ву цхьаьнгге а нуьцкъаша билгалдаккхийта а, алийта а бакъо яц цхьаннен а. ХӀораннан бакъо ю шен ненан маттах пайдаэца, кхечаьрга бийца, кхетош-кхио, иоза-дешар Ӏамо, кхоллараллехь къахьега юкъара мотт маьрша харжа.","30. Гьарили адамлис сунела миллат белгибарес ва гӀягӀниси мерличиб ил чебиахъес ихтияр лебси саби. Сай чидил миллатла саял бурахъес ва чебиахъес багьандан, иличи чисалра гужбарес ихтияр лебси ахӀен. Сунес бегӀлара ахӀертили детаурти мезличил пайдалавирес, адамтачил ихтилатикӀес, бяpкъла-белчӀудила ва пагьму-устадешла мез азадли чердикӀес гьариллис ихтияр лебси саби.","30. Гьар адамны оьзюню миллетин гёрсетме ва белгилеме ихтиярсы бар. Оьзюню миллетин гёрсетмеге адамгъа четим этме бирев де болмай. Гьар адамны ана тилин къоллама яда башгъа тиллени сакълама, тарбиялама, билим берме, яратывчулукъгъа уьйретме ихтиярсы бар.","30. Гьаркаснахь дуссар цанма ччикунсса миллатлушиву балжи дансса ва ккаккан дансса ихтияр. ЦучӀав цала миллатлушиву гужрай язи дугьлагьи ан ва ккаккан дуллали ан къабучӀиссар. Гьаркаснахь дуссар цала ниттил маз ишла буллансса ихтияр, тарбиялун, дуккаврин ва цала асарду чичаван ишла бансса ихтияр.","30. Гьар садахъ вичин миллет тайинардай ва къалурдай ихтияр ава. Гьич са касни вичин миллет тайинаруниз ва къалуруниз мажбуриз жедач. Гьар садахъ дидед чӀал ишлемишдай, масадбурухъ галаз алакъа хуьдай, тербияламишдай, чирвилер къачудай ва яратмишунрал машгъул жедай чӀал азаддаказ хкядай ихтияр ава.","30. Аьр ким оьзининъ кайсы миллетли экенин токтастырмага эм белгилемеге ыхтыярлы. Оьз миллетинъ кайсы экенин зордан белгилемеге эм коьрсетпеге зорламага бирев де болмайды. Аьр ким ана тилин кулланмага, катнасув уьшин эркин тил сайламага, тербияламага, окытпага эм яратувшылык этпеге ыхтыярлы.","30. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи кеепӀес ва агьмиш ваъас-выдж йилды миллитдиклады йиъиди. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи кеепӀес джус выгад чӀел, гьад чӀилыла гьалгас, тербие выс, кьыла ваъас ва ярадыджылых пеше ваъас.","30. Гьарсариз чан миллетвал тасдикь апӀуз ва улупуз ихтияр а. Гьич саризра чан миллетвал тасдикь апӀбан ва улупбан бадали гуж апӀуз шулдар. Миллетвалин лайикьлувал биябур апӀбаз къанундиинди тюмбегь гьадабтӀуру. Гьарсариз багъри чӀал ишлетмиш апӀуз, улхрутан чаз аьшкъ айи чӀал ктабгъуз, тербия тувуз, аьгъювалар тувуз ва яратмиш’вализ ихтияр а.","30. Гыргынкъухъа вудж нени миллетна ыхьай ва нени миллетна ыхьай гьагвасда гъуІкьукь вобна. Нени миллетна ыхьай ва нени миллетна ыхьай гьагвийс нена джар маджбыр гьаъас иджааза дешда. Гыргынкъухъа едни мизейке истифаада гьаъс, азадба юшан гьааъсда миз сечмишааъас, тербие, хъаӀдхъий аляатӀасда, идхынийбышка мачхулхьесда гьуӀкьукь вобна."
"31. Граждане имеют право участвовать в управлении делами Республики Дагестан как непосредственно, так и через своих представителей. Граждане имеют право избирать и быть избранными в органы государственной власти и органы местного самоуправления, а также участвовать в референдуме. Не имеют права избирать и быть избранными граждане, признанные судом недееспособными, а также содержащиеся в местах лишения свободы по приговору суда.","31. Гражданарис ая ихтияяр Республика Дагъустанин курари иштарак акьайде, чпи, яра чпуьн векилари. Гражданарис ая ихтиярар сечки цӀайде ва сечкийрис гӀаттвайде государствойин властин ва джигайин самоуправленин органрис ва генара референдуми иштарак акьас. Ихтияр адава сечки акьас гӀаттвас гражданар судди недееспособныяр эй хӀисаб акьуттар ва суддин решинился азадгӀвеликас махӀрум акьуттар,","31. Дагъистан Республикаялъул гражданазул ихтияр букӀуна битӀахъего жидецаго ва жидерго вакилзаби гьоркьорккун пачалихъалъулал ишал тӀуразариялъулъ гӀахьаллъи гьабизе. Гражданазул ихтияр буго пачалихъалъулаб власталъул органазде ва бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазде жидерго вакилзаби рищизе ва жалго рищараллъун рукӀине, гьединго референдумазда гӀахьаллъизе. Жидеца рищизе ва жалго рищараллъун рукӀине ихтияр букӀунаро жидерго гӀумру нухда бачун бажарулареллъун судалъ рикӀкӀарал гражданазул, гьединго судалъул хӀукмуядалъун эркенлъиялдаса махӀрум гьарурал чӀезарулел бакӀазда ругел гӀадамазул.","31. Дағыстан вәтәндашлары Дағыстан Республикасынын идарәтмәсиндә өзү вә ја өз нүмајәндәләринин көмәји илә иштирак едә биләр. Вәтәндашлар дөвләт идарәтмә органларына, јерли ичра гурумларына сечилмә вә сечмәк һүгугуна, һабелә референдумларда иштирак стмә һүгугуна маликдир. Мәһкәмә гәрары илә јарарсыз сајылан шәхсләр, мәһкәмәнин һөкмү илә азадлыгдан мәрһум оланлар сечилмә вә сечмә һүгугундан мәрһумдур.","31. Гражданийн бакъо ю Дагестан Республикин гӀуллакхашна урхалладарехь дакъалаца Ӏедалан даржехь болуш а, иштта шаин векалшкахула а. Гражданийн бакъо ю пачхьалкхан Ӏедалан органашка, меттигехь шайн урхалладаран органашка харжамбан а, шаьш цига хаьржина хила а, ткъа иштта референдумехь дакъалаца а. Харжамбан а, шаьш хаьржина хила а бакъо яц суьдо балхана карахдолуш бац аьлла билгалбаьхначу гражданийн, ткъа иштта суьдо кхиэлъярца набахтешкахь чубоьхкинчеран а.","31. Гражданинтас Дагъистан Республикала къуллукъунас гьуни чебиахънилизир дархьаначи, илкьяйдали чула вакилти-ургали бутӀакьяндеш дирес ихтияр лебси саби. Гражданинтас пачалихъла хӀукуматла органтази ва мерличиб чус чули гьуни чебиахъути органтази цархӀилти адамти биркӀес ва саби бикӀибтили биэс ихтияр лебси саби, илкьяйдали референдумлизирра бутӀакьяндеш дарес ихтияр бедибси саби. ЦархӀилти адамти биркӀинилизир бутӀакьяндеш дирес ва саби бикӀахъес ихтияр агарси саби судли дагьрилашал нукьсантази халбарибти, илкьяйдали судла хӀукму хӀясибли азаддешлизибад мяхӀрумбарили хасти мераначиб бихӀути адамтас.","31. Ватанлашлагъа оьзлеге де, оьзлени вакиллеринден таба да Дагъыстан Республиканы ёлбашчылыкъ ишлерин юрютме ихтияр бериле. Ватандашлар пачалыкъ гьакимлик къурумланы, оьзлер оьзлени ишлерин юрютеген ерли къурумланы сайламагъа, олай да референдумларда ортакъчылыкъ этмеге бола. Суд булан гьакъылгъа мукъ деп токъташдырылгъан ватандашлагъа, олай да судну къарары булан эркинликден азат этилгенлеге оьзлер де сайланмагъа, башгъаланы да сайламагъа ихтияр берилмей.","31. Граждантурахь ихтияр дуссар Дагъусттан Республикалул ишру бачин бавриву ччарча тӀайлана, ччарчагу цала вакилтурайхчӀин гьуртту хьун. Граждантурахь ихтияр дуссар паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнавун ва кӀанттул цала-хӀукуматрал органнавун цайми бувчӀлан ва цивппа бувчӀуну бикӀан, мукунма референдумраву гьуртту хьун. БувчӀлан ва бувчӀуну бикӀан ихтияр дакъассар судрал даву дан къашайминнан калли бувми, мукунма, судрал хӀукмулийн бувну, тархъаншивруцӀа бай кӀанттай ябуллалими.","31. Гражданрихъ гьам кьилди чпи, гьамни арада чпин векилар аваз Дагъустан Республикадин крар идара авунин кӀвалахда иштиракдай ихтияр ава. Гражданрихъ государстводин властдин органриз ва чкадин самоуправленидин органриз векил хкядай ва хкягъун патал чеб къалурдай, гьакӀни референдумда иштиракдай ихтияр ава. Суддалди чеб кар бажармишиз алакъ тийидайбур яз гьисабнавай, гьакӀни суддин приговордалди азадвиликай магьрумдай чкайра хуьзвай гражданриз векил хкядай ва хкягъун патал чеб къалурдай ихтияр авач.","31. Гражданинлер Дагыстан Республикасынынъ ислери мен етекшилик этуьвде йорык окына, солай ок оьз ваькилериннен тура гражданлар патшалык властининъ органларына эм ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органларына, солай ок референдумда ортакласпага сайламага эм сайланмага ыхтыярлы боладылар. Суд пан ярамайды деп токтастырылган, солай ок судтынъ приговоры бойынша эркинлиги тайган ерлерде сакланатаган гражданлар сайламага эм сайланмага ыхтыярлы болмайдылар.","31. Ватанагьалыйишис ихдияр ад йиъи Дагъыстан Республикадид кьула гид гвалахмыд тешкилатмыйк ара иштрак гьаъас, джу кьилзне я длжуды векилешихьван. Ватанагьалыйишис ихдияр ад йиъи джу кееръес я выдж кееръин девлитдид хӀукумдид тешкилатмыйк, ва Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыйк, гене иштрак гьаъас референдум выгыргади. Ихдияр адиш джус сесехьван кеетӀес я выдж кееръин гьасад ватанагьалыйишис-суддире гвалах ваъас джикисдына хӀасаба гьыъыр ад я суддире кар гьатӀур ара ад.","31. Дагъустан Республикайин ватандашариз государствойин ляхнариз идара апӀбаъ чав чаланди ясана чан вакиларилан тина иштирак хьуз ихтияр а. Ватандашариз государствойин гьюкмарин ва ерли идара апӀбан гьюкмин органариз ктагъуз ва кадагънайидар хьуз, хьа гьацира референдумдиъ иштирак хьуз ихтияр а. Суддиинди сагъсузар вуди гьисаб гъапӀу, хьа гьацира суддин къарариз асас духьну дустагъ дапӀнайи ватандашаризра ктагъуз ясана кадагънайидар хьуз ихтияр адар.",31. Ватандашаршыхъа Дагъыстан РеспубликӀа идаара гьавъийни ишее джоледъалхъа ва я джони нумаайендебышка сана иштирак гьаъас гьуӀкьукь вобна. Ватандашаршыхъа девлет гьаакимиййетни органбыше ехъа ва джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышеехъа сечмишааъас ва сечилмишивхьес ва гьамыд референдуме иштирак гьаъасда гьуӀкьукь вобна. МаӀгькамайн гьуӀкьукь дена гъыӀсаб гьавъийн ва маӀгькамайни кьараарыка сана селлимийваала хыле дешди джигабышее гъивааджени ватандашаршыхъа сечмишааъас ва сечилмишивхьесда гьуӀкьукь дешда.
32. Граждане имеют равный доступ к государственной и муниципальной службе. Требования к кандидатам на должности государственных и муниципальных служащих определяются законом. Граждане имеют право участвовать в отправлении правосудия.,32. Гражданрис ая са джуьрейин рекъкъ государственнойин ва муниципальный службайис. ИӀстемишунар кандидатарис государствойин ва муниципальный къуллугъчийрис законил Ӏамал акьуна тайинар акьая. Гражданрис ая ихтиярар иштарак акьас правосудийис гьатас.,32. Гражданазул цоцада ращадал ихтиярал рукӀуна пачалихъалъулал хъулухъазде лъугьине. Пачалихъалъулал хъулухъазде кандидатаздехун рукӀунел тӀалабал чӀезарула законалда бихьизабураб къагӀидаялда. Гражданазул ихтияр букӀуна суд гьабиялъулъ гӀахьаллъизе.,32. Вәтәндашлар дөвләт вә мунисипал хидмәтинә кечиддә бәрабәрдирләр. Намизәдләрә тәләбләр ганунда көстәрилән үнсүрләр үзрә мүәјјән олунур. Вәтәндашлар әдаләтчилијин һәјата кечирилмәсиндә иштирак етмә һүгугуна маликдир.,"32. Гражданийн цхьатерра бакъо ю пачхьалкхан а, муниципальни а гӀуллакх кхочушдан. Пачхьалкхан а, муниципальни а даржашка кандидаташ болчу белхахошна тӀедахкарш законо билгалдоху. Гражданийн бакъо ю дов хаттарехь дакъалаца.",32. Гражданинтас пачалихъла ва муниципалитетла кабизуназиб бузес бутӀацуг-си ихтияр лебси саби. Пачалихъла ва муниципалитетла къуллукъуначи гьалабихьибти адамтала шайчир чедаахъибти тӀалабуни законна гьуйчил белгидарибти сари. Гражданинтас судла хӀянчилизир бутӀакьяндеш дирес ихтияр лебси саби.,32. Ватандашлар тенг кюйде пачалыкъ ва муниципал къуллукъгъа къошулма болалар. Пачалыкъ ва муниципал къуллукълагъа кандидатлагъа салынагъан талаплар закон булан белгилене. Ватандашланы судланы ишинде ортакъчылыкъ этмеге ихтияры бар.,32. Граждантуран дучӀи дурну дуссар паччахӀлугърал ва муниципал къуллугърайн буххаву. ПаччахӀлугърал ва муниципал къуллугъчитурал давурттайнсса кандидаттурал чулухуннайсса тӀалавшинну балжи дайссар кьанундалул. Граждантурахь аьдлу-диван щалли бавриву гьуртту хьунсса ихтияр дуссар.,32. Гражданриз государстводин ва муниципальный къуллугъдикай менфят къачун патал сад хьтин мумкинвилер гуда. Государстводин ва муниципальный къуллугъчийрин къуллугърал хкягъун патал кандидатривай ийизвай истемишунар закондалди тайинарда. Гражданрихъ суд-дуван авунин карда иштиракдай ихтияр ава.,32. Гражданлар патшалык эм муниципаллык алдында боларына кириспеге тенъ боладылар. Патшалык эм муниципаллык служащийлер дережесине кандидатларга талаплар закон ман токтастырылады. Гражданлар ыхтыярлык судын йиберуьвде ортакласпага ыхтыярлы боладылар.,32. Ватанагьалыйишис сакалды ихдиярбыр ад йиъи хӀукиметед ва муниципал къуллухма гвалах ваъас. ХӀукиметед ва муниципал тешкилатмыд къуллухчивалды ваъас йыгад кандидаташис тӀалабыр сирхьире закондире.,32. Дагъустан Республикайин ватандашариз государствойин ва муниципалин гъуллугънахьна гъюз барабар ихтияр а. Государствойин ва муниципалин гъуллугъариз гъюз ккуни кандидатарихьна вуйи тӀалабар къанундиинди тасдикь апӀуру. Ватандашариз ихтиярарин суддин ляхнариъ иштирак хьуз ихтияр а.,"32. Девлетни ва беледиййейни ишее хидмат гьаъас, ватандашаршыхъа амкьабна йаӀхъ вобна. Девлетна ва беледиййейна къуллухчийва вазиифеехъани наамизедяршыке теляб гьаъан карбы кьаануныс сикӀы вод. Ватандашаршыхъа аӀдаалатыка гьоӀкум хъыгьавъийни ишее иштирак гьаъасда гьуӀкьукь вобна."
"33. Граждане вправе собираться мирно, без оружия, проводить собрания, митинги и демонстрации, шествия и пикетирование.","33. Гражданрис ая ихтияр ислягӀиӀвелилди гүнтӀ хьас, яракь фадавай, хас собранияр, митингар, демонстрацияр, шествияр, пикетированияр.","33. Дагъистан Республикаялъул гражданазул ихтияр букӀуна ярагъ кодоб гьечӀого, ракълилаб куцалда данделъизе, собранияби, митингал ва демонстрацияби тӀоригӀизе, гӀемерал гӀадамал цадахъго къватӀахъан хьвадизе ва пикетал гӀуцӀизе.","33. Вәтәндашлар силаһсыз бир јерә јығышма, ичлас кечирмә, митинг кечирмәсинә, нүмајиш тәшкил етмә, јүрүш вә пикет гурма һүгугууна маликдир.","33. Гражданийн бакъо ю маьрша, герз доцуш цхьаьнакхета, гуламаш, митингаш, демонстрацеш, боламаш, пикеташ яр дӀадахьа.","33. Гражданинтас даршуси тяхӀярли, ярагь агарли цалабиркес, собраниеби, митингуни ва демонстрацияби, ил журала цархӀилти далдуцуни дурадуркӀес ихтияр лебси саби.","33. Ватандашлагъа парахат савутсуз жыйылма, жыйынлар, митинглер, демонстрациялар оьтгерме, жыйылып юрюме, иш ташлама ихтияр бериле.","33. Граждантурахь, бавкьуну, ярагъ бакъа цачӀун шаван, митингру даван ва демонстрациярттуту, заназиннугу, пикетругу даван ихтияр дуссар.","33. Гражданрихъ ислягьвилелди, яракь гвачиз санал кӀватӀ жедай, собранияр, митингар, тешкиллудаказ къекъуьнар, демонстрацияр кьиле тухудай ва пикетар эцигдай ихтияр ава.","33. Гражданлар татым болып, савытсыз йыйылмага, йыйын, митинг эм демонстрация, юрислер эм пикетирование оьткермеге ыхтыярлы.","33. Ватанагьалыйишис ихдияр а сытӀа дикис мыслахӀатдихьван, ярах хадишне тешкил гьаъас иджласбыр, митингбыр, демонстрациебыр, шествиебыр ва пикетбыр.","33. Дагъустан Республикайин ватандашарихъан ислягьвалин шараитдиъ, яракь хьтарди уч хьуз, собранийир, митингар, уч хьпар, демонстрацийир гъахуз, дестииринди уч хьуз шулу.","33. Ватандашаршыхъа саакитба, ярахбы дена саваалес, иджлас, митинг, нумаайиш, хуруни дестебышка сана къаравулийваала гьаъас гьуӀкьукь вобна."
"34. Каждый имеет право на объединение в порядке, предусмотренном законом. Никто не может быть принужден к вступлению в какое-либо объединение или пребыванию в нем.","34. Гьартис ая ихтияр объединенийрис гунтӀ хьуб, закони агвар акьунай хилди. Сайисра ихтияр адава гуджуналди сараф объединенийрис учӀуб бадала упуб, яра тиса иштарак акьуб.","34. Щивасул ихтияр букӀуна, законалъ бихьизабураб къагӀидаялда рекъон, цолъаби гӀуцӀизе. Щивниги кинаб бугониги цолъиялде хӀалица лъугьинавизе ва гьенив чӀезавизе гьукъараб буго.",34. Һәр бир шәхс ганун чәрчивәсиндә бирлик јаратма һүгугуна маликдир. Һеч бир шәхс мәчбури бирлијә дахил ола вә ја бирликдә мәчбури гала билмәз.,"34. ХӀораннан а бакъо ю законо билгалдаьккхинчу низамца вовшахкхета. Цхьа а нуьцкъаша юкъаозо бакъо яц цхьана а вовшахтохараллина, цуьнан декъашхо хилийта а.","34. Гьарил адамлис, законни чебаахъибси низам хӀебулчули, цалабяхъуни акӀахъес ихтияр лебси саби. Чидил-биалра цалабяхълизи каберхес яра илаб хӀянчи бирес дигути адамтас ил шайчиб гужбирес чисалра ихтияр агарси саби.",34. Закон ёлугъа йибереген низам булан къурулгъан бирлешивлеге къошулма гьар адамгъа ихтияр бериле. Гюч булан бирлешивге къуршама ва онда сакълама биревню де ихтияры ёкъ.,34. Гьаркаснахь кьанундалул ккаккан дурсса низамрай цачӀун шаван ихтияр дуссар. ЦучӀав гужрай цумур-дунугу цачӀуншиврувун ухлахи уллан ягу ганиву ацӀлацӀи уллан ихтияр дакъассар.,34. Гьар садахъ закондалди къалурнавай къайдада тешкилатра сад жедай ихтияр ава. Гьич са касни са гьихьтин ятӀани тешкилатдик экечӀуниз ва я адан жергейра хьуниз мажбуриз жедач.,34. Закон ман токтастырылган йорыкта бирлеспеге аьр ким ыхтыярлы. Кайсы бир бирлесуьвге зордан кирмеге эм онда болмага бирев де болмайды.,"34. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи йикӀис выгад савалдыдик каӀчӀус, закондире гьагва гьаъад кьайдыдихьван. Вышне, ихдияр адиш, гуджедихьван джус джывгад савалдыдик кагъус.",34. Дагъустан Республикайин ватандашариз къанундиинди улупнайи саягъниинди объединенийиз дахил хьуз ихтияр а. Гьич саризра фициб — вуш саб объединенийиз дахил хьпан бадали ясана душвкан ктучӀвбан бадали гуж апӀуз шулдар.,"34. Гьар инсаныхъа, кьаанунын гьагвани къайдайка сана, ыкканни тешкиилатеехъа иккечӀесда гьуӀкьукь вобна. Нена джар, ыкканаӀдхуӀн ихьеейыд, тешкиилатеехъа иккечӀес ва маа ахвас маджбыр гьаъас иджааза дешда."
"35. Граждане имеют право обращаться лично, а также направлять индивидуальные и коллективные обращения в государственные органы, органы местного самоуправления и должностным лицам, которые в пределах своей компетенции обязаны рассматривать эти обращения, принимать по ним решения и давать мотивированный ответ в установленный законом срок.","35. Гражданрис ая ихтияр уьчи, ярра гьатас тек иде ва варриттарин обращенияр государствойин органрис, джигайин самоуправлениин органрис ва къуллугъчи касарис чпуьн компетенция ай хутурфуб бадала ге обращенияр гьа гуьрриас къарарар кьабул акьуб ва джавабар иб закони агвар акьунде вахтуна.","35. Гражданазул ихтияр букӀуна пачалихъалъулал органазде, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазде, хъулухъалъулал гӀадамазде жидерго ялъуни цогидазулгун цадахъаб хитӀаб гьабизе ялъуни гьенибе гьеб битӀизе. Жидецаго тӀубазабулеб тӀадаб ишалъул ихтияразул гӀорхъабазда гьезда тӀадаб букӀуна гьел хитӀабазул хал гьабизе, рекъон кколел хӀукмаби къабул гьаризе ва законалда рихьизарурал болжалазда гьезие мухӀканал жавабал кьезе.","35. Вәтәндашлар дөвләт органларына, јерли идарәетмә органларына, вәзифәли шәхсләрә шәхси вә ја коллектив шәклиндә мүрачиәт етмәк, мәктуб көндәрмәк һүгугуна маликдир. Вәзифәли шәхсләр өз сәлаһијјәт даирәсиндә бу мүрачиәтләрә ганун чәрчивәсиндә, тәјин едилмиш мүддәт әрзиндә чаваб вермәли, әдаләтли гәрар чыхармалыдыр.","35. Гражданийн бакъо ю ша, ткъа иштта шегара а, коллективера а дӀахьедарш дан пачхьалкхан органашка, меттигехь шайн урхалладаран органашка, даржашкахь болчаьрга, нагахь уьш декхарийлахь белахь оцу дӀахьедаршка хьовса, царна тӀехь сацам тӀеэца, законо билгалбаьккхинчу муьрехь догӀуш долу жоп дала а.","35. Гражданинтас саби гъаббакӀили, илкьяйдали белкӀличил пачалихъла органтази, мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтази дугьабилзес ва чус чебаахъибси дазулизибад дурахӀебухъи, илди дугьабизуни хӀердарес, илди масъултала черкад хӀукмурти кьабулдирес ва законни кабизахъурси заманала бухӀнаб ункъли баянбарибси жаваб лугес чула чеблали сабти хӀякимтачи декӀар-декӀарти адамтала ва бахъал адамтала дугьабизуни дурхьес ихтияр лебси саби.","35. Гьар ватандашгъа пачалыкъ къурумлагъа, оьз ишин оьзлер юрютеген къурумлагъа ва гьакъимлеге онгача кюйде яда коллективни атындан чакъырыв этмеге ихтияр бериле. Шо къуллукълар, оьзлени борчларына гёре, шо чакъырывланы къабул этме, олагъа закон гёрсетеген болжалда тийишли жавап бермеге борчлу.","35. Граждантурахь ихтияр дуссар паччахӀлугърал органнайн, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнайн ва къуллугъчитурачӀан тавакъю бап цивппа гьан бан, мукунма цала чулухасса ва коллективрал чулухасса тавакъюрду гьан бан, тайгу буржлувссар цала ихтиярдал хахливу ми тавакъюрду ххал бан, гайнивун бувнусса хӀукмурду кьамул бан ва кьанундалул ккаккан бувсса мутталий багъайсса кьяйдалийсса жаваб дулун.","35. Гражданрихъ государстводин органриз, чкадин самоуправленидин органриз ва къуллугърал алай ксариз чпи арза ийидай, гьакӀни чпин ва санлай гзафбурун тӀалабунар ва истемишунар авай чарар ракъурдай ихтияр ава. Гьа органар ва къуллугърал алай ксар чпин векилвилерин сергьятра аваз гьа арзайриз, чарариз килигуниз, абуруз талукь яз къарарар къабулуниз ва закондалди тайинарнавай вахтунда бинелу жаваб гуниз мажбур я.","35. Гражданинлер оьзлери, солай ок айырым эм биргелесип патшалык органларына, ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органларына эм дереже туткан инсанларга шакырув алмага ыхтыярлы боладылар. Олар болса оьзлерининъ компетенциясынынъ межесинде сол шакырувларды карамага, олар бойынша карар алмага эм закон ман токтастырылган болжалга мотивли явап бермеге борышлылар.","35. Ватанагьалыйишис ихдияр ад йиъи кихьис, хуткас кьилзине я сигас хусуси ва коллективед ягъаӀлбыр хӀукиметед тешкилатмыда, Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыда, муъдурешда. Гьабыр маджбур диъи, джуды хыле хад ихдиярмыхьван, кьула гыргас илсанашды дердибыр ва гьамыс, закондире рухьуд ваӀгьдидид арыди, джывабыр хъывыс.","35. Дагъустан Республикайин ватандашариз чпи чипланди государствойин органарихьна, йишван (ерли) идара апӀбан органарихьна, гъуллугънаъ айи ксарихьна илтӀикӀуз, чпин ччвурнахъан ясана коллективариинди кагъзар хьтауз ихтияр а, хъа дурар чпиз улупнайи ихтиярариз асас духьну гъадму дих апӀбариз лигуз, гьадрариз асас духьну къарарар кьабул апӀуз ва къанундиинди улупнайи вахтна гьякьлу жаваб тувуз мажбур ву.","35. Ватандашаршыхъа девлетни органбышылхъа, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышылхъа ва вазиифанани касбышылхъа джоледъалхъа гӀал аахъас, ва гьамыд джуни шахсий ва коллективни дуюле мурааджиат къахилесда гьуӀкьукь вобна ва манбышед джони салаагьуййетбышди имканбышди дааирее ман мурааджиатбы улеке алгъыъы, манчыс сикӀы кьараар кьабыл гьабъу, кьаанунын гивхъуйни вахтас сикӀы джос аӀсасландырмышыъийн джаваб хъелес ыккан."
"36. Право частной собственности охраняется законом. Каждый вправе иметь имущество в собственности, владеть, пользоваться и распоряжаться им как единолично, так и совместно с другими лицами. Никто не может быть лишен своего имущества иначе как по решению суда. Принудительное отчуждение имущества для государственных или муниципальных нужд может быть произведено только при условии предварительного и равноценного возмещения. Право наследования гарантируется.",36. Хсуси собственность ихтияр законилди ухӀая. Гьар са касдис эхтияр ая мал-девлет уьчин хсусияти хьуб. Сайисара эхтияр адава уьчин хсусияти хьуб. Сайисара эхтияр адава уьчин хсусиятикас махӀрум акьас тек суддин кьарар кедавай. Гужуналди хсусият фаттуб хӀукуматин ва муниципальный герекгӀвеларис хьасе эгер са кьимат иде ва сифта эй гин джигайил эвез акьучи. Наследствойин эхтияррис гарантия ицӀая.,"36. Хасаб бетӀергьанлъиялье бутеб ихтияр законалъ цӀунула. Щивасул ихтияр букӀуна живго бетӀергьанаб мал-мулкалъе, цохӀо живго лъугьун ялъуни цогидал гӀадамазгун цадахъ гьелда кверщел гьабизе, гьелдаса пайда босизе ва гьеб лъикӀ бихьараб куцалда хӀалтӀизабизе. Судалъул хӀукмуялдалъун гурони жиндирго мал-мулкалдаса щивниги махӀрум гьавизе бегьуларо. Пачалихъалъул ялъуни муниципалиял хӀажалъабазе бетӀергьанасул мал-мулк нахъе босизе бегьуларо цебеккунго гьелда бащадаб рецӀел гьесие кьеялъул шартӀазда гурони. Буголъи ирсалъе щвеялъе ихтияр ракӀчӀараб божилълъиялда цӀунула.","36. Шәхси әмлак ганун чәрчивәсиндә горунур. Һәр кәс өз шәхси әмлакына јијәләнә биләр. Истифадә едә биләр, тәкбашына вә башга шәхсләрлә бәрабәр әмлак үзрә сәрәнчам верә биләр. Һеч кәс мәһкәмәнин гәрары олмадан әмлакындан мәрһум ола билмәз. Әмлакын мәчбури дөвләт вә мунисипал еһтијачы ајрылмасы габагчадан мәсләһәтләшмә јолу илә еквивалент дәјәри өдәниләндән сонра һәјата кечирилә биләр. Әмлак мираслығы ганунла горунур.","36. Долаллин бакъо законо ларъеш ю. ХӀораннан бакъо ю шен долахь бахам хила, ша цхьамма я кхечаьрца цхьаьна и лело, пайдаэца, Ӏуналладан. Суьдан сацамца бен цхьаьнггера долалла схьаяккха бакъо яц. Пачхьалкхан а, муниципалан а хьашташна нуьцкъаша долалла схьадаккха кхочушдан бакъо ю хьалххе цунах богӀу мах дӀабеллачул тӀаьхьа. Верасаллин бакъо тешам болуш ларъеш ю.","36. ВегӀдешла лебдеш биахъес ихтияр законни балтахъуси саби. Гъарил адамлис сай вегӀси лебдеш биахъес, иличил сайцун ва цархӀилти адамтачил вархикили пайдалавирес ихтияр лебси саби. Судла хӀукму хӀясиблицун саби адам сунела лебдешлизивад мяхӀрумвирес асубируси. Адамла лебдеш пачалихъла яра муниципалитетла хӀяжатунас пайдалабарили биэс бирар, гъаланачи илис лайикьси кьадарла багьа бедили. Лебдешла букьур пайличил пайдалавиэс ихтияр законни балтахъуси саби.","36. Онгача есликге ихтияр закон булан сакълана. Гьар адамгъа онгача ва башгъалар булан бирликде мал-матагьын болдурма, сюйген кюйде къоллама ихтияр бериле. Оьзюню малындан магьрюм къалма, судну къарарына гёре тюгюл эсе, бирев де болмай. Пачалыкъ ва муниципал къурумланы тарыкъ-герегине гюч булан башгъаланы мал-матагьын алма ярамай, алданокъ этилген, сюйлешилген, тенг ва толу къайтарышны шартларында тюгюл эсе. Варисликге ихтияр бериле","36. Цува заллусса хъус кьанундалул дуруччайссар. Гьаркаснахь ихтияр дуссар хъуслил заллу хьун, заллушиву дуллан, му ишла дуллан ва цанна ччикун харж дуллан ччарча цала цалалу, ччарчагу цайминнащал гьурттуну. ЦучӀав цала хъуслицӀа ан ихтияр дакъассар так судрал хӀукмулийну бакъасса. Хъус паччахӀлугърал ягу муниципал аьркинлугъран зеххин къабучӀиссар, мунихлу мува багълунсса бадал хьхьичӀун буллуну бакъасса. Ирсирай дуккаврил ихтиярданул гарантия дуссар.","36. Хсусият патал кьилдин касдин ихтияр закондалди хуьда. Гьар садахъ вичин хусиятда эменни жедай, адан иесивалдай ва ам кьилди вичи, гьакӀни маса ксарихъ галаз санал ишлемишдай ва адакай менфят къачудай ихтияр ава. Суддин къарар авачиз гьич са касни вичин эменнидикай магьрум ийиз жедач. Государстводин игьтияжар патал эменни гужуналди вахчудайла, сифте гьа гьиляй акъатзавай эменнидин къиметдиз барабар къимет арадал хкун лазим я. Эменни ирс яз атунин ихтияр заминламишда.","36. Оьз эркли байырлыкка ыхтыяр закон ман сакланады. Аьр ким байырлыгында муьлки болмага, оны кулланмага эм оны ман суьйсе оьзи эм баскалай инсанлар ман косылып кулланув этпеге ыхтыярлы. Судтынъ карары болмаса бирев де оьз муьлкиннен айырылмага болмайды. Патшалык яде муниципаллык кереклилиги уьшин муьлктен зорлык пан айырылув тек алды кере тенъ бай шартларында этилинмеге болады. Ызланув ыхтыяры гарантия этилинеди.","36. Хусусиетдид ихдияр ухӀур ад йиъи закондире. ХӀар са илсындис ад йиъи ихдияр джуды хусусиет увухуӀс, ишлег ваъас, гьадид аевалды ваъас, са джу джурана я маддыбишихьван ара хаӀчӀур. Секкинийда джуды мал-девлет хуӀвшус ихдияр ад диш, суддид кьарар джившийне. Иессиед хыла лаӀшус мал, кар, хӀукиметед я муниципалад лазимваӀлис ихдияр ад йиъи эгер гьадид бадана улихьде мадана мыслахӀат, савда вишид йишихьуна. Дидабаше, бегедедбише кагъат гъыъыр сатыд кардид аевалды ваъас вын шаксизды кар йиъи.","36. Жвуван хусусиятдиз вуйи ихтияр къанундиинди уьбхюру. Гьарсариз шей — шпой чан хусусиятнаъ ади хьуз ихтияр а, дидин эйсивал апӀуз, ишлетмиш апӀуз, чаз ккунибси ялгъуздиси чахъди жара ксарра хъади мянфяаьт ктабгъуз шулу. Суддин къарарилан гъайри жарадарихъан гьич сарихъанра жвуван хусуси шей – шюйнан эйсивал апӀуз шулдар. Государствойин ва муниципалин метлебариз гужниинди шей бисуз анжагъ улихь ккимиди шартӀар йитӀбиинди ва гъадму шей – шюйназ барабар кьимат улупбииндитӀан шулдар. Шей – шюй тухумдиз гьибтувалин ихтияр замина ву.","36. Шахсий мулкиййетна гьуӀкьукь кьаануныка къорамышоохъена. Гыргынкъухъа ихтиярее мал ихьес, манчыс ийессиваала гьааъас, джуледъалхъа ва я менни шахсбышка сана са джигее манчике истифаада гьаъас, ишлемишаъас гъуӀкьукь вобна. Шавуке джад, маӀгькамайна кьарар дена, мал кьайшес ихтияр дешын. Девлетис ва беледиййейе лезимдава, маджбыр гьавъу мал хылеенче кьайшес, садджу мал оӀгийке джад чис барабарни кьийматыка сана оӀдемиш гьаъийни шартыка сана, мумкум вобна. Ваарисийвалыни гъуӀкьукьус имкан гьоолена."
"37. Труд свободен. Каждый имеет право свободно распоряжаться своими способностями к труду, выбирать профессию и род деятельности. Каждый имеет право на труд в условиях, отвечающих требованиям безопасности и гигиены, на вознаграждение за труд без какой бы то ни было дискриминации и не ниже установленного федеральным законом минимального размера оплаты труда, а также право на защиту от безработицы. Признается право на индивидуальные и коллективные трудовые споры с использованием установленных федеральным законом способов их разрешения, включая право на забастовку. Принудительный труд запрещен. Каждый имеет право на отдых. Работающему по трудовому договору гарантируются установленные федеральным законом продолжительность рабочего времени, выходные и праздничные дни, оплачиваемый ежегодный отпуск.","37. Зегьмет азад э. Гьар са касдис эхтияр ая азаддис уьчин алакьунарил Ӏамал акьас, зегьмет дууб бадала, пеше ва акьайде кар гӀаттвас. Гьар са касдис эхтияр ая зегьмет дуас, безопасность ва гигиена ухӀуна. Зегьметин хӀакъи иб федеральный законри тайинар акьунай ахъ иде размерилас дахьа хилди ва безработицайихъас ухӀайде эхтияр. ХӀисаб акьай эхтияр кӀилди ва коллективный зегьметин хӀуьжетар федеральный закони тестикьар акьунай къайдайрилди хӀал акьуб, забастовкайрис эхтиярра кей. Гуджуналди зегьмет къадагъа акьуная. Гьар са касдис ая эхтияр эл ярхӀайде. Кар акьайде касдис трудовой договорилди федеральный законрил асаслу эй гарантия ицӀая зегьметин вахт, выходной ва ахӀа ягьариин ягьар, гьар иса пул ицӀайде отпуск.","37. ЗахӀмат эркенаб букӀуна. Щивасул ихтияр букӀуна захӀматалъе жиндирго бугеб бажариялдаса эркенго пайда босизе, хӀаракатчилъи хӀалтӀизабиялъул къагӀидаби ва махщелал тӀаса рищизе. Щивав чиясул ихтияр букӀуна хӀинкъи гьечӀолъиялъул ва гигиенаялъул (рацӀцӀа-ракъалъиялъул) тӀалабазе жаваб кьолел шартӀазда хӀалтӀизе, захӀматалъул кинабгӀаги ращалъи гьечӀолъи биччалареб къагӀидаялда ва захӀматалъухъ мухъ кьеялъул законалъ чӀезабураб бищунго гӀодобегӀанасеб роценалдаса дагь гьечӀеб къадаралда мухъ щвезе, гьединго хӀалтӀи гьечӀого хутӀиялдаса цӀунизе. Жиндаго рачӀел гӀиллабазе гӀоло чи хӀалтӀи гьечӀого хутӀун ватани, гьесул ракӀчӀараб божилълъи букӀинабула законалда бихьизабураб къагӀидаялда материалияб рецӀел щвеялъе. Ихтияр кьола законалъ чӀезабураб къагӀидаялда рекъон цо чияс ялъуни коллективалъ захӀматалъулаб дагӀба-къец гьабизе. Законалъ рихьизарурал шартӀазда рекъон гурони, цогидал нухаздалъун хӀалица хӀалтӀизе тӀамизе гьукъараб буго. Щивасул ихтияр букӀуна хӀухьбахъиялъе. ХӀалтӀухъанасе ракӀчӀараб божилълъи гьабула законалъ чӀезабураб хӀалтӀул заманалъул халалъи, гӀодоркъоял ва байрамалъулал къоял, мухъ кьолеб щибаб сонилаб отпуск, цо-цо хасал махщелазда ва хӀалтӀабазда къокъльизарурал хӀалтӀул къоял рукӀинариялда.","37. Әмәк азаддыр. Һәр кәс өз әмәк бачарығына көрә пешә сечә биләр, өз бачарығыны азад сурәтдә иситифадә едә биләр. Һәр бир кәс ишсизликдән горунма, санитар гајдасы, тәһлүкәсизлик тәмин олмаг шәрти илә әмәк һүгугуна, бәрабәр шәкилдә, әмәјинин федерал ганунларда көстәрилән минимал әмәк һаггына әсасән гијмәтләндирилмәси һүгугуна маликдир. Коллектив вә ја шәхси шәкилдә әмәк мүбаһисәләри тәтбиг олунмасы, һабелә етираз тәтили гануни сајылыр. Мәчбури әмәк гадағандыр. Һәр бир шәхс истираһәт етмәк һүгугуна маликдир. Әмәк мүгавиләсинә әсасән чалышан шәхсә, федерал ганунла тәјин олунмуш иш вахты, базар күнү, бајрам күнләри вә пулла өдәнилән мәзунијјәт зәманәт олунур.","37. Къинхьегам маьрша бу. ХӀораннан а бакъо ю шен къинхьегаман хьуьнарх маьрша пайдаэца, корматалла а, кхочушден долу гӀуллакх а харжа. ХӀораннан а бакъо ю къахьега кхерамазалла а, гигиена а кхочушъяран хьелашкахь, цхьана а кепара нийсонан бакъо ца талхош къинхьегаман хьакъ схьалучохь, алапа лахара хила ца деза федеральни законо къинхьегаман алапин билгалбаьккхинчу барамал а, ткъа иштта бакъо ю белхазаллах ларвала а. Бакъо ю цхьамма я коллективо къинхьегаман къовсамаш бан, федеральни законо уьш къасто билгалъяьхначу кепех пайда а оьцуш, цу юкъадогӀу забастовка яр а. Нуьцкъаша болх байтар дихкина ду. ХӀораннан а бакъо ю садаӀа. Къинхьегаман бартбарца болх беш волчунна тешамболуш юкъаралла до федеральни законо къастийна йолу белхан хенан яхалла, мукъаденош а, дезденош а, алапа луш долуш хӀора шеран отпуск а хилийта.","37. Бузериличи ихтияр азаддешла аги-кьяйдализиб пайдалабируси саби. Узес, санигӀят чеббикӀес ва хӀянчи бяpкъес багьандан сунела пагьмуличил пайдалавиэс гъарил адамлис ихтияр лебси саби. Гъарил адамлис урехи хӀебирахъести ва умудешла шайчирти тӀалабуначи лайикьти шуртӀразив узес ихтияр лебси саби, гӀяхӀси бузери багьандан, шабагьат кайсес гъариллис ихтияр лебси саби, илхӀелира - Федерацияла законничил кабизахъурси бегӀлара камси кьадарла къиян-хӀекьличиб камли ахӀенси багьалис узес,илкьяйдали хӀянчи бикахъес хӀейрули инжитивируси адамлис сай ватахъес багьандан ихтияр Федерацияла даражаличиб кьабулбарибси законни кабизахъурси саби. ДекӀар-декӀарти адамтала ва белгиси кьадарла адамти цалабикили, бузерила хӀекьлизирти жалани бекӀдирнила чебкадси Федерацияла законнизир чедаахъибти тяхӀурти пайдаладарили, забастовка багъахъес лебси ихтиярра пайдалабарили бекӀдирес асубируси саби. Гуждан хӀянчи бирахънила тяхӀяр къадагъабарибси саби. Гьарила адамлис бамсриахъес ихтияр лебси саби. ХӀянчи бируси адамлис хӀянчи бируси заманала гӀеркъадеш, хӀянчилизивад акьути ва байрамла бурхӀни, гьар дус лугуси отпуск бузерила вягӀдализир чедаахъили диэс гӀягӀнити сари.","37. Эркин загьмат. Гьар адамгъа оьзюню бажарывлугъуна гёре загьмат, касбу чалышывун сайлама ихтияр бериле. Гьар адамны федерал закон токъташдыргъан инг аз оьлчевден кем болмагъан даражада гьакъ алмагъа, олай да ишсизликден сакъланма, аманлыкъны ва гигиенаны талабына жавап береген, башгъалардан кем болмагъан шартларда загьматгъа ихтияры бар. Загьмат эришивлюклер онгача ва коллектив къайдада, федерал законлар токъташдыргъан ёрукъда, иш ташлаваны да къоллап, чечмеге ихтияр бериле. Загьматгъа гюч булан къуршама ярамай. Гьар адамгъа ял алма ихтияр бериле. Загьмат дыгъар булан ишлейген адамгъа, федерал закон токъташдырагъан иш замангъа, ишлемейген ва байрам гюнлеге гьакъ тёленеген гьар йыллыкъ отпускагъа ихтияр бериле.","37. ЗахӀмат тархъанссар. Гьаркаснахь ихтияр дуссар захӀматрал чулухунмайсса цала бюхъу цанма ччикун тархъанну ишла бан, цанна ччикунсса касму ва дуллаимур дурчӀин. Гьаркаснахь нигьачӀин дакъашиврул ва гигиеналул тӀалавшинну щаллисса, цукунчӀавсса ихтиярдацӀа уллалаву дакъасса шартӀирдай федерал кьанундалул ккаккан бувсса яла чӀивимур харжираяр ялавай бакъасса багьагу булайсса захӀматрансса ихтияр дуссар, мукунна даву дакъашивруя буруччинсса ихтияр дуссар. Цалагу, коллективращалгу буллалисса захӀматрацӀун бавхӀусса бястру бавансса, гай федерал кьанундалул тӀийкун щалли бавансса кьяйдардугу шала дуллай, миннуву забастовкагу хӀалану, цивун духлахисса ихтияр душиву кьамул дуллалиссар. Гуж баврийнусса захӀмат буллали баву кьадучӀи дуллалиссар. Гьаркаснахь дуссар игьалагансса ихтияр. ЗахӀматрал икьралдайну зузиманан федерал кьанундалул ккаккан дурсса мутталийсса зузи чӀумулгу, бигьалагайми ва байрандалулми кьинирдалгу, гьаршиналсса багьа булайсса отпускралгу гарантия дуссар.","37. Зегьмет азадди я. Гьар садаз зегьмет чӀугун патал вичихъ авай алакьунрикай азаддаказ менфят къачудай, пеше ва кӀвалахдин жуьре азаддаказ хкядай ихтияр ава. Гьар садахъ хатасузвилин ва гигиенадин истемишунриз жаваб гузвай шартӀара зегьмет чӀугун патал, гьич са жуьредани басрухар гун тавуна, зегьметдин гьакъидин федеральный закондалди тайинарнавай кӀанин кьадардилай тӀимил тушиз вичин зегьметдай гьакъи гун патал ихтияр, гьакӀни бейкарвиликай хуьн патал ихтияр ава. Чеб арадай акъудун патал федеральный законди тайинарнавай кьайдаяр ишлемишуналди, зегьметдиз талукь яз кьилдин ксарин ва коллективный гьуьжетар авунин ихтияр, забастовка авунин ихтиярни кваз, авайди гьисаба къазва. Мажбурна кӀвалахиз тун къадагъа я. Гьар садахъ ял ягъун патал ихтияр ава. Зегьметдин договордалди кӀвалахзавай касдиз федеральный законда тайинарнавай кьадар вахтунда кӀвалах авун, ял ядай ва суваррин йикъар, гьар йисан гьакъи хуьзвай отпуск заминламишда.","37. Ис эркинли. Аьр ким куллыкка бажарымлыгы ман катнаслык этпеге, кеспи сайламага эм аьрекет кебин этуьвге эркин ыхтыярлы. Коркынышсызлыктынъ эм гигиенадынъ талапларына явап беретаган аьллерде иске, кайдай ды болсын дискриминациясыз эм федераллык закон ман токтастырылган кыйын ак тоьлевдинъ токтастырылган аз тоьлевиннен кем болмаган кыйын акка сыйланувга аьр ким ыхтыярлы болады, солай ок куллыксыз турувга да ыхтыярлы болады. Федераллык закон ман токтастырылган оларды шешуьвдинъ йосыгын кулланув ман айырым эм коллектив эрисуьвге ыхтыяр тутылады, сонынъ ишинде бас коьтеруьвге де ыхтыяр косылынып. Зорлык пан куллык эттируьв тыйдырылады. Аьр кимнинъ ял алувга ыхтыяры бар. Ис договоры бойынша ислейтаган федераллык законы ман токтастырылган ис заманнынъ созылувы, каты куьнлер эм байрам куьнлери, аьр йыл сайын тоьлейтаган отпуск гарантия этилинеди.","37. ЗахӀмет азадды кар виъи. ХӀар илсындис ихдияр а джуды гуьгъуьлдихьван иесси йикис джуды хылыйк кид пешидид. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи гвалах ваъас гъасад арыди-герек хатасызна гвалах ваъас руъуд ва темизваӀлид джываб вылцӀад, герек гвалахад гьакь вылцӀара йикихь са миллет кьыла джывыгъыр, ва гьад гьакь саъ маӀгьуӀйхь федерал закондире сихьир ад ады кьул чекияла, гене илсындихда ихдияр ад йиъи гвалах адишваӀликла гейин. Ихдияр ад йиъи джуды джухьван ва ара хаӀчӀур хьуь гетӀес гвалаха руъуд ва захӀмитдид неразывалдыбыр, арыди гыргас федерал закондире рухьуд къайдыдихьван. Гьадыла гъайри ихтияр ад йиъи, лазим йишийне, забастовка ки ваъас. Гуджедыхьван ваъас вылцӀад гвалах къадагъанды виъи. ХӀар са илсындис ихдияр а истирагьет гъаъас. ЗахӀмитдид договорахьван гвалах ваъанийис гарант ад йиъи, федерал закондихьван сихьир ад гвалах ваъад йыгъад хьаӀшвалды, сывабад йыгъбыр, базарад на хӀар сыда, танга кине вылцӀад отпускбыр.","37. Зегьмет зигувал азадуб ву. Гьарсариз зегьметдихъна вуйи чан бажаранваларин эйвал апӀуз, чаз ккуни пише ва ляхин ктабгъуз ихтияр а. Гьарсариз хатӀасузвалин ва жандин марццишнан тӀалабар гьуркӀуз шлу шараитариъ зегьмет зигуз, саб жюрейин жаравал, илзигувал адарди гъизигу зегьметназ гьякъи гъадабгъуз ва гьякъи тувбан бадали кьанундиинди улупнайи варитӀан искан кьадарнан зегьметнан гьякъи гъадабгъуз, хъа гъацира бикарвалихъан уьрхюз вуйи ихтиярназ мумкинвал а. Эгер жвувкан асиллу дару агъвалатнаъ ляхниин машгъул духьнадарш, гъацир касдиз кьанундиз асас духьну пулихъди тямин апӀбан ихтияр а. Сар касди ясана коллективдиинди зегьметнан гъюжатназ вуйи ихтияр айивал гъисабназ гъадабгъуру, гъадму гъюжатар гъял апӀбан бадали гъадму гъисабнаан федеральный кьанундиъ улупнайи забастовка гъабхуз айи ихтиярра ишлетмиш апӀуру. Гужниинди зегьмет зигуз гъитувал къадагъа дапӀна. Гьарсариз рягьятвал гъадабгъуз ихтияр а. Лихурайи касдиз федеральный кьанундиъ улупнайи саягъниинди лихру йигъандин вахт, дилихру ва машквран йигъар, пул тувбиинди вуйи гьар йисандин отпуск тувувал замина дапӀна.","37. Иш гьавъий азадда вод. Гыргынкъухъа джуни иш ваӀвхийни баджарыгъыке азадда истифаада гьаъас, санаӀъаӀтий нишыка сана мачхулхьай сечмиш гьаъасда гъуӀкьукь вобна. Гыргынкъухъа, джанас хатаа дехьесди ва джан сагъда гьиваджийни теляббышыс джаваб хьелен шарааит воднани ишееъар ишлемишхьес, гъуӀкьукьна амкьабийваала позмуш гьидявъу, ишыс сикӀы мукаафат аляатӀас ва федерал кьаанунын ишыс гивхьуйни энке авубни гьаӀкькьыӀле авхъа ишыс сикӀы гьаӀкь илдябтӀасда ва гьамыб иш дена идяххвасда гъуӀкьукь вобна. Федерал кьаанунын гьагвани, ишбы къулайлхъа гиххьесди йаӀхъбышке истифаада гьаъы, таӀътил гьаъасда гъуӀкьукьуб махъа абчы, джуледъалхъа ва коллективыка сана са джигее, ишееъаб джуна гьаӀкь теляб гьавъийни гьакӀеедын гьыӀдджатбы кьабыл гьаъа вод. Иш гьааъас маджбыр гьавъий къадагъа воб. Гыргынкъухъа озурий гьатӀаъасда гъуӀкьукь вобна. Дагаворука сана ишлемишехьена инсан, федерал кьаанунын гьагуйс сикӀы, джувабылхъа хъабийни вахталхъа мее ишлемишхьайка, охутӀнайбыйи байрамын йыгъбы ва пыл оӀдемиш гьаъан гьар сенийн отпуск ыхьайка таӀъмин эххьена."
"38. Каждый имеет право на охрану здоровья и медицинскую помощь. Медицинская помощь в государственных и муниципальных учреждениях здравоохранения оказывается гражданам бесплатно за счет средств соответствующего бюджета, страховых взносов, других поступлений. Сокрытие должностными лицами фактов и обстоятельств, создающих угрозу для жизни и здоровья людей, влечет за собой ответственность в соответствии с федеральным законом.","38. Гьар са касдис ая эхтияр джандин сагъгӀвел ухӀуб ва медицинский куьмек акьуб. Медицинский куьмек хӀукуматин ва муниципальный учрежденийри гражданин пулсус акьуб бюджетиас, страховой взносриас, сара поступленийриас. Джин акьуб къуллугъчийри фактор ва вакъиаяр инсанин Ӏуьмуьрдис ва сахъламгӀвелис къурхулугӀвел акьайде, Федеральный законил асаслу эй джабдаргӀвел ге касари ицӀасе.","38. Щивасул ихтияр букӀуна сахлъи цӀуниялъе ва медицинаялъулаб кумекалъе. Сахлъи цӀуниялъул пачалихъалъулал ва муниципалиял учреждениязда медицинаялъул кумек гьабула мухъги босичӀого, бюджеталъул, страхованиялъулал взносазул ва цогидалги тӀаде рачӀунел сурсатазул - гӀарцул хӀисабалдасан. Хъулухъалъулал гӀадамаз халкъалъул гӀумруялъе ва сахлъиялъе хӀинкъи ккезабулел лъугьа-бахъинал рахчун тани, ялъуни гьединаб хӀал лъугьинабуни, законалда рекъон, гьел жавабчилъиялде цӀала.","38. Һәр кәс сағламлығынын горунмасы вә тибби јардым көстәрилмәси һүгугуна маликдир. Дәүләт вә мунисипал органларында тибби јардым шәхсә пулсуз, дәүләт бүдҹәси һесабына, сығорта мәбләғи вә ја дикәр мәнбәләр һесабына көстәрилир. Вәтәндашларын һәјаты үчүн тәһлүкә јарадан фактларын вә мәгамларын вәзифәли шәхсләр тәрәфиндән кизләдилмәси федерал ганунлара әсасән онлар мәсулијјәтә ҹәлб олунур.","38. ХӀораннан а бакъо ю шен могашалла Ӏалашъян а, медицинин гӀо хила а. Медицинин гӀо до могашалла Ӏалашъяран пачхьалкхан а, муниципальни а учрежденешкахь маьхза цунна кхоьллинчу бюджетан, страхови взносийн, кхечу харжийн а чоьтах. Даржашкахь болчара адамийн дахарна а, могашаллина а кхераме долу хьелаш къайладахахь, уьш федеральни законца хила ма-деззара жоьпе озабо.","38. Гьарил адамлис сунела арадеш мяхӀкамбарес ва тухтуртала шайзибадси кумекличил пайдалавиэс ихтияр лебси саби. Пачалихъла ва муниципалитетла учреждениебазир медицинала хӀянчизартани чучи хӀяжатбикибти адамтас, лайикьси бюджетла сурсатуни страхованиела взносуни, цархӀилти гьундури пайдаладарили дашахъути арц харждарили, адамтас тухтуртала кумек матъал гӀеббиахъуси саби. Адамтала гӀямрулис ва арадешлис урехи алкӀахъути анцӀбукьуни ва аги-кьяйда къуллукъла адамтани дигӀяндарес балбизурли биалли ил шайчир, Федерацияла законничи барили, жавабкардеш дихути сари.","38. Гьар адамны савлугъун сакълама, медицина якъдан кёмек алма ихтияры бар. Пачалыкъ ва муниципал савлукъ сакълав идараларда ватандашлагъа, бюджетни тийишли гьакъы, страховой взнослар, башгъа тюрлю гелим булан тегин медицина кёмек этмеге ихтияр бериле. Гьакьимлер адамланы савлугъуна зарал гелтиреген гьалланы яшырагъанлыкъ федерал закон булан жаваплыкъгъа тартыла.","38. Гьаркаснахь цӀуллушиву дуруччинсса ва медициналул кумагрансса ихтияр дуссар. Граждантуран медициналул кумаг байссар уква, цӀуллушиву дуруччаврил паччахӀлугърал ва муниципал идарарттаву цин личӀи бувсса бюджетрал, заминдалул взносирттал, цаймигу дуклакисса харжлугъирттал хӀакъи-хӀисаврайну. Къуллугърайсса инсантурал оьрмулун ва цӀуллушиврун нигьачӀаву хьун дуллалисса ишру ва тагьарду кьюлтӀ даврихлу федерал кьанундалул кӀицӀ дурсса куццуйсса жаваб тӀалав дайссар.","38. Гьар садахъ сагъламвал хуьн ва медицинадин рекьяй куьмек агакьун патал ихтияр ава. Государстводин ва муниципальный здравоохраненидин идарайра гражданриз медицинадин куьмек талукь тир бюджетдин такьатрин, страховой взносрин, агакьзавай маса пуларин гьисабдай гьакъисуздаказ гуда. Инсанрин уьмуьр ва сагъламвал патал къурхулувал арадал гъизвай фактар ва агьвалатар къуллугърал алай ксари масадбурухъай кӀсивируни федеральный закондал асаслу яз жавабдарвилиз чӀугунал гъида.","38. Аьр кимнинъ ден савлык саклавга эм медицина коьмегин саклавга ыхтыяры бар. Медицина коьмеги патшалык эм ден савлык савлыгынынъ ошакларында гражданларга тийисли бюджет йорык карыжыннан, страхование взнослардан, баскалай туьсуьвлерден тегин болып оьткериледи. Яшавга эм аьдемнинъ яшавына коркыныш туьзетаган фактларды эм аьллерди дережеде туткан инсанлар ман ясырув федераллык закон ман тийисли яваплык тувдырады.","38. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи джуды джандид сагъвалды увухуӀс ва тӀибед куьмег лювшус. ТӀибед куьмег хӀукиметед ва муниципал тӀибед идарама ватанагьалыйишис вылцӀад виъи кьаӀрене, джус таликьды бюджетдикла, страхованиедид взносмыхьван ва мадды куьмегмыхьван. Кьуллухчийише гиркӀа гыъын субуталды ва мадды ахӀвалатбыр, илсындид гьуӀмурдис не сагъваӀлис зиян вылцӀад, федерал закондид уьлихьде джываб вылцӀад гвалах ыиъи.","38. Гьарсариз чан сагъламвал уьбхюз ва медицинайин кюмек гъадабгъуз ихтияр а. Государствойин ва муниципалин идарйириъ медицинайин кюмек пулсузди, тялукъ вуйи бюджетдин, страхованиейин взносарин ва жара кюмекарин гъисабнаан тувру. Гъуллугънаъ айи ксари инсанарин сагъламвализ кьурхувал тувру жюрейин фактар ва дюшюшар жин гъапӀиш, федеральный кьанундиз асас духьну жавабдарвалихъна зигуру.","38. Гыргынкъухъа джан кьорамышаъасда ва медицинайн кумаг аляатӀасда гъуӀкьукь вобна. Ватандашаршыс медицинайн кумаг, девлетни ва беледиййейни джан кьорамыш гьаъани идаарабышее чис джуравъийни бюджетни, сыгъортайни гьаӀкьни ва менни гелирбышди пылыни шотее, кьаӀраӀд джад гьаъа. Инсанаршыни ыӀмыӀрес ва джан сагъда ыхьайс гичӀ гьааъасын фактбы ва вазийятбы дигул гьаъийни вазифанани шахсбыше, федерал кьаанунни оӀгее джаваб хьелес."
"39. Каждый имеет право на благоприятную окружающую среду, достоверную информацию о ее состоянии и на возмещение ущерба, причиненного его здоровью или имуществу экологическим правонарушением.","39. Гьар са касдис ая эхтияр уьч айе мукьукас дуьз информация хьуб ва зиян хъалихьиб, эгера сагъламгӀвелис, мал-девлетис экологин терефрихъас зиян инайчи.","39. Щивасул ихтияр букӀуна санагӀатаб, бацӀцӀадаб сверухълъиялъе ва тӀабигӀаталъе, гьелъул бугеб хӀалалъул хӀакъалъулъ ритӀарал баяназе, тӀабигӀат ва сверухълъи чороклъиялъ жиндир сахлъиялъе ва буголъиялъе гьабураб заралалъухъ рецӀел тӀалаб гьабизе.","39. Һәр бир шәхс тәһлүкәсиз мүһитдә јашамаг һүгугуна маликдир, мүһитин вәзијјәти һаггында мәлумат топлаја биләр, еколожи вәзијјәтин она, әмлакына вурдуғу зәрәрин өдәнилмәсини тәләб едә биләр.","39. ХӀораннан а бакъо ю шена аьтто беш долчу Ӏаламан хьелашкахь ваха, царах лаьцна бакъолу хаамаш хила, Ӏалам талхор бахьанехь шен бахамна а, долаллина а дина зиэн юхаметтахӀотто.","39. Гьариллис тӀабигӀятли къулайти шуртӀразив хӀериэс илала аги чебиахъути дурусти баянти кайсес ихтияр лебси саб, и. Экологияла щайчиб таксир барили илала арадешлис яра лебдешлис зарал бетаахъурли биалли, алавчарси тӀабигӀятли сунес сегьуна зарал барилил багьес ва сунес бетаурси зарал чебицӀахъес ихтияр лебси саби.","39. Гьар адамгъа айлана якъдан онгайлы маълумат алмагъа, айлана якъ оьзюне гелтирген заралны гьакъын къайтарма яда ону малына айлана якъдагъы экология бузулув гелтирген заралны къайтарма ихтияр бериле.","39. Гьаркаснахь дуссар лагмасса тӀабиаьт къулайну ядавансса, ганил тагьарданиясса даччан къадурсса информация ласавансса ва экология лияврийну цала цӀуллушиврун ягу хъуслин бивсса заралданухлусса багьа ласавансса ихтияр.","39. Гьар садахъ вич яшамиш жезвай тӀебиатдин шартӀар къулайбур хуьн патал, а шартӀар авай гьалдикай керчек делилар вичив агакьарун ва вичин сагъламвилиз ва я эменнидиз экологический къанунсузвили ганвай зиян арадал хкун патал ихтияр ава.","39. Аьр кимнинъ онъайлы тоьгерек ягына, экологиялыкты бузув ман онынъ аьли акында тийисли билдируьв алмага, йиберилген кемшиликти салыстырмага ыхтыяры бар.","39. ХӀар са илсындис ихдияр ад йиъи, ешемиш руъуд джигиди темиз-ды гьава вишин, гьадикла дуьзгуьнды маӀгьлумат ашгара выъын ва гьакь лаӀхьаӀшун, эгер гьавыдид тэрсваӀлире илсындид халыс-лахас зиянбыр выд йишийне.","39. Гьарсариз хушлу гъавайин шараитдиъ яшамиш хьуз, дидин гъялнан гьякьнаан гьякьлу мялумат гъадабгъуз ва чан сагъламвализна шей – шюйназ экология уьбхбаан вуйи ихтиярар чӀур апӀбаз лигну гъабхьи зарар ккебкуз ихтияр а.","39. Гыргынкъухъа, гьыӀхъийъалла ешемишхьес кара ааӀн шарааит ихьесда, манчини вазийятни гьакӀее хъобкуна хабар алябтӀасда, ва экологийен кьаанунбы позмышьийни сабабыке джуни джанани сагъвалыс ва малыс хьетӀуйн зиян оӀдемишаъасда гьуӀкьукь вобна."
"40. Каждый имеет право на социальную защиту, включая право на социальное обеспечение по возрасту, в случае болезни, инвалидности, потери кормильца, для воспитания детей и в иных случаях, установленных законом. Государственные пенсии и социальные пособия устанавливаются законом. Республика Дагестан развивает систему социальной защиты, поощряет различные формы общественной социальной помощи и благотворительность.","40. Гьар са касдис ая эхтияр уьч социальный терефрихъас ухӀуб, гьагисагӀ гӀачархьая социальный рекькъуьас яш хьугуна ухӀуб, начагъ хьучи ухӀуб, инвалид хьучи, хизан ухӀайде кас кӀичи шюниккар тербияламиш акьайде ва генара сара дуьшуьшари, закони тайинар акьунай. ХӀукуматин пенсияр ва социальный пособияр закони тайинар акьая. Дагъустан Республики уьдигӀти хая социальный ухӀубарин система, тагӀриф акьая гьар джуьре формаяр общественного социальный куьмекарин ва куьмекин пул гунтӀ акьубан мурадилди.","40. Щивасул ихтияр букӀуна социалияб рахъалъ цӀуниялъе, гьелдаго гъорлъе уна херлъиялда бан, хӀалтӀун бажарулареллъун лъугьиналъул, хъизан-лъимал хьихьулев чи камиялъул ва законалъ рихьизарурал цогидалги шартӀазда социалияб хьезариялъе ихтиярги. Пачалихъалъулал пенсияби ва социалиял пособияби чӀезарула законалъ. Дагъистан Республикаялъ цебетӀезабула социалияб цӀуниялъул система, рахъ ккола общественнияб социалияб кумекалъул батӀи-батӀиял къагӀидабазул ва гурхӀел-цӀобалъул хӀаракатчилъиялъул.","40. Һәр бир шәхс сосиал горунмаја маликдир, јашына көрә, хәсәтәлијинә көрә, шикәстлијинә көрә, аилә башчысынын итирилмәсинә көрә, ушагларын тәрбијәсинә вә ја башга ганунларда көстәрилмиш мәгамлара көрә тәминатла өдәнилир. Дәүләт тәгаүдү, сосиал тәминатлар ганун әсасында мүәјјән едилир. Дағыстан Республикасы сосиал системини инкишаф едир вә һәр бир формада хејријјәчилик вә ичтимаи көмәк формаларыны дәстәкләјир.","40. Социальни агӀор ларваран бакъо ю хӀораннан а, социальни декъехула хене хьаьжжина аьтто бан бакъо а ю цу юкъайогӀуш, цомгаш хилахь, заьӀап висахь, кхабархо ца хилча, бераш кхетош-кхиорна, иштта законо билгалдаьхначу кхечу хьелашкахь а. Пачхьалкхан пенсеш а, социальни пособеш а законо хӀиттадо. Дагестан Республико кхиайо социальни декъехь лардаран къепе, къобало тайп-тайпана юкъараллин социальни гӀодаран а, гӀоьналлин а кепаш.","40. Гьарил адамлис сай социальный бяхӀчибизличив ватахъес ихтияр лебси саби, ил лугӀилизив – гӀямрула дусми хӀясибли, изесвяхӀили, чулахъ ветаурли, яшавлашал сай гӀевурцути адамтазивад мяхӀрумвиубли виалли, дурхӀни бяркъличи бикахъес багьандан, законни кадизахъурти цархӀилти анцӀбукьуназив социальный кумекличил пайдалавиресра. Пачалихъла пенсияби ва социальное пособиеби лайикьси закон хӀясибли кадилзахъути сари. Дагъистан Республикали социальный бяхӀчибизличиб адамти гӀеббурцнила хӀянчи гьалабяхӀ башахъуси саби, жамигӀятли гӀеббиахъуси социальный кумекла ва гӀяхӀбаркьла бузерила декӀар-декӀарти жураби гӀердурцути сари.","40. Гьар адамны, заманы гелгенде, социал якъдан авругъан гезиклерде, аш табагъан адамын тас эттенде, яшланы тарбиялайгъанда ва закон булан гёрсетилген башгъа гезиклерде социал якъдан якъланма ихтияры да бар. Пачалыкъ пенсиялар ва социал пособиелер закон булан белгилене. Дагъыстан Республика социал якълавну оьсювюн беклешдире, тюрлю-тюрлю кёмек этив жураланы ва рагьмулукъну якълай.","40. Гьаркаснахь дуссар социал буруччаврийн, муниву шинну лагаврийн бувнусса социал буруччаврийн бувнуссагу, азарданийн, инвалид шаврийн, дуканмунил щаллищиндалуцӀа шаврийн, оьрчӀру тарбия баврийн, цаймигу кьанундалул ккаккан бувсса иширттайн бувнугусса ихтияр. ПаччахӀлугърал пенсияртту ва социал напакьартту ккаккан байссар кьанундалул. Дагъусттан Республикалул хьхьичӀуннай дачин дуллалисса социал буруччаврил система, хъинчулий ккаклакиссар жяматийсса социал кумаграл ва ихӀсандалул формарду.","40. Гьар садахъ вич социальный жигьетдай хуьнин ихтияр, азарлу, набут хьайи, хуьдай касдикай магьрум дуьшуьшда ва закондалди тайинарнавай маса дуьшуьшра вич яшариз килигна социальный жигьетдай таъминарунин ихтиярни ава. Государстводин пенсияр ва социальный пособияр закондалди тайинарда. Дагъустан Республикади социальный жигьетдай хуьнин система вилик тухуда, общественный, социальный куьмекдин гзаф кьадар жуьреяр ва мергьяматлувал ашкъиламишда.","40. Закон ман токтастырылган йосыкта социаллык яклавга, авырый калса, сакат болса, ашамлык беруьвин йойса, ясы бойынша социаллык канагатлавга, балаларын тербиялавга эм оьзгелей затларга аьр кимнинъ ыхтыяры бар. Патшалык пенсиялар эм социаллык пособиелер закон ман токтастырылады. Дагыстан Республикасы социаллык яклав йорыгын оьстиреди, ямагат социаллык коьмегининъ эм ийгилик этуьвдинъ туьрли кеплерин хошлайды.","40. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи лаӀхьаӀшун, агын социал куьмегбыр ешбыр йишинис гуьре вылцӀадбыр ки кине, едере йишийне, инвалидваӀлид, хьыв кывылцӀад мардишды хинимер экке дыъын бадана ва мадды, закондире рухьуд ахӀвалатма. ХӀукиметед пенсиебыр на социал куьмегбыр тагьин гьаъад йиъи закондире. Дагъыстан Республикадире инкишаф ваъара социал куьмегмыд система, эккед кьимет вылцӀара хӀар са джуьре, илсанашды, социал куьмег вылцӀад на сывабад гвалахмыс.","40. Гьарсариз учв социальный жигьетнаан уьрхюз ихтияр а, яш гъабхьиган яшайишдин месэлийириан тямин апӀувал тӀалаб апӀуз, зегьмет зигуз даршули гъашиш, инвалидвализ, уьрхру кас адарди гъахьиш, бицӀидариз тербия тувуз, ва кьанундиъ улупнайи жара дюшюшариъ. Государствойин пенсийир ва яшайишдин пособийир кьанундиз асас вуди тувру. Дагъустан Республикайи агьалийир социальный жигьетнаан уьрхюз вуйи шартӀар артмиш апӀуру, яшайиш жигьетнаан кюмек апӀбаан ва гирамивалин кюмек тувбаан вуйи жюрбежюр кьайдийир тӀаувализ разивал тувру.","40. Гыргынкъухъа, ешлемишхьаинкъаӀ иджтимааи гудмишиъийна гьуӀкьукь вухьай, ва кьаанунее гьагван: ыкӀийкӀырий, инвалид ыхьай, ааиле гудмишааъана агвий, ушахар чӀакӀы хьааъана вахт ва медын вазийятбыд махъа адчы, иджтимааи кумаг аляатӀуйс гьуӀкьукь вобна. Девлетин пӀенсиебы ва иджтимааи пылыкан кумагбы кьаанунун гьагвийс сикӀы вод. Дагъыстан РеспубликӀее иджтимааи кумагын систем инкишаф гьаъа вод, ва манче иджтимааи кумагын ва хыл авхъийн медын формабы гьавасландырмышаъанбы."
"41. Каждый имеет право на жилище. Никто не может быть произвольно лишен жилища. Органы государственной власти Республики Дагестан и органы местного самоуправления поощряют жилищное строительство, создают условия для осуществления права на жилище. Малоимущим и иным указанным в законе гражданам, нуждающимся в жилище, оно предоставляется бесплатно или за доступную плату из государственных, муниципальных и других жилищных фондов в соответствии с установленными законом нормами.","41. Гьар са касдис ая эхтияр хал-мукь хьубан. Эхтияр адава хал-мукьукас махӀрум акьайде са касдисра. Дагъустан Республикикин хӀукуматин властин органари ва джигайин самоуправленийин органари гьевесламиш акьая хал-мукь алихьиб, тешкил акьая вари шартӀар хал-мукь алихьайде. ЧӀукь мал девлет хъайе ва сара гражданрис закони агвар акьунайхилди эгер хал-мукь хъадавайчи, ицӀая пулсуз, яра са дуьхьехилди хӀукуматин, муниципальный ва сара хал лихьайде фондариас, законодательствойи тайин акьунай нормайрилди.","41. Щивасул ихтияр букӀуна жанир чӀезе мина-рукъалъе. КьучӀго гьечӀого щивав чи жанив чӀезе мина-рукъалдаса махӀрум гьавизе бегьуларо. Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулал ва бакӀалъулаб самоуправлениялъул органаз рахъ ккола жанир чӀезе мина-рукъ щвеялъе бугеб ихтияр гӀумруялде бахъинабиялъе. Минабазде хӀажалъи бугел дагьго хьезарурал ва законалда рехсарал гражданазе гьел кьола мухъ гьечӀого, ялъуни пачалихъалъулал, муниципалиял ва цогидалги жанир чӀолел минабазул фондазул хӀисабалдасан учузаб багьаялда законалъ чӀезабураб роценалда рекъон.","41. Һәр бир шәхс јашајыш мәнтәгәсинә һүгугу вар. Мәҹбури сурәтдә һеч кәс өз евиндән мәһрум едилә билмәз. Дағыстан республикасынын дәүләти вә јерли идарәетмә гурумлары ев тикинтисини дәстәкләјир вә буна шәраит јарадыр. Аз кәлирли аиләләрә ев пулсуз вә ја дәүләт јашајыш фондундан ајрылмыш мәбләгә, ганунларда тәсбит олунмуш гајдалара көрә верилир.","41. ХӀораннан а бакъо ю шен хӀусам хила. Цхьаьнггера а нуьцкъаша хӀусам схьаяккхар дихкина ду. Дагестан Республикикин пачхьалкхан Ӏедалан органаша а, меттигехь шайн урхалладаран органаша а къобалдо хӀусамаш йогӀар, хӀусам хила бакъо хилийтарна хьелаш кхуллу. Аьтто боцчу а, хӀусаман хьашт долу законехь билгалбаьхначу кхечу гражданашна а хӀусам маьхза ло я гӀеххьа мехах дӀало пачхьалкхан, муниципальни, кхечу а хӀусамийн фондашкара законо тӀечӀагӀйинчу нормашца хила ма-деззара.","41. Гьарил адамлис сай хӀерирути хъулри диахъес ихтияр лебси саби. Чис-биалра гьанбикни хӀясибли адам хъулразивад мяхӀрумварес ихтияр агарси саби. Дагъистан Республикала пачалихъла хӀукуматла органтани, мерличиб чус чули гъуни чебиахънила органтани адамти хӀербирути юртани тӀашдалтни уркӀичеббирахъуси саби, адамтас чус хъулри диахъес ихтиярличил пайдалабирес хӀяжатти шуртӀри алкӀахъути сари. Яшав мискинти ва законнизиб гъанбушибти, чула хъулри диахъес хӀяжатти адамтас илди, кадизахъурти кьяйдурти хӀясибли, пачалихъла, муниципалитетла ва цархӀилти фонданала кумекличил матъал яра камси хӀекьлис хъулри лугути сари.","41. Гьар адамны яшавлукъ этеген ерге ихтияры бар. Адамны яшавлукъ еринден магьрюм этмеге биревге де ихтияр берилмей. Пачалыкъ гьакьимлик къурумлар, оьз ишин оьзлер юрютеген къурумлар яшавлукъ къурулушну, яшавлукъгъа ихтияр берилеген шартланы якълай. Аз таъмин этилеген ва законда гёрсетилген башгъа ватандашлагъа, тарчыкълыкъгъа тарыгъанлагъа гьакъсыз яда аз багъасына пачалыкъ муниципал фондлардан ва башгъа яшавлукъ фондлардан таба закон гёрсетеген нормалагъа гёре тегин яшама ер бериле.","41. Гьаркаснахь дуссар къатта-къуш бикӀансса ихтияр. ЦучӀав, ччан бивкӀуннича куну, къатлуцӀа ан ихтияр дакъассар. Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал органнал ва кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал хъинчулий ккаклакиссар къатри дуллалаву, къатта-къушлийнсса ихтияр иширайн дуккан дансса шартӀру сакин дуллалиссар. Каши кӀюламиннан ва кьанундалий къатта-къушлих мюхтажмину ккаккан бувсса цайми граждантуран му щаллу байссар уква ягу кӀукъабизансса багьлух кьанундалул кӀицӀ дурсса нормардайну паччахӀлугърал, муниципал ва цайми къатта-къушлил фондирттава.","41. Гьар садахъ яшайишдин кӀвалер патал ихтияр ава. Гьич са касни гьакӀ акатайвал яшайишдин кӀвалерикай магьрум ийиз жедач. Дагъустан Республикадин государстводин властдин органри ва чкадин самоуправлениедин органри яшайишдин кӀвалер эцигун ашкъиламишда, яшайишдин кӀвалер патал авай ихтияр кьилиз акъудун патал шартӀар яратмишда. ТӀимил таъминбуруз ва яшайишдин кӀвалерин патахъай игьтияж авай ва чеб законда къалурнавай маса гражданриз яшайишдин кӀвалер закондалди тайинарнавай нормайрал асаслу яз государстводин, муниципальный ва яшайишдин кӀвалерин маса фондарай гьакъисуздаказ ва я тӀем акаьдай кьадар гьакъидихъ чара ийида.","41. Аьр кимнинъ турак-меканга ыхтыяры бар. Эш бирев бир себепсиз турак-меканнан айырылмага болмайды. Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ органлары эм ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органлары турак-мекан курылысын хошлайды, турак=меканга ыхтыярды толтырув уьшин аьллер туьзеди. Аз канагатланган эм законда коьрсетилинген баскалай гражданларга, турак-мекан керек болса, ол тегин бериледи яде закон нормалары ман токтастырылганга келисли патшалык, муниципаллык эм баскалай турак-мекан фондларыннан етиспели бас тоьлев мен бериледи.","41. ХӀар са илсындис ихдияр ад йиъи халды-лахад иесси йикис. Са вышне, муьмкин адиш, себеб адишне халда-лахада гьаъас. Дагъыстан Республикадид Девлитдид хӀукумдид тешкилатмыра ва Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыра кьабыл гьаъара кьарарбыр хал-лахбыр сихьинид, раӀхъ вылцӀад тагьин гьыъынис халмыд правобыр. Кесиб-кусубас ва мадды хал-лах адишдыбишис, хал-лахбыр вылцӀара кьаӀрене ваяхуд уджузана. ХӀукиметед, муниципал ва мадды, хал-лахмыд фондмыйкла закондире сихьир ад кьадармыхьван.","41. Гъарсариз дахъру хал-йишваз ихтияр а. Гъич сар касра сабпну хулахъ мягьрум апӀуз шулдар. Дагъустан Республикайин государствойин гьюкмари ва ерли идара апӀбан органари агьалийир яшамиш шлу хулар тикмиш апӀувализ разивал тувру, хал-йишв ади хьпаз айи ихтияр кӀулиз адабгъбаз вуйи шараитар яратмиш апӀуру. Касибди вуйидариз ва кьанундиъ улупнайи хал-йишв адру жара ватандашариз думу пулсузди тувру ясана государствойин, муниципалин ва жюрбежюр жара фондариан аьдати гъякьуйихъ, кьанундиъ улупнайи кьайдийриз асас вуди.","41. Гыргынкъухъа хав ихьесда гьуӀкьукь вобна. Нена джар, аӀсас дена, хавукена гьаъас иджааза дешда. Дагъыстан РеспубликӀайни девлет гьаакимиййетни органбыше ва джигӀабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбыше хайбы аляъий гьавасландырмышаъан, хав ыхьайна гьуӀкьукь ишеехъа илгьевчӀесын шарааит гьаъа вод. Касиб, ва я кьаанунее гьаагвани менни хав лезимни ватандашаршыс хайбы девлетни, беледиййейни ва менни хайбы гьелени фондбышеенче, чис сикӀы гиххьийни кьаанунбышди нормабышка сана, кьаӀраӀд ва я имкан вобни кьийматыс сикӀы гьеле вод."
"42. Каждый имеет право на образование и выбор форм его получения. Гарантируются общедоступность и бесплатность дошкольного образования, основного общего и среднего профессионального образования в государственных или муниципальных образовательных учреждениях и на предприятиях. Каждый вправе на конкурсной основе бесплатно получить высшее образование в государственном или муниципальном образовательном учреждении и на предприятии. Основное общее образование обязательно. Родители или лица, их заменяющие, обеспечивают получение детьми основного общего образования. Республика Дагестан вправе устанавливать региональные (национально- региональные) компоненты государственных образовательных стандартов.","42. Гьар са касдис образование гьуджайде эхтияр ая рухайде формаяр гӀаттвайде. Гарантия ицӀая вариттарис рекъкъ хьайде ва пулсуз иде шкалис гӀвасти айе учрежденийрис, основной вариттарис ва средний профессиональный образование хьукуматин, муниципальный рухайде учрежденийрис ва карханайрис. Основной умуми образование вариттарис мажбуран э. дадар-бавари ва сара касари, гуьррин ериндил але, тамин акьуб, лазим шинюккари основной умуми образование гъуджуб. Дагъустан Республикис ая эхтияр тайин акьас региональный компонентар хьукуматин образовательный стандартарин.","42. Щивасул ихтияр букӀуна лъай босизе ва гьеб щвеялъул къагӀидаби тӀаса рищизе. Пачалихъалъулал ялъуни муниципалиял лъай кьеялъул учреждениябазда ва предприятиябазда мухъ босичӀого школалъулаб гӀумруялде щвечӀеб ригьалдаго, аслияб гӀаммаб, тӀубараб гъоркьохъеб лъай кьей букӀинабизе ракӀчӀараб божилълъи гьабула. Щивасул ихтияр букӀуна пачалихъалъулаб ялъуни муниципалияб лъай кьеялъул учреждениялда ялъуни предприятиялда конкурсалъул кьучӀалда мухъ босичӀого тӀадегӀанаб лъай щвезе. Гъукъараб гьечӀо законалда бихьизабураб къагӀидаялда рекъон, мухъ босун, лъай кьезеги.","42. Һәр бир шәхс тәһсилә наил олма һүгугуна, тәһсилә мүхтәлиф формада наил олмасына маликдир. Дәүләт мүәссисәләриндә, мунисипал тәһсил, дәүләт тәһсил очагларында әлчатар тәһсилә, пулсуз мәктәбәгәдәр, үмуми орта, орта-пешә тәһсилинә зәманәт верилир. Һәр бир шәхс мүсабигә нәтиҹәси илә дәүләт вә мунисипал тәһсил очагларында али тәһсил ала биләр. Үмүми әсас тәһсил сәвијјәси мәҹбуридир. Валидејнләр вә ја онлары әвәз едән шәхсләр ушагларын үмүми әсас тәһсил алмасыны тәмин етмәлидир. Дағыстан Республикикасы тәһсил гајдаларына ујғун регионал - милли компонент ичра едә биләр.","42. ХӀораннан а бакъо ю деша а, дешаран кеп харжа а. Тешам болуш юккъарло до массарна а маьхза школахойн дешар, юккъара дешаран а, юккъера корматаллин а дешар хилийта пачхьалкхан я муниципальни дешаран предприятиехь а, учрежденехь а. ХӀораннан а бакъо ю конкурсан буха тӀехь лакххара дешар чекхдаккха пачхьалкхан я муниципальни дешаран учрежденехь а, предприятиехь а. Коьрта юккъара дешар хӀоранна а тӀехь ду. Дай-наноша я церан метта болчара кхочушдо бераша коьрта юккъара дешар чекхдаккхар. Дагестан Республикин бакъо ю дӀахӀитто регионан (къоман-регионан) пачхьалкхан дешаран стандартийн дакъош.",42. Гьарили адамлис багьуди касес ва илала жураби чердикӀес ихтияр лебси саби. Школала гӀямрула дусмачи ахӀебикибти дурхӀнази бекӀлибиубси цахӀнабси ва санигӀят хӀясибси урга даражала хасси даражала багьуди пачалихъла яра муниципалитетунала багьудила учреждениебазиб ва предприятиебазиб азадти аги-кьяйдализиб ва матъал кайсахъуси саби. Гьариллис ихтияр лебси саби конкурсла хьулчиличиб пачалихъла яра муниципалитетла багьудила учреждениелизиб ва предприятиелизиб матъал чебяхӀси даражала багьуди касес. БекӀлибиубси цахӀнабси багьуди чеблибиахъубли кайсахъуси саби. ДурхӀяла бегӀтани яра илдала мер буцибти адамтани дурхӀнази бекӀлибиубси цахӀнабси багьуди касахъес хӀяжатти шуртӀри гӀердиахъути сари. Дагъистан Республикалис регионала (миллатла-регионтала) пачалихъла-багьудила стандартунала жураби кадизахъес ихтияр лебси саби.,"42. Школагъа баргъынча гьакъсыз билим алывгъа ёл бериле ва пачалыкъ яда муниципал билим берив ожакъларда, предприятиелерде аслу умуми ва орта касбу билим алывгъа гарантия бериле. Гьар адамгъа конкурсну кюрчюсюнде, пачалыкъ муниципал идараларда, предприятиелерде гьакъсыз оьр билим алма ихтияр бериле. Аслу умуми билим алыв борч этилип салына. Яшланы ата-анасы, оланы орнундагъы башгъа адамлар яшларыны аслу умуми билим алывун таъмин эте. Дагъыстан Республикагъа пачалыкъ билим беривню регион (милили регион) къайдаларын токъташдырма ихтияр бериле.","42. Дуккаврийнсса ва мунил формарду язи дугьансса ихтияр. Школалийн бухханнинсса дуккаву, паччахӀлугърал ягу муниципал дуккаврил идарарттавусса ва сянатханардавусса агьамсса аьммур ва дянивмур профессионал дуккаву циняннансса душиврул ва украшиврил гарантия дуссар. Гьаркаснаща бюхъайссар конкурсрал гьанулий паччахӀлугърал ягу муниципал дуккаврил идаралуву ва сянатханалий укра ларайсса дуккаву ласун. Аьгьамсса аьммур дуккаву гьаркаснахь чара бакъа дикӀан аьркинмурди. Нитти-буттал ягу цан кӀанайминнал оьрчӀру агьамсса аьммур дуккаврихун багьан бансса щаллушин дан буржлувссар. Дагъусттан Республикалуща паччахӀлугърал дуккаврил стандартирттаву регионал (миллийсса регионал) компонентру ккаккан бан бюхъайссар.","42. Гьар садахъ образование патал ва ам къачунин жуьреяр хкягъун патал ихтияр ава. Государстводин ва я муниципальный образованиедин идарайра ва карханайра школадиз фидай яш тахьанвай аялриз гузвай образование, асул умуми ва юкьван пешекарвилин образование къачудай ихтияр виридаз хьун ва ам гьакъисуздаказ гун заминламишда. Гьар садахъ государстводин ва я муниципальный образованиедин идарада ва я карханада кьилин образование конкурсдин бинедаллаз гьакъисуздаказ къачудай ихтияр ава. Асул умуми образование мажбуридаказ къачун лазим я. Диде-бубайри ва я абур эвеззавай ксари аялри асул умуми образование къачун таъминарда. Дагъустан Республикадихъ государстводин образованиедин стандартрин региональный (милли ва региональный) компонентар тайинардай ихтияр ава.","42. Аьр кимнинъ билимге эм оны алувдынъ кебин сайлавга ыхтыяры бар. Патшалык яде муниципаллык билим ошакларында эм предприятиелерде школага дейим билим алув, ортак асыл эм орта профессионаллык билим алувдынъ ортак етисуьви эм тегинлиги гарантияланады. Патшалык яде муниципаллык ошакларында эм предприятиелеринде конкурс негизинде тегин йосыкта йогары билим алмага ыхтыярлы. Асыл ортак билим алув борышлы болады. Оларды авыстыратаган ата-аналар яде баскалар, балалар асыл ортак билим алувды канагатлайдылар. Дагыстан Республикасы регионаллык(миллет-регионаллык)патшалык билим стандартларынынъ компонентлерин токтастырмага ыхтыярлы.","42. ХӀар илсындис ихдияр ад йиъи билиг лювшус ва кетӀес гьад билиг лювшусды кьайда. Гарантие вылцӀара сиенебишис ихдияр вишин не кьаӀрене, мехьтебе дуруъусма, хинимеше кьыла выъын, мехьтебед не профессионал билиг лювшун, хӀукиметед я муниципал кьыла ваъад тахӀсилатма, гьадыла савайинди заводма на фабрикама кьыла выъын. ХӀар са илсындис ихдияр ад йиъи конкурсахьван лювшус аӀли тахӀсилед билиг, хӀукиметед я муниципал билигмыд тахӀсилатма. Мехьтебе кьыла выъыр, лаубтӀа выъын, хӀар са хынхыс чарасызды гвалах виъи. Дид, нин я гьабишды ера гьадбыр маджбыр диъи хинимешис раӀхъ вын мехьтеб лаубтӀа ваъасды. Дагъыстан Республикадиде ихдияр ха, сихьис регионал (милли регионал) тахӀсилатбыр, хӀукиметед билигмыд стандартмыд.","42. Гъарсариз образование гъадабгъуз ва дидин жюрийир ктагъуз ихтияр а. Государствойин ясана муниципалин образованиейин идарайиъ ва предприятиеиъ мектебдиз улихьна вуйи образование, асас кьялан ва кьялан пишекарвалин образование пулсузди гъадабгъуз заминвал тувру. Гъарсариз конкурсдин бинайиин алди пулсузди государствойин ясана муниципалин образованиейин идарайиъ ва предприятиеиъ заан образование гъадабгъуз ихтияр а. Асас умуми образование чарасузүб ву. Абийр-бабари ясана гъадрарин ерина вуйидари бицӀидари асас умуми образование гъадабгъувал тямин апӀуру. Дагъустан Республикайиз государствойин образованиейин кӀалбарин регионвалин (милли-регионвалин) паяр тасдикь апӀуз ихтияр а.","42. Гыргынкъухъа хьаӀдхъий аляатӀасда ва маннени формайл аляатӀуй сечмишаъасда гьуӀкьукь вобна. Мактабеехъа меен хьаӀдхъий аляатӀуй, девлетни ва беледиййейни хьаӀдхъийс кумаг гьаъани идаарабышее, завод ва фабрикӀбышее уӀмуумий ва йыӀкьнекин санаӀъатын хьаӀдхъий аляатӀуй, гыргынкъус мумкумда ва пыл дена ыхьайс имкан вобна. Гыргынкъухъа конкурсеенче илгьечӀу, девлетни ва беледиййейни хьаӀдхъий гьелени идаарабышее, гьамыд завод ва фабрикӀее ишлемишхьайка янашеда, пыл гьидёву аалий хьаӀдхъий аляатӀасда гьуӀкьукь вобна. АӀсас уӀмуумий хьаӀдхъий маджбырда вод. Едий дек, джо эвез гьааъан касбы, ушахаршыни уӀмуумий хьаӀдхъий аляатӀуйни берынее аахванбы. Дагъыстан РеспубликӀайхъа джигабышее, девлетин хъаӀдхъуйн стандартбы гьиваджен, джигайс сикӀыйн (милли-джигайс сикӀыйн) мактаббы ачмышаъас гьуӀкьукь вобна."
"43. Каждому гарантируется свобода литературного, художественного, научного, технического и других видов творчества, преподавания. Интеллектуальная собственность охраняется законом. Каждый имеет право на участие в культурной жизни и пользование учреждениями культуры, на доступ к культурным ценностям.","43. Гьар са касдис ицӀая гарантия азад литературайин, художествойин, илимдин, техникайин ва сара творчествойин планар, преподавать акьубар. Гьар сайин мал-девлет, Ӏакьул закони ухӀая. Гьар са касдис ая эхтияр культурный Ӏуьмуьрди иштарак акьас ва ишлемиш акьас культурайин учрежденияр, культурный кьимат айе джигайрис ачатуб.","43. РакӀчӀараб божилъи букӀинабула художественнияб ва техникаяб творчествоялъе, гӀелмиял цӀех-рехазе ва преподавательлъиялъе эркенлъиялъе. Интеллектуалияб (гӀакълу-лъаялъулаб) бетӀергьанчилъи законалдалъун цӀунула. Щивасул ихтияр букӀуна культурияб гӀумруялъулъ гӀахьаллъизе, культураялъул учреждениябаздаса пайда босизе, культураялъул бечелъабазде нух щвезе.","43. Һәр бир шәхс әдәбијјат, бәдии јарадыҹылыг, елм, техники јарадыҹылыг вә ја башга јарадыҹылыға вә мүәллимлик һүгугуна маликдир. Интеллектуал әмлак дөвләт тәрәфиндән горунур. Һәр бир кәс мәдәни продесдә иштирак едә, мәдәни сәрвәтләрдән бәһрәләнә биләр.","43. ХӀоранна а тешамболуш маршо елла литературин, исбаьхьаллин, Ӏилманан, техникин, иштта кхечу кепара а кхоллараллехь къахьега, хьеха. Интеллектуалан долалла законо лардеш ду. ХӀораннан а бакъо ю культурин дахарехь дакъалаца, культурин учрежденех пайдаэца, культурин мехаллашна тӀекхача.","43. Гьарили адамлис азадти аги-кьяйдализир литературала, суратбикӀнила, гӀилмула, техникала ва пагьмула цархӀилти жураби пайдаладарили, багьуди касес ихтияр лебси саби. Адамла гӀякьлу, лебдеш саблин, законни балтахуьси саби. Гьариллис ихтияр лебси саби культурала гӀямрулизир бутӀакьяндеш дирес ва культурала учреждениебачил пайдалавирес, культурала кьиматчерти секӀайчил тянишвирес.","43. Гьар адамгъа адабият, илму, техника ва яратывчулукъну башгъа къайдаларына, дарс беривге гарантия бериле. Гьакъыл онгачалыкъ закон булан сакълана. Гьар адамгъа маданият яшавда ортакъчылыкъ этмеге ва маданият идараланы къоллама, маданият байлыкъланы къоллама ихтияр бериле.","43. Гьаркаснан литературал, магьирлугърал, элмулул, техникалул ва цаймигу асарду чичаврил ва дарс дишаврил журардал гарантия дуссар. Аькьлийсса хъуслил заллушиву кьанундалул ядайссар. Гьаркаснахь культуралул оьрмулуву гъуртту шаванссагу, культуралул идарартту ишла баванссагу, культуралул ххазинарттачӀан ияванссагу ихтияр дуссар.","43. Гьар садаз литературный, художественный, илимдин, технический ва маса жуьрейрин яратмишунрин, тарсар гунин азадвал заминламишда. Интеллектуальный хсусият закондалди хуьда. Гьар садахъ культурадин уьмуьрда иштирак авун, культурадин идарайрикай менфят къачун, культурадин ивиррикай менфят къачун патал ихтияр ава.","43. Аьр кимге литературалык, яратувшылык, илми, техникалык яратувшылыктынъ баска туьрлилерин, окытув эркинлиги гарантияланады. Аьр кимнинъ культуралык яшавда ортакласпага эм культура ошаклары ман пайдаланмага, культуралык байлыкка етиспеге ыхтыяры бар.","43. ХӀар са илсындис ихдияр вылцӀара, йикӀире рухьуд кал, яратмиш гьыъын эдебиетдид, шикилбыр кихьинид, техникадид, гьыӀлимдид ва мадды джуьре ярадыджылыпъмыд дарс вынид. Интелектуал хусусиет ухӀур ад йиъи закондире. ХӀар илсындис ихдияр а иштрак гьаъас медениетдид гьуӀмурдик, гьадис гуьре медениетдид сарайма йыхьын, гакьын, гьацӀын бадана медениетдид девлетбыр.","43. Гъарсар касдиз литературайин, художествойин, илмин, техникайин ва ва жара жюрейин яратмишариз, дарсар гъахуз заминвал (ихтияр) а. Интеллектуальный хусусият кьанундинди уьбхюру. Гъарсар касдиз культурайин уьмриъ иштирак хьуз ва культурайин идарийикан мянфяаьт ктабгъуз, культурайин кьиматлуваларихъди таниш хьуз ихтияр а.","43. Гыргынкъуус аӀдаӀбийятыка, шикылбы цӀыцӀаъийка, ыӀлимыка, техники ишбышка ва менни джурайлни идхьынийваалабышка мачхулхьесда ва йиджбы хаӀд хъаъасда азадийваала гьоолена. Гыргынкъухъа маданийятни ишее ишлемишхьес, маданийятни идаарабышке истифаада гьаъас, ва маданийятни сарватбышка танышхьесда гьуӀкьукь вобна."
"44. Каждый вправе защищать свои права и свободы всеми способами, не запрещенными законом. Каждый имеет право на защиту от незаконных посягательств на его права и свободы. Каждому гарантируется право на получение квалифицированной юридической помощи. В случаях, предусмотренных законом, юридическая помощь оказывается бесплатно.","44. Гьар са касдис ая эхтияр уьчин праваяр ва азадгӀвелар къайдайрилди ухӀас, закони къадагъа дакьунайтар. Гьар са касдис ая эхтияр ухӀас законсуз къайдайрикас. Гьар са кас гарантировать акьыя квалифицированный юридический куьмек акьубас. Закони агвар акьунай дуьшуьшари юридический куьмек пулсуз акьас.","44. Щивасул ихтияр букӀуна инсан ва гражданин хӀисабалда гьесул ихтиярал ва эркенлъаби законалъ гъукъараб куцалда хвезариялдаса пачалихъалъ цӀуниялъе. Ихтиярал ва эркенлъаби гӀумруялле рахъинариялъе ва цӀуниялъе щивасе ракӀчӀараб рес букӀинабула, махщел цӀикӀкӀараб юридикияб кумек щвеялъе. Законалда хӀисабалде босун батани, юридикияб кумек гьабула мухъ босичӀого.","44. Һәр бир кәс өз азадлығыны вә һүгугларыны ганунда гадаған олмајан һәрәкәтләрлә горуја биләр. Һәр бир кәс әдаләтсизлијә гаршы, азадлығына гаршы һәрәкәтләрдән горунма һүгугуна маликдир. Ганунда көстәрилмиш һалларда шәхсә әдлијјә органларынын көмәји пулсуздур.","44. ХӀораннан а бакъо ю шен бакъонаш а, маршонаш а ларъян законо йихкина йоцчу кепашца. ХӀораннан а бакъо ю шен бакъонашна а, маршонашна а закон талхош тӀекхийдачарна дуьхьало ян. ХӀоранна а тешам ло корматаллин юридически гӀо хилийта. Законо билгалдаьхначу хьелашкахь юридически гӀо маьхза до.","44. Гьариллис сунела ихтиюрти ва азаддешуни, законни къадагъахӀедарибти гъундури ва имканти пайдаладарили, далтахъес ихтияр лебси саби. Гьариллис сунела ихтиярти ва азаддешуни законагар шайчир дуэс балбизуртази датахъес ихтияр лебси саби. Гьарил адамлис юристунала шайзибад ункъли пикрикабарибси кумекличил пайдалавирахъес ихтияр гӀеббаахъес хъяблаасибси саби. Законнизир чедаахъибти анцӀибукьуназиб юристунала кумек матъал гӀеббиахъуси саби.",44. Гьар адам оьзюню ихтиярларын ва эркинлигин законгъа къаршы тюгюл ёллар булан якълап бола. Оьзюню ихтиярларын ва эркинлигин законсуз ишлерден якълама гьар адамгъа ихтияр бериле. Гьар адамгъа мекенли юридический кёмек алма гарантия бериле. Закон булан гёрсетилген гезиклерде юридический кёмек тегин этиле.,44. Гьаркаснан цала ихтиярду кьанундалул къадагьа къадурсса цинярда кьяйдарттайнну дуручлан бучӀи бувну буссар. Гьаркаснахь цала ихтиярдацӀа ва тархъаншивруцӀа ансса кьанундалул къадучӀи дурсса къаст лахӀавурттая цала цува уруччавансса ихтияр дуссар. Гьаркаснахь квалификация дусса юристсса кумаг ласунсса ихтиярданул гарантия дуссар. Кьанундалул ккаккан бувсса иширттаву юристсса кумаг байссар уква.,44. Гьар садавай вичин ихтиярар ва азадвилер закондалди къадагъа тавунвай вири къайдайралди хуьз жеда. Гьар садахъ вичин ихтияррал ва азадвилерал къанунсуздиказ гъил яргъи авуникай вич хуьдай ихтияр ава. Гьар садаз юридический жигьетдай пешекар куьмек къачун патал авай ихтияр заминламишда. Законда къалурнавай дуьшуьшра юридический куьмек гьакъисуздаказ гуда.,44. Закон ман койылмаган оьз ыхтыярын эм эркинлигигин баьри йосык пан якламага аьр ким ыхтыярлы. Законсыз йосыкта онынъ ыхтыярына эм эркинлигине ябысувдан сакланмага ыхтыяры бар. Квалифицированный юридический коьмек алмага аьр кимге гарантия бериледи. Закон ман токтастырылган шакларда юридический коьмек тегин этилинеди.,"44. ХӀар илсындис ихдияр а джыбра лузас джуды ихдиярмыд на азадваӀлид, хӀар са закондире къадагъан джаъад къайдыдихьван. ХӀар са илсындис ихтияр а ухӀус джуды ихдиярбыр на азадвалды, нагьакьна гьамыйк кедкьас йыгадбишды хыла. ХӀарнийис, гарантиедыхьван, ихдияр а лювшус юридициедид куьмег. Закондире рухьуд джыгыма, юридициедид куьмег вылцӀад виъи кьаӀрене.",44. Гьарсарихъан чан ихтиярар ва азадвалар къанундиъ къадагъа дарапӀру вари жюрейин къайдйириинди уьрхюз шулу. Гьарсариз чан ихтиярар ва азадвалар къанунсуз гьяракатарихъан уьрхюз ихтияр а. Гьарсариз ужуб пишекарвалин юридический кюмек гъадабгъбан ихтияр тувна. Къанундиъ улупнайи дюшюшариъ юридический кюмек пулсузди апӀуру.,44. Гыргынкъухъа кьаанунын кьадагъа гидивхъийни ыкканаӀдхуӀни йаӀххъыӀка сана джун гьуӀкьукьбыйи азадийваалабы къорамышаъасда гьуӀкьукь вобна. Гыргынкъухъа джуни гьуӀкьукь ва азадийвалилхъа кьаанунын йаӀхъ гьидёлени кьайдайка сана хыл алятуӀйле къорамышхьесда гьуӀкьукь вобна. Гыргынкъуус таджрубанани юристни кумагыке истифаада гьаъасда гьуӀкьукь гьоолена. Кьаанунын назарее аххъийни гьаӀлбышее юристын кумаг пыл дена ээхье.
"45. Каждому гарантируется судебная защита его прав и свобод. Решения и действия (или бездействие) органов государственной власти, органов местного самоуправления, общественных объединений и должностных лиц могут быть обжалованы в суд. Каждый вправе в соответствии с международными договорами Российской Федерации обращаться в межгосударственные органы по защите прав и свобод человека, если исчерпаны все имеющиеся внутригосударственные средства правовой защиты.","45. Гьар са касдис гарантия цӀая гин эхтияр ва азадгӀвелар судди ухӀайде. Къарарар ва курар (яра курар дакьуб) хӀукуматин властин органари, джигайрин самоуправленийрин органари, общественный организацийрин ва къуллугъчийрин суди обжаловать акьас эхтияр ая. Гьартис ая эхтияр Российин Федерацин международный договорарилди рафтаргӀвел акьуб, межгосударственный органрис ухӀуб бадала инсандин эхтиярар ва азадгӀвелар, эгера хӀукуманин гӀана айе такьатар правовой защитин акьалтӀар хьунайчи.","45. Щивасе ракӀчӀараб божилъи чӀезабула, гьесул ихтиярал ва эркенлъаби судалъ цӀунизе рукӀиналъе. Пачалихъалъулаб власталъул, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазул, жамгӀиял цолъабазул ва хъулухъалъулал гӀадамазул хӀукмабазда ва хӀалтӀиялда (хӀалтӀи гьечӀолъиялда) тӀасан судалде гӀарза хъвазе бегьула. Россиялъул Федерациялъул халкъазда гьоркьосел къотӀи-къаязда рекъон кколеб куцалда, пачалихъалда жанисел ихтиярал цӀуниялъул тадбирал лъугӀун ратани, щивасул ихтияр букӀуна, инсанасул ихтиярал ва эркенлъаби цӀунулел пачалихъазда гьоркьосел гӀуцӀабазде гӀарза хъвазе.","45. Һәр бир шәхс өз һүгугларыны вә азадлығыны мәһкәмәдә горуја биләр. Дөвләт органларынын, јерли ичра гурумларыныны гәрарларыны, онларын һәрәкәтләрини вә ја һәрәкәтсизлији, ичтимаи гурумларын, вәзифәли шәхсләрин һәрәкәтләринә даир тәләбләр мәһкәмә јолу илә һәјата кечирилир. Русија Федерасијасынын имзаладығы дөвләтләрарасы мугавиләләрә әсасән өлкә дахилиндә азадлығын вә ја һүгугларын горунмасы мүмкүн олмадығы һалда шәхс дөвләтләрарасы һүгуг мүһафизә органларына мүраҹиәт етмәк һүгугуна маликдир.","45. ХӀоранна а тешам ло суьдехула цуьнан бакъонаш а, маршонаш а ларъян. Пачхьалкхан Ӏедалан органийн, меттигехь шайн урхалладаран органийн, юкъараллин цхьаьнатохарийн, Ӏедалан даржашкахь болчийн сацамашна а, дар-лелорна а (я хӀумма а кхочуш цадарна) резабацар суьдехь къасто деза. ХӀораннан а бакъо ю Россин Федерацин дуьненаюкъара бартбарца хила ма-деззара адаман бакъонаш а, маршонаш а ларъярехула йолчу пачхьалкхийн юкъарчу органашка дӀахьедар дан, нагахь санна пачхьалкхехь бакъонаш ларъяран берриге гӀирсаш кхачамболуш бацахь.","45. Гьарил адамлис сунела ихтиярти ва азаддешуни судлизир далтаъес кумек гӀеббиахъуси саби. Пачалихъла хӀукуматла ва мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтала, жамигӀятла цалабяхъунала ва къуллукъла адамтала хӀукмурти ва баркьудлуми (яра баркьагардеш) судлизи гӀярздарили диэс дирар. Гьариллис, Россияла Федерацияли дунъяла халкъани-ургарти шалубачил дигъунти вягӀдуртачи барили, адамла ихтиярти ва азаддешуни далтаънила шайчирти пачалихъуни-ургарти органтази дутъаизес ихтияр лебси саби, эгер пачалихъла духӀнарти правола лерилра имканти пайдаладарили илди датахъес бетарули хӀебиалли.","45. Оьзюню ихтиярларын ва эркинлигин суддан таба якълама гарантия бериле. Пачалыкъ гьакимлик къурумланы ва оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумланы, жамият бирлешивлени, къуллукъдагъы адамланы къарарлары ва этеген ишлери (яда гьайсызлыгъы) судда чечилме бола. Пачалыкъны ичинде ихтиярларына якълав тапмагъан гьар адамгъа Россия Федерацияны халкъара дыгъарларына гёре, оьзюню ихтиярларын ва эркинлигин якъламакъ учун пачалыкъара къурумлагъа арз этме ихтияр бериле.","45. Гьаркаснан цала ихтиярду ва тархъаншиврутту судрал дуруччавансса гарантия дуссар. ПаччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал, жяматийсса цачӀуншавурттал ва къуллугъирттай зузиминнал бувсса хӀукмурду ва дурсса давуртту (ягу цичӀав къадуллалавуртту) судрайн дутан бюхъайссар. Гьаркаснахь ихтияр дуссар, Аьрасатнал Федерациялул паччахӀлугърал вивсса циняв ихтиярду дуруччаврил чаранну къаливчӀинахьур, Аьрасатнал Федерациялул дунияллул дянивсса икьралданул тӀутӀимуницӀун бавкьуну, ихтиярду ва тархъаншиврутту дуруччаврил паччахӀлугъирттал дянивсса органнайн уккан.","45. Гьар садаз адан ихтиярар ва азадвилер суддалди хуьн заминламишда. Государстводин властдин органрин, чкадин самоуправлениедин органрин, общественный тешкилатрин ва къуллугърал алай ксарин къараррилай ва гьерекатрилай (ва я са гьерекатни кьиле тухун тавунилай) суддиз арза ийиз жеда. Эгер правовой жигьетдай хуьнин барадай государстводин къенепата авай вири такьатрикай тамамвилелди менфят къачунватӀа, гьар садавай Россиядин Федерациядин международный договоррал асаслу яз инсандин ихтиярар ва азадвилер хуьнин рекьяй государстводин уртах органриз арза вугуз жеда.","45. Аьр кимге онынъ ыхтыярын эм эркинлигин судебный йосыкта яклав гарантияланады. Патшалык властининъ органларынынъ, ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органларынынъ, ямагат бирлесуьвлерининъ эм дереже туткан инсанлардынъ карары эм аьрекети (яде аьрекетсизлиги)судка аьризиленмеге болады. Ыхтыяр саклавынынъ болатаган баьри ишки патшалык йорыклары биткен болса, аьдемнинъ ыхтыярын эм эркинлигин саклав бойынша Россия Федерациясынынъ халклар ара договорлары ман келисли, аьдем ыхтыярын эм эркинлигин саклав бойынша халклар ара органларына шакырувга аьр ким ыхтыярлы.","45. ХӀар са илсындис гарантие ад йиъи суддихьван ухуӀн гьанийды ихдиярбыр на азадвалды. РатӀуд гьакьбыр(джываб джывынбыр)хӀукиметед тешкилатмыд, Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыд, ара хаӀчӀуд гапӀалмыд ва къуллухчийишды, ихдияр а суда выр гьакь гьатӀус. ХӀар са илсындида йикиси, Россиядид Федерациедид, бейналхалкъ договормыхьван разине, хӀукиметмыд са йишир ад тешкилатмыда куьмег вагьаӀс, эгер шурад хӀукиметед право увурхуӀдбишды кар гъидишды йишийне.","45. Гьарсариз чан ихтиярар ва азадвалар уьрхбан бадали суддин терефнаан кюмекнан заминвал а. Государствойин органарин, ерли (йишван) идара апӀбан органарин, жямяаьтлугъ объединенийирин ва гъуллугъчи ксарин терефнаан адагъу къарарар ва гьяракатар (ясана гьяракатсузвал) суддиз тувуз шулу. Гьарсариз Урусатдин Федерацийиин международный йикьрариз тялукъ вуди инсандин ихтиярар ва азадвалар уьрхру государствойин арайиъ айи органарихъна илтӀикӀуз ихтияр а, эгер ихтиярар уьрхбаан вуйи государствойин айтӀан дакьатарикан кюмек шули имдарш.","45. Гыргынкъухъа джун гьуӀкьукь ва азадийваалабы маӀгькамайни йаӀххъыӀка сана къорамышхьесда имкан вобна. Девлет гьаакимиййетни органбышди, джигабышее джо джаб джо идаара гьаъани органбышди, иджтимааи тешкилатбышди ва вазиифанани шахсбышди гьувуйни кьарарбышке ва гьаъийни ишбышке (ва я ишыка кумаг гьидъяйийке) маӀгькамеехъа шыкаят гьаъас воохьена. Агар девлетни адын гыргын гьуӀкьукь къорамышаъасын йаӀхъбы къатӀухьее, гыргынкъухъа Россие Федерациейни бейналхалкь дагаворбышыс сикӀы, инсанын гьуӀкьукь ва азадийваалабы къорамышаъани девлетбышди аӀреени органбышылхъа мурааджиат гьаъасда гьуӀкьукь вобна."
"46. Каждый имеет право на возмещение вреда, причиненного незаконными действиями (или бездействием) органов государственной власти, органов местного самоуправления или их должностных лиц.","46. Гьар са касдис эхтияр ая хъалихьиб инде зиян законсуз курарилди (са фира дакьубалди) хӀукуматин властин органари, джигайин самоуправлениин органари, яра гуьррин къуллугъчи касари.","46. Щивасул ихтияр букӀуна пачалихъалъулаб власталъул органазул, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазул ялъуни гьезул хъулухъалъулал гӀадамазул законалъулал гурел ишазда (ялъуни гьез тӀадаб иш тӀубазабичӀолъиялда) бан, жиндиего ккараб зарал бецӀи букӀинабизе.","46. Һәр бир шәхс ганунсуз олараг дөвләт органлары тәрәфиндән, јерли идарәетмә гурумлары тәрәфиндән, бу органларда чалышан вәзифәли шәхсләрин вурдуғу зәрәрин өдәнилмәси һүгугуна маликдир.","46. ХӀораннан а бакъо ю пачхьалкхан Ӏедалан органаша, меттигехь шайн урхалладаран органаша я церан даржашкахь болчара закон талхош (я шайн декхарш кхочуш ца деш) дина зиэн меттахӀоттадайта.","46. Гьарил адамлис законагар шайчирти баркьудлумачил (яра баркьагардешличил) пачалихъла хӀукуматла органтани, мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтани яра илдала къуллукъла адамтани сунес бетаахъурси зарал чебицӀахъес ихтияр лебси саби.","46. Пачалыкъ гьакимлик къурумланы, оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумланы ва къуллукъдагъы адамны янындан законсуз гьаракат (яда гьайсызлыкъ) этилип, зарал болгъан буса, шо заралыны гьагъын къайтарма гьар адамны ихтияры бар.","46. Гьаркаснахь ихтияр дуссар, паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал дуллалисса кьануннацӀун къадаркьусса давурттайн (ягу цичӀав къадуллалавурттайн) бувну, бивсса заралданул бадал ласун.","46. Гьар садаз государстводин властдин органрин, чкадин самоуправлениедин ва я абурун къуллугърал алай ксарин къанунсуз гьерекатри (ва я гьич са гьерекатни кьиле тухун тавуни) ганвай зиян арадал хкун патал ихтияр ава.","46. Патшалык властининъ органларынынъ, ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органларынынъ яде дереже туткан инсанларынынъ законсыз аьрекети(яде аьрекетсизлиги)эткен зарарды толыстырмага аьр ким ыхтыярлы.","46. ХӀар са илсындис ихдияр а зиян лаӀхъаӀшус закондис хӀаксид гвалахмыхьван (джываб хъыджывынихьван) Девлитдид хӀукумдид тешкилатмыра, ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыра ягъаӀмыд къуллухчийише выр ад.","46. Гьарсариз государствойин гьюкмин органарин, ерли (йишван) идара апӀбан органарин ясана гъуллугъчи ксарин терефнаан къанунсуз гьяракатар (ясана гьяракатсузвал) себеб вуди туву зарар ктабгъуз ихтияр а.","46. Гыргынкъухъа девлет гьаакимиййетни органбышке, джигабышее джо джаб джо идаара гьаъани органбышке ва вазиифанани шахсбышке кьаанунын йаӀхъ гьидёлени гьаракатбышка сана хъидхьырийн зиян оӀдемишхьесда гьуӀкьукь вобна."
"47. Закон, устанавливающий или отягчающий ответственность, обратной силы не имеет. Никто не может нести ответственность за деяние, которое в момент его совершения не признавалось правонарушением. Если после совершения правонарушения ответственность за него устранена или смягчена, применяется новый закон.","47. Къанун, хӀар акьайде ва я къикъе акьайде джавабдаргӀвел хабкӀилан кьуват айефтава. Сайира джаваб ицӀастава карди, гьаге вахтуна хьунде правонарушение эй хӀисаб дакьучи. Эгер правонарушение хьугуналас хаб джавабдаргӀвел хӀисаб дакьунайчи ва я рехӀет акьунайчи, ишлемиш акьайе цӀейе къанун.","47. ГӀадамазул жавабчилъи чӀезабулеб ялъуни гьеб цӀикӀкӀинабулеб законалъул тӀадбуссине бегьулеб къуват букӀунаро (цебекун гьабураб такъсиралъе гӀоло хадубккун бахъараб законалда рекъон тамихӀ гьабуларо). Закон хвезабиялъул, гьеб гьабураб заманалда хӀужалъун рикӀкӀунареб ишалъухъ, лъицаниги жаваб кьезе кколаро. Закон хвезабун хадуб, гьелъие гӀоло жавабчилъи лъугӀизабун батани, ялъуни гьеб бигьалъизабуни, цӀияб закон хӀалтӀизабула.","47. Ҹавабдеһлији вә ја онун ағырлашма мәгамларыны мүәјјән едән ганун әкс гүввәјә малик дејил. Һәрәкәт һәјата кечирилән мәгамда онун ганунсузлуғу мүәјјән едилмәдикдә шәхс бу һәрәкәтә көрә ҹаазаландырыла билмәз. Әјәр ганунсуз һәрәкәт төрәдилдикдә, онун һаггында ҹавабдеһлик гануну садәләшдирилдији һалда јени ганун тәтбиг едилир.","47. Жоьпалла билгалдоккхуш я чӀагӀдеш долу закон и тӀеэцале хиллачунна тӀе ца дерзадо. Цхьа а жоп дала декхарехь вац цхьа хӀума кхочушдечу хенахь и, бакъонаш талхор ду аьлла, тӀечӀагӀдина дацахь. Нагахь санна бакъо талхийначул тӀаьхьа цунах жопдалар дӀадаьккхинехь я кӀаддинехь, керла закон тӀеоьцу.","47. Жавабкардеш кадилзахъуси яра илди декӀдирахъуси законна ургӀебси цӀакь агарси саби. Такьсир дурабуркӀуси манзиллизиб ил такьсирлизи халбарили хӀебиалли, ил багьандан жавабкардеш дихес чичибалра чебси ахӀен. Эгер такьсир барили гӀергъи илис дихути жавабкардеш агардарили яра илди кункдарили диалли, сагаси закон пайдалабируси саби.","47. Жаваплыкъны токъташдырагъан ва гючлендиреген законну къайтарыш гючю болмай. Оьзю этген иш шо этилген заманында ихтиярланы буза деп токъташдырылмагъан буса, шо иш саялы бирев де жаваплыкъгъа тартылмай. Ихтиярлар бузулгъан сонг, ону учун жаваплыкъ тайдырылгъан яда йымышатылгъан буса, янгы закон къоллана.","47. Жаваб дуллали ан ягу кӀудан багълагьишиву ккаккан дуллалисса кьанундалий махъунмайсса гуж бакъассар. Иш хьусса ппурттуву криминалданун ккаллину къадиркӀсса даврихлу щийчӀав жаваблушин дишин къабюхъайссар. Агарда криминал дурну махъ, ганихлусса жаваблушин дукьан дурну ягу куклу дурну духьурча, му чӀумал цӀусса кьанун ишла дайссар.","47. Инсан жавабдарвилиз чӀугвазвайди тайинарзавай ва я гьа жавабдарвал артухарзавай закон вич къабулдадди хьайи крариз талукь жезвач. Вич кьиле тухудайла, къанун чӀурун яз гьисаб тийизваз хьайи кардай гьич са касни жавабдарвилиз чӀугваз жедач. Эгер къанунсуз гьерекат кьиле тухвайдалай гуьгъуьниз жавабдарвал хивяй акъуднаватӀа ва я кьезиларнаватӀа, цӀийи закон ишлемишда.","47. Закон ман токтастырылатаган эм каты яваплык кери куьшли болып болмайды. Оны эткен заманда ыхтыярды бузув деп саналмаган зат уьшин эш бирев яваплык тутпага болмайды. Ыхтыяр бузув этилингеннен сонъ, яваплык ога тайдырылган яде енъилленген болса, янъы закон кулланылады.","47. Джывабкарвалды сивирхьнд я ки агъыра ваъад закон мысна хъуь хъувургъад диш. Секкинийы джывабкарвалды вурьуд диш, гьыъыд кардид бадана, эгер гьад кар гьыгьыд гедене, гьад гвалах, право хар выгын дишнакун. Эгер праводис хӀаксид гвалах выъыдыла хъуь джывабкарв алды сехъепӀир вишийне ваяхуд саъ кал хъывгыд вишийне, ишлег ваъара цӀинды закон.","47. Жавабдарвал тасдикь апӀру ясана гъюдли апӀру къанундиз цӀийикӀултӀан кьувват адар. Гьич сарихъанра, гьяракат кӀули гъабхурайи вахтна ихтиярар чӀур апӀувал вуди гъисабназ гъадрабгъиш, гьадму гьяракатнан жавабдарвал гъадабгъуз шулдар. Эгер ихтиярар чӀур апӀибан гьяракат кӀули гъабхбан кьяляхъ дидин жавабдарвал терг гъапӀнуш ясана пчӀу гъапӀнуш, думу гьялатнаъ цӀийи къанун кьабул апӀуру.","47. Джинааетни маӀсъулиййетеехъа цӀыцӀааъана ва ман маӀсъулиййет йыӀкь хъаъана кьаанун бадалувхьес мумкум дешда. Санкъун гъаракат, агар йидж гъаъийнкъаӀ кьаанун позмышавъий гъыӀсаб дехьахьее, манкъвее чини мее джаваб хъелес ыккан деш. Агар, кьаанун позмышавъийле хъийгъа манчын джаваб хъувий аӀреенче аляатӀухьее, ва я сибык хъаъыхьее, тезена кьаанун ишеехъа илгъоочӀе."
"48. Перечисление в Конституции Республики Дагестан основных прав и свобод не должно толковаться как отрицание или умаление закрепленных в Конституции Российской Федерации других общепризнанных прав и свобод человека и гражданина. В Республике Дагестан не должны издаваться законы, отменяющие или умаляющие права и свободы человека и гражданина. Права и свободы человека и гражданина могут быть ограничены федеральным законом только в той мере, в какой это необходимо в целях защиты основ конституционного строя, нравственности, здоровья, прав и законных интересов других лиц, обеспечения обороны страны и безопасности государства.","48. ХӀисаб акьунде Дагъустан Республикин Конституци кӀилин эхтиярар ва азадгӀвелар ачух акьуб лазим дава Российин Федерацин Конституци инкар ва ахъ акьуб, сара вариттари хӀисаб акьунай эхтиярар ва азадгӀвелар инсанин ва гражданинин. Инсанин ва гражданинин эхтиярар ва азадгӀвелар чукь акьас хьасе федеральный законилди тек вахтари, эгер гуьр лазим эйчи конституционный стройин бинаяр ухӀайчи, адалат ухӀайчи, сагъламгӀвел, эхтияяр, законный терефар сара инсанарин ухӀайчи, уьлквейин оборона ва хӀукуматин хатасузгӀвел ухӀайчи.","48. Дагъистан Республикаялъул Конституциялда рехсарал аслиял ихтияразул ва эркенлъабазул магӀна гьабизе бегьуларо, Россиялъул Федерациялъул Конституциялда щула гьарун ругел, киназго ритӀухъ гьарурал, киназдаго тӀадал инсанасул ихтияраздаса ва эркенлъабаздаса инкар гьабизе кколин, гьел нахъчӀвазе ва гьезул къадру-къимат гӀодобе ккезабизе бегьулилан. Дагъистан Республикаялда рахъизе бегьуларо, инсанасул ихтиярал ва эркенлъаби хвезабулел, ялъуни гьезул къадру-къимат гӀодобе ккезабурал законал. Инсанасул ва гражданинасул ихтияразе ва эркенлъабазе федералияб законалъ гӀорхъи чӀвазе бегьула конституциялъулаб гӀуцӀи, рухӀияб цебетӀей, сахлъи, цогидал гӀадамазул ихтиярал ва закониял интересал, улкаялъул оборона ва пачалихъалъул хӀинкъи гьечӀолъи букӀинабиялъе гӀоло, гьелъие хӀажатаб роценалда.","48. Дағыстан Республикасынын Конститусијасында садаланан һүгуг вә азадлыглар Русија Федерасијасынын Конститусија маддәләриндә вәтәндаш, инсан һүгуглары ганунларынын әлејһинә вә ја имтина едилмәсинә јөнәлдилә билмәз. Дағыстан Республикасында үмуми шәкилдә гәбул олунмуш вәтәндаш һүгуглары вә азадлыгларыны мәһдудлашдыран ганунлар тәтбиг едилә билмәз. Мәһдудијјәт јалныз Федерал ганунлар чәрчивәсиндә Конститусија гурулушунун горунмасы, мәнәвијјатын, сағламлығын, дикәр шәхсләрин гануни һүгуглары вә гануни марагларынын горунмасы үчүн, дөвләт тәһлүкәсизлијини горумаг үчүн тәтбиг олунур.","48. Дагестан Республикин Конституцехь коьрта бакъонаш а, маршонаш а билгалйохуш хиларх кхета ца деза Россин Федерацин Конституцис тӀечӀагӀйина йолу кхин юкъара тӀеэцна адаман бакъонаш а, маршонаш а къобалцаяр я церан маьӀна лахдар иза долуш санна. Дагестан Республикехь тӀеэца ца деза адаман, гражданинан бакъонаш а, маршонаш а дӀайохуш я лахъеш долу законаш. Адаман а, гражданинан а бакъонашший, маршонашший федеральни законо доза тоьхна хила еза конституцин къепенан баххаш, гӀиллакх-оьздангалла, могашалла, адамийн бакъонаш а, законца хила ма-деззара дар-лелор а лардаран, пачхьалкхан кхерамазалла а, мохк ларбар кхочушдаран а Ӏалашо йолуш.","48. Дагъистан Республикала Конституциялизир чедаахъибти хьулчилидиубти ихтиярти ва азаддешуни, Россияла Федерацияла Конституциялизир чедаахъибти лебтанилра мардарибти адамла ва гражданинна цархӀилти ихтиярти ва азаддешуни агартази яра кьадри-кьимат камтази халдарес асубируси ахӀен. Дагъистан Республикализир адамла ва гражданинна ихтиярти ва азаддешуни урдирхъути яра илдала кьадри-кьимат камтази халдирути законти дурайэс асубируси ахӀен. Адамла ва гражданинна ихтиярти ва азаддешуни, Россияла Федерацияла, Конституция хӀясибси хӀукуматла хьулчни, цархӀилти адамтала къиликъуни, арадеш, ихтиярти ва законничи далдикибти мурадуни, улкала оборонала шайчибси бажардичебдеш ва пачалихълис урехи хӀебирахънила мурадуни датахъес гӀягӀнити кьадуртазирцун дазулизи дуцили диэс дирар.","48. Дагъыстан Республиканы Конституциясында аслу ихтиярлар ва эркинлик аты тутулуп айтылгъан буса, шо Россия Федерацияны Конституциясы адамны ва ватандашны ихтиярларын ва эркинлигин инкар эте яда буза деп англама тарыкъ тюгюл. Дагъыстан Республикада адамны ва ватандашны ихтиярларын ва эркинлигин инкар этеген законланы чыгъарма ярамай. Конституция къурулушну кюрчюлерин, къылыкъны, савлукъну, ихтиярларын ва закон булан гёрсетилген башгъа пайдасын, уьлкени оборонасын таъмин этив ва пачалыкъны аманлыгъын болдурув учун якълама герек буса, адамны ва ватандашны ихтиярлары ва эркинлиги шо даражада кемитилме бола.","48. Дагъусттан Республиклул Конституциялий агъамми ихтиярду ва тархъаншиврутту кӀицӀ даву Аьрасатнал Федерациялул Конституциялий цӀакь дурсса инсаннал ва гражданиннал аьмну кьамул дурсса ихтиярду ва тархъаншиврутту инкар даврин ягу ссусукьу даврин ккалли дуллан къабучӀиссар. Дагъусттан Республикалий инсаннал ва гражданиннал ихтиярду ва тархъаншиврутту дукьан дуллалисса ягу ссусукьу дуллалисса кьанунну дуккан дуллан къабучӀиссар. Инсаннал ихтиярду ва тархъаншивуртту ссусукьу дан бучӀиссар, так Конституциялийнусса низамрал гьанурду, мяърипат, цӀуллушиву ва цайми инсантурал ихтиярду ва кьанунийсса мурадру, билаят буруччаву ва паччахӀлугърал мюхчаншиву дуруччаву дузал дансса мурадрай му аьркинну бухьурча.","48. Дагъустан Республикадин Конституцияда асул ихтияррин ва азадвилерин тӀиварар кьуниз Россиядин Федерациядин Конституцияда тестикьарнавай, чеб инсандин ва гражданиндин вирида гьисаба кьунвай ихтиярар ва азадвилер инкар авуниз ва я агьузаруниз хьиз баян гун лазим туш. Дагъустан Республикада инсандин ва гражданиндин ихтиярарни азадвилер къуватдай вегьезвай ва я кваз кьан тийизвай законар акъудун лазим туш. Конституционный къурулушдин дибар, марифат, маса ксарин сагъламвал, ихтиярар ва законлу интересар хуьнин, уьлкведин оборона ва государстводин хатасузвал таъминарунин мурадралди гьихьван дережада герек ятӀа, анжах гьакьван дережада федеральный закондалди инсандин ва гражданиндин ихтиярар ва азадвилер сергьятламишиз жеда.","48. Дагыстан Республикасынынъ законына асыл ыхтыярды эм эркинликлерди санастырув Россия Федерациясынынъ Конституциясында беркитилген аьдемнинъ эм гражданиннинъ баскалай артык разылыгын алган ыхтыярын эм эркинлигин йок деп кери кайтараланмага яде кемитпеге болып болмайды. Аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыярын эм эркинлигин тайдыратаган эм кем коьрсететаган законлар Дагыстан Республикасында шыкпага болмайды. Аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыярын эм эркинлигин федераллык закон ман кыскартув болмага болады, эгер дейим ол конституциялык курылысынынъ негизин эдаплыкты эм савлыкты, баска инсанлардынъ ыхтыяр эм законлык кызыксынувын, патшалыктынъ коршаланувын эм патшалык коркынышсызлыгы уьшин эткен болса.","48. Дагъыстан Республикадид Конституциеди гьагва гьаъара ад ихдиярбыр на азадвалдыбыр хӀасаба гьыъыр йыгардиш кьабыл джыгъын на хӀасаба джыгъын Россиядид Федерациедид Конституциедик кид мадды умумиетдире кьабыл гьыъыр ад ихдиярбыр на азадвалдыбыр, илсындид не ватанагьалыед. Дагъыстан Республикади игъджийин лазим и законбыр илсындид не ватанагьалыед ихдиярбыр на азадвалдыбыр хӀасаба джаъад на кьабыл джаъад. Ихдиярбыр на азадвалдыбыр илсындид не ватанагьалыед, Федерал закондида сихъис йикиси гьасад дереджеды, гьасад кьадардыбес йиъид конституциедид мизындид куькбыр ухӀусды, сагъвалды, ихдиярбыр илсанашды, закондире гьагва гьаъад дердикьайгъумыд терефбыр хакьасады, махӀкем гыыъыр хӀукиметед силагьбыр на . ахӀдиетвалды.","48. Дагъустан Республикайин Конституцийиъ улупнайи асас ихтиярар ва азадвалар Урусатдин Федерацийин Конституцийиъ тасдикь дапӀнайи инсандиз ва ватандашдиз тувнайи жара жюрейин ихтиярар ва азадвалар батӀул апӀувалси ясана гъадрар искан апӀувалси гъисаб дапӀну ккундар. Дагъустан Республикайиъ инсандин ва ватандашдин ихтиярар ва азадвалар батӀул апӀру ясана искан апӀру саягънан къанунар адагъну ккундар. Инсандин ва ватандашдин ихтиярар ва азадвалар федеральный гьюкмиинди (къанундиинди) анжагъ гьациб къадарнаъди кам апӀуз шулу, фицики эгер конституцияйин къурулушдин, эдебливалин, сагъламвалин, жара ксарин ихтиярар ва къанундин метлебарин бинйир уьрхбан, уьлкейин оборона ва государствойин хатӀасузвал тямин апӀубан метлебариз гьадрар лазим вуш.","48. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциее аӀсас гъуӀкьукь ва азадийваалабышын енгиледан ду цӀыцӀаъий, Россие Федерацийейни Конституциеехъа ээчӀуйни, менни, гыргыни джигабышее кьабыл гъаъийни инсанын ва ватандашын гъуӀкьукьбы ва азадийваалабышын инкар гъаъий ва я кӀыл хъаъий хьинне къанмышхьес ыккан деш. Дагъыстан РеспубликӀее инсанын ва ватандашын гъуӀкьукьбы ва азадийваалабы инкар гъаъан ва кӀыл хъаъан кьаанунбы майдамахъа хъигъаъас ыккан деш. Инсанын ва ватандашын гъуӀкьукьбы ва азадийваалабы федерал кьаануныка сана са гъаманке кӀыл хъаъас ээхье ки, мана иш Конституциейни системын оӀзяг, аӀхлакь, джанана сагъваала, менни шахсбышын гъуӀкьукьбы ва кьаануныс сикӀы хайырбы къорамышааъасди мее, оӀлка къорамышыъий ва девлетис гичӀ девхьай таӀъмин гъаъасди мее лезимба воохье."
49. Защита Отечества является долгом и обязанностью каждого гражданина. Гражданин несет военную или альтернативную гражданскую службу в соответствии с федеральным законом.,49. Ватан ухӀуб гьар са гражданинин бурж ва везифа э. Гражданини военный яра са альтернативный гражданский къуллугъ акьуб лазим э.,"49. ВатӀан цӀуни ккола щивав гражданинасул налъилъун. Рагъулаб хъулухъ тӀубазабиялъул, гьелдаса эркен гьариялъул ва гьединго рагъулаб хъулухъ альтернативиял гражданиял тӀадал ишал тӀуразариялдалъун хисиялъул къагӀидаби чӀезарула законалъ.",49. Вәтәнин кешијиндә дурмаг һәр бир вәтәндашын борчудур. Вәтәндаш һәрби хидмәт ја федерал ганунда көстәрилән формада вәтәндаш хидмәти кечирә биләр.,"49. Даймохк ларбан декхарехь а, хьакъ а ву хӀора гражданин. Гражданино кхочушдо тӀеман я кхечу кепара граждански гӀуллакхдар федеральни законца хила ма-деззара.","49. ВатӀан балтахъни гьарили гражданинна чебла ва баркьуди саби. Гьарили гражданинни, Федерацияла лайикьси закон хӀясибли, гӀяскарлизиб къуллукъбируси саби яра гӀяскарла ахӀенси кабизлизиб дявила ахӀенси мурадличил къуллукъбируси саби.",49. Ватанын якълав гьар ватандашны борчу. Ватандаш асгер яда альтернатив ватандаш къуллукъну федерал закон гёрсетеген даражада кюте.,"49. Ватан дуруччаву – му гьарцагу гражданиннал буржгу, ялуршингу хъанахъиссар. Гражданиннал федерал кьанундалул тӀутӀимуниха лавхьхьуну, аьралиймур ягу альтернативмур граждан къуллугъ биттур байссар.",49. Ватан хуьн гьар са гражданиндин буржи ва везифа я. Гражданинди федеральный закондалди асаслу яз аскервилин ва я гражданвилин альтернативный къуллугъ тамамарда.,49. Аталыкты яклав аьр гражданиннинъ этпеге кереги эм борышы. Федераллык закон ман келисли гражданин согыслык яде альтернативлик гражданлык службасын бардырады.,"49. Ватан увухӀун йиъи бырдж не маджбырвалды хӀар са ватанагьалыед. Ватанагьалы я эсгерваӀли къуллух вихис руъура я ваъара альтернатив къуллух гражданкади, федерал закондире рухьуд кал.",49. Ватан уьбхювал гьарсар ватандашдин буржи ва вазифа ву. Федералин къанундиз асас духьну ватандаш дявдин ясана гьаддин ерина вуйи гражданвалин гъуллугъ гъабхуз буржлу ву.,49. Ватан къорамышавъий гъар ватандашын бордж ва вазиифа воб. Ватандашее федерал кьаануныс сикӀы эскерна ва ватандашийвалына хидмат гъааъа воб.
"50. Каждый обязан платить налоги и сборы в порядке и размерах, установленных законом. Законы, устанавливающие новые налоги или ухудшающие положение налогоплательщиков, обратной силы не имеют.","50. Гьар са кас буржлу э налокар, сборар иб, закони агвар акьунай кьадарилди ва къайдайилди. Къанунар цӀейе налокар алихьайде, яра налогоплательщикарин къайдаяр Ӏайе кьайде, хаб кьуват айефтава.","50. Щивасда тӀадаб букӀуна законалдалъун чӀезабураб къадаралда налогал ва цогидалги ракӀарулел бечелъаби (сборал) кьезе. ЦӀиял налогал чӀезарулел ялъуни налогал кьолезул ресалъул хӀал квешлъизабулел законазул тӀад буссараб къуват букӀунаро, ай хадуб бахъараб законалда рекъон цересел налогал цӀикӀкӀинаруларо.","50. һәр бир шәхс веркиләр өдәмәли, ганунда мүәјјәндирилмиш вә көстәрилмиш мәбләғдә мүхтәлиф веркиләр вермәлидир. Верки өдәјән шәхсләрин мадди вәзијјәтини мүәјјәнләшдирән ја ағырлашдыран ганунлар әкси гүввәјә малик дејил.","50. ХӀора а декхарехь ву налогаш а, вовшахтухурш а Ӏедална дӀадала законо билгалдаьккхинчу низамехь а, барамехь а.",50. Гьарил адамличиб законни кадизахъурти низам-кьяйдаличил ва лайикьти кьадуртазир налогла ва цархӀилти мурадуначил дурчути арц дедлутес чебси саби. Сагати налогуни кадилзахъути яра налогуни лугантала аги усалбиргахъути законтала ургӀебси цӀакь агарси саби.,50. Гьар адам налогланы ва башгъа жыйымланы закон токъташдыргъан оьлчевде тёлеме тарыкъ. Янгы налогланы токъташдырагъан яда налог тёлейгенлени гьалын къыйын этеген законланы къайтарыш гючю болмай.,50. Гьаркас буржлувссар кьанундалул ккаккан дурсса низамрай ва лагрулий дишаларду ва датӀлатӀимур дулаван. ЦӀусса дишаларду ккаккан дуллалисса ягу дишаладулултрал ахӀвал захӀмат хьун буллалисса кьанундалий махъунмайсса гуж бакъассар.,50. Гьар са кас закондалди тайинарнавай къайдада ва кьадарра налогар ва харжар гуниз мажбур я. ЦӀийи налогар тайинарзавай ва я налогар гузвайбурун гьал авайдалай писарзавай законар чеб кьабулдадли вилик хьайи крариз талукь жезвач.,50. Закон ман токтастырылган йорыкта эм оьлшемде аьр ким налог эм йыюв бермеге борышлы. Янъы налоглар токтастыратаган яде налог тоьлевшилердинъ аьллерин осал этетаган законлардынъ артка куьши болмайды.,"50. ХӀар са илсан маджбыр йиъи налогбыр выс, закондик ара кихьир ад кал. ЦӀинды налогбыр лирхьид не налог вылцӀадбишды вазифа пис ваъад законмыхда хъувуръад гудж ад диш.",50. Гьарсар налукар ва уч апӀувалар къанундиъ улупнайи кьадарнаъди тувуз буржлу ву. ЦӀийи налукар иливру ясана налукар туврударин уьмрин гьял ис апӀру гьюкмариз (къанунариз) кьяляхъ терефнан кьувват адар.,50. Гыргына кьаанунын гивхьуйни оӀлчийс сикӀы налокӀий верги хъелес маджбырра вор. Тезе налокӀбы гийхьен ва налокӀ хъеленбышда вазийят дагъам хъаъан кьаанунбы бадалаъас мумкум дешда.
"51. Каждый обязан сохранять природу и окружающую среду, бережно относиться к природным богатствам.","51. Гьар са кас буржлу э тӀебиат ва вал алдаркунай шейэр, мукъаятивди тӀебиатин девлетар ухӀуб.","51. Щивасда тӀадаб букӀуна тӀабигӀат ва сверухълъи цӀунизе, тӀабигӀиял бечелъабаздехун цӀуна-къараб бербалагьи гьабизе.","51. һәр бир шәхс әтраф мүһити, тәбиәти горумалы, тәбии сәрвәтләри горумалыдыр.","51. ХӀора а декхарехь ву лардан Ӏалам а, гондахьа мел дерг а, Ӏаламан ниӀматийн тӀалам бан а.","51. Гьарилличиб тӀабигӀят ва алавчарси ургала ункъси агиличир дихӀес, тӀабигӀятла давлуми мяхӀкамдирес чебси саби.","51. Гьар адам табиатны ва айлана якъны сакълама, табии байлыкъланы аяма борчлу.",51. Гьаркас буржлувссар тӀабиаьт ва лагмарашин ядаван ва тӀабиаьтрал аваданлугърай аякьа даван.,"51. Гьар сад тӀебиат ва адан шартӀар хуьниз, тӀебиатдин девлетрив къадирлудаказ эгечӀуниз мажбур я.","51. Аьр ким табиатты эм тоьгерек якты сакламага, табиат байлыгына билип катнаспага борышлы.",51. ХӀар са илсан маджбыр йиъи ахӀдиетне эйлут гьаъас тебиэтдид мал-девлетбыр.,"51. Ватандаш табиаьт ва уларикк рябкьюрайи гьава уьбхюз, табиаьтдин девлетарихьна ихтиятди янашмиш хьуз буржлу ву.","51. Табийъат ва гъыӀхъийъаллан джига къорамыш гъаъий, табийъатни сарватбышди балее ахвий, гыргынкъун бордж вод."
"52. Материнство и детство, семья находятся под защитой государства. Брак основывается на добровольном согласии женщины и мужчины, супруги равноправны в семейных отношениях. Родители или лица, их заменяющие, обязаны содержать и воспитывать детей до их совершеннолетия. Трудоспособные дети, достигшие 18 лет, обязаны заботиться о нетрудоспособных родителях.","52. БавгӀвел ва шинюкгӀвел, хизан хӀукумати ухӀая. Брак идеминна дишегьлин разигӀвелилди биналамиш хьая, хьирна шуй садсуман барабари хизанин Ӏалакъайри. Дад-бав, гуьр дегиш акьайде касар буржлу э ахӀа тербияламиш акьуб чпиьн совершенолетие хьасти. Зегьмет дуас хьайде шюник кри, 18-ис хьурай, буржлу э кар акьас дахьайде родителарин къайгъуйи хьуб.","52. Эбеллъи ва лъимерлъи, хъизан пачалихъалъулаб цӀуниялда гъоркь рукӀуна. Ригьин гьабула чӀужугӀаданалъулги бихьинчиясулги кӀиябго рахъалъулаб разилълъиялъул кьучӀалда. Хъизаналъулал гъоркьорлъабазул рос-лъади цоцазул ихтиярал ращадаллъун рукӀуна. Эбел-инсуда ва гьел хисулел гӀадамазда тӀадаб букӀуна жидерго лъималазе балугъльиялъул ригьалде щвезегӀан тарбия кьезе. 18 сон тӀубарал, хӀалтӀун бажарулел лъималазда тӀадаб букӀуна жидерго эбел-инсул тӀалаб-агъаз гьабизе.","52. Ушаглыг, аналыг, аилә дөвләт тәрәфиндән мүһафизә олунур. Никаһ гадынын вә кишинин разылығы илә гурула биләр, киши вә гадын аилә һәјатында гануна көрә бәрабәрдир. Валидејнләр вә ја онлары дәјишән шәхсләр ушаглары һәдди-бүлуғ јашына гәдәр сахламалы вә тәрбијәләндирмәлидир. Әмәјә гадир ушаглар 18 јашына чатдыгда әмәјә јарарсыз валидејнләри сахламалыдыр.","52. Нанолла, бералла, доьзал а пачхьалкхан Ӏуналлехь бу. Керла доьзал кхуллу зудчун а, стеган цхьабарт хиларан буха тӀехь, мар-зудий доьзалехь цхьатерра бакъонаш йолуш ду. Дай-наной я церан метта берш декхарехь бу кхиъна довллалц бераш кхаба а, кхетош-кхио а. 18 шо кхаьчна, болх балу хан йолу бераш декхарехь ду болх ца балуш долчу шайн дай-нанойн Ӏуналла дан.","52. Нешдеш ва дурхӀядеш, хъалибарг пачалихъли далтахъути сари. Хьунул адамти ва мурул адамти саби гӀяхӀулали хъайчи кабирути саби, мурул-хьунул хъалибаргла духӀнарти аги-кьяйдализиб бутӀацутти ихтияртачил пайдалабирути саби. ДурхӀнала бегӀтачиб яра илдала мер буцибтачиб дурхӀни балугьлабиайчи хӀербарес ва бяркьличи бикахъес чебси саби. Чула арадеш бузес биэси даражаличибти, 18 дусла гӀямруличи абикибти дурхӀначиб бузес хӀебирути чула бегӀти кьайгъиличил алавбуцес чебси саби.","52. Аналыкъ, яшлыкъ ва агьлю пачалыкъны якълавунда. Уьйленив тиштайпаны ва эргишини гёнгюллюгюне кюрчюлене, агьлю яшавда эр-къатын тенг ихтиярлы. Ата-ана яда оланы орнун тутагъан адам яшланы гьакъылбалыкъ болгъунча сакъламагъа, тарбияламагъа борчлу. 18 йыл болагъан, ишлеп болагъан яшлар оьзлени ишлеп болмайгъан ата-анасыны гьайын этме борчлу.","52. Нинушиву ва оьрчӀиву, кулпат паччахӀлугърал ябуллалиссар. Ташу хъамитайпалул ва адиминал хушрайсса рязишиндалийн бувну щаллу байссар, цивппагу кулпатравусса аралугъраву цаннащал ца архӀалссар. Нину-ппу ва цан кӀану бувгьуми буржлувссар оьрчӀру балугъравун бухханнин хъуни буллан ва тарбия буллан. 18 шинавун бивсса захӀмат бан бюхълахъисса оьрчӀру захӀмат бан кьашайсса нитти-буттай аякьа дуллан буржлувссар.","52. Дидеяр ва аялар, хизан государстводи хуьда. Эвленмиш хьун дишегьлидинни итимдин гуьгьуьллу разивилел бинеламиш жеда. Хизандин алакъайра папахъни итимдихъ барабар ихтиярар жеда. Диде-бубаяр ва я абур эвеззавай ксар аялар акьул балугъвилин яшдиз акъатдалди абур хуьниз ва тербияламишуниз мажбур я. Зегьметдиз кьабил тир, чпин яшар 18 йисав агакьнавай аялар зегьметдиз кьабилзамачир чпин диде-бубайрин патахъай къайгъударвал авуниз мажбур я.","52. Аналык эм балалык, аьел патшалык яклав астында турады. Некекыюв кыскаяклылардынъ эм эрдинъ энъ эркли разылыгына негизленеди, аьел байланысынынъ эри эм хатыны тенъ ыхтыярлы. Ата-аналар яде оларды авыстыратаган баска инсанлар олардынъ балаларын ясларына еткенше сакламага эм тербияламага борышлылар. 18 ясына еткен, иске яравлы балалар, иске яравсыз ата-аналары акында каьрлемеге кереклер.","52. Нинабар на хинимер, хизан, хӀукиметед макъыетваӀлихъде гидбыр диъи. ВыгӀыннийды не хьыдынийды хӀукиметед загс кьула руъуд йиъи гьабишды разиваӀлихъван, къари не выгӀыл хизындид гедишетдик сакалды ихдиярбыр хадбыр диъи. Дид, нин я маддыбыр, гьабишды ера гъад, маджбыр диъи хинимер удухӀус, тербие выс гьабыр ледиркьама. Сагъ-саламатды хинимер, 18 сен йишир ад, маджбыр диъи зайифды, гвалах луӀхъджувгъуӀд дид, нин удухӀус.","52. Бабвал ва бицӀивал, хизан государствойин гъайгъушнакк кка. Нюкягь дишагьлийинна жили жвуван арайиъ хушниинди мясляат апӀуйинди арайиз гъюру, жилирна хпир хизандин аьлакьйириз барабар ксар ву. Абйир – бабар ясана гьадрарин ерина айидар чпин бицӀидар яшнаккна ккуркьайизкьан уьрхюз ва тербияламиш апӀуз буржлу ву. Зегьмет зигуз удукьру, 18 йис яш дубхьнайи веледар зегьмет зигуз удрукьру чпин абйир-бабарин гъайгъушнаъ учӀвуз буржлу ву.","52. Едваала, ушахийваала, ааиле девлетин къорамышааъа вобна. Никагь, хьунашщейнийи адамийни йикӀеенчени разивалыл оо къурмушехье, ааилейни ишее адамийхъайи хьунащейхъа амкьабна гъуӀкьукь вобна. Едий,дек ва я манбы эвез гъааъан шахсбы баагъилни ешеехъа гъивхьарас мее ушахар чакӀы хъавъу ва манбышыс тербие гъелес маджбырба воб. 18 ешеехъа гъибхьырийн, ишлемишеебхьес вааӀхаӀн ушахар, ишлемишивхьес дааӀхаӀни едий декни беринее аахвас маджбырба воб."
"53. Каждый обязан заботиться о сохранении исторического и культурного наследия, беречь памятники истории, культуры и природы.","53. Гьар са кас буржлу э къайгъударгӀвели хьуб ухӀуб бадала тарихин ва культурин ирс, ухӀуб тарихин, культурин ва тӀебиатин имаратар.","53. Щивасда тӀадаб букӀуна тарихияб ва культураяб ирс цӀунун хутӀизабиялъул тӀалаб-агъаз гьабизе, тарихиял, культураял ва тӀабигӀиял памятникал цӀунизе.","53. һәр бир шәхс тарихи мәдәни ирси, тарихи абидәләри, тәбии абидәләри горумалыдыр.","53. ХӀора а декхарехь ву истори а, культурин мехаллаш а ларъян, историн, культурин, Ӏаламан а хӀолламаш Ӏалашбан.","53. Гьарил адамличиб хала бегӀтачирад даибти тарихла ва культурала лигӀматуни заяхӀедирахъес, тарихла, культурала ва тӀабигӀятла памятникуни мяхӀкамдирес чебси саби.","53. Гьар адам тарих ва маданият варисликни сакълама, тарих, маданият ва табии памятниклени аяма борчлу.","53. Гьаркас буржлувссар тарихрал ва культуралул ирс ядаврий аякьа дуллан, тарихрал, культуралул ва тӀабиаьтрал гьайкаллу дуручлан.","53. Гьар са кас тарихдинни культурадин ирс хуьниз, тарихдин, культурадин ва тӀебиатдин памятникрив къадирлудаказ эгечӀуниз мажбур я.","53. Аьр ким таьрихлик эм культуралык калымжады саклав акында каьрлемеге, таьрихти, культурады эм табиатты аявламага борышлы.","53. ХӀар са илсан маджбыр йиъи дерде йикис ухӀунид не хъуъ гетинид тарихдид не медениетдид хъуъ мададбыр, ухӀус тарихдид, медениетдид ва тебиэтдид хӀайкалбыр.","53. Гьарсар тарихдин ва культурайин ирс, тарихдин, культурайин ва табиаьтдин девлетар уьрхюз буржлу ву.","53. Таарыхбышле ва маданийятыле мирасна ахвийн карбы гъиваджийни берынее ахвий, таарыхын, маданийятын ва табийъатын едигарбы къорамыш гъаъий гыргынкъун бордж вод."
ГЛАВА 3. РЕСПУБЛИКА ДАГЕСТАН - СУБЪЕКТ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ,3-ПУ ГЛАВА. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКИ – РОССИЙИН ФЕДЕРАЦИН СУБЪЕКТ Э,ЛЬАБАБИЛЕБ БЕТӀЕР. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКА – РОССИЯЛЪУЛ ФЕДЕРАЦИЯЛДЕ ГЪОРКЬОБЕ УНЕБ ПАЧАЛИХЪ,БӨЛМӘ 3. ДАҒЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ РФ СУБЈЕКТИДИР,3 КОРТА. ДАГЕСТАН РЕСПУБЛИКА – РОССИН ФЕДЕРАЦИН СУБЪЕКТ,БЕКІ 3. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКА РОССИЯЛА ФЕДЕРАЦИЯЛА СУБЪЕКТ САБИ,3 БАШ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКА – РОССИЯ ФЕДЕРАЦИЯНЫ СУБЪЕКТИ,3-МУР БАКӀ. ДАГЪУСТТАН РЕСПУБЛИКА – АЬРАСАТНАЛ ФЕДЕРАЦИЯЛУЛ СУБЪЕКТРИ,3-КЪИЛ. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКА РОССИЯДИН ФЕДЕРАЦИЯДИН СУБЪЕКТ Я,3-НШИ БАСЫ. ДАГЫСТАНРЕСПУБЛИКАСЫ – РОССИЯ ФЕДЕРАЦИЯСЫНЫНЪ СУБЪЕКТТИ,3 КЬУЛ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКА-РОССИЯДИД ФЕДЕРАЦИЕДИД СУБЪЕКТ,3-ПИ КӀУЛ. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКА УРУСАТДИН ФЕДЕРАЦИЯЙИНДАХИЛНАЪ АЙИ СУБЪЕКТ ВУ,ФАСИЛ 3. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКА – РОССИЕ ФЕДЕРАЦИЕЙНА СУБЪЕКТ ВОБ
"54. Республика Дагестан входит в Российскую Федерацию в качестве ее субъекта. Вне пределов ведения Российской Федерации и полномочий Российской Федерации по предметам совместного ведения Российской Федерации и субъектов Российской Федерации Республика Дагестан обладает всей полнотой государственной власти на своей территории. Взаимоотношения между органами государственной власти Российской Федерации и органами государственной власти Республики Дагестан основаны на разграничении предметов ведения и полномочий и определяются Конституцией Российской Федерации, Конституцией Республики Дагестан, Федеративным договором, а также другими договорами и соглашениями. Республика Дагестан участвует в осуществлении полномочий Российской Федерации в пределах и формах, установленных Конституцией Российской Федерации и федеральными законами.",54. Дагъустан Республика Российский Федерацин субъект эй гӀачархъая. Дагъустан Республикис ая ихтиярар государствойин власти уьчин джигайил сара джигайри Российин Федерацин ва субъект Дагъустан Республики са джигайил идара акьубан меселаяр кедавай. ГӀалакъаяр сад-саиихъай Российин хӀукуматин ва Дагъустан Республикин органрин биналамиш акьунал кӀилахъ акьубалди гуьррин полномочияр. Федеральный договорар ва соглашениярра фикирди фацуна. Дагъустан Республикики иштарак акьыя векилгӀвел акьуб бадала Российин Федерация Конституцил ва федеральный къанунарил асаслу эй.,"54. Дагъистан Республика Россиялъул Федерациялде гьоркьобе уна гьелъул субъект хӀисабалда. Жиндиего бокьун Россиялъул Федерациялъул пачалихъалъулаб власталъул федералиял органазул тӀалабалде кьурал вакиллъаби рикӀкӀинчӀого, жиндирго гӀатӀилъиялда Дагъистан Республикаялъул букӀуна тӀубараб роценалда пачалихъалъулаб власть (законал рахъиялъул, гьел тӀуразариялъул ва судальулаб). Дагъистан Республикаялъул ва Россиялъул Федерациялъул гьоркьорлъаби гӀуцӀун руго Россиялъул Федерациялъул пачалихъалъулаб власталъул органаз тӀуразарурал вакиллъабазе гӀорхъичӀваял гьариялъул кьучӀалда ва гьел баян гьарун руго Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, Дагъистан Республикаялъул Конституциялда, федералияб къотӀи-къаялда ва гьединго цогидалги къотӀи-къаяздагун разилъабазда. Федералиял вакиллъаби рилъъанхъизариялъулъ Дагъистан Республикаялъ гӀахьаллъи гьабула Россиялъул Федерациялъул Конституциялъ ва федералиял законаз чӀезарурал гӀорхъабаздаса къватӀибе инчӀого.","54. Дағыстан Республикасы Русија Федерасијасынын тәркибинә субјект кими дахилдир. Дағыстан Республикасы өз әрази даирәсиндә РФ ганунлары тәтбиг олма әразисиндән кәнар там дөвләт идарәси һүгугуна маликдир. Дағыстан Республикасынын РФ- сы арасында сәлаһијјәти РФ Конституусијасы, Федерал мүгавилә шәртләрилә вә дикәр сазишләрлә мүәјјәнлишдирилир. Дағыстан Республикасы РФ сәлаһијјәтләринин һәјата кечирилмәсиндә РФ Конститусијасы тәрәфиндән мүәјјән едилмиш формада иштирак едир.","54. Россин Федерацин урхаллин а, Россин Федерацина цхьаьна урхалладан Россин Федерацехь а, Россин Федерацин субъекташкахь а йолчу бакъонан дозанал арахьа Дагестан шен махка тӀехь дуьззина пачхьалкхан Ӏедал долуш ю. Россин Федерацин пачхьалкхан Ӏедалан органийн а, Дагестан Республикин пачхьалкхан Ӏедалан органийн а юккъаметтигаш тӀечӀагӀйина ю урхалладарехь а, бакъонаш яларехь а, уьш билгалйоху Россин Федерацин Конституцис, Дагестан Республикин Конституцис, Федеративни чӀагӀамца, ткъа иштта кхечу чӀагӀамашца а, бартбаршца а. Дагестан Республико дакъалоцу Россин Федерацин Конституцис а, федеральни законаша а билгалдаьхначу дозанашкахь, кепашкахь Россин Федерацин бакъонаш кхочушъярехь.","54. Дагъистан Республика Россияла Федерациялизи, илала субъект саблин, каберхурси саби. Россияла Федерацияли ва Россияла Федерацияла субъектунани дарх вегІдеш дируги сари секІултала шайчир. Россияла Федерацияли къелгІердикути анцІбукьунала дураб ва Россияла Федерацияла вакилдешла дазула дураб, Дагъистан Республика сунела мер-мусаличиб пачалихъла хІукуматлис чедаахъибти лерилра ихтияртичил пайдалабируси саби. Россияла Федерацияла пачалихъла хІукуматла органтала ва Дагъистан Республикала пачалихъла хІукуматла органтала ургарти бархбасуни чус чедаахъибти ихтияртла ва вакилдешла хьулчиличир дузахъути сари ва илди Россияла Федерацияла Конституциялизир, Дагъистан Республикала Конституциялизир, Федерацияла даражала вягІдуртазир, илкьяйдали цархІилти вягІдуртазир ва хІукмуртазир чедаахъибси кьяйда хасдирути сари. Дагъистан Республикали Россияла Федерацияла Конституцияли ва Федерацияла законтани чедаахъибти дазурбала ва журабала духІнар Россияла Федерацияла вакилдешла къуллукъуни тамандирнилизир бутІакьяндеш дирути сари.","54. Дагъыстан Республика Россия Федерациягъа ону субъекти гьисапда гире. Дагъыстан Республикагъа Россия Федерацияны ихтиярларына къуршалмайгъан, Россия Федерацияны ва Россия Федерацияны субъектлерини дазуларында тюгюл, оьзюню территориясындагъы пачалыкъ гьакимлик масъалаланы чечмеге толу ихтияр бериле. Россия Федерацияны пачалыкъ гьакимлик къурумларыны ва Дагъыстан Республиканы гьакимлик къурумларыны аралыкълары оьзлени ихтиярларын юрютюв башгъалыкъларына кюрчюлене ва оланы ихтиярлары Россия Федерацияны Конституциясы, Дагъыстан Республиканы Конституциясы, Федератив дыгъар, олай да башгъа дыгъарлар ва разилешивлер булан белгилене. Дагъыстан Республика Россия Федерацияны ихтиярларын якълавда Россия Федерацияны Конституциясы ва федерал законлары токъташдыргъан оьлчевде ортакъчылыкъ эте.","54. Дагъусттан Республика Аьрасатнал Федерациялувун ганил субъект хӀисаврай духлахиссар. Аьрасатнал Федерациялул бачин буллалисса ва Аьрасатнал Федерациялул ва Аьрасатнал Федерациялул субъектирдал цачӀу бачин буллалисса иширттава ва ихтиярдава ливчуну махъ Дагъусттан Республикалухь цила территориялий паччахӀлугърахь дикӀайсса щаллусса ихтияр дуссар. Аьрасатнал Федерациялул паччахӀлугърал органнал ва Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал органнал дянивсса аралугърал гьанулун миннул бачин буллалисса иширттал ва ихтиярдал дянивсса дазу рищаву ларсун дуссар ва балжигу дурну дуссар Аьрасатнал Конституциялийну, Дагъусттан Республикалул Конституциялийну, мукунна цаймигу къутӀирдайну ва икьраллайну. Дагъусттан Республика гьуртту шайссар Аьрасатнал Федерациялул ихтиярду иширайн дуккан давриву Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул ва федерал кьануннал ккаккан дурсса дазурдаву ва формардай.","54. Дагъустан Республика Россиядин Федерациядик адан субъект яз ква. Анжах Россиядин Федерациядин ихтиярда авай месэларин ва Россиядин Федерациядинни Россиядин Федерациядин субъектрин ихтиярда саналди авай крарай Россиядин Федерациядин векилвилерин сергьятрилай къецяй Дагъустан Республикадихъ вичин территорияда государстводин лап тамамди тир власть аваз жеда. Россиядин Федерациядин государстводин властдин органринни Дагъустан Республикадин государстводин властдин органрин арада авай алакъаяр абурун ихтиярда жедай крар ва векилвилер кьилди-кьилди чара авунал бинелу я ва абур Россиядин Федерациядин Конституцияди, Дагъустан Республикадин Конституцияди, Федеративный договорди, гьакӀни маса договорри ва икьрарри тайинарда. Россиядин Федерациядин Конституцияди ва федеральный законри тайинарнавай сергьятра ва жуьрейра аваз Дагъустан Республикади Россиядин Федерациядин векилвилер кьилиз акъудунин карда иштиракда.","54. Дагыстан Республикасы Россия Федерациясына онынъ субъектти эсабында киреди. Россия Федерациясынынъ эм Россия Федерациясынынъ биргелесип юритуьв (косылув) предметлери бойынша эм Россия Федерациясынынъ субъектлерининъ юритуьв межесининъ тысында Дагыстан Республикасынынъ оьзининъ террриториясында баьри толы патшалык власти мен пайдаланады. Россия Федерациясынынъ патшалык властининъ органлары эм Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ органлары ара бир-бири мен катнасувы эм полномочиеси негизинде эм Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман, Федераллык договор ман эм солай ок баскалай договор эм разыласув ман белгиленеди. Россия Федерациясынынъ Конституциясы эм федераллык законлар ман токтастырылган межелерде эм кеплерде Дагыстан Республикасы полномочиесин эндируьвде ортакласады.","54. Дагъыстан Республика ара кид виъи Россиядид Федерациедик, гьадид субъект кал. Россиядид Федерациедиде хадишне ва гьадид векилваӀлик кидишне, меселемыйк, сытӀана сиргад Россиядид Федерациедире, гьадид субъектмыра, Дагъыстан Республикадиде бегьемне ха джуды Девлитдид хӀукум, джуды накьуды. Россиядид Федерациедид Девлитдид хӀукумдид тешкилатмыд на Дагъыстан Республикадид Девлитдид хӀукумдид тешкилатмыд арабыр асыллы йиъи джурана йыгыныла гвалахбыр на векилвалды ва гьабыр гьагва гьаъара Россиядид Федерациедид Конституциедире не Дагъыстан Республикадид Конституциедире, федерал договормыхьван на мадды договормыхьван на разивалдымыхьван. Дагъыстан Республика иштрак вуруъура Россиядид Федерациедид векилвалдыбыр кьула йыгыник, кьадармыхьван на къайдымыхьван, гьагва гьаъад Россиядид Федерациедид Конституциедире не федерал законмыра.","54. Дагъустан Республика Урусатдин Федерацияйиз дидин субъектси дахил шула. Урусатдин Федерация кӀули гъабхбан дахилнаъ адру ва Урусатдин Федерацияйина Урусатдин Федерацияйин субъекттари ихтиярар сатӀланди кӀули гъахру месэлайириан Дагъустан Республикайиз чан жилиин государствойин гьюкум бегьем кьадарнаъди кӀулиз адабгъуз ихтияр а. Дагъустан Республикайин ва Урусатдин Федерацияйин ва Дагъустан Республикайин государствойин гьюкмин органарин аьлакьуйир ихтиярар тувбан ва жара апӀбан бинайиин алди кӀули гъахуру ва Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиъ, Дагъустан Республикайин Конституцияйиъ, Федеративвалин йикьрариъ, хьа гъацира жара жюрейин йикьрарариъ ва мясляаьт апӀбан кагъзариъ улупуру. Дагъустан Республика Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиъ улупнайи ва федеральный къанунариъ кьайд дапӀнайи федеральный вазифйир кӀулиз адагъбаъ иштирак шулу.","54. Дагъыстан РеспубликӀа Россие Федерациехъа субъект хьинне ивчӀу воб. Россие Федерациейхъа чин девлет идаара гъаъан органбы ыхьайхъа ва Россие Федерациейни Россие Федерацие ва Россие Федерациейн субъектбы санад идаара гъаъийни салаагьыййетбышхъа илдяакы, Дагъыстан РеспубликӀайхъа чини торпагъыл гыргын девлетин органбы водунбы. Россие Федерациейн девлет органбыййи Дагъыстан РеспубликӀайни девлет органбышын сана-санчикан аӀраӀбы девлет идаара гъаъийни ишыс ва салагьыййетбышыс сергьад гивхьуйл оо къурмушхьа вод ва Россие Федерациейни Конституциейка, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейка, Федератив дагаворбышка ва менни дагавор ва раазиваалабышка сана таӀъийн ээхье. Дагъыстан РеспубликӀайн, Россие Федерациейн салаагьыййетбы джигайлхъа гьихьарыгъийни ишее, Россие Федерациейни Конституциейн ва федерал кьаанунбыше гиххьыйни сергьадбышыс ва формабышыс сикӀы, иштирак гъаъа."
"55. Конституция Российской Федерации и принятые по предметам ведения Российской Федерации и полномочий Российской Федерации по предметам совместного ведения Российской Федерации и субъектов Российской Федерации федеральные законы имеют прямое действие на территории Республики Дагестан. По предметам совместного ведения Российской Федерации и Республики Дагестан издаются федеральные законы и принимаемые в соответствии с ними законы и иные нормативные правовые акты Республики Дагестан. Вне пределов ведения Российской Федерации и совместного с Российской Федерацией ведения Республика Дагестан осуществляет собственное правовое регулирование, включая принятие законов и иных нормативных правовых актов. Законы и иные нормативные правовые акты Республики Дагестан не могут противоречить федеральным законам, принятым в соответствии с частями первой и второй настоящей статьи. В случае противоречия между федеральным законом и нормативным правовым актом Республики Дагестан, изданным в соответствии с частью третьей настоящей статьи, действует нормативный правовой акт Республики Дагестан. Федеральные законы и другие нормативные правовые акты органов государственной власти Российской Федерации, изданные в нарушение части третьей настоящей статьи, могут быть оспорены в порядке, установленном федеральным законом.","55. Российин Федерацин Конституци ва тайин акьунай Российин Федераци ва Дагъустан Республики са джигайил кьили хайде федеральный къанунар ая тасирлугӀвел Дагъустан Республикин территорил. Са джигайил кӀили хайде Российский Федерацин ва Дагъустан Республикин кьабул акьыя федеральный законар ва кьабул акьыя законар ва сара нормативный правовой актар Дагъустан Республикин Къанунар ва сара нормативный правовой актар Дагъустан Республикин федеральный къанунарис акси хьуб лазим дава, садпу ва Ӏудпу частарис гьакъикъатдин статьяйин. Эгер федеральный къанунин ва нормативный правовой актарин Дагъустан Республикин кьабул акьунде хьибудпу паюнал асаслу эй, кар акьыя, кьуват ая правовой акт Дагъустан Республикин. Федеральный къанунар ва сара нормативный правовой актар хӀукуматин властин Российский Федерацин, кьабул акьуттар чӀир акьучи хьибудпу пай гьаме статьяйин, федеральный закони кьабул акьунде, хьасе гуьррихъай хӀуьжет акьуб.","55. Россиялъул Федерациялъул Конституция ва Россиялъул Федерациялъул тӀалабалда ругел суалаздасан Россиялъул Федерациялъул федералиял законал битӀахъегояб куцалда хӀалтӀизарула Дагъистан Республикаялъул гӀатӀилъиялдаги. Россиялъул Федерациялъ ва Дагъистан Республикаялъ цадахъ тӀуразарулел суалаздасан законазул кьучӀал хӀадур гьарула Россиялъул Федерациялъ, Дагъистан Республикаялъин абуни къабул гьарула законал ва цогидалги нормативиял правовиял актал. Россиялъул Федерациялъ ва Россиялъул Федерациялъгун цадахъ тӀуразарулел хутӀун цогидал суалаздасан правовияб низам тӀокӀкӀинабула Дагъистан Республикаялъ, гьелдаго цадахъ рахъула законал ва цогидалги нормативиял правовиял актал. Дагъистан Республикаялъул законал ва цогидалги нормативиял правовиял актал гьаб статьялъул тӀоцебесеб ва кӀиабилеб бутӀабазда рекъон рахъарал федералиял законазде данде кколареллъун рукӀине бегьуларо. Федералиял законал ва гьаб статьялъул лъабабилеб бутӀаялда рекъон рахъарал Дагъистан Республикаялъул нормативиял правовиял актал цоцаде данде кколел ратичӀони, гӀумруялда хӀатӀизарула Дагъистан Республикаялъул нормативиял правовиял актал. Россиялъул Федерациялъул федералиял законал ва цогидалги правовиял актал Дагъистан Республикаялъул суверениял ихтияразде ва мурадазде данде кколел ратичӀони, Дагъистан Республикаялда гьезул хӀалтӀи гьоркьоб къотӀизабизе бегьула. Гьединал актал нахъчӀвазе бегьула законалъ чӀезабураб низамалда рекъон.","55. РФ Конститусијасы, дөвләт сәлаһијјәтини ичра етмәси барәдә гәбул едилмиш федерал ганунлар Дағыстан Республикасы әразисиндә там һүгуга маликдир. Дағыстан Республикасында ганунлар РФ Конститусијасы, федерал ганунлара, һүгуг сәнәдләринә әсасән јазылыр вә тәтбиг олунур. РФ сәлаһијјәтиндән кәнар Дағыстан республикасы,ганунларын тәтбиг олунмасы дахил олмагла,там шәкилдә һүгуг тәнзимләнмәсинә, маликдир. Дағыстан Республикасынын әразисиндә, бу маддәнин 1 вә 2 гејдләринә көрә РФ Конститусијасына зидд ганунлар тәтбиг олуна билмәз. Федерал ганунла ујушмајан Дағыстан Республикасында тәтбиг едилән һүгуг сәнәди бу маддәнин 3 гејдинә көрә Дағыстан Республикасынын һүгүг нормалары үстүнлүк тәшкил едир. Бу мадәнин 3 бәндинә көрә Дағыстан Республикасынын ганунларыјла ујушмајан Федерал ганунлар, РФ дөвләт ганунлары Федерал ганунда көстәрилән гајдада тәнзимләнә биләр.","55. Россин Федерацин Конституци а, Россин Федерацехь урхалладарехула, Россин Федерацина а, Россин Федерацин субъекташна а урхалладарехула федеральни законаш нийсса дӀа болх беш ду Дагестан Республикин махкахь. Россин Федерацина а, Дагестан Республикина а цхьаьна урхалладаран хьокъехь Дагестан Республикин федеральни законаш а, цаьрца догӀуш тӀеоьцуш долу законаш а, кхидолу бакъонийн бараман акташ а зорбатуху. Россин Федерацис урхалладаран а, Россин Федерацица цхьаьна урхалладаран а дозанел арахьа Дагестан Республико кхочушдо ша бакъонаш нисъяр, цу юкъадогӀу законаш а, кхидолу бакъонийн барамийн акташ а тӀеэцар. Дагестан Республикин законаш а, кхидолу бакъонийн бараман акташ а хӀокху статьян хьалхарчуй, шолгӀачуй дакъошца нийса а догӀуш тӀеэцначу федеральни законашца цхьаьна ца догӀуш хила йиш яц. Федеральни закон а, хӀокху статьян кхоалгӀа декъаца нийса а догӀуш Дагестан Республико арахецначу бакъонийн бараман акт а цхьаьна ца догӀуш хилахь, Дагестан Республикин бакъонийн бараман акт хуьлу болх беш. Россин Федерацин пачхьалкхан Ӏедалан органийн, хӀокху статьян кхоалгӀа декъаца нийса а ца догӀуш тӀеэцна федеральни законаш а, кхидолу бакъонийн бараман акташ а къовса бакъо ю федеральни законо дӀахӀоттийначу кепехь.","55. Россияла Федерацияла Конституциялизир Россияла Федерациялира илала субъектунанира дарх дурадуркІахъес чедаахъибти баркьудлуми Дагъистан Республикала мер-мусаличир дархьаначи дузахъути сари Федерацияла законти хІясибли гІямрулизир дурадуркІути сари. Россияла Федерацияли ва Дагъистан Республикали дарх дурадуркІути баркьудлумала хІекьлизирти Федерацияла даражала законти дурайути сари ва, илдачи барили, Дагъистан Республикала законти ва нормативла правола цархІилти актани дурайути сари. Россияла Федерацияличи хъарти баркьудлумала дазула дурар ва Россияла Федерацияличил дарх Дагъистан Республикали дурадуркІути баркьудлуми сунела правола хьулчиличир гьунчидиркахъути сари, ил лугӀилизир - законти ва нормативла правола цархӀилти актани кьабулдирнира. Дагъистан Республикала законти ва нормативла правола цархӀилти актани, иш статьяла 1-ибил ва 2-ибил бутӀиначи барили кьабулдарибти Федерацияла законтачи таманнни далдикили диэс гӀягӀнити сари. Федерацияла законна ва иш статьяла 3-ибил бутӀаличи барили дураибси Дагъистан Республикала нормативла правола актла ургаб балхӀебикибдеш бетаахъурли биалли, Дагъистан Республикала нормативла правола акт бузесиуси саби. Иш статьяла 3-ибил бутӀа пикрилизи кахӀесили дураибти Федерацияла законти ва Россияла Федерацияла пачалихъла хӀукуматла органтала цархӀилти нормативла правола актани Федерацияла законни кадизахъурти низам-кьяйдаличил гӀярздарили диэс дирар.","55. Россия Федерацияны Конституциясы къабул этген, Россия Федерация ва ону субъектлери булан чечеген федерал законлар Дагъыстан Республиканы территориясында да туврадан иш гёре. Россия Федерацияны ва Дагъыстан Республиканы бирликде къабул этеген федерал законлары ва олагъа гёре этилеген законлар ва Дагъыстан Республиканы башгъа норма актлары къабул этиле. Россия Федерацияны ихтиярлыгъына гирмейген масъалаланы Дагъыстан Республика чече, шогьар законланы къабул этегенлик де ва башгъа ихтиярлыкъ норма актлар да гире. Законлар ва Дагъыстан Республиканы ихтиярлыкъ норма актлары шу статьяны биринчи ва экинчи бёлюклери къабул этген федерал законлагъа къаршы болма ярамай. Федерал законлар ва Дагъыстан Республиканы ихтиярлыкъ норма актлары, шу статьяны уьчюнчю бёлюгюне гёре бир-бирине къаршы геле буса, Дагъыстан Республиканы ихтиярлыкъ норма актлары ишге гирише. Федерал законлар Россия Федерацияны ва пачалыкъ къурумларыны шу статьяны 3-нчю бёлюгюн бузагъан законлары ва башгъа ихтиярлыкъ норма актлары федерал закон токъташдырылгъан ёрукъда шо ойгъа къаршы чыкъма бола.","55. Аьрасатнал Федерациялул Конституция ва Аьрасатнал Федерециялул бачин буллалими иширттал ва Аьрасатнал Федерациялулгу, Аьрасатнал Федерациялул субъектирдалугу цачӀу бачин буллалими иширттал ва Аьрасатнал Федерациялул ихтиярдал хӀакъираву кьамул дурсса федерал кьанунну Дагъусттан Республикалул территориялий тӀайланна зузиссар. Аьрасатнал Федерациялул бачин буллалими иширттава ва Аьрасатнал Федерациялущал цачӀу Дагъусттан Республикалул бачин буллалими иширттава ливчуну махъ, Дагъусттан Республикалул дачин дайссар цилами ихтиярдал кьарал, миннувунна дагъайссар кьанунну итадакъаву ва цайми ихтиярдал норматив актругу. Дагъусттан Республикалул кьануннугу, ихтиярдал норматив актругу ва статьялул цалчинмур ва кӀилчинмур бутӀуй кӀицӀ дурсса куццуй кьамул дурсса федерал кьануннайн данди дацӀлан къабюхъайссар. Федерал кьанундалул ва ва статьялул шамулчинмур бутӀул кӀицӀ дурсса куццуй Дагъусттан Республикалул рирщусса кьанундалул дянив данди дацӀаву духьурча, Дагъусттан Республикалул ихтиярдал норматив акт ишла дайссар. Ва статьялул шамулчинмур бутӀа лиян бувну, итадаркьусса федерал кьануннугу, Аьрасатнал Федерациялул паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал кьамул дурсса ихтиярдал норматив актирдай рязи бакъашиву федерал кьанундалул кӀицӀ дурсса куццуй ххал дигьин багълагьиссар.","55. Россиядин Федерациядин Конституция ва Россиядин Федерациядин ихтиярда авай месэлайрай ва Россиядин Федерациядинни Россиядин Федерациядин субъектрин ихтиярда саналди жедай месэлайрай Россиядин Федерациядин векилвелериз талукь яз кьабулнавай федеральный законар Дагъустан Республикадин территорияда арада масад авачиз къуватда жеда. Россиядин Федерациядинни Дагъустан Республикадин ихтиярда саналди жедай месэлайрай федеральный законар ва абурал асаслу яз кьабулзавай Дагъустан Республикадин законар ва маса нормативный правовой актар акъудда. Россиядин Федерациядин ихтиярда авай ва Россиядин Федерациядихъ галаз саналди ихтиярда авай месэлайрик акат тийизвай месэлайрай Дагъустан Республикади месэлаяр вичи правовой жигьетдай къайдадик кутада, гьа гьисабдай законар ва маса нормативный правовой актар кьабулда. Дагъустан Республикадин законар ва маса нормативный правовой актар и статьядин сад ва кьвед лагьай паярал асаслу яз кьабулнавай федеральный законриз акси атун лазим туш. Федеральный закон ва и статьядин пуд лагьай паюнал асаслу яз акъуднавай Дагъустан Республикадин нормативный правовой акт чеб-чпиз акси атай чӀавуз Дагъустан Республикадин нормативный правовой акт къуватда жеда. И статьядин пуд лагьай пай чӀурун яз акъуднавай федеральный законрилай ва Россиядин Федерациядин государстводин властдин органрин маса нормативный правовой актарилай федеральный закондалди тайинарнавай къайдада арза ийиз жеда.","55. Россия Федерациясы эм Россия Федерациясынынъ юритуьв предметлери алынганлар эм Россия Федерациясынынъ эм Россия Федерациясынынъ эм Россия Федерациясынынъ субъектлерининъ биргелесип юритуьв предметлери бойынша полномочиесининъ федераллык законлары Дагыстан Республикасынынъ территориясында тувдырады. Россия Федерациясын эм Дагыстан Республикасын биргелесип юритуьв бойынша федераллык законлар эм олар ман келисли болып алынатаган законлары эм Россия Федерациясынынъ баскалай нормативлик ыхтыярлык актлары баспаланадылар. Россия Федерациясынынъ юритуьв тысындагы эм Россия Федерациясы ман косылып юритуьв тысында Дагыстан Республикасы оьзининъ байыр ыхтыярлыгын регулировать этеди, алынган законларды эм баскалай нормативли ыхтыярларын косып. Дагыстан Республикасынынъ законлары эм баскалай нормативлик ыхтыярлык актлары сосы статьядынъ биринши эм экинши кесеги мен келисип алынган федераллык законына карсы болмага болмайды. Сосы статьядынъ уьшинши кесегине келисли болып, баспаланган федераллык закон эм Дагыстан Республикасынынъ нормативлик ыхтыяр акты ара карсылык болганда Дагыстан Республикасынынъ нормативлик акты аьрекетлейди. Сосы статьядынъ уьшинши кесегин бузып баспаланган федераллык законлары эм Россия Федерациясынынъ патшалык властининъ органларынынъ баскалай нормативлик актлары федераллык закон ман токтастырылган йорыкта эрисуьвге аькелмеге болады.","55. Россиядид Федерациедид Конституцие ва кьабыл гьыгыр ад Россиядид Федерацие выгынид ва гьадид векилвалдыбыр меселемыхьван сытӀана йыгынид, Россядид Федерацие не гьадид субъектбыр, федорал законмыра бегьемне гвалах ваъара Дагъыстан Республикади ки. Россиядид Федерациедид не Дагъыстан Республикадид арад гвалахбыр сытӀана йыгынид бадана игьйере федерал законбыр ва гьамыла асыллыд законбыр на мадды норматив правомыд актбыр Дагъыстан Республикадид. Россиядид Федерациедид арад гвалахмыйк кидишне ки ва гьад гвалахбыр сытӀана гыргад гедене ки Дагъыстан Республикадире кьула гыргара джуды, хусуси праводид дуьзгуьнвалды ва гьадихьван кине кьабыл гьаъара джуды законбыр на мадды праводид актбыр. Законбыр ва мадды норматив праводид актбыр, Дагъыстан Республикадид, мысна хӀакси руъуд диш федерал законмыс, кьабыл гьыгыр ад разиваӀлихьван сахьусды на кьваӀдхьусды хӀиссемыс ми статьядид. Эгер неразивалды вишихьуна федерал закондид не Дагъыстан Республикадид норматив праводид актад арыди, игьйийр ад хьибыдхьусды хӀиссидихьван разине, ми статьядид, гвалах ваъара норматив праводид актара Дагъыстан Республикадид. Федерал законбыр на мадды норматив актбыр, Россиядид Федерациедид Девлитдид хӀукумдид тешкилатмыд, игьйийр ад разине хьибыдхьусды хӀиссидыхьван ми статьядид, хьуъ геетӀес йикиси федерал закондид гьакьакьван.","55. Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз ва Урусатдин Федерацияйин субъектар кӀули гъабхбан гьякьнаан кьабул дапӀнайи Урусатдин Федерацияйин федералин къанунариз Дагъустан Республикайин жилиин саб вуйи гьяракат а. Урусатдин Федерация ва Дагъустан Республика сатӀландин кӀули гъахбаан Урусатдин Федерацияйи къанунар тӀаъбан бинйир адагъуру, хьа Дагъустан Республикайи къанунар ва жюрбежюр жара ихтиярарин нормативвалин актар кьабул апӀуру. Урусатдин Федерация кӀули гъабхбахъди ва Урусатдин Федерацияйихъди Дагъустан Республикайи сатӀланди вуйи ляхнар кӀули гъахбалан гъайри вуйи меселийиран Дагъустан Республикайин чав чаланди ихтиярар кьайдайиз хпан меселийр кӀули гъахуру, гьюкмар (къанунар) ва жюрбежюр жара нормативвалин актар кьабул апӀувалра кади. Гьюкмар (къанунар) ва Дагъустан Республикайин нормативвалин ихтиярарин актар федералин къанунариз аьксидар духьну ккундар, гьаму маддайин сабпи ва кьюбпи паярихъди тялукь вуди кьабул гъапӀдар. Эгер федералин къанундин ва Дагъустан Республикайин нормативвалин актнан (гьаму маддайин шубубпи пайназ асас духьну кьабул гъапӀдарин) арайиъ къаршувал ади гъабшиш, гьадму гьялатнаъ Дагъустан Республикайин нормативвалин ихтиярарин акт гьяракатнаъ убчӀвуру. Дагъустан Республикайин суверенный ихтиярариз ва метлебариз къаршуди гьюру Урусатдин Федерацияйин Федералин къанунар ва жюрбежюр жара ихтиярарин актар гьяракатнаъ учӀвбан ляхин Дагъустан Республикайихьан чан жилиин дебккуз шулу. Гьадму актариз къанундиъ улупнайи саягъниинди наразивал улупуз шулу. Урусатдин Федерацияйин государственнойин гьюкмин органарин федеральный къанунар ва жюрбежюр жара ихтиярарин актар, гьаму маддайин шубубпи пайназ акьсивал ади адагьнуш, федеральный къанундиъ тасдикь дапӀнайи кьайдайиз асас духьну гьюжатнаъ учӀвуз шулу.","55. Россие Федерациейна Конституцие, Россие Федерацие идаара гьавъийс хъетӀан ва Россие Федерациейн, Россие Федерацие ва Россие Федерациейн субъектбы санад идаара гьаъийни салаагьуййетбышди гьакӀее кьабыл гьаъийн федерал кьаанунбы, Дагъыстанни торпагъыл бадал дехьа ишлемишехьенбы. Россие Федерацие ва Дагъыстан РеспубликӀа санаб идаара гьавъийни гьакӀее федерал кьаанунбы хъигьеечӀе ва чис сикӀыд кьабыл гьаъийн Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы ва медын нормативыс хъодкуда хъооӀн гьуӀкьукьун кьарарбы чап эхьенбы. Россие Федерацие идаара вухьайл илдивку ва Россие Федерациейка сана са джигее идаара вухьайс сикӀы кьаанунбы ва медын нормативыс хъодкуда хъооӀн гьуӀкьукьун кьарарбыд кьабыл гьаъий джахъа аъы, Дагъыстан РеспубликӀайн чин гьуӀкьукьука идаара гьавъий кьайдеехъа адаччен. Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы ва медын нормативыс хъодкуда хъооӀн гьуӀкьукьун кьарарбы гьайни маддаӀйни цӀетдийни ва кьоӀдъэсди гьыӀссайс сикӀы кьабыл гьаъийни федерал кьаанунбышыс хъодкуда хъидялес мумкум дешынбы. Федерал кьаануний гьайни маддаӀйни хьейибъэсди гьыссайс сикӀы кьабыл гьавъуна Дагъыстан РеспубликӀайна нормативыс хъобкуба хъооӀна гьуӀкьукьна кьарар сана-санчыс хъобкуба хъидябийнкъаӀ, Дагъыстан РеспубликӀайна нормативыс хъобкуба хъооӀна гьуӀкьукьна кьарар ишеехъа илгъоочӀе. Россие Федерациейни девлет гьаакимиййет органбышын федерал кьаанунбы ва медын нормативыс хъодкуда хъооӀн гьуӀкьукьун кьарарбы, гьайни маддаӀйни хьейибъэсди гьыссайс аӀмаӀл гьидяъы майдамахъа хъыгьаъийнкъаӀ, федерал кьаанунун хъыгьавгьийни кьайдайка сана кьабыл гьидяъас мумкум водунбы."
"56. Республика Дагестан имеет право на осуществление международных и внешнеэкономических связей в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральными законами и Конституцией Республики Дагестан.","56. Дагъустан Республикис эхтияр ая международный ва внешне-экономический алакъаяр хас Российин Федерацин Конституцил, федеральный къанунрил, Дагъустан Республикин Конституцил Іамал акьуна.","56. Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, федералиял законазда ва Дагъистан Республикаялъул Конституциялда дандекколеб куцалда, Дагъистан Республикаялъул ихтияр букӀуна халкъазда гьоркьосел ва къватӀисел экономикиял бухьенал тӀуразаризе.","56. Дағыстан Республикасы РФ Конститусијасынын ганунларына, федерал ганунлара, ДР Конститусијасына әсасән бәјнәлхалг сазишләр, игтисади разылыглар гурмасы һүгугуна маликдир.","56. Дагестан Республикин бакъо ю дуьненаюкъара а, арахьа экономикин а зӀенаш тасар кхочушдан Россин Федерацин Конституцица, федеральни законашца, Дагестан Республикин Конституцица нийса а догӀуш.","56. Дагъистан Республикалис, Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи ва Дагъистан Республикала Конституцияличи барили, дурала улкначил экономикала шайчирти бархбасуни дузахъес ихтияр лебси саби.","56. Дагъыстан Республиканы Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законларына гёре ва Дагъыстан Республиканы Конституциясына гёре халкъара ва тыш экономика байлавлукълар тутмагъа ихтияры бар.","56. Дагъусттан Республикалухь ихтияр дуссар Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул, федерал кьануннал ва Дагъусттан Республикалул Конституциялул кӀицӀ дурсса куццуй дунияллул дянивсса ва кьатӀалищалсса экономикийсса дахӀавуртту дуллан.","56. Дагъустан Республикадихъ Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал ва Дагъустан Республикадин Конституциядал асаслу яз международный ва къецепатан экономический алакъаяр кьилиз акъуддай ихтияр ава.","56. Дагыстан Республикасы Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлар ман эм Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман келисли халклар ара эм тыскы экономикалык байланысларын эндирмеге ыхтыярлы болады.","56. Дагъыстан Республикадис ихдияр а китӀес бейнелхалкъ ва хариджи экономикадид арабыр, Россиядид Федерациедид Конституциедире, федерал закондире ва Дагъыстан Республикадид Конституциедире ягъаӀад кал.","56. Дагъустан Республикайиз вари дюньяйин халкъарин ва чӀат терефнан экономикайин аьлакъийр жара государствйирихъди аьлакъийриъ Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиъ, федеральный гьюкмариъ (къанунариъ) ва Дагъустан Республикайин Конституцияйиъ улупнайи саягъниинди учӀвуз ихтияр а.","56. Дагъыстан РеспубликӀайхъа, Россие Федерациейни Конституциейс, федерал кьаанунбышыс ва Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс сикӀы, бейнаӀлхалкъ ва оӀлкайни адын экономикӀайн аӀлаакьабы ишеехъа алгъагъас гьуӀкьукь вобна."
"57. Территория Республики Дагестан едина, ее границы не могут быть изменены без волеизъявления многонационального народа Республики Дагестан. Республика Дагестан самостоятельно решает вопросы административно- территориального устройства республики. Порядок решения вопросов административно-территориального устройства определяется законом Республики Дагестан. Административно-территориальными единицами республиканского значения являются: районы: Агульский, Акушинский, Ахвахский, Ахтынский, Бабаюртовский, Ботлихский, Буйнакский, Гергебильский, Гумбетовский, Гунибский, Дахадаевский, Дербентский, Докузпаринский, Казбековский, Кайтагский, Карабудахкентский, Каякентский, Кизилюртовский, Кизлярский, Кулинский, Кумторкалинский, Курахский, Лакский, Левашинский, Магарамкентский, Новолакский, Ногайский, Рутульский, Сергокалинский, Сулейман-Стальский, Табасаранский, Тарумовский, Тляратинский, Унцукульский, Хасавюртовский, Хивский, Хунзахский, Цумадинский, Цунтинский (с Бежтинским участком в его составе), Чародинский, Шамильский; города: Махачкала, Буйнакск, Дагестанские Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Кизилюрт, Кизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагъустан Республикин джилар сад э, гин серхІетар дегиш акьуб лазим дава, Дагъустан Республикин парамилмнтарин халкьдин къаст адавай. Дагъустан Республикики кІилди хІал акъая административно-территориальный дуьхьес акьубан суалар республикин. Суалар хІял акъайде къайда административно-территориальный тешкил акьуба Дагъустан Республикин закони тайин акъая. Административно-территориальный уьлчмеяр республикин метлеб айе: Районар: Агульский, Акушинский, Ахвахский, Ахтынский, Бабаюртовский, Ботлихский, Буйнакский, Гергебельский, Гумбетовский, Гунибский, Дахадаевский, Дербентский, Докъузпаринский, Казбековский, Къайтагский, Къарабудахкентский, Къаякентский, Кизилюртовский, Кизлярский, Кулинский, Кумторкалинский, Курахский, Лакский, Левашинский, Магарамкентский, Новолакский, Ногайский, Рутульский, Сергокалинский, Сулейман-Стальский, Табасаранский, Торумовский, Тляратинский, Унцукульский, Хасавюртовский, Хивский, Хунзахский, Цумадинский, Цунтинский (Бештинский участокра кей), Чородинский, Шамильский. Шегьерар: МахІачкъала, Буйнакс, Дагестанские огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Кизилюрт, Кизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагъистан Республикаялъул тӀолабго гӀатӀилъи цогояб буго, гьелъул статус ва гӀорхъаби хисизаризе бегьула гӀицӀго Дагъистаналъул гӀемермиллатазулаб халкъалъул тӀалабалда рекъон. Дагъистан Республикаялъ жибго жиндаго чӀун тӀуразарула республикаялъул административиябгун ракьалъул гӀуцӀиялъул суалал. Административиябгун ракьалъул гӀуцӀиялъул низамалъул суалал тӀуразарула республикаялъул законазда рекьон. Административиябгун территориялиял единицабильун, – республикаялъулаб кӀваралъул бакӀаллъун ккола районал: Агул, Ахты, Бабаюрт, Ботлихъ, Гумбет, Дербент, Догьузпара, Дахадаев, Казбек, Кули, Курах, Лак, Лаваши, МахӀарамкент, Ногъай, Рутул, Сергохъала, Сулейман-Стальский, Табасаран, Тарумовка, Унсоколо, ЛъаратӀа, Хасавюрт, Хив, Хунзахъ, Гъуниб, ХьаргӀаби, ГӀахъуша, ГӀахъвахъ, ЦӀумада, ЦӀунтӀа (БежтӀа участкагун цадахъ), ЧӀарада, Шамил; шагьарал: МахӀачхъала, Буйнахъск, Дагъистаналъул Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Гъизилюрт, Гъизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дағыстан Республикасынын әразиси сарсылмаздыр, онун сәрһәди Дағыстан халгларынын разылығы олмадан дәјишә билмәз. Дағыстан Республикасы ичра-һакимијјәт гурулушуну сәрбәст шәкилдә һәјата кечирир. Ичра- һакимијјәт мәсәләләри Дағыстан Республикасынын гануну илә мүәјјән едилир. Республика мигјаслы ичра-һакимијјәт ваһидләри бунлардыр: Агул рајону, Ахвах рајону, Ахты рајону, Бабајурт рајону, Ботлих рајону, Бујнакски рајону, Керкебил рајону, Кумбетов рајону, Куниб рајону, Дахадајев рајону, Дәрбәнд рајону, Доггузпара рајону, Казбеков рајону, Гајтаг рајону, Гарабудагкәнд рајону, Гајакәнд рајону, Гызылјурд рајону, Гызлјар рајону, Гули рајону, Кумторкала рајону, Гурах рајону, Лак рајону, Леваши рајону, Мәһәррәмкәнд рајону, Новолак рајону, Ноғај рајону, Ругул рајону, Сергокала рајону, Сүлејман Стал рајону, Табасаран рајону, Тарумов рајону, Тлјарата рајону, Унсукул рајону, Хасавјурд рајону, Хив рајону, Хунзах рајону, Сумада рајону, Сунти рајону (Бежта саһәси дахил олмагла), Чарода рајону, Шамил рајону. Шәһәрләр: Маһачгала, Бујнакск, Дагестанскије Огни, Дәрбәнд, Избербаш,Каспијск, Гызылјурд, Гызлјар, Хасавјурд, Јужно-Сухокумск.","57. Дагестан Республикин мохк цхьаалла йолуш бу, цуьнан дозанаш хийца бакъо яц Дагестан Республикин дукха къаьмнех долчу халкъан лаамза. Дагестан Республико ша къастадо республикин административни - мехкан дӀахӀоттаман хаттарш. Административни - мехкан дӀахӀоттаман хаттарш къасторан кеп билгалйоккху Дагестан Республикин законо. Административни - мехкан республикин тӀегӀанехь дакъош ду: районаш: Агульский, Акушинский, Ахвахский, Ахтынский, Бабаюртовский, Ботлихский, Буйнакский, Гергебильский, Гумбетовский, Гунибский, Дахадаевский, Дербентский, Докузпаринский, Казбековский, Кайтагский, Карабудахкентский, Каякентский, Кизилюртовский, Кизлярский, Кулинский, Кумторкалинский, Курахский, Лакский, Левашинский, Магарамкентский, Новолакский, Ногайский, Рутульский, Сергокалинский, Сулейман-Стальский, Табасаранский, Тарумовский, Тляратинский, Унцукульский, Хасавюртовский, Хивский, Хунзахский, Цумадинский, Цунтинский (Бежтинскидакъа ду цу юкъахь), Чародинский, Шамильский; гӀаланаш: Махачкала, Дагестанские Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Кизилюрт, Кизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагъистан Республикала мер-муса абзурти сари, илала дазурби Дагъистан Республикала дахъал миллатунар халкьла ихтияр агарли дарсдарес асубируси ахӀен. Дагъистан Республикали сунела административный - мер-мусала кабизла масъулти хъархӀерагарли ирзути сари. Административный - мер-муса хӀясибси кабизла масъулти ирзнила низам-кьяйда Дагъистан Республикала законничил белгидирути сари. Республикала кьадрила административный - мер-мусала кабизуни сари: районти: Агъулла, Ахъушала, Ахвахла, Ахтила, Бабаюртла, Ботлихла, Буйнакъскла, Хьаргабла, Гумбетла, Гъунибла, Дахадаевла, Дербентла, Дакъузпарала, Казбековла, Хайдакъла, Къарабудагъкентла, Къаякентла, Къизилюртла, Къизларла, Кулила, Кумторкъалала, Курахла, Лакла, Лавашала, МяхӀярамкентла, Новолакла, Ногъайла, Рутулла, Сергокъалала, Сулайбан-Стальский, Табасаранна, Тарумовкала, Унцукулла, Хасавюртла, Хивла, Хунзахла, ЦӀумадала, ЦӀунтӀила, (илизи кабурхуси Бежтала участокра бархли), ЧӀярадала, Шамилла; Шагьурти: МяхӀячкъала, Буйнакъск, Дагестанские Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Къизилюрт, Къизлар, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагъыстан Республиканы территориясы бир, ону дазулары Дагъыстан Республиканы кёп миллетли халкъыны разилиги булан тюгюл эсе алышынма болмай. Дагъыстан Республика административ-территория къурулуш масъалаларын оьзю чече. Административ-территорияланы масъалаларын чечив низамы Дагъыстан Республиканы закону булан белгилене. Республика маънадагъы административ-территориялар гьисапланагъан районлар: Агул, Акъуша, Ахвах, Ахты, Бабаюрт, Ботлих, Буйнакск, Гергебил, Гумбет, Гуниб, Дахадаев, Дербент, Докъузпара, Къазбек, Гьайдакъ, Къарабудагъкент, Къаягент, Къызылюрт, Къызлар, Кули, Хумторкъали, Курах, Лак, Лаваша, Магьарамкент, Новолак, Ногъай, Рутул, Сергокъала, Сулейман-Стальск, Табасаран, Тарумов, Тлярата, Унцукул, Хасавюрт, Хив, Хунзах, Цумада, Цунта (ону составына гиреген Бежта участка булан), Чарода, Шамил; шагьарлар: Магьачкъала, Буйнакск, Дагестанские Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Къызылюрт, Къызлар, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагъусттан Республикалул территория цассар, ганил дазурду Дагъусттан Республикалул чӀяву миллатирттая сакин хьусса халкьуннал биялийну дакъасса даххана дан къашайссар. Дагъусттан Республикалул цила хӀукмулийну щаллу байссар административ-территориялул сакиншинналул масъалартту. Административ-территориялул сакиншинналул масъалартту щаллу байссар Дагъусттан Республикалул кьанундалийну. Дагъусттан Республикалул республикан агьамшиву дусса цацинну хьанахьисса районну: Агъуллал, Ахвахуллал, Ахтиял, Ахъушиял, Бабаюртуллал, Ботлихуллал, Буйнакскаллал, Гергебиллал, Гумбетуллал, Гуниннал, Дахадаевуллал, Дербентуллал, Докъузпариллал, Казбековуллал, Ккуллал, Къайтагъуллал, Къарабудагькантуллал, Къаякантуллал, Къизилюртуллал, Къизлярдал, Къумтуркъалаллал, Къурагьиял, Лаващуллал, Лакрал, МахӀарамкантуллал, Нугъайннал, РутӀуллал, Сергокъалаллал, Сулейман-Стальскийл, Табасараннал, Тарумовуллал, ТляратӀуллал, УнцукӀуллал, Хасавюртуллал, Хивуллал, Хунзахъиял, ЦӀумадиял, ЦӀунтӀиннал (цивун духлахисса БижтӀиял участка хӀалану), ЦӀусса Лакрал, ЧӀарадиял, Шамиллул; мукунма шагьрурду: МахӀачкъала, Буйнакск, Дагестанские Огни, Дарбант, Избербаш, Каспийск, Къизилюрт, Къизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагъустан Республикадин территория сад я, адан сергьятар Дагъустан Республикадин гзаф миллетрин векилрикай ибарат халкьдин къаст чир тахьанмаз дегишариз жедач. Республикадин административно-территориальный къурулушдин месэлаяр Дагъустан Республикади кьилди вичи гьялда. Административно-территориальный къурулушдин месэлаяр гьялунин къайда Дагъустан Республикадин закондалди тайинарда. Республикадин метлеб авай административно-территориальный уьлчмеяр ихьтинбур я: районар: Агъул, Акуша, Ахвах, Ахцегь, Бабаюрт, Ботлих, Буйнакский, Гергебил, Гумбет, Гуниб, Дахадаев, Дербент, Докъузпара, Казбек, Къайтагъ, Къарабудахкент, Къаякент, Къизилюрт, Къизляр, Къули, Къумторкъала, Кьурагь, Лак, Леваша, Мегьарамдхуьруьн, Новолак, Ногъай, Рутул, Сергокъала, Сулейман-Стальский, Табасаран, Тарумовский, Тлярата, Унцукул, Хасавюрт, Хив, Хунзах, ЦӀумада, ЦӀунти (адак квай Бежтадин участокни галаз), Чарода, Шамильский; шегьерар: Махачкала, Буйнакск, Дагъустандин Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Къизилюрт, Къизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагыстан Республикасынынъ территориясы бир, онынъ межелери Дагыстан Республикасынынъ коьп миллетли халкы эркин коьрсетпей турып, туьрленмеге болмайды. Республикадынъ административлик-территориялык курылыс соравларын Дагыстан Республикасы оьз алдына шешеди. Дагыстан Республикасынынъ административлик-территориялык курылысынынъ соравларын шешуьв йорыгы Дагыстан Республикасынынъ законы ман токтастырылады. Республикалык маьнеси болган административлик-территориялык кесеклери боладылар: Районлар: Агуль, Акуша, Ахвах, Ахты, Бабаюрт, Ботлих, Буйнакск, Гергебиль, Гумбет, Гуниб, Дахадаев, Дербент, Докузпара, Казбек, Кайтаг, Карабудахкент, Каякент, Кызылюрт, Кызлар, Кули, Кумторкала, Курах, Лак, Леваши, Магарамкент, Новолак, Ногай, Рутул, Сергокала, Сулейман-Сталь, Табарасан, Тарумов, Тлярата, Унцукуль, Хасавюрт, Хив, Хунзах, Цумада, Цунти, (онынъ составында Бежта участогы), Чарода, Шамиль; Калалар: Махачкала, Буйнакск, Дагыстан Отлары, Избербаш, Каспийск, Кызылюрт, Кызлар, Хасавюрт, Алды-Сухокумск.","57. Дагъыстан Республикадид накьв са виъи, гьадид сархӀатбыр дегиш гьаъас руъуд диш, Дагъыстан Республикадид, балад миллетмыд халкъдид разивалды дживщихьуна. Дагъыстан Республикадире джуды джу гьаӀал гьаъад йиъи накьумыд на админстрациемыд меселебыр. Накьумыд на админстрациемыд меселебыр гьаӀл гьаъад къайдабыр эгьелъед йиъи Дагъыстан Республикадид закондире. Республикадик кид административ ер-юртбыр йиъи: районбыр: Агъул, Ахъуша, Ахвах, Ахты, Бабаюрт, Ботлих, Буйнакск, Гергебиль Гумбет, Гуниб, Дахадаев, Дербент, Докъузпара, Казбеков, Кайтаг, Карабудахкент, Каякент, Кизилюрт, Кизляр, Кули, Кумторкала, Курах, Лак, Леваши, Магарамкент, Новолак, Ногай, Рутул, Сергокала, СтӀал-Сулейман, Табасаран, Тарумовка, Тлярата, Унцукул, Хасавюрт, Хив, Хунзах, Цумада, Цунта, (Бежта участок кине) ЧӀарода, Шамиль. Шегьербыр: Махачкала, Буйнакск, Дагестанские огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Кизилюрт, Кизляр, Хасавюрт, Южносухокумск.","57. Дагъустан Республикайин жил ялгъузуб ву, дидин ихтиярар ва сяргьятар гизаф миллетарикан ибарат вуйи Дагъустан Республикайин халкъдин разивал адарди дигиш апӀуз шулдар. Дагъустан Республикайи чан республикайин административный ва жилин къурулушдин меселийр чан кӀул’инди гьял апӀуру. Административный ва жилин къурулушдин гьякьнаан вуйи меселийр гьял апӀбан кьайда Дагъустан Республикайин гьюкмиъ (къанундиъ) улупуру. Республикайин метлеб айи административно-территориальный единицйир гьамрар ву: районар: Агъул, Ахъуша, Ахвах, Ахты, Бабаюрт, Ботлих, Буйнакский, Гергебиль, Гумбетовский, Гуниб, Дахадаевский, Дербент, Докъузпара, Казбековский, Къяйтагъ, Къарабудахкент, Къяякент, Къизилюрт, Къизляр, Кули, Кумторкъала, Къурагъ, Лак, Леваши, Мягьярамкент, Новолак, Ногъай, Рутул, Сергокъала, Сулейман-Стальский, Табасаран, Тарумовский, Тлярата, Унцукул, Хасавюрт, Хив, Хунзах, ЦӀумада, ЦӀунтӀа (дидин дахилнаъ ади Бежтайин участок), ЧӀарода, Шамилин районар; шагьрар: Мягьячгъала, Буйнакск, Дагъустандин Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Къизилюрт, Къизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск.","57. Дагъыстан РеспубликӀайна торпагъ садибба воб, манчын сергьадбы, геед миллетбынани Дагъыстан РеспубликӀайни халкьына аӀрзу девхьа, бадалхьес мумкум дешда. Дагъыстан РеспубликӀайн, чини торпагъбышын администрациебышеехъа битӀал гъаъийн масалебы, чиледъалхъа джигайлхъа гьихьар гъаъа. Торпагъбышын администрациебышеехъа битӀал гъаъийни масалебышын джигайлхъа гьихьар гъаъий Дагъыстан РеспубликӀайни кьаануныка сана ээхье. РеспубликӀайл гьыӀсаб ээхьен, торпагъбы администрациебышеехъа битӀал гъаъийнкъа тешкил ыхьайн районбы авудунбы вод: районбы: Агульбышын, Акушайн, Ахвахын, Ахтахьан, Бабаюртын, Ботлихын, Буйнаксын, Гергебилын, Гумбетовын, Гунибын, Дахадаевын, Дербентин, Докузпарайн, Казбековын, Кайтагын, Карабудахкентин, Каякентин, Кизилюртын, Кизлярын, Кулийн, Кумторкалаин, Курахын, Лакбышын, Левашайн, Магарамкентин, Новолакын, Ногайбышын, Рутульбышын, Сергокалайн, Сулейман-Стальскиййн, Табасаранын, Тарумовын, Тляратайн, Унцукульун, Хасавюртын, Хивын, Хунзахын, Цумадайн, ЦӀунтӀайн (Бежтайна торпагъыб чил аливку), ЧӀаӀродайн, Шамилын; шагьарбы: МаӀгьаӀчкъала, Буйнакск, Дагестанские Огни, Дербент, Избербаш, Каспийск, Кизилюрт, Кизляр, Хасавюрт, Южно-Сухокумск."
58. Статус Республики Дагестан может быть изменен по взаимному согласию Российской Федерации и Республики Дагестан в соответствии с федеральным конституционным законом.,58. Дагъустан Республикин статус дегиш акьас хьасе Іу багунра разигІвел ай: Российский Федерацин ва Дагъустан Республикин федерацин конституцин къанунрал Іамал акьуна.,"58. Дагъистан Республикаялъул статус хисизабизе бегьула, Россиялъул Федерациялда ва Дагъистан Республикаялда жидедаго гьоркьосеб разилъиялдалъун федералияб конституциялъулаб законалда дандрекьон кколеб куцалда.","58. Дағыстан Республикасынын статусу Русија Федерасијасы вә Дағыстан Республикасы арасында олан разылыгла, федерал Конститусија ганунларына әсасән дәјишилә биләр.","58. Дагестан Республикин статус хийца тарло Россин Федерацин а, Дагестан Республикин а цхьабарт хиларца федеральни конституционни законца нийса а догӀуш.","58. Дагъистан Республикала аги, Федерацияла Конституцияла даражала законничи барили, Россияла Федерацияла ва Дагъистан Республикала кӀелра шалила кьабулдешличил барсбарили биэс бирар.",58. Дагъыстан Республиканы статусу Россия Федерацияны ва Дагъыстан Республиканы бирликдеги разилигине гёре федерал конституция закон булан алышынма бола.,58. Дагъусттан Республикалул статус даххана дан шайссар Аьрасатнал Федерациялул ва Дагъусттан Республикалул кӀинниллагу рязишинналийну Конституциялул федерал кьанундалул кӀицӀ дурсса куццуй.,58. Дагъустан Республикадин статус федеральный конституционный закондал асаслу яз Россиядин Федерациядинни Дагъустан Республикадин кьве терефдинни меслятдалди дегишариз жеда.,"58. Дагыстан Республикасынынъ статусы федераллык конституция законы ман келисли болып, Россия Федерациясынынъ эм Дагыстан Республикасынынъ бирлесип разылыгы бойынша туьрленмеге болады.","58. Дагъыстан Республикадид статус дегиш гьаъас муьмкин а Россиядид Федерациедид не Дагъыстан Республикадид разивалыхьван, федерал закондире ягъаӀд кал.",58. Дагъустан Республикйин статус Урусатдин Федерацияйин ва Дагъустан Республикайин терефариан разивал ади федеральный конституцияйин къанундиз (гьюкмиз) асас духьну дигиш апӀуз шулу.,"58. Дагъыстан РеспубликӀайн статус, федерал Конституциейни кьаануныс сикӀы, Российе Федерацие ва Дагъыстан РеспубликӀа джувабылхъа хьабийка сана бадалхьес мумкум вобна."
ГЛАВА 4. НАРОДНОЕ СОБРАНИЕ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН,4-ПУ ГЛАВА. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКИН ХАЛКЬДИН СОБРАНИЕ,УНКЪАБИЛЕБ БЕТӀЕР. ДАГЪИСТАНАЛЪУЛ РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ ХАЛКЪИЯБ СОБРАНИЕ,БӨЛМӘ 4. ДАҒЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ХАЛГ МӘЧЛИСИ,4 КОРТА. ДАГЕСТАН РЕСПУБЛИКИН ХАЛКЪАН ГУЛАМ,БЕКӀ 4. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЛА ХАЛКЬЛА СОБРАНИЕ,4 БАШ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАНЫ ХАЛКЪ ЖЫЙЫНЫ,4-МУР БАКӀ. ДАГЪУСТТАН РЕСПУБЛИКАЛУЛ ХАЛКЬУННАЛ МАЖЛИС,4-КЪИИЛ. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАДИН ХАЛКЬДИН СОБРАНИЕ,4-НШИ БАСЫ. ДАГЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЪ ХАЛК ЙЫЙЫНЫ,4 КЪУЛ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАДИД ХАЛКЪДИД ИДЖЛАС,4-ПИ КІУЛ. ХАЛКЬДИН СОБРАНИЕ,ФАСИЛ 4. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКӀАЙНА ХАЛКЬНА МАДЖЛИС
59. Народное Собрание - парламент Республики Дагестан - является постоянно действующим законодательным (представительным) органом государственной власти Республики Дагестан.,59. Халкьдин Собрание-Дагъустан Республикин парламент-гьамиша кардик кейе законодательный (вакилгӀвелин) хӀукуматин Дагъустан Республикин властин орган э.,59. Халкъияб Собрание – Дагъистан Республикаялъул парламент ккола кидаго хӀалтӀулеб Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулаб власталъул законал рахъулеб вакиллъиялъул органлъун.,"59. Халг мәчлиси – Дағыстан Республикасынын парламентидир, фасиләсиз фәалијјәт ҝөстәрән Дағыстан дөвләт ганунвериҹи органыдыр.",59. Халкъан Гулам – Дагестан Республикин парламент – даим болх беш йолу законаш кхолларан (векалийн) орган ю Дагестан Республикин пачхьалкхан Ӏедалан.,"59. Дагъистан Республикала Халкьла Собрание – Дагъистан Республикала парламент пачалихъла хӀукуматла даим бузуси, законти дурайуси (вакилдешла) орган саби.",59. Дагъыстан Республиканы парламенти – Халкъ Жыйыны Дагъыстан Республиканы пачалыкъ гьакимлик къурумуну даим ишлейген закон яратывчу (вакиллик) къуруму гьисаплана.,59. Халкьуннал Мажлис – Дагъусттан Республикалул парламент – Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал хӀакимлугърал даиман зузисса кьанунну итадакъайсса (вакилсса) органни.,59. Халкьдин Собрание - Дагъустан Республикадин парламент - Дагъустан Республикадин государстводин властдин датӀана кардик жедай законар акъуддай (векилвалдай) орган я.,59. Халк Йыйыны – Дагыстан Республикасынынъ парламенти Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ аьр дайым аьрекет этетаган закон болдырувшы (коьрсетуьвши) органы болады.,"59. Дагъыстан Республикадид парламентХалкъдид Иджлас виъи, закон кьула выгыргад (векилваӀлид) тешкилат Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид хӀукумдид.",59. Халкьдин Собрание – Дагъустан Республикайин парламент – Дагъустан Республикайин гьарган гьяракатнаъ айи къанунвалин (вакилвалин) ва государствойин гьюкмин къанунар адагъру орган ву.,59. Халкьна Маджлис — Дагъыстан РеспубликӀайн парламент — Дагъыстан РеспубликӀайни девлетни гьоӀкууматын гьамбашийсын кьаанун гьоолен орган вод.
60. Народное Собрание Республики Дагестан состоит из 90 депутатов. Народное Собрание Республики Дагестан избирается сроком на пять лет. Порядок избрания депутатов Народного Собрания Республики Дагестан определяется законом Республики Дагестан.,60. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание 90 депутатикас хьая. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание гӀаттвайфе 5-исан вахтуналди. Депутатар сечки акьайде къайда Дагъустан Республикин законилди тайин акьяя.,60. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собрание гӀуцӀула 90 депутатасдасан. (ДРялъул Законалъул редакциялда 03.11.2010 сон №59). Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собрание бищула щуго соналъул болжалалъе. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатал рищиялъул низам чӀезабула Дагъистан Республикаялъул законалъ. (ДРялъул Законалъул редакциялда 03.02.2009 сон №4).,60. Дағыстан Республикасынын Халг мәчлиси 90 депутатдан ибарәтдир (Дағыстан республикасы 03.11.2010.№59 әсасән). Халг мәчлиси 5 ил мүддәтинә сечилир. Депутатларын сечилмә гајдалары Дағыстан Республикасынын гануну илә мүәјјән едилир. (Дағыстан республикасынын гануну һиссә 2 03.02.2009 N 4).,60. Дагестан Республикин Халкъан Гуламна юкъавогӀу 90 депутат. Дагестан Республикин Халкъан Гулам пхеа шарна хоржу. Дагестан Республикин Халкъан Гуламе депутаташ харжаран къепе билгалайоккху Дагестан Республикин законо.,60. Дагъистан Республикала Халкьла Собрание 72 депутатлизибад цалабикибси саби. Дагъистан Республикала Халкьла Собрание авал дусла заманалис биркӀуси саби. Дагъистан Республикала Халкьла Собраниела депутатуни биркӀинила низам-кьяйда Дагъистан Республикала законничил белгидирути сари.,60. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынын да 72 депутат бар. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны 4 йыл болжалгъа сайлана. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатлары сайланагъан низамны Дагъыстан Республиканы закону белгилей.,60. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлис сакин хьуну буссар 90 депутатнал. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлис бувчӀайссар ххюра шинал мутталийсса. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисравун депутатътал бувчӀаврил низам ккаккан дуллалиссар Дагъусттан Республикалул кьанундалул.,60. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание 90 депутатдикай ибарат жеда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание вад йисан вахтуналди хкяда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатар хкягъунин къайда Дагъустан Республикадин закондалди тайинарда.,60. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны 90 депутатлардан туьзиледи. Дагыстан Республикасынынъ халк Йыйыны 5 йыллык болжалга сайланады. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына депутатларды сайлав йорыгы Дагыстан Республикасынынъ законы ман белгиленеди.,60. Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджлас ибарат вуруъура 90 депутатайкла. Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджлас кивилъэре 5 сыдыд муьддетди. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутатар кедилэд къайда эгъельэре Дагъыстан Республикадид закондире.,60. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собрание 72 депутатдикан ибарат ву. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собрание 4 йисазди ктагъуру. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз депутатар ктагъувал Дагъустан Республикайин къанундиъ улупуру.,60. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисее 72 депутат вор. Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис йокьни сенийни вахтас сечмишоохье. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа депутатар сечмишавъийн кьайда Дагъыстан РеспубликӀайни кьаануныс сикӀы гийхье.
"61. Депутатом Народного Собрания Республики Дагестан может быть избран гражданин Российской Федерации, достигший 21 года и имеющий право участвовать в выборах. Депутат Народного Собрания Республики Дагестан не может быть депутатом Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации, членом Совета Федерации Федерального Собрания Российской Федерации, депутатом представительных органов государственной власти иных субъектов Российской Федерации или представительных органов муниципальных образований, судьей, замещать иные государственные должности Российской Федерации, иные государственные должности Республики Дагестан и иных субъектов Российской Федерации, должности федеральной государственной службы, должности государственной гражданской службы Республики Дагестан и иных субъектов Российской Федерации, а также муниципальные должности и должности муниципальной службы, если иное не предусмотрено федеральным законом. В случае, если деятельность депутата Народного Собрания Республики Дагестан осуществляется на профессиональной постоянной основе, указанный депутат не может заниматься другой оплачиваемой деятельностью, кроме преподавательской, научной и иной творческой деятельности, если иное не предусмотрено законодательством. На депутата Народного Собрания Республики Дагестан распространяются иные ограничения, установленные федеральным законом.","61. Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин депутатгӀвели 21-ис хьунай Российский Федерацин гражданин сечки акьас хьасе сечкийри иштарак акьайде эхтияр айеф. Дагъустан Республикин Халкьдин депутатис Государственный Думайин депутатгӀвели сечки акьас эхтияр адава, эхтияр адава Федерацин Советин членгӀвели хьас Федеральный Собранин Российский Федерацин хӀукуматин властин представительный органрин депутатгӀвели, яра муниципальный образованийрин представительный органрис судьяйрин, замещать акьуб сара хӀукуматин къуллугъар Российин Федерацин ва Дагъустан Республики ва сара Российин Федерацин субъектари федеральный государственный къуллугъар, федеральный государственный службайин къуллугъар ва муниципальный къуллугъар, эгера закони агвар дакьунайчи. Эгера Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин депутати уьчин кар гьамишан профессиональный бинайилди кӀили хайчи ге депутатис эхтияр адава пул ицӀайде сара кар акьас, преподавательский илимди ва сара творчествойин къуллугъ кедавай, эгер законира ге кар агвар дакьунайчи. Дагъустан Республикин халкьдин Собранин депутатис дикӀая сара ограниченияр, федеральный къануни агвар акьунде.","61. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатлъун вищизе бегьула 21 сон гӀумруялъул тӀубарав ва рищиязда гӀахьаллъизе ихтияр бугев Россиялъул Федерациялъул гражданин. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутат Россиялъул Федерациялъул Федералияб Собраниялъул Пачалихъалъулаб Думаялъул депутатлъун, Россиялъул Федерациялъул Федералияб Собраниялъул Федерациялъул Советалъул членлъун вукӀине бегьуларо, Россиялъул Федерациялъул цогидал субъектазул пачалихъалъулаб власталъул вакиллъиялъулал органазул ялъуни муниципалиял гӀуцӀабазул вакиллъиялъул органазул депутатлъунги, судьялъунги, гьединго гьес тӀуразаризе бегьуларо Россиялъул Федерациялъул пачалихъалъулал цогидал хъулухъал, федералияб пачалихъалъулаб хъулухъалъул хӀалтӀи, Дагъистан Республикаялъул ва Россиялъул Федерациялъул цогидал субъектазул пачалихъалъулаб гражданияб хъулухъалъул хӀалтӀиги, гьединго федералияб законалъ, (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19). хӀисабалде босун батичӀони, депутат муниципалияб хъулухъалъул ва муниципалияб хъулухъалъул хӀалтӀудаги вукӀине бегьуларо. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатасул хӀаракатчилъи кидагосеб профессионалияб кьучӀалда гӀуцӀун батани, гьединав депутатас мухъ щолеб цогидаб хӀаракатчилъи тӀубазабизе бегьуларо. Законалъ хӀисабалде босун батичӀони, гьединав депутатасе изну кьола преподавательлъиялъулаб, гӀелмияб ва цогидаб творческияб хӀаракатчилъи тӀубазабизе. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатасде тӀиритӀула, федералияб законалъ чӀезарурал цогидал гӀорхъичӀваялги. (ДРялъул Законалъ бачана ункъабилеб бутӀа 07.10.2008 сон №45).","61. Сечкиләрдә иштирак етмә һүгугуна малик 21 јашы тамам олан һәр бир РФ вәтәндашы Дағыстан Халг мәчлисинә депутат сечилә биләр. Халг мәчлисинин депутаты Русија Федерал мәчлисинин Думасынын, Федерал мәчлисинин шурасынын үзвү, дөвләт нүмајәндәлик органларынын, диҝәр субјектләрин, һаким, диҝәр Русија вә субјектләрин дөвләт вәзифәләрини иҹра едән, мунисипал органларын вәзифәләринин иҹрачылары депутат ола билмәз, әҝәр федерал ганунда башга мәгамлар мүәјјән едилмәјибсә. (Дағыстан Республикасынын гануну 05. 04.2010 N 19) Әҝәр Дағыстан халг мәчлисинин депутаты пешекарлыг әсасында чалышырса, әҝәр башга бир мәгам ганунда ҝөстәрилмәјибсә, о мүәллимчилик, елми фәалијјәт, јарадыҹылыгдансавајы башга әмәк һаггы илә тәмин олунан ишлә мәшғул ола билмәз. Дағыстан Республикасы депутатынын фәалијјәтинә ганунда ҝөстәрилмиш мәһдудијјәтләр тәтбиг олунур. (4 бәнд Дағыстан Республикасынын гануну илә гәбул олунмушдур 07.10.2008 N 45)","61. Дагестан Республикин Халкъан Гуламе депутат харжа мега харжамашкахь дакъалаца бакъо йолу 21 шо хан кхаьчна Россин Федерацин гражданин. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатан хила бакъо яц Россин Федерацин Федеральни Гуламан Пачхьалкхан Думин депутат, Россин Федерацин Федеральни Гуламан Федерацин Кхеташонан декъашхо, Россин Федерацин Кхеташонан декъашхо, Россин Федерацин кхечу субъектийн пачхьалкхан Ӏедалан векалийн органийн я муниципальни кхолларийн векалийн органийн депутат, судьхо, Россин Федерацин пачхьалкхан кхидолчу даржашкахь, Дагестан Республикин я Россин Федерацин кхечу субъекташкахь пачхьалкхан кхечу даржашкахь хила, федеральни пачхьалкхан гӀуллакхехь, Дагестан Республикин я Россин Федерацин кхечу субъекташкахь пачхьалкхан граждански гӀуллакхехь, ткъа иштта муниципальни гӀуллакхан даржехь а хила, нагахь кхидерг федеральни законо билгалдаьккхина дацахь. Нагахь санна Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатан къинхьегамехь дар-лелор гуттар а цо къахьоьгучу корматаллин буха тӀехь делахь, оцу депутатан бакъо яц алапа луш долчу кхечу декъехь къахьега, хьехаран, Ӏилманан я кхиболчу кхоллараллин къинхьегамехь бен, нагахь кхидерг законодательствос билгалдаьккхина дацахь. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатна тӀехь бу федеральни законо къастийна бехкамаш.","61. Дагъистан Республикала Халкьла Собраниела депутатли викӀили виэс вирар гӀямрула 21 дусличи айкибси ва выборазир бутӀакьяндеш дарес ихтияр лебси Россияла Федерацияла гражданин. Дагъистан Республикала Халкьла Собраниела депутатли, Россияла Федерацияла Федеральное Собраниела депутатли, Россияла Федерацияла Федеральное Собраниела Федерацияла Советла членни, Россияла Федерацияла цархӀилти субъектунала пачалихъла хӀукуматла вакилдешла органтала яра мерличиб чус чули гьуни чебиахънила вакилдешла органтала депутатли, судьяли виэс асубируси ахӀен, илис Россияла Федерацияла пачалихъла цархӀилти къуллукъуни, Федерацияла пачалихъла кабизла къуллукъуни, Дагъистан Республикала пачалихъла цархӀилти къуллукъуни, Россияла Федерацияла цархӀилти субъектунала пачалихъла къуллукъуни яра Дагъистан Республикала пачалихъла кабизла къуллукъуни, Россияла Федерацияла цархӀилти субъектунала пачалихъла къуллукъуни заманалис дузахъес асубируси ахӀен, илкьяйдали муниципалитетунала биркӀути къуллукъчибили ва муниципалитетла кабизла къуллукъуни дузахъес асубируси ахӀен, эгер Федерацияла законнизиб цархӀил тяхӀяр чехӀебаахъили биалли. Эгер Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатли сунела хӀянчи санигӀят хӀясибси даимси хьулчиличиб бирули биалли яра ил депутатлис, преподавательла, гӀилмула ва пагьмула шайчибси бузери халхӀебарили, законнизиб цархӀил тяхӀяр чехӀебаахъили биалли, багьалис цархӀил хӀянчи бирес ихтияр агарси саби.","61. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутаты гьисапда Россия Федерацияны 21 йыллыкъ чагына етишген ва сайлавларда ортакъчылыкъ этме ихтияры бар адамы сайланма бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутаты Россия Федерацияны Федерация Жыйыныны Пачалыкъ Думасыны депутаты, Россия Федерацияны Федерал Жыйыныны Федерация Советини члени, Россия Федерацияны башгъа субъектлерини закон яратывчу, пачалыкъ гьакимлик къурумларыны депутаты яда оьз ишин оьзлер юрютеген ерли закон яратывчу къурумланы депутаты, судьялар, Россия Федерацияны башгъа пачалыкъ къуллукъларын кютмеге, федерал пачалыкъ къуллукъну башгъа ишлеринде, Дагъыстан Республиканы башгъа пачалыкъ къуллукъларында, Россия Федерацияны башгъа субъектлеринде яда Дагъыстан Республиканы пачалыкъ къуллукъларында пачалыкъ къуллукъчу Россияны башгъа субъектлеринде ишлеме, олай да муниципал къуллукълагъа сайланма болмай, федерал закон булан дагъы башгъа ёллар гёрсетилмеген буса. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутаты оьзюню къуллугъун профессионал гьисапда юрюте буса, шо депутат дагъы башгъа къуллукъда ишлеме болмай, дарс беривчю, илму къуллукъчу ва башгъа яратывчу къуллукъчу болуп тюгюл эсе, законодательствода башгъа ёллар гёрсетилмеген буса.","61. Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал депутатну увчӀин бюхъайссар 21 шинавун ивсса ва бувчӀавурттаву гъуртту хьун ихтияр дусса Аьрасатнал Федерациялул гражданин. Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал депутат Аьрасатнал Федерациялул Федерал Мажлисрал ПаччахӀлугърал Думалул депутатну, Аьрасатнал Федерациялул Федерал Советрал вакилну, Аьрасатнал Федерациялул цайми субъектирдал ягу муниципал сакиншиннардал паччахӀлугърал хӀакимлугърал вакилсса органнал депутатну, судьяну икӀан, Аьрасатнал Федерациялул паччахӀлугърал къуллугъирттайминнал, Аьрасатнал Федерациялул цайми субъектирдал, федерал паччахӀлугърал къуллугъирттал давурттайминнал кӀану бугьан, Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал граждан къуллугъирттал давурттайми ва муниципал къуллугъирттал давурттайми вакилну икӀан къабюхъайссар, агарда федерал кьанундалул ци-бунугу цамур за кӀицӀ бувну бакъахьурча. Агар Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал депутат даимсса профессионал гьанулий ишру бачин бувну ухьурча, му депутатняща, преподавательствовул, элмулул ва творчестволуцӀун дархӀусса журалул даву дакъасса, харж ласласисса цамур даву дуллан къабюхъайссар, агана мунил хӀакъираву кьанундалул ци-бунугу цамур за кӀицӀ бувну бакъахьурча, Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал депутатнайн диллалиссар федерал кьанундалул ккаккан дурсса цаймигу ссуссукьушинну.","61. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатвиле 21 йис тамам хьанвай ва сечкийра иштиракдай ихтияр авай Россиядин Федерациядин гражданин хкягъиз жеда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутат Россиядин Федерациядин Федеральный Собранидин Государстводин Думадин депутат, Россиядин Федерациядин Федеральный Собранидин Федерациядин Советдин член, Россиядин Федерациядин маса субъектрин государстводин векилвалдай органрин ва я муниципальный тешкилатрин векилвалдай органрин депутат, судья хьун, ада Россиядин Федерациядин государстводин маса къуллугъар, Дагъустан Республикадин, Россиядин Федерациядин маса субъектрин государстводин маса къуллугъар, государстводин федеральный къуллугъдин кеспияр, Дагъустан Республикадин ва Россиядин Федерациядин маса субъектрин государстводин гражданвилин къуллугъдин кеспияр, гьакӀни муниципальный къуллугъар ва муниципальный къуллугъдин кеспияр кьилиз акъудун, эгер федеральный законда маса къайда къалурнавачтӀа, мумкин кар туш. Депутатди вичин кӀвалах датӀана, пешекарвилин бинейрал алаз кьилиз акъудзавай дуьшуьшда винидихъ тӀвар кьунвай депутатдиз, эгер законодательствода маса къайда къалурнавачтӀа, преподавательвилин, илимдин ва яратмишунрин маса кӀвалахдилай гъейри, гьакӀуь гузвай маса кӀвалахдал машгъул жедай ихтияр авач.","61. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутаты болып 21 ясына еткен эм сайлавларга ыхтыяры бар Россия Федерациясынынъ гражданини сайланмага болады. Эгер дейим федераллык закон ман баскалай зат каралмаган болса, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутаты Россия Федерациясынынъ Федераллык Йыйынынынъ оькимет Думасынынъ депутаты, Россия Федерациясынынъ Федераллык Йыйынынынъ Федерация Совет члени, Россия Федерациясынынъ баскалай субъектлерининъ патшалык властининъ коьрсетуьвши органларынынъ яде муниципаллык туьзилислерининъ коьрсетуьвши органларынынъ депутаты, судья, Россия Федерациясынынъ баскалай патшалык дережесин авыстырмага, Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ баскалай дережесин эм Россия Федерациясынынъ баскалай субъектлерининъ, федераллык патшалык служба дережесин, Дагыстан Республикасынынъ патшалык граждан службасынынъ эм Россия Федерациясынынъ баскалай объектлерининъ, солай ок муниципаллык дережесин эм муниципаллык служба дережесин тутувшы болып болмайды. Эгер дейим Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатларынынъ аьрекети профессионаллык дайымлык негизинде эндирилмесе, баскалай закон болдырув ман каралмаган болса, окытувшы, илми эм баскалай яратувшылык аьрекети мен баспадан, тоьлев аьрекети мен коьсетилинген мен депутатлыкка каьрлемеге ярамайды. Федераллык закон ман токтастырылган баскалай кыскатувлары Дагыстан Республикасынынъ депутатына яйылды.","61. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутатваӀле кееръэс ихдияр а Россиядид Федерациедид ватанагъалы, 21 сен тамам йишир ад ва ихдияр ад иштрак гъаъас сечкимыйк. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутаташикла, муьмкин адиш йикис Россиядид Федерациедид Госдумадид депутат, Россиядид Федерациедид Федерал Иджласад депутат, Федерациедид Советед уьзви, судие, мадды, Россиядид Федерациедид Девлитдид къуллухчи, мадды федерал хӀукиметед къуллухчи, Дэвлитдид граждан къуллухмыд къуллухчи, Дагъыстан Республикадид ва мадды Россиядид Федерациедид субъектмыд, муниципал къуллухмыд къуллухчи, эгер мадды шывга гьагва джаъанакун федерал закондире. Эгер Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутатара джуды пеше ваъара йишийне, каӀджаӀчӀур, устад ваӀлыхьван, гьад депутатас ихдияр адиш ваъас гвалах мадды джигиди ки тангыдик, анджагь магъаӀлимваӀлыла, гьаӀлимваӀлыла, ва мадды яратмиш гьагъад пешемыла гъайри, эгер мадды шывга закондире гьагва джаъанакун.","61. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин депутатди 21 йис яш дубхьнайи ва сечкйириъ иштирак хьуз ихтияр айи Урусатдин Федерацияйин ватандаш ктагъуз шулу. Халкьдин Собраниейин депутат Урусатдин Федерацияйин Государствойин Думайин Федеральный Собраниейин депутат, Урусатдин Федерацияйин Государствойин Думайин Федеральный Собраниейин Федерацияйин Советдин член, Урусатдин Федерацияйин государствойин гьюкмин жара субъектарин ясана ерли (йишван) идара апІбан вакилвалин органарин депутат, судья духьну ккундар, Урусатдин Федерацияйин государствойин жара гъуллугъар, Дагъустан Республикайин, Урусатдин Федерацияйин жара субъектарин гъуллугъар, хьа гъацира сечкивалин муниципалин гъуллугъар ва муниципалин гъуллугънан муниципалин гъуллугъчивал кІули гъабхуз шулдар, эгер федералин къанундиинди жараб улупнадарш. Эгер Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин депутатдин ляхин гьаргандин пишекарвалин бинайиин алди гъахьиш, гъацир депутатдихьан гьякъи гъадабгъру ляхниин машгъул хьуз шулдар, мялимвалин, илмин ва жара яратмишарин тяхнариъ ктарди, эгер думу къанундиъ улупнадарш.","61. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа 21 ешеехъа гъирхъылна, сечкибышее иштирак гьаъас гьуӀкьукьнана Россие Федерацийейна ватандаш депутат сечилмишхьес аӀхаӀ. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисна депутат, Россие Федерациейни Федерал Маджлисни Девлетни Думайна депутат, Россие Федерациейни Федерал Маджлисни Федерациейни Шуурайна уӀзву, Россие Федерациейни менни субъектбышыс ааъидни девлетни гьокуумат органбышда ва я джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышыс ааъидна депутат ва судьъе ихьес даӀхаӀ ва манкъуссе, агар федерал кьаанунын медын вариантбы назарее ихъдяххъее, Россие Федерациен медын девлетин вазийфабы, федерал девлетни хидматын девлетин вазийфабы, Дагъыстан РеспубликӀайн, Россие Федерациейни менни субъектбышын медын девлетин вазийфабы ва я Дагъыстан РеспубликӀайн ва Россие Федерациейни менни субъектбышын девлетни хидматын девлетин вазийфабы, гьамыд сечмишаъан беледиййен вазийфабы ва беледиййейни хидматын беледиййен вазийфабы эвез гьаъас даӀхаӀ. Агар Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатее джуна иш саънаӀъаӀт хьинне вуккеккахьее, кьаанунын медын вариантбы назарее ихъдяххъуйинкъаӀ, мани депутатыхъа маӀъаӀллим ишлемишхьайле, ыӀлимыка ва менни идхьынийваалабышка мачхулхьайле гъайре, менни пыл оӀдемишаъани ишее ишлемишхьес иджааза дешда. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатыхъа федерал кьаануныс сикӀы медын гьуӀкьукьышыс сергьад гивхьуйбыд водунбы."
62. Статус депутатов Народного Собрания Республики Дагестан и гарантии их депутатской деятельности устанавливаются настоящей Конституцией и законом Республики Дагестан. Депутаты Народного Собрания Республики Дагестан обладают неприкосновенностью в соответствии с федеральным законом.,61. Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин депутатин статус ва депутатин кардин гарантия тайинар акьяя Конституци ва къанунари Дагъустан Республикин – Дагъустан Республикин Халкьдиин Собранин депутатар керхӀу дакьайде эхтияр ая Федеральный къарарил асаслу э.,"62. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатазул статус ва гьезул депутатлъиялъулаб хӀаракатчилъиялъе божилълъи (гарантия) чӀезабула гьаб Конституциялъ ва Дагъистан Республикаялъул законалъ. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатал, федералияб законалда рекъон, тамихӀалде цӀазе ихтияр букӀунаро (неприкосновенность).","62. Дағыстан Республикасынын Халг мәчлисинин депутатынын фәалијјәти, сәлаһијјәти, зәманәти Дағыстан Республикасынын Конститутусијасы, Дағыстан республикасынын гануну илә мүәјјән олунур. Дағыстан Республикасынын халг депутаты федерал ганунда көстәрилмиш әлтохунмазлыға маликдир.","62. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн статус а, депутатийн къинхьегамехь дар-лелоран гарантеш а къастайо йолуш йолчу Конституцис а, Дагестан Республикин законо а. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн федеральни законца нийса а догӀуш корта-мукъалла ю.","62. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала аги ва депутатуни саблин илдала бузерилис хъяббурц иш Конституцияличил ва Дагъистан Республикала законничил кадилзахъути сари. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатуначи, Федерацияла закон хӀясибли, къячикес ихтияр лебси ахӀен.",62. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны статусу ва оланы чалышывуну гарантиялары шу Конституция булан ва Дагъыстан Республиканы законлары булан токъташдырыла. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларына федерал законгъа гёре тийилме ярамай.,62. Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал депутатнал статус ганал депутатшиврул гарантияртту ккаккан дуллалиссар вана ва Конституциялул ва Дагъусттан Респубикалул кьанундалул. Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал депутатьтурахь федерал кьанундалул кӀицӀ дурсса куццуйсса ка лаян къабучӀишиву дуссар.,62. Дагъустан Республикадин депутатрин ихтиярар ва везифаяр ва абурун кӀвалахдин заминвилер и Конституцияди ва Дагъустан Республикадин законди тайинарзава. Федеральный закондал асаслу яз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутаттрик кягъиз жедач.,62. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатларынынъ статусы эм олардынъ депутатлык аьрекетининъ гарантиясы Конституция эм Дагыстан Республикасынынъ законы ман токтастырылады. Федераллык закон ман келисли болып Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутаты тиймеслик пен пайдаланады.,"62. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутаташды статус на гьабишды депутатваӀлид гедишетдид гарантиебыр сирхьид йиъи гьеми Конституциедире не Дагъыстан Республикадид закондире. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутаашик, федерал занодид къанундыхьван, гьалысна ихдияр ад диш кедкьас.",62. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин депутатариз тувнайи ихтиярар ва дурари депутатвалин вазифа кІули гъабхбаз вуйи заминвал Дагъустан Республикайин гъаму Конституцияйи ва Дагъустан Республикайин къанунди тасдикь дапІна. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин депутаттар федеральный къанундиз асас духьну асиллу шулдар.,"62. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатын статус ва манкъун депутат хьинне ишлемишхьай къорамыш гъаъий Дагъыстан РеспубликӀайни гъаӀшдийни Конституциейн ва кьаанунун таӀъйин гъаъа. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутат аршыхъа, федерал кьаануныс сикӀы, джокӀ хъидеотӀийна гъуӀкьукь вобна."
63. Народное Собрание Республики Дагестан собирается на первое заседание на тридцатый день после избрания не менее двух третей установленного числа депутатов. Глава Республики Дагестан может созвать заседание Народного Собрания Республики Дагестан ранее этого срока. Первое заседание Народного Собрания Республики Дагестан открывает и до избрания Председателя Народного Собрания Республики Дагестан ведет старейший по возрасту депутат. С момента начала работы Народного Собрания Республики Дагестан нового созыва полномочия Народного Собрания Республики Дагестан прежнего созыва прекращаются.,"63. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание садпу заседание гунтӀ хьая къанна ӀуьцӀудпу ягъа сечки акьугуналас хаб депутатарин хьибу паюнакас Ӏу пай гӀаттугуна. Дагъустан Республикин главаиис ихтияр ая заседание гунтӀ акьас ге срокилас дихи. Садпу заседание Дагъустан Республикин халкьдин Собрание дахъайе яшарис ахӀа депутати, ги Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин Председатель гӀаттвасти ге заседание хайе. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание башламиш акьугуналас хаб алаттархьу созывдин кас гъузая.",63. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ жиндирго тӀоцебесеб данделъи тӀобитӀула депутатазул чӀезабураб тӀолабго къадаралъул лъабго бутӀа гьабун кӀиго бутӀаялдаса дагь гьечӀел рищаралдаса нахъе араб лъеберабилеб къоялда. Дагъистан Республикаялъул бетӀерас Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул данделъи тӀобитӀизе бегьула гьеб болжалалдаса цебеккунгоги. (Дагъистан Республикаялъул Президентасул указ 2013 соналъул 13 декабралда бахъараб № 333). Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул тӀоцебесеб данделъи рагьула ва Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул Председатель вищизегӀан гьеб нухда бачуна бищунго гӀумру цӀикӀкӀарав депутатас. ЦӀидасан бищараб Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собрание хӀалтӀизе лъугьаралдаса нахъе цебесеб нухалда бищараб Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ жиндирго вакиллъи лъугӀизе тола.,"63. Дағыстан Республикасынын халг мәҹлиси сечилдикдән 30 күндән сонра биринҹи јығынҹағынаүчдә ики тәркиби олдугда јығышмалыдыр. Дағыстан Республикасынын башчысы көстәрилән тарихдән әввәл Халг мәҹлисини чағыра биләр. Биринҹи мәҹлиси Халг мәҹлисинин сәдри сечилмәјинҹә јашҹа һамысындан бөјүк депутат апарыр. Мәҹлисин јени чағырышы ишә башладыгда, әвввәлки тәркибин сәлаһијјәти баша чатыр.","63. Дагестан Республикин Халкъан Гулам дуьххьарлерчу кхеташоне гулло харжа леринчу депутатийн терахьан кхаа декъах ши дакъа хаьржинчул тӀаьхьа ткъе итталгӀачу дийнахь. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Дагестан Республикин Халкъан Гуламан кхеташо цу хенал хьалха дӀакхайкхо. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан дуьххьарлера кхеташо дӀа а йолайо, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Председатель харжжалц дӀа а хьо ханна массарел воккхах волчу депутата. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан керлачу гулдаро болх дӀаболийча Дагестан Республикин Халкъан Гуламан хьалхалера гулдаран хилла бакъонаш дӀайовлу.","63. Дагъистан Республикала Халкъла Собрание сунела цаибил заседаниеличи цалабиркуси саби, эгер чебаахъибси лугӀила хӀябал бутӀала кӀел бутӀаличиб камли ахӀенти депутатуни бикӀила хӀябцӀали бархӀи щалгӀердухъунхӀели. Дагъистан Республикала Халаллис Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела заседание чедиб гьанбушибси заманалис гьалаб бучес ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела цаибил заседание ибхьуси саби ва Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Председатель викӀайчи ил бузахъуси саби гӀямрула дусми хӀясибли бегӀла халалли сайси депутатли. Дагъистан Республикала сагали бикӀибси Халкъла Собраниела бузери бехӀбихьибхӀели Дагъистан Республикала илис гьалаб бикӀибси Халкъла Собраниела бузери тӀашиуси саби.","63. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны, оьзю сайланып битген сонг, биринчи генгешине 13-нчю гюн жыйыла, оьзюню толу составыны 3 пай этгенде, 2 пайы сайлангъан буса. Дагъыстан Республиканы Президенти Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны генгешин шо болжалдан алда чакъырма да бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны биринчи генгешин ача ва Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Председатели сайлангъынча юрюте депутатланы чинк де уллу чагъындагъы адамы. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны иши башлангъандокъ, Дагъыстан Республиканы алда чакъырылгъан Халкъ Жыйыныны иши тамамлана.",63. Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал цалчинмур батӀаву дайссар ккаккан дурсса депутатьтурал аьдадрал шанма бутӀул кӀива бутӀа бувчӀуну зувилчинмур кьини. Дагъусттан Республикалул БакӀчинаща Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлис батӀаву мунияр ччясса мутталий дан шайссар. Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал цалчинмур батӀаву Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисрал Председатель увчӀиннин тӀитӀайссар ва му дачин дайссар депутатътураву яла оьрмулул хъунаманал. Дагъусттан Республикалул цалчинмур оьвчаврил Халкьуннал Мажлисрал даву дайдишавривун Дагъусттан Республикалул хьхьичӀмур оьвчаврил Халкьуннал Мажлисрал ихтиярду къуртал шайссар.,63. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание тайинарнавай кьадардин пудай кьве паюнилай тӀимил тушиз депутатар хкягъайдалай гуьгъуьниз къанни цӀуд лагьай юкьуз вичин сад лагьай заседанидиз кӀватӀ жеда. Дагъустан Республикадин Кьиливай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин заседание и вахтундилай виликни эвер гуз жеда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин сад лагьай заседание яшдал гьалтайла виридалайни чӀехи депутатди ачухда ва Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Председатель хкядалди ада тухунни ийида. ЦӀийиз хкянай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди кӀвалах башламишай чӀавалай вилик сеферда хкягай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин векилвилер къуватдай аватда.,63. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны сайланганнан сонъ эм уьшинши куьн биринши йыйынына депутатлардынъ санларынынъ экиден уьш пайы токтастырылув ман йыйылады. Бу болжалдан алдын Дагыстан Республикасынынъ басы Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ йыйынын шакырмага болады. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ биринши йыйынын ашады эм Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Председатели сайланганына ясы уьйкен бойынша депутаты юргистеди. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ исининъ баслав шагыннан алып Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ алдынгы шакырувы токталады. (полномочиеси).,"63. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджлас, сахьусды заседаниеди сытӀа вуруъуд виъи хьибцӀырхьусды йыгъа, кетӀидыла хъуь, хьибдикла кьваӀб пай кедилъэре ад депутаташды. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр ад йиъи Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад заседание выгыргас, тагьин гьыъыр ад йыгъала хьура гине. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад сахьусды заседание ачых ваъара, ва гьадыла хъуь, кеелъэма Дагъы- 16of стан Республикадид Халкьдид Иджласад Седри, заседание выгыргара сахьусды ешдис кьухьды депутатара.",63. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собрание чан сабпи заседанийиз улупнайи кьадарнаъди депутатарин шубубдик кьюб пай ктагъбан кьяляхъ йицӀишубудпи йигъан уч шулу. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъан Халкьдин Собранийин заседание гьадму вахтназ улихьнара дих апӀуз шулу. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин сабпи заседание варитӀан аьхю яшнан депутатди ачмиш апӀуру ва Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин Председатель ктагъайиз дугъу гъабхуру. Цийи дих апӀбан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин ляхин ккебгъхъантина муганайиздин дих апӀбан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин ихтиярар дерккру.,"63. Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис хьебцӀалъэсди йыгъылӀ, лезимни депутат аршыни хьебни пайыке кьоӀбле пай сечилмишувхьаинкъаӀ, цӀепбийни иджласыс сааӀ. Дагъыстан РеспубликӀайни Харункъуссе Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин иджлас мани вахтале зарада хъотӀалас аӀхаӀн. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин иджлас ешес сикӀы энке хаӀрни депутатее ачмышаъа, ва Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисна садры сечмишхьес мее иджлас вуджее ыккекка. Тезеба хъобтӀулийни Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни иш гибгъылийни вахтале хъийгъа, чиле оӀгийл хъобтӀулийни Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин салаагьуййет таамехьен."
"64. Народное Собрание Республики Дагестан собирается на сессии, как правило, не менее одного раза в месяц, за исключением периода парламентских каникул. Внеочередные сессии созываются Президиумом Народного Собрания Республики Дагестан по инициативе Председателя Народного Собрания Республики Дагестан, либо не менее одной трети депутатов Народного Собрания Республики Дагестан, либо Главы Республики Дагестан. Заседания Народного Собрания Республики Дагестан являются открытыми. В случаях, предусмотренных регламентом, Народное Собрание Республики Дагестан вправе проводить закрытые заседания.","64. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание сессия вазала сагала гунтӀ хьяя, парламентин каникулар хӀисаба дакьуна. Нубатсуз сессия гунтӀ акьвая Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин Президиумди Председателин инициативилди, яра хьибу паюнакас са пай депутатари, яра Дагъустан Республикин Главайи, Заседание ачухтар э. Эгера, регламенти хутурфунай дуьшуьшар эйчи Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани ачух давайде собрани хас ихтияр ая.","64. Парламенталъулал каникулазда ругеб заман малъичӀого Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собрание сессиябазде данделъула моцӀалда жаниб цо нухалдаса дагь гьечӀого. Иргадулал гурел данделъияби тӀоритӀула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул Председателасул яги Халкъияб Собраниялъул лъабил бутӀаялдаса дагь гьечӀел депутатазул, яги Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул хӀаракаталдалъун Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул Президиумалъ. (Дагъистан Республикаялъул Президентасул указ 2013 соналъул 13 декабралда бахъараб № 333). Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул данделъияби рукӀуна рагьаралъун. Регламенталда хӀисабалдеги босун, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул ихтияр рукӀуна, цо-цо мехалъ жиндирго данделъияби рагьарал гуреллъунги тӀоритӀизе.","64. Дағыстан Республикасынын Халг мәҹлиси, гајда олараг, тәтил вахтындан савајы, ајда бир дәфә сессија кечирмәлидир. (Дағыстан Республикасынын гануну 03.11.2010 N 59) Нөвбәдән кәнар сессијалар Халг мәҹлисинин Рәјасәт һејәтинин, Халг мәҹлисинин сәдринин, Дағыстан Республикасынын башчысынын тәшәббүсү илә чағырылыр. Халг мәҹлисинин иҹласлары ачыгдыр, рекламенте көрә Дағыстан Халг мәҹлиси кизли иҹлас да кечирә биләр.","64. Дагестан Республикин Халкъан Гулам сессишка гулло, гуттар а санна, мел кӀезиг а баттахь цкъа, парламентан каникулийн муьрехь доцург. РогӀехь йоцу сессиш дӀакхайкхайо Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Президиумо Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Председатела я Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн кхаа декъах шина декъо, я Дагестан Республикин Куьйгалхочо дӀадолорца. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан кхеташонаш схьайиллина ю. Регламентца доьзначу хьелашкахь Дагестан Республикин Халкъан Гуламан бакъо ю дӀакъевлина кхеташонаш дӀаяхьа.","64. Дагъистан Республикала Халкъла Собрание сунела сессияличи базла бухӀинаб гьачамичиб камли ахӀи цалабиркуси саби, парламентла каникултала манзил халхӀебарили. Яргаличил ахӀенти сессияби дурчути сари Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Президиумли, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Председательла яра Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала хӀябал бутӀализибад ца бутӀаличиб камли ахӀентала, яра Дагъистан Республикала Халалла сипталичил. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунани чула лугӀилизибад Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Председатель ва илала заместительти биркӀути саби. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Председательли ва илала заместительтани Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели лайикьси тяхӀярли кьабулдарибти ва парламентла духӀнарти низам-кьяйдаличил заседаниеби къелгӀердикути сари ва дузахъути сари. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели, законтала проектуни хӀядурдирнила хӀянчи дурадуркӀес, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниеличи хъарти масъулти гъаланачирал хӀердирес ва хӀядурдирес ва низам-зегьаличи хӀеруди бирахъес багъандан, депутатунала лугӀилизирад комитетуни ва илдала председательти биркӀути саби. Комитетуни алкӀахънила ва илдала бузери тӀашбалтнила низам-кьяйда лайикьси закон кьабулбарили белгидирути сари. Чараагардеш акӀалли, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели, сунечи хъарти масъулти гъалахили хӀердарахъес багъандан, депутатунала комиссияби алкӀахъути сари.","64. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны сессиясы айда бир керен бола, парламент каникуллагъа гетгенде тюгюл эсе. Дагъыстан Республиканы гезиксиз сессиясын Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Президиуму чакъырма бола, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Председателини сиптечилиги булан яда Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны 3 пай этгенде, 1 пайыны, яда Дагъыстан Республиканы Башчысыны сиптечилиги булан чакъырылма бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны генгешлери ачыкъ бола. Регламент булан гёрсетилген гезиклерде Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны генгешлери ябыкъ болма да бола.","64. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлис сессиялийн батӀайссар, цила кьяйдалий, зуруй цалнияр чан бакъа, парламентрал каникуллал чӀумал личӀаннин. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ирглий бакъами сессияртту батӀайссар я Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Председательнал, я Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал депутатътурал шанма бутӀул ца бутӀуяр чан бакъаминнал, ягу Дагъусттан Республикалул БакӀчинал сиптталийн бувну. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал батӀавуртту хъанахъиссар тӀиртӀумину. Регламентрал ккаккан бувми иширттаву Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрахь ларкьусса батӀавуртту дангу ихтияр дуссар.","64. Парламентдин каникулрин девир квачиз, амай вахтунда Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание вацра са сефердилай тӀимил тушиз сессийриз кӀватӀ жеда. Нубатдинбур тушир сессияр Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Председателдин ва я Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин пудай са паюнилай тӀимил тушиз депутатдин, я тахьайтӀа Дагъустан Республикадин Кьилин теклифдалди эвер гуда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин заседанияр ачухбур я. Регламентди къалурнавай дуьшуьшра Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидивай агалай заседаниярни тухуз жеда.","64. Парламентлик каникуллар болжалыннан баскалай болып, аьдетке коьре, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны сессияга айда бир кереден кем болмай йыйылады. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Президиумынынъ кезексиз сессиясы Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Председателининъ яде Дагыстан Республикасынынъ депутатларынынъ уьштен бир пай депутатлары яде Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ баславы бойынша созылады. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ йыйыны ашык болады. Регламент пен коьрсетилинген щакларда Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ йыйынын ябык оьткеруьв ыхтыярлы.","64. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджлас сытӀа вуруъура сессиеди, ады кьул, сада хылыс вазыра, парламентед каникулмыла савайинди. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад, нубатсыз сессиебыр сытӀа гъаъара Халкьдид Иджласад Президиумара, Халкьдид Иджласад Седриед хаишехьван ваяхуд хаишехьван, ады кьул, хьибдикла са пай депутаташды Халкьдид Иджласад ваяхуд хаишехьван Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад заседаниебыр ачыхдыбыр йиъи, амаа регламентейк кид йишийне Халкьдид Иджласас ихдияр а заседаниебыр гыргас ракбыр гьигье гьыгьыр.","64. Халкьдин Собрание сессияйиз, парламентвалин тятӀилар ктарди, имбу вахтна вазли саб ражнутӀан цӀиб дарди дих апӀуру. Нубатнан дару сессийир Халкьдин Собранийин Президиумди Халкьдин Собранийин Председателин теклифниинди дих апӀуру ясана Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин шубубдик саб пайтӀан цӀиб дарди депутатарин, ясана Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин теклифниинди дих апӀуру. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин заседанийир ачухъди гъахуру. Регламентдиъ улупнайи дюшюшариъ Халкьдин Собрание ачухъ дару заседанийир гъахуз буржлу ву.","64. Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис, парламентни каникулбышда вахт назарее ивхъидявхъийнкъаӀ, къайдайс сикӀы са вузее санчиле кӀылӀ ба девхьа, сессийейс савайлена. Нубатее дешда сессие Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни Кьома гивъурийнбыше Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни Садрийни ва я Дагъыстан Республикайни Халкьни Маджлисни хьебни пайыни са пайыке кӀылӀ ба дешди депутат аршыни ва я Дагъыстан Республикайни Харункъуни башарайка сана хъоотӀал. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин иджласбы ачыхда ээхье. Регламентин назарее аххъийни сасса вахтбышылӀ Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисихъа дигуленин иджласбы ыккеесда гьуӀкьукь вобна."
"65. Народное Собрание Республики Дагестан избирает из своего состава Председателя Народного Собрания Республики Дагестан и его заместителей. Председатель Народного Собрания Республики Дагестан и его заместители ведут заседания и ведают внутренним распорядком парламента в соответствии с принятым Народным Собранием Республики Дагестан регламентом. Народное Собрание Республики Дагестан для ведения законопроектной работы, предварительного рассмотрения и подготовки вопросов, относящихся к ведению Народного Собрания Республики Дагестан, осуществления контрольных полномочий избирает из числа депутатов комитеты и их председателей. Организация и порядок деятельности комитетов определяются законом. Народное Собрание Республики Дагестан в необходимых случаях образует депутатские комиссии для предварительного изучения вопросов, отнесенных к его ведению.","65. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани чпуьн составигӀас Председатель ва заместителар сечки акьвая, Председатели ва заместителари заседанияр хая ва парламентин гӀанабагун распорядок регулировать акьвая, регламентис хутурфуна. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани законопроектный кар файшуб бадала, месэлаяр вахт амий хутурфуб ва хӀазур акуб бадала, Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани, контрольный полномочияр кӀилис файадиб бадала депутаригӀас комитетар ва председатель гӀаттвая. Комитетарин къайда ва тешкиллугӀвел законилди тестикь акьайе. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание герек хьугуна тешкил акьвая депутатарин комиссияр уьдигӀти амий хӀар акьуб бадала месэлаяр.","65. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ жидедаго гьоркьоса вищула Халкъияб Собраниялъул Председатель ва гьесул заместителал. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ къабул гьабураб регламенталда рекъон, Халкъияб Собраниялъул Председателас ва гьесул заместителаз нухда рачуна данделъияби ва нухмалъи гьабула парламенталъул жанисеб хӀалтӀуегун гӀадлу-низамалъе. Законазул проектазда тӀад хӀалтӀиялъул иш гӀуцӀизельун Халкъияб Собраниялъ тӀуразаризе кколел суалазул цебеккунго хал гьабизелъун ва гьел хӀадур гьаризелъун, хъаравуллъиялъулал вакиллъаби гӀумруялда рахъинаризелъун Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ депутатазда гьоркьоса рищула комитетал ва гьезул председательзаби. Комитетазул хӀалтӀул гӀуцӀи, хӀаракатчилъиялъул низам ва гьезул тӀадал ишал чӀезарула законалдалъун. Парламенталъ тӀуразарулел суалазда хурхун Халкъияб Собраниялъ хӀажалъи бугел ахӀвал-хӀалазда гӀуцӀула комиссияби.","65. Дағыстан Республикасынын халг мәҹлиси сечилмиш депутатларын ичиндән сәдр вә онун мүавинләрини сечир. Мәҹлисин сәдри вә мүавинләри иҹласлары Халг мәҹлисинин ганунлары илә мүәјјән олунмуш рекламентә көрә апармалыдыр. Ганунвериҹилик фәалијјәти үчүн, ганунларын әввәлҹәдән мүзакирәси үчүн Дағыстан Халг мәҹлиси сәлаһијјәти чәрчивәсиндә комитәләр вә сәдрләр сечир. Комитәләрин тәшкили вә фәалијјәти ганунла мүәјјән олунур. Дағыстан Республикасы Халг мәҹлиси лазымы һалларда, бәзи суалларын арашдырылмасы үчүн депутатлардан ибарәт комиссијалар јарада биләр.","65. Дагестан Республикин Халкъан Гуламо шена юккъара хоржу Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Председатель а, цуьнан заместительш а. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Председатела а, цуьнан заместительша а кхеташо дӀахьо, парламенттан чоьхьарчу къепена тӀехь урхалла а до Дагестан Республикин Халкъан Гуламо тӀеэцначу регламентца хила мадеззара. Дагестан Республикин Халкъан Гуламо законаш кхоллар ан балхана тӀехь урхалладарна, Дагестан Республикин Халкъан Гуламо урхалладарна леринчу хаттаршка хьалххе хьовса а, уьш кечдан а, тергояран декхарш кхочушдан а депутаташна юккъара комитеташ а, церан председательш а хоржу. Комитеташ кхоллар а, церан дар-лелоран къепе хӀоттора закони къастадо. Дагестан Республикин Халкъан Гуламо оьшуш долу хьелаш хӀиттийча, депутатийн комисси кхуллу кхочушдан дезаш долу хаттар хьалххе таллархьама.","65. Россияла Федерацияла Конституция ва Россияла Федерацияла законти, илини къелгӀердикӀути секӀултала шайчир кьабулдарибти Россияла Федерацияла законти Дагъистан Республикала мер-мусаличир дархьаначи дузахъути сари. Россияла Федерацияли ва Дагъистан Республикали дарх къелгӀердикути секӀултала черкадти Федерацияла законти дурайути сари ва илди хӀясибли Дагъистан Республикала законти ва цархӀилти нормативла правола актани кьабулдирути сари (2002-ибил дусла майла 13-личибадси, 20-ибил номерличилси ДР-ла Закон). Россияла Федерацияли къелгӀердикути ва Россияла Федерацияличил дарх Дагъистан Республикали къелгӀердикути секӀултала дазула дурарти анцӀибукьуни Дагъистан Республикали сунела правола хьулчиличир низамличи дуршути сари, ил лугӀилизир - законти ва нормативла правола цархӀилти актани кьабулдарилира. Дагъистан Республикала законти ва нормативла правола цархӀилти актани иш статьяла 1-ибил ва 2-ибил бутӀни хӀясибли кьабулдарибти Федерацияла законтачи далдикибтили диэс гӀягӀнити сари. Иш статьяла 3-ибил бутӀаличи барили дураибти Федерацияла закон ва Дагъистан Республикала нормативла правола акт дехӀсур далхӀедикибти диалли, Дагъистан Республикала нормативла правола акт бузахъуси саби. Иш статьяла 3-ибил бутӀа буи, дураибти Федерацияла законти ва Россияла Федерацияла правола цархӀилти актани, кадизахъурли лерти низам-кьяйда хӀясибли, гӀярздарили диэс дирар (2000-ибил дусла сентябрьла 25-личибадси, 15 ибил номерличилси ДР-ла Закон). Федерацияла законти ва Россияла Федерацияла правола цархӀилти актани Дагъистан Республикала мер-мусаличир Дагъистан Республикала пачалихъла органтани дузахъути сари. Дагъистан Республикала мер-мусаличир Федерацияла органтала кабизуни алкӀахъути сари ва дузахъути сари законна гьуйчил кадизахъурти низам-кьяйда хӀясибли (2000-ибил дусла сентябрьла 25-личибадси, 15 ибил номерличилси ДР-ла Закон).","65. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны оьзюню составындан Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Председателин ва ону заместительлерин сайлай. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Председатели ва ону заместительлери генгешлени юрюте ва парламентни Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны къабул этген ич низамына да къарай. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны законну проектин Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны къаражакъ масъалаланы гьазирлемек учун депутатланы составындан тергев ихтиярлыкъны юрютеген комитетлени ва оланы председателлерин сайлай. Комитетлени къурум ва низам чалышыву закон булан белгилене. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны, тарыкъ болагъан гезиклерде, къаралажакъ масъалаланы алданокъ ахтармакъ учун депутат комиссиялар къура.","65. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал цила сияхӀравату бувчӀайссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Председатель ва ганал хъиривчулт. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Председательнал ва ганал хъиривчултрал парламентрал батӀавуртту дачин дайссар ва ганил вивмур низамрай каялувшин дайссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал кьамул дурсса регламентрал тӀисса куццуй. КьанунпроектирдацӀун дархӀусса даву дачин даншиврул, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлис бачин баврийн багьайсса масъалартту бакӀрайва ххал бигьиншиврул ва хӀадур баншиврул, контрольданул ихтиярду иширайн дуккан даншиврул депутатътурава бувчӀайссар комитетру ва миннул председательтал. Комитетирттал сакиншин ва даврил низам ккаккан дайссар кьанундалул. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, аьркиншин хьусса чӀумал, га бачин баврил хӀакъиравусса масъалартту бакӀрайва ххал бигьиншиврул, депутатътурал комиссиятту сакин байссар.","65. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди вичин составдай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Председатель ва адан заместителар хкяда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Председателди ва адан заместителри заседанияр тухуда ва Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди кьабулнавай регламентдал асаслу яз парламентдин къенепатан кӀвалахар идара ийида. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди законрин проектар туькӀуьрунин кӀвалах тухун, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин ихтияррик акатзавай месэлайриз сифтедамаз килигун ва абур гьазурун патал, контролвалдай векилвилер кьилиз акъудун патал депутатдин жергедай комитетар ва абурун председателар хкяда. Комитетрин къурулуш, абурун кӀвалахдин къайда ва векилвилер законди тайинарда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди чарасузвал хьайи дуьшуьшра вичин ихтиярдик квай месэлайрай депутатвилин комиссияр тешкилда.","65. Дагыстан Республикасынынъ халк йыйыны оьзининъ составыннан Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Председателин эм онынъ орын басарларын сайлайды. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ председатели эм онынъ орын басарлары йыйын оьткередилер эм Дагыстан Республикасынынъ Халк йыйынында алган регламетине келис болып парламенттинъ ишки йорыгы ман етекшилейдилер. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ юритуьвине катнаслык этетаган закон проект куллыгын юритуьв, соравларды алды кере карав эм аьзирлев, тергев полномочиесин эндируьв уьшин Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны комитет депутатлар эм олардынъ председательлерининъ саныннан сайлайды. Комитетлердинъ аьрекетин уйгынлав эм йорыгы закон ман белгиленеди. Онынъ юритуьвине катнасатаган соравларды алды кере уьйренуьв уьшин керек болган заманда Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны депутатлык комиссия туьзеди.","65. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара кеельэре, джуды арыда, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад Седри ва гьанийды заместителер. Дагъыстан Республикадид Халкьдид иджласад Седриере ва гьанийды заместителеше гыргара заседаниебыр ва макъыет дуруъура парламентед, хӀар йыгъад, гвалахад къануна, Дагъыстан Республикадид регламентехьван разине. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара, законопроектмыд гвалах выгын бадана, Халкьдид иджласад хьура гид мэсэлэбыр гьазыр гьыгьын бадана, кеедилъэре, депутаташикла, комитетбыр ва гьамыд седриер. Комитетмыд тешкилатчивалды на къайда-къанунбыр сирхьире закондире. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара, лазимды макъаМынди, тешкил гъаъара депутаташды комиссиебыр, тагьин гъаъара хьура гид мэсэлэбыр, асыллы йиъид джула.","65. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи чан составнаан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин Председатель ва дугъан заместителар ктагъуру. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин Председатели ва дугъан заместителари заседанийир гъахуру ва Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи кьабул гъапӀу айтӀан къайдайин ляхнариз регьбервал тувру. Къанунарин проектарин ляхин гъабхбан, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейиз дахил шулайи меселийриз лигбан ва дурар гьязур апӀбан, гюзчивалин вазифйир кӀулиз адагъбан бадали депутатарин кьадарнакан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин комитетар ва дурарин председателар ктагъуру. Комитетар тешкил апӀбан ва дурарин вазифйир улупбан тешкиллувал ва къайда къанундиъ улупуру. Халкьдин Собраниейи лазим вуйи дюшюшариъ парламент гъабхбан меселийириан силисдин, ревизияйин ва жюрбежюр жара комиссийир тешкил апӀуру.","65. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин чини депутат аршыни аӀреенче Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисна Садры ва джун муъаавинар сечмишааъанбы. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни Садрее ва джуни муъаавинарше, Дагъыстан Республикайни Халкьни Маджлисин кьабыл гъаъийни регламентис сикӀы, иджласбы ыккекка ва парламентни адни къайдабышыс назаарат гъаъа. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин кьаанунна лаайигье гъаззирааъана иш вуккеесди мее, Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис вуккийни ишыс хьетӀани масалебышхъа оӀгийке джаб иляакы ва йиджбы гъаззираъасди мее, назаарат гъаъийн ихтияр чилхъа саъасди мее, депутатаршыни аӀреенче комитетбы ва чин нумаайендебы сечмишааъа. Комитетбышди ишин тешкил вухьай ва чин къайда кьаануныка сана таӀъйин ээхье. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин лезимхьайнкъаӀ, оӀгике джад чина иш вуккийс хьетӀан масалебы хаӀд хъихьесди мее, депутатаршын комиссиябы тешкил гъаъа."
"66. Для координации законопроектной и контрольной деятельности комитетов и подготовки пленарных заседаний Народного Собрания Республики Дагестан формируется Президиум Народного Собрания Республики Дагестан в составе Председателя Народного Собрания Республики Дагестан, его заместителей, председателей комитетов Народного Собрания Республики Дагестан и руководителей фракций.","66. Комитетарин законопроектный ва контрольный кар сад-сайив фацахилди акьуб ва пленарный заседанияр хӀазур акьуб бадала тешкил акьвая Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин Призидиум составигӀ Председатель, заместителар, Комитетарин председателар, фракцийрин руководителар хьайде хилди.","66. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул иргадулал данделъабазде хӀадурлъи гьабиялъе, комитетазул законопроекталъулаб ва хъаравуллъиялъулаб хӀаракатчилъи цоцалъ рекъезабизе Халкъияб Собраниялъул Председателасдасан, гьезул заместителаздасан, комитетазул председателаздасан, фракциязул нухмалъулездасан гӀуцӀула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул Президиум. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19).","66. Ганунвериҹилик комитәләрин фәалијјәтинин тәнзимләнмәси вә нәзарәти, иҹласларын һазырланмасы үчүн, тәркибиндә мәҹлисин сәдри, онун муавинләри, комитәләрин сәдрләри, фраксијаларын башчылары олмагла Халг мәҹлисинин Рәјасәт һејәти сечилир. (Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 N 19)","66. Комитетийн законийн проекташ хӀитторан а, тергояран а болх цхьаьнабозуш хилийта, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан пленарни кхеташонаш кечъян кхуллу Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Президиум шена юккъахь Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Председатель, цуьнан заместительш, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан комитетийн председательш, фракцийн куьйгалхой болуш.","66. Законтала проектуни хӀядурдирнила ва комитетунани бузериличи хӀеруди бирнила ва Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела пленарное заседаниебачи хӀядурдеш бирнила шайчибси хӀянчи дурусбикахъес багъандан, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Председатель, илала заместительти ва Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела комитетунала председательти каберхахъурли, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Президиум алкӀахъуси саби.","66. Комитетлени закон яратывчу ва тергев чалышывун ёрукълашдырмакъ ва пленар генгешлерин гьазирлемек учун Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Президиуму къурула. Ону составына Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Председатели, ону заместительлери, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны комитетлерини председателлери гире.","66. Комитетирттал кьанунпроектирдал ва контрольданул давурттал координация даншиврул ва Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал пленар батӀавуртту хӀадур даншиврул цивун Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Председатель, ганал хъирившалт, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал комитетирттал председательтал ва фракциярттал каялучитал буххайсса Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Президиум сакин байссар.","66. Комитетри законрин проектар туькӀуьрунин ва контролвал авунин жигьетдай тухузвай кӀвалах алакъалу авун ва Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин пленарный заседанияр гьазурун патал Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Председателдикай, адан заместителрикай ва Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин комитетрин председателрикай ибарат яз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Президиум тешкилда.","66. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ комитетлерининъ закон проект эм тергев аьрекетин координация этуьв эм пленарлык йыйынларын аьзирлев уьшин Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Председатели, онынъ орын басарлары, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ комитет председательлери эм фракциялар етекшилери составында болып, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Президиумы кепленеди.","66. Комитетмыд законопроектмыд ва макъыетваӀлид гвалахбыр дуьзгуьнне рыкъаӀ ийин бадана ва гьазыр гьыгьын бадана пленар заседаниебыр Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад, тешкил ваъара Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад Президиум, гьадик ара дуруъура: Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад Седри, гьанийды заместителер, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад комитетмыд седриер.","66. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин комитетарин къанунарин проектар гьязур апӀбан ва гюзчивалин ляхин гъабхбан ва Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин пленарный заседанийир гъахбан бадали Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин Председатель, дугъан заместителар ва Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин комитетарин председателар составнаъ ади Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин Президиум тешкил апӀуру.","66. Комитетбыщын кьаанунна лаайигье гъувуй ва назаарат гъаъий къайдайлхъа адчес ва Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин пленумын иджлас гъаззираъасди мее, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни Садрийка, джуни муъаавинаршыка, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни комитетбышди садрыбышка сана Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисын Президиум тешкил ээхье."
"67. Для осуществления контроля за исполнением республиканского бюджета Республики Дагестан Народное Собрание Республики Дагестан образует Счетную палату Республики Дагестан, состав и порядок деятельности которой определяются законом Республики Дагестан.","67. Дагъустан Республикин бюджет кӀили файшубал контроль акьуб бадала Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани тешкил акьвая Дагъустан Республикин Счетный палата, гин состав ва къайда Дагъустан Республикин закони тестикь акьвая.",67. Республикаялъулаб бюджет тӀубазабиялда хадуб хъаравуллъи гьабизелъун Дагъистан Республикаялда Халкъияб Собраниялъ гӀуцӀула ХӀисаб-суалаллъул палата. Гьелъул хӀаракатчилъиялъул низам чӀезабула республикаялъулаб законалдалъун.,"67. Республика малијјә бүдҹәсинин һәјата кечирилмәсинин нәзарәти үчүн Дағыстан Халг мәҹлиси һесаб палатасы јарадыр, онун тәркиби вә фәалијјәт даирәси Дағыстан Республикасынын гануну илә мүәјјән олунур.","67. Дагестан Республикин республикански бюджет кхочушъяр тергонехь латто Дагестан Республикин Халкъан Гуламо кхуллу Дагестан Республикин Счетни палата, цуьнан декхаршхой а, белхан къепе а билгалайоккху Дагестан Республикин закони.","67. Дагъистан Республикала бюджет таманбирниличи хӀеруди бирес багъандан, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели Дагъистан Республикала Счётная палата алкӀахъуси саби, илизи кабурхахъути адамти ва илала бузерила низам-кьяйда Дагъистан Республикала законничил белгидарили.",67. Дагъыстан Республиканы республика бюджетини толагъанын тергемек учун Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны Дагъыстан Республиканы Гьисап берив палатасын къура. Ону составы ва чалышыв низамы Дагъыстан Республиканы закону булан белгилене.,67. Дагъусттан Республикалул бюджет биттур баврий ялув бацӀаншиврул Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал сакин байссар сакиншин ва низам Дагъусттан Республикалул кьанундалул кӀицӀ дурсса куццуйсса дусса Дагъусттан Республикалул ХӀакъи-хӀисаврттал (Счётная) палата.,67. Дагъустан Республикадин республиканский бюджет кьилиз акъудунал гуьзчивал авун патал Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди Дагъустан Республикадин Счетный палата тешкилда. Адан состав ва кӀвалахдин къайда Дагъустан Республикадин закондалди тайинарда.,67. Дагыстан Республикасынынъ бюджетининъ толувы уьшин тергев салувга Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны Дагыстан Республикасынынъ эсаплав палатасын туьзеди эм онынъ аьрекетининъ составы эм йорыгы Дагыстан Республикасынынъ законы ман токтастырылады.,"67. Дагъыстан Республикадид бюджет кьула гыргад гедене, гьады макъыет дишин бадана, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара тешкил ваъара Дагъыстан Республикадид ХӀасабад палата, гьадид къуллухчи гапӀал на гвалахад къайда-кьанун сирхьид йиъи Дагъыстан Республикадид закондире.","67. Республикайин бюджет тамам апӀбан зиин гюзчивал гъабхбан бадали Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейи Счетный палата тешкил апӀуру, дидин ляхин гъабхбан къайда республикайин къанундиинди улупуру.","67. Дагъыстан РеспубликӀайни республикӀайни бюджетни джигайлхъа гъивхьаравъийни ишыс назаарат гъаъасди мее, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаануныка сана таркиб ва иш идаара гъавъий таӀъйин ээхьена, Дагъыстан Республикайна ГъыӀсабна палата тешкил гъааъа."
"68. К ведению Народного Собрания Республики Дагестан относятся: 1) внесение изменений и дополнений в Конституцию Республики Дагестан, за исключением глав 1, 2 и 10, принятие законов, внесение в них изменений и дополнений; 2) утверждение соглашения об изменении границ Республики Дагестан, решение вопросов административно-территориального устройства Республики Дагестан; 3) дача согласия для назначения на должность Председателя Правительства Республики Дагестан; 4) назначение на должность Председателя Конституционного Суда Республики Дагестан, заместителя Председателя Конституционного Суда Республики Дагестан, судьи-секретаря Конституционного Суда Республики Дагестан, судей Конституционного Суда Республики Дагестан, мировых судей; 5) назначение на должность и освобождение от должности Председателя Счетной палаты Республики Дагестан, его заместителя и аудиторов; 6) назначение на должность и освобождение от должности Уполномоченного по правам человека в Республике Дагестан в порядке, установленном законом; 7) решение вопроса о недоверии (доверии) Главе Республики Дагестан; 8) решение вопроса о недоверии (доверии) Председателю Правительства Республики Дагестан; 9) утратил силу. - Закон Республики Дагестан от 14.06.2012 N 33; 10) установление порядка проведения выборов в Народное Собрание Республики Дагестан, порядка избрания Главы Республики Дагестан депутатами Народного Собрания Республики Дагестан и порядка отзыва Главы Республики Дагестан, а также назначение выборов в Народное Собрание Республики Дагестан и голосования по отзыву Главы Республики Дагестан; 11) назначение референдума Республики Дагестан; 12) установление системы исполнительных органов государственной власти Республики Дагестан; 13) утверждение республиканского бюджета Республики Дагестан и отчета о его исполнении; 14) утверждение республиканских программ социально-экономического развития Республики Дагестан и отчетов об их выполнении; 15) установление в соответствии с федеральным законодательством республиканских налогов и сборов, а также порядка их взимания; 16) утверждение бюджетов территориальных государственных внебюджетных фондов Республики Дагестан и отчетов об их исполнении; 17) установление порядка управления и распоряжения собственностью Республики Дагестан; 18) рассмотрение вопросов национального развития и межнациональных отношений народов Дагестана; 19) реализация права законодательной инициативы в Федеральном Собрании Российской Федерации; 20) принятие Регламента Народного Собрания Республики Дагестан, решение вопросов внутреннего распорядка его деятельности; 21) созыв Конституционного Собрания; 22) учреждение государственных наград Республики Дагестан, установление специальных и почетных званий, классных чинов Республики Дагестан; 23) официальное толкование законов Республики Дагестан; 24) утверждение заключения и расторжения договоров Республики Дагестан; 25) осуществление контроля за соблюдением и исполнением законов Республики Дагестан, исполнением республиканского бюджета Республики Дагестан, соблюдением установленного порядка распоряжения собственностью Республики Дагестан; 26) осуществление иных полномочий, установленных Конституцией Российской Федерации, федеральными законами и законами Республики Дагестан. Народное Собрание Республики Дагестан принимает законы и постановления и контролирует их исполнение. Законы принимаются большинством голосов от установленного числа депутатов Народного Собрания Республики Дагестан, если иное не предусмотрено федеральным законом. Постановления Народного Собрания Республики Дагестан принимаются большинством голосов от числа избранных депутатов, если иное не предусмотрено федеральным законом.","68. Дагъустан Республики Халкьдин собрани, гӀачархьая; 1. дегишгӀвелар, алавияр Дагъустан Республикин Конституцин; 1,2,10, главаар кедавай, кьанунар кьабул акьуб, гуьрригӀ дегишгӀвелар, алаваяр хъагӀихьиб; 2. тестикь акьуб соглашенияр Дагъустан Республикин серхӀятар дегиш акьубан, хӀал акьуб Дагъустан Республикин административно-территориальный дуьхьес хьуб; разигӀвел иб Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин Председатель тайин акьуба, 4. тайин акьуба Дагъустан Республикин Конституционный Суддин Председатель, заместиттель, судья-секретарь Конституционный Суддин, Дагъустан Республикин Конституционный Суддин судьяяр, мировой судьяяр; 5. алихьиб къуллугъьил ва алаттихьиб къуллугъьилас счетный палатин Председатель, гин земеститель ва аудиторар; 6. алихьиб къуллугъьил ва алаттихьиб къуллугъьилас инсанин эхтиярдин рекъуьас Уполномоченный Дагъустан Республики, закони агвар акьу хилди; 7. ХӀал акьуб вопрос Дагъустан Республикин, Главаproperty эхӀтибар дакьубан (акьубан); 8. ХӀал акьуб вопрос Дагъустан Республикин Правительствойин Председателдис эхӀтибар дакьубан (акьубан); 9. Кьуватиас адархьуб – Дагъустан Республикин Закон №33, 14.06.2012 исан; 10. Тайин акьуб сечкияр хайде къайда Дагъустан Республикиин Халкьдин Собрание, Дагъустан Республикин Глава гӀаттвайде къайда, Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин депутатари ва хаб хъакьайде Дагъустан Республикин Глава ва Дагъустан Республикин халкьдин Собрание выборар тайин акьуб, хаб хъакьуб Дагъустан Республикин Глава; 11. Дагъустан Республикин референдум тайин акьуб; 12. Дагъустан Республикин хӀукуматин властин исполнительный органарин система тайин акьуб; 13. Дагъустан Республикан бюджет тестикъ акьуб, ге кӀили фишти файшунчи отчет иб; 14. Социально-экономический рекъкъуас удигӀти шубан республикин программаяр тестикъ акьуб ва кӀили файшубан хӀахъ – гӀисаб; 15. Федеральный законодательствойил асаслу эй налокар алихьиб, гуьр гунтӀ акьуб, гуьр взимать акьайде къайда тайин акьуб; 16. Тестикъ акьуб территориальный государственный внебюджетный фондар Дагъустан Республикин, гуьр кӀили файшубан хӀахъ-хӀисаб; 17. Тестикъ акьуб управлениин къайда ва распоряженияр Дагъустан Республикин хсусият бадала; 18. Хутурфуб месэлаяр национальный развитийин ва межнациональный гӀалакъаяр Дагъустандин халкъарин; 19. КӀили файшуб ихтияр законодательный кӀил кихьиб Российский Федерацин Федеральный собранин; 20. Дагъустан Республикин Халкъдин Собранин Регламент кьабул акьуб хӀял акьуб бадала месэлаяр гӀанабагун кардин распорядокин; 21. Конституционный Собрание гунтӀ акьуб; 22. Дагъустан Республикин хӀукуматин наградаяр тестикъ акьуб, тайин акьуб специальный ва лайихлу званияр, классдин чинар Дагъустан Республикин; 23. ХӀукуматин баян иб Дагъустан Республикин къанунар. 24. Тестикъ акьуб, китӀиб ва чӀир акьуб Дагъустан Республикин договорар; 25. КӀили файшуб контроль бегьем акьубан ва хӀал акьубан Дагъустан Республикин законар, кӀили файшубан Дагъустан Республикин бюджет, бегьем акьубан тестикъ акьунай къайдайралди хсусиятин паттаас Дагъустан Республикин тапшуругъар; 26. КӀили файшуб сара полномочияр, Российский Федерацин Конституци тайин акьунай, федеральный законари ва Дагъустан Республикин законари дуьзмиш акьунай. Дагъустан Республики Халкьдин Собрани кьабул акьайде къанунар ва постановленияр ва кӀили файшуб гуьзчигӀвелив фацая. Законар кьабул акьвая Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин ахӀа пай депутатари сес ичи, эгера сара положение федеральный закони кьабул дакьунайчи.","68. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ тӀубазабулеб хӀалтӀуда гьорлъе уна: 1-2 ва 10 бутӀрул хутӀун Дагъистан Республикаялъул Конституциялда хиса-басиял ва тӀадежураял гьари, законал къабул гьари гьезда хиса-басиял ва тӀадежураял гьари; Дагъистан Республикаялъул гӀорхъаби хиса-сверизари тасдикъ гьари, Дагъистан Республикаялъул административиябгун ракьалъул гӀуцӀиялъул суалал тӀуразари; Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасул хъулухъалде тӀамулев чиясе разилълъи кьей; Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул Судалъул Председателасул хъулухъалде, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул Судалъул Председателасул заместитель, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул Судалъул судья-секретарь, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъл у Судалъул судьяби, мировой судьяби тӀами; (ДРялъл у Закон алъул редакциялда 05.04.2010 сон №19). Дагъистан Республикаалъул ХӀисаб-суалалъул палата-ялъл у, председателасул гьесул заместителасул ва аудитора-зул хъулухъазде тӀами ва хъулухъалдаса эркен гьари; Законалъ чӀезабураб низамалда, инсанасул ихтияразул рахъалъ Дагъистан Республикаалда вугев Уполномоченния-сул хъулухъалде чи тӀами ва хъулухъалдаса эркен гьари; Дагъистан Республикаалъул бетӀерасда божунгутӀи (бо-жилъл и) лъазабиялъул хӀакъалъул суал тӀубазаби; Дагъистан Республикаалъул ХӀукуматалъул Председа-теласда божунгутӀи (божилъл и) лъазабиялъул хӀакъалъул суал тӀубазаби; Федералияб законалда ва гьаб Конституциялда данде кколеб куцалъ, Россиялъул Федерациялъул Президентасул цебелъеялда рекъон, Россиялъул Федерациялъул граждани-насе, Дагъистан Республикаалъул бетӀерасул ихтиярал кье-зе; (ДРялъл у Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаалъул Халкъияб Собраниялде ри-щиял тӀоритӀиялъул низам ва тӀобитӀулеб заман чӀезаби;) ДРялъл у Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаалда тӀолго халкъалда гьикъи (ре-ферендум) тӀобитӀизе; Дагъистан Республикаалъул пачалихъалъулаб власталъ-ул исполнительниял (тӀубазабиялъулал) органазул гӀуцӀи чӀезаби; (ДРялъл у Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаалъул пачалихъалъулаб бюджет ва гьеб тӀубаялъул ккарал хӀасилал тасдикъ гьари; Дагъистан Республикаалъул социалиябгун экономи-кияб цебетӀеялъул республикаялъулаб программа тасдикъ гьаби; Федералияб законалда рекъон, республикаялъулал на-логал ва ракӀари, гьел росиялъул низам чӀезаби; Дагъистан Республикаалъул территориалиял пачалихъ-алъулаб бюджеталъул гурел фондазул бюджетала ва гьел тӀу-раялъул ккарал хӀасилал тасдикъ гьари; Дагъистан Республикаалъул бетӀергьанаб жо-мулкалъе нухмалъи ва гьелъул тӀалаб гьабиялъул низам чӀезаби; Миллияб цебетӀеялъул ва дагъистаналъул халкъазул миллиял гьоркьорлъабазул суалазул хал гьаби; Россиялъул Федерациялъул Федералияб Собраниялда законал хӀадур гьариалъулаб хӀаракатчилъи гӀумруялле бахъинаби; Дагъистан Республикалъул Халкъияб Собраниялъул регламент къабул гьаби, гьелъул хӀаракатчилъиялъе чӀезабураб жанисеб низамаллъул суалал тӀуразари; Конституциялъулаб Собрание ахӀи; Дагъистан Республикалъул пачалихъалъулал шапакъатал тасдикъ гьари, хасал ва хӀурматиял цӀарал, Дагъистан Республикалъул классиял чинал чӀезари; Дагъистан Республикалъул законазул магӀна-мурад официалияб куцалда баян гьаби; Дагъистан Республикалъул цӀаралдасан гьарурал къотӀи-къаял ва разилъаби тасдикъ гьари ва нахъчӀвай; Дагъистан Республикалъул законал дурусго цӀуниялда ва тӀуразариялда, Дагъистан Республикалъул республикаялъулаб бюджет тӀубазабиялда, Дагъисатан Республикалъул бетӀергьанлъиялъе, гьелъул тӀалаб гьабиялъе чӀезабураб низам дурусго цӀуниялда хадуб хъаравуллъи тӀубазаби; Россиялъул Федерациялъул Конституциялъ, федералиял законаз ва Дагъистан Республикалъул законаз гьелда тӀадкъарал цогидалги вакиллъаби тӀуразари. Дагъистан Республикалъул Халкъияб Собраниялъ къабул гьарула законал ва хӀукмаби, ва гьединго хъаравуллъи чӀезабула гьел тӀуразариялда хадуб. Халкъияб Собраниялъ законал къабул гьарула Дагъистан Республикалъул Халкъияб Собраниялъул тӀолалго депутатазул цӀикӀӀарасеб къадаралъ гьаракь кьеялъул нухалдалъун – гьел къабул гьариалъул цогидал къагӀидаби федералияб законалда рихьизарун ратичӀони. Дагъистан Республикалъул Халкъияб Собраниялъул хӀукмаби къабул гьарула рищарал депутатазул цӀикӀӀарасеб къадаралъ гьаракь кьеялъул нухалдалъун – гьел къабул гьариалъул цогидал къагӀидаби федералияб законалда рихьизарун ратичӀони.","68. Дағыстан Республикасы Халг мәҹлисинин фәалијјәт даирәсинә мәхсус өһдәликләр: 1, 2, 10 бәндләр истисна олмагла Республика Конститусијасына дәјишиклик етмәк, ганунлар гәбул етмәк вә онлара дәјишиклик вә әлавәләр етмәк; Дағыстан Республикасынын сәрһәдинин дәјишилмәсини тәсдиг етмәк, Дағыстанда әрази, иҹра мәсәләләрини һәлл етмәк; республика Назирләр кабинетинин сәдрини тәјин етмәк үчүн разылыг вермәк; Конститусија мәһкәмәсинин сәдрини вә мүавинини, мәһкәмәнин һаким-катибини, һакимләрини, барышдырыҹы һакимләри тәјин етмәк; (4.п. Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 N 19) 5) Дағыстан Республикасынын Һесабдар палатасынын сәдрини, мүавинләрини, аудит ишчиләрини тәјин етмәк, ишдән азад етмәк; 6) инсан һүгуглары үзрә Дағыстан Республикасынын нүмајәндәсинин ганунлара әсасән тәјин вә азад олунмасы; 7) Дағыстан Республикасынын башчысына етимад көстәрилмәмәси вә ја көстәрилмәси; 8) Дағыстан Республикасынын Назирләр кабинетинин башчысына етимад көстәрилмәси вә ја көстәрилмәмәси; 9)ганун ендирилмишдир- Дағыстан Республикасынын гануну 14.06.2012 N 33; 10) Дағыстан Республикасы Халг мәҹлисинә депутат сечкиләринин тәшкили, сечилмә гајдаларынын мүәјјән едилмәси, республика башчысынын ХМ (халг мәҹлиси) депутатлары тәрәфиндән сечилмәси, кери чағырылмасына даир сәсвермә гануну; (10.п. Дағыстан Республикасынын гануну 29.04.2013 N 22) 11) Дағыстан Республикасынын референдумуну тәјин етмәк; 12) Дағыстан дөвләт иҹра органларынын гурулушу; 13) республика бүдҹәсинин тәсдиги вә онун һәјата кечирилмәси һаггында һесабат; 14) сосиал-игтисади лајиһәләрин тәсдиги вә онларын һәјата кечирилмәси һаггында һесабат; 15) федерал ганунлара әсасән республика веркиләринин вә башга өдәмә мәбләғләринин тәсис олунмасы вә онларын уығма гајдалары; 16) Дағыстан Республикасы әрази бүдчетдән кәнар фондларын тәсдиги вә онларын мәнимсәмәси һаггында һесабатлар; 17) Республика әмлакы һагда гајдалар вә ганунлар; 18) Дағыстан халгларыны милли инкишаф вә миләтләрарасы проблемләринә даир мәсәләләрин һәлли; 19) Русија Федерасијасынын Федерал мәҹлисиндә ганунвериҹилијә даир тәшәббүсүн ирәли сүрүлмәси; 20) Дағыстан Республикасынын халг мәҹлисинин регламентинин гәбулу, дахили гајда -ганун мәсәләләри; 21) Конститусија иҹласынын чағырылмасы; 22) дөвләт мүкафатларынын тәсис олунмасы, хүсуси вә шәрәфли адларын тәсиси, рсепублика мәмур дәрәҹәләринин тәсиси; 23) Дағыстан Республикасынын ганунларынын рәсми тәсдиги; 24) Дағыстан Республикасынын мүгавиләләринин тәсдиги вә ја ләғв едилмәси; 25) Дағыстан Республикасында ганунларын иҹра олунмасына, бүдҹәнин јеринә јетирилмәсинә, республика әмлакынын истифадәсинә нәзарәт; 26) Федерал ганунларда, РФ Конститусијасында, Дағыстан Республикасы ганунларында көстәрилән дикәр сәлаһијјәтләрин иҹрасы. Дағыстан Республикасынын Халг мәҹлиси ганунлар вә гәтнамәләр гәбул едир, онларын иҹрасыны изләјир. Ганунлар, әјәр башга мәгамлар көстәрилмәјибсә, депутатларын сәс үстүнлүјү илә гәбул едилир.","68. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан декхаршна юккъадогӀу: Дагестан Республикин Конституцина хийцамаш а, тӀедузарш а юккъадалор, 1, 2, 10 дакъош доццарна, законаш тӀеэцар, хийцамаш а, тӀедузарш а царна юккъадалор; Дагестан Республикин дозанаш хийцарх лаьцна бартбар тӀечӀагӀдар, Дагестан Республикин административни – мехкан дӀахӀоттаман хаттарш къастор; Дагестан Республикин Правительствон Председателан дарже дӀахӀотто пурбадалар; Дагестан Республикин Конституционни Суьдан Председателан, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан Председателан заместителан, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан суьдхо-секретаран, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан суьдхойн, машар бечу суьдхойн дарже дӀахӀотто пурбадалар; Дагестан Республикин Счетни палатин Председателан, цуьнан заместителийн, аудиторийн дарже дӀахӀоттор а, даржах мукъавитар а; законо дӀахӀоттийначу къепехь Дагестан Республикехь адаман бакъонашкахула Векалан дарже дӀахӀоттор а, даржах мукъавитар а; Дагестан Республикин Куьйгалхочух цатешарх (тешарх) лаьцна долу хаттар къастор; Дагестан Республикин Правительствон Председателех цатешарх (тешарх) лаьцна долу хаттар къастор; дӀадаьккхина – 14.06.2012 №33 Дагестан Республикин Закон; Дагестан Республикин Халкъан Гуламе харжамаш дӀабахьаран къепе, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутаташа Дагестан Республикин Куьйгалхо харжаран къепе, Дагестан Республикин Куьйгалхо юкъакхайкхаран къепе а дӀахӀоттор, ткъа иштта Дагестан Республикин Халкъан Гуламе харжамаш билгалбар а, Дагестан Республикин Куьйгалхо юкъакхайкхар кхоже диллар а; Дагестан Республикин референдум билгалъяр; Дагестан Республикин пачхьалкхан Ӏедалан кхочушдаран органийн къепе дӀахӀоттор; Дагестан Республикин республикански бюджет а, и кхочушъярх лаьцна отчеташ а тӀечӀагӀъяр; Дагестан Республика социально-экономически кхиорах йолу республикин программаш тӀечӀагӀъяр; федеральни законодательствоца хила ма-деззара налогаш а, гулдарш а, ткъа иштта уьш схьалахьоран къепе а тӀечӀагӀъяр; Дагестан Республикин мехкан пачхьалкхан бюджетехь йоцчу фондийн бюджеташ а, уьш кхочушъярх лаьцна отчеташ а тӀечӀагӀъяр; Дагестан Республикин долаллина урхалладаран а, Ӏуналладаран а къепе дӀахӀоттор; Дагестанера къаьмнаш кхиоран а, къаьмнийн юкъаметтигийн а хаттарш къастор; Россин Федерацин Федеральни Гуламехь законаш кхоллар дӀадолоран бакъо кхочушъяр; Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Регламент тӀеэцар, цуьнан дар-лелоран чоьхьара къепе дӀахӀотторан хаттар къастор; Конституцин Гулам гулбар; Дагестан Республикин пачхьалкхан совгӀаташ кхоллар, Дагестан Республикин леррина а, сийлаллин а цӀераш, классийн даржаш а кхоллар; Дагестан Республикин законаш леррина кхетор; Дагестан Республико бартбар а, бохор а тӀечӀагӀдар; Дагестан Республикин законаш лардарна, кхочушдарна, Дагестан Республикин республикански бюджет кхочушъярна, Дагестан Республикин долаллах пайдаэцаран дӀахӀоттийна къепе ларьярна тӀехь тергам латтор; Россин Федерацин Конституцис, федеральни законаша, Дагестан Республикин законаша дӀахӀиттийна кхийолу бакъонаш кхочушъяр. Дагестан Республикин Халкъан Гуламо тӀеоьцу законаш а, сацамаш а, уьш кхочушбар тергонехь латтадо. Законаш тӀеоьцу Дагестан Республикин Халкъан Гуламан дӀахӀоттийначу депутатийн терахьехь кхажболчара тесначу кхоже хьаьжжина, нагахь федеральни законо билгаддина кхидерг дацахь. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан сацамаш тӀеоьцу хаьржинчу депутаташа тесначу кхаьжнийн дукхалле хьаьжжина, нагахь федеральни законо билгаддина кхидерг дацахь.","68. Дагъистан Республикала Халкълала Собраниеличи ишди гӀергъити масъулти гьунчидиркахъес хъарти сари: 1) 1-ибил, 2-ибил ва 10 ибил бурги халхӀедарили, Дагъистан Республикала Конституциялизи дарсдешуни ва чеимцӀадешуни кадурхахъни, 1-ибил, 2-ибил ва 10-ибил бурги халхӀедарили, законти кьабулдирни, илдази дарсдешуни ва чеимцӀадешуни кадурхахъни; 2) Дагъистан Республикала дазурби дарсдирнила хӀекьлизирти вягӀдурти тасдикьдирни, Дагъистан Республикала административный - мер-мусала кабизла хӀекьлизирти масъулти ирзни; 3) Дагъистан Республикала Правительствала Председательла къуллукъличи белгиси адам катахъес кьабулдеш балахъни; 4) Дагъистан Республикала Конституцияла Судла судьяби къуллукъличи кабалтни ва къуллукълизибад акьубалтни, маслигӀятла суданала къуллукъличи лайикьти адамти кабалтни; 5) Дагъистан Республикала Счетная палатала Председательла, илала заместительла ва аудитортала къуллукъуначи белгити адамти кабалтни ва къуллукълизибад акьубалтни; 6) Дагъистан Республикализивси адамла ихтияртла шайчивси Уполномоченныйла къуллукъличи законничил кадизахъурти низам-кьяйдаличил белгиси адам калтни ва къуллукълизивад акьувалтни; 7) Дагъистан Республикала Халалличи игьдибар хӀебирхънила (игьдибар бирхънила) масъала ирзни; 8) Дагъистан Республикала Правительствола Председательличи игьдибар хӀебирхънила (игьдибар бирхънила) хӀекьлизибси масъала ирзни; 9) Россияла Федерацияла Президентли гьалавихьни хӀясибли, Россияла Федерацияла гражданинничи, Федерацияла законничи ва иш Конституцияличи барили, Дагъистан Республикала Халалла къуллукъ бузахъес хъарбирни; 10) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизи выборти дурадуркӀнила низам-кьяйда белгидирни ва выборти дурадуркӀуси замана белгибирни; 11) Дагъистан Республикала референдум дураберкӀахъес хьарбирни; 12) Дагъистан Республикала пачалихъла хӀукуматла исполнительный органтала кабиз белгибирни; 13) Дагъистан Республикала бюджет ва ил таманбарнила хӀекьлизибси отчет тасдикьдирни; 14) Дагъистан Республикала социальный баркьудила-экономикала шайчиб гьалабяхӀ башахънила республикала программаби ва илди тамандарнила хӀекьлизирти отчетуни тасдикьдирни; 15) Федерацияла законти хӀясибли, республикализир налогуни ва цархӀилти мурадунас арц дурчнила, илкьяйдали илди кайснила низам-кьяйда белгидирни; 16) Дагъистан Республикала мер-муса хӀясибси пачалихъла бюджетла дурарти фонданала бюджетуни ва илди тамандарнила хӀекьлизирти отчетуни тасдикьдирни; 17) Дагъистан Республикала лебдешлис гьуни чебиахънила ва ил пайдалабирнила низам-кьяйда кадилзахъни; 18) Дагъиста миллатуни гьаладяхӀ дашахънила ва миллатуни-ургарти бархбасунала хӀекьлизирти масъулти хӀердирни; 19) Росссияла Федерацияла Федеральное Собраниелизир законти далкьарахънила шайчибси сипталичил пайдалабирес ихтияр гӀямрулизиб бетурхахъни; 20) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Регламент кьабулбирни, илала духӀнарти низам-кьяйда гьунчидиркахънила масъулти бекӀдирни; 21) Конституцияла Собрание бурчни; 22) Дагъистан Республикала пачалихъла наградаби кадилзахъни, Дагъистан Республикала хасти ва хӀурматла уми, класслати даражлуми кадилзахъни; 23) Дагъистан Республикала законти хасси багьахъниличил баяндирни; 24) Дагъистан Республикикали дигьунти вягӀдурти ва илди дехъни тасдикьдирни; 25) Дагъистан Республикала законти дурусли дузахъниличи, Дагъистан Республикала бюджет таманбирниличи, Дагъистан Республикала лебдеш пайдалабирнила низам-кьяйда дурусли дузахъниличи хӀеруди бирни; 26) Россияла Федерацияла Конституцияличил, Федерацияла законтачил ва Дагъистан Республикала законтачил кадизахъурти цархӀил журала вакилдеш пайдаладирни. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели законти ва хӀукмурти кьабулдирути сари ва илди тамандирниличи хӀеруди бируси саби. Законти кьабулдирути сари Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала кабизахъурси лугӀилизибадти бахъалгъунтала тӀамрачил, эгер Федерацияла законнизиб цархӀил тяхӀяр чехӀебаахъили биалли. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела хӀукмурти бикӀибти депутатунала лугӀилизибдти бахъалгъунтала тӀамрачил кьабулдирути сари, эгер Федерацияла законнизиб цархӀил тяхӀяр чехӀебаахъили биалли.","68. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны ихтиярлыгъына гиреген масъалалар: 1) Дагъыстан Республиканы Конституциясыны 1, 2 ва 10 башларындан къайрыларына къошум ва алышынывлар этмек, законлар къабул этмек, олагъа алышынывлар ва къошум этмек; 2) Дагъыстан Республиканы дазуларыны алышынывуна разилешив тасдыкъ этмек, Дагъыстан Республиканы административ-территория къурулуш масъалаларын чечмек; 3) Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателин белгилевге разилик бермек; 4) Дагъыстан Республиканы Конституция Судуну судьяларын къуллукъгъа белгилемек ва оланы азат этмек, мировой судьяланы къуллукъгъа белгилемек; 5) Дагъыстан Республиканы Гьисап берив палатасыны Председателин, ону заместительлерин ва аудиторларын къуллукъгъа белгилев ва азат этив; 6) Дагъыстан Республикада закон булан токъташдырылгъан ихтиярланы якълайгъан Уполномоченныйны къуллукъгъа белгилев ва къуллукъдан азат этив; 7) Дагъыстан Республиканы Башчысына инамлыкъ (инамсызлыкъ) береген масъаланы чечив; 8) Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателине инамлыкъ (инамсызлыкъ) береген масъаланы чечив; 9) Россия Федерацияны Президентини гёрсетивю булан Россия Федерацияны ватандашыны шу Конституциягъа ва федерал законлагъа гёре Дагъыстан Республиканы Башчысыны ихтиярларын берив; 10) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына сайлавланы гюнюн белгилев ва шо сайлавланы оьтгерив низамын токъташдырыв; 11) Дагъыстан Республиканы референдумун белгилев; 12) Дагъыстан Республиканы гьакимлик пачалыкъ ишни яшавгъа чыгъарагъан къурумларыны къайдасын токъташдырыв; 13) Дагъыстан Республиканы бюджетин ва ону яшавгъа чыгъарылагъан гьисап беривюн токъташдырыв; 14) Дагъыстан Республиканы социал-экономика оьсюв программасын ва ону яшавгъа чыгъарылагъан гьисап беривюн токъташдырыв; 15) федерал законодательстволагъа гёре республика налогланы ва оланы жыйывун, олай да оланы алагъан ёругъун токъташдырыв; 16) Дагъыстан Республиканы бюджетге гирмейген фондларыны территория пачалыкъ бюджетлерин толтурув ва оланы гьакъында гьисап берив; 17) Дагъыстан Республиканы еслигине ёлбашчылыкъ этеген низамны токъташдырыв; 18) Дагъыстанны халкъларыны милли аралыкъларыны ва милли масъалаларыны оьсюв даражасына къарав; 19) Россия Федерацияны Федерал Жыйыныны законаратывчу сиптечилигин яшавгъа чыгъарыв; 20) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Регламентин къабул этив, ону ич низамын ва чалышыв масъалаларын чечив; 21) Конституция Жыйынны чакъырыв; 22) Дагъыстан Республиканы пачалыкъ савгъатларын токъташдырыв, Дагъыстан Республиканы хас ва абурлу атларын, класлы даражаларын яратыв; 23) Дагъыстан Республиканы законларына хас кюйде англатыв берив; 24) Дагъыстан Республиканы дыгъарларын байлав ва гючден тайдырыв; 25) Дагъыстан Республиканы законларын яшавгъа чыгъарывну ва оланы къолланагъанлыгъын тергев, Дагъыстан Республиканы бюджетин толтурувну, Дагъыстан Республиканы еслигини къолланыв низамын тергев; 26) Россия Федерацияны Конституциясы, федерал законлар ва Дагъыстан Республиканы законлары токъташдырагъан ихтиярлыкъны яшавгъа чыгъарыв. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны законлар, дыгъарлар къабул эте ва оланы яшавгъа чыгъарылагъанын тергей. Федерал законда башгъалыкълар къабул этилмеген буса, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны кёп санавда тавуш беривю булан законлар къабул этиле. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны къарарлары, дагъы башгъалыкъ гёрсетилмеген буса, сайлангъан депутатланы кёп пайыны тавуш беривю булан къабул этиле.","68. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал дачин дайминнувун дагьайссар: 1) Дагъусттан Республикалул Конституциялувун, 1-мур, 2-мур ва 10-мур бакӀурдивуми личӀаннинсса, дахханашиврутту ва ххибавуртту дичаву, кьанунну итадакъаву, миннуву дахханашиврутту ва ххибавуртту дишаву; 2) Дагъусттан Республикалул дазурду даххана даврил хӀакъиравусса цалийн бучӀаву; Дагъусттан Республикалул административ-территориялул сакиншинналул масъалартту щаллу баву; 3) Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал къуллугърай итансса рязишин дулаву; 4) Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал Председательнал къуллугърай, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал Председательнал хъиривчу, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал судья-секретарь, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал судьятал, дакьаврил судьятал битаву; 5) Дагъусттан Республикалул ХӀакъи-хӀисаврттал (Счётная) палаталул Председательнал, ганал хъиривчунал ва аудитортурал къуллугърая укьан аву ва итаву; 6) кьануннал кӀицӀ бувсса кьяйдалий Дагъусттан Республикалул Инсаннал ихтиярдалсса бай вакилнал къуллугърай итаву ва укьан аву; 7) Дагъусттан Республикалул БакӀчинайн вихшала дакъашиврул (дишаврил) масъалалул хӀакъиравусса хӀукму къуртал баву; 8) Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнайн вихшала дакъашиврул (дишаврил) масъалалул хӀакъиравусса хӀукму къуртал баву; 9) Дагъусттан Республикалул 14.06. 2012-найсса кьанун № 33 гужрава дуркссар; 10) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисравунсса бувчӀавурттуттал, Дагъусттан Республикалул БакӀчи Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал депутатътурал увчӀаврил ва Дагъусттан Республикалул БакӀчи махъунай уцаврил низам ккаккан даву, мукунна Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисравунсса бувчӀавурттал чӀун ккаккан даву ва Дагъусттан Республикалул БакӀчи махъунай уцаврийн бувнусса чӀурду булаву ккаккан даву; 11) Дагъусттан Республикалул референдум баву-кьабаву; 12) Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал хӀакимлугърал биттуршинналул органнал низам ккаккан даву; 13) Дагъусттан Республикалул республикан бюджет ва га биттур баврил хӀакъиравусса отчет цӀакь даву; 14) Дагъусттан Республикалул социал-экономикийсса республикан программарду ва гай биттур даврил хӀакъиравусса отчетру цӀакь даву; 15) федерал кьануннал кӀицӀ дурсса куццуй республикалул дишалартту ва датӀавуртту дузал даву; 16) Дагъусттан Республикалул территорийсса бюджетраву дакъами фондру цӀакь даву ва миннул отчетру кьамул даву; 17) Дагъусттан Республикалул давлатрай каялувшин даврил ва заллушиву даврил низам ккаккан даву; 18) Дагъусттаннал халкьуннал миллийсса хьхьичӀунмай шаврил ва миллатирттал дянивсса аралугърал масъалартту ххал бигьаву; 19) Аьрасатналь Федерациялул Федерал Мажлисраву кьанунну итадакъаврил сиптта иширайн дуккан даву; 20) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал даврил кьарал кьамул даву, ганил дуллалимунил виваллил низамрал масъалартту щаллу баву; 21) Конституцион Мажлис батӀаву; 22) Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал лишанну (наградартту) цӀакь даву, хасьсса ва хӀурматрансса цӀарду, классрал чинну ккаккан даву; 23) Дагъусттан Республикалул кьануннал официал мяъннарду даву 24) Дагъусттан Республикалул икьраллу цӀакь даву ва личӀи даву; 25) Дагъусттан Республикалул кьанунну дуруччаврил ва биттур даврил, Дагъусттан Республикалул республикан бюджет щаллу баврил, Дагъусттан Республикалул давлатрал заллушиву даврил низамрал ялув бацӀаву даву; 26) Аьрасатналь Федерациялул Конституциялул, федерал кьануннал ва Дагъусттан Республикалул кьануннал ккаккан дурсса цаймигу ихтиярдуиширайн дуккан даву. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал кьанунну ва хӀукмурду кьамул байссар ва гай щаллу баврил ялув бацӀаву дайссар. Кьанунну Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал бувчӀусса депутатътурал аьдадрал чӀявуми чӀурдайну кьамул дайссар, агарда федерал кьанундалул цамур цичӀав кӀицӀ бувну бакъахьурча. ХӀукумурду Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал бувчӀусса депутатътурал аьдадрал чӀявуми чӀурдайну кьамул байссар, агарда федерал кьанундалул цамур ци-бунугу кӀицӀ бувну бакъахьурча.","68. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин ихтиярда жеда: 1) 1, 2 ва 10-статьяяр квачиз, Дагъустан Республикадин Конституциядик дегишвилер ва алаваяр кухтун, законар кьабулун, абурук дегишвилер ва алаваяр кухтун; 2) Дагъустан Республикадин сергьятар дегишарунин гьакъиндай икърар тестикьарун, Дагъустан Республикадин административно-территориальный къурулушдин месэлаяр гьялун; 3) Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председатель къуллугъдал тайинарун патал разивал гун; 4) Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин Председатель, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин Председателдин заместитель, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин судья-секретарь, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин судьяяр, мировой судьяяр къуллугъдал тайинарун; 5) Дагъустан Республикадин Счетный палатадин Председатель, адан заместитель ва аудиторар къуллугъдал тайинарун ва къуллугъдикай азад авун; 6) Дагъустан Республикада инсандин ихтияррин рекьяй Уполномоченный къуллугъдал тайинарун ва къуллугъдикай азад авун; 7) Дагъустан Республикадин Кьилиз ихтибар тавунин (ихтибар авунин) месэла гьялун; 8) Дагъустан Республикадин Гьукуматдиз ихтибар тавунин (ихтибар авунин) гьакъиндай месэла гьялун; 9) къуватдай аватнава. - Дагъустан Республикадин 2012-йисан 14-июндин 33-нумрадин Закон; 10) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз сечкияр кьиле тухунин къайда, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатри Дагъустан Республикадин Кьил хкягъунин къайда ва Дагъустан Республикадин Кьилиз кьулухъди эвер хъувунин къайда тайинарун, гьакӀни Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз сечкияр ва Дагъустан Республикадин Кьилиз кьулухъди эвер хъувуниз талукь яз сесер гун тайинарун; 11) Дагъустан Республикадин референдум тайинарун; 12) Дагъустан Республикадин государстводин властдин исполнительный органрин система тайинарун; 13) Дагъустан Республикадин республиканский бюджет ва ам кьилиз акъудунин гьакъиндай гьабхъ-гьисаб тестикьарун; 14) Дагъустан Республика социальный, экономикадин жигьетдай вилик тухунин республиканский программаяр ва абур тамамарунин гьакъиндай гьабхъ-гьисабар тестикьарун; 15) федеральный законодательстводал асаслу яз республиканский налогар ва харжар, гьакӀни абур къачунин къайда тайинарун; 16) Дагъустан Республикадин государстводин территориальный бюджетдилай къецяй тир фондарин бюджетар ва абур кьилиз акъудунин гьакъиндай гьабхъ-гьисабар тестикьарун; 17) Дагъустан Республикадин хсусият идара авунин ва адакай менфят къачунин къайда тайинарун; 18) Дагъустандин халкьар милли жигьетдай вилик финин ва миллетрин арада авай алакъайрин месэлайриз килигун; 19) Россиядин Федерациядин Федеральный Собранида законар акъудунин рекьяй инициатива къалурунин ихтияр уьмуьрдиз кечирмишун; 20) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Регламент кьабулун, адан кӀвалахдин къенепатан къайдадиз талукь месэлаяр гьялун; 21) Конституционный Собрание эвер гун; 22) Дагъустан Республикадин государстводин наградаяр тайинарун, Дагъустан Республикадин махсус ва гьуьрметдин тӀварар, классный чинар тайинарун; 23) Дагъустан Республикадин законриз официальныйдаказ баян гун; 24) Дагъустан Республикадин договоррар кутӀунун ва абур къуватдай вегьин тестикьарун; 25) Дагъустан Республикадин законрал амал авунал ва абур кьилиз акъудунал, Дагъустан Республикадин республиканский бюджет кьилиз акъудунал, Дагъустан Республикадин хсусиятдикай менфят къачунин барадай тайинарнавай къайдадал амал авунал контроль кьилиле тухун; 26) Россиядин Федерациядин Конституциядалди, федеральный законралди ва Дагъустан Республикадин законралди тайинарнавай маса векилвилер кьилиз акъудун. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди законар ва къарарар къабулда ва абур кьилиз акъудунал контролвалда. Законар, эгер федеральный закондалди маса къайда къалурнавачитӀа, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатдин тайинарнавай кьадардин чӀехи паюни сесер гуналди къабулда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин къарарар, эгер федеральный закондалди маса къайда къалурнавачитӀа, хкянавай депутатдин кьадардин чӀехи паюни сесер гуналди къабулда.","68. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ юритуьвине катнасады: 1) 1, 2 эм 10 басларыннан баскалардан калганларына Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына туьрленислер эм косымшалар киргистуьв, законларды алув, оларга туьрленислер эм косымшалар киргистуьв. 2) Дагыстан Республикасынынъ межелерине туьрленислер акында разыласувды беркитуьв, Дагыстан Республикасында административлик- территориялык соравларын шешуьв; 3) Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателине дережесин беркитуьв уьшин разылык беруьв; 4) Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ председатель дережесин, Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ Председателининъ орын басарларын, Дагыстан Республикасынынъ Судынынъ судья- секретарин, Дагыстан Республикасынынъ Судынынъ судьяларын, дуныялык судьяларын беркитуьв; 5) Дагыстан Республикасынынъ Эсаплав палатасына Председатель, онынъ орын басарын эм аудиторлардынъ дережесин салув эм босатув; 6) Закон ман токтастырылган йорыкта Дагыстан Республикасында аьдемнинъ ыхтыяры бойынша Ваькилдинъ дережесине салув эм дережеден тайдырув; 7) Дагыстан Республикасынынъ Басына сенимлик йок (сенимлик бар)соравды шешуьв; 8) Дагыстан Республикасынынъ Председателине сенимлик йок (сенимлик бар)соравды шешуьв; 9) Куьшин йойган - 33-нши номерли 2012 йылдынъ 14 июньдеги Дагыстан Республикасынынъ законы; 10) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына сайлавларды, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатлары ман Дагыстан Республикасынынъ Басын сайлавлардынъ эм Дагыстан Республикасынынъ Басын кайтарувдынъ йорыгын, солай ок Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына сайлавларды беркитуьв эм Дагыстан Республикасынынъ Басын кайтарув бойынша тавыс беруьвдинъ йорыгын токтастырув; 11) Дагыстан Республикасынынъ референдумын беркитуьв; 12) Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ толтырувшы органларынынъ йорыгын беркитуьв; 13) Дагыстан Республикасынынъ Республикалык бюджетин эм онынъ толувы акында эсабын беркитуьв; 14) Дагыстан Республикасынынъ социал-экономикалык оьсуьвининъ Республикалык программасын эм олардынъ толувы акында эсапларын беркитуьв; 15) Федераллык закон ман келисли болып Республикалык налогларды эм йыювларды, солай ок оларды алувдынъ йорыгын токтастырув; 16) Дагыстан Республикасынынъ патшалык бюджетлик тыскы фондларын эм олардынъ толувы акында эсапларын беркитуьв; 17) Дагыстан Республикасынынъ байырлыгы ман етекшилик этуьв эм распоряжение этуьв йорыгын токтастырув; 18) Дагыстан Республикасынынъ халкларынынъ миллет оьстируьв эм миллетлер ара соравларын карав; 19) Россия Федерациясынынъ Федераллык Йыйынында закон болдырув баславынынъ ыхтыярын токтастырув; 20) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Регламентин кабыл этуьв, онынъ аьрекетининъ ишки йорыгынынъ соравларын шешуьв; 21) Конституциялык Йыйынды шакырув; 22) Дагыстан Республикасынынъ патшалык савгаларын токтастырув, Дагыстан Республикасынынъ айырым эм сыйлы атларын, класслок чинлерин беркитуьв; 23) Дагыстан Республикасынынъ официаллык законларын айтып салув; 24) Дагыстан Республикасынынъ договорларынынъ тамамлавын эм айырувын беркитуьв; 25) Дагыстан Республикасынынъ законларын тутув эм толтырув уьшин, Дагыстан Республикасынынъ Республика бюджети толув уьшин, Дагыстан Республикасынынъ байырлыгынынъ распоряжениесининъ токтастырылган йорыгына карав соравын яшавга эндируьв; 26) Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлар ман эм Дагыстан Республикасынынъ законлары ман токтастырылган баскалай полномочиелерди яшавга шыгарув; Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны законлар эм токтаслар алады эм олардынъ толувына тергев салады; Баскалай зат федераллык закон ман каралмаган болса, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ токтастырылган санындан коьбисининъ тавыс беруьви мен законлар алынадылар; Баскалай зат федераллык закон ман каралмаган болса, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ токтасы сайланган депутатларынынъ коьбисининъ тавыс беруьви мен алынады.","68. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад вазифа виъи: 1) Дагъыстан Республикадид Конституциеди йыгын дегишвалды быр ва ара кихъийинбыр, анджагь кидишне 2 ва 10 кьулбыр, кьабыл гыгыын законбыр ва гьама ара хъыгын дегишвалдыбыр на ара кихъийинбыр; 2) Дагъыстан Республикадид сархӀатмыд дегишвалдыбыр гыгыын бадана разивалды тесдикь выъын, Дагъыстан Республикадид административ ермыд мәсәләбыр кьула йыгын; 3) Разивалды вын къуллуха тагъин гьаъас Республикадид ХӀукимиетед Седри; 4) Къуллуха тагъин дыгъын, къуллухада азад дыгъын Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суддид судиер, къуллуха садгъун ва къуллухада азад дыгъын мыслахӀатдид судиер; 5) Къуллуха садгъун ва къуллухада азад дыгъын Дагъыстан Республикадид ХӀасабад Палатадид Седриер ва гьабишды заместителер не аудиторар; 6) Къуллуха сагъун ва къуллухада азад гыгыын Дагъыстан Республикадид илсындид ихдиярмыд Векил, закондире гьагва гьагъад къайдыдихьван; 7) Дагъыстан Республикадид Кьухьнийы ихтибар гыгъынид-джыгынид кьарар эгьепӀин; 8) Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седрия ихтибар гыгынид-джыгынид кьарар эгьепӀин; 9) Россиядид Федерациедид ватанагьалыеде вын, Россиядид Федерациедид Президентере вынихьван, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды полномочиебыр, Федерал закондире ва гьаман гьеми Конституциедире рухьуд кал; 1. ( РД закондид ред. 12. 10. 2005 №31) 10) Тагъин гыгыын сечкибыр гыргасды къайдабыр ва Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад сечкимыд йыгъ тагъингьыгын; (ДР закондид ред. 12. 10. 2005 № 31) 11) Дагъыстан Республикадид референдум тагьин выгъын; 12) Дагъыстан Республикадид Девлитдид хӀукумдид гвалахбыр кьула гыргад тешкилатмыд мизанбыр тагьин гьыгъын; 3. (РД Закондид ред. 12. 10. 2005 №31) 13) Дагъыстан Республикадид бюджет не гьад кьула йыгынид отчет тесдикь гьыгъын; 14) Тесдикь гьыгъын республикадид программабыр, социал экономикадид инкишафад Дагъыстан Республикадид ва отчетбыр гьабыр кьула йыгынид; 15) Тагьин гьыгъын, федерал закондире рухьуд кал, республикадид налогбыр, гьабыр сытӀа йишинбыр ва гьабыр сытӀа гьаъад къайдабыр; 16) Тесдикь гьыгъын, Дагъыстан Республикадид, дэвлитдид бюджетек кидишды фондмыд бюджетбыр ва гьамыд харджимыд отчетбыр; 17) Тагьин гьыгъын, Дагъыстан Республикадид хусусиетдид аявалды выъынид ва иессивалды выгъынид; 18) Хьуъ геетӀин миллитмыд лаъ-хьуъ йидкьынид мэсэлэбыр ва Дагъыстандид миллетмыд арыди ад сыкьыӀн-луьздуьнбыр; 19) Кьула выгын Россиядид Федерациедид, федерал Иджласад закон игьивед мыслахӀатмыд право; 20) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад регламент кьабыл гьыгъын, кьула йыгын гьадид арад распорядок ва гвалахмыд мэсэлэбыр; 21) Конституциедид Иджлас сытӀа выъын; 22) Тагьин гьыгъын Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид наградабыр, тагьин гьыгъын дуруд лаъваӀлид званиебыр ва Дагъыстан Республикадид дереджемыд чинбыр; 23) Дагъыстан Республикадид законбыр, дуьзды къайдыдихьван халкьдис ашгара гьыгъын; 24) Тесдикь гьыгъын, Дагъыстан Речпубликадире китӀид ва кьатӀ хьыъыд договорбыр; 25) Макьыет йыгын, Дагъыстан Республикадид законбыр дуьзгуьнне хӀасаба гьыгъыны на кьула йыгыны, ишлег гьыгъыныДагъыстанРеспубликадид бюджет, дуьзгуьнне йыгыны сихьир ад къайда-къанунбыр, ишлег выъын бадана Дагъыстан Республикадид хусусиет; 26) Кьула йыгын мадды векилвалдыбыр, тапширмиш гьыгъыр ад Россиядид Федерациедид Конституциедире, федерал законмыра ва Дагъыстан Республикадид Конституциедире. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара кьабыл гьаъара законбыр ва постановлениебыр, гыргара макъыет гьабыр кьула йыгыны. Законбыр кьабыл гьаъара баласды сесмыхьван, тесдикь гьыъыр ад Дагъыстан Республикадид Халкьдид депутаташды яцӀайкла, мадды шывга гьагва джаъанакун федерал закондире. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад постановлениебыр кьабыл гьаъара баласды сесмыхьван кеетӀир ад депутаташды яцӀайкла, эгер мадды шывга гьагва джаъанакун федерал закондире.","68. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин вазифйириз дахил шула: 1) Дагъустан Республикайин Конституцияйиъ дигиш’валар ва аьлава апӀбар тӀауб, дидин сабпи, кьюбпи ва йицӀубпи кӀулар ктарди, къанунар кьабул апӀуб, дурариъ дигиш’валар ва аьлава апӀбар тӀауб; 2) Дагъустан Республикайин сяргьятарин дигиш’валар тасдикь апӀуб, Дагъустан Республикайин административный ва жилин кьурулушдин меселийир гьял апӀуб; 3) Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председательвалин гъуллугънаъ дерккру касдиз разивал тувуб; 4) Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддин судйир тяйин апӀуб ва судьявалин гъуллугънахьан азад апӀуб, мировой судйир тяйин апӀуб; 5) Счетный палатайин Председатель, дугъан заместитель ва аудиторар гъуллугъариъ дерккуб ва гьадму гъуллугъарихьан азад апӀуб; 6) Инсандин ихтиярар уьрхбан меселийриз лигру Уполномоченный къанундиъ улупнайи саягъниинди гъуллугънаъ дерккуб ва гьадму вазифйирихьан азад апӀуб; 7) Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъна ихтибарсузвал (ихтибарвал) улупбан гьякьнаан вуйи месэла гьял апӀуб; 8) Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателихъна ихтибарсузвал (ихтибарвал) улупбан гьякьнаан вуйи месэла гьял апӀуб; 9) Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин сечкйир тяйин апӀуб; 10) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз сечкйир тяйин апӀуб; 11) Дагъустан Республикайин референдум тяйин апӀуб; 12) Дагъустан Республикайин государствойин гьюкмар кӀулиз адагъру органарин гъурулуш (къайда) тасдикь апӀуб; 13) Дагъустан Республикайин республиканский бюджет тасдикь апӀуб ва думу тамам апӀбан гьякьнаан вуйи отчетдихъ хъпехъуб; 14) Дагъустан Республика яшайиш ва экономика жигьетнаан артмиш хьпан республикайин программйир ва дурар тамам апӀбан отчетар тасдикь апӀуб; 15) Федеральный кьанунариз асас духьну республикайин налогар (харжар) гьядягъювал ва уч апӀуб, хъа гьацира дурар гьядягъбан къайда тасдикь апӀуб; 16) Дагъустан Республикайин государствойин территорийирин бюджетдиъ адру фондар ва дурар кӀулиз адагъбан гьякьнаан вуйи отчетар тасдикь апӀуб; 17) Дагъустан Республикайин дахилнаъ айи хусусиятназ идара ва эйсивал апӀан къайда тасдикь апӀуб; 18) Дагъустандин халкьарин миллетар артмиш хьпан ва миллетарин арайиъ айи аьлакьйирин гьякьнаан вуйи меселейир гьял апӀуб; 19) Урусатдин Федерацияйин Федеральный Собранийиъ кьанунар адагъбан тереф кӀулиз адабгъуб; 20) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин Регламент кьабул апӀуб, дидин айтӀан къайдайин месэлийир гьял апӀуб; 21) Конституцияйин Собрание дих апӀуб; 22) Дагъустан Республикайин государствойин багъишар тасдикь апӀуб, хусуси ва гьюрматлу ччвурар тасдикь апӀуб, классдин чинар тувуб; 23) Дагъустан Республикайин кьанунарин гьякьнаан гъаврикк ккауб; 24) Дагъустан Республикайин ччвурнахъан гъийитӀу йикьрар тасдикь апӀуб ва батӀул апӀуб; 25) Дагъустан Республикайин къанунар (гьюкмар) кӀули гъахбан ва тамам апӀбан, Дагъустан Республикайин республиканский бюджет тамам апӀбан, Дагъустан Республикайин хусусиятвализ идара апӀувал улупнайи къайдайиинди кӀулиз адабгъбан зиин гюзчивал кӀули гъабхуб; 26) Урусатдин Федерацияйин Конституцияйи, федеральный къанунари (гьюкмари) ва Дагъустан Республикайин къанунари (гьюкмари) тасдикь дапӀнайи жюрбежюр жара вазифйир кӀулиз адагъуб. Халкьдин Собранийи къанунар ва къарарар кьабул апӀуру ва дурар тамам апӀбан зиин гюзчивал гъабхуру. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин депутатарин умуми кьадарнакан аьхюнуб пайну сесер тувбиинди къанунар кьабул апӀуру, эгер федеральный къанундиъ жара саягъниинди улупнадарш. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин къарарар кадагънайи депутатарин кьадарнакан аьхюнуб пайну сесер тувбиинди кьабул апӀуру, эгер федералин къанундиъ жара саягъниинди улупнадарш.","68. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни гъааъани ишыс авудын масалебы хьетӀа: 1-ийн, 2-ъэсын ва 10-ъэсын фасилбы хъыгъаъы, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциеехъа бадал гъаъийбы ва оохъа хъадийбы адчуй, кьаанунбы кьабыл гъаъий, чеехъа бадал гъаъийбы ва оохъа хъадийбы адчуй; Дагъыстан РеспубликӀайна сергьад бадалавъийни гьакӀеена разиваала тасдикь гьавъий, Дагъыстан РеспубликӀайн торпагъбышын администрациебышеехъа битӀал гьаъийн масалебы гьаӀл гьаъий; Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрийни вазиифеехъана аляртӀуйс разиваала гьувуй; Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайни судьебышди вазиифеехъанбы алябтӀий ва вазиифайле хъигъавъий, барышмышааъан судьебы вазиифеехъа алябтӀий; Дагъыстан РеспубликӀайни ГъыӀсабни Палатайна Садры, джун муаавинар ва прокурорар вазиифеехъа алябтӀий ва вазиифайле хъыгъавъий; Каанунын гиххьийни къайдайс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀее инсанын гьуӀкьукьбы къорамыш гьаъана Вакил вазиифайлахъа аляртӀуй ва вазиифайле хъыгъавъгий; Дагъыстан РеспубликӀайни Харункъулхъа инанмыш девхьайна (инанмышувхьайна) масале гьаӀл гьавъий; Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрийлхъа инанмыш девхьайна (инанмышувхьайна) масале гьаӀл гьавъий; Гьина кьаанун гьаӀшде кьуввее дешда. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъан сечкибы алгъавгьыйн къайда гиххьий, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатарше Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна наӀхуӀр сечмиш гьаъийн къайда гиххьий, Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна йыӀкьаӀлхъа хъортӀулийн къайда гиххьий ва гьамыд Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни маджлисеехъа сечкибы таӀъйин гьаъий ва Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна йыӀкьаӀлхъа хъортӀулийс сес гьувий; Дагъыстан РеспубликӀайн референдум таӀъйин гьаъий; Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни иджраа гьаъани органбышын систем къурмуш гьаъий; Дагъыстан РеспубликӀайна республикӀайна бюджет тасдикь гьавъий ва йидж няхъа хардж гьавъийн гъыӀсаб хъеххъий; Дагъыстан РеспубликӀайн иджтимаи-игтисади инкишафна республикӀайна програм тасдикь гьавъий ва ва мана наӀхуӀб вуккийн гъыӀсаб хьеххъий; Федерал кьаануныс сикӀы, республикӀайн налокӀбы ва вергибы саъий тешкил гьаъий ва гьамыд манбы саъийн къайда гиххьий; Дагъыстан РеспубликӀайн джигабышеедын бюджетте дешди девлетни фондбышын бюджетбы тасдикь гьаъий ва йиджбы няхъа хардж гьаъийн гъыӀсаб хьеххьий; Дагъыстан РеспубликӀайни мулкиййетин идара гьаъийн ва чике истифаада гьаъийн къайда гиххьий; Дагъыстанни халкьбышди милли инкишафыс ва миллетбышын наӀхуӀд ёла хьадийс хьетӀани масалебышха илякий; Россие Федерациейни Федерал Маджлисее кьаанун хъыгьаагьаӀнкьаӀ башара гьавъийна гъуӀкьукь чил гьивааджий; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин Регламент кьабыл гьаъий, оӀлкайни адни, чини ишни къайдайк хьетӀан масалебышын гъаӀл гьаъий; Конституциейен иджлас хьотӀулий; Дагъыстан РеспубликӀайн девлетин мукаафатбы гъувий, Дагъыстан РеспубликӀайн хусусий ва шарафнан дубы, оохъан вазиифабы гъувий; Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы чини саягъыл изагь гьаъий; Дагъыстан РеспубликӀайни дагаворбышын айтӀылий ва хъоттулий тасдикь гьаъий; Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышди гозет гьаъийл ва джигайлхъа гьихьар гьаъийл оо, Дагъыстан РеспубликӀайна республикайна бюджет джигайлхъа гьивхьаравъийл оо, Дагъыстан РеспубликӀайни мулкиййетике истифаада гьаъасва гиххьийн къайда гозет гьаъийл оо назаарат тешкил гьаъий; Россие Федерациейни Конституциен, федерал кьаанунбыше ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбыше гиххьийн медын салаагьыййетбы джигайлхъа гьихьар гьаъий; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин кьаанунбы ва кьараарбы кьабыл гьаъанбы ва манбы джигайлхъа гьихьар гьаъийл назаарат гьаъа. Агар федерал кьаанунын меннаӀхуӀд гъидягвахьее, кьаанунбы Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа гябкӀийни гыргъни депутатаршыни сайыке сесбышди хаӀдвалика сана кьабыл ээхьенбы. Агар федерал кьаанунын меннаӀхуӀд гъидягвахьее, Дагъыстан Республикини Халкьни Маджлисин кьараарбы сечмишувхьайни депутатаршыни сайыке сесбышди хаӀдвалика сана кьабыл ээхьенбы."
"69. Право законодательной инициативы принадлежит Главе Республики Дагестан, депутатам Народного Собрания Республики Дагестан, Правительству Республики Дагестан, представительным органам муниципальных образований. Право законодательной инициативы принадлежит также Конституционному Суду Республики Дагестан, Избирательной комиссии Республики Дагестан и Уполномоченному по правам человека в Республике Дагестан по вопросам их ведения. Законопроекты вносятся в Народное Собрание Республики Дагестан. Законопроекты о введении или отмене налогов, освобождении от их уплаты, об изменении финансовых обязательств республики, другие законопроекты, предусматривающие расходы, покрываемые за счет республиканского бюджета Республики Дагестан, могут быть внесены Главой Республики Дагестан либо при наличии заключения Главы Республики Дагестан. Такое заключение представляется в Народное Собрание Республики Дагестан не позднее тридцати календарных дней с момента получения Главой Республики Дагестан соответствующего законопроекта.","69. Законодательный инициативин эхтияр ая Дагъустан Республикин Главаиис, Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин депутатарис, Дагъустан Республикин Правительствойис, муниципальный образованийрин представительный органрис. Законодательный инициативин эхтияр ая Дагъустан Республикин Конституционный Суддис, Дагъустан Республикин Избирательный комиссис, Уполномоченныйис предпринителрин эхтияр ухӀайде Дагъустан Республики ва Дагъустан Республикин прокурордис че месэлаяр кӀили хайде. Законопроектар Дагъустан Республикин Халкьдин Собранил хасе. Законопроектар фай адибан ва дегиш акьубар налогарин паттаас, азад акьуб гуьр ибакас, финансовый мажбурнамаяр дегиш акьубар, сара законопроектар, расходар агвар акьайде Дагъустан Республикин бюджети цуьппе акьайде хьасе Дагъустан Республикин Главаи депутатарин удигӀ файадиб, ярра Дагъустан Республикин Главаиин заключение айчи. Гишти заключение Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин уьдигӀ алихьая календарный кьанна уьцӀуь ягъан арайи, Дагъустан Республикин главайи талукь иде законопроект гъуджугуналас хаб.","69. Законал рахъиялъул хӀаракатчилъиялъе ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул, Халкъияб Собраниялъул депутатазул, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул, муниципалиял гӀуцӀабазул вакиллъиялъулал органазул Дагъистан Республикаялъул ЖамгӀияб палатаялъул (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19, ДРялъул Президентасул указалда № 333 2013 соналъул 13 декабралда бахъараб, Дагъистан Республикаялъул Законалъул редакциялда 26.09.2014 сон № 69). Гьез тӀуразарулел суалазда хурхарал законал рахъиялъул хӀаракатчилъиялъе гьединго ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул. Дагъистан Республикаялъул Рищиязулаб комиссиялъул, инсанасул ихтиярал цӀуниялъул рахъалъ Дагъистан Республикаялда вугев Уполномоченниясул, Дагъистан Республикаялъул жигар бугел, бетӀералде босун иш гьабулел чагӀазул (предпринимателазул) ихтиярал цӀунулев уполномочениясул, Дагъистан Республикаялъул прокурорасул. (Дагъистан Республикаялъул Законазул редакциялда 17.02.2014 сон № 7, 12.02.2015 сон № 16). Законазул проектал гьоркьор лъун, дандразелъун кьола Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялде. Налогал чӀезариялъул ялъуни хвезариялъул, гьел кьеялдаса эркен гьариялъул, пачалихъалъулал финансазул тӀадеросиял хиса-басизариялъул, республикаялъул бюджеталъул хӀисабалдасан рецӀулел цогидалги харжазул хӀакъалъул законазул проектал цере лъезе бегьула Дагъистан Республикаялъул бетӀерас, яги Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул хӀасилаб хӀукму бугони. Гьединаб хӀукму Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялде битӀула, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасухъе данде кколеб законалъул проект щваралдаса лъеберго календарияб къоялъул болжалалдаса кватӀичӀого.","69. Ганунвериҹи тәшәббүс Дағыстан Республикасынын башчысына, Халг мәҹлисинин депутатларына, Назирләр кабинетинә, мунисипал гурумларын нүмајәндәлик органларына, Дағыстан сәһидарларынын һүгугларыны горујан сәлаһијәтли нүмајәндәјә, Дағыстан Республикасынын прокуроруна мәхсудур. (Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 N 19) Ганунвериҹи тәшәббүс елеҹә дә ДР Конститусија мәһкәмәсинә, республика сечки комиссијасына, инсан һүгуглары үзрә нүмајәндәјә мәхсусдур. Ганун лајиһәләри Халг мәҹлисинә тәгдим олунур. Верки тәсиси вә ја ләғви, өдәмәдән азад едилмә, республиканын малијјә һәјатына, мәбләғләрин республика һесабына өдәнмә мәсәләләринә даир лајиһәләр Дағыстан Республикасынын башчысы вә ја республика башчысынын рәји олдугда тәгдим олунур. Республика башчысынын рәји Халг мәҹлисинә ганун лајиһәсинин башчы тәрәфиндән алынмасындан 30 күн әрзиндә тәгдим олунур.","69. Законш кхоллар дӀадоло бакъо ю Дагестан Республикин Куьйгалхочун, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн, Дагестан Республикин Правительствон, муниципальни кхолларийн векалийн органийн. Законаш кхоллар дӀадоло иштта бакъо ю Дагестан Республикикин Конституцин Суьдан, Дагестан Республикин Харжамийн комиссин, Дагестан Республикехь адаман бакъонашкахула хаттарш кхочушдаран Векалан а, Дагестан Республикера предпринимателийн бакъонаш ларъярехула волчу Векалан а, Дагестан Республикикин прокурорана а. ТӀеэцаза законаш Дагестан Республикикин Халкъан Гуламе дӀало. Налогаш юкъаяхарх я дӀаяхарх, уьш дӀатакхарх, республикикин финансашкахула тӀелацамашкахь хийцамех тӀеэцаза законаш, Дагестан Республикикин республикански бюджетан чоьтах меттахӀитто езаш хила тарло харжаш билгалйохуш долу тӀеэцаза законаш а хьалхататта тарло Дагестан Республикикин Куьйгалхочун сацам белахь. Иштта сацам Дагестан Республикикин Халкъан Гуламе дӀало Дагестан Республикикин Куьйгалхочуьнга тӀеэцаза закон дӀаделлачул тӀаьхьа дуьззина ткъе итт де далале.","69. Законти далкьарахънила шайчибси сипталичил дурабухъес ихтияр лебси саби Дагъистан Республикала Халаллис, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунас, Дагъистан Республикала Правительстволис, мерличиб чус чули гьуни чебиахънила вакилдешла органтас. Законти далкьарахънила шайчибси сипталичил дурабухъес илкьяйдали ихтияр лебси саби Дагъистан Республикала Конституцияла Судлис, Дагъистан Республикала Избирательная комиссиялис, Дагъистан Республикализивси адамтала ихтиюртала шайчивси Уполномоченныйлис, Дагъистан Республикализир баркьудила адамтала ихтиюрти далтахьнила шайчивси Уполномоченныйлис ва Дагъистан Республикала прокурорлис, илхӀелира - чучи хъарти масъултала чебкад. Законтала проектуни Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизи гьаладирхьути сари. Налогуни кадилзахънила яра илди урдирхънила хӀекьлизибси, илди дедлугнилизибад азадбалтнила хӀекьлизирти, республикала финансунала шайчирти чеаслумази дарсдешуни кадурхахънила хӀекьлизирти законтала проектуни, Дагъистан Республикала бюджетла сурсатуначил чедирцӀахъути харжанала хӀекьлизирти цархӀилти законтала проектуни Дагъистан Республикала Халалли яра Дагъистан Республикала Халалла пикри чебаахъили гьаладихьили диэс дирар. Халалла пикри Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизи гьалабирхьуси саби лайикьси законна проект Дагъистан Республикала Халалли касила календарьла хӀябцӀали бархӀиличиб имцӀаси замана архӀебякьи лебай.","69. Закон яратывчу сиптечиликге ихтиярлыкъ Дагъыстан Республиканы Башчысына, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларына, Дагъыстан Республиканы Гьукуматына, оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлагъа бериле. Закон яратывчу сиптечилик олай да Дагъыстан Республиканы Конституция Судуна, Дагъыстан Республиканы Сайлав комиссиясына ва Дагъыстан Республиканы адамны ихтиярларын якълайгъан Уполномоченныйына, Дагъыстан Республиканы далапчы адамларыны ихтиярларын якълайгъан Уполномоченныйына ва Дагъыстан Республиканы шо масъалалагъа къарайгъан прокуроруна бериле. Законланы проектлери Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына бериле. Налог салагъанлыкъ яда налогдан азат этегенлик, республиканы харж масъалалагъа байлавлу борчлары алышынагьанлыкъ, Дагъыстан Республиканы республика бюджетинден тёленеген харж булан байлавлу башгъа закон проектлер Дагъыстан Республиканы Башчысыны натижа чыгъарыву булан байлавлу бола. Шолай натижа Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына, Дагъыстан Республиканы Башчысы законну проектин алгъан сонг, 30 календар гюнню ичинде бериле.","69. Кьанунну итадакъаврил сиптта Дагъусттан Республикалул БакӀчинахь, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал депутатътурахь, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрахь, муниципал сакиншиннардал вакилми органнахь дуссар. Кьанунну итадакъаврил, гай дачин даврил масъаларттайн багьаймур чулухасса сиптта дуссар мукунна Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрахь, Дагъусттан Республикалул БувчӀавурттал комиссиялухь, Дагъусттан Республикалийсса Инсаннал ихтиярдалсса бай вакилнахь, Дагъусттан Республикалийсса ишбажаранчитурал ихтиярду дуруччай вакилнахь ва Дагъусттан Республикалул прокурорнахь. Кьанунпроектру дишайссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрай. Дишалартту дишаврил ягу дукьан даврил, миннуяту мурахас баврил, республикалул арцуйнусса ялуршиннарду даххана даврил, Дагъусттан Республикалул республикан бюджетрал хӀакъи-хӀисаврайну лакьаврицӀун дархӀусса харжлугъирттал хӀакъиравусса кьанунпроекту, Дагъусттан Республикалул БакӀчинаща ягу Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ахир-мукъуйн бувну, дишин бюхъайссар. Мукунсса ахир-махъ Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисравун буккан байссар, Дагъусттан Республикалул БакӀчиначӀан гьаманки му кьанунпроект дирну зувива календарь гьантлуяр чӀал кьабувну.","69. Законар акъудунин рекьяй инициатива къалурдай ихтияр Дагъустан Республикадин Кьилихъ, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатдихъ, Дагъустан Республикадин Гьукуматдихъ, муниципальный тешкилатрин векилвалдай органрихъ ава. Законар акъудунин рекьяй инициатива къалурдай ихтияр чпин векилвилерик кутунвай месэлайрай Дагъустан Республикадин Конституционный Суддихъ, Дагъустан Республикадин Сечкидин комиссиядихъ, Дагъустан Республикада авай инсандин ихтияррин рекьяй Уполномоченныйдихъ, Дагъустан Республикада карчийрин ихтиярар хуьнин рекьяй Уполномоченныйдихъ ва Дагъустан Республикадин прокурордихъни ава. Законрин проектар Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин вилик эцигда. Налогар кардик кутунин ва я абур къуватдай вегьиндин, абур гуникай азад авунин гьакъиндай, республикадин хиве финансрин жигьетдай авай мажбурнамаяр дегишарунин гьакъиндай законрин проектар, Дагъустан Республикадин республиканский бюджетдин гьисабдай арадал хкидай харжияр авун къалурнавай маса законрин проектар Дагъустан Республикадин Кьиливай ва я тахьайтӀа Дагъустан Республикадин Кьилин патай заключение авайла, вилик эцигиз жеда. Ахътин заключение Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин вилик Дагъустан Республикадин Кьилив талукь тир закондин проект агакьай чӀавалай гуьгъуьниз календардин къанни цӀуд йикъалай гзаф вахт алатдалди агакьарда.","69. Закон болдырувга ыхтыяр басланувы Дагыстан Республикасынынъ Басына, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатларына, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосына, муниципаллык туьзилисининъ коьрсетуьвши органларына бериледи. Закон болдырувга ыхтыяр басланувы солай ок Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судына, Дагыстан Республикасынынъ сайлав комиссиясына эм оларды юритуьвдинъ соравлары бойынша киретаган Дагыстан Республикасындагы аьдемнинъ ыхтыяры бойынша Ваккиллисине, Дагыстан Республикасында эплевшилердинъ ыхтыярын яклав бойынша Ваккилине эм онынъ бажарымындагы соравлары бойынша Республика прокурына бериледи. Закон проектлери Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына шыгарыладылар. Налогларды киргистуьв эм тайдырув акында, олардан тоьлевди босатув, Республикадынъ финанслык борышларын туьрлендируьв акында, Дагыстан Республикасынынъ Республикалык бюджет эсабыннан ябылмагы керек болып каралган баска карыжлар закон проектлерининъ закон проектлери Дагыстан Республикасынынъ басы ман яде Дагыстан Республикасынынъ басынынъ тамамы бар болса, киргистилмеге болады. Сондай тамамлав Дагыстан РеспубликасынынъХалк Йыйынына тийисли закон проектин Дагыстан Республикасынынъ Басы алган вакыттан алып отыз календарлик куьниннен кеш калмай бериледи.","69. Закон игьывинид ихтияр хад йиъи Дагъыстан Республикадид Кьухьнийде, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутаташде, Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетдиде, муниципалмыд депутаташды тешкилатмыда. Закон игьывинид ихтияр хад йиъи Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суддиде, Дагъыстан Республикадид сечкимыд комиссиедиде, Дагъыстан Республикади ад, илсындид ихдиярмыд бадана, Векиледе. Векиледе Дагъыстан Республикадид предпринимателешды ихтиярмыд тереф ухуӀн бадана. Закондид проектбыр сирхьире Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа. Налог лихьинид ва налог сехъетӀинид бадана, финансмыд маджбырвалдыбыр дегиш гьыъынид бадана, ва мадды законмыд проектбыр, Дагъыстан Республикадид хӀукиметед бюджетекла гьаъад харджимыд бадана, Халкьдид Иджласа сихъин муьмкин а Дагъыстан Республикадид Кьухьние, эгер гьанийды заключение Халкьдид Иджласа ад йишийне. Гьасад заключение, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджла-са, вын лазим йиъи хьибцӀырды йыгъад арыди, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийы лийкьыдыла хъуъ гьаман закондид проект.","69. Къанунар адагъбан теклифар дивувалин ихтияр Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин депутатариз, Дагъустан Республикайин Гьюкюматдиз, йишван идара апӀбан вакилвалин органариз а. Къанунар адагъбан теклифар дивувалин, гьацира Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддиз, Дагъустан Республикайин Сечкийин комиссияйиз ва Дагъустан Республикайиз айи инсандин ихтиярар уьрхбан Уполномоченныйиз Дагъустан Республикайиз айи дилавир ксарин (предпринимателарин) ихтиярар уьрхбан уполномоченныйиз гъадрар кӀули гъахбан ихтияр а. Къанунарин проектар Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийиз тувру. Налукар тувувал дебккбан, гъадрар тувбахъан азад апӀбан, государственнойин заемар адагъбан, республикайин финансарин мажбурнамйириъ дигиш’валар тӀаъбан, хъа гьацира Дагъустан Республикайин республиканский бюджетдин гъисабнаан харжар улупурайи жюрбежюр жара къанунарин проектар Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири ахиримжи теклиф дивбалан кьяляхьтӀан адагъуз шулдар. Гьациб теклиф Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири тялукь вуйи законопроект гьадабгъбалан кьяляхь сумчӀуд йигъандин календарин йигълан кьан дарди дивру.","69. Кьаанун гъувийс башара гьавъийна гъуӀкьукь Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъус, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатаршыс, Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматыс, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышди девлетни нумаайендебышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни Иджтимай палатайс ааидба воб. Кьаанун гъувийс башара гьавъийна гъуӀкьукь гьамыб Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайс, Дагъыстан РеспубликӀайни Сечкибышди кӀамиссийейс ва Дагъыстан РеспубликӀее инсанын гъуӀкьукьбы къорамыш гьаъийни масалебышка мачхулехьени Вакилыс, Дагъыстан РеспубликӀее савдагараршын гъуӀкьукьбы къорамыш гьаъани масалебышка мачхулехьени Вакилыс ва мани масалебышхаиляккани Дагъыстан РеспубликӀайни прокурорыс ааидба воб. Кьаанунын лаайигьебы Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисее оӀгеехъа цӀыцӀаъа. НалокӀбы аляатӀуй ва я йиджбы акӀан гьаъы, чике азад гьавъийни гьакӀеедын кьаанунын лаайигьебы, республикӀайн гардана аляатӀуйни малиййейни харджбышее бадал гьаъийбы ыхьайни гьакӀеедын кьаанунын лаайигьебы, Дагъыстан РеспубликӀайни республикӀайни бюдджетни гъыӀсаабее силмишехьен харджийбы назарее аххъийн медын кьаанунын лаайигьебы не Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее, нейыд Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуна кьарар вобнанкъаӀ, оӀгеехъа цӀыцӀаъа. МаӀбхуӀна кьарар, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъусхъа эйгьена кьаанунна лаайигье гьибхъырийни вахтале хьебцӀал кӀалендарын йыгъ оӀтмишхьессе, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа хьоолена."
"70. Принятый закон Республики Дагестан в течение семи дней направляется Главе Республики Дагестан для подписания и обнародования. Глава Республики Дагестан в течение четырнадцати дней с момента поступления закона Республики Дагестан подписывает и обнародует закон либо отклоняет его. В случае отклонения закон Республики Дагестан возвращается в Народное Собрание Республики Дагестан с мотивированным обоснованием его отклонения либо с предложениями о внесении в него изменений и дополнений. Народное Собрание Республики Дагестан вновь рассматривает данный закон. Если при повторном рассмотрении закон Республики Дагестан будет одобрен в ранее принятой редакции большинством не менее двух третей голосов от установленного числа депутатов Народного Собрания Республики Дагестан, он подлежит подписанию Главой Республики Дагестан в течение семи дней и обнародованию.","70. Кьабул акьунде къанун ери ягъан арайи Дагъустан Республикин Главаилди гьатая кьул дууб бадала ва магӀлум акьуб бадала. Дагъустан Республикин Главайи ЦӀейекьу (14) ягъан арайи кьул дууна ва халкьадис магӀлум акьвая, яра хаб кӀила хъайцӀая. Эгер хаб кӀила хъайцӀай хьучи ге Дагъустан Республикин Халкьдин Сабранис хьарукар хъакьвая делилар файадина, фикьас хъалдаркунайчи, ярра дегишгӀвелар, алаваяр хъакьуб бадала Дагъустан Республикин Халкьадин Собрани генара гьаге законис хъахтурфайе. Эгер Ӏудпус сефера Дагъустан Республикин закон кьабул акьучи сифта кьабул акьунде, редакци хьибуйикас Ӏу(2) паюна сесерин тайин акьунай депутатарин кьадари гил Дагъустан Республикин Главайи кьул дууб лазим э ва халкъдис хӀар акьуна канде ери ягъан арайи.","70. Къабул гьабураб Ресупубликаялъулаб закон анкьго къоялъул болжалалда Дагъистан Республикаялъул бетӀерасухъе битӀула гьес гъулбас гьабизелъун ва халкъалъе баян гьабизелъун. Республикаялъулаб закон жиндихъего щваралдаса анцила ункъо къоялъул болжалалда Дагъистан Республикаялъул бетӀерас гьелда гъулбас гьабула ва халкъалда лъазабула яги нахъчӀвала, гьелъие кьучӀаб гӀиллаги бачун, яги гьелда хиса-басиял ва тӀадежураял гьаризе предложениялги кьун, Дагъистан Республикаялъул закон ДРялъул Халкъияб Собраниялде тӀадбуссинабула. Гьеб нахъчӀвани, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъ чӀезабураб къагӀидаялда рекъон Халкъияб Собраниялъ гьеб законалъул нахъеги хал гьабула. Такрар гьабун халгьабиялъул хӀасилалда Халкъияб Собраниялъул тӀолалго депутатазул лъабго бутӀа гьабун кӀиго бутӀаялдаса дагьал гьечӀезул гьаркьаздалъун гьеб цебеккунго къабул гьабун букӀарабго редакциялда лъикӀаблъун рикӀкӀани, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда тӀадаб букӀуна анкьго къоялъул болжалалда гьелда гъулбас гьабизе ва халкъалда лъазабизе.","70. Халг мәҹлисиндә гәбул олунмуш ганун једди күн әрзиндә тәсдиг едилмәси вә халга чатдырылмасы үчүн Дағыстан Республикасынын башчысына тәгдим олунур. Республика башчысы 14 күн әрзиндә гануну ја тәсдиг едир, халга чатдырыр, ја да кери гајтарыр. Ганун Халг мәҹлисинә дөвләт башчынын төвсијәләри, әлавәләри, дәјишикликләри, гајтарылмасынын сәбәбләринин ачыгламасы көндәрилир. Дағыстан Халг мәҹлиси јенидән гануна бахыр, әјәр халг депутатларынын үчдә ики һиссәси ганунун биринчи вариантына сәс верәрсә Дағыстан Республикасынын башчысы гануну 7 күн әрзиндә тәсдиг едир вә халга чатдырыр.","70. Дагестан Республикикин тӀеэцна закон ворхӀ де дӀадалале Дагестан Республикикин Куьйгалхочуьнга дӀадохьуьйту куьг яздайта а, нахаладаккха а. Дагестан Республикикин закон шега кхаьчначул тӀаьхьа деитта дийнахь Дагестан Республикикин Куьйгалхочо буха куьг яздеш нахаладоккху закон я юхатотту иза. Дагестан Республикикин закон юхатеггича Дагестан Республикикин Халкъан Гуламе юхадогӀу, и юхатохаран бухболуш бахьанаш а довзуьйтуш я цу юкъа хийцамаш я тӀедузарш даладе алар а долуш. Дагестан Республикикин Халкъан Гулам юха а хьожу оцу законе. Нагахь шозлагӀа хьаьжча Дагестан Республикикин закон хьалха тӀеэцначу редакцехь къобалдахь Дагестан Республикикин Халкъан Гуламан депутатийн кхаа декъах шина декъо, Дагестан Республикикин Куьйгалхочо ворхӀ де дӀадалале буха куьг а яздеш нахаладоккху иза.","70. Дагъистан Республикала илкьяйдали кьабулбарибси закон верхӀел бархӀила бухӀнаб Дагъистан Республикала Халалличи биахъуси саби, илала уди къулбас кабатахъес ва халкълис ашкарбарес багьандан. Дагъистан Республикала закон сунечи бакӀила 14 бархӀила бухӀнаб Дагъистан Республикала Халалли ил къулбасбируси саби ва халкълис ашкарбируси саби яра ил уббирхьуси саби. Дагъистан Республикала закон уббяхъибси анцӀбукьлизиб ил Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизи чарбируси саби, ил уббяхънила сабабти баяндарили яра илизи дарсдешуни ва чеимцӀадешуни кадерхахъес лайикьли биъни баянбарили. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели ил закон сагали хӀербируси саби. Эгер Дагъистан Республикала закон сагали хӀербарили гӀергъи Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала кабизахъурси лугӀилизибадти хӀябал бутӀала кӀел бутӀаличиб камли ахӀентала тӀамрачил кьабулбарни ункъли чебаили биалли, ил Дагъистан Республикала Халалли верхӀел бархӀила бухӀнаб къулбасбарили ва халкълис ашкарбарили биэс гӀягӀниси саби.","70. Дагъыстан Республиканы къабул этилген закону, ону халкъгъа яймакъ учун, етти гюнню ичинде Дагъыстан Республиканы Башчысына бакъдырыла. Дагъыстан Республиканы закону етишген сонг, Дагъыстан Республиканы Башчысы он дёрт гюнню ичинде, халкъгъа яймакъ учун, огъар къол сала яда ону инкар эте. Республиканы закону инкар этилсе, шо закон не себепден къабул этилмегени айтылып яда нечик алышынывлар ва къошум этме гереги белгиленип, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына къайтарыла. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны законгъа янгыдан къарай. Экинчи керен къарагъан сонг, Дагъыстан Республиканы законун, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны толу санавуну уьч пай этгенде, эки пайы къабул этсе, шо законгъа Дагъыстан Республиканы Башчысына, халкъгъа малим этмек учун, етти гюнню ичинде къол салма тюше.","70. Дагъусттан Республикалул кьамул дурсса кьанун арулва гьантлул мутталий Дагъусттан Республикалул БакӀчиначӀан къулбас дан ва рищун диян дайссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал кьанун цачӀанна дуркӀун ацӀния мукьва гьантлул мутталий къулбасгу дурну, рищайссар. Агарда му кьамул къадарча, Дагъусттан Республикалул кьанун, савав дурчӀин дуллалисса хӀуччардугу бивхьуну ягу циву дан аьркинсса дахханашиврул хӀакъиравусса жуав ва ххибавугу ккаккан дурну, цӀуницӀа Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрайн западайссар. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал га кьанун цӀуницӀа ххал дигьайссар. Агарда кӀилчин ххал диргусса чӀумалгу Дагъусттан Республикикалул Халкьуннал Мажлисрал ккаккан бувсса депутатътурал аьдадраяту шанма бутӀуул кӀива бутӀуул хьхьичӀ ппурттуву кьамул дурсса редакция хьинчулий ккаккарча, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ганий къулбас дан ва рищун багьлагьиссар арулва гьантлул мутталий.","70. Дагъустан Республикадин кьабулнавай закон ирид йикъан муддатда къул чӀугун ва халкьдиз раиж авун патал Дагъустан Республикадин Кьилив агакьарда. Дагъустан Республикадин Кьили вичив Дагъустан Республикадин закондин проект агакьай чӀавалай цӀуькьуд йикъан муддатда закондал къул чӀугвада ва ам халкьдиз раиж ийида, я тахьайтӀа ам кьулухъди элкъуьр хьийида. Кьулухъди элкъуьр хъувур дуьшуьшда Дагъустан Республикадин закон, ам кьулухъди элкъуьр хъувунин себебарни бинеламишуналди ва я адак дегишвилер ва алаваяр кухтунин гьакъиндай теклифарни гуналди, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидив агакьар хьийида. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание гьа закондиз мад килиг хьийида. Мад сеферда килиг хъувурла, Дагъустан Республикадин закон Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин тайинарнавай кьадар депутатдин пудай кьве паюнилай тӀимил тушиз тешкилзавай чӀехи паюни гьа виликдай кьабулай редакцияда аваз хьсанди яз гьисабайтӀа, адал ирид йикъан муддатда Дагъустан Республикадин Кьили къул чӀугун ва ам халкьдиз раиж авун лазим я.","70. Дагыстан Республикасында кабыл этилинген закон ети куьнинъ ишинде кол салув эм халкка билдируьв уьшин Дагыстан Республикасынынъ Басына йибериледи. Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ законы туьскен вакыттан алып он доьрт куьнинъ ишинде законга кол салады эм халкка билдиреди яде оны кери кайтарады. Дагыстан Республикасынынъ законы кери кайтарылганда Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына кери кайтарув негизленген мотив пен яде ога туьрленислер эм косымшалар киргистуьв акында маслагат пан Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына кайтадан карамага сосы закон бериледи. Дагыстан Республикасынынъ законы кайтадан каралган заманда Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатларынынъ токтастырылган санынан уьштен эки коьп санда алынган редакциясы – кабылланса, ети куьннинъ ишинде Дагыстан Республикасынынъ Басы кол салады эм халкка билдириледи.","70. Кьабыл выъыр ад Дагъыстан Республикадид закон, ювды йыгъад арыди ливкьа ваъара Дагъыстан Республикадид Кьухьнийы, тесдикь выъын ва халкьдис ашгара выъын бадана. Дагъыстан Республикадид Кьухьние цӀыюкьды йыгъад арыди, джуу закон ливкьыдыла хъуъ, тесдикь ваъара ва халкъдис ашгара ваъара ваяхуд хъувургъа хъаваъара йибкьыд закон. Хъувургъа хъывыгъыд Дагъыстан Республикадид закон хъуӀвгъуӀре Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджласа, гьадихьван кине Халкъдид Иджласа хъуӀгъуӀре закон хъувургъа хъывыгъынид себебыр ваяхуд гьади хъуӀгъуӀре муьмкин ад дегишвалдыбыр. Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджласара маа хьуъ гехъвелъэре гьад закон. Эгер гьад Дагъыстан Республикадид закон, кьваӀдхьусды хылыс кьабыл хъывыгъыхьуна суьхьдед редакциедихьван, хьибдикла кьваӀб пай сесмыхьван Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджласад депутаташды, гьад кьул диъир тесдикь выъын ва халкъдис ашгара выъын лазим йиъи Дагъыстан Республикадид Кьухьние, ювды йыгъад арыди.","70. Кьабул дапӀнайи Дагъустан Республикайин кьанун хьуд йигъандин вахтна Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъна къул зигбан ва халкьдин арайиз адабгъбан бадали хьтапӀуру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири чахьна Дагъустан Республикайин кьанун хьтапӀхьанмина йицӀиюкьуд йигъандин муддатнаъ думу кьабул апӀуру ясана думу батӀул апӀуру. Гьадму гьюкум (кьанун) батӀул гъапӀу гъалатнаъ Дагъустан Республикайин гьюкум (кьанун) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз кьяляхь хьтапӀуру, гьадму кьанун батӀул апӀбан себеб улупбиинди ясана дидиъ дигиш,валар ва аьлава апӀбар тӀаувалин теклиф улупбиинди. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи гьадму кьанун цӀийикӀултӀан гъял апӀуру. Эгер кьюбпи ражнуДагъустан Республикайин кьанун муганаз кьабул гъапӀу саягъниинди тасдикъ гъапӀиш, Халкьдин Собранейиин депутатарин умуми кьадарнакан шубубдик кьюб пайнутӀан цӀиб дарди, гьадму кьанун ургуд йигъандин муддатнаъ Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири къул дизигну ва халкьдин арайиз адабгъну ккунду.","70. Дагъыстан РеспубликӀайна кьабыл гьавъуна кьаанун йыгӀни йыгъни аӀрее Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъусхъа къол цӀыцӀаъас ва гыргынкъулхъа гьивхьарааъас къухоолена. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее Дагъыстан РеспубликӀайна кьаанун джулхъа гьибхьырийни вахтале йыцӀыёкьад йыгъни аӀрее кьаануныс къол цӀыцӀаъа ва мана гыргынкъулхъа гьивхьарааъа, нейыд къол цӀыцӀдяъы, мана кьабыл гьидяъаъа. Дагъыстан РеспубликӀайна кьаанун кьабыл гьидявъийнкъаӀ, не мана кьабыл гьидявъийна сабаб гьаагу, нейыб чеехъа бадал гъаъийбы ва оохъа хъадийбы адчуйни теклифбышка сана Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа сивийкӀална. Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис мани кьаануныхъа тезебанба иляакана. Агар тезебамба иляакийнкъаӀ, Дагъыстан РеспубликӀайна кьаанун, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа гябкӀийни гыргыни депутатаршыни сайыни хьебни пайыке кьоӀни пайыле оохъани депутатаршыни сесбышди хаӀдвалика сана оӀгее кьабыл гъавъийн хьинне меб кьабыл вухьее, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее манчыс йыгӀни йыгъни аӀрее къол цӀыцӀаъы, гыргынкъулхъа гьивхьарааъас вуккан."
"71. Народное Собрание Республики Дагестан вправе обратиться в Конституционный Суд Российской Федерации с запросом о соответствии нормативных правовых актов федеральных органов государственной власти и органов государственной власти Республики Дагестан Конституции Российской Федерации в порядке, установленном Конституцией Российской Федерации и федеральным законом. Народное Собрание Республики Дагестан вправе обратиться в Конституционный Суд Российской Федерации с запросом о толковании Конституции Российской Федерации.",71. Дагъустан Республикин Халкъдин Собранис ая эхтияр фикир иб бадала Российин Федерацин Конституционный Судди запрос фай государственный властин федеральный органрин нормативный правовой актар сад-сайив дуьз адиб бадала ва Дагъустан Республикин государственный властин органари Российин Федерацин Конституцихъай ва федеральный къайдайри агвар акьунай хилди. Дагъустан Республикин Халкъдин Собранис ая эхтияр алдаркас Российин Федерацин Конституционный Суддис запрос акьас Российин Федерацил Конституцин багухъас баян иб бадала.,"71. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул ихтияр букӀуна, пачалихъаулаб власталъул федералиял органазул ва Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулал органазул нормативиял правовиял актал, Россиялъул Федерациялъул Конституциялъул ва федералияб законалъ чӀезабураб низамалде данде ккей-ккунгутӀиялъул хӀакъалъулъ суалаздасан Россиялъул Федерациялъул Конституциялъулаб Судалде хитӀаб гьабизе. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул ихтияр букӀуна, Россиялъул Федерациялъул Конституциялъул магӀна-мурад официалияб куцалда баян гьабеян, Россиялъул Федерациялъул Конституциялъулаб Судалде хитӀаб гьабизе.","71. Дағыстан халг мәҹлиси федерал гануунлара, РФ Конститусијасына әсасән Дағыстан республикасынын ганунларынын һүгуги нормалара мүвафиг олмасы барәдә РФ Конститусија мәһкәмәсинә мүраҹиәт етмәк һүгугуна маликдир. Дағыстан Халг мәҹлиси РФ Конститусијасынын бәндләри үзрә РФ Конститусија мәһкәмәсинә мүраҹиәт едир.","71. Дагестан Республикикин Халкъан Гуламан бакъо ю Россин Федерацин Конституцин Суьде жоп деха Дагестан Республикикин пачхьалкхан Ӏедалан органаш а, пачхьалкхан Ӏедалан федеральни органийн бакъонийн бараман акташ а Россин Федерацин Конституцица догӀуш хиларх лаьцна. Дагестан Республикикин Халкъан Гуламан бакъо ю Россин Федерацин Конституцин Суьде жоп деха Россин Федерацин Конституцех кхеторах лаьцна.","71. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис Россияла Федерацияла Конституцияла Судлизи Федерацияла пачалихъла хӀукуматла органтала ва Дагъистан Республикала пачалихъла хӀукуматла органтала нормативла правола актани Россияла Федерацияла Конституцияличи далдикилил багьес багьандан, дугьабизес ихтияр лебси саби, эгер Россияла Федерацияла Конституциялизир ва Федерацияла законтазир чедаахъибти низам-кьяйда хӀедуи диалли. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис Россияла Федерацияла Конституцияла Судлизи Россияла Федерацияла Конституция баянбирнила хӀекьлизибси хьарбаудличил дугьабизес ихтияр лебси саби.",71. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны Россия Федерацияны Конституция Судуна федерал пачалыкъ гьакимлик къурумларыны ихтиярлыкъ норма актлары ва Дагъыстан Республиканы пачалыкъ гьакимлик къурумларыны Россия Федерацияны Конституциясына къыйышмайгъан ерлерин ёрукълашдырмакъ учун чакъырыв этме бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына Россия Федерацияны Конституция Судуна Россия Федерацияны Конституциясын англатмакъ учун чакъырыв этме ихтияр бериле.,71. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрахь паччахӀлугърал хӀакимлугърал федерал органнал ва Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал ихтиярлусса норматив актруАьрасатнаг Конституциялий кӀицӀ бувмуницӀун Аьрасатнаг Конституциялул тӀутӀисса куццуцӀун даркьусса дурив-дакъарив ккаккан Аьрасатнаг Федерациялул Конституцион Судрайн буккан ихтияр дуссар. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрахь Аьрасатнаг Конституциялул мяъна дурчӀин даврил хӀакъираву Аьрасатнаг Конституцион Судрайн буккан ихтияр дуссар.,71. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз Россиядин Федерациядин Конституцияди ва федеральный законди тайинарнавай кьайдада государстводин властдин федеральный органрин ва Дагъустан Республикадин государстводин властдин органрин нормативный правовой актар Россиядин Федерациядин Конституциядихъ галаз кьунин патахъай Россиядин Федерациядин Конституционный Суддивай хабар кьадай ихтияр ава. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз Россиядин Федерациядин Конституционный Суддин вилик Россиядин Федерациядин Конституциядиз баян гунихъ галаз алакъалу хабар кьун эцигдай ихтияр ава.,71. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы эм федераллык закон ман токтастырылган йорыкта Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны патшалык властининъ федераллык органларынынъ эм Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ органларынынъ Россия Федерациясынынъ нормативлик ыхтыяр актларына келислилиги акында сорав ман шыкпага болады. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны Россия Федерациясынынъ Конституциясын анълатув (ашыкландырув) акында сорав ман Россия Федерациясынынъ Конституциялык Судына шыкпага болады.,"71. Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджласас ихдияр а сихъис суал Россиядид Федерациедид Конституциедид суда, са сындыхьван уйгъунваӀлид норматив правомыд актмыд, федератив тешкилатмыд, дэвлитдид хӀукумдид, дэвлитдид хӀукумдид тешкилатмыд Дагъыстан Республикадид, Россиядид Федерациедид Конституциедихьван, гьадид къайдыдихьван ва федерал закондихьван.","71. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз Урусатдин Федерацияйин Конституцияйин Суддихьна государствойин гьюкмарин федеральный вакилвалин ва кьарарар тамам апӀру органари ва Дагъустан Республикайин государствойин гьюкмарин органари адагъу кьарарар ва жюрбежюр жара кьарарар ихтияр тувнайивал жигьетнаан дюзидар вуш Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз ва федеральный, хъа гьацира жара йикьрариз тялукь вуйидар вуш илтӀикӀуз ихтияр а. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз Урусатдин Федерацияйин Конституционный Суддихьна Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиъ улупнайибдин мяна ктебтувал тӀалаб апӀури илтӀикӀуз ихтияр а.","71. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисихъа, гьоӀкууматни федерал органбышын ва Дагъыстан РеспубликӀайни гьоӀкууматни органбышын Россие Федерациейни Конституциен ва федерал кьаанунын гиххьийни нормативыс хъодкуда хъооӀни гъуӀкьукьни кьарарбышын Россие Федерациейни Конституциейс хъодкуда хъадий ацӀахьесди мее, Россие Федерациейни Конституциейни МаӀгькамайлхъа телябыка сана мурааджиат гъаъасда гъуӀкьукь вобна. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисихъа, Россие Федерациейни Конституциейни МаӀгькамайлхъа, Россие Федерациейна Конституцие изагъ гъавъийни телябыка сана мурааджиат гъаъасда гъуӀкьукь вобна."
"72. Народное Собрание Республики Дагестан вправе обратиться в Конституционный Суд Республики Дагестан с запросом о соответствии законов Республики Дагестан, нормативных правовых актов Главы Республики Дагестан, Правительства Республики Дагестан, других органов исполнительной власти Республики Дагестан, не вступивших в силу договоров Республики Дагестан, уставов муниципальных образований, нормативных правовых актов органов местного самоуправления Конституции Республики Дагестан. Народное Собрание Республики Дагестан вправе обратиться в Конституционный Суд Республики Дагестан с запросом о толковании Конституции Республики Дагестан.","72. Дагъустан Республикин Халкъдин Собранис ая эхтияр Российин Федерацин Конституционный Суддис алдаркас запрос фай дуьз эйчи федеральный органарин нормативный правовой актар. Дагъустан Республикин Главайин, Дагъустан Республикин Правительствойин, Дагъустан Республикин исполнительный властин сара органарин, кьуватис душунай Дагъустан Республикин договорарин паттаас, муниципальный образованийрин уставар бадала джигайин самоуправленийрин нормативный правовой актар, Дагъустан Республикин Контитуцин паттаас. Дагъустан Республикин Халкъдин Собранис ая эхтияр Дагъустан Республикин Конституционный суддис запрос акьас Дагъустан Республикин Конституцин баянар ибан хӀакъиндиас.","72. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул ихтияр букӀуна, Дагъистан Республикаялъул законал, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул, Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул цогидал органазул нормативиял актал, Дагъистан Республикаялъул жеги къуваталде лъугьинчӀел къотӀи-къаял, муниципалиял гӀуцӀабазул уставал, бакӀалъулаб самоуправлениялъул нормативиял актал Дагъистан Республикаялъул Конституциялде данде ккей-ккунгутӀиялъул суалазда тӀасан Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалде хитӀаб гьабизе. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19). Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул ихтияр букӀуна, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул магӀна-мурад официалияб куцалда баян гьабеян Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалде хитӀаб гьабизе.","72. Дағыстан Халг мәҹлиси республика дөвләт ганунларынын, республика башчысынын имзаладығы актларын, назирләр кабинетинин гәрарларынын, дикәр иҹра органларынын фәалијјәтинин ганунлара ујгунлуғу һагда, гануна минмәмиш сазишләр һагда, мунисипал гурумларын низамнамәси, јерли идарәетмә органларынын һүгуг актлары һагда Дағыстан Конститусија мәһкәмәсинә мүраҹиәт едир. (Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 N 19). Дағыстан халг мәҹлиси республика Конститусијасынын бәндләри вә изаһаты барәдә Дағыстан республикасынын Конститусија мәһкәмәсинә мүраҹиәт едир.","72. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан бакъо ю Дагестан Республикин Конституцин Суьде жоп деха Дагестан Республикин законаш, Дагестан Республикин Куьйгалхочун, Дагестан Республикин Правительствон, Дагестан Республикин кхочушдаран Іедалан кхечу органийн бакъонийн бараман акташ, Дагестан Республикин Іедалан кхочушдаре дерзаза бартбарш, муниципальни кхолларийн уставаш, меттигехь шайн урхалладаран бакъонийн бараман акташ а Дагестан Республикин Конституцица нийса догІуш хиларх. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан бакъо ю Дагестан Республикин Конституцин Суьде жоп деха Дагестан Республикин Конституцех кхеторах лаьцна.","72. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис, Дагъистан Республикала законти, Дагъистан Республикала Халалла, Дагъистан Республикала Правительствола нормативла правола актани, Дагъистан Республикала шайзирад дигьунти, амма цӀакьлизи кахӀедерхурти вягӀдурти ва чеаслуми, муниципалитетунала цалабяхъунала уставти, мерличиб чули чус гьуни чебиахънила вакилдешла органтала ва муниципалитетунала бургала нормативла правола актани Дагъистан Республикала Конституцияличи далдикилил багьес багьандан, Дагъистан Республикала Конституцияла Судлизи дугьабизес ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис Дагъистан Республикала Конституция баянбирнила хӀекьлизибси хьарбаудличил Дагъистан Республикала Конституцияла Судлизи дугьабизес ихтияр лебси саби.","72. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына Дагъыстан Республиканы Конституция Судуна Дагъыстан Республиканы законларыны, Дагъыстан Республиканы Башчысыны ихтиярлыкъ норма актларын, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны ишге гиришмеген дыгъарларын ва разилешивлерин Дагъыстан Республиканы атындан этилеген, муниципал къурулувланы уставларыны, оьз ишин оьзлер юрютеген вакиллик ерли къурумларыны ихтиярлыкъ норма актларын ва муниципал къурулувларыны законгъа къыйышагъаны-къыйышмайгъаны гьакъында сорама ихтияр бериле.","72. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрахь Дагъусттан Республикалул кьанунну, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал, Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал цайми органнал ихтиярлусса норматив актру, Дагъусттан Республикалул гужравун къадурхми икьраллу, муниципал сакиншиннардал уставрту, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал ихтиярлусса норматив актру Дагъусттан Республикалул КонституциялуцӀун даркьусса душиврул хӀакъираву Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрайн буккан ихтияр дуссар. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрахь Дагъусттан Республикалул Конституциялул мяъна дурчӀин даврил хӀакъираву Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрайн буккан ихтияр дуссар.","72. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз Россиядин Федерациядин законар, Дагъустан Республикадин Кьилин, Дагъустан Республикадин Гьукуматдин, Дагъустан Республикадин исполнительный властдин маса органрин нормативный правовой актар, Дагъустан Республикадин тӀварунихъай кутӀуннавай ва къуватда гьат тавунвай договоран, муниципальный тешкилатрин уставар, чкадин самоуправленидин органрин нормативный правовой актар Дагъустан Республикадин Конституциядихъ галаз кьуниз талукь яз Дагъустан Республикадин Конституционный Суддивай хабар кьадай ихтияр ава. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин вилик Дагъустан Республикадин Конституциядиз баян гунихъ галаз алакъалу хабар кьун эцигдай ихтияр ава.","72. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судына Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Дагыстан Республикасынынъ законлары, Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ нормативли ыхтыярлык актлары Дагыстан Республикасынынъ договорларынынъ куьшине кирмеген, Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ баскалай органларынынъ, муниципаллык туьзилислерининъ, ерли оьз-оьзине етекшилик этетаган органларынынъ нормативлик ыхтыярлы актлары келислилиги акында сорав салмага ыхтыярлы. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясын ашыкландырув акында сорав ман Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судына шыкпага ыхтыярлы.","72. Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджласас ихдияр а сихъис суал Дагъыстан Республикадид Конституциедид суда, са сындыхьван уйгъунваӀлид Дагъыстан Республикадид закондид, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды норматив актмыд, кьула джидкьыр ад, Дагъыстан Речпубликадире китӀир ад договормыд на мыслахӀат-мыд, муниципал тешкилатмыд уставмыд, Ерлид джуды иессиваӀлид норматив гьакьад актмыд, ерлид джуды иессиваӀлид кьухьдыбищды на Дагъыстан Республикадид Конституциедид. Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджласас ихдияр а сихъис суал Дагъыстан Республикадид Конституциедид суда, дуьзваӀлид, ара кихьинмыд, Дагъыстан Республикадид Конституциедид.","72. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз Дагъустан Республикайи адагъу гьюкмар (кьарарар), Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири, Дагъустан Республикайин Гьюкуматди адагъу къарарар ихтияр тувнайивал жигьетнаан дюзди гьюрудар вуш Дагъустан Республикайин Конституцияйин суддиз илтӀикӀуз ихтияр а, эгер Дагъустан Республикайин ччвурнахъан гъийитӀу йикьрар ва къарарар, йишван идара апӀбан муниципалин образованийирин уставар, йишван идара апӀбан вакилвалин органарин ва муниципалин образованийирин главйирин нормативвалин ихтиярарин къарарар кьувватнаъ учӀвнадарш. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз Дагъустан Республикайин Конституцияйин мяналувал ачухъ апӀуб метлебниинди Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддиз илтӀикӀуз ихтияр а.","72. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисихъа, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышын, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъун, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын, Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетни менни органбышын нормативыс хъодкуда хъооӀни гьуӀкьукьни кьарарбышын, Дагъыстан РеспубликӀайни кьуввеехъа илхъидеечӀуйни кьарарбышын, беледиййе тешкилатбышди кьарарбышын, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейн джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышыс гьувийни нормативыс хъодкуда хъооӀни гьуӀкьукьни кьарарбышын Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс хъодкуда хъадий ацӀахьесди мее, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайлхъа мурааджиат гьаъасда гьуӀкьукь вобна. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисихъа, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайлхъа, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие изагь гьавъийни телябыка сана мурааджиат гьаъасда гьуӀкьукь вобна."
"73. Председатель Народного Собрания Республики Дагестан: 1) организует подготовку сессий Народного Собрания Республики Дагестан и ведет его заседания; 2) осуществляет общее руководство подготовкой вопросов, подлежащих рассмотрению Народным Собранием Республики Дагестан, подписывает принятые им постановления; 3) представляет Народному Собранию Республики Дагестан кандидатуры для избрания на должности заместителей Председателя Народного Собрания Республики Дагестан, председателей комитетов и комиссий Народного Собрания Республики Дагестан; 4) обеспечивает взаимодействие Народного Собрания Республики Дагестан с другими органами государственной власти, а также органами местного самоуправления, вправе участвовать в заседаниях Правительства Республики Дагестан; 5) координирует деятельность комитетов и комиссий, обеспечивает их взаимодействие; 6) формирует Аппарат Народного Собрания Республики Дагестан; 7) решает другие вопросы в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральными законами, Конституцией Республики Дагестан и законами Республики Дагестан.","73. Дагъустан Республикин Халкъдин Собранин Председателди: 1) тешкил акьая Дагъустан Республикин Халкъдин Собранин хӀазургӀвелар акьуб ва гин заседанияр файшуб; 2) кӀили хая общий руководство хӀазур акьуб месэлаяр, Народный Собранил хӀял акьайде, кьул дуая кьабул акьунде постановленийрилас; 3) агвар акьая Дагъустан Республикин Халкъдин Собранис кандидатуяр Председателдин, заместителрин, комитетарин председателрин Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин комиссийрин. 4) таъмин акьуб взаимодействин Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани сара государственный властин органрихъай ва джигайин самоуправлениин органрихъай, ая ихтияр Дагъустан Республикин Правительствойин заседанийри иштарак акьас; 5) комитетарин ва комиссийрин кас координировать акьас, гуьррин сад – сайихъай хьайде алакъаяр тайин акьас; 6) тешкил акьуб Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин Аппарат; 7) хӀял акьая сара месэлаяр Российин Федерацин Конституцис талукь иде хилди Федеральный Законрис, Дагъустан Республикин Конституцис ва къанунарис талукь иде хилди.","73. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул Председателас: Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул сессиязде хӀадурлъиялъул хӀалтӀи гӀуцӀула; Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ гьоркьор лъун дандразе хӀисабалде росарал суалал хӀадур гьариеялъе гӀаммаб нухмалъи гьабула, гьелъ къабул гьарурал хӀукмабазда гъулбасал гьарула; Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялда цере лъола Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул Председателасул заместителазул, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул комитетазул ва комиссиябазул нухмалъулезул кандидатураби; букӀинабула пачалихъалъулаб власталъул цогидал органазулгун, гьединго бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазулгун парламенталъул хӀалтӀул цадахъ рекъон ккезаби, ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул данделъабазда гӀахьаллъизе; комитетазул ва комиссиябазул хӀаракатчилъиялъул цоцалъ рекъей ва гьел пайдаяб куцалда хӀалтӀи букӀинабула; гӀуцӀула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул Аппарат. Россиялъул Федерациялъул Конституциялде, федералиял законазде, Дагъистан Республикаялъул Конституциялде ва Дагъистан Республикаялъул законазде дандекколеб куцалда тӀуразарула цогидалги суалал.","73. Дағыстан Халг мәҹлисин сәдри: Халг мәҹлисинин сессијаларынын кечирилмәсини һазырлајыр вә кечирир; ичласларда мүзакирә мәсәләләринә даир үмүми идарәчилик едир, гәбул олунмуш гәрарлары имзалајыр; Халг мәҹлисинә мәҹлисин сәдр мүавинләринин, комитәвә комиссијаларын сәдрләринин намизәдлијини ирәли сүрүр; Дағыстан Халг мәҹлисинин дөвләт вә јерли органларын фәалијјәти илә тәнзимләмәсинә хидмәт едир, Назирләр кабинетинин ичласларында иштирак һүгугуна маликдир; Комитә вә комиссијаларын фәалијјәтини тәнзимләјир; Дағыстан Халг мәҹлисинин аппаратыны јарадыр; РФ Конститусијасына, федерал ганунлара, Дағыстан Республикасынын Конститусијасына вә ганунларына әсасән диҝәр мәсәләләри һәлл едир.","73. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Председатела: Дагестан Республикин Халкъан Гуламан сессишка кечамбар вовшахтуху, цуьнан кхеташонаш дІахьо; Дагестан Республикин Халкъан Гуламо къасто дезаш долу хаттарш кечдарехь юкъара куьйгаллодар кхочушдо, цо тІеэцначу сацамашна буха куьг яздо; Дагестан Республикин Халкъан Гуламна бовзуьйту Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Председателан заместителийн, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан комитетийн, комиссийн председателийн даржашка кандидаташ; Дагестан Республикин Халкъан Гуламан пачхьалкхан Іедалан кхечу органашца, ткъа иштта меттигехь шайн урхалладаран органашца а вовшашца зІе хилар кхочушдо, Дагестан Республикин Правительствон кхеташонашкахь дакъалаца бакъо а ю цуьнан; комитетийн а, комиссийн а дар-лелорийн уьйр тосу, цара вовшашца зІе латтор кхочушдо; Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Аппарат кхуллу; кхидолу хаттарш а къастадо Россин Федерацин Конституцица, федеральни законашца, Дагестан Республикин Конституцица, Дагестан Республикин законашца нийса ма-хиллара.","73. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Председательли: 1) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела сессияличи хӀядурдеш бируси саби ва илала заседаниеби къелгӀердикути сари; 2) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизир хӀердарес гӀягӀнити масъулти хӀядурдирнилис цахӀнаб гьуни чебиахъуси саби, илини кьабулдарибти законти къулбасдирути сари; 3) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизи Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Председательла заместительти, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела комитетунала ва комиссиябала председательтала къуллукъуначи бикӀес лайикьти адамти гьалабирхьути саби; 4) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели пачалихъла хӀукуматла цархӀилти органтачил, илкьяйдали мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтачил барх дурабуркӀуси хӀянчи къелгӀеббикуси саби. Илис Дагъистан Республикала Правительствола заседаниебазир бутӀакъяндеш дирес ихтияр лебси саби; 5) комитетунала ва комиссиябала бузери дурусбиркахъуси саби, илди дарх дузахъес багьандан, лайикьси хӀянчи дурабуркӀуси саби; 6) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела Аппарат алкӀахъуси саби; 7) Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи, Дагъистан Республикала Конституцияличи ва Дагъистан Республикала законтачи барили, цархӀилти масъулти бекӀидирути сари.","73. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Председатели: 1) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны сессияларын гьазирлей ва юрюте; 2) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны къарайгъан масъалалагъа умуми ёлбашчылыкъ эте, къабул этилген къарарлагъа къол сала; 3) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Председателини заместителлерине кандидатланы, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны комитетлерини ва комиссияларыны председателлерин Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына таклиф эте; 4) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны башгъа гьакимлик пачалыкъ къурумлар, олай да оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар булан бирликде ишлейгенин таъмин эте; Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны генгешлеринде ортакъчылыкъ эте; 5) комитетлени ва комиссияланы бирликдеги чалышывун ёрукълашдыра; 6) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Аппаратын къура; 7) Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына ва законларына гёре башгъа тюрлю масъалаланы да чече.","73. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Председательнал: 1) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал сессия хӀадур байссар ва мунил батӀавуртту дачин дайссар; 2) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ххал бан аьркинми масъалартту хӀадур баврий аьмсса каялувшин дайссар, мунил кьамул бувми хӀукмурдай къулбас дайссар; 3) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Председательнал хъиривчултрал къуллугъирттайн бувчӀинминнал кандидатурарду Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрайн дулайссар; 4) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ва паччахӀлугърал хӀакимлугърал цайми органналгу, мукунна кӀанттул цала-хӀукуматрал органналгу дянивсса хӀала-гьурттушиву щалли дайссар, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал батӀавурттаву гьуртту хьун ихтияр дуссар; 5) комитетирттал ва комиссиярттал давуртту ца кьаралданийн дуцайссар, миннул куннищал куннилсса дахӀавуртту дузал дайссар; 6) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Аппарат сакин байссар; 7) цаймигу масъалартту щалли байссар Аьрасатнал Конституциялул, федерал кьануннал, Дагъусттан Республикалул Конституциялул ва Дагъусттан Республикалул кьануннал кӀицӀ буллалимуницӀун бавкьуну.","73. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Председателди: 1) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин сессийриз гьазурвал акунин кӀвалах тешкилда ва адан заседанияр тухуда; 2) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание чпиз килигун лазим тир месэлаяр гьазуруниз умуми регьбервал гуда, ада кьабулай кьараррал къулар чӀугвада; 3) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин вилик Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Председателдин заместителрин, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин комитетрин ва комиссийрин председателрин къуллугърал хкягъун патал кандидатураяр эцигда; 4) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди государстводин властдин маса органрихъ, гьакӀни чкадин самоуправлениндин органрихъ галаз санал кӀвалахун таъминарда, адаз Дагъустан Республикадин Гьукуматдин заседанийра иштиракдай ихтиярни ава; 5) комитетрин ва комиссийрин кӀвалах алакъалу ийида, абуру санал кӀвалахун таъминарда; 6) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин Аппарат тешкилда; 7) Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал ва Дагъустан Республикадин законрал асаслу яз маса месэлаярни гьялда.","73. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ председатели: 1) Дагыстан Республикасынынъ Халк йыйынынынъ сессиясын уйгынлайды эм онынъ йыйынын юритеди; 2) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына карамага керек соравларды аьзирлевге ортак етекшилик этеди, ол кабыл этип алган токтаска кол салады; 3) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Председателининъ, онынъ орын басарларын, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ комитетлерининъ эм комиссия председательлерининъ дережесин сайлавга кандидатларды коьрсетеди; 4) Баскалай патшалык власть органлары ман, солай ок ерли оьз-оьзине етекшилик этувь органлары ман биргелесип аьрекет этуьвин канагатлайды, Дагыстан Республикасынынъ Правительство йыйынларында ортакшылык этпеге ыхтыярлы; 5) Комитетлердинъ эм комиссиялардынъ аьрекетин координация этеди, олардынъ биргелесип аьрекет этуьвин канагатлайды. 6) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ Аппаратын кеплейди; 7) Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлар ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман эм Дагыстан Республикасынынъ законлары ман келисли баскалай соравларды шешеди;","73. Дагъыстан Республикадид Халкъдид Иджласад Седриере: тешкил гьаъара Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад сессиемыд гьазырвалдыбыр ва выгыргара гьадид заседание; кьулы гьана гьазыр гьаъара мэсэлэбыр, хьуъ геетӀесды Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа, кьул диъир тесдикь гьаъара гьади эгьетӀид постановлениебыр; Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласас гьадгва даъара кандидатар, кеетӀесды Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад Седриед заместителешды джигиди, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад комитетмыд на комисси емыд седрийишды ера дикисды кандидатар; Кьула гыргара Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад на мадды, Дэвлитдид ХӀукумдид тешкилатмыд умумиет не гьаъад гвалахбыр, ихдияр а иштрак гьаъас Дагъыстан Респуб ликадид ХӀукумиетед заседаниемыйк; Макъыетдик халкьара комитетмыд на комиссиемыд гвалахбыр; Тешкил гьаъара мадды-мадды мэсэлэбыр, Россиядид Федерациедид Конституциедире ва Дагъыстан Республикадид законмыра ягъаӀд кал.","73. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин Председатели: 1) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин сессийир гьязур апӀувал тешкил апӀуру ва дидин заседанийир гъахуру; 2) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиъ гьял апӀуз ккайи меселайирин зиин умуми регьбервал гъабхуру ва диди кьабул гъапӀу къарарариин къул зигуру; 3) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз Халкьдин Собраниейин Председателин заместителар, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин комитетарин ва комиссийирин руководителар ктагъбан бадали кандидатурйир улупуру; 4) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейи государственнойин гьюкмарин ва йишван идара апӀбан органарихъди аьлакъа уьбхювал тямин апӀуру, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин заседанийиръ иштирак хьувал лазим ву; 5) комитетарин ва комиссийирин ляхин къайдайиз хуру, дурари сатӀиди ляхин апӀувал тямин апӀуру; 6) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин Аппарат цӀийи алапӀуру; 7) Урусатдин Федерацияйин Конституцияйихъди, федеральный законарихъди (гьюкмарихъди) ва Дагъустан Республикайин законарихъди (гьюкмарихъди) аьлакъалу вуди жара меселайир гьял апӀуру.","73. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни Садрее: Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисна сессийейс гьаззирийваала тешкил гьааъа ва манчын иджлас ыккекка; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисее иляакасди масалебышди гьаззираъийс раӀгьбаӀрийваала гьааъа, маа кьабыл гьаъийи кьарарбышыс къол цӀыцӀаъа; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни МаджлисикӀле, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни Садрийни муавинаршыни къуллухеехъа, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни комитет ва комиссиебышди садрывалеехъа сечмишааъасын наамизедяар гьаагва; Девлетни менни гьаакимиййетни органбышка ва гьамыд джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышка сана Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин аӀраӀбы гьивадже, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни иджласбышее иштирак гьаъасда гьуӀкьукь воохье. Комитетбыйи комиссиебышда иш са ахареехъа абачче, манчын аӀраӀбы гьивадже; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин Аппарат тешкил гьаъа; Россие Федерациейни Конституциейк, федерал кьаанунбышык, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейк ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышык хьетӀан медын масалебы гьаӀл гьаъа."
"74. Полномочия Народного Собрания Республики Дагестан могут быть прекращены досрочно в случаях: 1) принятия решения о самороспуске. При этом решение о самороспуске принимается не менее чем двумя третями голосов от установленного числа депутатов Народного Собрания Республики Дагестан; 2) роспуска Народного Собрания Республики Дагестан Главой Республики Дагестан по основаниям, предусмотренным федеральным законом, Конституцией Республики Дагестан; 3) вступления в силу решения компетентного суда о неправомочности данного состава депутатов Народного Собрания Республики Дагестан, в том числе в связи со сложением ими своих полномочий; 4) роспуска Народного Собрания Республики Дагестан в случаях и порядке, предусмотренных федеральным законом. В случае досрочного прекращения полномочий Народного Собрания Республики Дагестан Главой Республики Дагестан назначаются внеочередные выборы в Народное Собрание Республики Дагестан. Указанные выборы назначаются и проводятся в сроки, установленные законом.","74. Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин полномочияр кутяхӀ хьая: 1. кьабул акьунайчи самороспускин къарар. Къарар самороспускин кьабул акьайфе эгер депутатарин хьибу паюнакас Ӏу(2) пайи сес ичи. 2. Дагъустан Республикин халкьдин Собрание дикӀас акьуб, эгер Дагъустан Республикин Главайи кьабул акьунайчи федеральный законин, Дагъустан Республикин Конституцис акси дахьа хилди 3. Кьуватис ушунайчи къарарар компетентный суддин гьаге составин депутатарин Халкьдин Собранин законсуз эй, чпин полномочияр хивеас аттихьигуна; 4. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани распускать акьуб федеральный закони агвар акьунай дуьшуьшари. Эгер Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин полномочияр досрочно гъузар акьайчи Дагъустан Республикин Главайин инициативилди тайин акьая учир хьасти хьайде сечкияр Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин. Ге выборорар назначить акьая ва тешкил акьая закони тайин акьунай вахтари.","74. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул вакиллъиялъулал ихтиярал, заман щвелалдего гьоркьоса къотӀизаризе бегьула гьадинал гӀиллабазе гӀоло: парламенталъ жибго биххизабизе хӀукму гьабуни. Гьединаб хӀукму къабул гьабизе ккола, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатазул чӀезабураб къадаралъул лъабго бутӀа гьабун кӀиго бутӀаялдаса дагьал гьечӀезул гьаркьаздалъун; федералияб законалда, Дагъистан Республикаялъул Конституциялда рихьизарурал гӀиллабазе гӀоло, Дагъистан Республикаялъул бетӀерас, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул хӀалтӀуе ахир лъуни, параламент биххизабуни; Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатазул гьаб гӀуцӀиялъул (составалъул) ихтиярал гьечӀолъиялъул хӀакъалъулъ, законал щвалде щун лъалеб судалъул хӀукму къуваталде лъугьун хадуб, гьелдаго гьоркьоб депутатаз жидедасаго вакиллъиялъулал ихтиярал тӀаса рехун ратани; Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собрание биххизабун, гьелъул хӀалтӀуе ахир лъун батани, федералияб законалда рихьизарурал лъугьа-бахъиназда ва низамалда; (ДРялъул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул вакиллъиялъулал ихтиярал, заман щвелалдего гьоркьоса къотӀизаруни, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялде иргадулал гурел рищиял тӀоритӀулеб заман чӀезабула. Гьединал рищиял чӀезарула ва тӀоритӀула законалъ бихьизабураб болжалалда.","74. Дағыстан Республикасынын Халг мәҹлиси өз сәлаһијјәтини вахтындан әввәл бу мәгамларда итирә биләр: ләғв олунмасы һагда гәрар гәбул едилдикдә. Ләғв гәрары Дағыстан Халг мәҹлисинин депутатларынын сајындан үч һиссәдән ики сәсвермәси илә гәбул едилирсә; республика башчысынын гәрары илә Дағыстан Конститусијасында, федерал ганунлард амүәјјән едилмиш сәбәбләрә ҝөрә Халг мәҹлиси ләғв олдугда; сәлаһијјәтли мәһкәмәнин бу чағырышын һүгугсуз олмасы гәрары гануна минәркән,депуталарын өз сәлаһијјәтини өз үзәриндән ҝөтүрдүјү һалда; федерал ганунларда ҝөстәрилән сәбәбләрә ҝөрә Халг мәҹлисинин бурахылмасы тәгдирдә; (п.4 в Дағыстан республикасынын гунуну 12.10.2005 N 31) Дағыстан Республикасынын башчысы тәрәфиндән Халг мәҹлиси бурахыларса, Халг мәҹлисинә нөвбәдәнкәнар сечкиләр тәјин олунур. Бу сечкиләр ганунда ҝөстәрилимш мүддәтдә тәјин едилир вә кечирилир.","74. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан бакъонаш хенал хьалха сацор хила тарло хІокху хьелашкахь: шайн белхан декхарш охьадахкарх бартбар тӀеэцна. Шайн белхан декхарш охьадахкар къобалдеш ду, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан берриге депутатийн кхаа декъах шина декъо сацам тӀеэцнехь; федеральни законо а, Дагестан Республикин Конституцис а билгалдаьхначийн буха тӀехь Дагестан Республикин Куьйгалхочо Дагестан Республикин Халкъан Гулам дӀахецар; бакъо йолчу суьдо Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн бакъонаш дӀаяхарх, цуьнца цхьаьна цара шайн бакъонаш охьаяхкарца доьзна а болу тӀеэцна сацам къобалбича; федеральни законо билгалдаьхначу хьелашкахь а, къепенехь а Дагестан Республикин Халкъан Гулам дӀахецар. Дагестан Республикин Халкъан Гулам хенал хьалха дӀахецца, Дагестан Республикин Куьйгалхочо Дагестан Республикин Халкъан Гуламе харжамаш билгалбо, законо къастийначу кепехь дӀа а хьо.","74. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела вакилдеш ишди гӀергъити анцӀбукьуназир заманалис гьалар тӀашаили диэс дирар: 1) саби хӀянчиличибад убкабицӀнила хӀекьлизибси хӀукму кьабулбарили биалли. Илгъуна хӀукму кьабулбируси саби Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала кабизахъурси лугӀилизибадтала хӀябал бутӀала кӀел бутӀаличиб камли ахӀентала тӀамрачила; 2) Дагъистан Республикала Халкъла Собрание, Федерацияла законнизир, Дагъистан Республикала Конституциялизир чедаахъибти сабабти хӀясибли, Дагъистан Республикала Халалли гьаладихьибти сабабтачил убкабацӀахъили биэс бирар; 3) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунас чула вакилдешла хӀянчи дурабуркӀес ихтияр агнила хӀекьлизиб лайикси судли кьабулбарибси хӀукму цӀакьлизи каберхни сабабли, ил лугӀилизиб - илдани чула вакилдеш калахъес асухӀебирнила хӀекьлизибси хӀукму кьабулбарили биалли; 4) Дагъистан Республикала Халкъла Собрание Федерацияла законнизир чедаахъибти анцӀбукьуназиб ва низам-кьяйдаличил убкабацӀахъни. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела вакилдеш заманалис гьалар тӀашаили диалли, Дагъистан Республикала Халалли, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизи яргаличил ахӀенти выборти дурадуркӀнила хӀекьлизибси хӀукму дурайсуси саби. Илди выборти законни чедаахъибти замунтазир дурадеркӀес хӀукму бируси саби.","74. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны вакиллигини иши оьзюню болжалы битгинче токъталма болагъан гезиклер: 1) оьзлер оьзлени тозмакъ учун къарар чыгъаргъанда. Шолай гезиклерде къарар Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны уьч пай этгенде, эки пайыны тавуш беривю булан чыгъарыла; 2) Федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына кюрчюленип, Дагъыстан Республиканы Башчысы Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынын тозгъанда; 3) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны тюз сайланмагъан деп тийишли суд къарар чыгъарса, депутатлар оьзлени ихтиярларын инкар этсе; 4) Федерал закон гёрсетеген низамгъа ва гезиклеге гёре Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны тозулгъанда. Дагъыстан Республиканы Башчысы Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны болжалы битгинче тозса, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына гезиксиз сайлавлар оьтгериле. Эсгерилген сайлавлар закон булан токъташдырылгъан болжалда белгилене ва оьтгериле.","74. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ихтиярду чӀун дучӀаннинна дацӀан дан бюхъайссар: 1) цила цуппа лакьаврил хӀакъиравусса хӀукму барча. Му чӀумал цила цуппа лакьаврил хӀакъиравусса хӀукму кьамул байссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал цин ккаккан дурсса депутатурал аьдадрал шанма бутӀуул кӀива бутӀуяр чан бакъасса чӀурдал; 2) Дагъусттан Республикалул БакӀчиналДагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлис, федерал кьанундалул, Дагъусттан Республикалул Конституциялул кӀицӀ бувсса хӀуччарду гьанулун лавсун, лавкьуну бухьурча; 3) компетентсса судрал Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ва базилухми депутатьтал цахь ихтияр дакъаминнан, мунивунна дагьайссар, цала ихтиярду цала яла дичавугу, ккалли буллалисса хӀукму гужравун буххарча; 4) федерал кьанундалул кӀицӀ бувми иширттайн ва низамрайн бувну, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлис лавкьуну бухьурча. Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлис чӀун дучӀаннинва лакьирча, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ккаккан дайссар Дагъусттан Республикалул Халкъуннал Мажлисравунсса ирглий дакъасса бувчӀавуртту. КӀицӀ дурми бувчӀавуртту ккаккан дайссар, ми дугу-дайссар кьанундалул кӀицӀ дурсса кьяйдалий.","74. Агъадихъ галай дуьшуьшра Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин векилвилер вахтундилай вилик акъвазарда: 1) вичи-вич чукӀурунин гьакъиндай кьарар кьабулайла. Гьа и чӀавуз вичи-вич чукӀурунин гьакъиндай кьарар Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатрин тайинарнавай кьадардин пудай кьве паюнилай тӀимил тушиз депутат ри сесер гуналди кьабулда; 2) федеральный законда, Дагъустан Республикадин Конституцияда къалурнавай бинеяр аваз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание Дагъустан Республикадин Кьили чукӀурзавайла; 3) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатрын гьа составдихъ векилвилер авачирдан гьакъиндай лазим дережадин суддин къарар къуватда гьатайла, гьа гьисабдай депутатры чпин хивяй векилвилер акъудайла; 4) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание чукӀурунин гьакъиндай федеральный закон къуватда гьатайла. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин векилвилер вахтундилай вилик акъвазарай дуьшуьшда Дагъустан Республикадин Кьили Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз нубатдинбур тушир сечкияр тайинарда. Гьа сечкияр закондалди къалурнавай вахтара тайинарда ва кьиле тухуда.","74. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ полномочиесин болжалдан алдын мунавдай заманда токтатпага болады: Оьз-оьзин йиберуьв акында карар алув. Сол заман карар Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатларынынъ токтастырылган уьштен эки пайыннан аз болмаган санда тавыс беруьв мен оьз-оьзин йиберуьв акында алынады. Федераллык закон, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман каралган негизлери бойынша Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынын Дагыстан Республикасынынъ басы ман йибермеге. Дагыстан Республикасынынъ Халк йыйынынынъ сосы составы ыхтыяр тувыл акында, сонынъ ишине олар ман оьз полномочиелерин салув ман байланыслы, компетентлик судынынъ карарынынъ куьшине кирисуьви мен. Федераллык закон ман каралган заманда эм йорыкта Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынын йиберуьв; Дагыстан Республикасынынъ Басы ман Дагыстан Республикасынынъ Халк йыйынынынъ полномочиеси болжалдан алдын токталса, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ кезексиз сайлавлары беркитилинеди. Коьрсетилинген сайлавлар закон ман токтастырылган кепте болжалында белгиленеди эм оьткериледи.","74. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад векилвалдыбыр муьмкин виъи кӀыбди гьигъе хъаъас, эгер: 1) Иджласара джу выдж сахъвалхва хъывыгъынид кьарар игъвильэре, эгер хьибдикла кьӀуӀнды пайдире, депутаташды, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад, сес выр разивалды выйне; 2) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджлас сихъивгыйне, Дагъыстан Республикадид Кьухние, федерал законмыра на ДагъыстанРеспубликадид Конституциедире гьагва гьаъад аӀсасмыхьван; 3) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутаташды гапӀал, таликьды суддид кьарардыхьван вишийне ихдиярсызды, са ки депутаташе сехъетӀийне джу джу гьад векилвалдыбыр; 4) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджлас сахъвалхуйне, Федерал закондире рухьуд ахӀвалатмыхьван ва къайдымыхьван. (ред. ДР Закондид 12. 10. 2005 № 31) Эгер Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад векилвалдыбыр вахтсызна латӀухьуна, Дагъыстан Республикадид Кьухьние сирхьире, цӀинды, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад сечкибыр. Гьад сечкибыр сирхьире на кьула гыргара закондире гьувга ваъад муьддетдид арыди.","74. Гъамцдар дюшюшариъ Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин ихтиярар вахтназ улихьна ккудукӀуб мумкин ву: 1) чав чаланди алдабгъбан (дабгъбан) гьякьнаан вуйи къарар кьабул гъапӀиш. Гъаддихъди сабси Дагъустан Республикайиин Халкьдин Собраниейиз улупнайи депутатарин кьадарнакан шубубдик кьюб пайнутӀан цӀиб дарди ксари чав чаланди дабгъбан гьякьнаан вуйи кьарар кьабул апӀуру; 2) Дагъустан Республикайиин Халкьдин Собрание алдабгъуз (дабгъуз) федеральный гьюкмиз (кьанундиз), Дагъустан Республикайин Конституцияйиз асас духьну Дагъустан Республикайиин КӀулиъ айирихъан шулу; 3) Дагъустан Республикайиин Халкьдин Собранейиин депутатарин составназ (кьадарназ) ихтияр адрувалин гьякьнаан гьякьлу суддин кьарар гьяракатнаъ убчӀвиш, гьадму гьисабнаан гьадрари чпи чпиин али вазифйир алдагъиш; 4) Дагъустан Республикайиин Халкьдин Собрание деебтбан (дабгъбан) гьякьнаан федеральный гьюкум (кьанун) кьувватнаъ убчӀвиш. Дагъустан Республикайиин Халкьдин Собранейи чан вазифйир вахтназ улихьна деркку гьялатнаъ Дагъустан Республикайиин КӀулиъ айириДагъустан Республикайиин Халкьдин Собранейиз нубатнан дару сечкйир тяйин апӀуру ва дурар гьюкмиъ (кьанундиъ) улупнайи вахтна кӀули гъахуру.","74. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин салаагьыййет авудни вазийятбышыл вахтале зарада илёйзаран: Чин джаб йидж кьавкийна кьарар кьабыл гьавъийнкъаӀ. Манке, чин джаб йидж кьавкийна кьарар, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа гябкӀийни гыргыни депутатаршыни сайыни хьебни пайыке кьоӀни пайыле оохъани депутатаршыни сесбышди хаӀдвалика сана кьабыл воохье; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис, федерал кьаанунын, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциен оӀгийке джад назарее аххъийни сабаббышка сана кьавкийнкъаӀ; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатаршын ман состав салаагьыййет дена ыхьайни гьакӀее салагьыййетнани маӀгькамайна кьарар кьуввеехъа илхъевчӀуйнкъаӀ ва я депутатарше джо джад джон салагьыййетбы кьаляъийнкъаӀ; Федерал кьаанунын назарее аххъийни вазийятбышыл ва кьайдайка сана Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис кьавкийнкъаӀ; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее вахтале зарада Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин салаагьыййет илёзарыгьйийнкъаӀ, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа нубатыле къырагъыл ын сечкибы таӀъйин ээхье. Увгьуйн сечкибы кьаанунын гивхьийни вахтас таӀъйин ээхье ва чини вахтал илгьеечӀе."
ГЛАВА 5. ГЛАВА РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН,5-ПУ ГЛАВА. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКИН ГЛАВА,ЩУАБИЛЕБ БЕТӀЕР. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ БЕТӀЕР,БӨЛМӘ 5. ДАҒЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫН БАШЧЫСЫ,5 КОРТА. ДАГЕСТАН РЕСПУБЛИКИН КУЬЙГАЛХО,БЕКӀ 5. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЛА ХАЛАЛ,5 БАШ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАНЫ БАШЧЫСЫ,5-МУР БАКӀ. ДАГЪУСТТАН РЕСПУБЛИКАЛУЛ БАКӀЧИ,5-КЬИЛ. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАДИН КЬИЛ,5-НШИ БАСЫ. ДАГЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЪ БАСЫ,5 КЬУЛ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАДИД КЬУХЬДЫ,5-ПИ КӀУЛ. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАЙИИН КӀУЛИЪ АЙИР,ФАСИЛ 5. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКӀАЙНА ХАӀРНА
"75. Глава Республики Дагестан является высшим должностным лицом Республики Дагестан и возглавляет исполнительную власть Республики Дагестан. Глава Республики Дагестан проводит политику, направленную на обеспечение соблюдения Конституции Российской Федерации, федеральных законов, Конституции Республики Дагестан, законов Республики Дагестан, законности и правопорядка, соглашений и договоров, заключенных от имени Республики Дагестан, равноправия народов, прав и свобод человека и гражданина и сохранение единства и территориальной целостности республики. Глава Республики Дагестан в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральными законами, Конституцией Республики Дагестан и законами Республики Дагестан определяет основные направления развития Республики Дагестан. Глава Республики Дагестан представляет Республику Дагестан в отношениях с федеральными органами государственной власти, органами государственной власти субъектов Российской Федерации, органами местного самоуправления и при осуществлении внешнеэкономических связей, при этом вправе подписывать договоры и соглашения от имени Республики Дагестан. Глава Республики Дагестан при осуществлении своих полномочий обязан соблюдать Конституцию Российской Федерации, федеральные законы, Конституцию Республики Дагестан и законы Республики Дагестан, а также исполнять указы Президента Российской Федерации и постановления Правительства Российской Федерации.","75. Дагъустан Республикин Глава э высший къуллугъчи кас, ги идара акъая вари исполнительный власть Дагъустан Республикин. Дагъустан Республикин Главайи кӀили хая политика Российин Федерацин, федеральный законарин, Дагъустан Республикин Конституцин, Дагъустан Республикин къанунар ухӀайде, ухӀайде законность ва правопорядок, соглашенияр, договорар Дагъустан Республикин турунахъас китӀинде, халкьарин сад иде ихтиярар, ихтиярар ва азадгӀвелар инсанин ва гражданинин ва ухӀайде садгӀвел ва сагъгӀвел республикин территорияр. Дагъустан Республикин Главайи векилгӀвел акъая Дагъустан Республикин государственный властин федеральный органарихъай, Российин Федерацин субъектарихъай, джигайин самоуправленин органрихъай ва кӀили хагуна внешнеэкономический алакъаяр, гьаге вахтуна ая эхтияр Дагъустан Республикин паттаас договорарил ва соглашенийрил къулар дуас.","75. Дагъистан Республикаялъул бетӀер ккола Дагъистан Республикаялъул тӀадегӀанаб хъулухъалъулав чи ва гьес бетӀерлъи гьабула Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб (тӀубазабиялъулаб) власталъе. Дагъистан Республикаялъул бетӀерас тӀобитӀула, Россиялъул Федерациялъул Конституция, Дагъистан Республикаялъул законал, гӀадлу-низам ва законал цӀуниялъул, Дагъистан Республикаялъул цӀаралдасан гьарурал разилъаби ва къотӀи-къаял, халкъазул ихтияр бащалъи, инсанасул ва гражданинасул ихтиярал ва эркенлъаби, ва республикаялъул цолъи, ва гьелъул ракьалъул бикь-бикьи гьечӀолъи тӀуразариялъул, гьелде буссинабураб политика. Дагъистан Республикаялъул бетӀерас Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, федералиял законазда, Дагъистан Республикаялъул Конституциялда ва Дагъистан Республикаялъул законазда рекъон чӀезарула Дагъистан Республика цебетӀеялъул аслиял рахъал. Дагъистан Республикаялъул бетӀер, федералияб пачалихъалъулаб власталъул органазулгун, Россиялъул Федерациялъул субъектазул пачалихъалъулаб власталъул органазулгун, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазулгун гьоркьорлъабазул ва къватӀисел экономикиял бухьенал тӀуразариялъулъ Дагъистан Республикаялъул вакиллъун цеве вахъуна ва гьесул ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул цӀаралдасан къотӀи-къаязда ва разилъабазда гъулбас гьабизе. Жиндирго вакиллъиялъулал ихтиярал тӀуразарулелъул, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда тӀадаб буго Россиялъул Федерациялъул Конституция федералиял законал, Дагъистан Республикаялъул Конституция ва Дагъистан Республикаялъул законал цӀунизе, гьединго Россиялъул федерациялъул Президентасул указал ва Россиялъул Федерациялъул ХӀукуматалъул хӀукмаби тӀуразаризе.","75. Дағыстан Республикасынын башчысы республиканын али вәзифәли шәхсидир, иҹра һакимијјәтини идарә едир. Дағыстан Республикасынын башчысы Конститусија маддәләринә, федерал ганунлара,республика ганунларына әдлијјә . вә һүгуг актларына, Дағыстан Республикасы адындан гәбул едилмиш мүгавиләләрә, халглар бәрабәрлијинә. Республиканын сәрһәдләринин сарсызмазлығына, вәтәндаш азадлығына вә һүгугларына јөнәлмиш риајәт сијасәти ирәли сүрүр. Русија Федерасијасынын Конститусијасы, федерал гануну, Дағыстан Республикасынын Конститусијасы вә ганунларына әсасән Дағыстан Республиканын инкишаф истигамәтини мүәјјән едир.Республика башчысы федерал дөвләт органларла, РФ субјектләри илә, јерли идарәетмә гурумалары илә, харичи игтисади әлагәләрдә Дағыстан республикасыны тәмсил едир. Республика башчысы өз сәлаһијјәтини ичра етдикдә РФ Конститусијасы, федерал ганунлары, Дағыстан Республикасынын Конститусијасы вә ганунларыны, Русија Федерасијасы Президентинин фәрманларыны, вә РФ Назирәр кабинетинин гәрарларыны әсас тутур.","75. Дагестан Республикин Куьйгалхо Дагестан Республикехь уггаре лакхарчу даржехь ву, Дагестан Республикехь кхочушдаран Ӏедална коьртехь ву иза. Россин Федерацин Конституци, федеральни законаш, Дагестан Республикин Конституци, Дагестан Республикин законаш, Дагестан Республикин цӀарах бина чӀагӀамаш, бартбарш, халкъийн цхьанийсса бакъонаш, адаман а, гражданинан а бакъонаш, маршонаш хилийтарна, республикин мехкан цхьаалла йолуш дийна хилар кхочушдарна тӀехьажийна политика дӀахьо Дагестан Республикин Куьйгалхочо. Дагестан Республикин Куьйгалхочо Россин Федерацин Конституцица, федеральни законашца, Дагестан Республикин Конституцица, Дагестан Республикин законашца цхьаьнадогӀуш Дагестан Республика кхиаран коьрта некъаш билгалбоху. Дагестан Республикин Куьйгалхо Дагестан Республикин цӀарах векал ву пачхьалкхан Ӏедалан федеральни органашца, Россин Федерацин субъектийн пачхьалкхан Ӏедалан органашца, меттигехь шайн урхалладаран органашца юкъаметтигаш лелорехь, экономикин арахьа зӀенаш тасарехь, цуьнца цхьаьна бакъо ю Дагестан Республикин цӀарах биначу чӀагӀамашна а, бартбаршна а буха куьг яздан. Дагестан Республикин Куьйгалхо шена елла бакъонаш кхочушъеш декхарехь ву ларъян Россин Федерацин Конституци, федеральни законаш, Дагестан Республикин Конституци а, Дагестан Республикин законаш а, ткъа иштта Россин Федерацин Президентан сацамаш а, Россин Федерацин Правительствон сацамаш а кхочушбан.","75. Дагъистан Республикала Халал Дагъистан Республикала бегӀлара чебяхӀси къуллукъ бузахъуси адам сай ва илини Дагъистан Республикала хӀукуматла хӀукмурти тамандирнилис гьуни чебиахъуси саби. Дагъистан Республикала Халалли Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Дагъистан Республикала Конституция, Дагъистан Республикала законти ва низам-кьяйда дузахънилис, Дагъистан Республикала шайзирад дигьунти вягӀдурти ва кьабулдарибти хӀукмурти тамандирнилис, халкъани бутӀацугти ихтияртачил пайдалабирни, адамла ва гражданинна ихтиярти ва азаддешуни гӀердурцути сари, Республикала халкъла цадеш ва мер-мусала абзурдеш кавлахънила хӀекьлизирти хӀукмурти ва вягӀдурти тамандирниличи бяхӀчиаибси политика гӀямрулизиб дурабуркӀуси саби. Дагъистан Республикала Халалли, Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Дагъистан Республикала Конституция ва Дагъистан Республикала законти хӀясибли, Дагъистан Республика гьалабяхӀ башахънила хьулчилидиубти бяхӀчибизуни белгидирути сари. Дагъистан Республикала Халалли Федерацияла пачалихъла хӀукуматла органтачил, Россияла Федерацияла субъектунала пачалихъла хӀукуматла органтачил, мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтачил Дагъистан Республикала шайзирад бархбасуни дузахъути сари, илкьяйдали дурала улкначил экономикала шайчирти бархбасунира дузахъути сари, илхӀелира - илис Дагъистан Республикала шайзирад вягӀдурти ва хӀукмурти къулбасдиресра ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Халалличиб сунела вакилдешла ихтиярти пайдаладирухӀели, Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Дагъистан Республикала Конституция ва Дагъистан Республикала законти хӀясибли вяшикӀес чебси саби, илкьяйдали Россияла Федерацияла Халалла указуни ва Россияла Федерацияла Правительствола хӀукмурти тамандиресра чебси саби.","75. Дагъыстан Республиканы Башчысы Дагъыстан Республиканы инг де оьр къуллукъдагъы адамы гьисаплана ва Дагъыстан Республиканы ишни яшавгъа чыгъарагъан гьакимлигине ёлбашчылыкъ эте. Дагъыстан Республиканы Башчысы Россия Федерацияны Конституциясын якълавгъа ва таъмин этивге, федерал законланы, Дагъыстан Республиканы Конституциясыны, Дагъыстан Республиканы законларыны, законланы ва низамны, разилешивлени ва дыгъарланы Дагъыстан Республиканы атындан этилген, халкъланы тенглигин, адамны ва ватандашны ихтиярларын ва эркинлигин ва республиканы территория бирлигин якълавгъа бакъдырылгъан политиканы юрюте. Дагъыстан Республиканы Башчысы, Россия Федерацияны Конституциясына гёре, федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына ва Дагъыстан Республиканы законларына гёре Дагъыстан Республиканы оьсювюню аслу ёлларын белгилей. Дагъыстан Республиканы Башчысы Дагъыстан Республиканы вакили гьисапда федерал гьакимлик къурумлар, Россия Федерацияны пачалыкъ гьакимлик къурумлары, оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар булангъы аралыкъланы кюйлей ва тыш байлавлукъланы яшавгъа чыгъара, ону булан бирче, Дагъыстан Республиканы атындан дыгъарлагъа ва разилешивлеге къоллар салма ихтияры бар. Дагъыстан Республиканы Башчысы оьзюню борчларын кюте туруп, Россия Федерацияны Конституциясын, федерал законланы, Дагъыстан Республиканы Конституциясын, Дагъыстан Республиканы законларын юрютме, олай да Россия Федерацияны Президентини указларын яшавгъа чыгъарма борчлу.","75. Дагъусттан Республикалул БакӀчи Дагъусттан Республикалул яла лаваймур къуллугърайсса инсанну хъанахъиссар, каялувшивугу дуллалиссар Дагъусттан Республикалул биттуршинналул хӀакимлугърай. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал Аьрасатнал Федерациялул Конституция, федерал кьанунну, Дагъусттан Республикалул Конституция, Дагъусттан Республикалул кьануншиву ва ихтиярдал низам, Дагъусттан Республикалул цӀанияту дурсса рязишинналийн бувчӀавуртту ва икьраллу, миллатру архӀалшиву, инсаннал ва гражданиннал ихтиярду ва тархъаншивуртту ва республикалул цашиву ва территориялул цалуннашиву дуруччинсса политика дачин дайссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал балжи байссар Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул, федерал кьануннал, Дагъусттан Республикалул Конституциялул ва Дагъусттан Республикалул кьануннал кӀицӀ буллалисса куццуй Дагъусттан Республика хьхьичӀуннай шаврил агьамми ххуллурду. Дагъусттан Республикалул БакӀчи федерал паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал, Аьрасатнал Федерациялул субъектирдал паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал ва кьатӀаллищалсса экономикалул дахӀавуртту дуллалийни, Дагъусттан Республикалул вакилну хъанахъиссар, муницӀун ганахь икьраллай, рязишинналийн бувчӀавурттай Дагъусттан Республикалул цӀанияту къулбас дан ихтияр дуссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчи, цала ихтиярду иширайн дуккан дуллалийни, Аьрасатнал Федерациялул Конституция, федерал кьанунну, Дагъусттан Республикалул Конституция, Дагъусттан Республикалул кьанунну дуручлан, мукунма Аьрасатнал Федерациялул Президентнал указру ва Аьрасатнал Федерациялул ХӀукуматрал хӀукмурду биттур буллан буржлувссар.","75. Дагъустан Республикадин Кьил Дагъустан Республикадин кьилин къуллугъдал алай кас я ва ам Дагъустан Республикадин исполнительный властдин кьиле жеда. Дагъустан Республикадин Кьили Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал, Дагъустан Республикадин законрал, къанун-къайда хуьнал, Дагъустан Республикадин тӀварунихъай къабулнавай икьраррал ва договоррал, халкьарин барабарвилел, инсандин ва гражданиндин ихтияррал ва азадвилерал амал авун таъминарунихъ, республикадин садвал ва адан территориядин битаввал хуьнихъ элкъуьрнавай политика тухуда. Дагъустан Республикадин Кьили Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал ва Дагъустан Республикадин законрал асаслу яз Дагъустан Республика вилик тухунин дибдин рекьер тайинарда. Дагъустан Республикадин Кьили государстводин властдин федеральный органрихъ, Россиядин Федерациядин субъектрин государстводин властдин органрихъ, чкадин самоуправленидин органрихъ галаз хуьдай алакъайра, гьакӀни къэцепатан экономический алакъаяр хуьдайла, Дагъустан Республикадин патай векилвалда, гьа и вахтунда адаз Дагъустан Республикадин тӀварунихъай договоррал ва икьраррал къулар чӀугвадай ихтияр ава. Дагъустан Республикадин Кьил вичин векилвилер кьилиз акъуддай чӀавуз Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал ва Дагъустан Республикадин законрал амал авуниз, гьакӀни Россиядин Федерациядин Президентдин указар ва Россиядин Федерациядин Гьукуматдин къарарар кьилиз акъудуниз мажбур я.","75. Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасында йогары дереже тутувшы инсан болады. Дагыстан Республикасынынъ Басы Россия Федерациясынынъ Конституциясын, федераллык законларды, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясын, Дагыстан Республикасынынъ законларын, Дагыстан Республикасы атыннан берилген законлыкты эм ыхтыяр йорыкты, разыласув эм договорларды, аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыярын эм эркинлигин эм Республикадынъ бирлигин эм территориялык савлайын саклавга тускалган канагатлав политикады оьткереди. Дагыстан Республикасынынъ Басы Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлар ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман эм Дагыстан Республикасынынъ законлыгы ман келисли Дагыстан Республикасынынъ осьуьвининъ асыл йоьнелислерин белгилейди. Дагыстан Республикасынынъ Басы патшалык властининъ федераллык органлары ман, Россия Федерациясынынъ субъектлерининъ властининъ патшалык органлары ман, ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органлары ман келисли эм тыскы экономикалык байланысларды эндируьвди коьрсетеди, бирок Дагыстан Республикасы атыннан договорларга эм разыласувларга кол салмага ыхтыярлы. Дагыстан Республикасынынъ Басы оьзининъ полномочиесин эндируьвде Россия Федерациясынынъ Конституциясын, федераллык законларды, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясын эм Дагыстан Республикасынынъ законларын тутпага, солай ок Россия Федерациясынынъ Президентининъ Указларын эм Россия Правительство токтасларын толтырмага борышлы.","75. Дагъыстан Республикадид Кьухьды йиъи Дагъыстан Республикадид экке кьухьды кьуллухчи ва гьад йиъи Дагъыстан Республикадид закон кьула выгыргад хӀукумдид кьулу гьад. Дагъыстан Республикадид Кьухьние выгыргыра гъасад сиясат, герек гьадире кьула выгыргара Россиядид Федерациедид Конституцие, Дагъыстан Республикадид Конституцие, кьула гыргад Дагъыстан Республикадид законбыр, закон ва къайда-къанунбыр а валдыбыр, кьула гыргад разилыгъбыр на договорбыр китӀир ад Дагъыстан Республикадид дурула, сиъин миллетмыд ихдиярмыд барабарвалды, упхуӀд ихдиярбыр на азадвалды илсындид не ватанагьалыед ва упхуӀд Республикадид савалды на чӀирид-чӀыкыд битоввалды. Дагъыстан Республикадид Кьухьние, уйгъунна, Россиядид Конституциедыхьван, Федерал законмыхьван, Дагъыстан Республикадид Конституциедыхьван ва Дагъыстан Республикадид законмыра ягъаӀд кал эгъелъэре ара кид джегьетбыр Дагъыстан Республикадид инкишафад. Дагъыстан Республикадид Кьухьние , Дагъыстан Республикадид дурула гыргара гьакь-хӀасабыр Дэвлитдид хӀукумдид федерал тешкилатмыхьван, Дэвлитдид хӀукумдид тешкилатмыхьван Россиядид Федерал субъектмыд, Ерлид джуьы иессиваӀлид тешкилатмыхьван, ва килтӀед геде хариджи кономикамыхьван арабыр, гьад арыди гьанийис ихдияр ад иъи кьул диъир тесдикь гъаъас договорбыр на разивалдыбыр Дагъыстан Республикадид дурула. Дагъыстан Республикадид Кьухьние джуды полномонебыр кьула гыргад арыди, маджбыр йиъи гуьзет гъаъас Россиядид Федерал Конституцие, гуьзет гьаъас Федерал законбыр, Дагъыстан Республикадид Конституцие ва гьадид законбыр, гьамыла гьайри гьад маджбыр йиъи кьула гыргас Россиядид Президентед ферманбыр ва Россиядид Федерал ХӀукимиетед постановлениебыр.","75. Дагъустан Республикайиин КӀулиъ айир Дагъустан Республикайиин варитӀан заан гъуллугъчи кас ву ва Дагъустан Республикайиин кьарарар кӀулиз адагъру гьюкмиз регьбервал тувру. Дагъустан Республикайиин КӀулиъ айири Урусатдин Федерацияйиин Конституция, федеральный гьюкмар, Дагъустан Республикайиин Конституция, Дагъустан Республикайиин гьюкмар, гьюкумдарвал ва ихтиярарин кьайда уьбхювал тямин апӀбаз, Дагъустан Республикайиин терефнаан гъийитӀу теклифар ва йикьрар, халкьарин барабарвал, инсандин ва ватандашдин ихтиярар ва республикайин сабвал ва жилин бегьемвал уьбхювал кӀулиз адагъбаз диш дапӀнайи политика гъабхуру. Урусатдин Федерацияйиин Конституцияйиз, федеральный гьюкмариз, Дагъустан Республикайиин Конституцияйиз ва Дагъустан Республикайиин гьюкмариз асас духьну Дагъустан Республикайиин КӀулиъ айири Дагъустан Республика артмиш апӀбан асас рякьяр улупуру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири Дагъустан Республика государствойин гьюкмин федералин органарихъди, Урусатдин Федерацияйин субъектарин государствойин органарихъди, йишван чпи чипланди идара апӀбан органарихъди вуйи аьлакьйириъ ва чӀат терефнан экономикайин аьлакьйир кӀули гъахруган улупуру, гьаддихъди сабси Дагъустан Республикайин ччвурнахъан йикьрариин ва мясляьтнан къарарариин къулар зигуз ихтияр а. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айир чан вазифйир кӀулиз адагъруган Урусатдин Федерацияйин Конституция, федеральный гьюкмар (къанунар), Дагъустан Республикайин Конституция, Дагъустан Республикайин гьюкмар (къанунар) дюзди гъюруганси кӀулиз адагъуз, хъа гъацира Урусатдин Федерацияйин КӀулиъ айирин указар ва Урусатдин Федерацияйин Гьюкуматдин къарарар тамам апӀуз буржлу ву.","75. Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна, Дагъыстан РеспубликӀайна энке хаӀбна вазиифанана шахс гьыӀсаб ээхье ва манкъвее Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетис хаӀбваала гьааъа. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее Россие Федерациейна Конституцие, федерал кьаанунбы, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие, Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы, кьаанунбыйи гьуӀкьукьун къайдабы, Дагъыстан РеспубликӀайни дуюле айтылийн разиваалабыйи дагаворбы, миллетбышда барабарийваала, инсанын ва ватандашын гьуӀкьукь ва азадийваалабы ва республикӀайна садибваала ва торпахбышда быкырваала гьивааджий гозет гьавъий таӀьмин гьаъас тушлемишхьайн сияасат ыккекка. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее, Россие Федерациейни Конституциейс, федерал кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс, Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбышыс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀа инкишаф гьавъийн аӀсас истигааматбы таӀьйин гьаъа. Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна девлет гьаакимиййетни федерал органбышка, Россие Федерациейни субъектбышди девлет гьаакимиййетни органбышка, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышка ва къырагъылын экӀономикӀайн аӀлаакьабы ыккекканкъаӀ, Дагъыстан РеспубликӀайни дуюле юшан гьаъа, ва манке джухьа Дагъыстан РеспубликӀайни дуюле дагаворбыйи разиваалабышылхъа къол цӀыцӀаъас гьуӀкьукь воохье. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее, джун салаагьиййетбы джигайлхъа гьихьараъанкъаӀ, Россие Федерациейна Конституцие, федерал кьаанунбы, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие, Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы гозет гьааъас ыккан, ва гьамыд Россие Федерациейни Президентин фаӀрманбы ва Россие Федерациейни ГьоӀкууматын кьарарбы джигайлхъа гьихьар гьаъас ыккан."
"76. Глава Республики Дагестан избирается депутатами Народного Собрания Республики Дагестан в соответствии с федеральным законодательством, настоящей Конституцией и законом Республики Дагестан. Главой Республики Дагестан может быть избран гражданин Российской Федерации, обладающий в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральным законом пассивным избирательным правом, не имеющий гражданства иностранного государства либо вида на жительство или иного документа, подтверждающего право на постоянное проживание гражданина Российской Федерации на территории иностранного государства, и достигший возраста 30 лет. Часть третья утратила силу. - Закон Республики Дагестан от 29.04.2013 N 22. Глава Республики Дагестан избирается сроком на пять лет и не может замещать указанную должность более двух сроков подряд. Срок полномочий Главы Республики Дагестан исчисляется со дня его вступления в должность.","76. Дагъустан Республикин Глава уьчин полномочияр кӀили хагуна буржлу э Российин Федерацин Конституция ухӀуб, федеральный законар, Дагъустан Республикин Конституция ва Дагъустан Республикин законар ухьуб ва кӀили файшуб Российин Федерацин Президентин Указар ва Российин Федерацин Правительствойин постановленияр. Дагъустан Республикин Глава сечкиламиш акъуб Дагъустан Республикин Халкъдин Собранин депутатари федеральный законодательствойи агвар акъунай хилди ва Конституци ва Дагъустан Республикин законар агвар акъунай хилди. Дагъустан Республикин Глава Российин Федерацин гражданин хьуб лазим э. Российин Федерацин Конституцис талукъ иде хилди, федеральный законис талукъ иде хилди, активгӀвел адавайде избирательный эхтиярин, адавайди сара хӀукунатин гражданство, яра яшамиш хьайде, яра сара документ, тестикьар акъайде эхтияр эбеди яшамиш хьайде Российин Федерацин гражданини сара хӀукуматин территорил, яшра 30 исас адинай. Хъибудпу часть кьуватсуз э – Дагъустан Республикин Закон, № 22 29.09.2013-исан. Дагъустан Республикин Глава гӀафу (5) исан вахтуналди сечкиламиш акьайф э ва Ӏу сеферилас артух гаге къуллугъ акьас ихтияр адава. Гин къуллугъиин полномочияр хӀисаб акьая уьчин должностив фачучӀу ягъалас.","76. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасе щуго лъагӀалил болжалалъе вакиллъиялъулал ихтиярал кьола, Россиялъул Федерациялъул Президентасул цебелъеялда рекъон, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ, федералияб законалда ва гьаб Конституциялда бихьизабураб низамалда. (ДРялъул Законазул редакциялда 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаялъул бетӀерлъун вукӀине бегьула, къватӀисеб улкаялъул гражданлъи гьечӀев, яги гьениб гӀумру гьабизе изну кьолеб кагъат, ялъуни къватӀисеб улкаялъул ракьалда кидаго гӀумру гьабизе ихтияр кьолеб цогидал документал жиндир гьечӀев, 30 сон барав Россиялъул Федерациялъул гражданин. (ДРялъул Законалъул редакциялда 08.12.2006 сон №63).","76. (Дағыстан Республикасынын гануну 14.06.2012 N 33) Дағыстан Республикасынын башчысы федерал ганунлара, Дағыстанын Конститусијасына,Дағыстаны республикасынын ганунларына әсасән Халг мәчлиси депутатлары тәрәфиндән сечилир. (1 һиссә.Дағыстан Республикасынын гануну29.04.2013 №22) Дағыстан Республикасынын башчысы вәзифәсинә Конститусијада тәсбит олунмуш һүгуглара малик, сечкиләрдә иштирак һүгуглу, харичи һөкүмәт вәтәндашлығы, мүвәггәти јашајыш ја дикәр сәнәди олмајан, РФ вәтәндашынын харичи өлкәдә һәмишәлик јашајыш һүгугу олмајан, 30 јашына чатмыш РФ вәтәндашы сечилә биләр. (3 һиссә Дағыстан Республикасынын гануну 29.04.2013 №22 ләғв олунмушдур). Дағыстан Республикасынын башчысы 5 ил мүддәтинә сечилир, бу вәзифәјә ардычыл ики дәфәдән артыг сечилә билмәз. Республика башчысынын мүддәти онун вәзифәјә кечдији күндән һесаб олунур.","76. Дагестан Республикин Куьйгалхо хоржу Дагестан Республикин Халкъан Гуламо федеральни законодательствоца, Дагестан Республикин йолуш йолчу Конституцица а, законца а цхьаьнадогӀуш. Дагестан Республикин Куьйгалхо харжа тарло Россин Федерацин гражданин, Россин Федерацин Конституцица, федеральни законца цхьаьнадогӀуш пачхьалкхан Ӏедалан органашка харжа бакъо йолуш, кхечу пачхьалкхан гражданин я цигахь Ӏаш меттиг, ткъа иштта кхечу пачхьалкхехь вехаш Ӏен Россин Федерацин гражданинна елла бакъо хила тӀечӀагӀдеш документ а дацахь, 30 шо кхаьчна а велахь. КхоалгӀа дакъа дӀадаьккхина. – 29.04.2013 № 22 Дагестан Республикин Закон. Дагестан Республикин Куьйгалхо пхеа шеран ханна хоржуш ву, тӀекӀел шина хенал сов оцу даржехь хила йиш яц.","76. Дагъистан Республикала Халаллис, Федерацияла законнизир ва иш Конституциялизир чедаахъибти низам-кьяйдаличил авал дусла заманалис Россияла Федерацияла Президентли гьалаихьили , Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели ахъси къуллукъ бузахъес вакилдешла ихтияртира лугути сари. Дагъистан Республикала Халал ветаэс ихтияр лебси саби гӀямрула 30 дусличи ваибси Россияла Федерацияла гражданиннис.","76. Россия Федерацияны Президентини таклифи булан, федерал законлар гёрсетеген кюйде ва шу Конституция булан Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны Дагъыстан Республиканы Башчысына оьзюню борчларын кютме 4 йылгъа ихтияр бере. Оьзюне 30 йыл болагъан Россияны ватандашы Дагъыстан Республиканы Башчысы болма бола.","76. Дагъусттан Республикалул БакӀчи увчӀайссар федерал кьануннал, ва цӀанасса Конституциялул ва Дагъусттан Республикалул кьанундалул кӀицӀ бувсса кьяйдалий Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал депутаттурал. Дагъусттан Республикалул БакӀчину увчӀин бюхъайссар Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул, федерал куьанундалул кӀицӀ бувсса куццуй бувчӀавурттал пассивсса ихтияр дусса, кьатӀаллил билаятрал гражданиншиву ягу ялапаршиннарайнсса чӀалачӀин ягу Аьрасатнал Федерациялул гражданиннахь даиман ялапар хъанансса ихтияр душиву тасттикь буллалисса цамур документ бакъасса, оьрмулулгу 30 инавун увхсса Аьрасатнал Федерациялул гражданин. Шамулчинмур бутӀа гужрава бувкссар. – Дагъусттан Республикалул 29.04.2013-нийсса кьанун № 22. Дагъусттан Республикалул БакӀчи увчӀайссар ххюра шинал мутталийсса, ирглий кӀива мутталияр ххишала му къуллугъ бугьангу цахь ихтияр дакъассар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ихтиярдал мутта хӀисавравун ласайссар га къуллугърайн лавхъсса кьинилияту байбихьуну.","76. Дагъустан Республикадин Кьил федеральный законодательстводал ва Дагъустан Республикадин закондал асаслу яз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатри хкяда. Дагъустан Республикадин Кьилив къуллугъдал Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный закондал асаслу яз сечкийрин рекьяй пассивный ихтияр авай, къецепатан государстводин гражданвал, я тахьайтӀа ана яшамиш хьунин документ ва я Россиядин Федерациядин гражданинвилиз къецепатан государстводин территорияда гьамишалугъ яз яшамиш жедай ихтияр авайди тестикьарзавай маса документ авачир ва яшар 30 йисав агакьнавай Россиядин Федерациядин гражданин хкягъиз жеда. Пуд лагьай пай къуватдай аватнава. - Дагъустан Республикадин 2013-йисан 29-апрелдин 22-нумрадин Закон. Дагъустан Республикадин Кьил вад йисан вахтуналди хкяда ва и къуллугъдал ам галаз-галаз кьве девирдилай гзаф вахтуналди хьун мумкин туш. Дагъустан Республикадин Кьилин векилвилерин вахт ам къуллугъдив эгечӀай йикъалай гьисабда.","76. Федераллык закон болдырув ман, аьлиги Конституциясы ман эм Дагыстан Республикасынынъ законы ман келисли болып Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатлары ман сайланады. Дагыстан Республикасынынъ Басы болып ясы 30 еткен Россия Федерациясынынъ законы ман, федераллык закон ман келисли пассивлик сайлав ыхтыяры болатаган, шет патшалык гражданствосы яде яшав коьрки яде шет эллер патшалык территориясында дайым яшавга ыхтыяр беркитетаган документи бар болмаган Россия Федерациясынынъ гражданини сайланмага болады. Уьшинши кесеги куьшин йойды – 22-нши номерли 2013 йылдынъ 29 апрельдеги. Дагыстан Республикасынынъ Басы бес йыллык болжалга сайланады эм коьрсетилген дережесин йорык эки болжалдан артык тутпага болмайды. Дагыстан Республикасынынъ полномочие болжалы дережеге туьскен куьннен алып саналады.","76. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийде вылцӀад йиъи векилвалдыбыр Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара, Россиядид Федерациедид Президентере выд маӀгьлуматдыхьва, федерал закондире ва гьеми Конституциедире рухьуд къайдыдихьван, юкьды сыдыд арыди. Дагъыстан Республикадид Кьухьды йишинис муьмкин а йыгад, Россиядид Федерациедид ватанагьалыекла, мадды, хариджи хӀукиметед ватанагьалывалды хадишды ва мадды ешемиш йикисды вид не кагьат хадишды, ихдияр вылцӀад Россиядид Федерациедид ватанагьалыес, ешемиш йикис хариджи хӀукиметди ва 30 сыды лийкьыр ад. (ред. ДР закондид 8-12. 2006 № 63)","76. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айир умуми барабарвалин ва ачухъ вуйи сечкийин ихтиярар ади, жини сес тувбиинди юкьуд йисазди ктагъуру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айир хьуз Урусатдин Федерацияйин ватандашдихьан, 30 йислан цӀиб дарди яшназ дуфнайирихъан, сечкийиръ иштирак хьуз ихтияр айирихъан шулу. Сар касдихьан хъади – хъади кьюб ражнутӀан артухъ Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин гъуллугъназ ктагъуз шулдар. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айир ктагъбан ва дугъан ихтиярарин къайда Дагъустан Республикайин гьюкмиъ улупуру.","76. Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна, федерал кьаанунын, кьуввеени Конституциен ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунын гьагвийс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатарше сечмиш гьаъа. Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна ихьес, Россие Федерациейни Конституциейс ва федерал кьаануныс сикӀы пассивна сечмишиъийна гьуӀкьукьнана, менни оӀлкайна ватандашийваала, ва яа менни оӀлкайни торпагъыл Россие Федерациейна ватандаш гьамбашийс ешемишехьева тасдикь гъаъана васига ва медын документ дешда, 30 ешеехъа гьирхъылна Россие Федерациейна ватандаш сечилмишхьес аӀхаӀ. Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна хьони сенийс сечилмишехье ва джухъа гьаагуна вазиифа далбадалба кьоӀни срокӀыле гьеххаба вуккеес иджааза дешда. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни салаагьыййетна вахт вазиифайлхъа илхъечӀуйни йыгъыле гьыӀсаб гьааъа гивийгъал."
"77. Глава Республики Дагестан вступает в должность с момента принесения им присяги и прекращает исполнение своих полномочий с момента принесения присяги лицом, вновь избранным Главой Республики Дагестан. При вступлении в должность Глава Республики Дагестан приносит следующую присягу: ""Клянусь верно служить многонациональному дагестанскому народу, соблюдать Конституцию Российской Федерации, федеральные законы, Конституцию Республики Дагестан и законы Республики Дагестан, уважать и охранять права и свободы человека и гражданина, единство и территориальную целостность Республики Дагестан, честно и добросовестно выполнять возложенные на меня высокие обязанности Главы Республики Дагестан"". Присяга приносится в торжественной обстановке в присутствии депутатов Народного Собрания Республики Дагестан и судей Конституционного Суда Республики Дагестан.","77. Дагъустан Республикин Глава уьчин къуллугъдив присяга игуналас хаб фачучӀая ва уьчин къуллугъ куьтяхӀ хьая сара касди гьаге присяга кьабул акьугуналас хаб Дагъустан Республикин ГлавагӀвели. Дагъустан Республикин Глава хьагуна ги айдихъ агвар акьунде присяга ицӀая. Туба ицӀая дуьзди къуллугъ акьасе Дагъустанин парамиллетин халкьдис, ухӀас Российин Федерациин Конституция, федеральный законар, Дагъустан Республикин Конституция ва Дагъустан Республикин Къанунар, хӀуьрмет акьас ва ухӀас праваяр ва азадгӀвелар инсанин ва гражданинин, битавгӀвел ва территорийрин садгӀвел Дагъустан Республикин, дуьзгӀвелилди ва намуслугӀвелилди кӀили хас зе хиве ихьинай Дагъустан Республикин Главайин везифаяр. Присяга хая шадгӀвеларин хӀалари Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин депутатарра ай ва Дагъустан Республика Конституционный Суддин судьяярра ай.","77. Дагъистан Республикаялъул бетӀер жиндирго хъулухъ тӀубазабизе лъугьуна гьес гьа бан хадуб ва жиндирго вакиллъиялъулал ихтиярал гьоркьор къотӀизарула, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул вакиллъаби цӀидасан жиндихъе кьурав чияс гьа бараб заманалда. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19). Жиндирго хъулухъалде лъугьунаго Дагъистан Республикаялъул бетӀерас гьадинаб гьа бала: «Гьедула, гӀемермиллатазулаб Дагъистаналъул халкъалъе ритӀухъаб куцалда хъулухъ гьабизе, Россиялъул Федерациялъул Конституция, федералиял законал, Дагъистан Республикаялъул Конституция ва Дагъистан Республикаялъул законал цӀунизе, инсанасул ва гражданинасул ихтияразул ва эркенлъабазул хӀурмат гьабизе ва гьел цӀунизе, Дагъистан Республикаялъул цолъи ва ракьалъулаб цоголъи цӀунизе, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул тӀадегӀанал тӀадал ишал ракӀбацӀцӀадго, яхӀ-намусалда тӀуразаризе». Гьа бала Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатал ва Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул судьябиги гӀахьаллъун рохалилаб ахӀвал-хӀалалда.","77. Дағыстан Республикасынын башчысы дикәр шәхсин Дағыстан Республикасынын башчысы сечилдији һалда, андичмә мәрасими мәгамындан сонра сәлаһијјәтләрини итирир. (Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 №19,14.06.2012 №33) Дағыстан Республикасынын башчысы вәзифәсинә сечилән шәхсин анды: «Чохмилләтли Дағыстан халгларына сәдагәтлә хидмәт етмәјимә, РФ Конститусијасына, федерал ганунлара,Республика Конститусијасына, ганунларына риајәт емтәјимә, инсан азадлығыны, һүгугларыны горунмасына һөрмәт етәјимә, Дағыстан республикасынын әрази бүтөвлүјүнү горујуб сахланмасына, Дағыстан Республикасынын башчысы вәзифәләрини виҹданла вә ләјагәтлә иҹра емтәјимә анд ичирәм». Андичмә мәрасими тәнәтәнәли сурәтдә, халг депутатларынын, Конститусија мәһкәмәсинин һакимләринин иштиракы илә кечирилир.","77. Дагестан Республикин Куьйгалхочунна елла бакъонаш кхочушъян йолайо иза цу дарже хӀоьттинчу дийнахь дуьйна. Дагестан Республикин Куьйгалхочун дарже дӀахӀуттуш хӀара чӀагӀо йо: «Ас дуй боу дукха къаьмнех долчу Дагестанан халкъана тешамца гӀуллакхдан, Россин Федерацин Конституци, Дагестан Республикин Конституци, Дагестан Республикин законаш, адаман а, гражданинан а бакъонаш, маршонаш ларъян, Дагестан Республикин цхьаалла, мохк дийна хилар лара а, Ӏалашдан а, сайна тӀедехкина Дагестан Республикин Куьйгалхочун лаккхара декхарш цӀена а, даггара а кхочушдан». ЧӀагӀо яр кхочушдо даздаран хьолехь Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутаташ а, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан суьдхой а болуш.","77. Дагъистан Республикала Халал ил къуллукъ бузахъес вехӀирхьуси сай иличи Дагъистан Республикала Халалла вакилдешла къуллукъ бузахъес хъарбарнила хӀекьлизибси хӀукму къабулбарибси бархӀилис гӀергъити хӀябал жумягӀличиб кьанни ахӀенси заманала ухӀнав, амма Дагъистан Республикала узули левси Халалла вакилдеш тӀашаили гӀергъицун. Къуллукъ бузахъес вехӀирхьухӀели, Дагъистан Республикала Халалли иш гӀергъиси хъя бируси саби: «Дахъал миллатунар Дагъиста халклис мардешличил къуллукъбирес, Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Дагъистан Республикала Конституция ва Дагъистан Республикала законти хӀясибли узес, адамла ва гражданинна ихтияртала ва азаддешунала хӀурматбирес ва илди хӀедулъэс, Дагъистан Республикала цадеш ва мер-мусала абзурдеш мяхӀкамдарес, набчи хъарбарибси Дагъистан Республикала Халалла ахъси къуллукъ хӀялалдешличил ва уркӀи кабихьили бузахъес хъябирулра». Ил хъя шадлихъла аги-хӀяйзиб, Дагъистан Республикала депутатунала ва Дагъистан Республикала Конституцияла судьябала гьалаб бируси саби.","77. Дагъыстан Республиканы Башчысы оьзюне Дагъыстан Республиканы Башчысыны ихтиярлары берилген къарар чыгъарылгъан сонг, уьч жуманы ичинде ишине гирише, тек Дагъыстан Республиканы алдагъы Башчысыны болжалы битген сонг. Дагъыстан Республиканы Башчысы, къуллугъуна гирише туруп, шулай ант эте: «Дагъыстанны кёп миллетли халкъына амин болма, Россия Федерацияны Конституциясыны ва Дагъыстан Республиканы Конституциясыны, ва Дагъыстан Республиканы законларыны ёлундан чыкъмай къуллукъ этме, адамны ва ватандашны ихтиярларын, Дагъыстан Республиканы бирлигин ва территория бирлигин сакълама, олагъа абур этме, магъа борч этип салынгъан Дагъыстан Республиканы Башчысыны борчларын намуслу кюйде яшавгъа чыгъарма ант этемен». Ант этив шатлы шартларда Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатлары, Дагъыстан Республиканы Конституция Судуну судьялары бар ерде оьтгериле.","77. Дагъусттан Республикалул БакӀчи къуллугърайн лахъайссар ганал хъа бувну махъ, ганал ихтиярду щаллу давугу къуртал шайссар Дагъусттан Республикалул БакӀчину цӀуну увчӀуманал хъа бувсса мутталияту тӀайла хьуну. Къуллугърайн лахълахъийни, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал укунсса хъа байссар: «Махъ буллай ура чӀяву миллатру бусса Дагъусттаннал халкьуннаха къуллугъ буллан, Аьрасатнал Федерациялул Конституция, федерал кьанунну, Дагъусттан Республикалул Конституция ва Дагъусттан Республикалул кьанунну дуручлан, инсаннал ва гражданиннал ихтиярдал ва тархъаншивурттал, Дагъусттан Республикалул цашиврул ва территориялул цалуннашиврул хӀурматту баван, ягудаван, дакӀ марцӀину ва дакӀнийхтуну биттур баван ттуй бивхьусса Дагъусттан Республикалул бюхттулсса бигарду». Хъа байссар сийлийсса шадлугърайсса тагьарданий Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал депутатътал ва Дагъусттан Республикилул Конституцион Судрал судьятал бусса кӀанай.","77. Дагъустан Республикадин Кьил вичи кьин кьур чӀавалай къуллугъдив эгечӀда ва Дагъустан Республикадин Кьилин къуллугъдал цӀийиз хкянавай касди кьин кьур чӀавалай ада вичин векилвал тамамарун акъвазарда. Къуллугъдив эгечӀдайла, Дагъустан Республикадин Кьили агъадихъ галай кьин кьада: «За, гзаф миллетрин векилрикай ибарат Дагъустадин халкьдиз вафалудаказ къуллугъда, Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал ва Дагъустан Республикадин законрал амал ийида, инсандинни гражданиндин ихтиярриз ва азадвилериз гьуьрметда ва абур хуьда, Дагъустан Республикадин садвал ва территориядин битаввал хуьда, Дагъустан Республикадин Кьил яз жуван хиве тунвай виниз тир везифаяр намуслудаказ ва гьакъисагъвилелди кьилиз акъудда лагьана, кьин кьазва». Кьин шадвилин гьалара, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатар ва Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин судьяяр алай чкадал кьада.","77. Дагыстан Республикасынынъ Басы присяга алган вакытыннан алып дережеге кириседи эм Дагыстан Республикасынынъ Басы болып янъыдан сайланган инсан присяга(ант)алган вакытыннан алып оьзининъ полномочиесин толтырувын токтады. Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ дережесине туьскенде тоьмендеги анты айтылады; Коьп миллетли дагыстан халкына алал куллык этпеге антлайман, Россия Федерациясынынъ Конституциясын, федераллык законларды эм Дагыстан Республикасынынъ законларын тутпага, аьдемнинъ эм гражданиннинъ ыхтыярын эм эркинлигин, Дагыстан Республикасынынъ бирлигин эм территориялык савлыгын сыйламага эм сакламага, Дагыстан Республикасынынъ Басы деп мага салынган йогары борышты алал эм намыслы кепте толтырмага. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатлары эм Дагыстан Республикасынынъ Конституция Судынынъ судьялары бар болганлай шатлыклы аьлде ант этилинеди.","77. Дгъыстан Республикадид Кьухьды къуллухайк кагьуӀре хьибды хӀафтидид арыди, полномочиебыр, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды вынид кьарар кьабыл выъыдыла хъуъ, анджагь адбыйды Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды полномочиебыр латӀудыла хъуъ. (ред. ДР закондид 12. 10. 2005 № 31) Къуллухайк кагьуӀд арыди Дагъыстан Республикадид Кьухьние вылцӀара саъна кид присяга: «За кьин гьаъара къуллух ваъас, миллетбыр балад, Дагъыстандид халкьдис, кьула гыргас Россиядид Федерациедид Конституцие, федерал законбыр, Дагъыстан Республикадид Конституцие ва Дагъыстан Республикадид законбыр, гуьзет гьаъас ва ухуӀс ихдияр-быр на азадвалдыбыр илсындид ва ватанагьалыед, Дагъыстан Республикадид савалды на гьадид сархӀатмыд махӀкамвалды, эдемиваӀлыхьван ва видждындихьван кьула гыргас заа тапширмиш гыъыр ад Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды халисды маджбырвалдыбыр». Присяга вылцӀара бала лаъ-хьуъ ки, сывабад арыди, Дагъыстан Республикадид Халкьдид иджласад депутатар ва Дагъыстан Республикадид Конституциедид суддид судиер ад джигиди.","77. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири учв ктагъбалан кьяляхъ вуйи сумчӀудпи йигъан вазифйир кӀули гъахуз хъюгъру. Гъуллугънаъ учӀвруган Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири гъамциб аьгьт апӀуру: «Гизаф миллетарикан ибарат вуйи дагъустандин халкьдиз дугъривалиинди гъуллугъ апӀуз, Урусатдин Федерацияйин Конституция, федеральный гьюкмар (къанунар), Дагъустан Республикайин Конституция ва Дагъустан Республикайин гьюкмар (къанунар) тамам апӀуз, инсандин ва ватандашдин ихтиярариз ва азадвалариз гьюрмат апӀуз ва уьрхюз, Дагъустан Республикайин сабвал ва жилин бегьемвал уьбхюз, узухьна тувнайи Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин заан вазифйир намуслувалиинди ва дугъривалиинди тамам апӀуз аьгьт апӀураза». Аьгьт апӀувал шадвалин шараитдиъ, Халкьдин Собраниейин депутатарин, Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддин судйирин иштиракниинди кӀули гъабхуру.","77. Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна кӀын гъаъийле хъийгъа вазиифайлхъа илхъечӀе ва тезера сечилмишхьайни Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее кӀын гъаъийле хъийгъа, вуджее джун салаагьыййет джигайлхъа гьыхьар гьаъий къацӀайкӀванан. Вазиифайлхъа аӀлхъааӀ мее, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее авудын хьиннеен кӀын гъаъа: «Геед миллетбынани дагъыстанни халкъыс вафаака хидмат гьааъас, Россие Федерациейна Конституцие, федерал кьаанунбы, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие ва Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы гозет гьаъас, инсанни ва ватандашни гъуӀкьукь ва азадийваалабыпшыс, Дагъыстан РеспубликӀайни садибваалыс ва торпагъбышди быкырваалайс гьыӀрмат гьавъу ва къорамышаъас, Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна хьинне, залхъа гядакӀван вазиифабы ламысыкайн виджданыка сана джигайлхъа гьыхьар гьаъас кӀын гъаъа.» КӀын, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни депутатаршыни ва Дагъыстан РеспубликӀайна Конституциейни МаӀгькамайни судьебышди иштираакыка сана, гыргынкъуни оӀгее гьаъа."
"78. Глава Республики Дагестан: 1) назначает с согласия Народного Собрания Республики Дагестан Председателя Правительства Республики Дагестан; 2) формирует Правительство Республики Дагестан и осуществляет руководство его деятельностью; 2.1) имеет право председательствовать на заседаниях Правительства Республики Дагестан; 3) представляет Народному Собранию Республики Дагестан кандидатуры для назначения на должность Председателя Конституционного Суда Республики Дагестан, заместителя Председателя Конституционного Суда Республики Дагестан, судьи-секретаря Конституционного Суда Республики Дагестан, судей Конституционного Суда Республики Дагестан, мировых судей; 4) принимает решение о досрочном прекращении полномочий Народного Собрания Республики Дагестан по основаниям, предусмотренным федеральным законом; 5) назначает дату внеочередных выборов в Народное Собрание Республики Дагестан в случае досрочного прекращения полномочий Народного Собрания Республики Дагестан; 6) принимает решение об отставке Правительства Республики Дагестан, членов Правительства Республики Дагестан; 6.1) назначает Государственного секретаря Республики Дагестан; 6.2) назначает на должность и освобождает от должности руководителей органов исполнительной власти Республики Дагестан; 7) назначает и отзывает после консультаций с соответствующими комитетами Народного Собрания Республики Дагестан представителей Республики Дагестан; 8) утверждает структуру республиканских органов исполнительной власти; 8.1) обеспечивает координацию деятельности органов исполнительной власти Республики Дагестан с иными органами государственной власти Республики Дагестан и в соответствии с законодательством Российской Федерации может организовывать взаимодействие органов исполнительной власти Республики Дагестан с федеральными органами исполнительной власти и их территориальными органами, органами местного самоуправления и общественными объединениями; 9) проводит кадровую политику; 10) формирует и возглавляет Совет Безопасности Республики Дагестан; 11) формирует Администрацию Главы Республики Дагестан; 12) награждает государственными наградами Республики Дагестан, присваивает почетные и специальные звания Республики Дагестан, представляет к награждению государственными наградами Российской Федерации; 13) ведет переговоры и подписывает договоры, иные соглашения от имени Республики Дагестан; 14) подписывает и обнародует законы Республики Дагестан, издает указы и распоряжения; 15) обращается к Народному Собранию Республики Дагестан с ежегодным посланием о положении в республике; 16) имеет право участия и внеочередного выступления на заседаниях Народного Собрания Республики Дагестан; 17) представляет Народному Собранию Республики Дагестан проект республиканского бюджета Республики Дагестан и отчет о его исполнении, проекты программ социально-экономического развития Республики Дагестан и отчеты об их выполнении; 18) осуществляет иные полномочия в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральными законами, Конституцией Республики Дагестан и законами Республики Дагестан, а также договорами и соглашениями, заключенными от имени Республики Дагестан.","78. Дагъустан Республикин Главаийи: 1) къуллугъиил алихьая Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин разигӀвел ай Дагъустан Республикин Правительствойин Председатель; 2) тешкил акьая Дагъустан Республикин Правительство ва кӀили хая регьбергӀвел ги акьайде кардил; 2. 1) ая ихтияр Дагъустан Республикин Правительствойин заседанийри председательгӀвел акьас; 3) Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис агвар акьас кандидатураяр къуллугъиил алихьиб бадала Дагъустан Республикин Конституционный Суддин Председателдин, Председателдин заместителдин. Дагъустан Республикин Конституционный Суддин судьяйин-секретарин, Дагъустан Республикин Конституционный Суддин судьяйрин, мировой судьяйрин; 4) кьабул акьая решенияр вахт хьасти Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин полномочияр гъузар акьуб, федеральный закони агвар акьахилди; 5) тайинар акьая ис, ваз ва ягъ внеочередной сечкияр хайде Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание, эгера гин полномочияр гъузар акъунайчи, 6) кьабул акьая решенияр Дагъустан Республикин Правительство Дагъустан Республикин Правительствойин членар отставкис гьатубан; 6) 1. Дагъустан Республикин Государствойин секретарь тайин акьая; 2. къуллугъарил алихьяр ва къуллугъдилас алаттихьяя Дагъустан Республикин исполнительный властин руководителар; 7) алихьяр къуллугъил ва азад акьая къуллугъилас консультацияр хьугуналас хаб талукь иде комитетарихъай Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин Дагъустан Республикин векилар; 8) тестикь акьая исполнительный властин республикин органарин векилар; 8). 1. таъмин акьая координация исполнительный властин Дагъустан Республикин сара органарихъай, Дагъустан Республикин государственный властин, Российской федерации законодательствойи хьай талукь иде хилди тешкил акьуб взаимодействие исполнительный властин органарин Федеральный органарихъай, исполнительный властин ва гуьррин территориальный органарихъай, местный самоуправлениин органарихъай ва общественный объединенийрихъай; 9) хая кадровый политика; 10) тешкил акьая и руководство ицӀая Дагъустан Республикин Безопасностин Советдис; 11) тешкил акьая Дагъустан Республикин Главайин Администрация; 12) Дагъустан Республикин государственный наградаяр ицӀая, почетный ва специальный званияр таъйин акьая Дагъустан Республикин, наградить акьуб бадала агвар акьая Российин Федерацин наградаяр. 13) переговорар хая, договорар ва сара соглашенияйрил къулар дуая Дагъустан Республикин паттаас; 14) къулар дуая ва халкьдис маълум акьая Дагъустан Республикин законар, ликӀая указар ва распоряженияр, 15) Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис обращение кьяа гьар иса республики айе положениикас; 16) эхтияр ая иштарак акьас ва рахас учир хьасти Дагъустан Республикин халкьдин Собранин заседанийрил; 17) Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис агвар акьая республикин бюджетин проект ва ге кӀилис фишти файшунайчи отчёт, Дагъустан Республикин социально-экономически уьдигӀти ушубан программайрин проектар ва отчёт гуьр кӀили фишти файшунайчи; 18) кӀили хая сара полномочияр Российин Федерацин Конституцихъай фацахилди, Дагъустан Республикин Конституцихъай фацахилди, Дагъустанин Республикин законарихъай фацахилди, генара договорарихъай, соглашенийрихъай фацахилди Дагъустан Республикин турухъах китӀинай.","78. Дагъистан Республикаялъул бетӀерас: 1) Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул разилъиялдалъун тӀамула Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул председатель; 2) Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат гӀуцӀула ва гьелъул хӀаракатчилъиялъе нухмалъи тӀубазабула; (ДРялъул Законалъул редакциялда 07.10.2008 сон №45). 2.1) Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул данделъабазда председательлъи гьабизе ихтияр букӀуна; (ДРялъул Законалъ гьеб пункт хӀалтӀизабула 04.04.2006 сон №21). 3) Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялда цере лъола Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул Председателасул, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул Председателасул заместителасул, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул судья-секретарасул, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул судьябазул, мировиял судьябазул хъулухъазде тӀамизе кандидатураби; 4) Федералияб законалда рихьизарурал гӀиллабазе гӀоло, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул ихтияразулал вакиллъаби заман щвелалдего гьоркьоса къотӀизарула; (ДРялъул Законалъул редакциялда 07.10.2008 сон №45). 5) Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул вакиллъаби, заман щвелалдего гьоркьоса къотӀизаруни, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялде иргадулал гурел рищиял тӀоритӀулеб заман чӀезабиялъе хӀукму гьабула; 6) Къабул гьабула Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул членазул отставка; 6.1) Дагъистан Республикаялъул Пачалихъалъулав (й) секретарь хъулухъалде тӀамула; 6.2) Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб (тӀубазабиялъулаб) власталъул органазул нухмалъулел хъулухъалде тӀамула ва хъулухъалдаса эркен гьарула; 7) Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул рекъон кколел комитетазулгун гӀакълу дандбан хадуб хъулухъалде тӀамула ва нахъе рачуна Дагъистан Республикаялъул дипломатиял вакилзаби; 8) республикалъул исполнительнияб власталъул органазул гӀуцӀи тасдикъ гьабула; (ДРялъул Законазул редакциялда 12.10.2005 сон №31, 04.04.2006 сон №21). 8.1. Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул органазул, Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулаб власталъул цогидал органазулги хӀаракатчилъиялъул данде кколеб бухьен букӀинабула ва Россиялъул Федерациялъул законазда рекъон, Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул органазул, федералияб исполнительнияб власталъул органазулгун ва гьезул территориялиял органазулгун, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазулгун ва жамгӀиял цолъабазулгун бухьен ва цоцазе кумек гьаби гӀуцӀизе кӀола; (ДРялъул Законалъ гьеб пункт хӀалтӀизабула 12.10.2005 сон №31). 9) билъанхъизабула кадрабазулаб политика; 10) гӀуцӀула ва бетӀерлъи гьабула Дагъистан Республикаялъул ХӀинкъигьечӀолъиялъул Советалъе; 11) гӀуцӀула Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул Администрация; 12) Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулал шапакъатаздалъун гӀадамал кӀодо гьарула, кьола Дагъистан Республикаялъул хӀурматиял ва хасал цӀарал, рихьизарула Россиялъул Федерациялъул пачалихъалъулал шапакъатазе мустахӀикъал гӀадамал; 13) гара-чӀвариял гьарула ва къотӀи-къаязда, цогидал разилълъабазда гъулбасал гьарула Дагъистан Республикаялъул цӀаралдасан; 14) гъулбасал гьарула ва халкъалда лъазарула Дагъистан Республикаялъул законал, рахъула указал ва буюрухъал; 15) республикаялда бугеб ахӀвал-хӀалахъул хӀакъалъул щибаб соналда хитӀаб гьабула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялде; 16) ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул данделъабазда иргадулаб нухалда гуревги кӀалъазе ва гӀахьаллъизе; 17) Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялда цебе лъола Дагъистан Республикаялъул бюджеталъул проект ва гьеб тӀубазабиялъул хӀисаб кьей, Дагъистан Республикаялъул социалиябгун экономикияб цебетӀеялъул программабазул проектал ва гьел гӀумруялде рахъинариялъул хӀисаб кьеял; 18) Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, федералиял законазда, Дагъистан Республикаялъул Конституциялда ва Дагъистан Республикаялъул цӀаралдасан гьарурал къотӀи-къаязда ва разилълъабазда рекъон тӀуразарула цогидалги вакиллъаби;","78. Дағыстан Республикасынын башчысы: Дағыстан Халг мәҹлисинин разылығы илә Назирләр кабинетинин сәдрини тәјин едир; Назирләр кабинетинин тәркибини тәјин едир, кабинетин ишинә нәзарәт едир; (п.2 Дағыстан Республикасы гануну 07.10.2008 №45) Дағыстан Республикасынын Назирләр кабинетинин иҹласларында сәдрлик етмәк һүгүгүнә маликдир; (п 2.1 Дағыстан Республикасынын гануну 07.10.2008 №45) Дағыстан Республикасынын Конститусија мәһкәмәсинин сәдринин, мүавинләринин, Конститусија мәһкәмәсинин катиб-һакими, Констиутсија мәһкәмәсинин һакимләринин, барышыг һакимләринин намизәдләрини Халг мәҹлисинә тәгдим едир.(п3 Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 №19) Федерал ганунлара әсасән Дағыстан Республикасы Халг мәҹлисинин сәлаһијјәтини вахты битмәмиш дајандырылмасы һаггында гәрар гәбул едир. (п4.Дағыстан Республикасынын гануну 07.10.2008 №45) Халг мәҹлисинин иши дајандырылдыгда Халг мәҹлисинә депутат сечкиләринин нөвбәдәнкәнар кечирилмәси мүддәтини мүәјјән едир. Дағыстан Республикасы Назирләр кабинетинин вә онун үзвләринин истефасыны гәбул едир; 6.1.Дағыстан Республикасынын дөвләт катибини тәјин едир. (п.6.1. Дағыстан Республикасынын гануну 04.04.2006 №21) 6.2. Дағыстан Республикасынын назирләр кабинетинин ишчиләрини вәзифәјә көтүрүр вә ишдән азад едир. ((п. 6.2 Дағыстан Республикасынын гануну 07.10.2008 N 45) 7. Халг мәҹлисинин мүвафиг комитә башчылары илә данышыглардан сонра Дағыстан Республикасынын нүмајәндәләрини тәјин едир вә кери чағырыр; 8. Республика иҹра органларыны структуруну тәсдиг едир. (Дағыстанреспубликасыганунуредактәси 12.10.2005 N 31, 04.04.2006 N 21) 8.1. Дағыстан Республика иҹра органларынын фәалијјәтини, диҝәр дөвләт гурумлары илә тәнзимләјир, РФ ганунларына әсасән республика иҹра органлары илә федерал гурумларла, әрази органларла, јерли өзүнүидарәетмә структурлары илә, иҹтимаи бирликләрлә икитәрәфли фәалијјәт тәшкил едә биләр. (п. 8.1 Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31) 9. Кадр сијасәтини апарыр; 10. Дағыстан Республикасынын тәһлүкәсизлик Шурасыны јарадыр вә идарә едир; 11. Дағыстан Республикасынын башчысынын иҹра мүдиријјәтини јарадыр; 12. Дағыстан республикасынын дөвләт мукафатларыны, шәрәф адларыны вә пешә шәрәф адларыны тәгдим едир, РФ дөвләт мүкафаты алмаг үчүн намизәдләр ирәли сүрүр. 13. Дағыстан Республикасы адындан данышыглар апарыр, мүгавиләләри вә ја диҝәр сәнәдләри имзалајыр. 14. Дағыстан республикасынын ганунларыны тәсдиг едир, халга чатдырыр, гәрарлар вә сәрәнҹамлар имзалајыр. 15. Дағыстан Республикасында вәзијјәт һаггында Халг мәҹлисинә мүраҹиәт едир. 16. Дағыстан Республикасы Халг мәҹлисиндә иштирак вә нөвбәдәнкәнар чыхыш һүгугуна маликдир. 17. Дағыстан республикасы Халг мәҹлисинә республика бүдҹәсини вә онун һәјата кечирилмәси һаггында мәлуматы, сосиал-игтисади лајиһәләр вә онларын һәјата кечиилмәси һаггында һесабатлар тәгдим едир;","78. Дагестан Республикин Куьйгалхочо: Дагестан Республикин Халкъан Гулам резахиларца хӀоттаво Дагестан Республикин Правительствон председатель; кхуллу Дагестан Республикин Правительство, цуьнан дар-лелорна тӀехь урхалла до; 2.1) Дагестан Республикин Правительствон кхеташонашкахь председатель хила бакъо ю; 3) Дагестан Республикин Халкъан Гуламна бовзуьйту Дагестан Республикин Конституционни Суьдан Председателан, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан Председателан заместителан, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан суьдхо-секретаран, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан суьдхойн, машаре суьдхойн дарже кандидаташ; 4) федеральни законо билгалдаьккхинчун буха тӀехь Дагестан Республикин Халкъан Гуламан бакъонаш хенал хьалха совцорах лаьцна сацам тӀеоьцу; 5) Дагестан Республикин Халкъан Гуламан хенал хьалха бакъонаш совцийча, Дагестан Республикин Халкъан Гуламе хенал хьалха харжамаш дӀабахьаран терахь билгаладоккху; 6) Дагестан Республикин Правительство, Дагестан Республикин Правительствон декъашхой даржах мукъа битарх сацам тӀеоьцу; 6.1) Дагестан Республикин Пачхьалкхан секретарь хӀоттаво; 6.2) Дагестан Республикин кхочушдаран Ӏедалан республикин органашка куьйгалхой дарже а хӀиттабо, даржера дӀа а боху; 7) Дагестан Республикин Халкъан Гуламан белхан комитеташца консультацеш йиначул тӀаьхьа хӀитта а бо, мукъа а буьту Дагестан Республикин векалш; 8) кхочушдаран Ӏедалан республикин органийн хӀоттам тӀечӀагӀбо; 8.1) кхочушдо Дагестан Республикин кхочушдаран Ӏедалан органийн дар-лелоран уьйр хилийтар Дагестан Республикин пачхьалкхан кхийолчу органашца, Россин Федерацин законодательствоца цхьаьнадогӀуш вовшахтоха бакъо ю Дагестан Республикин кхочушдаран Ӏедалан органаша цхьаьна гӀуллакхаш кхочушдар федеральни кхочушдаран Ӏедалан органашца, церан мехкашкара органашца, меттигехь шайн урхалладаран органашца, юкъараллин цхьаьнакхетараллашца; 9) кадрийн политика дӀахьо; 10) Дагестан Республикин Кхерамазаллин Кхеташо кхуллу, цуьнан коьрте хӀутту; 11) Дагестан Республикин Куьйгалхочун Администраци кхуллу; 12) Дагестан Республикин пачхьалкхан совгӀаташ дӀало, Дагестан Республикин лараме а, леррина а цӀераш ло, Россин Федерацин пачхьалкхан совгӀаташ дала хьалхатотту; 13) Дагестан Республикин цӀарах дагадовларш дӀахьо, бартбаршна, кхечу чӀагӀамашна буха куьг яздо; 14) буха куьг яздеш нахала доху Дагестан Республикин законаш, сацамаш а, тӀедахкарш а арахоьцу; 15) республикера хьолах лаьцна хӀора шарахь кхайкхам бо Дагестан Республикин Халкъан Гуламе; 16) Дагестан Республикин Халкъан Гуламан кхеташонашкахь дакъалаца а, рогӀехь доцуш къамел дан а бакъо ю; 17) Дагестан Республикин Халкъан Гуламна йовзуьйту Дагестан Республикин республикански бюджет, и кхочушъярх лаьцна отчет, Дагестан Республика социальни-экономически агӀор кхиоран программийн проекташ а, уьш кхочушъярх лаьцна отчеташ а; 18) Россин Федерацин Конституцица, федеральни законашца, Дагестан Республикин Конституцица, Дагестан Республикин законашца, ткъа иштта Дагестан Республикин цӀарах тӀеэцначу бартбаршца а, чӀагӀамашца а цхьаьнадогӀуш кхиййолу бакъонаш а кхочушйо.","78. Дагъистан Республикала Халалли: 1) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела кьабулдешличил Дагъистан Республикала Правительствола Председательла къуллукъличи лайикьли чеибси адам калтуси сай; 2) Дагъистан Республикала Правительство алкӀахъуси саби; 2.1) илис Дагъистан Республикала Правительствола заседаниебас гьуни чебиахъес ихтияр лебси саби; 3) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис Дагъистан Республикала Конституцияла Судла судьябала, маслигӀятла судьябала къуллукъличи кабатахъес чеббикӀибти адамти гьалабирхьути саби; 4) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела вакилдешла ихтиярти заманалис гьалар тӀашаънила (Халкъла Собрание хӀянчиличибад убкабицӀахънила) хӀекьлизибси хӀукму къабулбируси саби, эгер илини Росссияла Федерацияла Конституцияличи къаршиси закон яра Россияла Федерацияла законтачи Дагъистан Республикаличил дарх къелгӀердикути хӀянчила шайчиб Дагъистан Республикала Конституцияличи къаршиси закон кьабулбарили биалли яра илди далхӀедикибдешуни лайикьси судли кадизахъурли диалли ва илди законни кабизахъурси заманала духӀнар Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели агархӀедарили диалли; 5) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела вакилдешла къуллукъуни заманалис гьалар тӀашаибхӀели, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелизи яргаличил ахӀенти выборти дурадуркӀуси замана кабилзахъуси саби; 6) Дагъистан Республикала Правительство Дагъистан Республикала Правительствола членти хӀянчиличибад убкабицӀахънила хӀекьлизибси хӀукму кьабулбируси саби; 6.1) Дагъистан Республикала Пачалихъла секретарь къуллукъличи калтуси сай; 7) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела лайикьти комитетуначил пикри цалабяхъили гӀергъи Дагъистан Республикала вакилти хӀянчиличи кабалтути саби ва убкабицӀахъути саби; 8) республикала хӀукуматла исполнительный органтала кабиз тасдикьбируси саби; 8.1) Дагъистан Республикала пачалихъла хӀукуматла цархӀилти органтачил барх Дагъистан Республикала хӀукуматла исполнительный органтала бузери дурусбирмахъуси саби ва, Россияла Федерацияла законти хӀясибли, Дагъистан Республикала хӀукуматла исполнительный органталара, Федерацияла хӀукуматла исполнительный органталара ва мер-муса хӀясибти илдала органталара, мерличиб чус чули гъуни чебиахъути органталара ва жамигӀятла цалабяхъунара бархси бузери къелгӀеббикесра ихтияр лебси саби; 9) Кадрабала шайчибси политика гӀямрулизиб бетурхахъуси саби; 10) Дагъистан Республикала Урехи хӀебирахънила Совет алкӀахъуси саби ва илис бекӀидещдирути сари; 11) Дагъистан Республикала Халалла Администрация алкӀахъуси саби; 12) Дагъистан Республикала пачалихъла наградабачил шабагьатлабирути саби, Дагъистан республикала хӀурматла ва хасти уми дедлугути сари, Россияла Федерацияла пачалихъла наградабачил шабагьатлабарахъес белгити адамти гьалабирхьути саби; 13) Дагъистан Республикала шайзирад переговорти дурадуркӀути сари ва вягӀдуртира цархӀилти хӀукмуртира къулбасдирути сари; 14) Дагъистан Республикала законти къулбасдирути сари ва халкълис ашкардирути сари, указуни ва хъарбаркъуни дурайути сари; 15) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис республикала агила хӀекьлизибси гьар дусла дугьабиз гьалабирхьуси саби; 16) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела заседаниебазир бутӀакьяндеш дарес ва илав яргаличил ахӀенси дугьабизличил гъайухъес ихтияр лебси саби; 17) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис Дагъистан Республикала бюджетла проект ва ил таманбарнила хӀекьлизибси отчет, Дагъистан Республикала социальный баркьуди экономика гьаладяхӀ дашахънила программабала проектуни ва илди тамандартила хӀекьлирти отчетуни гьаладирхьути сари; 18) Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Дагъистан Республикала Конституция ва Дагъистан Республикала законти хӀясибли, илкьяйдали Дагъистан Республикала шайзирад дигьунти вягӀдурти ва кьабулдарибти хӀукмурти хӀясибли, вакилдешла цархӀилти къуллукъунира тамандирути сари;","78. Дагъыстан Республиканы Башчысы: 1) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны разилиги булан Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателин белгилей; 2) Дагъыстан Республиканы Гьукуматын къура; 2.1) Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны генгешлеринде ортакъчылыкъ этме ихтияры бар; 3) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына, къуллукъгъа белгилемек учун, судьяланы, мировой судьяланы таклиф эте; 4) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны законгъа яда башгъа ихтиярлыкъ норма актгъа, Россия Федерацияны Конституциясына, Федерал законлагъа ишни юрютюв къайдасына гёре янгылыш закон къабул этген буса, шо янгылыш тийишли суд булан токъташдырылгъан буса, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны шо кемчиликлени закон токъташдырагъан болжалда тайдырмагъан буса, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны вакиллигини заманы етишгенче, ону тозмагъа къарар чыгъара; 5) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны вакиллигин замансыз тозгъан сонг, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны гезиксиз сайлавларыны тархын белгилей; 6) Дагъыстан Республиканы Гьукуматын, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны членлерин отставкагъа йибермекни гьакъында къарар къабул эте; 6.1) Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ секретарын белгилей; 7) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны комитетлери булан гьакълашыгъан сонг, Дагъыстан Республиканы вакиллерин белгилей ва ишинден азат эте; 8) ишни яшавгъа чыгъарагъан гьакимлик къурумланы къурумун белгилей; 8.1) Дагъыстан Республиканы ишни яшавгъа чыгъарагъан пачалыкъ гьакимлик къурумларыны, Дагъыстан Республиканы башгъа пачалыкъ гьакимлик къурумлары булан бирче, чалышывун таъмин эте ва Россия Федерацияны законодательствосуна гёре Дагъыстан Республиканы ишни яшавгъа чыгъарагъан къурумларыны чалышывун федерал къурумланы ва территория къурумланы ишни яшавгъа чыгъарагъан къурумларыны, оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумланы ва жамият бирлешивлени чалышыву булан къыйышдыра; 9) кадр политиканы юрюте; 10) Дагъыстан Республиканы Аманлыкъ Советин къура ва огъар ёлбашчылыкъ эте; 11) Дагъыстан Республиканы Башчысы Администрациясын къура; 12) Дагъыстан Республиканы савгъатларын бере, Дагъыстан Республиканы абурлу ва хас атларын белгилей. Россия Федерацияны пачалыкъ савгъатларына адамланы гёрсете; 13) Дагъыстан Республиканы атындан сёйлешивлер юрюте, дыгъарлагъа къоллар сала ва башгъа разилешивлер юрюте. 14) Дагъыстан Республиканы законларына къоллар сала, оланы халкъны арасында яя, указлар ва къарарлар чыгъара; 15) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына гьар йыллыкъ Чакъырыв кагъызын йибере; 16) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынында ортакъчылыкъ этме ва гезиксиз чыгъып сёйлеме ихтияр бериле; 17) Дагъыстанны Халкъ Жыйынына Дагъыстан Республиканы бюджетин ва ону толумлашагъан гьисап беривюн таклиф эте, Дагъыстан Республиканы социал-экономика программасыны оьсювюню гьакъында гьисап бере; 18) Дагъыстан Республиканы атындан Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына ва Дагъыстан Республиканы Законларына, олай да Дагъыстан Республиканы атындан этилеген дыгъарлагъа ва разилешивлеге гёре башгъа тюрлю ихтиярлыкъны яшавгъа чыгъара.","78. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал: 1) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал рязишинналийну итайссар Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председатель; 2) Дагъусттан Республикалул ХӀукумат сакин дайссар ва ганил дуллалисса давурттал ялув каялувшин дайссар; 2.1) Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал батӀавурттай председательшиву дуллан ихтияр дуссар; 3) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисран Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал Председательнал, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал Председательнал хъиривчунал, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал судья-секретарьнал, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал судьятурал, дакьаврил судьятурал кандидатуратту ккаккан дайссар; 4) федерал кьанундалул кӀицӀ бувмур гьанулун лавсун, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ихтиярду чӀун дукканнинна дацӀан даврил хӀакъиравусса хӀукму кьамул байссар; 5) агана Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ихтиярду чӀун дукканнинна дацӀан дарча, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисравунсса ирглий дакьасса бувчӀавуртту дансса кьини ккаккан дайссар; 6) Дагъусттан Республикалул ХӀукумат, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал вакилтал къуллугъ кьабитан баврил хӀакъиравусса хӀукму кьамул байссар; 6.1) Дагъусттан Республикалул ПаччахӀлугърал секретарь ккаккан айссар; 6.2) Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал органнал каялувчитал къуллугърайгу битайссар, букьангу байссар; 7) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал цайн багъайсса комитетирттащал маслихӀат бувну махъ, Дагъусттан Республикалул вакилтал ккаккангу байссар, букьангу байссар; 8) биттуршиннарал хӀакимлугърал республикан органнал структура цӀакь дайссар; 8.1) Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал органналгу, Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал хӀакимлугърал цайми органналгу давурттал координация дайссар ва цища бюхъайссар Аьрасатнал Федерациялул кьануннал кӀицӀ бувсса куццуй Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал органналгу, биттуршиннарал хӀакимлугърал федерал органнал ва гайннул кӀанттул цала-хӀукуматрал каялувшиннарал территориальной органналгу, жяматийсса организацияртталгу дянив дахӀаву дан; 9) кадpapдал политикадачин дайссар; 10) Дагъусттан Республикалул Мюхчаншиврул Совет сакин байссар, ций каялувшингу дайссар; 11) Дагъусттан Республикалул Администрация сакин байссар; 12) Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал лишанну бахшиш дайссар, Дагъусттан Республикалул хӀурматралми ва хасми цӀарду дулайссар, Аьрасатнал Федерациялул паччахӀлугърал лишанну дулун лайкьминнал цӀарду ккаккан дайссар; 13) Дагъусттан Республикалул цӀанияту машваратту бачин байссар ва икьраллайгу, цайми ца мукъуйн бачӀавурттайгу къулбас дайссар; 14) Дагъусттан Республикалул кьануннай къулбасру дайссар ва гай агьалинавун дуккан дайссар, буюрду ва бигарду бищайссар; 15) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал хьхьичӀ республикалийсса тагьарданул хӀакъиравусса гьар шиналсса рисала буккайссар; 16) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал батӀавурттаву гьуртту хьун ва ирглий бакъасса махъ лахьан ихтияр дуссар; 17) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисран ккаккан байссар Дагъусттан Республикалул республикан бюджетрал проект ва гай биттур даврил хӀакъиравусса отчет, Дагъусттан Республикалул социал-экономикийсса хьхьичӀунмай шаврил программарттал проект ва гай биттур даврил хӀакъиравусса отчет; 18) Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул ва федерал кьанунналгу, Дагъусттаннал Конституциялул ва Дагъусттаннал кьанунналгу, мукунма Дагъусттан Республикалул цӀанийну дурсса икьраллал ва ца мукъуйн бучӀавуртталкӀицӀ лавгсса куццуй цаймигу ихтиярду дузал дайссар.","78. Дагъустан Республикадин Кьили: 1) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин патай разивал аваз Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председатель тайинарда; 2) Дагъустан Республикадин Гьукумат тешкилда ва адан кӀвалахдиз регьбер гуда. 2. 1) адаз Дагъустан Республикадин Гьукуматдин заседанийрал председателвалдай ихтиярар ава. 3) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин вилик Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин Председателдин, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин Председателдин заместителдин, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин судьядин-секретардин, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин судьяйрин, мировой судьяйрин къуллугърал тайинарун патал кандидатураяр эцигда; 4) Федеральный закондалди къалурнавай бинейраллаз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин векилвилер вахтундилай вилик акъвазарунин гьакъиндай къарар кьабулда; 5) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин векилвилер вахтундилай вилик акъвазарай дуьшуьшда Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз нубатдинбур тушир сечкияр тухудай югъ тайинарда; 6) Дагъустан Республикадин Гьукумат, Дагъустан Республикадин Гьукуматдин членар отставкадиз ракъурунин гьакъиндай къарар кьабулда; 6. 1) Дагъустан Республикадин Государственный секретарь тайинарда; 6. 2) Дагъустан Республикадин исполнительный властдин руководителар къуллугъдал тайинарда ва къуллугъдикай азадда; 7) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин талукь тир комитетрихъ галаз меслятар авурдалай гуьгъуьниз Дагъустан Республикадин векилар тайинарда ва абуруз кьулухъди эвер хьуйида; 8) республикадин исполнительный властдин органрин къурулуш тестикьарда; 8. 1) Дагъустан Республикадин государстводин власдин маса органрихъ галаз Дагъустан Республикадин исполнительный властдин органрин кӀвалах алакъалу авун таъминарда ва Россиядин Федерациядин законодательстводихъ галаз кьадайвал Дагъустан Республикадин исполнительный властдин органри исполнительный властдин федеральный органрихъ ва абурун территориальный органрихъ, чкадин самоуправленидин органрихъ ва общественный тешкилатрихъ галаз санал кӀвалахун тешкилиз жеда; 9) кадровый политика тухуда; 10) Дагъустан Республикадин Хатасузвилин Совет тешкилда ва адан кьиле акъвазда; 11) Дагъустан Республикадин Кьилин Администрация тешкилда; 12) Дагъустан Республикадин государстводин наградаяр гуда, Дагъустан Республикадин гьуьрметдин ва махсус тӀварар гуда, Россиядин Федерациядин государстводин наградаяр гун патал тайин ксар къалурда; 13) Дагъустан Республикадин тӀварунихъай рахунар тухуда ва договоррал, маса икьраррал къулар чӀугвада; 14) Дагъустан Республикадин законрал къулар чӀугвада ва абур халкьдиз раиж ийида, указар ва тапшуругъар акъудда; 15) гьар йисуз республикада авай гьалдин гьакъиндай чар гваз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин вилик экъвечӀда; 16) адаз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин заседанийра иштиракдай ва анрал нубатдилай къецяй рахадай ихтияр ава; 17) Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидив Дагъустан Республикадин республиканский бюджетдин проект ва ам кьилиз акъудунин гьакъиндай гьакъ-гьисаб, Дагъустан Республика социальный, экономикадин жигьетдай вилик тухунин программайрин проектар ва абур кьилиз акъудунин гьакъиндай гьакъ-гьисабар агакьарда; 18) Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал ва Дагъустан Республикадин законрал, гьакӀни Дагъустан Республикадин тӀварунихъай кутӀуннавай договоррал ва икьраррал асаслу яз маса векилвилер кьилиз акъудда.","78. Дагыстан Республикасынынъ Басы: 1) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ разылыгы ман Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателин беркитеди; 2) Дагыстан Республикасынынъ Правительствосын кеплейди эм онынъ аьрекети мен етекшилигин эндиреди; 2) 1. Дагыстан Республикасынынъ йыйынларда председательлик этпеге ыхтыярлы болады. 3) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ Председателининъ, Дагыстан Республикасынын Конституциялык Судынынъ Председателининъ орын басарынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык судья-секретарининъ, Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ судьяларынынъ, савлай дуньялык судьяларынынъ дережеге беркитуьв уьшин кандидатураларын коьрсетеди; 4) Федераллык закон ман коьрсетилинген негизи бойынша Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ полномочиесин болжалдан алдын токтатув акында карар кабыл этеди; 5) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ полномочиесин болжалдан алдын токтады, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ кезексиз сайлавлардынъ датасын беркитеди; 6) Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы, Дагыстан Республикасынынъ членлерининъ отставкасы акында карар алады; 6. 1) Дагыстан Республикасынынъ Патшалык секретарин беркитеди; 6. 2) Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ етекши органларынынъ дережесине беркитуьв этеди эм дережеден босатады. 7. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ тийисли комитетлери мен консультация болганнан сонъ Дагыстан Республиасынынъ ваькиллерин беркитеди эм артына кайтарады; 8. Толтырувшы властининъ Республикалык органларынынъ курылысын беркитеди; 8. 1)Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ баска органлары ман Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ органларынынъ аьрекетин координация этуьвди канагатлайды эм Россия Федерациясынынъ закон болдырувы ман келисли болып толтырувшы властининъ федераллык органлары ман Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ биргелесип аьрекет этуьвин уйгынламага эм олардынъ территориялык органлары ман, ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв эм ямагат бирлесуьвлери мен болады. 9) Кадрлык политикады юритеди; 10) Дагыстан Республикасынынъ Коркынышсызлык Советин кеплейди эм етекшилейди; 11) Дагыстан Республикасынынъ Администрациясын кеплейди; 12) Дагыстан Республикасынынъ патшалык савгалары ман савгалайды, Дагыстан Республикасынынъ сыйлы эм айырым атларын тагады. Россия Федерациясынынъ патшалык савгалары ман савгалавга коьрсетуьв этеди. 13) Дагыстан Республикасы атыннан соьйлесуьвлер юритеди эм договорга, баскалай разыласувларга кол салады; 14) Дагыстан Республикасынынъ законларына кол салады эм халкка билдиреди, Указлар эм распоряжениелер шыгарады; 15) Республикада аьллер акында аьр йыллык йиберуьв мен Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына йиберуьв этеди; 16) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ йыйынларында орталаспага эм кезексиз шыгып соьйлемеге ыхтыярлы болады; 17) Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына Дагыстан Республикасынынъ Республикалык бюджет проектин коьрсетеди, онынъ толувы акында, Дагыстан Республикасынынъ социал-экономикалык оьсуьв программасынынъ проектлери эм олардынъ толувлары акында эсаплар береди; 18) Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлары ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман, федераллык законлары ман келисли, солай ок Дагыстан Республикасы атыннан беркитилинген договорлар эм разыласувлар ман келисли баскалай полномочиелерин эндиреди.","78. Дагъыстан Республикадид Кьухьние: Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад разивалыхьван тагьин гьаъара Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седри; СытӀа ваъара Дагъыстан Республикади XӀукимиет; (ред. ДР закондид 04. 04. 2006 № 21) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласас гьадгва даъара кандидатурабыр садгъусды: Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суддид Седриед ера, Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суддид судие-катибед ера, Дагъыстан Республикадид Конституциедид суддид судийишды ера, мыслахӀатдид судийишды ера; Хывыркьара кьарар вахдсызна гьигье хьыгьынид Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад полномочиебыр эгер гьадире кьабыл выгьыд йишихьуна закон ва мадды проводид норматив акт, хӀакси йиъид Россиядид Федерациедид Конституциедис, федерал законмыс, кьабыл гьыгьыр ад мэсэлэмыс, Россиядид Федерацие выгын бадана, ва мэсэлэмыс сытӀана йыгын баданаРоссиядид Федерацие не Дагъыстан Республика, Конституцие Дагъыстан Республикадид, эгер гьасад хӀаксивалдыбыр субут гьыгьыр йишийне, джуды таликьды суддире, дуьз хьыджыгьыр мадад Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара джуды вахтинди, гьувга выгьыр ад закондире; Тагьин гьаъара йыгъ, вахтсыз вахтиниди гыргасды Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад цӀинды сечкимыд, адбыйды Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад полномочиебыр гьигье хьыгьыр ана йишийне; Хывыркьара кьарар отставкадид Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетдид не гьадид уьзвийишды; 6. 1) Сабгъура Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид Катиб; 6. 2) Садубгъура ва эгьедере гвалахала Дагъыстан Республикадид хӀукумдид закон кьула выгыргад тешкилатмыд кьухьдыбыр; 7) Садубгъура ва гъаъ хьыдгара, талыкьды Комитетмыхьван мыслахӀат выъыдыла хьуъ, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад уьзвиер; 8) Тесдикь ваъара Республикадид закон сивирхьид тешкилатмыд структура; 8. 1) Тагъин гьаъара сытӀана гьаъад гвалахбыр, Дагъыстан Республикадид закон кьула выгыргад, хӀукумдид не мадды Дагъыстан Республикадид дэвлитдид хӀукумдид тешкилатмыд ва, Россиядид Федерациедид закондис уйгьунна, арыди гыргара са сындихьван гвалахбыр гьыъын Дагъыстан Республикадид закон кьула выгыргад хӀукумдид тешкилатмыд на федерал тешкилатмыд закон кьула выгыргад хӀукумдид ва гьамыд территориал тешкилатмыд, ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыд ва джамахӀатмыд савалдымыд; 9) Выгыргара ишчийишды сиясат; 10) Тешкил ваъара ва кьула выгыргара гвалах Дагъыстан Республикадид АхӀдиетваӀлид Советед; 11) Тешкил ваъара Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды администрацие; 12) ВылцӀара Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид мукафатбыр, вылцӀара Дагъыстан Республикадид лейихды ва специал дурубыр, гьадгва даъара высдыбыр Россиядид Федерациедид Дэвлитдид мукафатбыр; 13) Гыргара мыслахӀатбыр ва тесдикь гьаъара договорбыр; 14) Кьул дэъере ва ашгара гьаъара Дагъыстан Республикадид законбыр; 15) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа кьыла ваъара хӀар сыда вылцӀад республикадид ахӀвалатдикла маӀгьлумат; 16) ихдияр а иштрак гьаъас ва нубатсызна гаф гьухьус Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа; 17) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа ашгара гьаъара Дагъыстан Республикадид хӀукиметед бюджетед проект ва гьад кьула йыгынид отчет, Дагъыстан Республикадид, хьура гид гвалахмыд социал экономикадид проект; 18) кьула гыргара мадды таликьды гвалахбыр, уйгьунна Россиядид Федерациедид Конституциедихьван, Федерал законмыхьван, Дагъыстан Республикадид Конституциедихьван, ва гене договормыхьван на разивалдымыхьван, китӀир ад Дагъыстан Республикадид дурула;","78. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири: 1) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин разивалиинди Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председатель ктагъуру; 2) Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателин теклифниинди Дагъустан Республикайин Гьюкумат цӀийи алапӀуру; 3) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейиз Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддин судьявалин, мировой судьявалин гъуллугъариъ тяйин апӀбан бадали кандидатурйир тувру; 4) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин ихтиярар вахтназ улихьна дерккбан (Халкьдин Собрание десбтбан) гьякьнаан къарар кьабул апӀуру, эгер диди Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федералин гьюкмариз (къанунариз) аькси вуйи гьюкум (къанун) ва жюрбежюр жара нормативвалин ихтиярарин гьякьнаан вуйи къарар кьабул гъапӀнуш, эгер гъацдар наразивалар (аьксивалар) айивал тялукь вуйи судди тасдикь гъапӀнуш, хьа Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи вахтна дурар арайиан адагъундарш; 5) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин ихтиярар вахтназ улихьна дерккбанди гъашиш, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейиз вуйи нубатнан дару сечкйир гъахбан йигъ тяйин апӀуру; 6) Дагъустан Республикайин Гьюкумат, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин членар отставкайиз гъаъбан гьякьнаан къарар кьабул апӀуру; 7) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин тялукь вуйи комитетарихъди тялукь вуйи консультацйир гъахбалан кьяляхъ Дагъустан Республикайин вакилар тяйин апӀуру ва ляхниан адауру. 8) Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателин теклифниинди тамам апӀру республиканский гьюкмар тасдикь апӀуру; 9) Кадровый политика гъабхуру; 10) Дагъустан Республикайин ХатӀасузвалин Совет цӀийи алапӀуру ва регьбервал тувру; 11) Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин Администрация цӀийи алапӀуру; 12) Дагъустан Республикайин государствойин наградийр (багъишар) тувру, Дагъустан Республикайин гьюрматнан ва пишекарвалин ччвурар тувру, Урусатдин Федерацияйин государствойин наградийр тувбан теклиф тувру; 13) Дагъустан Республикайин терефнаан мясляатнан улхбар гъахуру ва йикьрариин, жюрбежюр жара кьарарариин къулар зигуру; 14) Дагъустан Республикайин гьюкмариин (къанунариин) къулар зигуру ва цӀийи алауру, указар ва табшуругъар адагъуру; 15) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейихъна республикайин гьялнан гьякьнаан гьар йисандин Дих апӀуб хьади илтӀикӀуру; 16) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейиин заседанийириз иштирак хьуз ва нубатнан дару улхбар апӀуз ихтияр а; 17) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейиз Дагъустан Республикайин республиканский бюджетдин проект ва думу тамам апӀубан гьякьнаан вуйи отчет, Дагъустан Республика яшайиш ва экономика жигьетнаан артмиш хьпан гьякьнаан вуйи программийрин проектар ва гъадрар тамам апӀубан гьякьнаан вуйи отчетар тувру; 18) Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федеральный гьюкмариз (къанунариз), Дагъустан Республикайин Конституцияйиз ва Дагъустан Республикайин гьюкмариз (къанунариз) асас духьну, хъа гъацира Дагъустан Республикайин терефнаан йикьрарар йитӀуз ва теклифар тувуз айи ихтиярар кӀулиз адагъуру.","78. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее: 1) Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни разивалика сана Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматна Садры таӀъйин гьаъа; 2) Дагъыстан РеспубликӀайн ГьоӀкуумат тешкил гьаъа ва чини ишис раӀгьбаӀрийваала гьааъа; 2.1) Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни иджласбышее садрываала гьааъасда гъуӀкьукь воохье; 3) Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни МаджлисикӀле, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайни Судьейни вазиифеехъа, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайни Судьейни муаавинни вазиифеехъа, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайни судье-каатибаршыни вазиифеехъа, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайни судьебышди ва барышмышааъани судьебышди вазиифеехъа сечмишааъасын наамизедяр гьаагва. 4) Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин салаагьыййет федерал кьаанунын, оӀгийке джад назарее аххъийни, сабаббышка сана явашаъасда кьарар кьабыл гьааъа; 5) Вахтале зарада Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлис салаагьыййет илёзарыгьийнкъаӀ, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа нубатыле къырагъылни сечкибышда вахт таӀъйин гьааъа; 6) Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын ва Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни уӀзвубышын истеъфа гьувуйна кьарар кьабыл гьааъа; 6.1) Дагъыстан РеспубликӀайни Девлетна каатиб сечмиш гьааъа; 6.2) Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетни органбышын раӀгьбаӀрар къуллухулхъа гивийхье ва къуллухыке азад гьааъа; 7) Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни лезимни комитетбышка сана мыӀслагьат гьавъийле хъийгъа, Дагъыстан РеспубликӀайн муваккиляр ишилхъа гивийхье ва ишиле азад гьааъа; 8) республикӀайни иджраа гьаакимиййетни органбышын структура тасдикь гьааъа; 8.1) Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетни органбышда иш Дагъыстан РеспубликӀайни менни девлет гьаакимиййетни органбышди ишыка сана са ахареехъа абачче ва Россие Федерациейни кьаанунбышыс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетни органбышын федерал иджраа гьаакимиййетни органбышка ва манчыни джигабышеени органбышка, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышка ва иджтимааи тешкилатбышка сана аӀраӀбы гьиваджий тешкил гьааъа; 9) Баджарыхнан ишчеер сечмишавъийн сияасат ыккекка; 10) Дагъыстан РеспубликӀайна Саакитийваалайна Шура тешкил гьааъа ва манчыс раӀгьбаӀрийваала гьааъа; 11) Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрункъун Администрацие тешкил гьааъа; 12) Дагъыстан РеспубликӀайн девлетин мукаафатбы, Дагъыстан РеспубликӀайн хусусий ва шарафнан дубы гьеле, Россие Федерациейн девлетин мукаафатбы аляатӀасынбы гьаагва; 13) Дагъыстан РеспубликӀайни дуюле юшан гьаъийбы ыккекка, договорбышылхъа ва менни разиваалабышылхъа къол цӀыцӀаъа; 14) Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышылхъа къол цӀыцӀаъа, манбы гыргынкъулхъа гьихьар гьаъа, фаӀрманбы ва амрбы гьеле; 15) Гьар сен кагъыз одкӀун, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисылхъа республикӀеена вазийят ваацӀавхьес, мурааджиат гьаъа; 16) Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни иджласбышее иштирак гьаъасда ва маа нубат гозет гьидяъы чыхыш гьаъасда гьуӀкьукь вобна; 17) Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисисхъа, Дагъыстан РеспубликӀайни республикӀайни бюджеттин проект ва йидж джигайлхъа гьивхьаравъийни гьакӀеедын гъыӀсаб, Дагъыстан РеспубликӀайн иджтимаи-игтисади инкишаф программайн проектбы ва йиджбы джигайлхъа гьихьараъийни гьакӀеедын гъыӀсаббы хъады хьеле; 18) Россие Федерациейна Конституциейс, федерал кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышыс сикӀы ва гьамыд Дагъыстан РеспубликӀайни дуюле айтӀылни дагаворбышыс ва разиваалабышыс сикӀы медын салагьиййетбы ыккекка;"
"79. Глава Республики Дагестан издает указы и распоряжения, контролирует их исполнение. Указы и распоряжения Главы Республики Дагестан не могут противоречить Конституции Российской Федерации, федеральным законам, указам Президента Российской Федерации, постановлениям Правительства Российской Федерации, Конституции Республики Дагестан и законам Республики Дагестан. Указы и распоряжения Главы Республики Дагестан, изданные в пределах его полномочий, обязательны к исполнению в Республике Дагестан.","79. Дагъустан Республикин Главайи законар ва распоряженияр аттихьая, гуьр кӀилис файшубал гуьзчивал акьая. Указар ва распоряженияр Дагъустан Республикин Главайин Российин Федерацин Конституцис акси хьуб лазим дава, федеральный законарис, Российин Федерацин Президентин указарис, Российин Федерацин Правительствойин постановленийрис, Дагъустан Республикин Конституцис ва Дагъустан Республикин Конституцис. Дагъустан Республикин Главайин указар ва распоряженияр, уьчин полномочийрис талукь идехилди, мажбуране кӀили файшуб Дагъустан Республики.","79. Дагъистан Республикаялъул бетӀерас рахъула указал ва къабул гьарула хӀукмаби, хъаравуллъи ккола гьел тӀуразариялда хадуб. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул указал ва хӀукмаби, Россиялъул Федерациялъул Конституциялде, федералиял законазде, Россиялъул Федерациялъул Президентасул указазде, Россиялъул Федерациялъул ХӀукуматалъул хӀукмабазде, Дагъистан Республикаялъул Конституциялде, Дагъистан Республикаялъул законазде данде кколареллъун рукӀине бегьуларо. Гьесул вакиллъабазул гӀорхъабазда рахъарал, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул указал ва хӀукмаби Дагъистан Республикаялда тӀуразаризе тӀадаблъун букӀуна.","79. 18. РФ Конститусијасына, федерал ганунлара, Дағыстан Республикасынын Конститусијасына вә ганунларына әсасән, һабелә имзаланмыш мүгавиләләрин бәндләри илә, разылашма әсаслары илә диҝәр сәлаһијјәтләри һәјата кечирир. Дағыстан Республикасынын башчысы гәрар вә сәрәнҹам чыхардыр. Онларын һәјата кечирилмәсинә нәзарәт едир. Башчынын имзаладығы сәнәдләр РФ Конститусијасына, федерал ганунлара, РФ Президенти тәрәфиндән верилмиш гәрарлара вә сәрәнчамлара, РФ дөвләтинин гәрарларына, Дағыстанын Конститусијасына, ганунларына зидд ола билмәз. Дағыстан Республикасынын башчысы имзалајан гануларын республика әразисиндә јеринә јетрилмәси мәҹбуридир.","79. Дагестан Республикин Куьйгалхочо сацамаш а, омранаш а арахоьцу. Дагестан Республикин Куьйгалхочун сацамаш а, омранаш а дуьхьал хила мегар дац Россин Федерацин Конституцина, федеральни законашна, Россин Федерацин Президентан омранашна, Россин Федерацин Правительствон сацамашна, Дагестан Республикин Конституцина, Дагестан Республикин законашна, Дагестан Республикин Куьйгалхочо шена елла бакъонийн дозанашкахь дӀакхайкхийначу Дагестан Республикехь кхочушдан дезачу омранашна а, сацамашна а.","79. Дагъистан Республикала Халалли указуни ва хъарбаркъуни дурайути сари, илди тамандирниличи хӀеруди бируси саби. Дагъистан Республикала Халалла указуни ва хъарбаркъуни, эгер илди илала вакилдешла дазулизибад дурахӀебухъи дураили диалли, Дагъистан Республикализир чеблибиахъубли тамандирути сари. Илди Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи, Россияла Федерацияла Президентла указуначи, Россияла Федерацияла Правительствола хӀукмуртачи, Дагъистан Республикала Конституцияличи, Дагъистан Республикала законтачи далхӀейкибтили диахъес асубируси ахӀен. Сунес кадизахъурти вакилдешла къуллукъунала дазулизирад дурахӀевхъи Дагъистан Республикала Халалли дураибти указуни ва хъарбаркьуни Дагъистан Республикализир чеблибиахъубли дурайсути сари ва илди тамандирути сари.","79. Дагъыстан Республиканы Башчысы указлар ва дыгъарлар чыгъара, оланы яшавгъа чыгъарылагъанын тергей. Дагъыстан Республиканы Башчысыны указлары ва дыгъарлары Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Россия Федерацияны Президентини указларына, Россия Федерацияны Гьукуматыны дыгъарларына, Дагъыстан Республиканы Конституциясына ва Дагъыстан Республиканы законларына къаршы чыкъма ярамай. Дагъыстан Республиканы Башчысыны ихтиярлыгъындагъы указлары ва дыгъарлары Дагъыстан Республикада ишге гиришмек борч этилип салына.","79. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал буккан байссар буюрду ва бигарду, гай биттур баврил ялув ацӀайссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал буюрду ва бигарду Аьрасатнал Конституциялийн, федерал кьануннайн, Аьрасатнал Федерациялул буюрдайн, Аьрасатнал Федерациялул ХӀукуматрал хӀукмурдайн, Дагъусттан Республикалул Конституциялийн ва Дагъусттан Республикалул кьануннайн къарщи буклакисса бикӀан къабюхъайссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал цала ихтиярдал хахливу бивщусса буюрду ва бигарду Дагъусттан Республикалий чара бакъа биттур баван аьркинссар.","79. Дагъустан Республикадин Кьили указ ва тапшуругъар акъудда, абур кьилиз акъудунал гуьзчивалда. Дагъустан Республикадин Кьилин указ ва тапшуругъар Россиядин Федерациядин Конституциядиз, федеральный законриз, Россиядин Федерациядин Президентдин указриз, Россиядин Федерациядин Гьукуматдин къарарриз, Дагъустан Республикадин Конституциядиз ва Дагъустан Республикадин законриз акси атун лазим туш. Дагъустан Республикадин Кьили вичин векилвилерин сергьятра аваз акъуднавай указарни тапшуругъар Дагъустан Республикада мажбуридаказ кьилиз акъудун лазим я.","79. Дагыстан Республикасынынъ Басы Указлар эм распоряжение шыгарады, олардынъ толувын тергейди. Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ Указы эм распоряжениеси Россия Федерациясынынъ Конституциясына, федераллык законларга, Россия Федерациясынынъ Президентининъ Указларына, Россия Федерациясынынъ Правительство токтасларына, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына эм Дагыстан Республикасынынъ законларына карсы болмага болмайды, онынъ полномочиесинде межесинде шыккан Дагыстан Республикасынынъ Указлары эм распоряжениелери Дагыстан Республикасында болдырылмага борышлы.","79. Дагъыстан Республикадид Кьухьние эгьельэре ферманбыр на распоряжениебыр, гьабыр кьула йыгыны ул гьана гьаъара. Дагъыстан Республикадид кьухьнийды ферманбыр на распоря жениебыр са вахтинди ки джишир йыгара хӀаксид Россиядид Федерациедид Конституциедис, Россиядид Федерациедид Президентед ферманмыс, Россиядид Федерациедид ХӀукимиетед постановлениемыс, Дагъыстан Республикадид Конституциедис не Дагъыстан Республикадид законмыс. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды ферманбыр на распоряжениебыр, эгъетӀир ад джуда хад векилваӀлид сархӀатмыд арыди, маджбырдыбыр йиъи кьула йыгынис Дагъыстан Республикади.","79. Дагъустан Республикайин Конституцияйин ва къанунарин бинайиин алди ва дурар умриъ гьяятназ кечирмиш апӀури, Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири указар адагъуру ва кьарарар кьабул апӀуру, дурар тамам апӀубан зиин гюзчивал гъабхуру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин указар ва кьарарар Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федеральный гьюкмариз, Урусатдин Федерацияйин Президентдин указариз, Урусатдин Федерацияйин Гьюкуматдин кьарарариз, Дагъустан Республикайин Конституцияйиз ва Дагъустан Республикайин гьюкмариз (къанунариз) къаршу вуйидар духьну ккундар. Чаз тувнайи ихтиярариз асас вуди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири адагъу указар ва табшуругъар Дагъустан Республикайин вари жилиин тамам апӀуб чарасуз ву.","79. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее фаӀрманбы ва амрбы гьеле, йиджбы джигайлхъа гьихьар гьаъийс назаарат гьаъа. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъун фаӀрманбы ва амрбы Россие Федерациейни Конституциейс, федерал кьаанунбышыс, Россие Федерациейни Президентни фаӀрманбышыс, Россие Федерациейни ГьоӀкууматни кьарарбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышыс хъодкуда хъооӀнбы дехьес мумкум дешда. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуун, джуни салаагьуййетни даирее гьувийн фаӀрманбы ва амрбы, Дагъыстан РеспубликӀайл джуваб дена джигайлхъа гьихьар гьаъас ыккан."
"80. Глава Республики Дагестан вправе обратиться в Конституционный Суд Российской Федерации с запросом о соответствии нормативных правовых актов федеральных органов государственной власти и органов государственной власти Республики Дагестан Конституции Российской Федерации в порядке, установленном Конституцией Российской Федерации и федеральным законом. Глава Республики Дагестан вправе обратиться в Конституционный Суд Республики Дагестан с запросом о соответствии законов Республики Дагестан, нормативных правовых актов Народного Собрания Республики Дагестан, Правительства Республики Дагестан, других органов исполнительной власти Республики Дагестан, не вступивших в силу договоров Республики Дагестан, уставов муниципальных образований, нормативных правовых актов органов местного самоуправления Конституции Республики Дагестан. Глава Республики Дагестан вправе обратиться в Конституционный Суд Республики Дагестан с запросом о толковании Конституции Республики Дагестан.","80. Дагъустан Республикин Главайис ая эхтияр Российин Федерацин Конституционный Суддихъ алдаркас месэла алихьина дуьз гӀвайчи – дагӀвайчи нормативный правовой актар государственный властин федеральный органрин ва Дагъустан Республикин государственный властин органрин Российин Федерацин Конституцийихъай къайдайи, тайинар акьухилди Российский Федерацин Конституци ва федеральный закони. Дагъустан Республикин Главайис ая эхтияр Дагъустан Республикин Конституционный Суддихъ алдаркас месэла алихьина дуьз гӀвайчи – дагӀвайчи Дагъустан Республикин законар, нормативный правовой актар Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин, Дагъустан Республикин Правительствойин, Дагъустан Республикин исполнительный властин, сара органарин, кьуватис душунай договорар Дагъустан Республикин, муниципальный образованийрин уставар, нормативный правовой актар джигайин самоуправленин Дагъустан Республикин самоуправлении.","80. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул ихтияр букӀуна, пачалихъалъулаб власталъул федералиял органазул ва Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулаб власталъул органазул нормативиял правовиял актал, Россиялъул Федерациялъул Конституциялъ ва федералияб законалъ чӀезабураб низамалда рекъон, Россиялъул Федерациялъул Конституциялде данде ккей-ккунгутӀиялъул хӀакъалъулъ суалаздасан Россиялъул Федерациялъул Конституциялъулаб Судалде хитӀаб гьабизе. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул ихтияр букӀуна, Дагъистан Республикаялъул законал, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул, Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул цогидал органазул нормативиял правовиял актал, Дагъистан Республикаялъул жеги къуваталде лъугьинчӀел къотӀи-къаязул, муниципалиял гӀуцӀабазул уставазул, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазул нормативиял правовиял актал Дагъистан Республикаялъул Конституциялде данде ккей-ккунгутӀиялъул суалаздасан Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалде хитӀаб гьабизе. (ДРялъул Законалда 05.04.2010 сон №19) Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул ихтияр букӀуна, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул магӀна-мурад официалияб куцалда баян гьабеян, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалде хитӀаб гьабизе.","80. Дағыстан Республикасынын башчысы республика дөвләт органлырынын һүгуг норматив сәнәдләринин ујгунлуғу һагда РФ Конститусијаса мәһкәмәсинә, федерал ганунлара әсасән мүраҹиәт едир. Дағыстан Республикасынын башчысы республика дөвләт органлырынын һүгуг норматив сәнәдләринин ујгунлуғу, халг мәҹлисинин гәрарлары, Назирләр кабинетинин гәрарлары, дикәр органларын, бәләдијјә органларынын, гануна минмәмиш мүгавиләләрин, јерли идарәетмә органларынын сәнәдләринин ујгунлуғу һагда республика Конститусија мәһкәмәсинә мүраҹиәт едир. (Дағыстан Республика гануну редактәси 05.04.2010 N 19). Дағыстан Республикасынын башчысы Дағыстан Конститусијасынын маддәләринин изаһы һагда рсепублика Конститусија мәһкәмәсинә мүраҹиәт едир.","80. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Россин Федерацин Конституционни Суьде пачхьалкхан Ӏедалан бакъонийн бараман акташ, Дагестан Республикин пачхьалкхан Ӏедалан органийн бакъонийн бараман акташ Россин Федерацин Конституцица нийса догӀуш хиларх лаьцна жоп деха Россин Федерацин Конституцис а, федеральни законо а дӀахӀоттийначу къепенехь. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Дагестан Республикин Конституционни Суьде жоп деха Дагестан Республикин законаш, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан бакъонийн бараман акташ, Дагестан Республикин Правительствон, Дагестан Республикин кхочушдаран Ӏедалан кхечу органийн бакъонийн бараман акташ Дагестан Республикин кхочушдан дӀадолоза бартбарш, муниципальни кхолларийн уставаш, меттигехь шайн урхалладаран органийн бакъонийн бараман акташ Дагестан Республикин Конституцица нийса догӀуш хиларх. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Дагестан Республикин Конституционни Суьде жоп деха Дагестан Республикин Конституцих кхеторах лаьцна.","80. Дагъистан Республикала Халаллис, Федерацияла пачалихъла хӀукуматла органтала ва Дагъистан Республикала пачалихъла хӀукуматла органтала нормативла правола актани Россияла Федерацияла Конституцияличил ва Федерацияла законтачил кадизахъурти низам-кьяйдаличил, Россияла Федерацияла Конституцияличи далдикилил багьес багьандан, Россияла Федерацияла Конституцияла Судлизи хьарбаудличил дугъаизес ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Халаллис Дагъистан Республикала Конституцияла Судлизи дугъаизес ихтияр лебси саби Дагъистан Республикала законти, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела нормативла правола актани, Дагъистан Республикала щайзирад дигъунти, гъачамлис цӀакьлизи кадерхуртази халхӀедарили лералти вягӀудрти ва хӀукмурти, муниципалитетунала цалабяхъунала уставти ва мерличиб чус чули гьуни чебиахънила вакилдешла органтала ва муниципалитетунала цалабяхъунала бургала нормативла правола актани Дагъистан Республикала Конституцияличи далдикилил багьес багьандан, Дагъистан Республикала Конституцияла Судлизи хьарбаудличил дугъаизес ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Халаллис, Дагъистан Республикала Конституция баянбирнила чевкад Дагъистан Республикала Конституцияла Судлизи дугъаизес ихтияр лебси саби.","80. Дагъыстан Республиканы Башчысына Россия Федерацияны Конституция Судуна федерал къурумланы, Дагъыстан Республиканы пачалыкъ ихтиярлыкъ норма актлары, Россия Федерацияны Конституциясы токъташдыргъан даражада Россия Федерацияны Конституциясына къыйышагъаны гьакъда сорама ихтияр бериле. Дагъыстан Республиканы Башчысыны Дагъыстан Республиканы Конституция Судуна Дагъыстан Республиканы законларыны, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Дагъыстан Республиканы атындан этилген, гючге салынмагъан дыгъарлары ва разилешивлери, муниципал къурулувланы уставлары, вакиллик къурумланы ихтиярлыкъ норма актлары Дагъыстан Республиканы Конституциясына къыйышагъанны гьакъында сорав этме ихтияры бар. Дагъыстан Республиканы Башчысыны Дагъыстан Республиканы Конституция Судуна Дагъыстан Республиканы Конституциясына англатыв этмекни тилеп сорав берме ихтияры бар.","80. Дагъусттан Республикалул БакӀчинахьАьрасатнал Федерациялул Конституциялул ва федерал кьануннал цӀакь дурсса низамрай, паччахӀлугърал хӀакимлугърал федерал органнал ва Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал ихтиярдал норматив актру Аьрасатнал КонституциялуӀун даркьусса душиврул хӀакъиравусса суалданущалАьрасатнал Федерациялул Конституцион Судрайн уккан ихтияр дуссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинахь, Дагъусттан Республикалул кьанунну, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал, Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал цаймигу органнал ихтиярдал норматив актру, Дагъусттан Республикалул гужравун къадурхсса икьраллу, муниципал сакиншиннардал уставру, кӀанттул цала-хӀукуматрал органналихтиярдал норматив актру Аьрасатнал КонституциялуӀун даркьусса душиврул хӀакъиравусса цӀуххаву дуллай, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрайн уккан ихтияр дуссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинахь Дагъусттан Республикалул Конституциялул мяънв даврил хӀакъираву Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрайн уккан ихтияр дуссар.","80. Дагъустан Республикадин Кьилиз Россиядин Федерациядин Конституционный Суддивай Россиядин Федерациядин Конституцияди ва федеральный законди тайинарнавай къайдада государстводин властдин федеральный органрин ва Дагъустан Республикадин государстводин властдин органрин нормативный правовой актар Россиядин Федерациядин Конституциядихъ галаз кьуниз талукь яз хабар кьадай ихтияр ава. Дагъустан Республикадин Кьилиз Дагъустан Республикадин Конституционный Суддивай Дагъустан Республикадин законар, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин, Дагъустан Республикадин Гьукуматдин, Дагъустан Республикадин исполнительный властдин маса органрин нормативный правовой актар, Дагъустан Республикадин чеб къуватда гьат тавунвай договорни, муниципальный тешкилатрин уставар, чкадин самоуправленидин органрин нормативный правовой актар Дагъустан Республикадин Конституциядихъ галаз кьуниз талукь яз хабар кьадай ихтияр ава. Дагъустан Республикадин Кьилиз Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин вилик Дагъустан Республикадин Конституциядиз баян гунихъ галаз алакъалу хабар кьун эцигдай ихтияр ава.","80. Россия Федерациясынынъ Конституциясы эм федераллык законы ман токтастырылган йорыкта Россия Федерациясынынъ Конституциясына Дагыстан Республикасынынъ патшалык властининъ эм патшалык властининъ органларынынъ нормативлик ыхтыярлы актлары акында талап пан Дагыстан Республикасынынъ Басы Россия Федерациясынынъ Конституциялык судына шыкпага ыхтыярлы. Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ законлары, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ нормативли ыхтыярлы актлары, Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ баскалай органларынынъ, Дагыстан Республикасынынъ договорларынынъ, муниципиаллык туьзилислерининъ уставларын, оьз-оьзине етекшилик этуьв органларынынъ нормативли ыхтыярлы актлары Дагыстан Республикасынынъ Конституциясынынъ положениеси акында Дагыстан Республикасынынъ Конституция Судына талап пан шыкпага ыхтыярлы. Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ Конституциясын анълатув акында талап ман Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судына шыкпага ыхтыярлы.","80. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр а сигас хуткуб Россиядид Федерациедид Конституциедид суда уьткуьнваӀлид норматив правомыд актмыд на федерал Дэвлитдид хӀукумдид тешкилатмыд, Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид хӀукумдид тешкилатмыд на Россиядид Федерациедид Конституциедид, Россиядид Федерациедид Конституциедире сихьир ад къайдыдихьван. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр а сигас хуткуб Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суда, уьткуьнваӀлид Дагъыстан Республикадид законмыд, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад норматив правомыд актмыд, Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед норматив правомыд актмыд, кьула джыгыр мадад договормыд на разивалдымыд, китӀир ад Дагъыстан Республикадид дурухла, муниципал идарамыд норматив правомыд акт-мыд, депутаташды тешкилатмыд, Ерлид джуды иессиваӀлид не муниципал тешкилатмыд муьдуьрешды, Дагъыстан Республикадид Конституциедихьван. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр а сигас хуткуб Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суда , дуьзгьунне кьыла гьыгъынид Дагъыстан Республикадид Конституцие, ва дуьзгьунне кьула эдинид Дагъыстан Республикадид Конституциедид.","80. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъан Урусатдин Федерацияйин Конституцияйин Суддихьна Дагъустан Республикайин государствойин гьюкмин органарин ва государствойин гьюкмин федеральный органарин нормативвалин ихтиярарин къарарар Урусатдин Федерацияйин Конституцияйихъди ва федеральный гьюкмихъди (къарарихъди) дюзди гъюраш ясана гъюрадарш илтӀикӀуз шулу. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъан Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддихьна Дагъустан Республикайин гьюкмар (къанунар), Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин, йишван вакилвалин органарин, ва муниципалин образованийирин главйирин нормативвалин ихтиярар уьрхру къарарар Дагъустан Республикйин Конституцияйихъди дюзди гъюраш ясана гъюрадарш илтӀикӀуз шулу. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъан Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддихьна Дагъустан Республикайин Конституцияйин терефар ашкар апӀуб метлебниинди илтӀикӀуз шулу.","80. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуухъа, гьоӀкууматни федерал органбышын ва Дагъыстан РеспубликӀайни гьоӀкууматни органбышын Россие Федерациейни Конституциен ва федерал кьаанунын гиххьийни нормативыс хъодкуда хъооӀни гьуӀкьукьни кьарарбышын Россие Федерациейни Конституциейс хъодкуда хъадий ацӀахьесди мее, Россие Федерациейни Конституциейни МаӀгькамайлхъа телябыка сана мурааджиат гьаъасда гьуӀкьукь вобна. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуухъа, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышын, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын, Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетни менни органбышын нормативыс хъодкуда хъооӀни гьуӀкьукьни кьарарбышын, Дагъыстан РеспубликӀайни кьуввеехъа илхъидеечӀуйни дагаворбышын, беледиййе тешкилатбышди кьарарбышын, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышыс гьувийни нормативыс хъодкуда хъооӀни гьуӀкьукьни кьарарбышын Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс хъодкуда хъадий ацӀахьесди мее, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайлхъа мурааджиат гьаъасда гьуӀкьукь вобна. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуухъа, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайлхъа, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие изагь гьавъийни телябыка сана мурааджиат гьаъасда гьуӀкьукь вобна."
"81. Глава Республики Дагестан вправе отменять решения органов исполнительной власти Республики Дагестан, если они противоречат Конституции Российской Федерации, федеральным законам, Конституции Республики Дагестан и законам Республики Дагестан.","81. Дагъустан Республикин ГлаваЙис ая эхтияр дегиш акьас решенияр Дагъустан Республикин Исполнительный властин, эгер гуьрри аксигӀвел агвар акьайчи Российин Федерацин Конституцис, Федеральный законарис, Дагъустан Республикин Конституцис ва Дагъустан Республикни законарис.","81. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул ихтияр букӀуна, Россиялъул Федерациялъул Конституциялде, федералиял законазде, Дагъистан Республикаялъул Конституциялде ва Дагъистан Республикаялъул законазде данде кколел гьечӀони, Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб (тӀубазабиялъулаб) власталъул органазул хӀукмаби хвезаризе.","81. Республика башчысы Дағыстан дөвләтинин иҹра органларынын гәрарларынын РФ Конститусијасына, федерал ганунлара, Дағыстан Конститусијасына, ганунларына зидд олдуғу тәгдирдә ләғв етмә һүгугуна маликдир.","81. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Дагестан Республикин кхочушдаран Ӏедалан органийн сацамаш дӀабаха, нагахь санна уьш дуьхьал белахь Россин Федерацин Конституцина, федеральни законашна, Дагестан Республикин Конституцина, Дагестан Республикин законашна.","81. Дагъистан Республикала Халаллис Дагъистан Республикала исполнительный органтала хӀукмурти урдяхъес ихтияр лебси саби, эгер илди Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи, Дагъистан Республикала Конституцияличи) Дагъистан Республикала законтачи далхӀедикили диалли.","81. Дагъыстан Республиканы Башчысы, Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына ва Дагъыстан Республиканы законларына къаршы чыгъа буса, Дагъыстан Республиканы ишни яшавгъа чыгъарагъан къурумларыны къарарларын гери урмагъа бола.","81. Агана Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал хӀукмурду Аьрасатнал Федерациялул Конституциялийн, федерал кьануннайн, Дагъусттан Республикалул Конституциялийн ва Дагъусттан Республикалул кьануннайн къарщи буклакисса бухъурча, Дагъусттан Республикалул БакӀчинахь гай букьан банихтияр дуссар.","81. Дагъустан Республикадин Кьилиз, эгер чеб Россиядин Федерациядин Конституциядиз, федеральный законриз, Дагъустан Республикадин Конституциядиз ва Дагъустан Республикадин законриз акси къвезватӀа, Дагъустан Республикадин исполнительный властдин органрин къарарар къуватдай вегьедай ихтияр ава.","81. Эгер дейим олар Россия Федерациясынынъ Конституциясына, федераллык законларга, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына эм Дагыстан Республикасынынъ законларына карсы болсалар, Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ органларынынъ карарын тайдырмага ыхтыярлы.","81. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр ад йиъи кьабыл джаъас Дагъыстан Республикадид, закон кьула выгыргад хӀукумдид тешкилатмыд кьарарбыр, эгер гьабыр хӀакси йиъид йишийне Россиядид Федерациедид Конституциедис, федерал законмыс, Дагъыстан Республикадид законмыс.","81. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъан, эгер Дагъустан Республикайин гьюкмар кӀулиз адагъу органарин къарарар Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федеральный къанунариз, Дагъустан Республикайин Конституцияйиз ва Дагъустан Республикайин къанунариз къаршувал улупури гъашиш, гъацдар къарарар батӀул апӀуз шулу.","81. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуухъа, агар Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетни органбышын кьарарбы, Россие Федерациейни Конституциейс ва федерал кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышыс хъодкуда хъуӀдооӀхьее, манбы йыӀкьаӀлхъа аляатӀас гьуӀкьукь вобна."
"82. Глава Республики Дагестан приступает к осуществлению полномочий с момента принесения им присяги и прекращает их осуществление с истечением срока его пребывания в должности с момента принесения присяги вновь избранным Главой Республики Дагестан. Полномочия Главы Республики Дагестан могут быть прекращены досрочно в случаях: 1) его смерти; 2) отрешения его от должности Президентом Российской Федерации в связи с выражением ему недоверия Народным Собранием Республики Дагестан; 3) его отставки по собственному желанию; 4) отрешения его от должности Президентом Российской Федерации в связи с утратой доверия Президента Российской Федерации, за ненадлежащее исполнение своих обязанностей, а также в иных случаях, предусмотренных федеральным законом. При этом основанием для утраты доверия Президента Российской Федерации является выявление в отношении Главы Республики Дагестан фактов коррупции или неурегулирование конфликта интересов как правонарушений, предусмотренных федеральным законом; 5) признания его судом недееспособным или ограниченно дееспособным; 6) признания его судом безвестно отсутствующим или объявления его умершим; 7) вступления в отношении его в законную силу обвинительного приговора суда; 8) его выезда за пределы Российской Федерации на постоянное место жительства; 9) утраты им гражданства Российской Федерации, приобретения им гражданства иностранного государства либо получения им вида на жительство или иного документа, подтверждающего право на постоянное проживание гражданина Российской Федерации на территории иностранного государства. 9.1) его отзыва избирателями, зарегистрированными на территории Республики Дагестан, на основании и в порядке, установленных федеральным законом и принятым в соответствии с ним законом Республики Дагестан. 10) Исключен. - Закон Республики Дагестан от 12.10.2005 N 31. Решение о досрочном прекращении полномочий Главы Республики Дагестан принимается Народным Собранием Республики Дагестан по представлению Президента Российской Федерации, за исключением случаев, предусмотренных пунктами 1, 2, 3 и 4 части 2 настоящей статьи. В случаях, предусмотренных федеральным законом, Президент Российской Федерации назначает временно исполняющего обязанности Главы Республики Дагестан на период до вступления в должность лица, избранного Главой Республики Дагестан. В случаях, когда Глава Республики Дагестан временно (в связи с болезнью или отпуском) не может исполнять свои обязанности, их исполняет Председатель Правительства Республики Дагестан, за исключением случаев, предусмотренных федеральным законом. Республики Дагестан от 14.06.2012 N 33, Указа Президента РД от 13.12.2013 N 333) Временно исполняющий обязанности Главы Республики Дагестан не имеет права распускать Народное Собрание Республики Дагестан, вносить предложения об изменении Конституции Республики Дагестан.","82. Дагъустан Республикин Глава уьчин полномочийрив фачучӀая присяга кьабул акьу ягъалас ва уьчин кар гъузар акьар кар акьайде вахт куьтяхӀ хьугуналас цӀейе сечки акьунде Дагъустан Республикин ГлаваЙи присяга кьабул акьу вахтуналас. Дагъустан Республикин ГлаваЙин полномочияр вахт хьасти гъузар акьас хьасе эгера: 1. ге кӀигуна. 2. Российин Федерацин Президенти уьчин къуллугъифис гъузар акьучи, эгера Дагъустан Республикин иХалкьдин Собрани гис недоверие агвар акьучи; 3. уьчин резигӀвелилди отставка кьабул акьучи; 4. къуллугъилас Российин Федерацин Президенти гъузар акьучи хъухуб гулуб себеб эй дуьзсуз кӀили хайчи уьчин везифаяр ва сара дуьшуьшари федеральный законари агвар акьунай. Бина хьасе хъухуб гулубан эгера Дагъустан Республикин ГлаваЙин паттаас коррупцин фактар, ярра конфликтар регулировать дакьучи игьтияжар правонарушенияр эй хӀисаба кьуна, федеральный законари агвар акьунай; 5) судди тектикьар акьучи гин кар недееспособный ва дееспособность серхӀятламиш акьунай; 6) судди тестикьар акьунайчи хабарсуз кардил дахьуб яра магӀлумат иб ге кӀинайтихъас; 7) Суддин обвинительный приговор ге бадала кьувати архьунайчи; 8) Гьамишалугъ яшамиш хьас Российин Федерацин территориялас сара джигайис ушунайчи; 9) эгера Российин Федерацин гражданство фандавайчи, сара хӀукуматин гражданин хьунайчи, яра гис инайчи документ сара джигайи яшамиш хьайде, яра сара документ, яшамиш хьайде сара хӀукумати гьамишалугъ; 9) 1. избирателари гин везифаяр гъузар акьунайчи Дагъустан Республикин территорийрил регистрировать акьунайде. Биналамиш ва къайда федеральный законари ва Дагъустан Республикин Законари; 10. Гьаттихьиная – Дагъустан Республикин Закон, № 31, от 12.10.2005 исан. Вахт хьасти Дагъустан Республикин Президентин везифаяр кьабул акьая Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание эгера Российин Федерацин Президенти ге кар агвар акьунайчи, 2 статьяйин 1, 2, 3, 4 частар кедавай. Федеральный закони агвар акьунай дуьшуьшари, Российин Федерацин Президенти вахтуналди алихьяя Дагъустан Республикин Главайин Къуллугъ сечкиламиш акьуна Глава гӀаттвасти. Эгера Дагъустан Республикин Глава вахтуналди (начагь хьуб, отпуск иб) уьчин везифаяр кӀили хас дахьайчи ге везифаяр тамамар акьая Дагъустан Республикин Правительствойин Председателди, цӀейи Глава уьчин къуллугъив фачучӀучӀасти, федеральный законари агвар дакьунай дуьшуьшар кедавай. Вахтуналди кӀили хайде Дагъустан Республикин Главайин везифаяр касдис ихтияр адава Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание дикӀас акьас, яра Дагъустан Республикин Конституция дегиш акьас.","82. Дагъистан Республикаялъул бетӀер жиндирго вакиллъаби тӀуразаризе лъугьуна, гьес гьа бан хадуб ва жиндирго вакиллъиялъулал ихтиярал гьоркьор къотӀизарула, хъулухъалда гьес базе кколеб букӀараб заман лъугӀидал ва цӀидасан вищарав Дагъистан Республикаялъул бетӀерас гьа бараб лахӀзаталда. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул вакиллъиялъулал ихтиярал заман щвелалдего гьоркьор къотӀизаризе бегьула: 1) гьев хвани; 2) Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ гьесде божунгутӀи лъазабуни, Россиялъул Федерациялъул Президентас гьев хъулухъалдаса вахъани; (ДРяллул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). 3) жиндиего бокьун хъулухъалдаса нахъе ани; 4) жиндаго тӀадал ишал букӀине кколеб куцалъ тӀуразаричӀолъиялда бан, гьединго федералияб законалда рихьизарурал цогидал гӀиллабазе гӀоло, Россиялъул Федерациялъул Президентасул гьесде божилъи тӀагӀани ва Россиялъул Федерациялъул Президентас гьев хъулухъалдаса эркен гьавуни; (ДРяллул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). 5) гьев судалъ, жиндирго ихтиярал тӀуразаризе ва жиндирго ишазе гӀоло жаваб кьезе бажаруларев, яги гӀорхъи чӀван, гьедин гьабизе бажарулев чилъун рикӀкӀани; 6) хабар гьечӀого, араб бакӀ лъачӀого гьечӀевлъун, яги гьев хваравлъун судалъ рикӀкӀани; 7) судалъ гьесде гӀайиб гӀунтӀизабиялъулаб хӀукму законияб къуватадде лъугьиндал: 8) Россиялъул Федерациялъул гӀорхъаби рахун къватӀибехун, миркалъго гӀумру гьабизе гьев анани; 9) Россиялъул Федерациялъул гражданлъиялдаса гьев махӀрумлъани, къватӀисеб улкаялъул гражданлъи гьес босани, яги гьениб гӀумру гьабизе изну кьолеб кагъат, ялъуни Россиялъул Федерациялъул гражданинасе къватӀисеб пачалихъалъул ракьалда гӀумру гьабизе ихтияр кьолеб цогидаб документ гьесул батани; (ДРяллул Законалъул редакциялда 08.12.2008 сон №63). 10) (ДРяллул Законалъ гьоркьоса бахъана 12.10.2005 сон №31). Россиялъул Федерациялъул Президентасул цебелъеялда рекъон, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул вакиллъаби заман щвелалдего гьоркьоса къотӀизариялъул хӀакъалъулъ хӀукму къабул гьабула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ, гьаб статьяялъул кӀиабилеб бутӀаялъул 1,2,3 ва 4 пунктазда бихьизабураб хутӀизегӀан. (ДРяллул Законазул редакциялда 12.10.2005 сон №45). Федералияб законалда рихьизарурал цо-цо лъугьа-бахъиназе гӀоло, Россиялъул Федерациялъул Президентас, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул вакиллъаби жиндихъе кьурав чи хъулухъалде лъугьинегӀан гьоркьоб заманалда, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул тӀадал ишал заманаялъ тӀуразарулев чи тӀамула. (ДРялъул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда жиндаго тӀадал хъулухъалъулал ишал заманаялъ тӀуразарун бажарулел гьечӀони (отпускалда, унтиялда бан), гьел тӀуразарула Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул бетӀерас. (ДРялъул Законалъ щвабилеб бутӀа хӀалтӀизабула 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул тӀадал ишал заманаялъ тӀуразарулев чиясул ихтияр букӀунаро Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собрание биххизабизе (гьелъул хӀалтӀи гьоркьоб къотӀизабизе), Дагъистан Республикаялъул Конституция хисизабиялъул хӀакъалъулъ предложениял кьезе. (ДРялъул Законалъ анлъабилеб бутӀа хӀалтӀизабула 12.10.2005 сон №31).","82. Дағыстан Республикасынын башчысы өз сәлаһијјәтләрини анд ичмә мәрасими мәгамындан ифа едир, башга шәхсин башчы сечилдији вә анд ичмә мәрасими мәгамында сабит башчы сәлаһијјәтини итирир. Дағыстан башчысы өз сәлаһијјәтләрини вахтындан әввәл көстәрилән мәгамларда дајандыра биләр: вәфаты илә әлагәдар; РФ Президенти тәрәфиндән Халг мәҹлисинин она етимад көстәрмәдијини әсас тутараг ону вәзифәдән кәнар етдији мәгамда. (п2. Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 №31) көнүллү сурәтдә истефа вердикдә; РФ Президенти тәрәфиндән етимады итирдији, өһдәликләрини иҹра етмәдији, федерал ганунда көстәрилән мәгамлара әсасән вәзифәдән ендирилдији һалда. Бу мәгамларда башчынын коррупсија фактлары илә бағлы, мүбаһисәләрин һәлл етмәдијини, ганун позунтуларынын тәнзимләнмәдији һәрәкәтләр әсасында ишдән ендирилир. (Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31, 14.06.2012 N 33) Мәһкәмә тәрәфиндән онун һаггында ишә јарарсыз вә ја мәһдуди јарарсыз гәрар чыхарылдыгда; Мәһкәмә тәрәфиндән онун өлдүјүнү, ја јери мәлум олмадығыны елан едилдикдә; онун һаггында мәһкәмә тәрәфиндән чыхарылмыш иттиһамын гануна миндији тәгдирдә; РФ әразисиндән хариҹдә даими јашајыш јери сечдији һалда; башга өлкәнин вәтәндашлығыны гәбул етдији мәгамда, РФ вәтәндашы һүгугуну итирдикдә, әҹнәби өлкәдә јашамаг үчүн иҹазә алдыгда; (п. 9 Дағыстан Республикасынын гануну 08.12.2006 N 63) (Ләғв олунуб. Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31). Дағыстан Республикасынын башчысы Халг мәҹлисинин гәрары илә һал-һазырдакы маддәнин 2 һиссәнин 1,2,3,4. бәндләринә әсасән, ганунда көстәрилдији мәгамлардан савајы, РФ Президенти тәрәфиндән ирәли сүрүлмиш тәләб илә азад олунур. (Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31, 08.12.2006 N 63, 07.10.2008 N 45 редактәсинә әсасән). РФ Президенти јени шәхсин Дағыстан Республикасы башчысы вәзифәсинә кечинҹә мүвәггәти башчы ишләрининин иҹрачысыны тәјин едир. (Дағыстан Республикасынын гануну редактәси 12.10.2005 N 31, 14.06.2012 N 33) Дағыстан Республикасынын башчысы хәстәлик вә ја мәзунијјәт кечирдији мүддәтдә, федерал ганунда көстәрилмиш мәгамлар истисна олмагла, Назирләр кабинетинин сәдри онун вәзифәләрини иҹра едир. (5 һиссә Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31; гануну 14.06.2012 N 33 редактәси). Башчы вәзифәсини мүвәггәти иҹра едән шәхс Конститусијаја дүзәлиш вә ја Халг мәҹлисинин ләғви һаггында гәрар чыхармаг һүгугундан мәрһумдур. (6 һиссәДағыстан республикасынын гануну илә һәјата кечирилир 12.10.2005 N 31)","82. Дагестан Республикин Куьйгалхо шена елла бакъонаш кхочушъян волало ша чӀагӀо йиначул тӀаьхьа, уьш кхочушъяр цо сацадо ша оцу даржехь хиларан хан чекхъяьлча, Дагестан Республикин Куьйгалхочун дарже керла хаьржинчо чӀагӀо йиначул тӀаьхьа. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъонаш хенал хьалха совцо тарло хӀокху хьелашкахь: иза кхелхича; Россин Федерацин Президента иза даржера дӀаваккхахь Дагестан Республикин Халкъан Гуламо цунах цатешар дӀакхайкхарца доьзна; шен лаамехь цо дарж охьадиллахь; Россин Федерацин Президента иза даржера дӀаваккхахь, Россин Федерацин Президентаи тешам байнехь, шен декхарш дуьззина кхочушдеш вацахь, ткъа иштта федеральни законо билгалдаьхначу кхечу хьелашкахь а. Цьунца цхьаьна Россин Федерацин Президентаи Дагестан Республикин Куьйгалхочух цатешам кхоллабаларан бахьанех ду цо коррупци лелор я федеральни законо билгалдаьхна долу бакъонаш талхорна цо дуьхьало еш яцахь; суьдо иза шена елла бакъонаш кхочушъян карах ца долуш я цхьана дозанашкахь бен карах ца долуш хилар къобалдахь; суьдо иза шех лаьцна цхьа а хаам боцуш къайлехь хилар я кхелхина аьлла дӀакхайкхийна велахь; суьдо иза бехкехилар законехь тӀечӀагӀдича; Россин Федерацин дозанал арахьа гуттаренна Ӏен иза дӀавахча; Россин Федерацин гражданство цо охьайиллинехь, пачхьалкхан гражданство, цигахь еххачу хенахь Ӏен бакъо луш я Россин Федерацин гражданинна кхечу пачхьалкхехь гуттаренна Ӏен бакъо цуьнан хилар тӀечӀагӀдеш долу документ цунна делча; 9.1) Дагестан Республикин махкахь бехаш болчу харжамхоша иза юхакхайкхахь федеральни законо а, цуьнца доьзна Дагестан Республико тӀеэцначу законо а билгальяьккхинчу къепенан буха тӀехь; 10) дӀадаьккхина. – 12.10.2005 № 31 Дагестан Республикин Закон. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъонаш хенал хьалха совцорах сацам Дагестан Республикин Халкъан Гуламо тӀеоьцу Россин Федерацин Президента хьалхататтарца, хӀокху статьян 2 декъан 1, 2, 3, 4 пункташкахь билгалдаьхна хьелаш дацахь. Федеральни законо билгалдаьхначу хьелашкахь Россин Федерацин Президента цхьана ханна Дагестан Республикин Куьйгалхочун декхарш кхочушдийриг хӀоттаво Дагестан Республикин Куьйгалхо хаьржинарг шен дарже дӀахӀотталц йолчу ханна. Дагестан Республикин Куьйгалхо цхьана ханна (цамгарца я отпускца доьзна) шен декхарш кхочушдан йиш йоцуш хилахь, уьш кхочушдо Дагестан Республикин Правительствон Председатела, федеральни законо билгалдаьхна долу хьелаш доцурш. Дагестан Республикин Куьйгалхочун декхарш цхьана ханна кхочушдечун бакъо яц Дагестан Республикин Халкъан Гулам дӀахеца, Дагестан Республикин Конституци тӀехь хийцамаш барх лаьцна шена хетарш хьалхататта.","82. Дагъистан Республикала Халал сунела къуллукъ бузахъес вехӀирхьуси сай хъя барибмадан ва ил хӀянчи тӀашиуси саби Дагъистан Республикала сагаси Халалли хъя барили гӀергъи. Дагъистан Республикала Халалла вакилдешла ихтиярти ишди гӀергъити анцӀбукьуназир заманалис тӀашкаили диэс дирар: 1) ил вебкӀалли; 2) Дагъистан Республикала Халакьла Собраниели иличи бирхауди агни багъахъниличил бархбасахъи ,ил Россияла Федерацияла Президентли къуллукълизивад увкацӀахъибхӀели; 3) сунес дигули къуллукъличивад увкацӀибхӀели; 4) сунела чеблуми ункъли таманхӀедирни багъандан, илкьяйдали Федерацияла законнизир чедаахъибти цархӀилти анцӀибукъуназив, Россияла Федерацияла Президентли иличи игьдибар агни багъахъниличил бархбасахъи, ил Россияла Федерацияла Президентли къуллукъличивад увасни; 5) судла хӀукмуличил ил дагърилизив нукьсаникибсилизи яра гӀякълулизивад ухъунсилизи халварни; 6) судла хӀукмуличил ил хабарагарли ветахъибсилизи халварни яра вебкӀили виъниличила багъахъни; 7) ил вайулаварнила хӀекьлизибси судла хӀукму законна хьулчиличиб цӀакьлизи каберхурсилизи халбарни; 8) даим хӀериэс багъандан, ил Россияла Федерацияла дура арукьни; 9) ил Россияла Федерацияла гражданиндешлизивавд мяхӀрумварни; Дагъистан Республикала Халалла вакилдешла ихтиярти заманалис гьалар тӀашаънила хӀекьлизибси хӀукму кьабулбируси саби Дагъистан Республикала Халкьла Собраниели, Россияла Федерацияла Президентли гьалабихьни хӀясибли, иш статьяла 2-ибил бутӀала 2-ибил ва 4-ибил пунктаназир чедаахъибти анцӀибукъуни халхӀедарили. Федерацияла законнизир чедаахъибти анцӀибукъуназиб Россияла Федерацияла Президентли Дагъистан Республикала Халалла вакилдешла ихтияртачил викӀибси адам катайчи Дагъистан Республикала Халалла къуллукъ заманалис бузахъес цархӀил адамличи хъарбарес асубируси саби. Дагъистан Республикала Халалла къуллукъ (ил зягӀипикни сабабли яра отпускличивхӀели), заманалис бузахъес хӀейрули виалли, ил хӀянчи Дагъистан Республикала Правительствола Председательличи хъарбируси саби. Дагъистан Республикала Халалла къуллукъ заманалис бузахъуси адамлис Дагъистан Республикала Халкьла Собрание убкабацӀахъес, Дагъистан Респуликала Конституцияли- 2. Зак. № 117 зи дарсдешуни кадерхахъес ибси пикри гъалабихъес ихтияр агарси саби.","82. Дагъыстан Республиканы Башчысы, оьзю ант этген мюгьлетден тутуп, борчларын кютме башлай ва болжалы биттен сонг, янгы сайлангъан Дагъыстан Республиканы Башчысы ант этген мюгьлетден башлап, эсги Башчыны иши токътала. Дагъыстан Республиканы Башчысыны вакиллик борчлары болжалы етишгенче токъталагъан гезиклер: 1) ол оьлгенде; 2) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны огъар инамсызлыкъ билдирип, къуллугъундан азат этгенде; 3) ол оьзю сююп къуллугъундан тайгъанда; 4) Россия Федерацияны Президенти борчларын тийишли даражада кютмейгени саялы огъар инамсызлыкъ билдирип къуллугъундан азат эте буса, олай да федерал закон гёрсетеген башгъа гезиклерде; 5) суд ону оьзбашына ишлеп болмайгъан яда толу болмайгъан гьисапласа; 6) суд ону белгисиз ёкъ болгъан деп яда оьлген деп гьисапласа; 7) ону айыплайгъан судну къарары ишге гирген заманда; 8) Россия Федерацияны дазусундан тыш пачалыкъгъа даим яшамагъа чыкъгъан буса; 9) Россия Федерацияны ватандашлыгъындан чыкъгъан буса; Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Дагъыстан Республиканы Башчысыны вакиллигинден болжалы етгинче тайдырмакъ учун Россия Федерацияны Президентини таклифи булан Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны къарар къабул этгенде шу статьяны 2 ва 4 бёлюклери гёрсетеген гезиклерден башгъа; Федерал закон гёрсетеген гезиклерде Россия Федерацияны Президенти, Дагъыстан Республиканы толу ихтиярлы Башчысыны къуллугъуна гиришгинче Дагъыстан Республиканы Башчысыны борчларын заманлыкъгъа кютеген адамны белгилей. Дагъыстан Республиканы Башчысы заманлыкъгъа (авруву яда отпускасы саялы) оьзюню борчларын кютюп болмайгъан гезиклерде, ону борчларын Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председатели кюте. Дагъыстан Республиканы Башчысыны борчларын заманлыкъгъа кютеген адамны Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынын тозмагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына алышынывлар этмеге ихтияры ёкъ.","82. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал цала ихтиярду иширайн дуккан дуллалавудайдишайссарцала хьа бавривун, дацӀангу дайссар, цӀуну увчӀусса Дагъусттан Республикалул БакӀчинал хьа байхту, цува къуллугърай усса мутта къуртал шавривун. Дагъусттан РеспубликалулБакӀчинал ихтиярду мутта букканнинва къуртал дан бюхъайссар: 1) га ивчӀаврийн бувну; 2) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал вихшала дакъашиву ккаккан даву сававрай Аьрасатнал Федерациялул Президентнал къуллугърая яла утаврийн бувну; 3) къуллугъ ганал цала хушрай кьабитаврийн бувну; 4) ганал цала буржру багьайкун биттур кьабуллалаврихлу, мукунма федерал кьанунданул бакӀрайва хӀисавравун лавсъсса цайми ишру хьусса чӀумал, Аьрасатнал Федерациялул Президентнал вихшала кьуркьуну тӀий, Аьрасатнал Федерациялул Президентнал га къуллугъраяту укьан аврийн бувну. Му чӀумал Аьрасатнал Федерациялул Президентнал вихшала кьукьинсса гьануну хъанахъиссар федерал кьанундалул криминалну ккаклакисса фактру – Дагъусттан Республикалул БакӀчи рушватрал иширттавух хӀала ушиву ягу куннийн кув щилащисса мурадру кьаралданийн кьабуцаву –аьлтту шаву; 5) судрал га ишру бачин кьабихьлахьиману ягу ссуссукьуну бакъа бачин бан кьабихьлахьиману ккалли аву; 6) га ятӀа-тӀар бакъа акъа хьуну ушиву ушиву ягу ивкӀуну ушиву судрал баян баву; 7) га тахсирлу уллалисса судрал хӀукму кьанунийсса гужравун буххаву; 8) га даиман ялапар хъанан Аьрасатнал Федерациялул кьатӀув гъаву; 9) га Аьрасатнал Федерациялул гражданшивруцӀа шаву, ганал кьатӀаллил билаятрал гражданшиву ласаву ягу ялапаршиннарайнсса чӀалачӀин ягу Аьрасатнал Федерациялул гражданин кьатӀаллил билаятрал территориялий даиман ялапар хъанансса ихтияр дусса ушиву тасттикь буллалисса цамур документ ласаву. 9.1) Дагъусттан Республикалул территориялий регистрация думи чӀубулултрал, федерал кьанундалийн ва мунийн хьарсса Дагъусттан Республикалул кьанундалийн бувну, махъунай оьвкуну, укьан аву. 10) Дагъусттан Республикалул 12.10.2005-нийсса № 31 кьанун дукьан дурссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ихтиярду чӀун дукканинна дацӀан даврил хӀакъиравусса хӀукму кьамул байссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Аьрасатнал Федерациялул Президентнал бан ккаккан бувмунийн бувну, ва статьялул кӀилчинмур бутӀул 1-мур, 2-мур, 3-мур ва 4-мур пунктирдал кӀицӀ бувми ишру хьусса чӀумал личӀаннин. Федерал кьанундалул бакӀрайва хӀисавравун лавсьсса ишру хьусса чӀумал Аьрасатнал Федерациялул Президентнал Дагъусттан Республикалул БакӀчину увчӀума цала къуллугърайн лахъаннинсса мутталий Дагъусттан Республикалул БакӀчишиву чӀумуйну биттур данма ккаккан айссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчи чӀумуйну (къашавай шаврийн ягу отпускалийн уккаврийн бувну) цала буржру биттур бан бюхълай акъахьурча, ми биттур байссар Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал, федерал кьанундалул кӀицӀ бувми ишру хьусса чӀумал личӀаннин. Дагъусттан Республикалул БакӀчишиву чӀумуйну биттур дуллалиманахь Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлис итабакьлан, Дагъусттан Республикалул Конституция баххана баврил хӀакъиравусса жуав дуллан ихтияр дакъассар.","82. Дагъустан Республикадин Кьил вичи кьин кьур чӀавалай вичин векилвилер кьилиз акъудунив эгечӀда ва Дагъустан Республикадин цӀийиз хкянай Кьили кьин кьур чӀавалай, вич къуллугъдал жедай вахт куьтягь хьунихъ галаз алакъалу яз, ада а векилвилер кьилиз акъудун акъвазарда. Дагъустан Республикадин Кьилин векилвилер агъадихъ галай дуьшуьшра вахтундилай вилик акъвазариз жеда: 1) ам кечмиш хьайила; 2) вичиз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди ихтибар тийизвайди къалурунихъ галаз алакъалу яз ам Россиядин Федерациядин Президентди къуллугъдивай къерех авурла; 3) ам вичин хушуналди отставкадиз фейила; 4) Россиядин Федерациядин Президентдин ихтибардай аватунихъ галаз алакъалу яз, вичин везифаяр лазим тирвал кьилиз акъуд тавунай, гьакӀни федеральный закондалди къалурнавай маса дуьшуьшра Россиядин Федерациядин Президентди къуллугъдивай къерех авурла. Гьа и вахтунда Дагъустан Республикадин Кьилиз талукь яз коррупциядин ва я, федеральный законди къалурнавай къанунсузвилер яз, интересрин чуьруьк къайдадик кухтун тавунвайди дуьздал акъудун Россиядин Федерациядин Президентдин ихтибардай аватунин бине я; 5) судди ам кар бажармишиз ва я бес кьадарда кар бажармишиз алакь тийизвайди яз гьисабайла; 6) судди ам малум тушиз чкадал алачирди яз гьисабайла ва я ам кечмиш хьанвайди яз малумарайла; 7) адак тахсир кутазвай суддин приговор закондин къуватда гьатайла; 8) ам гьамишалугъ яшамиш хьун патал Россиядин Федерациядин сергьятрилай къеце патаз фейила; 9) ам Россиядин Федерациядин гражданвиликай магьрум хьайила, ада къецепатан государстводин гражданвал ва я ана яшамиш хьун патал документ, я тахьайтӀа Россиядин Федерациядин гражданиндиз къецепатан государстводин территорияда датӀана яшамиш жедай ихтияр авайди тестикьарзавай маса документ къачурла; 9. 1) адаз Дагъустан Республикадин территорияда регистрация авунвай сечкичийри федеральный законди тайинарнавай бинейрал алаз ва къайдада ва адал асаслу яз кьабулнавай Дагъустан Республикадин закондал асаслу яз кьулухъди эвер хъувурла; 10) Хкуднава. - Дагъустан Республикадин 2005-йисан 12-октябрдин 31-нумрадин закон. Дагъустан Республикадин Кьилин векилвилер вахтундилай вилик акъвазарунин гьакъиндай къарар Россиядин Федерайиядин Президентдин теклифдалди Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди кьабулда, и статьядин 2-паюнин 1, 2, 3 ва 4-пунктара къалурнавай дуьшуьшар квачиз. Федеральный законда къалурнавай дуьшуьшра Дагъустан Республикадин Кьилидин къуллугъдал хкянавай кас къуллугъдив эгечӀдалди жезвай девирда Россиядин Федерациядин Президентди Дагъустан Республикадин Кьилидин везифаяр вахтуналди тамамарзавай кас тайинарда. Дагъустан Республикадин Кьиливай вахтуналди (азарлу хьунихъ ва я отпускдиз финихъ галаз алакъалу яз) вичин везифаяр тамамариз тежезвай дуьшуьшра абур Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателди тамамарда, федеральный законда къалурнавай дуьшуьшар квачиз. Дагъустан Республикадин Кьилидин везифаяр вахтуналди тамамарзавай касдиз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание чукӀурдай, Дагъустан Республикадин Конституция дегишарунин гьакъиндай теклифар гудай ихтияр авач.","82. Дагыстан Республикасынынъ Басы оны ман ант алган вакытыннан алып полномочиесин толтырувга кириседи эм оны толтырувды Дагыстан Республикасынынъ янъы сайланган басы ант алган вакытыннан алып онынъ дереже тутув болжалы тайганнан алып дережеди токтады. Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ полномочиеси болжалдан алдын мунавдай затта токталмага болады: онынъ оьлуьви; Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны ман ога сеним йоклык билдируьв мен байланыслы Россия Федерациясынынъ Президенти мен оны дережеден тайыстырув; Оьз суьйими бойынша онынъ отставкасы; Оны Россия Федерациясынынъ Президенти мен держесиннен тайдырув Россия Федерациясынынъ Президентине сеним йоюв ман, оьзининъ борышын тийисли кепте толтырмага уьшин, солай ок федераллык закон ман каралган баскалай заманларда оны Россия Федерациясынынъ Президенти мен тайдырув. Бир ок заманда Россия Федерациясынынъ Президентине сеним йоюв уьшин негиз Дагыстан Республикасынынъ Басына караганда федераллык закон ман каралган коррупция яде ыхтыяр бузувдай кызыксынув конфликтлерин регулирование этпевлик болады. Суд пан онынъ бажарымлыгы йок яде бажарымлык кыскартылган деп токтастырув; Суд пан онынъ белгисиз йок болувы яде оны оьлген деп билдируьви; Ога караганда законлы йосыкта судтынъ куьнаьлев приговорынынъ кирисуьви; Россия Федерациясынынъ тысына дайымлык яшавга онынъ кетуьви; Оны ман Россия Федерациясынынъ гражданствосын йоюв, оны ман шет эллер гражданствосын алув яде яшавга виза алув яде патшалык территориясында дайымлыкка яшавга беркитуьв этетаган баскалай документти алув; 9. 1) Федераллык закон ман токтастырылган эм Дагыстан Республикасынынъ законы ман оны ман келисли негизинде эм йорыгында Дагыстан Республикасынынъ территориясында регистрация этилинген сайлавшылар ман оны арт кайтарув. 10) Тайдырылган - 31 номерли 2005 йылдынъ 12 октябриндеги Дагыстан Республикасынынъ Законы. Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ полномочиесин болжалдан алдын токтатув акында карар 2 аьлиги статьядынъ 1, 2, 3 эм 4 пунктлары ман коьрсетилингеннен баскалай болып, Россия Федерациясынынъ Президентининъ коьрсетуьви бойынша Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны ман кабыл этилинеди. Федераллык закон ман каралган заманларда Россия Федерациясынынъ Президенти Дагыстан Республикасынынъ Басы болып сайланган инсан дережесине туьскеншеге дейим болжалга Дагыстан Республикасынынъ басынынъ борышын кесек заман толтырувга беркитуьв этеди. Дагыстан Республикасынынъ Басы оьзининъ борышын кесек заманга (яде авырув эм отпуска ман байланыслы болып) борышын толтыра алмаса, федераллык законда коьрсетилинген баскалай шакларда оларды Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председатели толтырады, федераллык закон ман каралган 33 номерли 2012 йыл 14 июньдеги Дагыстан Республикасынынъ, 33 номерли 2013 йыл 13 декабрьдеги Дагыстан Республикасынынъ Президентининъ Указы ман айырым заманларда. Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ борышын кесек заманга толтырувшы Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынын йибермеге, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына туьрленислер акында маслагат киргистпеге ыхтыярлы тувыл.","82. Дагъыстан Республикадид Кьухьды кагъуӀре джуды полномочиебыр кьула гыргас, гьание присяга кьабыл выгыдыла хъуъ, полномочиебыр кьула гыргас ихдияр мадиш къуллуха гъад вахт бегьем вишийне, цӀинене кееръид Дагъыстан Республикадид Кьухьние присяга кьабыл выгыдыла хъуъ. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды полномочиебыр гьигъе хъуӀгъуӀре: Гъад йикьихьуна; Россиядид Федерациедид Президентере гъад игъийийне, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара ашгара выгыд умуд гъадишвалды себеб вишир; 1. ( ДР Закондид ред. 12. 10. 2005 № 31) 3) джуды гуьгъуьлдихьван къуллух саптыйне; 4) Россиядид Федерациедид Президентере гъад игъийийне, Россиядид Федерациедид гьанийы гъад умуд гьабтӀур, дуьзгуьнне джуды вазифабыр кьула джыгын на мадды, федерал закондире рухьуд келимебыр себеб вишир; 2. (ДР Закондид ред. 12. 10. 2005 № 31) 5) Суддире гъад гвалахас хӀалсызна ваяхуд ери хӀал ад на хӀасаба гьыъыйне; 6) Суддире, гъад ад джыга джацӀарана, адишды на йикьибишиклады на хӀасаба гьыъыйне; 7) гьанийды бадана, суддире эгьетӀир ад тахсиркарваллид приговор джуды гудже аӀчӀуйне; 8) гъад Россиядид Федерациеда аӀгъаӀчӀур маддиъне ешемиш йикис йыхьыйне; 9) гьанийды Россиядид Федерациедид ватанагьалывалды лаабтӀур, мадды, хариджи хӀукиметед ватанагьалывалды тӀалаб выъыйне, ваяхуд гьание яшайишед вид я ки мадды кагъат, субут гьаъад хӀаммишелыгъды ешемиш йишин, Россиядид Федерациедид ватанагьалыед хариджи хӀукиметед накьвуды; (ДР закондид ред. 8. 12. 2006 № 63) Вахдсызна полномочиебыр гьигъе хъыъынид, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды кьарар игъвильэре Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара, гьади выр ад Россиядид Федерациедид Президентед маӀгьлуматахьван, 1. 2. ва 4 хьусды хӀиссебыр. гьеми статьядид кидишне. (ДР Закондид ред. 12. 10. 2005 № 31) СагьаӀл гема гыргара ад вазифабыр, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр адиш сахъвалхва хъаваъс Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджлас, маӀгьлумат выс дегиш гыгъынид Дагъыстан Республикадид Конституцие. (ДР Закондид ред. 12. 10. 2005 № 31)","82. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири чав аьгът апӀувал кӀули гъабхубси дишлади чан вазифйир тамам апӀуз хъюгъру ва гъадму вазифйир гъадму гъуллугънаъ духьну ккуни вахт ккудубкӀбалан кьяляхъ цӀийикӀултӀан Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири – кадагънайири аьгът гъапӀу дакьикьйирилантина дерккру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин ихтиярар гьамцдар дюшюшариъ вахтназ улихьна дерккуз мумкин ву: 1) думу кечмиш гъахьиш; 2) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи дугъаз ихтибарсузвал улупбалан кьяляхъ отставкайиз гъушган; 3) чан хушниинди отставкайиз гъушган; 4) федеральный гьюкмиз (къанундиз) асас духьну Урусатдин Федерацияйин Президентди думу гъуллугънаан адаиш; 5) судди думу ляхин апӀуз удрукьрур вуди гъисаб гъапӀиш; 6) судди думу гъич саб жюрейинна хабар адарди дургнади ясана думу кечмиш духьнайир вуди гъисаб гъапӀиш; 7) гьадугъан гьякьнаан судди адабгъу тахсиркарвалин къарар законный кьувватнаъ учӀвиш; 8) Урусатдин Федерацияйин удучӀвну думу жара йишваз гъаргандиз вуди яшамиш хьуз гъушиш; 9) Урусатдин Федерацияйин ватандаш,вал дугъу гъудубгиш; 10) гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи къайдайиинди ва гъаддиз асас вуди сечкичийири гъуллугънаан адаиш. Гьаддихъди сабси Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин сечкийир гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи вахтари тяйин апӀуру ва гъахуру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъан чан вазифйир тамам апӀуз даршлу вари дюшюшариъ гъадрар вахтназ вуди Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председатели кӀули гъахуру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин вазифйир вахтназ вуди кӀули гъахурайириз Дагъустан Республикайин Халкьдин Собрание деебтуз, дигиш,валар тӀаъбан гьякьнаан теклифар тувуз ва Дагъустан Республикайин Конституцияйин положенийир дигиш апӀуз ихтияр адар.","82. Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна кӀын гъаьйиле хьийгьа вазиифайлхъа илхъечӀе ва тезера сечилмишхьайни Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее кӀын гъаьйиле хьийгьа, вуджее джун салаагьуййет джигайлхъа гьихьар гъаьуй къацӀайкӀванан. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуйн салаагьуййет авудни вазийятбышыл вахтале зарада илёйзаран: хъикӀуйнкъаӀ; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин манкъулхъа инам гьидгьуйхъа гора, Россие Федерациейни Президентее мана къуллухыле аляртӀуйнкъаӀ; Джуни аӀрзуйка сана вазиифа къалебчийнкъаӀ; Россие Федерациейни Президентин манкъулхъан инам агуйнкъаӀ, джуна вазиифа вукканаӀхуӀб вукдекканкъаӀ, ва федерал кьаанунын оӀгийке джад назарее аххъийни менни вазийятбышыл. Россие Федерациейни Президентин манкъулхъан инам агуйна сабаб Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни гьаӀкӀее коррупциейн фактбы ашкархьай ва яа, федерал кьаанунын оӀгийке джад назарее аххъийн, гъуӀкьукь позмышавъуй хиннеен конфликтбы йаӀххьылхъа гидийхьуй воохье; МаӀгькамайн мана - иш дааӀхаӀна ва яа сурак джуна иш вааӀхаӀна гьыӀсаб гъаьуйнкъаӀ; МаӀгькамайн мана - идж-кӀыры дена агвий ва яа мана хъикӀвий эълан гъаьуйнкъаӀ; Манкъуни гьаӀкӀеена, маӀгькамайна тахсир гъичӀаъана гъоӀкум кьаанунни кьуввайлхъа илхъевчӀуйнкъаӀ; Россие Федерациейле къырагъылхъа гьамбашийс ешемишхьес аркӀынийнкъаӀ; Россие Федерациейна ватандашийваала аагвал гьавъу, къырагъылни оӀлкайна ватандашийваала кьабыл гъавъуйнкъаӀ, ва яа менни оӀлкайни торпагъыл Россие Федерациейна ватандаш гьамбашийс ешемишхьесда гъуӀкьукь тасдикъ гьааъана васиига ва медын документ аляатӀуйнкъаӀ; 9.1) Дагъыстан РеспубликӀайни торпагъыл сийаӀгьеехъа алябтӀийни сечмишааъанбыше, федерал кьаанунын гиххьуйн сабаббы, къайдабы ва чис сикӀы кьабыл гъаьуйн Дагъыстан РеспубликӀайн кьаанунбы гозет гьаъы, мана йыӀкьаӀлхъа хъортӀулийнкъаӀ; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуун салаагьыййет вахтале зарада илёзарыгьийни гьакӀеена кьарар, кьуввеени маддаӀбыпди 2-ъэсди гьыӀссайни 1, 2, 3, ва 4-ъэсди бедбышее назарее аххъийни вазийятбышле гьайре менни гьаӀлбышее, Россие Федерациейни Президентее гьагвийка сана, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин кьабыл гьааъа. Федерал кьаанунын оӀгийке джад назарее аххъийни мани вазийятбышыл, Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна сечмишхьесын кас джуни къуллухылхъа илхъечӀесди вахталхъа мее, Россие Федерациейни Президентее гьалалик Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъууна вазиифа вуккеккана таӀъйин гьаъа. Федерал кьаанунын оӀгийке джад назарее аххъийни сасса вазийятбышле гьайре менни вахтбышыл, агар Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуссе гьалалик джун вазиифабы ыккеес даӀхаӀхьее (ыкӀаранкъаӀ ва я отпускӀеенанкъаӀ), ман вазиифабы Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрее ыккекка. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуун гьалалик вазиифабы ыккеккани касыхъа Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис къавкас ва Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейе бадал гьаъийбы гьаъасва теклифбы гьелесда гъуӀкьукь дешда."
"83. Главе Республики Дагестан может быть выражено недоверие Народным Собранием Республики Дагестан в случаях: издания им актов, противоречащих Конституции Российской Федерации, федеральным законам, Конституции Республики Дагестан и законам Республики Дагестан, если такие противоречия установлены соответствующим судом, а Глава Республики Дагестан не устранит указанные противоречия в срок, установленный законом; установленного компетентным судом иного грубого нарушения Конституции Российской Федерации, федеральных законов, указов Президента Российской Федерации, постановлений Правительства Российской Федерации, Конституции Республики Дагестан и законов Республики Дагестан, если это повлекло за собой массовое нарушение прав и свобод граждан; ненадлежащего исполнения Главой Республики Дагестан своих обязанностей. Предложение о выражении недоверия Главе Республики Дагестан вправе внести группа численностью не менее одной трети от установленного числа депутатов Народного Собрания Республики Дагестан. Часть третья исключена. - Закон Республики Дагестан от 12.10.2005 N 31. Решение Народного Собрания Республики Дагестан о недоверии Главе Республики Дагестан принимается двумя третями голосов от установленного числа депутатов. Решение Народного Собрания Республики Дагестан о недоверии Главе Республики Дагестан направляется на рассмотрение Президента Российской Федерации для решения вопроса об отрешении Главы Республики Дагестан от должности.","83. Дагъустан Республикин Главайис эхӀтибар дакьуб Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис айдихъ агвар акьунай дуьшуьшари ая: Эгера ги актар аттихьинайчи Российин Федерацин Конституцис, федеральный законарис, Дагъустан Республикин Конституцис ва Дагъустан Республикин законарис, эгера гуьр садсайихьай дафацунайчи, судди тайинар акьунайчи Дагъустан Республикин Главайи аксигӀвелар гулас дакьунайчи вахтуна, закони агвай акьунай; эгер компетентный судди сара векъи нарушенияр Российин Федерацин Конституция, федеральный законар, Российин Федерацин Президентин указ, Российин Федерацин Правительствойин постановленияр Дагъустан Республикин Конституция ва Дагъустан Республикин законар, эгера гуьрри паракьадарилди хьайде эхтиярар ва азадӀвелар гражданрин чӀир акьунайчи; Дагъустан Республикин Главайи уьчин везифаяр дуьзди кӀили дахайчи; Предложение хъухубаас Глава адархьубан фай адина кандея депутатрин группи хьибу паюнакас са пайилас чукь давай гӀатунай Халкьдин Собранис депутатарикас. 3-пу пай атихъая – Дагъустан Республикин Закон № 31 от 2.10.2005 исан Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин къарар Дагъустан Республикин Главаиис доверие андаваттихъас хутурфуб бадала гьатая Российин Федерацин Президентис хӀал акьуб бадала месэла кардилас алатихъайде.","83. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда божунгутӀи лъазабизе бегьула гьадинал лъугьа-бахъиназда: Россиялъул Федерациялъул Конституциялде ва Дагъистан Республикаялъул законазде данде кколарел актал гьес рахъани, гьел дандеккунгутӀиял рекъон кколеб судалъ мекъияллъун чӀезарун ратани ва Дагъистан Республикаялъул бетӀерас рехсарал дандеккунгутӀиял, законалъ чӀезабураб болжалалда лъугӀизаричӀони; Россиялъул Федерациялъул Конституция, федералиял законал, Россиялъул Федерациялъул Президентасул указал, Россиялъул Федерациялъул ХӀукуматалъул хӀукмаби, Дагъистан Республикаялъул Конституция ва Дагъистан Республикаялъул законал хъачӀго хвезаруни ва гьелъул хӀасилалда гӀемерал гражданазул ихтиярал ва эркенлъаби хвезарун ратани, гьединал хӀужаби щвалде щун иш лъалеб судалъ чӀезаруни; (ДРялъул Законалда 12.10.2005 сон № 31) Дагъистан Республикаялъул бетӀерас жиндаго тӀадал хъулухъалъулал ишал букӀине кколеб куцалъ тӀуразаричӀони; (ДРялъул Законалъ абзац гьоркьобе бачана 12.10.2005 сон №31). 2. Зак. № 116 Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда божунгутӀи лъазабиялъул предложение кьезе ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатазул лъабил бутӀаялдаса дагь гьечӀеб къокьаялъул; (ДРялъул Законалъ лъабабилеб бутӀа нахъе бахъана 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда божунгутӀи лъазабиялъул хӀакъалъулъ хӀукму къабул гьабула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатазул чӀезабураб къадаралъул лъабго бутӀа гьабун кӀиго бутӀаялдаса дагьал гьечӀез гьаракь кьеялъул хӀасилалда. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда божунгутӀи лъазабиялъул хӀакъалъулъ хӀукму ва гьев хъулухъалдаса нахъе гьавиялъул хӀакъалъулъ суал тӀубазабизе, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул хӀукму Россиялъул Федерациялъул Президентасухъе битӀула; (ДРялъул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31).","83. Дағыстан Республикасынын башчысына Халг мәҹлиси тәрәфиндән етимадсызлыг бу мәгамларда көстәрилә биләр: РФ Конститусијасына, федерал ганунлара, Дағыстан Республикасынын Конститусијасына,ганунларына, мәһкәмәнин бу барәдә гәрарына әсасән, зидд гәрар вердикдә вә чатышмамазлыглары ганунда көстәрилдији мүддәтдә арадан галдырмадығы һалда. Сәлаһијјәтли мәһкәмә тәрәфиндән Дағыстан Республикасы башчысынын РФ Конститусијасына, федерал ганунлара, РФ Президентинин гарарларына, РФ назирләр кабинетинин гарарларына, Дағыстанын Конститусијасына вә ганунларына гаршы кобуд ганунпозма һаллары ашкар едилиб, инсанларын азадлығы вә һүгуглары позулдуғу һалда;( Дағыстан Республикасы гануну 12.10.2005 N 31 редактәсиндә) Һәддиндән артыг һәрәкәт ичра етдији һалда. (Абзас Дағыстан Республикасынын 12.10.2005 N 31 тарихли гануну илә әлавә олунушдур). Дағыстан Республикасынын башчысына етимадсызлыг гәрары Халг мәҹлиси депутатларынын сајынын үчдә бир һиссәсинин разылығы илә гәбул олунур. (3 һиссә ләғв олунмушдур Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31). Дағыстан республикасынын башчысына етимадсызлыг тәшәббүсү Халг мәҹлиси депутатларынын үчдә ики һиссәсинин сәсвермәси илә гәбул олунур. Дағыстан Республикасы Халг мәҹлисинин республика башчысына етимадсызлыг гәрары РФ Президентинә, башчынын вәзифәдән ендирилмәси үчүн көндәрилир (5 һиссә Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31)","83. Дагестан Республикин Куьйгалхочунга цатешар дӀахьедан бакъо ю Дагестан Республикин Халкъан Гуламан хӀокху хьелашкахь: Россин Федерацин Конституцица, федеральни законашца, Дагестан Республикин законашца цхьаьнадогӀуш доцу акташ цо арахецахь, нагахь санна иштта цхьаьнацадараш хьакъйолчу суьдо билгалдаьхнехь, ткъа Дагестан Республикин Куьйгалхочо законо билгалъяьккхинчу хенахь билгалдаьхна долу цхьаьнацадараш дӀа ца даьхнехь; хьакъйолчу суьдо билгалдаьккхинехь кхечу кепара кӀоршаме талхор Россин Федерацин Конституци, федеральни законаш, Россин Федерацин Президентан омранаш, Россин Федерацин Правительствон сацамаш, Дагестан Республикин Конституци, Дагестан Республикин законаш а, нагахь санна и бахьанехь гражданийн бакъонаш а, маршонаш а боккхачу барамехь талхийнехь; Дагестан Республикин Куьйгалхочо шен декхарш хьакъ долчу кепара кхочушдеш дацахь. Дагестан Республикин Куьйгалхочух цатешар дӀакхайкхо хьалхататта бакъо ю Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн кхаа декъах цхьана декъал кӀезиг боцчеран. КхоалгӀа дакъа дӀадаьккхина. – 12.10.2005 № 31 Дагестан Республикин Закон. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Дагестан Республикин Куьйгалхочух цатешаран сацам тӀеоьцу берриге депутатийн кхаа декъах шина декъо цуьнгахьа кхаж тесча. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан Дагестан Республикин Куьйгалхочух цатешарх болу сацам дӀабохьуьйту Россин Федерацин Президенте Дагестан Республикин Куьйгалхо даржах мукъаваккхаран хаттар къастадайта.","83. Дагъистан Республикала Халалличи Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели ищди гӀергъити анцӀбукъуназиб игьдибар агни багъахъес асубируси саби: илини Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи, Дагъистан Республикала Конституцияличи ва Дагъистан Республикала законтачи далхӀедикибти актани дурайули виалли, эгер илдигъунти далхӀедикибдешуни лайикьси судли кадизахъурли диалли, Дагъистан Республикала Халалли законни кабизахъурси заманала духӀнар илди агархӀедарили диалли; Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Россияла Федерацияла законти, Россияла Президентла указуни Россияла Федерацияла Конституция, Федерацияла законти, Россияла Федерацияла Президентла указуни, Россияла Федерацияла Правительствола хӀукмурти, Дагъистан Республикала Конституция ва Дагъистан Республикала законти кьяркьли дуънила анцӀбукъуни детаахъурли диалли ва ил секӀал лайикьси судли кабилзахъули биалли ва ил сабабли бахъал адамтала ихтиярти ва азаддешуни дуи диалли; Дагъистан Республикала Халалли сунела къуллукъ чедихӀяртли бузахъули биалли); Дагъистан Республикала Халалличи бирхауди агнила хӀекьлизибси предложение гъалабихъес ихтияр лебси саби Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала кабизахъурси лугӀилизибадти хӀябал бутӀала ца бутӀаличиб камли ахӀентала кьукьялис. Дагъистан Республикала Халалличи игьдибар агнила хӀекьлизибси Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела хӀукму депутатунала кабизахъурси лугӀилизибадтала хӀябал бутӀала кӀел бутӀала тӀамрачил кьабулбируси саби. Дагъистан Республикала Халалличи бирхауди агнила хӀекьлизибси Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела хӀукму Россияла Федерацияла Президентлизи хӀербарахъес ва Дагъистан Республикала Халал къуллукълизивад мяхӀрумвирнила хӀекьлизибси масъала арзахъес бурхъуси саби.","83. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны Дагъыстан Республиканы Башчысына инамсызлыкъ билдирме болагъан гезиклер: Ол Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына ва Дагъыстан Республиканы законларына къаршы законлар чыгъара буса ва шо законсузлукъ судну къарары булан токъташдырылгъан, Дагъыстан Республиканы Башчысы шо янгылышланы закон гёрсетеген заманны ичинде тайдырмагъан буса; Россия Федерацияны Конституциясы, федерал законлар, Россия Федерацияны Президентини указлары, Россия Федерацияны Гьукуматыны къарарлары, Дагъыстан Республиканы Конституциясы ва Дагъыстан Республиканы законлары бузулгъан гезиклени тийишли суд токъташдыргъан буса ва тюзсюзлюклер кёп ватандашланы ихтиярларын ва эркинлигин бузгъан гезиклерде; Дагъыстан Республиканы башчысы оьзюню борчларын тийишли даражада кютмеген гезиклерде. Дагъыстан Республиканы Башчысына Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны толу составыны уьч пай этгенде, бир пайындан аз болмагъан санавдагъы депутатлары инамсызлыкъ билдиреген масъаланы гётерме бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны толу составыны уьч пай этгенде, эки пайыны тавуш берив булан Дагъыстан Республиканы Башчысына инамсызлыкъ билдирив къабул этилме бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны Дагъыстан Республиканы Башчысына инамсызлыкъ билдиреген къарары ону къуллугъундан азат этеген масъалагъа къарамакъ учун Россия Федерацияны Президентине бакъдырыла.","83. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Дагъусттан Республикалул БакӀчинайн вихшала дакъашиву баян бан бюхъайссар вай иширттайн бувну: ганал Аьрасатнал Федерациялул Конституциялийн, федерал кьануннайн ва Дагъусттан Республикалул кьануннайн къарщи дуклакисса актру итадаркьушиву цийн багъайсса судрал исват баву, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал тӀурча, кьанундалул кӀицӀ бувсса мутталий ми хилипшивуртту дукьан къадаву; ганал Аьрасатнал Федерациялул Конституция, федерал кьанунну, Аьрасатнал Федерациялул Президентнал указру, Аьрасатнал Федерациялул ХӀукуматрал хӀукмурду, Дагъусттан Республикалул Конституция ва Дагъусттан Республикалул кьанунну аьлтта чӀалай лиллалишиву ва мунийну чӀявусса граждантурал ихтиярду ва тархъаншивуртту зия хьушиву компетентсса судрал исват баву; Дагъусттан Республикалул БакӀчинал цала буржру бакъагъайсса куццуй биттур буллалаву. Дагъусттан Республикалул БакӀчинайн вихшала дакъашиву ккаккан даврил хӀакъиравусса жуав дан ихтияр дуссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ккаккан бувсса депутатътурал аьдадрал шанма бутӀуул кӀива бутӀа бусса группалухь. Шамулчинмур бутӀа букьан бувссар. – Дагъусттан Республикалул 12.10.2005-нийсса кьанун № 31. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Дагъусттан Республикалул БакӀчинайн вихшала дакъашиврул хӀакъиравусса хӀукму ккаккан дурсса депутатътурал аьдадрал шанма бутӀуул кӀива бутӀуул чӀурдайну кьамул байссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинайн вихшала дакъашиврул хӀакъиравусса Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал хӀукму Дагъусттан Республикалул БакӀчи къуллугърая укъьан аврил хӀакъиравусса масъала щалли баншиврул Аьрасатнал Президентнал ххал бигьин гьан байссар.","83. Агъадихъ галай дуьшуьшра Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидивай Дагъустан Республикадин Кьилиз ихтибар тийизвайди къалуриз жеда: ада Россиядин Федерациядин Конституциядиз, федеральный законриз, Дагъустан Республикадин Конституциядиз ва Дагъустан Республикадин законриз акси къвезвай актар акъудайла, эгер гьакъитин кьун тавунар авайди талукь тир судди тайинарнаватӀа, Дагъустан Республикадин Кьили лагьайтӀа, гьа аксивилер закондалди тайинарнавай вахтунда арадай акъуд тавуртӀа; ада Россиядин Федерациядин Конституция, федеральный законар, Россиядин Федерациядин Президентдин указар, Россиядин Федерациядин Гьукуматдин къарарар, Дагъустан Республикадин Конституция ва Дагъустан Республикадин законар векъидаказ маса жуьреда чӀурнавайди лазим дережадин судди тайинарайла, а гьерекатри гражданрин ихтиярар ва азадвилер массовый къайдада чӀурунал гъанваз хьайитӀа. Дагъустан Республикадин Кьили вичин везифаяр лазим тирвал кьилиз акъуд тавурла. Дагъустан Республикадин Кьилиз ихтибар тийизвайди къалурунин гьакъиндай теклиф Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин тайинарнавай кьадар депутатрин пудай са паюнилай тӀимил тушиз тешкилзавай дестедивай гуз жеда. Пуд лагьай пай хкуднава. - Дагъустан Республикадин 2005-йисан 12-октябрдин 31-нумрадин Закон. Дагъустан Республикадин Кьилиз ихтибар тавунин гьакъиндай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин къарар тайинарнавай кьадар депутатрин пудай кьве паюни сесер гуналди кьабулда. Дагъустан Республикадин кьилиз ихтибар тавунин гьакъиндай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин къарар, Дагъустан Республикадин кьил къуллугъдикай къерех авунин месэла гьялдайвал, Россиядин Федерациядин Президент килигун патал рекье твада.","83. Дагыстан Республикасынынъ Басына Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ сенимлик йоклыгы мунавдай заманда этилинмеге болады: Россия Федерациясынынъ Конституциясына, федераллык законга, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына эм Дагыстан Республикасынынъ законларына карсы болатаган актларды ол шыгарса, сондай карсылыклар тийисли суд пан токтастырылса, а Дагыстан Республикасынынъ Басы закон ман токтастырылган йосыкта коьрсетилинген карсылыкларды тайдырмаса; Компетентли суд пан токтастырылган Россия Федерациясынынъ Конституциясын, федераллык законларды, Россия Федерациясынынъ Президентининъ Указларын, Россия Федерациясынынъ Правительство токтасларын, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясынынъ эм Дагыстан Республикасынынъ законларын бузатаган баскалай каты бузувлары токтастырылса эм ол гражданлардынъ ыхтыярын эм эркинлигин массалык бузув эткен болса; Дагыстан Республикасынынъ Басы ман оьзининъ борышларын тийисли толтырувы болмаса; Дагыстан Республикасынынъ Басына сенимлик йоклыгы акында билдируьв этуьв маслагатын Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ депутатларынынъ токтастырылган уьштен бир пайы болган санынынъ куьби киргистпеге ыхтыярлы. Уьшинши кесек тайдырылган. - 31 номерли 2005 йылдынъ 12 октябриндеги Дагыстан Республикасынынъ законы. Дагыстан Республикасынынъ Басына сенимлик йоклыгы акында Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ карары депутатлардынъ токтастырылган саныннан уьштен эки пайынынъ тавыс беруьви мен алынады. Дагыстан Республикасынынъ Басына сенимлик йок акында Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ карары дережесиннен Дагыстан Республикасынынъ Басын тайдырув акында соравды шешуьв уьшин Россия Федерациясынынъ Президентине каралмага йибериледи.","83. Дагъыстан РеспубликадидКьухьнийисмуьмкина ихдибарсызвалдывын Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа а: Гьание эгъетӀихьуна кьарарбыр хӀаксид Россиядид Федерациедид Конституциедис, Федерал законмыс, Дагъыстан Республикадид Конституциедис ва Дагъыстан Республикадид законмыс, эгер гьад хӀаксивалды субут выгъыр анакун таликьды суддире, Кьухьние хьуйне гьад хӀаксивалды, закондире рухьуд муддетдид арыди, терг хъывыгъыр адиш. Мадды, субут гыгъыр ад, таликьды суддире, хӀаксид гвалахбыр Россиядид Федерациедид Конституциедис, Федерал законмыс, Россиядид Федерациедид Президентед ферманмыс, Россиядид Федерациедид хӀукимиетдид Постановлениемыс, Дагъыстан Республикадид Конституциедис, Дагъыстан Республикадид законмыс, эгер гьадыхьван кине выд йишийне эккед хатабыр ихдиярмыс на азадваӀлис ватанагъалыйишды; (ДР закондид ред. 12. 10. 2005 № 31) Лазим дишды кьайдыдихьван йыгыйне джуды вазифабыр Дагъыстан Республикадид Кьухьние; (ДР закондид ред. 12. 10. 2005 № 31) Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды ихтибарсызвалды субут выъын хыӀва лившус ихдияр а, хьибдикла са пайдыла цӀам джитшихьуна, ад духъунды Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутаташис; Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад кьарар, ихтибарсызваӀлид Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды, сивиргара Россиядид Президентеде, гакъын ва кьула выгын бадана мэсэлэ, игъийинид Дагъыстан Республикадид Кьухьды; (ДР закондид ред. 12. 10. 2005 № 31)","83. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийихъан Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз гъамцдар дюшюшариъ ихтибарсузвалар улупуз шулу: Дугъу Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федеральный гьюкмариз (къанунариз), Дагъустан Республикайин Конституцияйиз ва Дагъустан Республикайин гьюкмариз (къанунариз) аькси вуйи гъаракатар кӀули гъухиш ва эгер гьацдар аьксивалар тялукь вуйи судди тасдикь гъапӀнуш, хъа амма Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи вахтна дурар арайиан адрагъиш; Урусатдин Федерацияйин Конституция, федеральный гьюкмар (къанунар), Урусатдин Федерацияйин Президентдин указар, Урусатдин Федерацияйин Гьюкуматдин къарарар, Дагъустан Республикайин Конституция ва Дагъустан Республикайин гьюкмар (къанунар) ижмишнаан чӀур апӀувал баркаллу судди тасдикь гъапӀиш ва гъадди ватандашарин ихтиярар ва азадвалар гизаф кьадарнаъди чӀуру апӀувал арайиз гъабхнуш. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз ихтибарсузвал улупбан гьякьнаан вуйи теклиф Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин депутатарин улупнайи кьадарнакан шубубдик саб пайӀан цӀиб дарди вуйи кьадарнан дестейихьан дивуз шулу. Эгер Дагъустан Республикайин Конституцияйин Судди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз ихтибарсузвал улупбаан вуйи теклиф тасдикь дапӀнайи кьайдайиинди кӀулиз адабгъбан гьякьнаан къарар адабгъиш, думуган гьадму месэла Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейихьна гьял апӀуз тувру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз ихтибарсузвал улупбаан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин къарар депутатарин улупнайи кьадарнакан шубубдик кьюб пайну сесер тувбиинди кьабул апӀуру. Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз ихтибарсузвал улупбаан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи адабгъу къарари кьан дарапӀди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айир, Дагъустан Республикайин Гьюкумат отставкайиз гъаувал арайиз хуру.","83. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее авудни вазийятбышыл Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни оӀгее инам агваляъан: Россие Федерациейни Конституциейс, федерал кьаанунынбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунынбышыс хъодкуда хъуӀдооӀн кьарарбы хъыгъаъээ, ва агар маӀдхуӀн хъодкуда хъидядийбы салаагьыййетнани маӀгькамайн ашкар гьеъээ, ва Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвееме кьаанунын гивхьийни вахтас сикӀы ман хъодкуда хъидядийбы аӀреенче илдяатӀее; Салаагьыййетнани маӀгькамайн, Россие Федерациейна Конституцийе, федерал кьаанунбы, Россие Федерациейни Президентин фаӀрманбы, Россие Федерациейни ГьоӀкуу- 2. Зак. № 127 матын кьарарбы, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие ва Дагъыстан Республикайни кьаанунынбышын меннахуӀд кобутба позмыш гьаъийбы ашкар гьаъийнкъаӀ ва манбы хиледже ватандашаршын гьуӀкьукь ва азадийваалабы позмыш гьаъас сабаб ыхьайнкъаӀ; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее чини кьайдайл джун вазиифаьы джигайлхъа гьихьар гьидяъаӀнкъаӀ; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъулхъа инам гьидяъий гьагвасва теклиф гьелесда Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа гябкӀийни гыргыни депутатаршыни сайыни хьебни пайыке са пайыле оохъани депутатаршыхъа гьуӀкьукь вобна. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъулхъа инам гьидяъий гьагвана Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисна кьарар, гыргыни депутатаршыни сайыни хьебни пайыке кьоӀни пайыле оохъани депутатаршыни сесбышди хаӀдвалика сана, кьабыл воохъе; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъулхъа инам гьидяъий гьагвана Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисна кьарар, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрна ишиле аляртӀуйна масале гьаӀл гьааъасва, Россие Федерациейни Президентилхъа иляккасва кьухоолена."
ГЛАВА 6. ПРАВИТЕЛЬСТВО РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН,6-ПУ ГЛАВА. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКИН ПРАВИТЕЛЬСТВО,АНЛЪАБИЛЕБ БЕТӀЕР. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ ХӀУКУМАТ,БӨЛМӘ 6. ДАҒЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫН ҺӨКҮМӘТИ,6 КОРТА. ДАГЕСТАН РЕСПУБЛИКИН ПРАВИТЕЛЬСТВО,БЕКІ 6. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЛА ПРАВИТЕЛЬСТВО,6 БАШ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАНЫ ГЬУКУМАТЫ,6-МУР БАКӀ. ДАГЪУСТТАН РЕСПУБЛИКАЛУЛ ХӀУКУМАТ,6-КЬИЛ. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАДИН ГЬУКУМАТ,6-НШИ БАСЫ. ДАГЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЪ ПРАВИТЕЛЬСТВОСЫ,6 КЬУЛ. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАДИД ХІУКИМИЕТ,6-ПИ КӀУЛ. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАЙИН ГЬЮКУМАТ,ФАСИЛ 6. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКӀАЙН ГЬОӀКУУМАТ
"84. Правительство Республики Дагестан является постоянно действующим высшим исполнительным органом государственной власти Республики Дагестан. Правительство Республики Дагестан формируется Главой Республики Дагестан в составе Председателя Правительства Республики Дагестан, заместителей Председателя Правительства Республики Дагестан и министров Республики Дагестан. Глава Республики Дагестан вправе ввести в состав Правительства Республики Дагестан, в том числе по предложению Председателя Правительства Республики Дагестан, руководителей других органов исполнительной власти Республики Дагестан. Правительство Республики Дагестан слагает свои полномочия перед вновь избранным Главой Республики Дагестан и по его поручению продолжает выполнять свои функции до сформирования нового Правительства Республики Дагестан.","84. Дагъустан Республикин Правительство э гьамиша кардик кейе Дагъустан Республикин высший исполнительный орган. Дагъустан Республикин Правительство тешкил акьайри Дагъустан Республикин Главайи составигӀ гӀачархьая Председательдин заместителар ва министирар Дагъустан Республикин Правительствойин. Дагъустан Республикин Главаиис ая эхтияр Дагъустан Республикин ПравительствойигӀ гӀачихъас, Дагъустан Республикин Правительствойин Председателин теклифилди, Дагъустан Республикин исполнительный властин органарин руководителар. Дагъустан Республикин Правительствойи чпуьн полномочияр хьалихъая цӀейе сечки акьунде Дагъустан Республикин Главайин уьдигӀ, гин порученилди давамар акьая чпин функцияр цӀейи ДР Правительство формировать акьасти.","84. Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат ккола Дагъистан Республикаялъул пачалихъалъулаб власталъул кидаго хӀалтӀулеб исполнительнияб тӀадегӀанаб органлъун. (ДРялъул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31); (ДРялъул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31). Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат гӀуцӀула Дагъистан Республикаялъул бетӀерас Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасдасан, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасул тӀоцевесев заместителасдасан ва заместительзабаздасан, Дагъистан Республикаялъул министрабаздасан. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул ихтияр букӀуна гьездаго гьоркьов Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасул цебелъеялда рекъон, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул гӀуцӀиялде гьорлъе Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул цогидалги органазул нухмалъулелги рачине. (ДРялъул Законалъул редакциялда 04.04.2006 сон №21). Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъ Дагъистан Республикаялъул цӀидасан вищарав бетӀерасда цере жиндирго вакиллъаби къотӀизе тола ва гьесул тӀадкъаязда рекъон Дагъистан Республикаялъул цӀияб ХӀукумат гӀуцӀизегӀан жиндирго хӀалтӀи тӀубазабула.","84. Дағыстан Республикасы Назирләр кабинети һәмишәлик фәалијјәт көстәрән али дөвләт органыдыр. (Дағыстан республиукасы гануну 12.10.2005 N 31) Кабинетин тәркиби сәдр, мүавинләри, назирләр дахил олмагла Дағыстан Республикасы башчысы тәрәфиндән тәсис олунур. Кабинетин тәркибинә о ҹүмләдән Дөвләт шурасынын тәклифи илә Дағыстан Республикасмынын башчысы дикәр ичра органларынын ишчиләрини дә дахил едә биләр. (3 һиссә Дағыстан Республикасынын гануну 04.04.2006 N 21). Назирләр кабинети јени сечилмиш башчы гаршысында сәлаһијјәтләрини итирир вә башчынын тәклифи илә јени тәркиб јаранана гәдәр иши ичра едир. (Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31, 14.06.2012 N 33).","84. Дагестан Республикин Правительство Дагестан Республикин пачхьалкхан Іедалан даим болх беш долу лаккхара кхочушдаран дакъа ду. Дагестан Республикин Правительство кхуллу Дагестан Республикин Куьйгалхочо шена юкъахь Дагестан Республикин Правительствон Председатель, Дагестан Республикин Правительствон Председателан заместительш, Дагестан Республикин министраш а болуш. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Дагестан Республикин Правительствона, иштта Дагестан Республикин Правительствон Председатела хьалхататтарца Дагестан Республикин кхочушдаран Іедалан кхечу органашка а куьйгалхой юкъабало. Дагестан Республикин Правительствос шен бакъонаш совцайо керла хаьржинчу Дагестан Республикин Куьйгалхочунна хьалха, цо тІедилларца кхидІа а шайн болх бо Дагестан Республикин керла Правительство вовшахтоххалц.","84. Дагъистан Республикала Правительство Дагъистан Республикала пачалихъла хӀукуматла даимси хьулчиличиб бузуси чебяхӀси даражала исполнительный орган саби. Дагъистан Республикала Правительство Дагъистан Республикала Халалли алкӀахъуси саби, илизи Дагъистан Республикала Правительствола Председатель, Дагъистан Республикала Правительствола Председательтала заместительти ва Дагъистан Республикала министрти каберхахъурли. Дагъистан Республикала Халаллис Дагъистан Республикала Правительстволизи, ил лугӀилизиб - Дагъистан Республикала Правительствола Председательлисра, гьалабихьни хӀясибли, Дагъистан Республикала хӀукуматла цархӀилти исполнительный органтала бурги каберхахъес ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Правительство Дагъистан Республикала Халалла къуллукъ сагали бузахъес сунечи хьарбарибсила гьалаб вакилдешла къуллукъуназибад азадбулхъуси саби ва, илини хьарбарни хӀясибли, Дагъистан Республикала сагаси Правительство акӀахъайчи сунела бузери даимбируси саби.","84. Дагъыстан Республиканы Гьукуматы Дагъыстан Республиканы даимлик гьаракат этеген исполнительный оьр пачалыкъ гьакимлик къуруму гьисаплана. Дагъыстан Республиканы Гьукуматын Дагъыстан Республиканы Башчысы Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателини, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателини заместительлерини ва Дагъыстан Республиканы министрлерини составындан къура. Дагъыстан Республиканы Башчысына, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны таклифи булан, Дагъыстан Республиканы исполнительный башгъа гьакимлик къурумларыны ёлбашчыларын да Гьукуматны составына гийирме ихтияр бериле. Дагъыстан Республиканы Гьукуматы янгы сайлангъан Дагъыстан Республиканы Башчысыны алдында оьзюню ихтиярлыкъ борчларындан азат этиле ва ону тапшуруву булан, Дагъыстан Республиканы янгы Гьукуматы къурулгъанча оьзюню борчларын кютюп тура.","84. Дагъусттан Республикалул ХӀукумат – Дагъусттан Республикалул паччахӀлугърал хӀакимлугърал яла лараймур биттуршиннарал даиман зузисса органни. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председатель, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал хъиривчулт ва Дагъусттан Республикалул министртал цивун буххайсса Дагъусттан Республикалул ХӀукумат сакин дайссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинахь ихтияр дуссар, муниву Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал жуаврайн бувнугу, Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал цаймигу органнал каялувчитал Дагъусттан Республикалул ХӀукуматравун бакьин. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал цила ихтиярдая махъунмай шайссар Дагъусттан Республикалул цӀуну увчӀусса БакӀчинал хьхьичӀ ва, ганал тапшур баврийн бувну, цала давуртту гихуннай дачин дайссар Дагъусттан Республикалул цӀусса ХӀукумат сакин даннин.","84. Дагъустан Республикадин Гьукумат Дагъустан Республикадин государстводин властдин датӀана кардик жедай исполнительный орган я. Дагъустан Республикадин Гьукумат Дагъустан Республикадин Кьили Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдикай, Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдин заместителрикай ва Дагъустан Республикадин министррикай ибарат яз тешкилда. Дагъустан Республикадин Кьиливай Дагъустан Республикадин Гьукуматдин составдик Дагъустан Республикадин исполнительный властдин маса органрин руководителарни кутаз жеда. Дагъустан Республикадин Гьукуматди Дагъустан Республикадин цӀийиз хкянавай Кьилин вилик вичин хивяй везифаяр акъудда ва адан тапшуругъдалди Дагъустан Республикадин цӀийи Гьукумат тешкилдалди вичин везифаяр тамамарун давамарда.","84. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы патшалык властининъ дайымлык аьрекет этетаган йогары толтырувшы органы. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы составында Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председатели, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ Председателининъ орын басарлары эм Дагыстан Республикасынынъ Министрлери болып Дагыстан Республикасынынъ Басы ман кепленеди. Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ составына Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателининъ маслагаты бойынша Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ баскалай органларынынъ етекшилерин киргистпеге ыхтыярлы. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы Дагыстан Республикасынынъ янъы сайланган Басы алдында оьзининъ полномочиесин салады эм онынъ тапшырувы бойынша Дагыстан Республикасынынъ янъы Правительствосы кепленгенине дейим оьзининъ функциясын бардырады.","84. Дагъыстан Республикадид ХІукимиет виъи, джатІур ишлег ваъад, бала эккед гвалахбыр кьула гыргад, Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид хІукумдид тешкилат. (ДР закондид ред. 12. 10. 2005 № 31) Дагъыстан Республикадид ХІукимиет сытІа ваъара Дагъыстан Республикадид Кьухьние, джухьван кине: Дагъыстан Республикадид ХІукимиетед Седри, Дагъыстан Республикадид ХІукимиетед Седриед заместителер ва ва Дагъыстан Республикадид Назирер. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр а кедис Дагъыстан Республикадид ХІукимиетдик ва джула гъайри, Дагъыстан Республикадид ХІукимиетед Седриед хаишехьван кедис, Дагъыстан Республикадид законбыр кьула гыргад хІукумдид тешкилатмыд кьулы гъадбыр. (ДР закондид ред. 04. 04. 2006 №21) Дагъыстан Республикадид ХІукимиетере, джу гъад векилвалдыбыр сехъелъэре цІинене кехъеръир ад Дагъыстан Речпубликадид Кьухьды хъиркьуйне ва гьанийды тапшырыгъахьван гвалах ваъара цІинды, Дагъыстан Республикадид, ХІукимиет тешкил хъаваъама. (ДР закондид ред. 12. 10. 2005 № 31)","84. Дагъустан Республикайин Гьюкумат Дагъустан Республикайин государствойин гьюкмин къарар кӀулиз адагъру гьярган гьяракатнаъ айи орган ву. Дагъустан Республикайин Гьюкумат Дагъустан Республикайин Президентди Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председатель, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателин заместителар ва Дагъустан Республикайин министрар дахилнаъ ади тешкил апӀуру. Гьюкуматдин Председателин теклифниинди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин составнаъ Дагъустан Республикайин гьюкмар кӀулиз адагъру жара органарин руководителар тӀаузра ихтияр а. Дагъустан Республикайин Гьюкуматди тазади кадагънайи Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъна чан ихтиярар тувру ва дугъан табшуругъназ асас духьну Дагъустан Республикайин цӀийи Гьюкумат цӀийи алапӀайизкьан чан вазифйир кӀулиз адагъувал давам апӀуру.","84. Дагъыстан РеспубликӀайн ГьоӀкуумат Дагъыстан РеспубликӀайни девлет гьаакимиййетин гьамбаше иш гьааъан аалий иджраа орган вод. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее, Дагъыстан РеспубликӀайн ГьоӀкуумат, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматна Садры, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрийн муьаавинар ва Дагъыстан РеспубликӀайни наазираршике тешкил гьаъа. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъухъа джухъа, гьамыб Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрийни теклифика сана, Дагъыстан РеспубликӀайни менни иджраа гьаакимиййетни органбышын раӀгьбаӀрар Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни таркибеехъа ааъасда гьуӀкьукь вобна. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын тезера сечмишхьайни Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни оӀгее чин салаагьуййет илёзараъан ва манкъуни тапшырыгъыка сана, тезен Дагъыстан РеспубликӀайн ГьоӀкуумат тешкил ихьес мее, чин функсиебы джигайлхъа гьихьар гьаъий мед ыккеккан."
85. Председатель Правительства Республики Дагестан назначается Главой Республики Дагестан с согласия Народного Собрания Республики Дагестан. Предложение о кандидатуре Председателя Правительства Республики Дагестан вносится Главой Республики Дагестан не позднее чем в двухнедельный срок после вступления в должность Главы Республики Дагестан или после отставки Правительства Республики Дагестан либо в течение недели со дня отклонения кандидатуры Народным Собранием Республики Дагестан. Народное Собрание Республики Дагестан рассматривает представленную кандидатуру Председателя Правительства Республики Дагестан в течение недели со дня внесения предложения о кандидатуре.,"85. Дагъустан Республикин Правительствойин Председатель тайин акьая Дагъустан Республикин Главайи Дагъустан Республикин, Халкьдин Собранин разиӀвелилди. Дагъустан Республикин Правительствойин Председателдин кандидатурин предложение хая Дагъустан Республикин Главайи Ӏу неделин вахтуналас чӀукь давай уьчин должностив фачучӀугуналас хаб, яра Дагъустан Республикин Правительствойин отставка хьугуналас хаб, яра са хӀафтайин вахтуна кандидатура отклонить акьугуналас хаб Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани хӀял акьвая Дагъустан Республикин Правительствойин кандидатура са хӀафтайин вахтуна кандидатура агвар акьугуналас хаб.","85. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъе бетӀерлъи гьабула Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателас. Халкъияб Собраниялъул разилъиялдалъун Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председатель тӀамула Дагъистан Республикаялъул бетӀерас. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасул хъулухъалде кандидатасул хӀакъалъулъ предложение кьола Дагъистан Республикаялъул бетӀерас, живго хъулухъалде лъугьаралдаса ялъуни Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат отставкаялде аралдаса кӀиго анкьалдаса цӀикӀкӀинчӀеб яги парламенталъ кандидатура нахъчӀваралдаса цо анкьил болжалалда. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателлъиялде цебе лъураб кандидатураялъул парламенталъ хал гьабула гьеб цебе лъуралдаса хадуб анкьалъул болжалалда.","85. Назирләр кабинетинин сәдри Дағыстан Республикасынын Халг мәҹлисинин разылығы иләреспублика башчысы тәрәфиндән тәјин олунур. Республика башчысы өз фәалијјәтини ичра едән ики һәфтә әрзиндә, ја дөвләт шурасы истефа вердикдән сонра, ја ирәли сүрүлән намизәдин кечмәдији һалдан бир һәфтә сонраНазирләр кабинетинин сәдри намизәдини ирәли сүрүр. Дағыстан Республикасы Халг мәҹлиси намизәд көстәрилдијиндән бир һәфтә сонра онун вәзифәјә гојулмасы мәсәләсинә бахыр.","85. Дагестан Республикин Правительствон Председатель хІоттаво Дагестан Республикин Куьйгалхочо Дагестан Республикин Халкъан Гулам резахиларца. Дагестан Республикин Правительствон Председателан Кандидатура Дагестан Республикин Куьйгалхочо хьалхатотту ша Дагестан Республикин Куьйгалхочун дарже дІахІоьттинчул тІаьхьа ши кІира хан ялале, я Дагестан Республикин Правительство отставке яхача, я Дагестан Республикин Халкъан Гуламо кандидатура къобал ца йича цхьа кІира хан ялале. Дагестан Республикин Халкъан Гуламо Дагестан Республикин Правительствон Председателан кандидатура толлу кандидатура хьалхатеттинчул тІаьхьа цхьа кІира даллалц.","85. Дагъистан Республикала Правительствола Председатель Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела къабулдешличил, Дагъистан Республикала Халалли къуллукъличи калтуси сай. Дагъистан Республикала Правительствола Председательла къуллукъличи катес лайикьси адам Дагъистан Республикала Халалли гьалавирхьуси сай, ил Дагъистан Республикала Халалла къуллукъличи кайила кӀел жумягӀличиб имцӀаси замана архӀебякьи лебай яра Дагъистан Республикала Правительство хӀянчиличибад убкабацӀили гӀергъи яра гьалаихьибси адам Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели къабулхӀерибси бархӀилис гӀергъиси ца жумягӀла ухӀнав. Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели Дагъистан Республикала Правительствола Председательла къуллукъличи гьалаихьибси адамла масъала ил гьалаихьибси бархӀилис гӀергъиси ца жумягӀла бухӀнаб хӀербируси саби.","85. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателин Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны разилиги булан Дагъыстан Республиканы Башчысы белгилей. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателини кандидатурасын Дагъыстан Республиканы Башчысы оьзю ишге гиришип яда отставкагъа гетген Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателин эки жуманы ичинде таклиф этме герек яда Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны ону кандидатурасын гери ургъан гюнден башлап, бир жуманы ичинде. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны Дагъыстан Республиканы Председателини таклиф этилген кандидатурасына, таклиф этилген гюнден башлап, бир жуманы ичинде къарай.",85. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председатель итайссар Дагъусттан Республикалул БакӀчинал Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал рязишинналийну. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал кандидатуралул хӀакъиравусса жуав дулайссар Дагъусттан Республикалул БакӀчинал Дагъусттан Республикалул БакӀчи къуллугърай авцӀуну ягу Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал къуллугъ кьабивтун кӀира нюжмардануяр хъун бакъасса ягу Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал кандидатура кьамулну дакъашиву баян бувну ца нюжмардул мутталий. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал ца хьхьунна дуллусса Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал кандидатура ххал дигьайссар кандидатуралул хӀакъиравусса жуав дуллуну ца нюжмардул мутталий.,"85. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председатель Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин патай разивал аваз Дагъустан Республикадин Кьили тайинарда. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдин кандидатурадин гьакъиндай теклиф Дагъустан Республикадин Кьили вич Дагъустан Республикадин Кьилин къуллугъдив эгечӀайдалай гуьгъуьниз кьве гьафтедилай гзаф вахт алатдалди ва я Дагъустан Республикадин Гьукумат отставкадиз фейидалай гуьгъуьниз, я тахьайтӀа кандидатура Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди кьулухъди элькъуьрай йикьалай гуьгъуьниз са гьафтедин муддатда гуда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдин теклифнавай кандидатурадиз кандидатурадин гьакъиндай теклиф гайи йикьалай гуьгъуьниз са гьафтедин муддатда килигда.",85. Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председатели Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ разылыгы ман Дагыстан Республикасынынъ Басы ман беркитиленеди. Дагыстан Республикасынынъ Председателининъ кандидатурасы акында маслагат Дагыстан Республикасынынъ Басы ман Дагыстан Республикасынынъ Басы дережеге туьскеннен сонъ эки юмалык болжалдан кем болмай киргистиледи яде Дагыстан Республика Правительствосы отставкага кеткеннен сонъ яде Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны ман кандидатура тайдырылганнан сонъ бир юмадынъ ишинде этилинеди. Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны кандидатура акында маслагат киргистилген куьннен алып бир юма ишинде коьрсетилинген Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателининъ кандидатурасын карайды.,"85. Дагъыстан Республикадид ХІукимиетед Седри сабгъуд йиъи Дагъыстан Республикадид Кьухьние, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад разивалды хана. Дагъыстан Республикадид ХІукимиетед йикисды Седриед дур ашгара гьаъара Дагъыстан Республикадид Кьухьние, выдж гвалахайк каІчІуд, кьуІнды хІафтидыла ыІхьаІ джыъыр я ки Дагъыстан Республикадид ХІукимиет отставкади хъывхъыдыла хъуъ я ки са хІафтидид арыди, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара, йикисды ХІукимиетед Седриед кандидатура кьабыл джывыгъыдыла хъуъ. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара, Дагъыстан Республикадид Кьухьние выр ад, йикисды Дагъыстан Республикадид ХІукимиетед Седриед кандидатура ашгара ваъара са хІафтидид арыди, кандидатура йибкьыдыла хъуъ.","85. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председатель Халкьдин Собраниейин разивалиинди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири тяйин апӀуру. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателин кандидатурайин гьякьнаан теклиф Дагъустан Республикайин Президентди дивру, Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин гъуллугъназ гъафихъанмина кьюб гьяфтайин вахтналан кьан дарди ясана Дагъустан Республикайин Гьюкумат отставкайиз гъаъбалан кьяляхъ, даршсана Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи кандидатура батӀул гъапӀхъанмина саб гьяфтайин муддатнаъ. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателин гьякьнаан улупнайи кандидатурайиз гъадму кандидатурайин гьякьнаан вуйи теклиф улупбалан кьяляхъ саб гьяфтайин муддатнаъ лигуру.","85. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматна Садры Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни разивалика сана сечмишаъа. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни садрывалеехъана наамизед сечмишийин теклиф Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее, Дагъыстан РеспубликӀайна Харна вазиифайлахъа хъарийни вахтале кьоӀни уӀлджуӀмыле геедж гьидяъы ва я Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын чин салаагьуййет илёзарьгьийле хъийгъа, нейыд Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин наамизед кьабыл гьидяъийле хъийгьийни са уӀлджуӀмни аӀрее гьеле. Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни садрывалеехъани наамизедни ишихъа наамизедийвалыни гьакӀеедын теклиф гьувийле хъийгьийни са уӀлджуӀмни аӀрее иляака."
86. Председатель Правительства Республики Дагестан не позднее чем в недельный срок после назначения представляет Главе Республики Дагестан предложения о структуре органов исполнительной власти Республики Дагестан.,86. Дагъустан Республикин Правительствойин Председателди са хӀафтайин вахтуна къуллугъил алихьигуналас хаб Дагъустан Республикин Главаиис предложенияр Дагъустан Республикин Исполнительный властин органарин хӀакъиндиас.,"86. Живго хъулухъалде тӀамуралдаса анкьалдаса цӀикӀкӀинчӀеб болжалалда Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателас Дагъистан Республикаялъул бетӀерасухъе кьола, Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул органазул гӀуцӀиялъул хӀакъалъулъ жиндирго предложениял. (ДРялъул Законалда 12.10.2005 сон №31).",86. Назирләр кабинетинин сәдри тәјин олундугундан бир һәфтә сонра дөвләт ичра органларынын структуруну тәгдим едир. (Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31),86. Дагестан Республикин Правительствон Председатела ша дарже дІахІоттийначул тІаьхьа цхьа кІира хан ялале Дагестан Республикин Куьйгалхочунна довзуьйту Дагестан Республикин кхочушдаран Іедалан дІахІоттамах лаьцна шена хетарг.,86. Дагъистан Республикала Правительствола Председательли сай къуллукъличи катурла ца жумягӀличиб имцӀаси замана архӀябякьи лебай Дагъистан Республикала хӀукуматла исполнительный органтала кабизла хӀекълизирти предложениеби Дагъистан Республикала Халаллис гьаладирхьути сари.,86. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председатели оьзю белгиленип бир жуманы ичинде Дагъыстан Республиканы Башчысына Дагъыстан Республиканы исполнительный гьакимлик къурумларыны къурулушун таклиф эте.,86. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал цува ивтун кюжмардуяр хъун бакъасса мутталий Дагъусттан Республикалул БакӀчинахь Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал органнал структуралул хӀакъиравусса жуав дайссар.,86. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателди вич къуллугъдал тайинарайдалай гуьгъуьниз са гьафтедилай гзаф вахт алатдалди Дагъустан Республикадин Кьилив Дагъустан Республикадин исполнительный властдин органрин къурулушдин гьакъиндай теклифар агакьарда.,86. Дагыстан Республикасынынъ Правительство беркитуьв болганнан сонъ бир юма болжалдан кеш калмай Дагыстан Республикасынынъ Басына Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ органларынынъ курылысы акында маслагат коьрсетеди.,"86. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриере, выдж тагьин йишидыла хъуъ, са хӀафтидыла ыӀхьаӀ джыыыр, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийы лийкьа гьаъара Дагъыстан Республикадид законбыр, кьула гыргад хӀукумдид тешкилатмыд структура. (ДР законмыд ред 12. 10. 2005 № 31.",86. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председатели учв тяйин гъапӀхъанмина саб гьяфтайилан кьан дарди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъна Дагъустан Республикайин къарарар кӀулиз адагъру гьюкмин республикайин органарин къайдайин ва къурулушдин гьякьнаан вуйи теклифар тувру.,"86. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрее таӀъйин гьаъийле са уӀлджуӀм оӀтмиш дехьа, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъусхъа Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетни органбышын наӀхуӀд къурмушхьайни гьакӀеедын теклиф гьихьараъа."
87. Правительство Республики Дагестан ответственно перед Главой Республики Дагестан. Вновь образованное Правительство Республики Дагестан не позднее чем в трехмесячный срок представляет на рассмотрение Главы Республики Дагестан программу предстоящей деятельности на срок своих полномочий.,87. Дагъустан Республикин Правительство жавабдар э Дагъустан Республикин Правительствойин уьдигӀ. цӀейис тешкил акьунде Дагъустан Республикин Правительствойи хьибу вазалан вахтуналас чӀукь давай Дагъустан Республикин Главаийн уьдигӀ алихьая чпин полномочийрин девирди фи кар акьайчин программа.,87. Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат жавабияб букӀуна Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда цебе. Дагъистан Республикаялъул цӀидасан гӀуцӀараб ХӀукуматалъ лъабго моцӀрол болжалалдаса кватӀизе течӀого Дагъистан Республикаялъул бетӀерас хал гьабизелъун цебе лъола вакиллъиялъул тӀолабго болжалалда жиндирго хӀаракатчилъиялъул программа.,87. Дөвләт шурасы өз фәалијјәтиндә республика башчысынын өнүндә ҹавабдеһдир. Дөвләт назирләр шурасы тәјин олундугдан үч ај сонра өз мүддәтиндә көрүләси ишләрин лајиһәсини тәгдим едир.,87. Дагестан Республикин Правительство жоьпаллехь ю Дагестан Республикин Куьйгалхочунна хьалха. Дагестан Республикин керла кхоьллинчу Правительствос кхо бутт хан ялале Дагестан Республикин Куьйгалхочунна йовзуьйту шаьш кхочушдан леринчу дар-лелоран программа.,"87. Дагъистан Республикала Правительстволи Дагъистан Республикала Халалла гьалар жавабкардеш дихути сари. Дагъистан Республикала сагали акӀахъубси Правительстволи хӀябал базличиб имцӀали ахӀенси заманала бухӀнаб, Дагъистан Республикала Халаллизи хӀербарахъес багьандан, сунела вакилдешла къуллукъуни дузахъуси заманалис хасбарибси бузерила программа гьалабирхьуси саби.","87. Дагъыстан Республиканы Гьукуматы Дагъыстан Республиканы Башчысыны алдында жаваплы Дагъыстан Республиканы янгы къурулгъан Гьукуматы Дагъыстан Республиканы Башчысына, уьч айдан артыкъ болмагъан болжалда оьзюню гележек чалышывуну программасын таклиф эте.","87. Дагъусттан Республикалул ХӀукумат Дагъусттан Республикалул БакӀчинал хьхьичӀ жаваблуссар. Щуну сакин дурсса Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал цала ихтиярду дуссаксса мутталий дуллансса давурттал программа, шанма зуруяр чӀал къадурну, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ххал дигьиншиврул хьхьичӀ дишайссар.",87. Дагъустан Республикадин Гьукумат Дагъустан Республикадин Кьилин вилик жавабдар я. Дагъустан Республикадин цӀийиз тешкилнавай Гьукуматди пуд вацралай гзаф вахт алатдалди Дагъустан Республикадин Кьил килигун патал адав вичин векилвилерин девирда кьилиз акъуддай кӀвалахдин программа агакьарда.,87. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы Дагыстан Республикасынынъ Басы алдында яваплы болады. Дагыстан Республикасынынъ янъы сайланган Правительствосы уьш ай болжалдан кеш калмай Дагыстан Республикасынынъ Басына оьзининъ полномочие болжалы алдында турган аьрекетининъ программасын карамага шыгарады.,"87. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиет джывабкар виъи Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды уьлихъде. ЦӀиндикене къурмиш выъыр ад Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетере хьибды хьибды вазырды арыди ливкьа ваъара, Дагъыстан Республикадид Кьухьниййы, кьимет вын бадана, джуда векилвалды хад арыди, кьула гыргасды гвалахмыд програмбыр.",87. Дагъустан Республикайин Гьюкумат Дагъустан Республикайин Президентдин улихь жавабдарвал тувруб ву. Дагъустан Республикайин цӀийиди кадагънайи Гьюкуматди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъна чпин вазифйир кӀулиз адагъру вахтнан муддатнаъ апӀуз ккайи ляхнин программа гьял апӀбан бадали тувру.,"87. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни оӀгее джаваб хьеле. Тезеда тешкилхьайни Дагъыстан Республикайни ГьоӀкууматын Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъусхъа, хьебни вузале гедж дехьа, чини салаагьуййетни вахтал гьааъасди ишна программа гьивхьараъа."
"88. Правительство Республики Дагестан: 1) разрабатывает и представляет Главе Республики Дагестан для внесения в Народное Собрание Республики Дагестан проекты республиканского бюджета Республики Дагестан, программ социально-экономического развития Республики Дагестан; 2) обеспечивает исполнение республиканского бюджета Республики Дагестан и готовит отчет о его исполнении и отчеты о выполнении программ социальноэкономического развития Республики Дагестан для представления их Главой Республики Дагестан в Народное Собрание Республики Дагестан; 3) обеспечивает проведение государственной политики по экономическому и социально-культурному развитию Республики Дагестан; осуществляет меры по развитию науки, образования, культуры, рациональному использованию и охране природных ресурсов; 4) осуществляет в соответствии с законом управление и распоряжение республиканской собственностью, а также управляет федеральной собственностью, переданной в управление Республики Дагестан в соответствии с федеральным законом и иными нормативными правовыми актами Российской Федерации; 5) осуществляет меры по охране общественного порядка и борьбе с преступностью, а также по обеспечению защиты прав и свобод граждан; 6) осуществляет в установленном порядке внешнеэкономические связи; 7) формирует иные органы исполнительной власти Республики Дагестан; 8) осуществляет иные полномочия в соответствии с федеральными законами и законами Республики Дагестан, а также договорами и соглашениями, заключенными от имени Республики Дагестан. Порядок деятельности Правительства Республики Дагестан определяется законом Республики Дагестан.","88. Дагъустан Республикин Правительствойи: 1) хӀял акьвая ва уьдигӀ алихьая Дагъустан Республикин Главаийн Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис республикиин бюджетин проектар, Дагъустан Республикин социально-экономический рекъуьас уьдигӀти шуб бадала программаяр; 2) тайин акьвая кӀилис файшуб Дагъустан Республикин бюджет ва хӀазур ахьяя гӀахъ-хӀисаб ге фишти кӀилис файшучи ва хӀахъ-хӀисабар социально-экономический рекъкъуьас программаяр фишти кӀили файшучи Дагъустан Республикин Главайи Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис. 3) тайин акьуб файшуб хӀукуматин политика социально-экономический развитийн паттаас Дагъустан Республика; кӀили хая уьлчмеяр илим, образование, культура удигӀти хайде, менфеятлутӀвелилди ишлимиш акьуб бадала ва ухӀуб бадала тӀебиатин ресурсар; 4) кӀили хая законрихъай талукь идехилди управление ва распоряжение республикиин хсусиятин паттаас, генара идара акьвая федеральный хсусиятихъас, Дагъустан Республипикин управление инайде федеральный законрихъай фацахилди ва са нормативный правовой актари агвар акьухилди Российской Федерацин. 5) тайин акьая кьадар общественный кьайда ухӀуб бадала ва преступност гӀвелихъай дегӀуь файишуб бадала ва ухӀуб бадала гражданрин ихтиярар ва азадгӀвелар; 6) кӀили хая агвар акьунай кьайдайи внешэконимический кьайдаяр; 7) дуьхӀес акьая Дагъустан Республикин Исполнительный властин сара органар; 8) тешкил акьая сара полномочияр федеральный законар Дагъустан Республикин Законар, генарра договорар ва соглашенияр Дагъустан Республикин турунахъас китӀиттай айегуна; Дагъустан Республикни Правительствойин кар Дагъустан Республикин законарихъай дуьхьехилди кӀили хая.","88. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъ: 1) Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялда цебе лъезелъун, хӀадур гьабула ва Дагъистан Республикаялъул бетӀерасухъе кьола Дагъистан Республикаялъул республикаялъулаб бюджеталъул, Дагъистан Республика социалиябгун экономикияб рахъалъ цебетӀезабиялъул программабазул проектал; 2) Дагъистан Республикаялъул республикаялъулаб бюджет тӀубазаби букӀинабула ва хӀадур гьабула гьеб тӀубазабиялъул хӀакъалъулъ хӀисаб ва Дагъистан Республика социалиябгун экономикияб рахъалъ цебетӀезабиялъул программаби тӀуразариялъул хӀакъалъулъ отчетал ва гьел Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялда цере лъезелъун, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасухъе щвезарула; 3) букӀинабула Дагъистан Республика экономикияб ва социалиябгун культурияб рахъалъ цебетӀезабиялъул пачалихъалъулаб политика, тадбирал гьарула гӀелму-лъай кьей, культура цебетӀезабиялъе, тӀабигӀаталъул сурсатаздаса гӀакъилго пайда босиялъе ва гьел цӀуниялъе; 4) законалда рекъон тӀубазабула республикаялъулаб буголъиялъе нухмалъи ва гьелъул тӀалаб гьаби, гьединго нухмалъи гьабула, Россиялъул Федерациялъул цогидал нормативиял правовиял актазда ва федералияб законалда рекъон, Дагъистан Республикаялъул нухмалъиялде кьураб федералияб буголъиялъеги; (ДРялъул Законалъул редакциялда 07.10.2008 сон №45). 5) тадбирал гьарула жамгӀияб гӀадлу-низам цӀуниялъе ва такъсирчилъиялде данде къеркьей кутаклъизабиялъе, гьединго гражданазул ихтиярал ва эркенлъаби цӀуни букӀинабиялъе; 6) чӀезабураб низамалда тӀубазабула къватӀибехунисел бухьенал; 7) Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул цогидал органал гӀуцӀула; 8) тӀуразарула федералиял законаз ва Дагъистан Республикаялъул законаз, гьединго Дагъистан Республикаялъул цӀаралдасан гьарурал къотӀи-къаяз ва разилъабаз республикаялъул ХӀукуматалда тӀадаллъун гьарурал цогидалги вакиллъаби. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул хӀаракатчилъиялъул низам чӀезабула Дагъистан Республикаялъулаб законалдалъун.","88. Дағыстан Республикасынын Дөвләт шурасы: Республика бүдҹәсини, сосиал-игтисади лајиһәләр тәртиб едир вә Халг мәҹлисинә чыхармаг үчүн республика башчысына тәгдим едир. Республика бүдҹәсинин мәнимсәнилмәсини, сосиал-игтисади лајиһәләрин һәјата кечирилмәсини тәмин едир, бу барәдә республика башчысына халг мәҹлисинә тәгдим етмәк үчүн һесабат тәгдим едир. Республиканын игтисади вә мәдәни-иашә инкишафында дөвләт сијасәтинин јүрүдүлмәсини, елмин инкишаф етмәсини, тәһсилин инкишафыны, мәдәнијјәтин вә тәбии сәрвәтләрин горунмасыны тәмин едир. РФ һүгуги сәнәдләринә әсасән, федерал ганунлара истинадән республикаја верлмиш мүлкүн верилмәси вә истифадәсини һәјата кечирир. (Дағыстан республикасынын гануну 07.10.2008 N 45) Ичтимаи гајдаларын горунмасыны, ҹинајәтләрә гаршы мүбаризәни, вәтәндашларын һүгуг вә азадлыгларыны тәмин едир. Ганунлара әсасән хариҹи әлагәләр јарадыр. Республикада диҝәр иҹра органлары тәсис едир. Федерал ганунлара, Дағыстан Республикасынын гануларына әсасән, Республика адындан мүгавиләләрин маддәләриндә мүәјјән едилмиш сәлаһијјәтләри иҹа едир. Дөвләт шурасынын фәалијјәти Дағыстан Республикасынын гануну илә мүәјјән едилир.","88. Дагестан Республикин Правительствос: кечйо, дӀало Дагестан Республикин Куьйгалхочунга Дагестан Республикин Халкъан Гуламе дӀаяхьийта Дагестан Республикин республикански бюджетан проекташ, Дагестан Республика социальни-экономически кхиоран программаш; Дагестан Республикин республикански бюджет кхочушхилар дӀахьо, и кхочушхиларан отчет а, Дагестан Республика социальни-экономически кхиоран программаш кхочушъярх отчеташ а кечйо Дагестан Республикин Куьйгалхочунга а, Дагестан Республикин Халкъан Гуламе а уьш дӀаялархьама; Дагестан Республика экономически а, социальни-культурии а кхиоран пачхьалкхан политика дӀаяхьар кхочушдо; Ӏилма, дешар, культура кхиаран, Ӏаламан тӀаьхьалонаш ларъяран, царах нийса пайдаэцаран хьелаш кхуллу; законца хила ма-деззара кхочушбо республикин долаллина урхалладар а, цунах пайдаэцар а, ткъа иштта Россин Федерацин федеральни законца а, бакъонийн бараман кхечу акташца а цхьаьнадогӀуш Дагестан Республикин урхалле дӀаделлачу федеральни долаллина тӀехь а урхалла до. юкъараллин къепе ларъяран, зуламашна дуьхьал къийсам дӀабахьаран, ткъа иштта гражданийн бакъонаш а, маршонаш а Ӏалашъяр кхочушдан хьелаш кхуллу; билгальяьккхинчу къепенехь арахьа экономически зӀенаш тасар кхочушдо; Дагестан Республикин кхочушдаран Ӏедалан керла органаш кхуллу; федеральни законашца а, Дагестан Республикин законашца а, ткъа иштта Дагестан Республикин цӀарах бинчу бартбаршца а, чӀагӀамашца а хила ма-деззара кхийолу бакъонаш а кхочушйо. Дагестан Республикин Правительствон дар-лелоран къепе билгалайоккху Дагестан Республикин законо.","88. Дагъистан Республикала Правительстволи: 1) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис гьаладихьахъес багьандан, Дагъистан Республикала бюджетла, Дагъистан Республикала социальный баркьудила-экономикала шайчиб гьалабяхӀ башахънила программабала проектуни далкьаахъурли, Дагъистан Республикала Халаллис гьаладирхьути сари; 2) Дагъистан Республикала бюджет таманбарахъести тяхӀурти далдурцути сари ва ил таманбарнила хӀекълизибси отчет ва, Дагъистан Республикала социальный баркьудила-экономикала шайчиб гьалабяхӀ башахънила программаби тамандарнила хӀекълизирти отчетуни Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис гьаладихьахъес багьандан, Дагъистан Республикала Халаллис гьаладирхьути сари; 3) Дагъистан Республикала экономикала ва социальный баркьудила-культурала шайчиб гьалабяхӀ башахъухӀели, пачалихъла политика бетерхахъести шуртӀри гӀердурцути сари; гӀилму, багьуди, культура гьаладяхӀ дашахъести, тӀабигӀятла сурсатуни манпагӀятдешличил пайдаладирести ва илди вайнукьябази датахъести тяхӀурти далдурцути сари; 4) законничи барили, республикала лебдешлис гъуни чебиахъуси саби ва ил пайдалабирнила хӀекълизирти хӀукмурти дурайсути сари, илкьяйдали Федерацияла законничи ва Россияла Федерацияла нормативла правола цархӀилти актаначи барили, Дагъистан Республикала ихтиярлизи бедибси Федерацияла лебдешлис гъуни чебиахъуси саби ва ил пайдалабируси саби; 5) жамигӀятла низам-кьяйда далтагьнила ва таксирчидешличи къаршиси дяви бузахънила, илкьяйдали адамтала ихтиярти ва азаддешуни далтагьнила аги-кьяйда къулайдиахъести тяхӀурти далдурцути сари; 6) кадизахъурли лерти низам-кьяйдаличил дурала улкначил экономикала шайчирти бархбасуни дузахъути сари; 7) Дагъистан Республикала хӀукуматла цархӀилти исполнительный органти алкӀахъути сари; 8) Федерацияла законтачи ва Дагъистан Республикала законтачи барили, илкьяйдали Дагъистан Республикала шайзирад дигъунти вягӀдуртачи ва кьабулдарибти хӀукмуртачи барили, вакилдешла цархӀилти къуллукъуни тамандирути сари.","88. Дагъыстан Республиканы Гьукуматы: 1) Дагъыстан Республиканы Башчысына, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына таклиф этмек учун Дагъыстан Республиканы бюджетини проектин, социал-экономика оьсюв программасын гьазирлей ва къура; 2) Дагъыстан Республиканы бюджети толагъанлыкъны тергей ва ону яшавгъа чыгъагъаны гьакъда, Дагъыстан Республиканы социал-экономика программасыны оьсювю гьакъда Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйынына гьисап беривлер гьазир эте; 3) Дагъыстан Республиканы социал-экономика ва культура оьсювюню пачалыкъ программасын юрютювню таъмин эте; илмуну, билим беривню культураны, табии маддаланы асувлу къолламакъны чараларын яшавгъа чыгъара; 4) законгъа гёре республика есликге ёлбашчылыкъ эте ва ону тийишли даражада къоллай, олай да федерал законлар ва Россия Федерацияны башгъа ихтиярлыкъ норма актлары булан Дагъыстан Республикагъа берилген есликлени къоллавну гьайын эте; 5) жинаятчылыкъгъа къаршы ва жамият низамны сакълавгъа бакъдырылгъан чараланы яшавгъа чыгъара, олай да ватандашланы ихтиярларын ва эркинлигин таъмин эте; 6) токъташдырылгъан низамда тыш экономика байлавлукъланы яшавгъа чыгъара; 7) Дагъыстан Республиканы исполнительный гьакимлигини башгъа къурумларын къура; 8) федерал законлар ва Дагъыстан Республиканы законлары булан башгъа ихтиярлыкъ борчланы да кюте, олай да Дагъыстан Республика этген дыгъарланы ва разилешивлени яшавгъа чыгъара; Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны низам чалышыву Дагъыстан Республиканы закону булан белгилене.","88. Дагъусттан Республикалул ХӀукумат: 1) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисралщаллагу дурну, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал хьхьичӀ дишайссар Дагъусттан Республикалул республикан бюджетрал проект, Дагъусттан Республикалул социал-экономикийсса хьхьичӀуннай шаврил программа; 2) Дагъусттан Республикалул республикан бюджет биттур бансса дузалшин дайссар, му биттур буллалаврил хӀакъиравусса отчет, Дагъусттан Республикалул социал-экономикийсса хьхьичӀуннай шаврил программа биттур дуллалаврил хӀакъиравусса отчетру ми Дагъусттан Республикалул БакӀчинал Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрайн дулуншиврул хӀадур дайссар; 3) Дагъусттан Республикалул экономикалул ва социал-культурийсса хьхьичӀуннай шаврил хӀакимлугърал политика дачин дайссар, элму, дуккаву, культура, тӀабиаттрал луртанну аькьлу буну ишла дансса ва ядансса чаранну иширайн буккан байссар; 4) кьанундалул тӀийкун дузал дайссар республикан давлатрай каялувшин даву ва ганил заллушиву даву, мукунна федерал кьанундалул ва Аьрасатнал Федерациялул ихтиярдал норматив актирдал тӀийкун каялувшин дайссар Дагъусттан Республикалухьхьун каялувшин дан тапшур дурсса федерал давлатрайгу; 5) иширайн буккан байссар жяматравусса низам дуруччаврил ва криминалданущалсса талатаврил чараннугу, мукунна граждантурал ихтиярду ва тархъаншиврутту дузал давугу; 6) ккаккан дурсса кьяйдалий иширайн дуккан дайссар кьатӀаллищалсса экономикий дахӀавуртту; 7) сакин байссар Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал цаймигу органну; 8) иширайн дуккан дайссар федерал кьанундал ва Дагъусттан Республикалул кьанундал, мукунна Дагъусттан Республикалул цӀанияту дурсса икьраллал ва ца мукъуйн бучӀавурттал тӀийкун цаймигу ихтиярду. Дагъусттан Республикалул кьанундалул балжи дайсса Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал давуртту дачин даврил низам.","88. Дагъустан Республикадин Гьукуматди: 1) Дагъустан Республикадин республиканский бюджетдин, Дагъустан Республика социальный, экономикадин жигьетдай вилик тухунин программайрин проектар туькӀуьрда ва абур Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин вилик эцигдайвал, Дагъустан Республикадин Кьилив агакьарда; 2) Дагъустан Республикадин республиканский бюджет кьилиз акъудун таъминарда, чеб Дагъустан Республикадин Кьили Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидив агакьардайвал, гьа бюджет кьилиз акъудунин гьакъиндай гьакъ-гьисаб ва Дагъустан Республика социальный, экономикадин жигьетдай вилик тухунин программаяр кьилиз акъудунин гьакъиндай гьакъ-гьисабар гьазурда; 3) Дагъустан Республика экономикадин ва социальный, культурадин жигьетдай вилик тухунин барадай государстводин политика кьилиз акъудун таъминарда, илим, образование, культура вилик тухунин, тӀебиатдин ресурсар иесивилелди ишлемишунин ва хуьнин жигьетдай серенжемар кьабулда; 4) закондал асаслу яз республикадин хусусият, гьакӀни федеральный закондал ва Россиядин Федерациядин маса нормативный правовой актарал асаслу яз идара авун патал Дагъустан Республикадин ихтиярдиз вуганвай федеральный хусусият идара авунин ва адакай менфят къачунин кӀвалах кьилиз акъудда; 5) общественный къайдаяр хуьнин ва тахсиркарвилерихъ галаз женг чӀутунин жигьетдай, гьакӀни гражданрин ихтиярар ва азадвилер хуьн таъминарунин жигьетдай серенжемар кьилиз акъудда; 6) тайинарнавай къайдада къецепатан экономический алакъаяр кьилиз акъудда; 7) Дагъустан Республикадин исполнительный властдин маса органар тешкилда; 8) федеральный законрал ва Дагъустан Республикадин законрал, гьакӀни Дагъустан Республикадин тӀварунихъай кутӀуннавай договоррал ва икъраррал асаслу яз маса векилвилер кьилиз акъудда. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин кӀвалахдин къайда Дагъустан Республикадин закондалди тайинарда.","88. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы: Дагыстан Республикасынынъ Республикалык бюджетининъ проектин, Дагыстан Республикасынынъ социал-экономикалык оьсуьв программасын Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынына киргистпеге асылландырады эм Дагыстан Республикасынынъ Басына коьрсетеди; Дагыстан Республикасынынъ Республикалык бюджетининъ толувын канагатлайды эм онынъ толувы акында эсап аьзирлейди эм Дагыстан Халк Йыйынына Дагыстан Республикасынынъ Басы ман беруьв уьшин Дагыстан Республикасынынъ социал-экономикалык оьсуьв программасынынъ толувы акында эсаплар аьзирлейди; Дагыстан Республикасынынъ экономикалык эм социал-культуралык оьсуьви бойынша патшалык политикасын оьткериьвди канагатлайды; илмиди, билимди, культурады оьстируьв бойынша шараларды эндиреди; Закон ман келисли болып Республикалык байырлык пан етекшилейди эм распоряжениеди эндиреди, Россия Федерациясынынъ федераллык законы ман эм баскалай нормативлик ыхтыяр актлар ман келисли болып Дагыстан Республикасына етекшилик этуьвге берилген федераллык байырлык пан етекшилейди; Ямагат йорыкты саклав эм кыянатшылык пан куьресуьв бойынша, солай ок гражданлардынъ ыхтыярын эм эркинлигин кулланувды канагатлав бойынша шараларды эндиреди; Токтастырылган йорыкта экономикалык байланысларды эндиреди; Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы баскалай органларын кеплейди; Федераллык законлары ман эм Дагыстан Республикасынынъ законлары ман, солай ок Дагыстан Республикасы атыннан беркитилинген договорларга эм разыласувларга келисли баскалай полномочиелерди эндиреди; Дагыстан Республикасынынъ Правительство аьрекети Дагыстан Республикасынынъ законы ман белгиленеди.","88. Дагъыъыстан Республикадид ХӀукимиетере: Тешкил гьаъара ва Дагъыстан Республикадид Кьухьнийы лийкьа гьаъара Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа сихъин бадана, Дагъыстан Республикадид экономикадид инкишафад, бюджетед проект; 2) Кьула гыргара ишлег гыъын Дагъыстан Ремпубликадид бюджет ва гьазыр гьаъара гьад бегьем гыъынид програмбыр Дагъыстан Республикадид социал-экономикадид инкишафад, хьаӀали гьабыр сихъин бадана , Дагъыстан Республикадид Кьухьние, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа; 3) Дэвлитдид сиясат кьула йыгын, Дагъыстан Республикикадид социалмедениетдид инкишафад; 4) Кьула гыргара, закондире ягъаӀд кал, кьулы луьздин ва эйлуг гыъын Республикадид хусусиетдид, хъывыр ад Дагъыстан Республикадиде федерал закондыхьван ва мадды норматив правомыд актмыхьван, Россиядид Федерациедид; 5) Кьула гыргара, кьарарбыр ухӀунид бадана, умумиетдид гедишет ва къабагъ хакьын закондис хӀаксиваӀлид, гене ки ухӀун бадана ватанагьалыйишды ихтиярбыр на азадвалдыбыр; 6) Кьула гыргара, лазим йиъид къаидыдихьван, хариджи хӀукиметмыхьванды экономикадид арабыр; 7) тагьин гьаъара мадды. Дагъыстан Республикадид гвалахбыр кьула гыргад тешкилатбыр; 8) арыди гыргара мадды векилвалдыбыр, Россиядид Федерациедид не Дагъыстан Республикадид законмыра ва договормыра на разилыгъмыра ягъаӀд кал, китӀир ад Дагъыстан Республикадид дурухла. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед ишлег выгъынид къайдакъанун эгъетӀир ад йиъи Дагъыстан Республикадид закондире.","88. Дагъустан Республикайин Гьюкуматди: 1) Дагъустан Республикайин республиканский бюджетдин проектар, Дагъустан Республика яшайиш ва экономика жигьетнаан артмиш хьпан программийир, Дагъустан Республикайин республиканский бюджет тартиб апӀуру ва Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейиъ гьял апӀуб метлебниинди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъна тувру; 2) Дагъустан Республикайин республиканский бюджет тамам апӀувал тямин апӀуру ва думу тамам апӀбан гьякьнаан отчет гьязур апӀуру ва Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири тувбан бадали Дагъустан Республика яшайиш ва экономика жигьетнаан артмиш хьпан программийир тамам апӀбаан гьякьнаан отчетар тувру; 3) Дагъустан Республика экономика, яшайиш ва культура жигьетнаан артмиш апӀбаан вуйи государствойин политика гъабхувал тямин апӀуру; илим, образование, культура артмиш апӀбаан, табиаьтдин дакьатар мянфяаьтлуди ишлетмиш апӀбаан ва уьрхбаан государствойин политика гъабхувал тямин апӀуру; 4) гьюкмиз (къанундиз) асас духьну республикайин хусусиятдиз, хъа гъацира Дагъустан Республикайихъна идара апӀуз кӀури тувнайи федеральный хусусиятдиз идара апӀуру ва табшуругъар тувру, Урусатдин Федерацияйин федеральный гьюкмиз ва жюрбежюр жара нормативный ихтиярарин къарарариз асас вуди; 5) жямяаьтлугъ къайда уьбхбаан ва тахсиркарвалихъди женг гъабхуваан, хъа гъацира ватандашарин ихтиярар ва азадвалар уьрхювал тямин апӀбаан уьлчйир кьабул апӀуру; 6) улупнайи къайдайиз асас вуди чӀат терефнаан экономикайин аьлакъйир кӀули гъахуру; 7) Дагъустан Республикайин гьюкмар кӀулиз адагъру жара органар дюзмиш апӀуру; 8) федеральный гьюкмариз ва Дагъустан Республикайин гьюкмариз асас духьну, хъа гъацира дагъустан Республикайин ччвурнахъан гъийитӀу йикьрариз ва къарарариз асас духьну жара жюрейин вазифйир кӀули гъахуру. Дагъустан Республикайин Гьюкуматди апӀру ляхнин къайда республикайин къанундинди улупуру.","88. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын: Дагъыстан РеспубликӀайни республикӀайни бюдджетин проектбы, Дагъыстан РеспубликӀайни иджтимааи-игтисаади инкишафын програмбы гъаззираъа, ва Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа хъелесва, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъусхъа гьихьараъа; Дагъыстан РеспубликӀайна республикӀайна бюджет джигайлхъа гьийхьаравъий таӀьмин гъаъа ва Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа хъелесва, бюджет джигайлхъа гьивхьаравъийни гьакӀеедын ва Дагъыстан РеспубликӀайн иджтимаи-игтисади инкишафни програмын джигайлхъа гьивхьаравъийни гьакӀеедын гъыӀсаббы гъаззираъа; Дагъыстан РеспубликӀайни игтисаади ва иджтимааи-маӀдаӀний инкишафыс хьетӀан девлетин сиясат ыккий таӀьмин гъаъа; ыӀлим, хъаӀдхъий, маӀдаӀнийят инкишаф гъаъас, табийьатни сарватбышке къулайка истифаада гъаъас ва йиджбы къорамышаъас тадбирбы къедже. Кьаануныс сикӀы республикӀайн мулкиййет идаара гъаъа ва чис раӀгьбаӀрийваала гъаъа ва гьамыд федерал кьаануныс ва Россие Федерациейни нормативыс хъодкуда хъооӀни гъуӀкьукьни кьарарбышыс сикӀы Дагъыстан РеспубликӀайсхъа идаара гъаъасва хъувийн федерал мулкийят идаара гъаъа; Иджтимааийятна саакитийваала къорамышаъасди мее ва джинаайет гъаъанбышын оӀги алишщесди мее ва гьамыд ватандашаршын гъуӀкьукьбыйи азадийваалабы къорамыш гъаъий таӀьмин гъаъасди мее тадбирбы къедже; Чини къайдайка сана къырагъылын игтисаади аӀлаакабы ыккекка; Дагъыстан РеспубликӀайни иджраа гьаакимиййетин медын органбы тешкил гъаъа; федерал кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышыс ва гьамыд Дагъыстан РеспубликӀайни дуюле айтылийн дагаворбышыс ва разиваалабышыс сикӀы медын салаагьыййетбы ыккекка. Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматын иш гьавъийн кьайда Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунын таӀьйин гъаъа."
"89. Председатель Правительства Республики Дагестан: 1) возглавляет Правительство Республики Дагестан; 2) определяет в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральными законами, Конституцией Республики Дагестан, законами Республики Дагестан, указами и иными нормативными правовыми актами Главы Республики Дагестан основные направления деятельности Правительства Республики Дагестан и организует его работу; 3) представляет Главе Республики Дагестан предложения о структуре республиканских органов исполнительной власти; 4) вносит на рассмотрение Главы Республики Дагестан предложения о составе Правительства Республики Дагестан, внесении в него изменений; 5) обеспечивает взаимодействие Правительства Республики Дагестан с другими органами государственной власти, органами исполнительной власти Российской Федерации, ее субъектов и субъектов (административно-территориальных образований) других государств при осуществлении внешнеэкономических связей, а также с органами местного самоуправления; 6) имеет право участия и внеочередного выступления на заседаниях Народного Собрания Республики Дагестан; 7) подписывает постановления и распоряжения Правительства Республики Дагестан; 8) осуществляет иные полномочия в соответствии с Конституцией Российской Федерации, федеральными законами, Конституцией Республики Дагестан и законами Республики Дагестан.","89. Дагъустан Республикин Председателди: 1. кӀили хая Дагъустан Республикин Правительство; 2. тайин акьая Российин Федерацин Конституцихъай, федеральный законрихъай, Дагъустан Республикин Конституцихъай, Дагъустан Республикин Главайин указарихъай, сара нормативный правовой актарихъай фацахилди кӀилин рекъкъер, Дагъустан Республикин Правительствойин кар ва рекъкъер; 3) Дагъустан Республикин Главаproperty ис ицӀая республиканский органрин исполнительный властин структурайрин паттаас представление; 4) Дагъустан Республикин месэла Дагъустан Республикин Правительствойин паттаас, дегишгӀвелар акьуб бадала; 5) Тайин акьая взаимодействие Дагъустан Республикин Правительствойин, государственный властин сара органрихъай, Российин Федерацин исполнительный властин органрихъай, субъектарихъай ва сара хӀукуматарин субъектарихъай внешнеэкономический алакъаяр идара акьа вахтуна, джигайин самоуправлениин органарихъай; 6) ая ихтияр иштарак акьас ва нубат гӀвасти акьайде выступленияр акьас Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин заседанийрил; 7) Дагъустан Республикин Правительствойин Постановленийрин ва распоряженийрин кьулар дуас; 8) кӀили хая сара полномочияр Российин Федерацин Конституцихъай, федеральный законрихъай, Дагъустан Республикин Конституцихъай и Дагъустан Республикин законихъай фацахилди.","89. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателас: 1) Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъе бетӀерлъи гьабула; (ДРялъул Законалъул редакциялда 07.10.2008 сон №45); 2) Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, Дагъистан Республикаялъул законалда, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул указазда ва цогидал нормативиял правовиял актазда рекъон рихьизарула Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул хӀаракатчилъиялъул аслиял нухал ва гӀуцӀула гьелъул хӀалтӀи; 3) Дагъистан Республикаялъул бетӀерасухъе кьола республикаялъул исполнительнияб власталъул органазул гӀуцӀиялъул хӀакъалъулъ предложенияби; (ДРялъул Законалъул редакциялда 12.10.2005 сон №31); 4) Дагъистан Республикаялъул бетӀерас хал гьабизелъун цере лъола Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул гӀуцӀиялъул ва гьелъул хиса-басиял гьариялъул хӀакъалъулъ предложенияби; 5) букӀинабула Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъ пачалихъалъулаб власталъул цогидал органазулгун, Россиялъул Федерациялъул исполнительнияб (тӀубазабиялъулаб) власталъул органазулгун, гьелъул субъектазалгун (административиябгун территориялиял гӀуцӀаби), гьединго бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазулгун къватӀибехунисел бухьенал гӀумруялде рахъинариялъул цадахъ рекъон иш гӀуцӀи, цоцазе кумек гьаби; 6) ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул данделъабазда гӀахьаллъизе ва ирга гьечӀого гьенив кӀалъазе вахъине; 7) Дагъистан Республикаялъул хӀукмабазда, приказазда ва буюрухъазда гъулбасал гьарула; 8) Россиялъул Федерациялъул Конституциялда, федералиял законазда, Дагъистан Республикаялъул Конституциялда ва Дагъистан Республикаялъул законазда рекъон тӀуразарула цогидалги вакиллъаби.","89. Дағыстан Дөвләт шурасынын сәдри Дөвләт шурасына рәһбәрлик едир. (п.1 Дағыстан республикасынын гануну 07.10.2008 N 45) 2) Дағыстан республикасы Конститусија маддәләринин РФ Конститусијасы маддәләри илә, вә диҝәр һүгуги сәнәдләрин үс-үстә кәлмәсини тәмин едир, Дөвләт шурасынын фәалијјәтинә рәһбәрлик едир. 3) Ресублика иҹра органларынын структуру һагда тәклифләри Дағыстан республикасы башчысына тәгдим едир. (Дағыстан республикасынын гануну 12.10.2005 N 31) 4) Дағыстан дөвләт шурасынын тәркибини республика башчысына тәгдим едир,дәјишиклик һагда тәшшәбүсс ирәли сүрүр. 5) РФ вә онун субјектләринин(әрази-иҹра гурумларынын), иҹра органлары илә гаршылыглы әлагә јарадыр, хариҹи игтисади фәалијјәтиндә һабелә јерли өзүнүидарә етмә гурумалыры илә әлагәләр јарадыр. 6) Дағыстан Халг мәҹлисинин фөвгәладә иҹласларында иштирак етмәк һүгугуна маликдир. 7) Дөвләт шурасынын сәрәнҹамларыны вә гәрарларыны имзалајыр. 8) Дағыстан Конститусијасында мүәјјән едилмиш, республика ганунларына көрә, федерал ганунлара әсасән, РФ Конститусијасына көрә диҝәр сәлаһијјәтләри иҹад едә биләр.","89. Дагестан Республикин Правительствон Председатела: куьйгалла до Дагестан Республикин Правительствона; Россин Федерацин Конституцица, федеральни законашца, Дагестан Республикин Конституцица, Дагестан Республикин законашца, Дагестан Республикин Куьйгалхочун сацамашца а, бакъонийн бараман кхечу акташца а цхьаьнадогӀуш билгалйоху Дагестан Республикин Правительствон коьрта Ӏалашонаш, цуьнан болх вовшахтуху; Дагестан Республикин Куьйгалхочунна довзуьйту кхочушдаран Ӏедалан республикера органийн хӀоттамах лаьцна хетарг; Дагестан Республикин Куьйгалхочунна довзуьйту Дагестан Республикин Правительствон хӀоттамах, цу юккъахь хийцамаш барх лаьцна хетарг; Дагестан Республикин Правительствос пачхьалкхан Ӏедалан кхечу органашца, Россин Федерацин кхочушдаран Ӏедалан органашца, цуьнан субъекташца, арахьа экономически зӀенаш тасар кхочушдеш кхечу пачхьалкхийн субъекташца (административни – мехкан кхолларш), ткъа иштта меттигехь шайн урхалладаран органашца а зӀенаш хилар кхочушдо; Дагестан Республикин Правительствон сацамашна а, омранашна а буха куьг яздан; Россин Федерацин Конституцица, федеральни законашца, Дагестан Республикин Конституцица, Дагестан Республикин законашца цхьаьнадогӀуш кхиййолу бакъонаш а кхочушдо.","89. Дагъистан Республикала Правительствола Председательли: 1) Правительствола бузерилис гъуни чебиахъуси саби; 2) Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи, Дагъистан Республикала Конституцияличи, Дагъистан Республикала законтачи, Дагъистан Республикала Халалла указуначи ва нормативла правола цархӀилти актаначи барили, Дагъистан Республикала Халалли Дагъистан Республикала Правительствола бузерила хьулчилидиубти бяхӀчибизуни белгидирути сари ва илала бузери кьелгӀеббикуси саби; 3) Дагъистан Республикала Халаллис республикала хӀукуматла исполнительный органтала кабизла хӀекьлизирти предложениеби гьаладирхьути сари; 4) Дагъистан Республикала Халаллизи хӀердарахъес багьандан Дагъистан Республикала Правительстволизи кабурхахъути адамтала, илизир алкӀахъути дарсдешунала хӀекьлизирти предложениеби гьаладирхьути сари; 5) Дагъистан Республикала Правительство пачалихъла хӀукуматла цархӀилти органтачил, Россияла Федерацияла хӀукуматла исполнительный органтачил, илала субъектуначил ва цархӀилти пачалихъунала субъектуначил (административный - мер-мусала цалабяхъуначил) экономикала шайчирти бархбасуни дузахъухӀели, илкьяйдали мерличиб чус чули гьуни чебиахънила органтачил ил бузери дурусбиркахьуси саби; 6) Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела заседаниебазир бутӀакьяндеш дирес ва, яргаличи кахӀейзурли, илав гъайухъес ихтияр лебси саби; 7) Дагъистан Республикала Правительствола хӀукмурти ва хъарбаркьуни къулбасдирути сари; 8) Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи, Дагъистан Республикала Конституцияличи ва Дагъистан Республикала законтачи барили, цархӀилти къуллукънуни тамандирути сари.","89. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председатели: 1) Гьукуматны чалышывуна ёлбашчылыкъ эте; 2) Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына, Дагъыстан Республиканы законларына, Дагъыстан Республиканы Башчысыны указларына ва башгъа ихтиярлыкъ норма актларына гёре Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны ишин ва чалышывун къура; 3) Дагъыстан Республиканы Башчысына республика гьакимлик къурумланы къурулушу гьакъында маълумат бере; 4) Дагъыстан Республиканы Башчысы къарасын учун, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны составын бакъдыра, огъар алышыныулар этмекни гьакъында таклифлер бере; 5) Дагъыстан Республиканы Гьукуматы башгъа пачалыкъ гьакимлик къурумлар, Россия Федерацияны исполнительный гьакимлик къуруму, ону субъектлери (администрация-территория къурулувлары), тыш-экономиканы юрютегенде башгъа пачалыкъланы субъектлери булангъы аралыкъланы, олай да оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар булангъы аралыкъланы ёрукълашдыра; 6) Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны генгешлеринде гезиксиз сёйлеме ихтияр бериле; 7) Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны къарарларына, буйрукъларына къол сала; 8) Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Дагъыстан Республиканы Конституциясына ва Дагъыстан Республиканы законларына гёре башгъа ихтиярланы яшавгъа чыгъара.","89. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал: 1) Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал каялувшин дайссар; 2) Аьрасатналь Федерациялул Конституциялул, федерал кьануннал, Дагъусттан Республикалул Конституциялул, Дагъусттан Республикалул кьануннал, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал указирттал ва цайми ихтиярдал норматив актирдал тӀийкун, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал дачин дуллалисса давурттал агьамми ххуллурду балжи байссар; 3) Дагъусттан Республикалул БакӀчинал хьхьичӀ дишайссар биттуршиннарал хӀакимлугърал республикан органнал структуралул хӀакъиравусса жуавртту; 4) Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ххал дигьиншиврул Дагъусттан Республикалул ХӀукуматравун буххантӀиминнал сияхӀрал хӀакъиравусса жуав дайссар; 5) Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал биттуршиннарал хӀакимлугърал органнащалсса, Аьрасатнал Федерациялул паччахӀлугърал хӀакимлугърал цайми органнащалсса, ганил субъектирдащалсса, цайми паччахӀлугъирттал субъектирдащалсса (административ-территориал сакиншиннардащалсса), мукунна кӀанттул цала-хӀукуматрал органнащалсса дахӀавуртту дузал дайссар; 6) Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал батӀавурттаву гьуртту хьун ва миннуй ирглий бакъасса махъ лахьан ихтияр дуссар; 7) Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал хӀукмурдай ва бигардай къулбас дайссар; 8) Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул, федерал кьануннал, Дагъусттан Республикалул Конституциялул ва Дагъусттан Республикалул кьануннал тӀийкун цаймигу цала ихтиярду иширайн дуккан дайссар.","89. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателди: 1) Гьукуматдин кӀвалахдиз регьбервал гуда; 2) Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал, Дагъустан Республикадин законрал, Дагъустан Республикадин Кьилин указрал ва маса нормативный правовой актарал асаслу яз Дагъустан Республикадин Гьукуматдин кӀвалахдин дибдин рекьер тайинарда ва адан кӀвалах тешкилда; 3) Дагъустан Республикадин Кьилив республикадин исполнительный властдин органрин къурулушдин гьакъиндай теклифар агакьарда; 4) Дагъустан Республикадин Кьил килигун патал Дагъустан Республикадин Гьукуматдин составдин, адак дегишвилер кухтунин гьакъиндай теклифар адан вилик эцигда; 5) Дагъустан Республикадин Гьукуматди государстводин властдин маса органрихъ галаз, Россиядин Федерациядин, адан субъектрин ва, къецепатан экономический алакъаяр хуьдайла, маса государствойрин субъектрин (административно-территориальный тешкилатрин) исполнительный властдин органрихъ галаз, гьакӀни чкадин самоуправлениядин органрихъ галаз санал кӀвалахун таъминарда; 6) адаз Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин заседанийра иштиракдай ва нубатдилай къецяй рахадай ихтияр ава; 7) Дагъустан Республикадин къараррал ва тапшуругърал къулар чӀугвада; 8) Россиядин Федерациядин Конституциядал, федеральный законрал, Дагъустан Республикадин Конституциядал ва Дагъустан Республикадин законрал асаслу яз маса векилвилер кьилиз акъудда.","89. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосын етекшилейди; Россия Федерациясынынъ Конституциясы ман, федераллык законлары ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман, Дагыстан Республикасынынъ законлары ман, Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ Указлары эм баскалай нормативли ыхтыярлы актлары ман келисли болып Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ аьрекетининъ асыл йоьнелислерин белгилейди эм онынъ куллыгын уйгынлайды; Дагыстан Республикасынынъ Басына толтырувшы властининъ Республикалык органларынынъ курылысы акында маслагат киргистеди; Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ составы акында, ога туьрленислер киргистуьв акында Дагыстан Республикасынынъ Басына карамага маслагат киргистеди; Дагыстан Республикасынынъ Правительствосын патшалык властининъ баска органлары ман, Россия Федерациясынынъ толтырувшы властининъ органлары ман, онынъ субъектлери эм баскалай патшалыклары ман тыскы экономикалык байланыслар, солай ок ерли оьз-оьзине етекшилик этетаган (административлик-территориялык туьзилислер) субъектлери мен биргелесип аьрекет этуьвди канагатлайды; Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ кезексиз йыйынларында ортакшылык этпеге эм шыгып соьйлемеге ыхтыярлы болады; Дагыстан Республикасынынъ токтасларына эм распоряжениесине кол салады; Россия Федерациясынынъ Конституциясы, Федераллык законлар ман, Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы ман эм Дагыстан Республикасынынъ законлары ман келисли болып баскалай полномочиеди эндиреди;","89. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриере: Кьула выгыргара регьбервалды ХӀукимиетед гвалахмыд; Тагъин гъаъара, Россиядид Федерациедид Конституциедире, Федерал законмыра, Дагъыстан Республикадид Конституциедире, Дагъыстан Республикадид законмыра, ферманмыра ва мадды норматив правомыд актмыра ягъаӀд кал, эн хьура гидбыйды Дагъыстан. Ремпубликадид ХӀукимиетед гвалахмыд джегьетбыр, ва кьулу лузур рыкъаӀ ахара гьад гвалахбыр; 3) Дагъыстан республикадид Кьухьнийы ливкьа ваъара структура Республикадид тешкилатмыд закон кьула выгыргад хӀукумдид; (ДР законмыд ред. 12. 05. 2005 № 31) 4) Дагъыстан Республикадид Кьухьнийыхьван мыслахӀат ваъара Дагъыстан Республикадид составад бадана ва гьади дегишвалды выгыргасды къайдыдид бадана; 5) Тагъин гъаъара сытӀана гьаъад гвалахмыд арабыр, Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид ХӀукумдид тешкилатмыд, Россиядид Федерациедид гвалахбыр кьула гыргад тешкилатмыхьван, гьадид субъектмыхьван ва хариджи вилаетмыд субъектмыхьван, кьула гыргад гедене хариджи экономикамыхьванды арабыр, ва Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатмыхьван; 6) Ихтияр а иштрак гъаъас ва нубатсызна гаф гьухьус Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласа; 7) Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед постановлениебыр на распоряжениебыр кьул диъир тесдикь гьаъара; 8) Кьула гыргара мадды векилвалдыбыр Россиядид Федерациедид Конституциедире, Федерал законмыра, Дагъыстан республикадид Конституциедире ва Дагъыстан Республикадид законмыра ягъаӀд кал.","89. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин председатели: 1) Гьюкуматдин ляхниз регьбервал тувру; 2) Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федеральный гьюкмариз (къанунариз), Дагъустан Республикайин Конституцияйиз, Дагъустан Республикайин гьюкмариз (къанунариз) ва Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин указариз ва жюрбежюр жара нормативный ихтиярарин къарарариз асас духьну Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин ляхнин асас терефар улупуру ва дидин ляхин тешкил апӀуру; 3) Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз къарарар кӀулиз адагъру органарин къурулушдин гьякьнаан вуйи теклифар тувру; 4) Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири гьял апӀбан бадали Гьюкуматдин кьадарнан гьякьнаан, дидиъ дигишӀвалар тӀаъбан гьякьнаан теклифар дивру; 5) Дагъустан Республикайин Гьюкуматди республикайин государствойин гьюкмин ва идара апӀбан жара органарихъди, Урусатдин Федерацияйин кьарарар кӀулиз адагъру гьюкмин, дидин субъектарин, жара государствйирин субъектарин (административно-территориальный образованийирин) органарихъди, харижи уьлкйирихъди аьлакъа уьбхювал тямин апӀуру; 6) Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин заседанийириъ иштирак хьуз ва нубатнаъ дарди улхуз ихтияр а; 7) Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин кьарарариин ва табшуругъариин къулар зигуру; 8) Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федеральный гьюкмариз (къанунариз), Дагъустан Республикайин Конституцияйиз, Дагъустан Республикайин гьюкмариз (къанунариз) асас духьну жара ихтиярар кӀули гъахуру.","89. Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматни Садрее: Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматыс хаӀбваала гъаъа; Россие Федерациейни Конституциейс, федерал кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни фаӀрманбы ва менни нормативыс хъодкуда хъооӀни гъуӀкьукьни кьарарбышыс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматни иш гьавъийн аӀсас истигааматбы таӀъйин гьаъа ва манчына иш тешкил гьаъа; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъус республикӀайн иджраа гьаакимиййетин органбы наӀхуӀд къурмуш гьаъасди гъаӀкӀее теклифбы гъеле; Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъусхъа, улеке алгъаъасва, Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматни таркибни гьакӀеедын теклифбы, джаа гьаъийн бадал гьаъийбы гьихьараъа; Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматын девлет гьаакимиййетни менни органбышка сана, Россие Федерациейни иджраа гьаакимиййетни органбышка сана, къырагъылын игтисади аӀлаакьабы гьивадженкъаӀ, манчыни субъектбышка ва менни оӀлкабышди субъектбышка сана (торпахбышда инзибати садибваала), ва гьамыд джигабышее джо джаб джо идаара гьаъани органбышка сана санад гьаракат гьаъий таӀъмин гьаъа; Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни иджласбышее иштирак гьаъас ва нубат гозет гьидяъы джуваб эгьес гъуӀкьукь вобна; Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматни кьарарбышылхъа ва амрбышылхъа къол цӀыцӀаӀъа; Россие Федерациейни КонституцӀиейс, федерал кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни КонституцӀиейс, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышыс сикӀы, медын салаагьуййетбы ыккекка."
"90. Правительство Республики Дагестан издает постановления и распоряжения, контролирует их исполнение. Постановления и распоряжения Правительства Республики Дагестан не могут противоречить Конституции Российской Федерации, федеральным законам, указам Президента Российской Федерации, постановлениям Правительства Российской Федерации, Конституции Республики Дагестан, законам Республики Дагестан и указам Главы Республики Дагестан. Постановления и распоряжения Правительства Республики Дагестан, принятые в пределах его полномочий, обязательны к исполнению в Республике Дагестан.","90. Дагъустан Республикин Правительствойи аттихъая постановленияр ва распоряженияр гуьр кӀили файшуб гуьзчигӀвел акьая. Дагъустан Республикин постановленияр ва распоряженияр Дагъустан Республикин Правительствойин, Российин Федерацин Конституцис, федеральный законрис, Российин Федерацин Президентин указарис, Российин Федерацин Правительствоойин постановленийрис, Дагъустан Республикин Конституцис, Дагъустан Республикин законрис, Дагъустан Республикин Главайин указарис акси хьуб лазим дава, Дагъустан Республикин Правительствойин постановленияр ва распоряженияр, уьчин полномочийрин серхӀяти ай, Дагъустан Республикин мажбуран кӀили файшуб.","90. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъ рахъула хӀукмаби, приказал ва буюрухъал, гьел тӀуразариялда хадуб хъаравуллъи букӀинабула. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул хӀукмаби, Россиялъул Федерациялъул Конституциялде, федералиял законазе, Россиялъул Федерациялъул Президентасул указазде, Россиялъул Федерациялъул ХӀукуматалъул хӀукмабазде, Дагъистан Республикаялъул Конституциялде, Дагъистан Республикаялъул законазде ва Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул указазде данде чӀараллъун, данде кколареллъун рукӀине бегьуларо. Гьелъул вакиллъабазул гӀорхъабазда къабул гьарурал, Дагъистан Республикаялъул хӀукмаби ва буюрухъал Дагъистан Республикаялда тӀуразаризе тӀадаб букӀуна.","90. Дағыстан дөвләт шурасы гәрарлар вә сәрәнҹамлар верир, онларын иҹрасыны тәнзимләјир. Дөвләт шурасынын гәрарлары вә сәрәнҹамлары РФ Конститусијасына, федерал ганунлара, РФ Президентинин гәрарларына. РФ Дөвләт шурасынын гәрарларына вә сәрәнчамларына, Дағыстан Республикасынын Конститусијасына, республика ганунларына, республика башчысынын гәрарларына зидд ола билмәз вә Дағыстан әразисиндә һәјата кечирилмәлидир.","90. Дагестан Республикин Правительствос арахоьцу сацамаш а, омранаш а, уьш кхочушдар тергонехь латтадо. Дагестан Республикин Правительствон сацамаш а, омранаш а дуьхьал хила йиш яц Россин Федерацин Конституцина, федеральни законашна, Россин Федерацин Президентан омранашна, Россин Федерацин Правительствон сацамашна, Дагестан Республикин Конституцина, Дагестан Республикин законашна, Дагестан Республикин Правительствос шен бакъонийн дозанашкахь тӀеэцна сацамаш а, омранаш а Дагестан Республикехь кхочушдан дезаш ду.","90. Дагъистан Республикала Правительстволи хӀукмурти ва хъарбаркьуни дурайути сари, илди тамандирниличи хӀеруди бируси саби. Дагъистан Республикала Правительствола хӀукмурти ва хъарбаркьуни Россияла Федерацияла Конституцияличи, Федерацияла законтачи, Россияла Федерацияла Президентла указуначи, Россияла Федерацияла Правительствола хӀукмуртачи, Дагъистан Республикала Конституцияличи, Дагъистан Республикала законтачи ва Дагъистан Республикала Халалла указуначи далхӀейкибтили диахъес асубируси ахӀен. Сунес чедаахъибти вакилдешла ихтияртала дазулизибад дурахӀебухъи кьабулдарибти Дагъистан Республикала Правительствола хӀукмурти ва хъарбаркьуни Дагъистан Республикализир чебли биахъубли тамандирес гӀягӀнити сари.","90. Дагъыстан Республиканы Гьукуматы къарарлар ва буйрукълар чыгъара, оланы яшавгъа чыгъарывун тергей. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны къарарлары ва буйрукълары Россия Федерацияны Конституциясына, федерал законлагъа, Россия Федерацияны Президентини указларына, Россия Федерацияны Гьукуматыны къарарларына, Дагъыстан Республиканы Конституциясына, Дагъыстан Республиканы законларына, Дагъыстан Республиканы Башчысыны указларына къаршы чыкъма ярамай. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны ихтиярлыгъында къабул этилген къарарланы ва буйрукъланы, Дагъыстан Республикада яшавгъа чыгъармакъ борч.","90. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал хӀукмурду ва бигарду бищайссар, гай биттур баврил ялув бацӀаву дайссар. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал хӀукмурду ва бигарду Аьрасатнал Конституциялийн, федерал кьануннайн, Аьрасатнал Федерациялул Президентнал указирттайн, Аьрасатнал Федерациялул ХӀукуматрал хӀукмурдайн, Дагъусттан Республикалул Конституциялийн, Дагъусттан Республикалул кьануннайн ва Дагъусттан Республикалул БакӀчинал указирттайн къарщи буклакисса бикӀан къабюхъайссар. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал цила ихтиярдал хахливу кьамул бувсса хӀукмурду ва бигарду Дагъусттан Республикалий чара бакъа биттур баван аьркинссар.","90. Дагъустан Республикадин Гьукуматди къарарар ва тапшуругъар акъудда, абур кьилиз акъудунал гуьзчивалда. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин къарарар ва тапшуругъар Россиядин Федерациядин Конституциядиз, федеральный законриз, Россиядин Федерациядин Президентдин указриз, Россиядин Федерациядин Гьукуматдин къарарриз, Дагъустан Республикадин Конституциядиз, Дагъустан Республикадин законриз ва Дагъустан Республикадин Кьилин указриз акси атун лазим туш. Дагъустан Республикадин Гьукуматди вичин векилвилерин сергьятра аваз кьабулнавай къарарар ва тапшуругъар Дагъустан Республикада мажбуридаказ кьилиз акъудун лазим я.","90. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы токтаслар эм распоряжение шыгарады, олардынъ толувын тергейди. Дагыстан Республикасынынъ токтасы эм распоряжениеси Россия Федерациясынынъ Конституциясына, федераллык законларга, Россия Федерациясынынъ Указларына, Россия Федерациясынынъ Правительствосынынъ токтасларына, Дагыстан Республикасынынъ законларына эм Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ Указларына карсы болмага болмайды. Онынъ полномочиесининъ межесинде кабыл этилинген Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ токтаслары эм распоряжениелери Дагыстан Республикасында толтырылмага борышлы.","90. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетере игьиере постановлениебыр на распоряжениебыр, макъыет вуруъура гьамыд кьула йыгыны. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед постановлениебыр на распоряжениебыр муьмкин адиш хӀакси йикис Россиядид Федерациедид Конституциедис, Федерал законмыс, Россиядид Президентед ферманмыс, Россиядид Федерациедид ХӀукимиетед постановлениемыс, Дагъыстан Республикадид Конституциедис, Дагъыстан Республикадид законмыс ва Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды ферманмыс. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед постановлениебыр на распоряжениебыр, кьабыл гьыгъыр ад джу гьад векилвалдымыд сархӀатмыла гьаъ аӀгъджаӀчӀур, кьула гыргас маджбыр диъи сиъин Дагъыстанди.","90. Дагъустан Республикайин Гьюкуматди кьарарар ва табшуругъар адагъуру, гъадрар тамам апӀбан зиин гюзчивал гъабхуру. Дагъустан Республикайин Гьюкуматди адагъу кьарарар ва табшуругъар Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз, федеральный гьюкмариз (къанунариз), Урусатдин Федерацияйин Президентдин указариз, Урусатдин Федерацияйин Гьюкуматдин кьарарариз, Дагъустан Республикайин Конституцияйиз, Дагъустан Республикайин гьюкмариз (къанунариз) ва Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин указариз аьксидар духьну ккундар. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин кьарарар ва табшуругъар, чаз тувнайи ихтиярарин уьлчмейиинди дюзмиш дапӀнайидар вуш, Дагъустан Республикайъ тамам апӀувал чарасуз ву.","90. Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматын кьарарбы ва амрбы хъыгъаъа, манбы джигайлхъа гьихьар гьаъийс назаарат гьаъа. Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматын кьарарбы ва амрбы Россие Федерациейни Конституциейс, федерал кьаанунбышыс, Россие Федерациейни Президентни фаӀрманбышыс, Россие Федерациейни ГъоӀкууматни кьарарбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбышыс, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни фаӀрманбышыс хъодкуда хъооӀнбы дехьес мумкум дешда. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын, чини салаагьыййетни даирее гьувийн кьарарбы ва амрбы, Дагъыстан РеспубликӀайл джуваб дена джигайлхъа гьихьар гьаъас ыккан."
"91. Правительство Республики Дагестан, Председатель Правительства Республики Дагестан или член Правительства Республики Дагестан могут подать в отставку. Отставка Председателя Правительства Республики Дагестан принимается или отклоняется Главой Республики Дагестан. Отставка Председателя Правительства Республики Дагестан влечет отставку всего Правительства Республики Дагестан. Часть третья исключена. - Закон Республики Дагестан от 07.10.2008 N 45. Глава Республики Дагестан может принять решение об отставке Правительства Республики Дагестан или члена Правительства Республики Дагестан. Народное Собрание Республики Дагестан может выразить недоверие Председателю Правительства Республики Дагестан в порядке, установленном законом. После выражения Народным Собранием Республики Дагестан недоверия Председателю Правительства Республики Дагестан Глава Республики Дагестан вправе объявить об отставке Правительства Республики Дагестан либо не согласиться с решением Народного Собрания Республики Дагестан. В случае, если Народное Собрание Республики Дагестан в течение трех месяцев повторно выразит недоверие Председателю Правительства Республики Дагестан, Глава Республики Дагестан объявляет об отставке Правительства Республики Дагестан. В случае отставки или сложения полномочий Правительство Республики Дагестан по поручению Главы Республики Дагестан продолжает выполнять свои функции до сформирования нового Правительства Республики Дагестан.","91. Дагъустан Республикин Правительство, Дагъустан Республикин Правительствойин Председатель ва Дагъустан Республикин Правительствойин член отставкис гӀвас ихтияр ая. Дагъустан Республикин Правительствойин Председателдин отставка кьабул акьая ва акьадава Дагъустан Республикин Главайи. Дагъустан Республикин Председателдин отставка вари Дагъустан Республикин Правительство отставкис шуб эй хӀисаб акьая. Хьибудпу часть гӀаттихъиная Дагъустан Республикин Закон № 45 от 07.10.2008 г. Дагъустан Республикин Главайифас хьая кьарар кьабул акьас Дагъустан Республикин Правительство ва гин член отставкис гьатайде. Дагъустан Республикин Халкьдин Собраниерис хьая наразигӀвел акьас Дагъустан Республикин Председателдис закони агвар акьунде къайдайи. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрани эхӀтибарсузгӀвел агвар акьугуналас хаб Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин Председателдис Дагъустан Республикин Главаproperty ая ихтияр магӀлум акьас Дагъустан Республикин Правительство отставка акьас, яра разигӀвел дайцӀас Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание Ӏу вазалан арайи Ӏудпу сефера наразигӀвел агвар акьучи Дагъустан Республикин Халкьдин Соббранин Председателдис, Дагъустан Республикин Глава магӀлумат акьая Дагъустан Республикин Правительство отставкис гьатубахъас. Эгера Дагъустан Республикин Правительствойин полномочияр куьтяхӀ хьунайчи, ярра отставкис шунайчи ги уьчин функцияр тамамар акьасе Дагъустан Республикин цӀейе Правительство тешкил акьасти.","91. Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председатель, ялъуни Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул член отставкаялде ине бегьула. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасе отставкаялде ине изну кьеялъул, ялъуни гьелъие инкар гьабиялъул суал тӀубазабула Дагъистан Республикаялъул бетӀерас. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председатель отставкаялде иналъ рачуна Дагъистан Республикаялъул тӀолабго ХӀукумат отставкаялде иналде. (ДРялъул Законалъ лъабабилеб бутӀа гьоркьоса бахъана 07.10.2008 сон №45). Дагъистан Республикаялъул бетӀерас, Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат, яги Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул член отставкаялде иналъул хӀакъалъулъ хӀукму къабул гьабизе бегьула. (ДРялъул Законалъ гьоркьобе бачана 04.04.2006 сон № 21, ДРялъул Законалъул редакциялда 07.10.2008 сон №45). Законалъ чӀезабураб низамалда, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалда божиллъи гьечӀолъи загьир гьабизе бегьула. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасде, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Сораниялъ божиллъи, гьабичӀелдаса хадуб Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул ихтияр букӀуна Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат отставкаялде битӀиялъул хӀакъалъулъ лъазабизе, яги Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул хӀукмуялда разилъунгутӀизе. Лъабго моцӀалъул болжалалда Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ нахъеги такрар гьабун Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул Председателасда божилъи гьабичӀони, Дагъистан Республикаялъул бетӀерас лъазабула Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат отставкаялде анилан. Нагагьлъун Дагъистан Республикаялъул ХӀукумат отставкаялде ани, ялъуни гьелъ жиндирго вакиллъаби гӀодор лъунани, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул тӀадкъаялда рекъон Дагъистан Республикаялъул цӀияб ХӀукумат гӀуцӀизегӀан гьеб жиндирго хӀалтӀуда чӀола.","91. Дөвләт шурасы вә онун сәдри, ја онун үзвү истефа вермәк һүгугуна маликдир. Истефаны республика башчысы гәбул едә вә етмәјә биләр. Дөвләт шурасынын сәдринин истефасы бүтүн шуранын истефасы демәкдир. (3 һиссә чыхарылыб Дағыстан республика) сынын гануну 07.10.2008 N 45).","91. Дагестан Республикин Правительствон, Дагестан Республикин Правительствон Председателан я Дагестан Республикин Правительствон декъашхочун бакъо ю отставке ваха. Дагестан Республикин Правительствон Председателан отставке вахар Дагестан Республикин Куьйгалхочо тӀеэца я тӀе ца эца тарло. Дагестан Республикин Правительствон Председатель отставке вахча, Дагестан Республикин Правительство ерриге отставке йоьду. КхоалӀга дакъа дӀадаьккхина. – 07.10.2008 № 45 Дагестан Республикин Закон. Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Дагестан Республикин Правительство я Дагестан Республикин Правительствон декъашхо отставке вахийтарх сацам тӀеэца. Дагестан Республикин Халкъан Гуламан бакъо ю законо билгальяьккхинчу къепенехь Дагестан Республикин Правительствон Председателе цунах цатешар дӀакхайкхо. Дагестан Республикин Халкъан Гуламо Дагестан Республикин Правительствон Председателе цунах цатешар дӀакхайкхиначул тӀаьхьа Дагестан Республикин Куьйгалхочун бакъо ю Дагестан Республикин Правительство отставке яхийтар дӀакхайкхо я Дагестан Республикин Халкъан Гуламан сацамна реза ца хила. Нагахь санна Дагестан Республикин Халкъан Гуламо кхо бутт хан дӀаялале юха а Дагестан Республикин Правительствон Председательх цатешар дӀакхайкхадахь, Дагестан Республикин Куьйгалхочо дӀакхайкхадо Дагестан Республикин Правительство отставке яхийтарх лаьцна. Отставке яхийтина я бакъонаш охьаехкина хьал хӀоьттича, Дагестан Республикин Правительствос Дагестан Республикин Куьйгалхочо тӀедилларца шен болх кхочушбар дӀахьо Дагестан Республикин керла Правительство кхоллалц.","91. Дагъистан Республикала Правительство, Дагъистан Республикала Правительствола Председатель яра Дагъистан Республикала Правительствола член хӀянчиличибад убкабацӀес асубируси саби. Дагъистан Республикала Правительствола Председательли сай къуллукъличивад увкайцӀиниличила багъахъурхӀели, Дагъистан Республикала Халалли ил баркьуди кьабулбируси саби яра кьабулхӀебарили балтуси саби. Дагъистан Республикала Правительствола Председатель сунела къуллукъличивад увкацӀалли, Дагъистан Республикала арагӀеб Правительствора хӀянчиличибад убкабицӀуси саби. Дагъистан Республикала Правительствола членни сай хӀянчиличивад увкайцӀиниличила багъахъурхӀели, Дагъистан Республикала Правительствола Председательли гьалабихьни хӀясибли, Дагъистан Республикала Халалли ил баркьудиличи сунела кьабулдеш балахъуси саби яра кьабулагардеш балахъуси саби. Дагъистан Республикала Халаллис Дагъистан Республикала Правительство хӀянчиличибад убкабацӀахъес ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Халкьла Собраниелис, законни кабизахъурси низамличил, Дагъистан Республикала Правительствола Председательличи бирхауди агни багъахъес ихтияр лебси саби. Дагъистан Республикала Халкьла Собраниели Дагъистан Республикала Правительствола Председательличи бирхауди агни багъахъурли гӀергъи Дагъистан Республикала Халаллис Дагъистан Республикала Правительство хӀянчиличибад убкабацӀиниличила багъахъес яра Дагъистан Республикала Халкьла Собраниела хӀукмуличи кьабулхӀейкес ихтияр лебси саби. Эгер Дагъистан Республикала Халкьла Собраниели хӀябал базла гӀергъи Дагъистан Республикала Правительствола Председательличи игьдибар агниличила сагали багъахъалли, Дагъистан Республикала Халалли Дагъистан Республикала Правительство хӀянчиличибад убкабацӀиниличила балахъуси саби. Дагъистан Республикала Правительство хӀянчиличибад убкабацӀили яра сунела вакилдешлизибад азадбухъниличила багъахъалли, Дагъистан Республикала Халалла хъарбаркь хӀясибли, Дагъистан Республикала сагаси Правительство акӀахъайчи ил сунечи хъарти хӀянчи тамандирес даимбируси саби.","91. Дагъыстан Республиканы Гьукуматы, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председатели яда Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны члени отставкагъа барма бола. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателини отставкасын Дагъыстан Республиканы Башчысы къабул эте яда этмей. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателини отставкасы Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны барысын да отставкагъа барма борчлу эте. Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны членини отставкасын, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателини таклифине гёре, Дагъыстан Республиканы Башчысы къабул эте яда этмей. Дагъыстан Республиканы Башчысы Дагъыстан Республиканы Гьукуматын отставкагъа йибермек учун къарар чыгъарма бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателине, закон токъташдырагъан низамда, инамсызлыкъ билдирме бола. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателине инамсызлыкъ билдирген сонг, Дагъыстан Республиканы Башчысыны шо инамсызлыкъны къабул этме яда къабул этмей къойма ихтияры бар. Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны уьч айны ичинде Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны Председателине эки керен инамсызлыкъ билдирсе, Дагъыстан Республиканы Башчысы Дагъыстан Республиканы Гьукуматын отставкагъа йиберме борчлу. Дагъыстан Республиканы Башчысыны тапшурувуна гёре, Дагъыстан Республиканы Гьукуматы отставкагъа гетсе яда къуллугъундан азат этилсе, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны янгы составы къурулгъунча, оьзюню борчларын кютюп тура.","91. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматраща, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнаща ягу Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал вакилнаща цала къуллугъ кьабитан бюхъайссар. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал кьамул дайссар ягу къакьамул дайссар Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал къуллугъ кьабитаву. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнал къуллугъ кьабитарча, Дагъусттан Республикалул щала ХӀукуматралгу къуллугъ кьабитайссар. Шамулчинмур бутӀа букьан бувссар. – Дагъусттан Республикалул 07.10.2008-нийсса кьанун № 45. Дагъусттан Республикалул БакӀчинаща кьамул дан шайссар Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал ягу Дагъусттан Республикалул вакилнал къуллугъ кьабитаву. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисраща кьанундалул тӀисса куццуй баян бан шайссар Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнайн вихшала дакъашиву. Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнайн вихшала дакъашиву баян бувкун, Дагъусттан Республикалул БакӀчинахь ихтияр дуссар я Дагъусттан Республикалул ХӀукумат къуллугърая гьан дан, ягу Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал хӀукмулущал рязи къахьун. Агарда Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал шанма зурул мутталий кӀилчингу Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал Председательнайн вихшала дакъашиву ккаккан барча, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал баян байссар Дагъусттан Республикалул ХӀукумат къуллугъ кьабитан дуллалишиву. Дагъусттан Республикалул ХӀукумат къуллугъ кьабивтун гьарча ягу ихтиярдая махъуннай хьурча, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал тапшур баврийн бувну, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал цӀусса Дагъусттан Республикалул ХӀукумат сакин даннин цила ихтиярду биттур дайссар. 2. Зак. № 119","91. Дагъустан Республикадин Гьукуматдивай, Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдивай ва я Дагъустан Республикадин Гьукуматдин члендивай чпиз отставкадиз физ кӀанзавайди къалуриз жеда. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдин отставка Дагъустан Республикадин Кьили кьабулда ва я тахьайтӀа ада кьабулдач. Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председатель отставкадиз фини Дагъустан Республикадин вири Гьукумат отставкадиз финал гъида. Пуд лагьай пай хкуднава. — Дагъустан Республикадин 2008-йисан 7-октябрдин 45-нумрадин Закон. Дагъустан Республикадин Кьиливай Дагъустан Республикадин Гьукумат ва я Дагъустан Республикадин Гьукуматдин член отставкадиз финин гьакъиндай къарар кьабулиз жеда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидивай закондалди тайинарнавай къайдада Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдиз ихтибар тийизвайди къалуриз жеда. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председателдиз ихтибар тийизвайди къалурайдалай гуьгъуьниз Дагъустан Республикадин Кьилиз Дагъустан Республикадин Гьукумат отставкадиз ракъурзавайдан гьакъиндай малумардай ва я тахьайтӀа Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин къарардихъ галаз рази тежедай ихтияр ава. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди Дагъустан Республикадин Гьукуматдин Председа- 2. Зак. № 120 телдиз ихтибар тийизвайди пуд вацран муддатда мад сеферда къалурай дуьшуьшда Дагъустан Республикадин Кьили Дагъустан Республикадин Гьукумат отставкадиз ракъурунин гьакъиндай малумарда. Отставкадиз фейи ва я векилвилер хивяй акъудай дуьшуьшда Дагъустан Республикадин Гьукуматди Дагъустан Республикадин цӀийи Гьукумат тешкилдалди Дагъустан Республикадин Кьилин тапшуругъдалди вичин везифаяр тамамарун давамарда.","91. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы, Дагыстан Республикасынынъ Правительство председатели яде Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателининъ отставкасы Дагыстан Республикасынынъ Басы ман алынады яде арт салынады. Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателининъ отставкага шыгувы савлай Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ отставкага шыгувын тартады. Уьшинши кесеги тайдырылган. - 45 номерли 2008 йылдынъ 7 октябриндеги Дагыстан Республикасынынъ законы. Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы яде Дагыстан Республикасынынъ Правительство членининъ отставкасы акында карар алмага болады. Закон ман токтастырылган йорыкта Дагыстан Республикасынынъ Правительствосына Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны сенимлик йоклыгын билдирмеге болады. Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателине Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны сенимлик йоклыгын билдиргеннен сонъ Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ отставкасы акында билдирмеге яде Дагыстан Республикасынынъ Йыйынына карары ман разы тувыл экенин билдирмеге ихтыярлы. Эгер дейим Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны уьш ай ишинде Дагыстан Республикасынынъ Правительство Председателине тагы да сенимлик йоклыгын билдирсе, Дагыстан Республикасынынъ Басы Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ отставкасы акында билдиреди. Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ отставкасы яде полномочиесин салув бола калса, Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ тапшырувы бойынша Дагыстан Республикасынынъ янъы правительствосын кеплевге дейим оьзининъ функциясын толтырувды бардырады. 2. Зак. № 123","91. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетес, Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриес я ки Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед уьзвиес ихтияр а дуруъус отставкади. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриед отставка я кьабыл ваъара я хъувургъа хъаваъара Дагъыстан Республикадид Кьухьние. Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед уьзвиед отставка кьабыл ваъара я хъувургъа хъаваъара Дагъыстан Республикадид Кьухьние, Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриере выр ад маӀгьлуматдихьван. Дагъыстан Республикадид Кьухьнийда йикиси кьабыл ваъас кьарар отставкадид Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед. (ДР закондид ред. 04. 04. 2006 № 21) Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласада йикиси выс ихдибарсызвалды Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриес, закондире сихьир ад кьайдыдихьван. Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара выдыла хъуъ ихдибарсызвалды Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриес, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийис ихдияр кьабыл ваъас отставка ваяхуд рази джикис Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад кьарардыхьван. Эгер Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара хьибды вазырды арыди маа хъывыхьуна ихдибарсызвалды Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед Седриес, Дагъыстан Республикадид Кьухьние кьабыл ваъара Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед отставка. 2. Зак. № 121 Эгер отставка кьабыл выъыдыла хъуъ ваяхуд а сихъихьейне полномочиебыр, Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетере, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды тапшырыгъахьван, джуды пеше хъаваъара та ки цӀинды Дагъыстандид Республикадид ХӀукимиет тешкил хъаваъама.","91. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдихьан, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателихьан ясана Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин члендихьан отставкайиз аьрза тувуз шулу. Гьюкуматдин Председателин отставка Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири кьабул апӀуру ясана батӀул апӀуру. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председатель отставкайиз гъягъювали вари Гьюкумат отставкайиз гъягъюз мажбур апӀуру. Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин член отставкайиз гъаувал Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателин теклифниинди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири кьабул ясана батӀул апӀуру. Гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи кьайдайиз асас духьну, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейихьан Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателиин хъугъвал алдрувал мялум апӀуз шулу. Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателилан хъугъвал илдипувал мялум апӀбалан кьяляхъ Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихьан Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин отставка кьабул апӀуз ясана Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи адабгъу кьарариз рази дархьуз шулу. Эгер Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранейи шубуб вазлин муддатнаъ цӀийикӀултӀан Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин Председателилан хъугъвал илдипувал мялум гъапӀиш, Дагъустан Республикайин КӀулиъ айири Дагъустан Республикайин Гьюкумат отставкайиз гъаувал мялум апӀуру. Отставкайиз гъау ясана диди чан вазифйир туву дюшюшдиъ Дагъустан Республикайин Гьюкуматди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин табшуругъназ асас духьну Дагъустан Республикайин цӀийи Гьюкумат цӀийи алапӀайизкьан гагьди чан ляхин давам апӀуру.","91. Дагъыстан РеспубликӀайн ГьоӀкууматын, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрее, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни уӀзвее джона джига хъевлес вааӀхаӀна. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрее джуна джига хъувийни кьабыл гьавъий ва я гьидявыийхъа Дагъыстан РеспубликӀайна ХаӀрна илякка. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрее джуна джига хъувий гыргыни Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын чина джига хъувийс сабаб воохье. Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуссе Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын ва я Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни уӀзвее джона джига хъувийни гьакӀеена кьарар кьабыл гьааъас вааӀхаӀна. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисиссе Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрийлхъа, кьаанунын гиххьийни кьайдайка сана, инам гьидяъий гьагвас аӀхаӀн. Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрийлхъа инам гьидяъий гьагвийле хъийгъа, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъухъа Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын дегье чина джига хъувунава эгьесда гьуӀкьукь вобна, нейыр мана Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни кьараарыка сана резехье деш. Агар, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин хьебни вузани аӀрее мед Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни Садрийлхъа инам гьидяъий гьагвее, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын дегье чина джига хъувунава гыргынкъулхъа гьихьараъан. Агар Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын чина джига хъувее ва я салаагьыййет агвал гьеъээ, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни тапшырыгъыка сана, тезен Дагъыстан РеспубликӀайн ГьоӀкуумат тешкил ихьес мее, чин функсиебы джигайлхъа гьихьар гьаъий мед ыккеккан."
ГЛАВА 7. СУДЕБНАЯ ВЛАСТЬ,7-ПУ ГЛАВА. СУДЕБНЫЙ ВЛАСТЬ,АНКЬАБИЛЕБ БЕТӀЕР. СУДАЛЪУЛАБ ВЛАСТЬ,БӨЛМӘ 7. МӘҺКӘМӘ,7 КОРТА. СУЬДАН ІЕДАЛ,БЕКӀ 7. ХӀУКУМАТЛА СУДАНАЛА КЬЯЛИ,7 БАШ. СУД ГЬАКИМЛИГИ,7-МУР БАКӀ. СУДРАЛ ХӀАКИМЛУГЪ,7-КЬИЛ. СУДДИН ВЛАСТЬ,7-НШИ БАСЫ. СУДЕБНЫЙ ВЛАСТЬ,7 КЬУЛ. СУДДИД ХӀУКУМ,7- ПИ КӀУЛ. СУДДИН ГЬЮКУМ,ФАСИЛ 7. МАІГЬКАМАЙН ГЬААКИМИЙЙЕТ
92. Правосудие в Республике Дагестан осуществляется федеральными судами и судами Республики Дагестан. Судами Республики Дагестан являются Конституционный Суд Республики Дагестан и мировые судьи. Создание чрезвычайных судов не допускается.,92. Дагъустан Республики Ӏадалатлу суд кӀили хая федеральный судари ва Дагъустан Республикин судари. Дагъустан Республикин Судар э Дагъустан Республикин Конституционный Суд ва мировой судьярар. Чрезвычайный судар тешкил акьуб къадагъа э.,92. Дагъистан Республикаялда судалъулаб хӀаракатчилъи тӀубазабула федералиял судаз ва Дагъистан Республикаялъул судаз. Дагъистан Республикаялъул судалъун ккола: Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Суд ва мировиял судьяби. Чрезвычайниял (хехал) судал гӀуцӀизе гьукъараб буго.,"92. Дағыстан Республикасында әдаләтчилик федерал вә республика мәһкәмәләринин иши илә һәјата кечирилир. Дағыстан Республикасында Конститусија мәһкәмәси, барышыг мәһкәмәси вардыр. Фөвгәладә мәһкәмәләрин гурулмасына иҹазә верилмир.","92. Дагестан Республикехь дов хаттар дІахьо федеральни суьдаша а, Дагестан Республикин суьдаша а. Дагестан Республикехь суьдаш ю Дагестан Республикин Конституционни суд а, машаре суьдхой а. Леррина йолу суьдаш кхоллар магош дац.",92. Дагъистан Республикализир адамтала ихтиярти далтаънила хӀянчи Федерацияла суданани ва Дагъистан Республикала суданани дурадуркӀути сари. Дагъистан Республикала суданази халдирути сари Дагъистан Республикала Конституцияла Суд ва маслигӀятла судани. Ибкьти аги-кьяйдализир дузути судани акӀахъес асубируси ахӀен.,92. Дагъыстан Республикада гьакъ дуван федерал судлар ва Дагъыстан Республиканы судлары чыгъара. Дагъыстан Республиканы судлары – Дагъыстан Республиканы Конституция суду ва мировой судьялар. Къыставуллу гьалларда судлар къурма ярамай.,92. Дагъусттан Республикалий аьдлу-диван щаллу байссар федерал судирттал ва Дагъусттан Республикалул судирттал. Дагъусттан Республикалул судруну хъанахъиссар Дагъусттан Республикалул Конституцион Суд ва дакьаврил судру. ЛяличӀийсса судру хӀасул баву дикӀан къабюхъайссар.,92. Дагъустан Республикада суд-дуван федеральный судри ва Дагъустан Республикадин судри кьилиз акъудда. Дагъустан Республикадин судрик Дагъустан Республикадин Конституционный Суд ва мировой судьяр акатзава. Чрезвычайный судар тешкилуниз рехъ гуда.,"92. Дагыстан Республикасында правосудие федераллык судлары ман, Дагыстан Республикасынынъ судлары ман эндириледи. Дагыстан Республикасынынъ Судлары Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судлары ман эм дуньялык судьялары ман боладылар. Аьдетте болмаган судларды туьзуьв йиберилмейди.",92. Дагъыстан республикадид гьакьад суд выгыргара Федерал судмыхьван на Дагъыстан Республикадид судмыхьван. Дагъыстан Республикадид судбыр йиъи Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суд на мыслахӀатдид Судиер. ДархӀалды судбыр тешкил гьаъас ихдиярбыр ад диш.,92. Дагъустан Республикайиъ ихтиярар уьрхювалин диван апӀувал (правосудие) федеральный судари ва Дагъустан Республикайин судди кӀулиз адабгъуру. Дагъустан Республикайиъ судар вуди гъисаб шулу Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суд ва мировой судийир. Чарасуз судар тешкил апӀуз ихтияр адар.,92. Дагъыстан РеспубликІее аІдаалат федерал маІгькамабыше ва Дагъыстан РеспубликІайни маІгькамабыше къорамышаъа. Дагъыстан РеспубликІайн Конституциен МаІгькама ва барышымышааъан маІгькамабы Дагъыстан РеспубликІайн маІгькамабы гьыІсаб эъхье. Телесюгун маІгькамабы тешкил гьаъий кьадагъа воб.
"93. Конституционный Суд Республики Дагестан является судебным органом конституционного контроля, самостоятельно и независимо осуществляющим судебную власть посредством конституционного судопроизводства. Конституционный Суд Республики Дагестан состоит из пяти судей. Конституционный Суд Республики Дагестан по запросам Главы Республики Дагестан, Народного Собрания Республики Дагестан, депутатов Народного Собрания Республики Дагестан, Правительства Республики Дагестан, представительных органов муниципальных образований, глав муниципальных образований, Уполномоченного по правам человека в Республике Дагестан разрешает дела о соответствии Конституции Республики Дагестан: 1) законов Республики Дагестан, нормативных правовых актов Главы Республики Дагестан, Народного Собрания Республики Дагестан, Правительства Республики Дагестан, других органов исполнительной власти Республики Дагестан; 2) не вступивших в силу договоров Республики Дагестан; 3) уставов муниципальных образований, нормативных правовых актов органов местного самоуправления. Конституционный Суд Республики Дагестан по жалобам на нарушение конституционных прав и свобод граждан и по запросам судов проверяет соответствие Конституции Республики Дагестан закона Республики Дагестан, нормативного правового акта Главы Республики Дагестан, Народного Собрания Республики Дагестан, Правительства Республики Дагестан, другого органа исполнительной власти Республики Дагестан, устава муниципального образования, нормативного правового акта органа местного самоуправления, примененного или подлежащего применению в конкретном деле. Конституционный Суд Республики Дагестан по запросам Главы Республики Дагестан, Народного Собрания Республики Дагестан, Правительства Республики Дагестан дает толкование Конституции Республики Дагестан. Часть пятая исключена. - Закон Республики Дагестан от 12.10.2005 N 31. Конституционный Суд Республики Дагестан рассматривает иные дела, если это предусмотрено федеральными конституционными законами, федеральными законами, законами Республики Дагестан. Нормативные правовые акты или их отдельные положения, признанные не соответствующими Конституции Республики Дагестан, утрачивают силу; не соответствующие Конституции Республики Дагестан договоры Республики Дагестан не подлежат введению в действие и применению. Организация и порядок деятельности Конституционного Суда Республики Дагестан определяются законом Республики Дагестан.","93. Дагъустан Республикин Конституционный Суд э конституционный гуьзчигӀвелин судебный орган, кӀилахъди ва сараттилас аслу давай судебный власть кӀили хайде конституционный судопроизводствин кардилди. Конституционный Суд Дагъустан Республикин гӀафу (5) судьяйикас тешкил акьая Дагъустан Республикин Конституционный Суд Дагъустан Республикин Главайин, Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин, Дагъустан Республикан Халкьдин Собранин депутатарин, Дагъустан Республикин Правительствойин, муниципальный образованийрин представительный органарин, муниципальный образованийрин главаирин, Дагъустан Республикин инстандин эхтиярарин рекъкъуьас Уполномоченныййиин хабар гъуджубалди хӀал акьая курар Дагъустан Республикин Конституцисхъай фацахилди; 1) Дагъустан Республикин законарис, Дагъустан Республикин нормативный правовой актарис, Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис, Дагъустан Республикин Правительствойис, Дагъустан Республикин исполнительный властин сара органрис; 2) Дагъустан Республикин кьуватис душунай договорарис; 3) муниципальный образованийрин уставарис, джигайин самоуправлениин правовой нормативный актарис. Дагъустан Республикин Конституционный Суд конституционный эхтиярар ва азадгӀвелар гражданинарин нарушенийрин паттаас шекиятар ахтармиш акьая Дагъустан Республикин Конституцихъаб фацахилди, Дагъустан Республикин законарихъай Дагъустан Республикин Главайин нормативный правовой актарихъай, Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин, Дагъустан Республикин Правительствойин, Дагъустан Республикин исполнительный властин сара органин, муниципальный образованин, уставин джигайин самоуправлениин органин нормативный правовой актарин, ишлемиш акьунде и ишлемиш акьуб лазим иде гьар са тайин тир карди. Дагъустан Республикин Главайин запросилди Дагъустан Республикин Конституционный Судди ицӀая баянар Дагъустан Республикин Конституцис. Дагъустан Республикин Конституционный Суд сара делойрис хутурфая, эгер ге федеральный конституционный законари агьвар акьунайчи федеральный законари, Дагъустан Республикин законари. Нормативный правовой актар, ярра гуьррин кӀилахъ положенияр, Дагъустан Республикин Конституцихъай дафацайде, кьуватиас адархьая, кардик киххьина кандей адава договорар Дагъустан Республикин эгер Дагъустан Республикин Конституционный Суд тешкул акьуб ва кар акьубан къайда Дагъустан Республикар закони тайин акьая.","93. Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Суд ккола, жибго жиндаго чӀун, лъидаго ва сундаго бачӀого судалъулаб власть, конституциялъулаб нухалдалун тӀубазабулеб, конституциялъулаб хъаравуллъиялъул судалъулаб органлъун. Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Суд гӀуцӀула щуго судиясдасан. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатазул, муниципалиял гӀуцӀабазул вакилзабаздасан данде гьарурал органазул, муниципалиял гӀуцӀабазул бутӀрузул, Дагъистан Республикаялда вугев инсанасул ихтиярал цӀунулев Уполномочениясул тӀалабазда рекъон, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъ хал гьабула делабазул Дагъистан Республикаялъул Конституциялде данде ккей-ккунгутӀиялъул: (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон № 19). 1) Дагъистан Республикаялъул законазул, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул, Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул цогидал органазул нормативиял правовиял актазул; (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19). 2) Дагъистан Республикаялъул жеги къуваталде лъугьинчӀел къотӀи-къаязул; (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19). 3) муниципалиял гӀуцӀабазул (МО) уставазул, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазда нормативиял правовиял актазул; (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон №19). Гражданазул конституциялъулал ихтиярал ва эркенлъаби хвезариялда тӀасан гӀарзазда ва судазул тӀалабазда рекъон, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъ хал гьабула бицен гьабулеб делоялда хӀалтӀизабураб, ялъуни хӀалтӀизабизе кколеб закон Дагъистан Республикаялъул Конституциялде, Дагъистан Республикаялъул законалде, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул, Дагъистан Республикаялъул исполнительнияб власталъул цогидаб органалъул, муниципалияб гӀуцӀиялъул уставалъул нормативияб правовияб акт, бакӀалъулаб самоуправлениялъул органалъул нормативияб правовияб акт, законалъ чӀезарурал низамалде, къагӀидабазде данде кколеб бугищали. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон № 19). Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул тӀалабазда рекъон, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъ Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул магӀна-мурад бичӀчӀизабула, гьелъие баян кьола. (ДРялъул Законалъ щуабилеб бутӀа гьоркьоса бахъана 12.10.2005 сон № 31). Федералиял конституциялъулал законазда, Дагъистан Республикаялъул законазда гьел хӀисабалде росун ратани, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъ хал гьабула цогидал делабазулги. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон № 19). Дагъистан Республикаялъул Конституциялде данде кколареллъун рикӀкӀарал нормативиял правовиял актазул, ялъуни гьезул цо-цо рихьизариязул къуват лъугӀула; Дагъистан Республикаялъул Конституциялде данде кколарел Дагъистан Республикаялъул къотӀи-къаял хӀалтӀизаризе ва гьездаса пайда босизе бегьуларо. Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул хӀаракатчилъиялъул гӀуцӀи ва низам чӀезабула законалъ.","93. Дағыстан рсепубликасынын Конститусија мәһкәмәси мүстәгил вә сәрбәст мәһкәмә фәалијјәти кечирән мәһкәмә нәзарәт органыдыр. Конститусија мәһкәмәси беш һакимдән ибарәтдир.Дағыстан Республикасынын Конститусија мәһкәмәси Республика башчысынын, Дағыстан Халг мәҹлисинин, Халг мәҹлиси депутатларынын, Дағыстан Республикасынын назирләр кабинетинин, бәләдијјә нүмајәндәлик органларынын, бәләдијјә башчыларынын, Дағыстан үзрә инсан һүгуглары нүмајәндәсинин хаһиши илә Дағыстаныш Конститусијанын гануни олмасы мәсәләләрини һәлл едир: Дағыстан Республика ганунларынын һүгуги статусу, республика башчысынын һүгуг тәнзимләјиҹи сәнәдләринин, Халг мәҹлиси гәрарларыны, назирләр кабинети гәрарларыны, рсспубликанын дикәр иҹра органларыны гәрарларыны; Дағыстан Республикасында гүввәјә минмәмиш ганунлары; Бәләдијјә органларыны низамнамә сәнәдләрини, бәләдијјәләрин һүгуги тәнзимләјиҹи сәнәдләрини тәнзимләјир. (II һиссә Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 №19) Дағыстан Республикасынын Конститусија мәһкәмәси вәтәндашларын мүраҹиәти илә һүгуг позунтулары мәсәләләрини, мәһкәмәләрин гәрарлары дахил олмагла Дағыстан Республикасынын Конститусија ганунларынын, республика ганунларынын, назирләр кабинети ганунларынын вә диҝәр иҹра органларынын, бәләдијјә низамнамәси ганунларынын, диҝәр тәнзимләјиҹи ганунларынын дүзҝүн һәјата кечирилмәсини ајры алынмыш мәгамларда тәнзимләјир.(3 һиссә Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 N 19) Дағыстан Республикасынын Конститусија мәһкәмәси республика башчысынын, Халг мәҹлисинин, назирләр шурасынын хаһиши илә Конститусија маддәләринә даир изаһатлар верир. (5 һиссә ләғв олунмушдур. Дағыстан Республикасынын гануну 12.10.2005 N 31). Дағыстан республикасынын Конститусија мәһкәмәси федерал Конститусија ганунларында ҝөстәрилмиш мәгамлара әсасән, Дағыстан Республикасы ганунлары илә мүәјјән едилмиш диҝәр мәсәләләри дә һәлл етмәк һүгугуна маликдир. (Дағыстан Республика гануну 05.04.2010 N 19 редактәсиндә) Һүгуги ја диҝәр тәнзимләјиҹи сәнәдләр вә ја сәнәдләрин ајры маддәләри Дағыстан Республикасы Конститусијасына зидд һалда һүгугуну итирмиш һесаб олунур, Дағыстан республикасынын сазишләри Конститусијаја зидд һалда ләғв олунур. Конститусија мәһкәмәсинин тәшкили вә фәалијјәти Дағыстан республикасынын гануну илә мүәјјән едилмишдир.","93. Дагестан Республикин Конституционни Суд конституционни тІехьажаран суьдан орган ю, шеггара а, цхьаннех йозуш йоцуш а суьдан Іедал кхочушдо цо конституционни дов лелоран гІоьнца. Дагестан Республикин Конституционни Суд пхеа суьдхочух лаьтта. Дагестан Республикин Куьйгалхочо, Дагестан Республикин Халкъан Гуламо, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутаташа, Дагестан Республикин Правительствос, муниципальни кхолларийн векалийн органаша, муниципальни кхолларийн куьйгалхоша, Дагестан Республикехь адамийн бакъонашкахула Векала жоп дехарца Дагестан Республикин Конституционни Суьдо къастадо Дагестан Республикин Конституцица цхьаьнадогІуш хиларан гІуллакхаш: Дагестан Республикин законаш, Дагестан Республикин Куьйгалхочун, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан, Дагестан Республикин Правительствон, Дагестан Республикин кхочушдаран Іедалан кхечу органийн бакъонийн бараман акташ; Дагестан Республикин тІеэцаза бартбарш; муниципальни кхолларийн уставаш, меттигехь шайн урхалладаран органийн бакъонийн бараман акташ. Дагестан Республикин Конституционни Суьдо гражданийн конституционни бакъонаш, маршонаш талхорах лаьцна а, суьдаша жоп дехарца а толлу Дагестан Республикин Конституци цхьаьнайогІуш хилар Дагестан Республикин законца, Дагестан Республикин Куьйгалхочун, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан, Дагестан Республикин Правительствон, Дагестан Республикин кхочушдаран Іедалан кхечу органан бакъонан бараман акт, муниципальни кхолларан устав, цхьана билталучу гІуллакхехь шех пайдаэцна я 2. Зак. № 126 пайдаэца дезаш долу меттигехь шайн урхалладаран органан бакъонан бараман акт. Дагестан Республикин Куьйгалхочо, Дагестан Республикин Халкъан Гуламо, Дагестан Республикин Правительствос жоп дехарца Дагестан Республикин Конституционни Суьдо кхочушдо Дагестан Республикин Конституцих кхетор. ПхоьалгӀа дакъа дӀадаьккхина. – 12.10.2005 № 31 Дагестан Республикин Закон. Дагестан Республикин Конституционни Суьдо кхидолу гӀуллакхаш а къастадо, нагахь и билгалдина делахь федеральни конституционни законаша, федеральни законаша, Дагестан Республикин законаша. Дагестан Республикин Конституцица цхьаьнадогӀуш дац аьлла билгалдаьхна долу бакъонийн бараман акташ я церан шакъаьстина меттигаш пайдаэца доьхкуш ду: Дагестан Республикин Конституцица цхьаьнадогӀуш доцу Дагестан Республикин бартбарш юкъадало а, пайдаэца а дихкина ду. Дагестан Республикин Конституционни Суд вовшахтохар а, цуьнан дар-лелоран къепе а билгалйоккху Дагестан Республикин законо.","93. Дагъистан Республикала Конституцияла Суд Конституция хӀясибли хӀеруди бируси, суданала кабизуни сунела сунени ва хъархӀерагарли дузахъуси орган саби. Дагъистан Республикала Конституцияла Суд шел судьялизибад цалабикибси саби. Дагъистан Республикала Халалла, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала, Дагъистан Республикала Правительствола, Дагъистан Республикала Верховный Судла, Дагъистан Республикала Арбитражла судла, Дагъистан Республикала прокурорла, мерличиб чус чули гьуни чебиахънила вакилдешла органтала ва муниципалитетунала цалабяхъунала бургала, Дагъистан Республикализивси адамла ихтияртала шайчивси Уполномоченныйла дугьабиз хӀясибли, Дагъистан Республикала Конституцияличи ижди гӀергъити делоби Дагъистан Республикала Конституцияличи далдикнила хӀекьлизирти масъулти гьунчидиркахъути сари: 1) Дагъистан Республикала законти, Дагъистан Республикала Халалла нормативла правола актани, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела, Дагъистан Республикала Правительствола нормативла правола актани; 2) Дагъистан Республикала шайзирад дигьунти вягӀдурти ва кьабулдирибти хӀукмурти, эгер илди цӀакьлизи кадерхурли хӀедиалли; 3) муниципалитетунала цалабяхъунала уставти; 4) мерличиб чули чус гьуни чебиахънила вакилдешла органтала ва муниципалитетунала цалабяхъунала бургала нормативла правола актани. Дагъистан Республикала Конституцияла Судли Конституция хӀясибти адамтала ихтиярти ва азаддешуни дулънила черкадти гӀярзаби хӀясибли ва суданала хьарбаудуни хӀясибли, белгиси дело хӀербирухӀели пайдалабарибси яра пайдалабарес пикрибарибси анцӀбукь Дагъистан Республикала Конституцияличи балбикилил ахтардибируси саби. Дагъистан Республикала Конституцияла Судли, Дагъистан Республикала Халалла, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела, Дагъистан Республикала Правительствола хьарбауд хӀясибли, Дагъистан Республикала Конституция баянбируси саби. Дагъистан Республикала Конституцияла Судли цархӀилти делобира хӀердирути сари, эгер илдигъунти анцӀбукьуни Дагъистан Республикала законтазир чедаахъили диалли. Дагъистан Республикала Конституцияличи далхӀедикибтази халдарибти нормативла правола актани чула цӀакь агартази халдирути сари; Дагъистан Республикала Конституцияличи далхӀедикибти Дагъистан Республикала вягӀдурти цӀакьлизи кадурхахъути ахӀен яра пайдаладирути ахӀен. Дагъистан Республикала Конституцияла Суд гьунчибиргахънила тяхӀяр ва илала бузерила низам Дагъистан Республикала законничил белгидирути сари.","93. Дагъыстан Республиканы Конституция Суду онгача ва харлысыз конституция тергев юрютеген къурум. Дагъыстан Республиканы Конституция Суду беш судьядан къурулгъан. Дагъыстан Республиканы Конституция Суду Дагъыстан Республиканы Башчысыны, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны, Дагъыстан Республиканы Оьр Судуну, Дагъыстан Республиканы Арбитраж Судуну, Дагъыстан Республиканы Прокуроруну, оьз ишин оьзлер юрютеген ерли вакиллик къурумланы ва муниципал къурулувланы, Дагъыстан Республиканы адамны ихтиярларын якълайгъан Уполномоченныйыны талабы булан масъалаланы Дагъыстан Республиканы Конституциясына гёре чече: 1) Дагъыстан Республиканы законларын, Дагъыстан Республикианы Башчысыны, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны ихтиярлыкъ норма актларын; 2) Дагъыстан Республиканы атындан ишге гиришмеген дыгъарланы ва разилешивлени; 3) муниципал къурулувланы уставларын; 4) оьз ишин оьзлер юрютеген вакиллик къурумланы ва муниципал къурулувланы башчыларыны ихтиярлыкъ норма актларын. Дагъыстан Республиканы Конституция Суду ватандашланы конституция ихтиярлары ва эркинлиги бузулгъанлыкъгъа байлавлу арзаланы тергей ва судланы соравуна гёре мекенли ишде къоллама тарыкъ болагъан яда къоллангъан гезиклерде Дагъыстан Республиканы закону, Дагъыстан Республиканы Конституциясына къыйышмагъанын токъташдыра. Дагъыстан Республиканы Конституция Суду Дагъыстан Республиканы Башчысыны, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны, Дагъыстан Республиканы Гьукуматыны соравуна гёре Дагъыстан Республиканы Конституциясына англатыв бере. Дагъыстан Республиканы Конституция Суду Дагъыстан Республиканы законларына гёре башгъа ишлеге де къарай. Дагъыстан Республиканы Конституциясына къыйышмайгъан айры-айры положениелер яда норма актлар оьзлени гючюн тас эте; Дагъыстан Республиканы Конституциясына къыйышмайгъан Дагъыстан Республиканы дыгъарлары ишге гиришмей ва олагъа къаралмай. Дагъыстан Республиканы Конституция Судуну чалышыву ва къурумлулугъу Дагъыстан Республиканы закону булан белгилене.","93. Дагъусттан Республикалул Конституцион Суд хъанахъиссар щийнчӀав хъар бакъа ялув бацӀаву дуллалисса ва илкинну конституцион суд баврийхчӀин му иширайн буккан буллалисса конституцион судрал органну. Дагъусттан Республикалул Конституцион Суд сакин хьуну буссар ххюя судьяная. Дагъусттан Республикалул БакӀчинал, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал депутатътурал, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал, муниципал сакиншиннардал вакилми органнал, муниципал сакиншиннардал бакӀчитурал, Дагъусттан Республикалул Инсаннал ихтиярдалсса ва тархъаншивуртталсса бай ихтиярлусса вакилналцӀуххавурттайн бувну, Дагъусттан Республикалул КонституциялуцӀун бавкьуну, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал щаллау байссар лув кӀицӀ бувсса ишру: 1) Дагъусттан Республикалул кьанунну, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал, Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал хӀакимлугърал цайми органнал ихтиярдал норматив актру; 2) Дагъусттан Республикалул гужравун къадурхсса икьраллу; 3) муниципал сакиншиннардал уставру, кӀанттул цала-хӀукуматрал органнал ихтиярдал норматив актру. Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал граждантурал конституцион ихтиярду ва тархъаншивуртту лиявриясса аьрзардайн ва судирттахьсса цӀуххавурттайн бувну, балжисса иширайн бувну ишла дурсса ягу ишла дантӀисса Дагъусттан Республикалул кьанун, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал, Дагъусттан Республикалул биттуршиннарал цамур органдалул ихтиярдал норматив акт, муниципал сакиншинналул устав, кӀанттул цала-хӀукуматрал органдалул ихтиярдал норматив акт Дагъусттан Республикалул КонституциялуцӀун даркьусса дурив-дакьарив ххал дайссар. - Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал цӀуххавурттайн бувну, Дагъусттан Республикалул Конституция бувчӀин байссар. Ххюлчинмур бутӀа букьан бувссар. - Дагъусттан Республикалул 12.10.2005-нийсса кьанун № 31. Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал, агарда му федерал конституцион кьануннал, федерал кьануннал, Дагъусттан Республикалул кьануннал ккаккан бувну бухьурча, ххал дигьайссар цаймигу давуртту. Дагъусттан Республикалул КонституциялуцӀун кьабавкьусса бушиврун ккалли дурсса ихтиярдал норматив актру ягу миннул балжисса кӀанттурду гужрава буклакиссар; Дагъусттан Республикалул КонституциялуцӀун къадаркьусса Дагъусттан Республикалул икьраллу сукку дуллан ва ишла дуллан къабучӀиссар. Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал давуртту сакин даву ва низамрайн дуцаву балжи дайссар Дагъусттан Республикалул кьанундалийну.","93. Дагъустан Республикадин Конституционный Суд, конституционный къайдада суд кьиле тухуналди, суддин власть кьилди вичи ва масадалай аслу тушиз кьилиз акъудзавай конституционный контролдин суддин орган я. Дагъустан Республикадин Конституционный Суд вад судьядикай ибарат я. Дагъустан Республикадин Кьили, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатри, Дагъустан Республикадин Гьукуматди, муниципальный тешкилатрин векилвалдай органри, муниципальный тешкилатрин кьилери, Дагъустан Республикада инсандин ихтияррин рекьяй Уполномоченныйди хабар кьурла, Дагъустан Республикадин Конституционный Суд агьадихъ галайбур Дагъустан Республикадин Конституциядихъ галаз кьуниз талукь делойриз килигда: 1) Дагъустан Республикадин законар, Дагъустан Республикадин Кьилин, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин, Дагъустан Республикадин Гьукуматдин нормативный правовой актар; 2) Дагъустан Республикадин къуватда гьат тавунвай договорар; 3) муниципальный тешкилатрин уставар; чкадин самоуправленидин органрин нормативный правовой актар. Дагъустан Республикадин Конституционный Судди гражданрин конституционный ихтиярар ва азадвилер чӀурунилай атанвай арзайриз ва судрин хабар кьунриз талукь яз тайин тир карда ишлемишнавай ва я ишлемишун лазим тир Дагъустан Республикадин закон, Дагъустан Республикадин Кьилин, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин, Дагъустан Республикадин Гьукуматдин, Дагъустан Республикадин исполнительный властдин маса органдин нормативный правовой акт Дагъустан Республикадин Конституциядихъ галаз кьунватӀа ахтармишда. Дагъустан Республикадин Конституционный Судди вичин вилик Дагъустан Республикадин Кьили, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди, Дагъустан Республикадин Гьукуматди эцигнавай хабар кьунрихъ галаз алакъалу яз Дагъустан Республикадин Конституциядиз баян гуда. Вад лагьай пай хкуднава. — Дагъустан Республикадин 2005-йисан 12-октябрдин 31-нумрадин Закон. Эгер федеральный конституционный законра, федеральный законра, Дагъустан Республикадин законра къалурнаватӀа, Дагъустан Республикадин Конституционный Суд маса делойризни килигда. Дагъустан Республикадин Конституциядихъ галаз кьан тийизвайбур яз гьисабнавай нормативный правовой актар ва я абурун кьилдин положенияр къуватдай аватда; Дагъустан Республикадин Конституциядихъ галаз кьан тийизвай Дагъустан Республикадин договорар кардик кутун ва ишлемишун лазим туш. Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин къурулуш ва адан кӀвалахдин къайда Дагъустан Республикадин закондалди тайинарда.","93. Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Суды конституциялык судопроизводствосыннан тама конституциялык тергев, оьз эркли бойсынмалы яшавга эндиретаган судебный органы болады. Дагыстан Республикасынынъ Суды бес судьялардан туьзиледи. Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Суды Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ, Дагыстан Республикасынынъ депутатларынынъ, муниципаллык туьзилислерининъ басларынынъ, Дагыстан Республикасында аьдемнинъ ыхтыяры бойынша Вькилининъ талаплары бойынша Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына келислилиги акында ислерди болдырады: Дагыстан Республикасынынъ законларын, Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ, Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ баскалай органларынынъ нормативли ыхтыярлы актларын; Дагыстан Республикасынынъ куьшине кирмеген договорларын; Муниципаллык туьзилислерининъ уставларын, ерли оьз-оьзине етекшилевининъ нормативли ыхтыярлы актларын. Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Суды ашык исте кулланылган яде кулланылмага болатаган гражданлардынъ ыхтыярын яде эркинлигин бузатаган шагынув бойынша яде судлардынъ талабы бойынша Дагыстан Республикасынынъ законына, Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ, Дагыстан Республикасынынъ толтырувшы властининъ баскалай органынынъ, муниципаллык туьзилисининъ уставынынъ, ерли оьз оьзине етекшилик этуьв органларынынъ нормативли ыхтыяр актлары Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына тийисли экенлигин тергейди. Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Суды Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосынынъ талаплары бойынша Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына анълатув береди. Бесинши кесеги тайган - 31 номерли 2005 йыл 12 октябриндеги Дагыстан Республикасынынъ законы. Федераллык конституциялык законлары ман, федераллык законлар ман, Дагыстан Республикасынынъ законлары ман бу зат каралган болса, Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Суды баскалай ислерди карайды. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына келисли болмаган нормативлик ыхтыяр актлары яде баскалай айырым аьллер куьшлерин йоядылар. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына тийисли болмаган договорлар аьрекетке киргистилмеге эм кулланылмага ярамайдылар. Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ аьрекетин уйгынлав эм йорыгы Дагыстан Республикасынынъ законы ман белгиленеди.","93. Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суд виъи конституциедид макъыетваӀлид суддид тешкилат, выдж джухьван, гьалыла га асыллы дишне кьула выгыргад суддид хӀукум, конституциеддыхьванды суд выгынихьван. Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суд тешкил вуруъура хьудды судиекла. Дагъыстан Республикадид Конституциедид суддире, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды запросахьван, Дагъыстан Республикадид Халкьдид иджласад депутаташды, Дагъыстан Республиикадид ХӀукимиетед, Дагъыстан Республикадид Верховный Суддид, Дагъыстан Республикадид Прокурорад, Дагъыстан Республикадид Арбитражед. Суддид, Ерлид джуды иессиваӀлид векилешды тешкилатмыд ва муниципал тешкилатмыд кьухьдыбишды, Дагъыстан Республикадид илсындид ихтиярмыд бадана ад Векилед, гьакьа гыргара арабыр Дагъыстан Республикадид Конституциедыхьван уйгъунна: 1) Дагъыстан Республикадид законмыд, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды норматив ихтиярмыд актмыд, Халкьдид Иджласад, Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетед; 2) Кьула джидкьыр ад договормыд на разивалдымыд, китӀир ад Дагъыстан Республикадид дурула; 3) Муниципал тешкилатмыд уставмыд; 4) Ерлид джуды иессиваӀлид ва муниципал тешкилатмыд Кьухьдыбишды векилваӀлид тешкилатмыд норматив ихтиярмыд актмыд. Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суддире, гьаӀрзимыхьван, инджикли гьыгьыр адид конституциедид ихтиярбыр на азадалды ватанагьалыйишды, ва судмыд запросныхьван гадкьара уйгьун виъинваӀлыхда закондид, ишлег выгьыр ад ваяхуд ишлег выгьыр маджбыр виъид хӀар са гьакъикъатды, йишид кардид, Дагъыстан Республикадид Констиьуциедыхьван. Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суддире гыргара мадды гвалахбыр, эгер гьабыр гьагва гьаъара йишийне Дагъыстан Республикадид законмыра. Норматив правомыд актбыр я ки гьамыд са баӀгъзи хӀиссебыр, уйгьун джугьуӀд не хакьыр ад Дагъыстан Республикадид Конституциедис, хӀасаб гьаъара ишлег хъаджаъабырна; Дагъыстан Республикадид Конституциедис уйгьун джугьуӀд Дагъыстан Республикадид договорбыр джуды гудже аргардиш ва гьабыр ишлег хъаъардиш. Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суд кьула выгын на гьадид гвалахад къайда-къанун ашгара гьаъад йиъи Дагъыстан Республикадид Закондире.","93. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суд конституцияйин гьурулуш уьбхбаан, конституцияйин судопроизводствойин кюмекниинди суддин гьюкум чав чаланди ва асиллу дарди кӀулиз адабгъру, конституцияйин гюзчивалин суддин орган ву. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суд 5 судьяйикан ибарат ву. 2. Зак. № 122 Дагъустан Республикайин Конституцияйин Судди Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин, Халкьдин Собраниейин депутатарин, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин, Дагъустан Республикайин Верховный Суддин, Дагъустан Республикайин Арбитраждин Суддин, Дагъустан Республикайин Прокурорин, йишван идара апӀбан вакилвалин органарин ва муниципалин образованийирин главйирин, Дагъустан Республикайъ айи инсандин ихтиярар уьрхбаан вуйи Уполномоченныййин тӀалабназ асас духьну ляхнаф Дагъустан Республикайин Конституцияйиз тялукь вуйилар вуш гьял апӀуру: 1) Дагъустан Республикайин гьюкмар (къанунар), Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин нормативвалин правовой актар; 2) Дагъустан Республикайин ччвурнахъан гъийитӀу, хьа гьелелиг кьувватнаъ удручӀву йикьрарар; 3) муниципалин образованийирин уставар; 4) йишван идара апӀбан вакилвалин органарин ва муниципалин образованийирин главйирин нормативвалин правовой актар. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Судди ватандашарин конституционный ихтиярар ва азадвалар чӀур апӀбаан туву аьрзйириз ва сударин тӀалабариз асас духьну Дагъустан Республикайин закон ахтармиш апӀуру, думу фициб саягъниинди ишлетмиш гъапӀнуш ва Дагъустан Республикайин Конституцияйихъди дюзди гъюряш ясана гъюрадарш. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Судди Дагъустан Республикайин Президентдин, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдин тӀалабариз асас духьну Дагъустан Республикайин Конституцияйин гьякьнаан бегьемли мяна ачухъ апӀуру. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Судди Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейин тӀалабназ асас духьну Дагъустан Республикайин КӀулиъ айириз ихтибарсузвал улупбан гьякьнаан теклиф адайиз хпан къайда фициб шулуш заключение (аьхиримжи кьимат) тувру. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Судди жара делойиризра лигуру, эгер дурар Дагъустан Республикайин гьюкмариъ (къанунариъ) улупнаш. Дагъустан Республикайин Конституцияйиз тялукь дарудар вуди гъисаб гъапӀу нормативвалин правовой актар ясана гьядрарин жа – жара положенииир кьувватнаъ гъузурдар; Дагъустан Республикайин Конституцияйиз тялукь дару Дагъустан Республикайин иикьрар гьяракатнаъ тӀауз ва ишлетмиш апӀуз хаи шулдар. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддин ляхин тешкил апӀувал ва кьайда Дагъустан Республикайин гьюкминди (кьанундиинди) улупуру.","93. Дагъыстан РеспубликІайн Конституциен МаІгькама, конституциейс сикІы силист гьаъийна йаІхъ авхъийн, чиледъалхъа ва таабе дехьа маІгькамайн гьаакимиййет ыккеккан, конституцие къорамышаъас назаарат гьаъан маІгькамайн орган гьыІсаб эъхье. Дагъыстан РеспубликІайн Конституциен МаІгькамайхъа хьойре судье вор. Дагъыстан РеспубликІайни Конституциейни МаІгькамайн, Дагъыстан РеспубликІайни ХаІрункъуни, Дагъыстан РеспубликІайни Халкьни Маджлисни, Дагъыстан РеспубликІайни Халкьни Маджлисни депутатаршыни, Дагъыстан РеспубликІайни ГьоІкууматни, беледиййе тешкилатбышди салаагьыййетнани органбышди, беледиййе тешкилатбышди чІакІынбышди, Дагъыстан РеспубликІее инсанын гьуІкьукьбы къорамышаъани Муваккилни теляббышыс сикІы, Дагъыстан РеспубликІайни Конституциее гьагван хьинне ишбы гьаІл гьаъа: Дагъыстан РеспубликІайн кьаанунбы, Дагъыстан РеспубликІайни ХаІрункъун, Дагъыстан РеспубликІайни Халкьни Маджлисин, Дагъыстан РеспубликІайни ГьоІкууматын, Дагъыстан РеспубликІайни менни иджраа гьаакимиййетни органбышын нормативыс хъодкуда хъооІн гьуІкьукьун кьарарбы; Дагъыстан РеспубликІайн кьуввалхъа илхъидеечІуйн дагворбы; беледиййе тешкилатбышын низамнаамабы, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышын нормативыс хъодкуда хъооІн гьуІкьукьун кьарарбы; Дагъыстан РеспубликІайни Конституциейни МаІгькамайн, ватандашаршыни конституциее гьагван гьуІкьукь ва азадийваалабы позмышхьайни гьакІеени шыкаятбышыс ва маӀгькамабышди теляббышыс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунын, конкрет ишее ишлемишавъуна ва яа ишлемишааъас гьаззиравъуна Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуна, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисна, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматна, Дагъыстан РеспубликӀайни менни иджраа гьаакимиййетни органбышда нормативыс хъодкуба хъооӀна гъуӀкьукьна кьарар, беледиййе тешкилатна низамнаама, джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышда нормативыс хъобкуба хъооӀна гъуӀкьукьна кьарар Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс хъобкуба хъооӀйеева ёхламышааъана. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайн, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисни, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни теляббышка сана, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцийе изагь гьааъана. Дагъыстан РеспубликӀайн Конституциейн МаӀгькама, агар федерал конституциейни кьаанунбыше, федерал кьаанунбыше, Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунбыше ман карбы назарее аххъыхьее, менни ишбышхъад иляккан. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс хъодкуда хъуӀдооӀнбы гъыӀсаб гьаъийни, нормативыс хъодкуда хъооӀни гъуӀкьукьни кьарарбыше ва я манчыни сасса вазийятбыше чина гудж аагваляаъана; Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейс хъодкуда хъуӀдооӀн Дагъыстан РеспубликӀайн дагаворбы ишеехъа алгъаъас ва ишлемишаъас ээхье деш. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайн тешкилхьай ва иш гьавъийн кьайда Дагъыстан РеспубликӀайни кьаануныка сана таӀъйин ээхье."
"94. Председатель Конституционного Суда Республики Дагестан, заместитель Председателя Конституционного Суда Республики Дагестан, судья-секретарь Конституционного Суда Республики Дагестан, судьи Конституционного Суда Республики Дагестан, мировые судьи назначаются Народным Собранием Республики Дагестан по представлению Главы Республики Дагестан в порядке, установленном законом Республики Дагестан. Судьи назначаются на срок, установленный законом.","94. Дагъустан Республикин Конституционный Суддин Председатель, Дагъустан Республикин Конституционный Суддин Председателдин заместитель, Конституционный Суддин судья – секретарь, Дагъустан Республикин Конституционный Суддин судьяар, мировой судьяар Дагъустандин Республикин Халкьдин Собрани тайин акьая, Дагъустан Республикин Главайин представленилди Дагъустан Республикин закони агьвар акьухилди. Судьяар тайин акьая закони агьвар акьунай вахтуналди. 2. Зак. № 128.","94. Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул Председатель, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул Председателасул заместитель, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул судья-секретарь, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Судалъул судьяби, мировиял судьяби, Дагъистан Республикаялъул законалъ чӀезабураб низамалда, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул бихьизабиялда рекъон хъулухъазде тӀамула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон № 19). Судьяби хъулухъалде тӀамула законалъ чӀезабураб болжалалъе. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04. 2010 сон № 19).","94. Дағыстан Республикасы Конститусија мәһкәмәсинин сәдри, онун мүавинләри, катиб-һакими, Конститусија мәһкәмәсинин һакимләри, барышыг һакимләри Республика башчысынын тәгдиматы илә Халг мәҹлиси тәрәфиндән республика ганунларына әсасән тәјин олунур. Һакимләрин фәалијјәт мүддәти гунунла мүәјјән олунур. (Дағыстан Республикасынын гануну 05.04.2010 N 19).","94. Дагестан Республикин Конституционни Суьдан Председатель, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан Председателан заместитель, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан суьдхо-секретарь, Дагестан Республикин Конституционни Суьдан суьдхой, машаре суьдхой дӀахӀиттабо Дагестан Республикин Халкъан Гуламо Дагестан Республикин законо билгалъяьккхинчу къепенехь Дагестан Республикин Куьйгалхочо хьалхататтарца. Законо тӀечӀагӀйинчу ханна хӀиттабо суьдхой.","94. Дагъистан Республикала Конституцияла Судла судьяби ва маслигӀятла судьяби, Дагъистан Республикала Халалли гьалабихьни хӀясибли, Дагъистан Республикала Халкьла Собраниели къуллукъуначи кабалтути саби. Судьяби законнизиб чебаахъибси заманалис хӀянчиличи кабалтути саби. Дагъистан Республикала суданала судьяби хӀянчиличи кабалтнила низам Дагъистан Республикала законнизиб чебиахъуси саби.",94. Дагъыстан Республиканы Конституция Судуну судьяларын ва мировой судьяланы Дагъыстан Республиканы Башчысыны таклифи булан Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны белгилей. Судьялар закон булан гёрсетилген болжалгъа белгилене. Дагъыстан Республиканы судларыны судьяларын белгилейген низам Дагъыстан Республиканы закону булан токъташдырыла.,"94. Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал Председатель, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал Председательнал хъиривчу, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал судья-секретарь, Дагъусттан Республикалул Конституцион Судрал судьятал, дакьаврил судьятал битайссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал ккаккан баврийн бувну, Дагъусттан Республикалул кьанундалул кӀицӀ бувсса кьяйдалий. Судьятал битайссар кьанундалул ккаккан бувсса мутталийсса.","94. Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин Председатель, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин Председательдин заместитель, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин судья-секретарь, Дагъустан Республикадин Конституционный Суддин судьяяр Дагъустан Республикадин закондалди тайинарнавай къайдада Дагъустан Республикадин Кьили теклиф авуналди Дагъустан Республикадин Халкьдин Собраниди тайинарда. Судьяяр законда къалурнавай вахтуналди тайинарда.","94. Дагыстан Республикасынынъ законы ман токтастырылган йорыкта Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ коьрсетуьви бойынша Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ Председатели, Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ Председателининъ орын басары, Дагыстан Республикасынынъ Конституциялык Судынынъ судья-секретари, Дагыстан Республикасынынъ судьялары, дуньялык судьялары Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны ман беркитилинеди. Закон ман токтастырылган болжалга судьялар беркитиленедилер.","94. Дагъыстан Республикадид Конституциедид Суддид судиер ва мыслахӀатдид судиер садубгъуд диъи Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласара, Дагъыстан Республикадид Кьухьние выд маӀгьлуматдихьван. Судиер садубгъура закондире сивхьир ад муьддетдид арыди. Дагъыстан Республикадид Судмыд судиер садубгъуд къайда-къанунбыр сирхьид йиъи Дагъыстан Республикадид Закондире.",94. Дагъустан Республикайин Конституцияйин Суддин судийр ва мировой судийр Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин теклифниинди Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейи тяйин апӀуру. Судийр гьюкмиъ (кьанундиъ) улупнайи вахтназди тяйин апӀуру. Дагъустан Республикайин сударин судийр гъуллугънаъ дерккбан гьякьнаан вуйи месела Дагъустан Республикайин гьюкмиинди (кьанундиинди) тасдикь апӀуру.,"94. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайна Садры, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайна Садрийна муаавин, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайна каатиб-судье, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни МаӀгькамайн судьебы, барышмышааъан судьебы, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее гьаагвийка сана, Дагъыстан РеспубликӀайн гивхьуйни кьаанунни кьайдайс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин гивийхье. Судьебы кьаанунун гьаагвани вахтас гивийхье."
95. Судьи независимы и подчиняются только Конституции Российской Федерации и федеральному закону. Статус судей устанавливается федеральным законом.,"95. Судьяяр сад-сайилас аслу дава, муьтӀуьгӀ хьая анжах Российский Федерацин Конституцис ва федеральный законис. Судьяярин статус федеральный закони тайин акьвая.",95. Судьяби лъиданиги рараллъун рукӀунаро ва мутӀигӀлъула гӀицӀго Россиялъул Федерациялъул Конституциялъе ва федералияб законалъе. Судьябазул статус чӀезабула федералияб законалъ.,"95. Һакимләр мүстәгилдир, РФ Конститусијасына вә федерал ганунлара табедир. Онларын вәзијјәти федерал ганунла мүәјјән едилир.","95. Дагестан Республикин Прокуратура Россин Федерацин Прокуратурин цхьана урхаллин къепена юкъайорӀу. Дагестан Республикин Прокуратурин бакъонаш, вовшахтохар, дар-лелоран къепе федеральни законо билгалйоккху.","95. Судьяби хъархӀерагарти саби ва, Россияла Федерацияла Конституциялизир ва Федерацияла законнизир чедаахъибти кьяйдуртазибадцун гьуни кайсули, бузути саби. Судьябала аги Федерацияла законничил кабилзахъуси саби.","95. Судьялар харлысыз, олар янгыз Россия Федерацияны Конституциясына ва федерал законлагъа табии 2. Зак. № 118 бола. Судьяланы статусу федерал законлар булан токъташдырыла.",95. Судьятал илкинссар ва анжагь Аьрасатнал Федерациялул Конституциялийн ва федерал кьанундалийни мютӀи шайссар. Судьянал статус ккаккан дайссар федерал кьанундалул.,95. Судьяяр садалайни аслу туш ва абур анжах Россиядин Федерациядин Конституциядиз ва федеральный закондиз табий я. Судьяйрин ихтиярар ва везифаяр федеральный закондалди тайинарда.,95. Судьялар бойсынмаслылар эм тек Россия Федерациясынынъ Конституциясынынъ Конституциясына эм федераллык законга бойсынадылар. Судьялар статусы федераллык законы ман токтастырылады.,"95. Судиер гьалыла га асыллыдбыр диш, гьабыр митуӀгъ дуруъудбыр диъи анджагь Россиядид Федерациедид Конституциедис ва Федерал закондис. Судийишды статусбыр сирхьид йиъи Федерал закондире.",95. Судийр асиллу дарудар ву ва анжагъ Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиз ва федеральный гьюкмиз (кьанундиз) мютӀюгъ ву. Судийриз айи ихтиярар ва асиллу дарувалин шартӀар федеральный гьюкмиинди (кьанундиинди) тасдикь апӀуру.,95. Судьебы джолебъалхъа воб ва садджу Россие Федерациейни Конституциейс ва федерал кьаануныс таабе воохье. Судьебышын статус федерал кьаанунын гийхье.
"96. Прокуратура Республики Дагестан входит в единую централизованную систему Прокуратуры Российской Федерации. Полномочия, организация и порядок деятельности Прокуратуры Республики Дагестан определяются федеральным законом.","96. Дагъустан Республикин Прокуратура гӀачархьая сад иде централизовать акьунай системиӀ Российский Федерацин Прокуратурин. Полномочияр, тешкил акьуб ва кардин къайда Дагъустан Республикин Прокуратурин федеральный закони тайин акьвая.","96. Дагъистан Республикаялъул Прокуратура уна, Россиялъул Федерациялъул Прокуратураялъул цогояб централизованнияб системаялде гьоркьобе. Дагъистан Республикаялъул Прокуратураялъул вакиллъаби, хӀаракатчилъиялъул гӀуцӀи ва низам чӀезабула законалъ.","96. Дағыстан Республика прокурорлуғу Русија Федерасијасынын мәркәзләшмиш поркурорлуг системинә дахилдир. Республика прокурорлуғунун тәшкили, сәлаһијјәти, фәалијјәт даирәси РФ федерал гануну илә мүәјјән олунмушдур.",,"96. Дагъистан Республикала прокуратура Россияла Федерацияла прокуратурала цаси центрла кабизлизи кабурхуси саби. Дагъистан Республикала прокуратурала вакилдешла къуллукъуни, илала бузери тӀашбалтни яра бузерила низам-кьяйда Федерацияла законничил белгидирути сари.","96. Дагъыстан Республиканы Прокурору Россия Федерацияны Прокуратурасыны централизациялашдырылгъан системасына гире. Дагъыстан Республиканы Прокуратурасыны ихтиярлары, къурумчулукъ масъалалары ва чалышыв низамы федерал законлар булан белгилене.","96. Дагъусттан Республикалул Прокуратура буххайссар Аьрасатнал Федерациялул Прокуратуралул цивунна централизация дурсса цасса системалувун. Дагъусттан Республикалул Прокуратуралул ихтиярду, сакиншин ва давурттал низам балжи дайссар федерал кьанундалул.","96. Дагъустан Республикадин Прокуратура Россиядин Федерациядин Прокуратурадин централизоватнавай сад тир системадик кваз жеда. Дагъустан Республикадин Прокуратурадин векилвилер, къурулуш ва адан кӀвалахдин къайда федеральный закондалди тайинарда.","96. Дагыстан Республикасынынъ Прокуратурасы бирлик токтастырылган Россия Федерациясынынъ Прокуратура йорыгына киреди. Дагыстан Республикасынынъ Прокуратурасынынъ аьрекетининъ полномочиеси, уйгынлавы эм йорыгы федераллык законы ман токтастырылады.",96. Дагъыстан Республикадид Прокуратурадид векилвалдыбыр на къайда-къанунбыр сирхьед йиъи федерал закондире.,"96. Дагъустан Республикайин Прокуратура Урусатдин Федерацияйин саб вуйи кӀулин (централизованный) гъурулушдиз дахил шулу. Дагъустан Республикайин Прокуратурайин ихтиярар, ляхнин гъурулуш ва кьайда тешкил апӀувал федеральный гьюкмиз (кьанундиз) асас духьну улупуру.","96. Дагъыстан РеспубликӀайн Прокуратура Россие Федерациейни прокуратурабышди са марказылхъа садийни системеехъа эчӀе. Дагъыстан РеспубликӀайи Прокуратурайн салаагьуййет, тешкил ыхьай ва ишын кьайда федерал кьаанунын таӀьйин гьаъа."
97. Прокурор Республики Дагестан в соответствии с федеральным законом назначается на должность Генеральным прокурором Российской Федерации по согласованию с Главой Республики Дагестан.,"97. Дагъустан Республикин Прокурор тайин акьвая кардил федеральный закони агвар акьухилди Российский Федерацин Генеральный прокурорди, Дагъустан Республикин Главайин разигӀвелилди.","97. Федералияб законалда рекъон, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасда дандги бан, Дагъистан Республикаялъул Прокурор хъулухъалде тӀамула Россиялъул Федерациялъул Генералияв прокурорас. (ДРялъул Законалъул редакциялда 05.04.2010 сон № 19).",97. (Дағыстан республикасынын гануну 05.04.2010 №19 редактәсиндә) Дағыстан Республикасынын прокурору РФ баш прокурору тәрәфиндән Дағыстан Республикасынын башчысы илә мүгавилә јолу илә тәјин олунур.,97. Дагестан Республикин прокурор федеральни законца цхьаьнадогӀуш дарже хӀоттаво Россин Федерацин Генеральни прокурора Дагестан Республикин Куьйгалхочух дагаваларца.,"97. Дагъистан Республикала прокурор къуллукъличи калтуси сай Россияла Федерацияла Генеральный прокурорли, законни кабизахъурси низам хӀясибли.","97. Дагъыстан Республиканы прокурорун къуллукъгъа, закон булан токъташдырылгъан низамгъа гёре, Россия Федерацияны Генеральный прокурору белгилей.","97. Дагъусттан Республикалул Прокурор къуллугърай итайссар Аьрасатнал Федерациялул Генерал прокурорал федерал кьанундалийн бувну, Дагъусттан Республикалул БакӀчинаща рязишингу ларсун.",97. Дагъустан Республикадин Прокурор федеральный закондал асаслу яз Россиядин Федерациядин Генеральный прокурорди къуллугъдал тайинарда.,97. Дагыстан Республикасынынъ Прокуроры федераллык законга келисли болып Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ разыласувы бойынша дережеге Россия Федерациясынынъ Генераллык прокуроры ман берктилинеди.,97. Дагъыстан Республикадид прокурор джуды ера тагьин гьаъад йиъи Федерациедид Генерал Прокурорара. закондире сихьир ад кьайдыдихьан.,97. Дагъустан Республикайин прокурор Урусатдин Федерацияйин Генеральный прокурори гьюкмиъ (кьанундиъ) улупнайи саягъниинди тяйин апӀуру.,"97. Дагъыстан РеспубликӀайна Прокурор федерал кьаануныс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни разивалика сана, Россие Федерациейни Кьомани прокурорее вазиифеехъа гийхье."
ГЛАВА 8. МЕСТНОЕ САМОУПРАВЛЕНИЕ,8-ПУ ГЛАВА. ДЖИГАЙИН САМОУПРАВЛЕНИЕ,МИКЬАБИЛЕБ БЕТӀЕР. БАКӀАЛЪУЛАБ САМОУПРАВЛЕНИЕ,БӨЛМӘ 8. ЈЕРЛИ ӨЗҮНҮИДАРӘЕТМӘ,8 КОРТА. МЕТТИГЕХЬ ШАЙН УРХАЛЛАДАР,БЕКӀ 8. МЕРЛИЧИБ ЧУС ЧУЛИ ГЪУНИ ЧЕБИАХЪНИ,8 БАШ. ОЬЗ ИШИН ОЬЗЛЕР ЮРЮТЕГЕН ЕРЛИ КЪУРУМЛАР,8-МУР БАКӀ. КӀАНТТУЛ ЦАЛА-ХӀУКУМАТ,8-КЪИЛ. ЧКАДИН САМОУПРАВЛЕНИЕ,8-НШИ БАСЫ. ЕРЛИ-ОЗ ОЬЗИНЕ ЕТЕКШИЛИК ЭТУЬВ,8 КЬУЛ. ЕРЛИД ДЖУДЫ ИЕССИВАЛДЫ,8-ПИ КӀУЛ. ИИШВАН ЧПИ ЧИПЛАНДИ ИДАРА АПӀУВАЛ,ФАСИЛ 8. ДЖИГАБЫШЕЕДЫН ДЖО ДЖАБ ДЖО ИДААРА ГЬАВЪИЙ
"98. Местное самоуправление в Республике Дагестан обеспечивает самостоятельное решение населением вопросов местного значения, владение, пользование и распоряжение муниципальной собственностью. Местное самоуправление осуществляется гражданами путем референдума, выборов, других форм прямого волеизъявления, через выборные и другие органы местного самоуправления.","98. Дагъустан Республики джигайин самоуправление таймин акьвая кӀилахъди хӀал акьуб халкьди месэлаяр джигайин метлеб айе, иесигӀвел акьуб, ишлемиш акьуб ва эхтиярдис иб муниципальный хсусиятин. Джигайин самоуправлени кӀилди хая гражданари референдумилди, сечкийрилди ачух волеизъявление сара формайрилди, выборный ва сара органрилди джигайин самоуправленин.","98. БакӀалъулаб самоуправление гӀумруялле бахъинабула гражданаз жидецаго рищарал органазул, ялъуни муниципалияб буголъи хӀалтӀизабиялъул, гьелдаса пайда босиялъул кумекалдалъун бакӀалъулаб кӀваралъул суалал тӀуразаризе. Дагъистан Республикаялъул бакӀалъулаб самоуправление букӀинабула гражданаз жидецаго гӀуцӀарал бакӀалъулаб власталъул вакиллъиялъулал органаздасан, бакӀалъулал референдумаздалъун, рищияздалъун, халкъалъ жиндирго мурад загьир гьабиялъул цогидал формабаздалъун, бакӀалъулаб самоуправлениялъул рищиязул ва цогидал органаздалъун.","98. Дағыстан Республикасында өзүнүидарәетмә органлары бәләдијјә даирәсиндә мөвчуд мүлки, истифадә, сәрәнчам мәсәләләрини сәрбәст һәллини тәмин едир. Идарәетмә органлары референдум, сечки вә ја дикәр формаларла халг ирадәсинин ашкар едән сечки вә ја дикәр гурумлар васитәси илә тәшкил олунур.","98. Дагестан Республикехь меттигехь шайн урхалладаро кхочушдо бахархоша шайн меттигера хаттарш шаьш къастор, муниципальни долаллин доладар, уцунах пайдаэцар, цунна куьйгалладар. Меттигехь шайн урхалладар гражданаша кхочушдо референдум, харжамаш дӀабахьярца, кхечу кепара шайн лаам бовзийтарца харжамийн а, меттигехь шайн урхалладаран кхечу а органашкахула.","98. Дагъистан Республикализиб мерличиб чус чули гъуни чебиахънила тяхӀярли халклис мерла кьадрила масьулти хъархӀерагарли гьунчидиркахънила, муниципалитетла лебдеш мяхӀкамбирнила, ил пайдалабирнила ва илис вегӀдеш дирнила шайчибси бузери кьелгӀеббикес имканбикӀахъули саби. Мерличиб чус чули гъуни чебиахънила тяхӀярли, референдумти, выборти ва дархьаначи цархӀилти жураби пайдаладирули, чула пикри-кьяс, выбортала ва цархӀилти органти ургали, азадли, дархьаначи детерхахъес кумекбируси саби халклис.","98. Дагъыстан Республиканы оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар ерли еслик этив, къоллав ва оьзюне ихтиярлы муниципал масъалаланы шо ерлерде яшайгъан халкъ булан бирликде чече. Оьз ишин оьзлер къурагъан къайданы ватандашлар референдумлар, сайлавлар, башгъа къайдалар булан яшавгъа чыгъара.","98. КӀанттул цала-хӀукуматрал Дагъусттан Республикалий кӀанттул агьамшиву дусса масъалартту, муниципал давлатрал заллушиву даву, му ишла баву ва му балжи-битту баву агьалинал цала хӀукмулийнну хьун буллалаву дузал дайссар. КӀанттул цала-хӀукумат граждантурал иширайн дуккан дайссар референдумрайну, бувчӀавурттайну, цала бияла ккаккан байсса цаймигу формардайну, кӀанттул цала-хӀукуматрал бувчӀайми ва цаймигу органнайхчӀин.","98. Дагъустан Республикада чкадин самоуправлениди чкадин метлеб авай месэлаяр агьалийри арада масад авачиз чпи гьялун, муниципальный хсусият ихтиярда хьун, ишлемишун ва адакай менфят къачун таъминарда. Чкадин самоуправление гражданри референдум, сечкияр тухунин, арада масад авачиз чпин къаст къалурунин маса жуьреяр ишлемишунин рекьелди, сечки авуна хкязавай ва чкадин самоуправленидин маса органар арада аваз кьилиз акъудда.","98. Дагыстан Республикасында оьз-оьзине етекшилик этуьви яшавшылар ман ерли маьнели, онынъ бойсынувына кирискен муниципаллык байырлык пан пайдаланув эм распоряжение этуьв соравлары оьз эркли шешуьвди канагатлайды. Ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв гражданлар ман референдум, сайлавлар, баскалай кеплердинъ йорык эркли салувлары ман соравлар эм ерли оьз-оьзине етекшилик этуьвдинъ баска органлары ман эндириледи.","98. Дагъыстан Республикадид, Ерлид джуды иессиваӀлид тешкилатара кьула гыргад йиъи: арыди-джигиди йыгын, халкьдире джуды ерлид гаӀш-мыкь, иессивалды выъын, эйлуг гъыъын ва ишлег гъыъын муниципал хусусиетбыр. Ерлид джуды иессивалды кьула выгыргара, ватанагъалыеше, референдуммыхьван, сечкимыхьван ва мадды джуьре, ачыхана, дэрди агъмиш выъынихьван Ерлид джуды иессиваӀле.","98. Дагъустан Республикайин йишван чпи чипланди идара апӀу идараии чав чаланди агьалийриз чпи ктагъу органарилан тина хушниинди кьарар кьабул апӀувал ясана йишван метлеб айи вари меселийр гьял апӀувал, муниципалин хусусият ишлетмиш апӀувал ва чпин ихтиярнаъ гъитувал тямин апӀуру. Йишван чпи чипланди идара апӀувал (местное самоуправление) ватандашари референдум, сечкйир ва агьалйири ачухъди чпин фикрар ашкар апӀру жюрейиинди, сечкйирин ва йишван идара апӀру жара органарилан тина кӀули гъабхуру.","98. Дагъыстан РеспубликӀайни джигабышее джо джаб джо идаара гьавъийн, джаӀмаӀъаӀтын джоледъалхъа воохьени джигайс хьетӀан масалебы гьаӀл гьаъий, беледиййейни мулкиййетис ийессиваала гьавъий, чике истифаада гьаъий ва ишлемишиъий таӀьмин гьаъа. Джигабышее джо джаб джо идаара гьавъий ватандашарше референдумыни йаӀххъыӀка, сечкибышка, ачыхда аӀрзубы гьагвийни менни формабышка сана, джо джаб джо идаара гьавъийни сечкибынани ва менни органбышка сана джигеехъа гьихьараъа."
"99. Местное самоуправление осуществляется в городских, сельских поселениях и на других территориях с учетом исторических и иных местных традиций. Структура местного самоуправления определяется населением самостоятельно. Изменение границ территорий, в которых осуществляется местное самоуправление, допускается с учетом мнения населения соответствующих территорий. Органы местного самоуправления самостоятельно управляют муниципальной собственностью, формируют, утверждают и исполняют местный бюджет, устанавливают местные налоги и сборы, осуществляют охрану общественного порядка, а также решают иные вопросы местного значения. Органы местного самоуправления могут наделяться законом отдельными государственными полномочиями с передачей необходимых для их осуществления материальных и финансовых средств. Реализация переданных полномочий подконтрольна государству.","99. Джигайин самоуправление кӀили хая шегӀерарин, хӀуьрерин поселенийри ва сара территорийри хьисаб акӀу на тарихин ва сара джигайрин традицияр джигайин самоуправленин къурулу джемеӀати тайин акьвая кӀилахъди. Территорийрин серхӀятар дегиш хьуб, джигайин самоуправленин хилик кейе, джемеатин фикир хӀисаб акьуна, гьаге территорийик кичархьунай. Джигайин самоуправленин органари кӀилахъди кӀили хая муниципальный управленин хсусият идара акьуб, тешкил акьуб, тестикь акьуб и кӀили файшуб джигайин бюджет, установить акьвая джигайин налокар ва гунтӀ акьубар, тешкил акьвая общественный къайда ухӀуб ва хӀял акьая сара месэлаяр джигайин метлеб айе. Джигайин самоуправлениин органар законилди тайин акьас эхтияр ая хӀукуматин полномочийрилди гуьррилди ина материальный ва финансовый такьатар. КӀили файшуб гуьррилди инай полномочияр хӀукуматин подконтролдик кичархьая.","99. Шагьаразда, росабалъ ва гӀадамазул чӀей бугел цогидалги бакӀазда бакӀалъулаб самоуправление гӀумруялле бахъинабула тарихиял ва цогидалги гӀадаталги хӀисабалде росун. БакӀалъулаб самоуправлениялъул гӀуцӀи чӀезабула жинцаго халкъалъ. БакӀалъулаб самоуправление хӀалтӀизабулеб гӀатӀилъиялъул гӀорхъаби хисизаризе бегьула гӀицӀго гьеб гӀатӀилъиялда гӀумру гьабулел гӀадамазул пикруги хӀисабалде босун. БакӀалъулаб самоуправлениялъул органаз жидецаго тӀубазабизе кколеб хӀалтӀул ва ихтияразул гӀорхъабазда жидецаго хӀалтӀизабула муниципалияб буголъи, хӀадур гьабула ва тасдикъ гьабула бакӀалъулаб бюджет, чӀезарула бакӀалъулал налогал ва халкъалъухъа ракӀарулел цогидалги сурсатал, букӀинабула общественнияб гӀадлу-низам ва тӀуразарула бакӀалъулаб кӀваралъул цогидалги суалал. ХӀажатал материалиялгун финансазул сурсаталдалъунги хьезарун законалъ бакӀалъулаб самоуправлениялъул органазул тӀалаб-агьзазалде кьезе бегьула цо-цо пачалихъалъулал вакиллъабиги. Гьел вакиллъаби тӀуразариялда хадуб хъаравуллъи гьабула пачалихъалъ.","99. Јерли идарәетмә шәһәрләрдә, кәндләрдә вә башга әразиләрдә јерли, тарихи әнәнәләрин горунмасы шәрти илә тәшкил олунур. Јерли идарәетмә органыны структуру әразидә јашајан әһали тәрәфиндән сәрбәст мүәјјән едилир. Идарәетмә әразинин сәрһәдләри орда јашајан вәтәндашларын разылығы илә дәјишилә биләр. Идарәетмә органлары әрази мүлкијјәти илә идарә едир, јерли бүдҹәни тәсдиг едир, онун һәјата кечирилмәси һагда мәлумат верир, јерли веркиләрин мәбләғини вә јығылмасыны тәјин едир, ичтимаји асајиши горујур вә дикәр јерли мәсәләләри һәлл едир. Јерли идарәетмә органларына һөкүмәт тәрәфиндән мадди вә малијјә васитәләри илә бәзи сәлаһијјәтләр верилә биләр. Верилмиш сәлаһијјәтләр һөкүмәт тәрфиндән нәзарәт олунур.","99. Меттигехь шайн урхалладар кхочушдо гӀаланашкахь, ярташкахь, кхечу мехкашкахь а меттигера историн а, кхидолу а ламасташ тидаме эцарца. Меттигехь шайн урхалладаран къепе бахархоша шаьш билгалйоккху. Меттигехь шайн урхалладар кхочушдечу мехкашкахь дозанаш хийцар магийна меттигера бахархошна хетарг тидаме эцарца. Меттигехь шайн урхалладаран органаша шаьш урхалла до муниципальни долаллина, меттигера бюджет кхуллу, и тӀечӀагӀйо, кхочушйо, меттигехь налогаш а, гулдарш а чӀагӀдо, юкъараллин къепе ларйо, ткъа иштта меттигера кхидолу хаттарш а къастадо. Меттигехь шайн урхалладаран органашна законо цхьайолу пачхьалкхан бакъонаш яла тарло уьш кхочушъян гӀирсаш а, финансаш а дӀаяларца. ДӀаелла бакъонаш кхочушъяр пачхьалкхо тергонехь латтадо.","99. Мерличиб чус чули гъуни чебиахънила тяхӀяр, тарихла ва мерла цархӀилти гӀядатуни хӀисаблизи касили, шагьуртазиб, шими-махьурбазиб ва цархӀилти мер-мусаличиб пайдалабируси саби, тарихла ва мерла кьадрила цархӀилти гӀядатуни дузахъули. Мерличиб чус чули гъуни чебиахънила тяхӀяр халкли хъархӀерагарли белгибируси саби. Мерличиб чус чули гъуни чебиахънила тяхӀяр бузахъути мераначир мер-мусала дазурби дарсдарес ихтияр лебси саби, илди мер-мусаличиб хӀербирути халкъла пикри хӀисаблизи касили. Мерличиб чус чули гъуни чебиахънила органтани муниципалитетла лебдешлис хъархӀерагарли гъуни чебиахъуси саби, мерла бюджет алкӀахъуси саби, тасдикьбируси саби ва таманбируси саби, мерла налогунала ва цархӀилти мурадунас арц дурчнила хӀянчи кьелгӀеббикуси саби, жамигӀятла низам-кьяйда далтахъути сари, илкьяйдали мерла кьадрила цархӀилти масьулти ирзути сари. Мерличиб чус чули гъуни чебиахъути органтачи пачалихъла вакилдешла цацадехӀти ихтиярти законна хьулчиличир хъардарили диэс дирар, илди къуллукъуни тамандарес хӀяжатти бекӀахъудила ва финансунала сурсатуни гӀердиахъули. Илди къуллукъуни гӀямрулизир детурхахъути сари пачалихъла шайзибад хӀеруди бирули.","99. Оьз ишин оьзлер юрютюв къайда шагьарларда, юртларда ва башгъа ерлерде тарих ва ерли мердешлени гьисапгъа алып къоллана. Оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумланы къурулуш масъаласын ерли халкъ оьзю белгилей. Оьз ишин оьзлер юрютеген территорияланы дазуларын алышдырыв масъала ерли халкъны пикрусун гьисапгъа алып яшавгъа чыгъарыла. Оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлар муниципал еслигине оьзлер ёлбашчылыкъ эте, ерли бюджетни къабул эте, ерли налогланы оьлчевюн ва жыйыв къайдасын токъташдыра, жамият низамны сакълавну гьайын эте, олай да башгъа ерли масъалаланы чече. Оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумлагъа закон булан, ону яшавгъа чыгъарагъан материал ва харж масъала булан, лан бирликде, айры пачалыкъ ихтиярлыкъ да берилме бола. Шо берилген ихтиярлыкъ пачалыкъны тергевюню тюбюнде бола.","99. КӀанттул цала-хӀукумат иширайн дуккан дайссар шагьрулул, шяраваллил миназаннай ва цаймигу кӀанттай тарихрайнусса ва цаймигу кӀанттул аьдатру хӀисавравун ларсун. КӀанттул цала-хӀукуматрал сакиншин балжи дайссар агьалинал цайнура цала. КӀанттул цала-хӀукумат дачин дуллалисса территориялул дазурду даххана дайссар, ми территориярттал агьалинал пикри хӀисавравун лавсун. КӀанттул цала-хӀукуматрал органнал муниципал давлатрай цайнува цала каялувшиву дайссар, кӀанттул бюджет сакин байссар, цӀакь байссар ва биттур байссар, кӀанттул дишалартту ва датӀавуртту ккаккан дайссар, жяматравусса низам ядаву иширайн дуккан дайссар, мукунма кӀанттул мяъна дусса цаймигу масъалартту щаллу байссар. Кьанундалуща кӀанттул цала-хӀукуматрал органнан дулун бюхълахъиссар личӀисса паччахӀлугърал ихтиярду, цахьхьун ми иширайн дуккан дансса кашигу, харжлугъгу дуллуну. Мукун дуллусса ихтиярду паччахӀлугъ ялув дацӀаврийну иширайн дуккан дайссар.","99. Чкадин самоуправление, тарихдин ва чкадин маса адетар фикирда къунаTarget, шегьерра, хуьрерин чкайра ва маса территорийра кьилиз акъудда. Чкадин самоуправленидин къурулуш агьалийри чпи тайинарда. Талукъ тир территорийрин агьалийрин фикир гьисаба къуналди, чпе чкадин самоуправление кьиле тухузвай территорийрин сергьятар дегишаруниз рехъ гуда. Чкадин самоуправленидин органри муниципальный хсусият кьилди чпи идара ийида, чкадин бюджет туькӀуьрда, тестикьарда ва кьилиз акъудда, Чкадин налогарни харжар тайинарда, общественный къайдаяр хуьнин кӀвалах кьиле тухуда, гьакӀни чкадин метлеб авай маса месэлаяр гьялда. Закондалди чкадин самоуправленидин органрив государстводин са бязи векилвилер вугуз жеда, и чӀавуз абурув гьа векилвилер кьилиз акъудун патал герек тир материалрин ва финансрин такьатарни вугун лазим я. Вуганвай векилвилер кьилиз акъудун государстводин контролдик жеда.","99. Таьрихлик эм баскалай ерли аьдетлерин эске алув ман ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв калаларда, авылларда эм баскалай территорияларда эндириледи. Ерли оьз-оьзине етекшилик этуьвининъ курылысы ерли яшавшылары ман оьз эркли белгиленеди. Ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв яшав бардырылатаганларында территориядынъ межесин туьрлендируьв тийисли территориядынъ яшавшыларынынъ актларын эсапка алув ман туьрлендируьв йибериледи. Ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органлары муниципаллык байырлык пан оьз эркли етекшилик этеди, ерли бюджетти кеплейди, беркитеди эм толтырады, ерли налогты эм йыювды токтастырады, ямагат йорык саклавды шешеди. Ерли оьз-оьзине етекшилик этуьв органлары олардынъ материаллык эм финаслык карыжларын эндируьв уьшин керекли болган айырым патшалык полномочиелерин беруьв мен болмага боладылар. Берилген полномочиеди эндируьв патшалыктынъ тергев астында.","99. Ерлид джуды иессвалды кьула выгыргара шегьерма, муӀкъма ва мадды, ер-юртма, тарихед ва мадды ерлид гьаӀдатбыр гуьзет гьаъара. Ерлид, джуды иессиваӀлид структурабыр тешкил гьаъара халкьдире джу джулана. Ерлид, джуды иессваӀлид сархӀатмыд дегишвалдыбыр гьаъара джуды халкьдида разивалды хана. Ерлид, джуды иессваӀлид тешкилатмыра, джуды гугъуьлдихьван иессивалды ваъара муниципал хусусистдид, ара хельэре, тесдикь гьаъара ва кьула гыргара джуды ерлид бюджет, тешкил гьаъара джуды, ерлид налогбыр ва гьабыр сытӀа гьаъара, упхӀуре умумиетдид кьайда-къанун, хӀал гьаъара хӀар джуды ерлид мэсэлэбыр. Ерлид, джуды иессиваӀлид тешкилатмыда, закондире вын муьмкин а, сасад Дэвлитдид векилвалдыбыр кьула йыгын бадана, лазимды, тангыдид не кардид куьмегбыр, хьывыр ад векилвалдыбыр кьула йыгын гид йиъи Дэвлитдид макьыетваӀлихьде.","99. Йишван чпи чипланди идара апӀувал (местное самоуправление) шагьрариъ, гъулариъ ва жара жилиин тарихи ва жара ерли аьдатар гъисабназ гъадагъбиинди тешкил апӀуру. Йишван чпи чипланди идара апӀбан гъурулуш агьалйири чпин хушниинди улупуру. Йишван чпи чипланди идара апӀувал кӀули гъабхурайи йишван жилин сяргьятар дигиш апӀувал гъадму жилиин яшамиш шулайи агьалйирин фикрариз асас духьну кӀули гъабхуз шулу. Йишван идара апӀбан органари чпиз айи ихтиярариз асас духьну чпи чипланди муниципалин хусусиятдиз эйсивал апӀуру, ерли бюджет тешкил ва тасдикь апӀуру, ерли налукар ва сборар тасдикь апӀуру, жямяаьтлугъ кьайда уьбхювал тешкил апӀуру, хъа гъацира ерли (йишван) меглеб айи жюрбежюр жара меселийир гъял апӀуру. Ерли (йишван) идара апӀбан органарихъна къанундиинди государствойин бязи ихтиярар тувуз, гъадрар кӀули гъахбан бадали материалин ва пулин дакьатар тувбиинди, шулу. Гъадму органарихъна тувнайи вазифйир государствойин гюзчиваликк духьну ккунду.","99. Джигабышее джо джаб джо идаара гьавъий шагьарбышее, хивни джигабышее ва таарыхыле хъадийн ва медын аӀдатбынани менни джигабышее ишеехъа илгьечӀе. Джигабышее джо джаб джо идаара гьавъий ишеехъа илгьечӀени джигабышее, торпахбышда сергьад бадал гьавъийс, мани джигее ешемишехьени джаӀмаӀъаӀтна фыкыр назарее авхъу йаӀхъ гьооле. Джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбыше чиледъалхъа беледиййен мулкиййет идаара гьаъа, джигайна бюджет тасдикь гьавъу, ишеехъа алгъабачче, джигабышеедын налокӀбыйи вергибы гийхье, джаӀмаӀаӀтна саакитийваала къорамышавъий ыккекка, ва гьамыд мани джигайс хьетӀан медын масалебы гьаӀл гьаъа. Джигабышее джо джаб джо идаара гьааъани органбышыс кьаанунын, йиджбы джигайлхъа гьихьараъас лезимын мадди ва пылын васааит гьувийка сана, сасса девлетин салаагьыййетбы гьелес мумкум вобна. Гьувуйни салаагьыййетбышын ишеехъа илгьечӀуй девлетни назааратык авуд вод."
"100. Местное самоуправление в Республике Дагестан гарантируется правом на судебную защиту, на компенсацию дополнительных расходов, возникших в результате решений, принятых органами государственной власти, запретом на ограничение прав местного самоуправления, установленных Конституцией Российской Федерации и федеральными законами.","100. Дагъустан Республикики джигайин самоуправление гарантировать акьая эхтиярилди суддин защитис, дополнительный расходарин компенсацис, арайис адинде хӀял акьагуна къарарар, кьабул акьунде государственный властин органари, къадагъа акьугуна эхтиярар джигайин самоуправлениин, тайинар акьунде Российин Федерацин Конституцилди ва федеральный законралди.",100. Дагъистан Республикаялда бакӀалъулаб самоуправлениялъул тӀубараб ракӀчӀей букӀинабула пачалихъалъулаб власталъул органазул хӀукмабазда. Россиялъул Федерациялъул Конституциялда ва федералиял законазда рихьизарун рукӀарал ихтиярал мукъсанлъизариялъул хӀасилалда тӀадеги арал харжал судалъулаб къагӀидаялда рецӀизе рукӀиналда.,"100. Дағыстан республикасында јерли өзүнүидарәетмә органларына мәһкәмәдә горунмасы һүгуги илә дөвләт гәрарларыны һәјата кечирәркән араја кәлмиш истәһлакларын компенсасијасы замин едилир. Идарәетмә органлары РФ Конститсијасында, федерал ганунларда мүәјјән едилмиш һүгугларынын мәһдудлашдырылмасы гадағандыр.","100. Дагестан Республикехь меттигехь шайн урхалладарна бакъо елла судьехь бакъонаш къовса, пачхьалкхан Ӏедалан органаша тӀеэцна гӀуллакхаш кхочушдеш хиллачу харжех компенсаци эца, Россин Федерацин Конституцис а, федеральни законо а меттигехь шайн урхалладарна елла бакъонаш ехкарна бехкам бан.",100. Дагъистан Республикализиб мерличиб чус чули гъуни чебиахънила тяхӀяр судли балтахъуси саби. Пачалихъла хӀукуматла органтани кьабулдарибти хӀукмурти детурхахъуӀели детарахъути харжани чедирцӀахъути сари. Россияла Федерацияла Конституцияли ва Федерацияла законтани мерличиб чус чули гъуни чебиахънила тяхӀярлис дедибти ихтиярти камдарес къадагьабарибси саби.,"100. Дагъыстан Республикада оьз ишин оьзлер юрютеген къурумлар суд къурумланы янындан якълана, оьз ишин оьзлер юрютеген ерли къурумланы Россия Федерацияны ва федерал законгъа гёре пачалыкъ гьакимлик къурумланы янындан гери урулгъан, ихтиярлыгъыны натижасында болгъан тас этивлер къайтарыла.","100. Дагъусттан Республикалий кӀанттул цала-хӀукуматран, паччахӀлугърал хӀакимлугърал органнал кьамул бувсса хӀукмурдайн бувну, ххидан багьсса харжлугърахлусса бадал ласунсса, Аьрасатнал Федерациялул Конституциялул ва федерал кьануннал ккаккан дурсса кӀанттул цала-хӀукуматрал ихтиярду ссуссукьу даврин дирхьусса кьадагъалийн бувну, судрайхчӀинсса дуруччин шайсса гарантия дуллуну дуссар.","100. Дагъустан Республикада чкадин самоуправление суддалди хуьнин, государстводин властдин органри кьабулай кьараррин нетижада акъатай алава харжияр арадал хкунин ихтиярдалди, чкадин самоуправленидиз Россиядин Федерациядин Конституциядалди ва федеральный законралди ганвай ихтиярар сергьятламишун къадагъа авуналди заминламишда.",100. Россия Федерациясынынъ Конституциясы эм федераллык законлары ман токтастырылган Дагыстан Республикасында ерли оьз-оьзине етекшилик этуьви ерли оьз-оьзине етекшилик этуьвдинъ ыхтыярын кыскартувга патша властининъ органлары ман алган карарлардынъ тамамында шыккан косымша карыжларды компенсация этуьвге судеблик яклавда шыкпага ихтыяры гарантияланады. ПАТШАЛЫК СИМВОЛЛАРЫ. ДАГЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЪ БАС КАЛАСЫ.,"100. Дагъыстан Республикади Ерлид, джуды иессиваӀлис выр ад йиъи, суддире тереф хакьынид гарант, хьывынис артухды харджибыр, йишир ад Дэвлитдид хӀукумдид тешкилатмыра сихьир ад кьарармыхьван, къадагъан лихьинис Ерлид, джуды иессиваӀлид ихдиярбыр, выр ад Россиядид Федерациедид Конституциедире ва федерал законмыра гьатӀуны.","100. Дагъустан Республикайиъ чпи чипланди идара апӀру йишван гьюкум суддин терефнаан уьрхбан ихтиярариз, государствойин гьюкмин органари адагъу къарарариз асас духьну аьлава харжар ккеркбан бадали пул гъадабгъуз, чпи чипланди идара апӀру гьюкмиз Урусатдин Федерацияйин Конституцияйиъ ва федеральный гьюкмариъ (къанунариъ) тасдикь дапӀнайи ихтиярар цӀиб апӀувал къадагъа апӀуз замина ву.","100. Дагъыстан РеспубликӀее джигабышее джо джаб джо идаара гьавтоий, Россие Федерациейни Конституциейн ва федерал кьаанунбыше гивхьуйни -маӀгькамайн къорамышыгъийни гьуӀкьукьука, девлет гьаакимиййетни органбыше кьабыл гьаъийн кьарарбы джигайлхъа гьихьар гьаъанкъаӀ оӀгеехъа хьигьеечӀуйн оохъан харджийбы оӀдемишигъийни гьуӀкьукьука, джигабышее джо джаб джо идаара гьавтоийни гьуӀкьукьбышыс сергьад гивхьуй кьадагьа гьаъийни гьуӀкьукьыка таӀьмин эхье."
ГЛАВА 9. ГОСУДАРСТВЕННЫЕ СИМВОЛЫ. СТОЛИЦА РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН,9-ПУ ГЛАВА. ГОСУДАРСТВОЙИН ЛИШАНАР ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКИН СТОЛИЦА,"ИЧӀАБИЛЕБ БЕТӀЕР. ПАЧАЛИХЪАЛЪУЛАЛ СИМВОЛАЛ, ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЯЛЪУЛ ТАХШАГЪАР",БӨЛМӘ 9. ҺӨКҮМӘТ РӘМЗЛӘРИ. ДАҒЫСТАНЫН ПАЈТАХТЫ,9 КОРТА. ПАЧХЬАЛКХАН БИЛГАЛОНАШ ДАГЕСТАН РЕСПУБЛИКИН КОЬРТА ГІАЛА,БЕКӀ 9. ПАЧАЛИХЪЛА ЛИШАНТИ. ДАГЪИСТАН РЕСПУБЛИКАЛА ТАХ ШАГЬАР,9 БАШ. ПАЧАЛЫКЪ БЕЛГИЛЕР. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАНЫ ТАХШАГЬАРЫ,9-МУР БАКӀ. ПАЧЧАЛУГЪРАЛ СИМВОЛЛУ. ДАГЪУСТТАН РЕСПУБЛИКАЛУЛ ТАХШАГЬРУ,9-КЬИЛ. ГОСУДАРСТВОДИН ЛИШАНАР. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАДИН МЕРКЕЗ,9-НШЫ БАСЫ. ПАТШАЛЫК СИМВОЛЛАРЫ. ДАГЫСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫНЪ БАС КАЛАСЫ.,9 КЬУЛ. ДЭВЛИТДИД СИМВОЛБЫР. ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКАДИД МЕРКЭЗ,9-ПИ КӀУЛ. ГОСУДАРСТВОЙИН ЛИШНАР. ДАГЪУСТАН РЕСПУБЛИКАЙИН МЕРКЕЗ,ФАСИЛ 9. ДЕВЛЕТИН СИМВОЛБЫ ДАГЪЫСТАН РЕСПУБЛИКӀАЙНА ПАЙТАХТ
"101. Республика Дагестан имеет свои государственные символы - Герб, Флаг и Гимн. Их описание и порядок официального использования устанавливаются законом Республики Дагестан. Столицей Республики Дагестан является город Махачкала. Статус столицы определяется законом Республики Дагестан.","101. Дагъустан Республикихъ хъая уьчин хӀукуматин лишанар: Герб, Пайдах ва Гимн. Гуррин агуб ва къайда официально ишлемиш акьайде Дагъустан Республикикин закони тайин акьуная. Дагъустан Республикикин столица э МахӀачкъала шегьер. Столицин статус тайин акьая Дагъустан Республикикин закони.","101. Дагъистан Республикаялъул руго жиндирого пачалихъалъулал гӀаламатал (символал) – Герб, Байрахъ ва Гимн. Гьезул хӀакъалъул бицин ва гьездаса официалияб къагӀидаялда пайда босиялъул низам чӀезабула Дагъистан Республикаялъул законалдалъун. Дагъистан Республикаялъул тахшагьар ккола МахӀачхъала шагьар. Тахшагьаралъул статус чӀезабула Дагъистан Республикаялъул законалдалъун.","101. Дағыстан Республикасынын дөвләт рәмзләри Герб, Бајраг, Һимндир. Онларын рәсми истифадәси вә тәсвири Дағыстан Республикасы гануну илә мүәјјән едилир. Дағыстан Республикасынын пајтахты Маһачгала шәһәридир. Пајтахтын вәзијјәти Дағыстан Республикасынын гануну илә мүәјјән едилир.","101. Дагестан Республикин шен пачхьалкхан билгалонаш ю – Герб, Байракх, Гимн. Церан сурт хІоттор а, пайдаэцаран къепе а дІахІоттайо Дагестан Республикин законо. Дагестан Республикин коьрта гІала Махачкала ю. Дагестан Республикин коьрта гІалин статус билгалийоккху Дагестан Республикин законо.","101. Дагъистан Республикала пачалихълати лишанти лерти сари – Герб, Байрахъ ва Гимн. Илди сипатдирнила ва пайдаладирнила низам-кьяйда Дагъистан Республикала законни кадилзахъути сари. Дагъистан Республикала тах шагьар МяхӀячкъала шагьар саби. Тах шагьарла аги Дагъистан Республикала законничил белгибируси саби.","101. Дагъыстан Республиканы оьзюню пачалыкъ белгилери – Герби, Байрагъы ва Гимни бар. Оланы суратлав ва хас низамын къоллав Дагъыстан Республиканы закону булан токъташдырыла. Дагъыстан Республиканы тахшагъары Магьачкъала гьисаплана. Тахшагъарны статусу Дагъыстан Республиканы закону булан белгилене.","101. Дагъусттан Республикалул буссар цила паччахӀлугърал символлу – Герб, Ттугъ ва Гимн. Гай цукунсса бикӀайссарив бувсун буссар ва ишла баврил официал низам ккаккан дурну дуссар Дагъусттан Республикалул кьанундалул. Дагъусттан Республикалул тахшагьруну хъанахъиссар МахӀачкъала. Тахшагьрулул статус балжи дайссар Дагъусттан Республикалул кьанундалул.","101. Дагъустан Республикадихъ вичин государстводин лишанар — Герб, Пайдах ва Гимн аваз жеда. Абурун акунар ва абур официальнидаказ ишлемишунин къайда Дагъустан Республикадин закондалди тайинарда. Дагъустан Республикадин меркез Махачкала шегьер я. Меркездин статус Дагъустан Республикадин закондалди тайинарда.","101. Дагыстан Республикасынынъ оьзининъ патшалык символлары бар- герб, байрак эм гимн. Оларды язув эм официаллык йорыкта кулланув Дагыстан Республикасынынъ законы ман токтастырылады. Дагыстан Республикасынынъ Бас каласы Махачкала каласы болады. Бас каладынъ статусы Дагыстан Республикасынынъ законы ман белгиленеди.","101. Дагъыстан Республикадыхда ад йиъи джуды Дэвлитдид символбыр-Герб, Пайдах ва Гимн. Гьамыд ухшербыр на ишлег гьыгъынид къайда-къанун сирхьид йиъи Дагъыстан Республикадид закондире. Дагъыстан Республикадид мэркэз виъи Махачкала шэгьер. Мэркэзэд статус вылцӀад йиъи Дагъыстан Республикадид закондире.","101. Дагъустан Республикайиз чан государствойин лишнар а - Герб, Пайдагъ ва Гимн. Дурар безетмиш апӀубан жюре ва ишлетмиш апӀубан къайда Дагъустан Республикайин гьюкмиинди (къанундиинди) тасдикь апӀуру. Дагъустан Республикайин меркез Мягьячгъала шагьур ву. Меркездин статус Дагъустан Республикайин гьюкмиинди (къанундиинди) улупуру.","101. Дагъыстан РеспубликӀайхъа чин девлетин символбы вод - Герб, Байдах ва Гьимн. Манбы наӀхуӀд ыхьай ва манчике расмийда наӀхуӀд истифаада гьаъийн къайда Дагъыстан РеспубликӀайни кьаануныка сана ишеехъа илгьечӀе. Дагъыстан РеспубликӀайна пайтахт МаӀгьаӀчкъала воб. Пайтахтын статус Дагъыстан РеспубликӀайни кьаанунынын таӀьйин гьаъа."
ГЛАВА 10. КОНСТИТУЦИОННЫЕ ПОПРАВКИ И ПЕРЕСМОТР КОНСТИТУЦИИ,10-ПУ ГЛАВА. КОНСТИТУЦИОННЫЙ ДУЬЗАР ХЪАКЬУБАР ВА КОНСТИТУЦИЯ ХЪАХТУРХЬУБ,АНЦӀАБИЛЕБ БЕТӀЕР. КОНСТИТУЦИЯЛЪУЛАЛ РИТӀИЗАРИЯЛ ВА КОНСТИТУЦИЯЛЪУЛ ЦӀИДАСАН ХАЛ ГЬАБИ,БӨЛМӘ 10. КОНСТИТУСИЈАЈА ӘЛАВӘ ВӘ ЈЕНИ ЛАЈИҺӘ,"10 КОРТА. КОНСТИТУЦИНА ТІЕТОХАРШ А, КОНСТИТУЦИГА ЮХАХЬАЖАР А",БЕКӀ 10. КОНСТИТУЦИЯ ХӀЯСИБТИ ДАРСДЕШУНИ ВА КОНСТИТУЦИЯ ЧЕХӀЕРБИРНИ,10 БАШ. КОНСТИТУЦИЯ АЛЫШЫНЫВЛАР ВА КОНСТИТУЦИЯГЪА ЯНГЫДАН КЪАРАВ,10-МУР БАКӀ. КОНСТИТУЦИЯ БАКЬИН БАВУРТТУ ВА КОНСТИТУЦИЯЛУХ ЦӀУНИЦӀА БУРГАВУ,10-КЬИЛ. КОНСТИТУЦИЯДИК ТУЬКӀУЬР ХЪУВУНАР КУХТУН ВА КОНСТИТУЦИЯДИЗ КИЛИГ ХЪУВУН,10-НШЫ БАСЫ. КОНСТИТУЦИЯЛЫК ТУЬРЛЕНИСЛЕР ЭМ КОНСТИТУЦИЯДЫ КАЙТАДАН КАРАВ,10 КЬУЛ. КОНСТИТУЦИЕ ДУЪЗ ХЪЫГЪЫНБЫР НА КОНСТИТУЦИЕДЫХДА ЦӀИНДИКЕНЕ ГАХЪАДКЪЫН,"10-ПИ КӀУЛ. КОНСТИТУЦИЯЙИЪ ДИГИШ, ВАЛАР ТӀАУВАЛ ВА КОНСТИТУЦИЯЙИЗ ЦӀИЙИКӀУЛТӀАН ЛИГУВАЛ",ФАСИЛ 10. КОНСТИТУЦИЙЕЕ ХЪОДКУ ХЪАЪИЙБЫ ВА КОНСТИТУЦИЙХЪА ЕНГИЛЕДАН ИЛЯАКИЙ
"102. Предложения о поправках и пересмотре Конституции Республики Дагестан могут вносить Глава Республики Дагестан, Народное Собрание Республики Дагестан, Правительство Республики Дагестан, а также группа численностью не менее одной трети от установленного числа депутатов Народного Собрания Республики Дагестан.","102. Теклифар дуьз хъакьубан ва хъахтурхьубан ва Дагъустан Республикикин Конституция ая эхтияр Дагъустан Республикикин Главаиис, Дагъустан Республикикин Халкьдин Собранис, Дагъустан Республикикин Правительствоиис ва Дагъустан Республикикин Халкьдин Собранин депутатарис эгера гуьррин кьадар хьибу паюнакас са паюналас чӀукь давайчи.","102. Дагъистан Республикаялъул Конституциялда хиса-басиял ва гьелъул цӀидасан хал гьабиялъул суал цебе лъезе бегьула Дагъистан Республикаялъул бетӀерас, Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъ, Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъ ва гьединго Халкъияб Собраниялъул депутатазул лъабил бутӀаялдаса дагь гьечӀеб къадаралъул къокъаялъ.","102. Конститусијаја әлавә вә ја јенидән тәртиб етмә тәклифи илә Дағыстан Республикасынын башчысы, Халг мәҹлиси, Республика назирләр шурасы вә ја халг мәҹлиси депутатларындан тәркиби үчдә бир сајда олан груп чыхыш едә биләр.","102. Дагестан Республикин Конституцина тІетохарш дар а, юхахьажар а халхататта йиш ю Дагестан Республикин Куьйгалхочун, Дагестан Республикин Халкъан Гуламан, Дагестан Республикин Правительствон, ткъа иштта Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн хІоттийначу терахьан кхоалгІа декъал кІезиг йоцчу тобанан.","102. Дагъистан Республикала Конституциялизи дарсдешуни кадурхахънила ва ил чехӀербирнила хӀекьзирти предложениеби гьаладихьули диэс дирар Дагъистан Республикала Халалли, Дагъистан Республикала Халкъла Собраниели, Дагъистан Республикала Правительстволи, илкьяйдали Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала кабизахъурси лугӀила хӀябал бутӀала ца бутӀаличиб камли ахӀентала къукьяли.","102. Дагъыстан Республиканы Конституциясына алышынывлар этмекни ва янгыдан къарамакъны Дагъыстан Республиканы Башчысы, Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыны, Дагъыстан Республиканы Гьукуматы токъташдыра, олай да Дагъыстан Республиканы депутатларыны токъташдырылгъан санавуну уьч пай этгенде, бир пайыны тавуш беривю булан таклиф этиле.","102. Дагъусттан Республикалул Конституция бакьин баврилгу, ганих цӀуницӀа бургаврилгу хӀакъиравусса жуавртту дишин бюхъайссар Дагъусттан Республикалул БакӀчинаща, Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисраща, Дагъусттан Республикалул ХӀукуматраща, мукунма Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисраву бикӀан ккаккан бувсса депутатътурал шанма бутӀул ца бутӀуяр чан бакъасса группалуща.","102. Дагъустан Республикадин Конституциядик туькӀуьр хъувунар кухтунин ва адаз килиг хъувунин гьакъиндай теклифар Дагъустан Республикадин Кьиливай, Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидивай, Дагъустан Республикадин Гьукуматдивай, гьакӀни Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатрин тайинарнавай кьадардин пудай са паюнилай тӀимил тушиз тешкилзавай дестедивай гъиз жеда.","102. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына туьрленислер этуьв эм оны кайтадан карав акында маслагатлар Дагыстан Республикасынынъ Басы, Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы, солай ок Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ токтастырылган депутатларынынъ уьштен бир болган пайы санлы куьби этпеге боладылар.","102. Дагъыстан Республикадид Конституцие дуъз хъыгъынид не цӀине хъыгъынид мыслахӀат сивхьис руъура Дагъыстан Республикадид Кьухьнийда, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласада, Дагъыстан Республикадид ХӀукимитеда, гьабишыла гьайри Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад, хьибдикла са пайдыла цӀам дишды депутаташды гапӀалдида.","102. Дагъустан Республикайин Конституцияйиъ дигиш,валар тӀаъбан ва цӀийикӀултӀан лигбан гьякьнаан вуйи теклифар тувуз Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирихъан, Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейихъан, Дагъустан Республикайин Гьюкуматдихъан, хъа гъацира Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин депутатарин шубубдик саб пайтӀан цӀиб дарди вуйи дестейихъан шулу.","102. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциее хъодку хъаъийбы гъаъийни ва манчихъа енгиледан иляакийни гьакӀеедын теклифбы Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъвее, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин, Дагъыстан РеспубликӀайни ГъоӀкууматын ва гьамыд Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа гябкӀийни гыргыни депутатаршыни сайыни хьебни пайыке са пайыле оохъани депутатаршыни групын гьелес аӀхаӀ."
"103. Положения глав 1, 2 и 10 Конституции Республики Дагестан не могут быть пересмотрены Народным Собранием Республики Дагестан. Если предложение о пересмотре положений глав 1, 2 и 10 Конституции Республики Дагестан будет поддержано двумя третями голосов от установленного числа депутатов Народного Собрания Республики Дагестан, то в соответствии с законом Республики Дагестан созывается Конституционное Собрание. Конституционное Собрание либо подтверждает неизменность Конституции Республики Дагестан, либо разрабатывает проект новой Конституции Республики Дагестан, который принимается Конституционным Собранием двумя третями голосов от установленного числа его членов или выносится на референдум Республики Дагестан. При проведении референдума Конституция Республики Дагестан считается принятой, если за нее проголосовало более половины избирателей, принявших участие в голосовании, при условии, что в нем приняло участие более половины избирателей Республики Дагестан.","103. 1,2 ва главайрин ДР Конституцин положенияр хъахтурфас Дагъустан Республикин Халкьдин Собранис ихтияр адава. Эгер теклиф 1,2 ва 10 главаяр ДР Конституцин хъахтурфуб бадала теклиф Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин, хьибу паюнакас, Ӏу паюна тереф ухӀучи Дагъустан Республикин законилди гунт акьая Конституционный Собрание. Конституционный Собрание тестикь акьая Дагъустан Республикин Конституция дегиш дахьуб, я Дагъустан Республикин цӀейе Конституцин проект хӀял акьая, Конституционный Собрани кьабул акьая хьибу паюнаас Ӏу паюна тайин акьунай членарин кьадариас, яра хая Дагъустан Республикин референдумил. Референдум файшучи Дагъустан Республикин Конституция хӀисаб акьая кьабул акьунайтиас, эгера ге бадала сес инайчи са паюналас артух эй, сечкийри иштарак акьуттарикас, эгера иштарак акьунайчи са паюналас артух сечкичийри Дагъустан Республикин.","103. Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул 1, 2 ва 10 бутӀрузул рихьизариял Халкъияб Собраниялъ хисизаризе бегьуларо. Халкъияб Собраниялъул депутатазул щуго бутӀа гьабун лъабго бутӀаялъ Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул 1, 2 ва 10 бутӀрузул рихьизариял хисизаризе кколилан абураб пикруялъул рахъ ккуни, республикаялъул Конституциялъулаб законалда рекъон ахӀизе ккола Дагъистан Республикаялъул Конституциялъулаб Собрание. Конституциялъулаб Собраниялъ ялъуни Дагъистан Республикаялъул Конституция хисизабизе хӀажат гьечӀеблъун рикӀӀуна яги Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул цӀияб проект хӀадур гьабула. Рехсараб проект Конституциялъулаб Собраниялъ гьелъул тӀолалго членазул цӀикӀӀарасез гьаракь кьеялдалъун ялъуни къабул гьабула яги тӀолабго халкъалъ гьаракь кьезелъун цебе лъола. ТӀолабго халкъалъ гьоркьоб лъеялъул хӀасилалда Дагъистан Республикаялъул Конституция къабул гьабураблъун рикӀӀуна, гьаракь кьеялъулъ гӀахьаллъарал избирателазул цӀикӀӀарасез гьелъие гӀоло гьаракь кьун батани – гьениб аслияб шартӀлъун ккола гьаракь кьеялъулъ ращадаздаса цӀикӀӀарал избирателаз гӀахьаллъи гьаби.","103. Дағыстан Республикасынын Конститусијасынын 1,2, 10 һиссәли маддәләри Халг мәҹлиси тәрәфиндән дәјишдирилә билмәз. Әјәр белә бир тәклиф депутатларын үчдә бир һиссәси тәрәфиндән бәјәнилибсә, Дағыстан Республикасы гануну илә Конститусија мәҹлиси чағырылыр. Конститусија мәҹлиси Дағыстан Конститусијасынын ја дәјишилмәз олдуғуну тәсдиг едир, ја да ки республиканын јени Конститусија лајиһәсини һазырлајыр. Бу сәнәд сечилмиш халг депутатларынын үчдә бир һиссәсинин бәјәнилмәси илә гәбул олунур, ја да бу лајиһә Дағыстан Республикасынын референдумуна чыхарылыр. Әјәр референдумда иштирак етмиш әһалинин јарысындан чоху лајиһәни бәјәнибсә сәнәд гәбул олунмуш һесаб едилир.","103. Дагестан Республикин Конституцин 1, 2, 10 дакъошка юхахьажа бакъо яц Дагестан Республикин Халкъан Гуламан. Дагестан Республикин Конституцин 1, 2, 10 дакъошка юхахьажар Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн кхаа декъах шина декъо къобалдеш делахь, Дагестан Республикин законца цхьаьнадогІуш Конституционни Гулам гулбо. Конституционни Гуламо тІечІагІдо Дагестан Республикин Конституци цахийцар, я Дагестан Республикин Конституцин керла проект кечйо, и тІечІагІйо Конституционни Гуламо цуьнан декъашхойн кхаа декъах шина декъо кхаж тосуш къобалдарца, я Дагестан Республикин референдумехь тІеэцна лору, кхаж тасарехь дакъалаьцначу харжамхойн эханнал сов кхаьжнаш цуьнгахьа теснехь, нагахь санна цигахь дакъалоцуш Дагестан Республикера харжамхойн эханнал сов хиллехь.","103. Дагъистан Республикала Конституцияла 1-ибил, 2-ибил ва 10-ибил бурги чехӀердарес ихтияр агарси саби Дагъистан Республикала Халкъла Собраниелис. Эгер Дагъистан Республикала Конституцияла 1-ибил, 2-ибил ва 10-ибил бургала кьяйдурти чехӀердирнила хӀекьлизибси предложение Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала кабизахъурси лугӀилизибадтала тӀамрала хӀябал бутӀала кӀел бутӀали гӀеббуцалли, илхӀели, Дагъистан Республикала законничи барили, Конституцияла Собрание бурчуси саби. Конституцияла Собраниели Дагъистан Республикала Конституция барсхӀебируси биъни марбируси саби яра Дагъистан Республикала сагаси Конституцияла проект балкьарахъуси саби, сабира Конституцияла Собраниели илала члентала кабизахъурси лугӀилизибадтала тӀамрала хӀябал бутӀала кӀел бутӀали кьабулбарибси яра Дагъистан Республикала референдумличиб илала кьисмат арзахъес гьалабирхьуси саби. Референдум дураберкӀибхӀели Дагъистан Республикала Конституция кьабулбарибсилизи халбируси саби, эгер тӀамри дедлугнилизир бутӀакьяндеш дарибти избирательтани байхъайчиб имцӀатани илгӀерли чула тӀамри дедили диалли, Дагъистан Республикала избирательтала байхъайчиб имцӀатани илизир бутӀакьяндеш дарили диалли.","103. Дагъыстан Республиканы Конституциясыны 1, 2 ва 10 башларыны положениелерине янгыдан къаралма ярамай. Дагъыстан Республиканы Конституциясыны 1,2 ва 10 башларыны положениелерине янгыдан къаралма герек деген таклиф берилсе ва шо таклифни Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны токъташдырылгъан санавуну уьч пай эттенде, эки пайы якъласа, Дагъыстан Республиканы законуна гёре, Дагъыстан Республиканы Конституция Жыйыны чакъырыла. Конституция Жыйын яда Дагъыстан Республиканы Конституциясын якълай, яда Дагъыстан Республиканы Конституциясыны янгы проектин ярата. Дагъыстан Республиканы Конституциясыны янгы проектин Конституция Жыйын оьзюню членлерини уьч пай этгенде, эки пайы булан къабул эте яда Дагъыстан Республиканы Референдумуна бере. Референдум оьтгерилгенде Дагъыстан Республиканы Конституциясы къабул этилген гьисаплана, ону якълап сайлавчуланы, сайлавларда ортакъчылыкъ этгенлерини яртысындан артыгъы тавуш берген буса ва шо референдумда Дагъыстан Республиканы сайлавчуларыны яртысындан артыгъы ортакъчылыкъ этген буса.","103. Дагъусттан Республикалул Конституциялул 1-мур, 2-мур ва 10-мур бакӀрай кӀицӀ бувсса кӀанттурдах-ялул Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисраща цӀуницӀа буруглан къашайссар. Дагъусттан Республикалул Конституциялул 1-мур, 2-мур ва 10-чимур бакӀурдийсса кӀанттурдах цӀуницӀа бургаврил хӀакъиравусса жуаврттал чул Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал циву бикӀан ккаккан бувсса депутатътурал шанма бутӀул кӀива бутӀуяр чан бакъассаннал бугьарча, Дагъусттан Республикалул кьанундалул ккаккан бувсса кьяйдалий Конституцион Мажлис батӀайссар. Конституцион Мажлисрал я тасттикь байссар Дагъусттан Республикалул Конституция баххана къабантӀишиву, ягу Дагъусттан Республикалул цӀусса Конституциялул проект ххал дигьайссар, му цуппагу кьамул байссар Конституцион Мажлисрал циву бикӀан ккаккан бувсса депутатътурал аьдадрал шанма бутӀул кӀива бутӀуяр чансса бакъаминнал ягу масъала буккан байссар Дагъусттан Республикалул референдумрайн. Референдум буллалийни, Дагъусттан Республикалул Конституция кьамул бувшиврун ккаллиссар, агарда ганиву Дагъусттан Республикалул чӀубулултрал бачӀиннуяр ххишала гьуртту хьуну, чӀу булавриву гьуртту хьуминнал бачӀиннуяр ххишала чӀубулултралгу ганихлу чӀу булурча.","103. Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидивай Дагъустан Республикадин Конституциядин 1, 2 ва 10-кьилерин положенийриз килиг хъуйиз жедач. Эгер Дагъустан Республикадин Конституциядин 1, 2 ва 10-кьилерин положенийриз килиг хъувунин гьакъиндай теклифдин тереф Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин депутатрин тайинарнавай кьадардин пудай кьве пай депутатри сесер гуналди хвейитӀа, Дагъустан Республикадин закондал асаслу яз Конституционный Собрание эвер гуда. Конституционный Собраниди я Дагъустан Республикадин Конституция дегишариз тежедайди тестикьарда, я Дагъустан Республикадин ЦӀийи Конституциядин проект туькӀуьрда. А проект Конституционный Собраниди адан тайинарнавай кьадар членрин пудай кьве паюни сесер гуналди кьабулда ва тахьайтӀа ам Дагъустан Республикадин референдумдал гъида. Референдум кьиле тухвайла, эгер вич патал сесер гунин карда иштирак авур са паюнилай гзаф сечкичийри сесер гайитӀа, Дагъустан Республикадин Конституция кьабулнавайди яз гьисабда. Гъа и вахтунда референдумда Дагъустан Республикидин са паюнилай тӀимил тушиз сечкичийри иштирак авунин шартӀ эцигзава.","103. Дагыстан Республикасынынъ 1, 2 эм 10 басларынынъ положениеси Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны ман кайтадан каралмага болып болмайды. Дагыстан Республикасынынъ 1, 2 эм 10 басларынынъ положениелери кайтадан карав акында маслагат Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынъ токтастырылган депутатлар санынынъ уьштен эки пайы хош коьрип туьссе, Дагыстан Республикасынынъ сол заман законы ман келисли Конституциялык йыйыны шакырылады. Конституциялык Йыйыны Дагыстан Республикасынынъ Конституциясына туьрленислер керек тувыллыгын беркитеди яде Дагыстан Республикасынынъ Конституциясынынъ янъы проектин асылландырады, ол да онынъ членлерининъ токтастырылган саныннан уьштен эки пайынынъ тавысы ман алынады яде Дагыстан Республикасынынъ референдумына шыгарылады. Референдумды оьткеруьв заманда Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы алган деп саналады, эгер дейим сайлавларда ортакшылык эткен сайлавшылардынъ яртысынынъ коьбиси ога тавысларын берген болса, онда Дагыстан Республикасынынъ сайлавшыларынынъ яртысыннан коьбиси ортакласкан болса.","103. Дагъыстан Республикадид Конституциедид 1, 2, ва 10 кьулбыр, Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласада дегиш хъаъас руъуд диш. Эгер 1, 2, ва 10, Дагъыстан Республикадид Конституциедид кьулумыхда цӀиндикене гахъадкъасды мыслахӀатдихьван рази дишихьуна, хьибдикла кьваӀб пай Дагъыстан Республикадид халкьдид Иджласад депутаташды, гьад арыди, Дагъыстан Республикадид закондире ягъаӀд кал, сытӀа вуруъура Конституциедид Иджлас. Конституциедид Иджласара я тесдикь гьаъара, хыл кихъдживкьын Дагъыстан Республикадид Конституциедик, я ки тешкил гьаъара проект, Дагъыстан Республикадид цӀинды Конституциедид, кьабыл хъаъад Конституциедид Иджласад, хьибдикла кьваӀб пай, тагьин ды-ъыр ад уьзвийишды сесмыхьван ваяхуд сирхьире Дагъыстан Республикадид референдума. Референдум гыргад гедене, Дагъыстан Республикадид Конституцие хӀасаб гъаъара кьабыл гьыыд на, эгер кьабыл гьыгъынид бадана сэсбыр выд йишийне ерияла бала сэс вылцӀадбише, эгер референдума иштрак дыгъыр йишийне ерияла бала Дагъыстан Республикадид сэс вылцӀадбишды.","103. Дагъустан Республикайин Конституцияйин 1-пи, 2-пи ва 10- пи кӀуларин положенийир Халкьдин Собраниейихъан дигиш апӀуз шулдар. Эгер Дагъустан Республикайин Конституцияйин 1-пи, 2-пи ва 10-пи кӀуларин положенийир дигиш апӀбан гьякьнаан вуйи теклиф Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин депутатарин умуми кьадарнакан шубубдик кьюб пайну гьюбхиш, гьадму гьялатнаъ Дагъустан Республикайин гьюкмиз (къанундиз) асас духьну Конституцияйин Собрание дих апӀуру. Конституцияйин Собранейи Дагъустан Республикайин Конституция дигиш дарапӀувал тасдикь апӀуру ясана Дагъустан Республикайин цӀийи Конституцияйин проект тартиб апӀуру. Думу проект Конституцияйин Собранейи дидин членарин умуми кьадарнан шубубдик кьюб пайну чпин членарин арайиан сесер тувбиинди кьабул апӀуру ясана Дагъустан Республикайин референдумдиъ гъял апӀуз адабгъуру. Референдум гъабхувал тешкил гъапӀган, эгер сес тувбаъ иштирак гъахьи сечкичийирин аьхюнуб пайну дидхъанди сесер тувиш, Дагъустан Республикайин Конституция кьабул апӀувал гъисаб шулу, эгер сесер тувбаъ Дагъустан Республикайин сечкичийирин аьхюнуб пай иштирак гъахьнуш.","103. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни 1, 2, ва 10-ъэсди фасилбышеени кьаанунбышхъа Дагъыстан РеспубликӀайна Халкьна Маджлис енгиледан иляакас вааӀхаӀ деш. Агар Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни 1, 2, ва 10-ъэсди фасилбышеени кьаанунбышхъа енгиледан иляакийни гьакӀеедын теклиф, Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа гябкӀийни гыргыни депутатаршыни сайыни хьебни пайыке кьоӀни пайыле оохъани депутатаршыни сесбышди хаӀдвалика сана кьабыл ихьее, манке Дагъыстан РеспубликӀайни кьаануныс сикӀы, Конституциейн Иджлас хъойтӀал. Конституциейни Иджласын не Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейн бадал девхьай тасдикь гъаъа, нейыд Дагъыстан РеспубликӀайни тезе Конституциейн проект гъаззираъа ки, маныд не Конституциейни Иджласын чеехъа гябкӀийни гыргыни уӀзвубышди сайыни хьебни пайыке кьоӀни пайыле оохъани уӀзвубышди сесбышди хаӀдвалика сана кьабыл гъаъа, нейыд Дагъыстан РеспубликӀайни референдумеехъа къекка. Референдум алгъавгъийле хъийгъа, агар манчыс сечкибышее иштирак гъаъийни сес гьеленбышди сурайле оохъанбыше сес гьувее, Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие кьабыл гъавъуна гъыӀсаб воохье, са шартыка ки, мааъад Дагъыстан РеспубликӀайни гыргыни сес гьеленбышке сурайле оохъанбыше иштирак гъеъэджын."
104. Поправки к главам 3 - 9 Конституции Республики Дагестан принимаются двумя третями голосов от установленного числа депутатов Народного Собрания Республики Дагестан.,104. Поправкаяр 3-9 главайрин Дагъустан Республикин Конституцин кьабул акьая хьибу паюнакас Ӏу паюна Дагъустан Республикин Халкьдин Собранин депутатрин кьадарикас.,104. Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул 3-9 бутӀрузул риххизариязда хиса-басиял къабул гьарула Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялъул депутатазул чӀезабураб къадаралъул лъабил бутӀа гьабун кӀиго бутӀаялъ гьаракь кьеялдалъун.,104. Дағыстан Республикасынын Конститусијасынын 3-9 маддәләринә дүзәлиш вә әлавә мүәјјән едилмиш депутатларын үчдә ики һиссәсинин разылығы илә һәјата кечирилир.,104. Дагестан Республикин Конституцин 3-9 дакъошка юхахьажар тӀеоьцу Дагестан Республикин Халкъан Гуламан депутатийн кхаа декъах шина декъо и къобалдеш кхаж тасарца.,104. Дагъистан Республикала Конституцияла 3-9 ибти бургази дарсдешуни кадурхахъути сари Дагъистан Республикала Халкъла Собраниела депутатунала кабизахъурси лугӀилизибадтала тӀамрала хӀябал бутӀала кӀел бутӀали сабтала кьабулдешличил.,"104. Дагъыстан Республиканы Конституциясыны 3–9 башларына алышынывлар Дагъыстан Республиканы Халкъ Жыйыныны депутатларыны токъташдырылгъан санавуну уьч пай этгенде, эки пайыны тавуш берив булан къабул этиле.",104. Дагъусттан Республикалул Конституциялул 3-9 бакӀурдийнсса тӀайла бацӀан бавуртту кьамул дайссар Дагъусттан Республикалул Халкьуннал Мажлисрал бикӀан аьркинми депутатътурал чӀурдал шанма бутӀул кӀива бутӀул чӀурдал.,104. Дагъустан Республикадин Конституциядин 3-9-кьилериз талукь туькӀуьр хъувунар Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидин тайинарнавай кьадар депутатрин пудай кьве паюни сесер гуналди кьабулда.,104. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясынынъ 3-9 басларына туьрленислер Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынъ депутатларынынъ токтастырылганларыннан уьштен эки пайы тавыс беруьв мен алынады.,"104. Дагъыстан Республикадид Конституциедид 3-9 кьулумыд дегишвалдыбыр кьабыл гьаъара, хьибдикла кьвуӀнды пайдыхьван, тагьин дыгъыр ад Дагъыстан Республикадид Халкьдид Иджласад депутаташды сэсмыхьван.","104. Дагъустан Республикайин Конституцийин 3 - 9 - пи кӀулариъ дигиш,валар тӀаувал Дагъустан Республикайин Халкьдин Собранийин депутатарин умуми кьадарнан шубубдик кьюб пайтӀан цӀиб дарди депутатари сесер тувбиинди кьабул апӀуру.",104. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни 3 ва 9-ъэсди фасилбышееъад хъодку хъаъийбы гъаъий Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъа гябкӀийни гыргыни депутатаршыни сайыни хьебни пайыке кьоӀни пайыле оохьани депутатаршыни сесбышди хаӀдвалика сана кьабыл ээхье.
"105. В случае изменения в соответствии с законом наименования района, города республиканского значения или их упразднения новое наименование административно- территориальной единицы подлежит включению в статью (исключению из статьи) 57 Конституции Республики Дагестан указом Главы Республики Дагестан. В случае изменения в соответствии с федеральным законом и законом Республики Дагестан наименований органов государственной власти, должностей, а также в случае признания компетентным судом в установленном порядке отдельных положений Конституции Республики Дагестан не соответствующими Конституции Российской Федерации, недействующими и не подлежащими применению соответствующие изменения в текст Конституции Республики Дагестан вносятся указом Главы Республики Дагестан.","105. Законил асаслу эй районин тур дегиш акьучи, республиканский метлеб айе, яра ге тур агучи цӀейе тур административно-территориальный единицин гӀихьина кандея статьяйигӀ (гӀаттихьиб статьяйиас) 57 Дагъустан Республикин Конституцин Дагъустан Республикин Главайин указилди. Эгера дегишгӀевелар федеральный законис талукь идехилди ва Дагъустан Республикин законис талукь идехилди хӀукуматин властин органрин турар, къуллугъар, генара эгера компетентный судди тестикь акьучи тайин акьунай къайдайилди кӀилахъди иде положенияр Дагъустан Республикин Конституцин талукь дахьуб Российский Федерацин Конституцис кардик кедавайде ва ишлемиш акьас дахьайде талукь иде дегишгӀевелар Дагъустан Республикин Конституцин текстунас теклиф акьая Дагъустан Республикин Главайи.","105. Законалда рекъон, нагагьлъун районалъул, республикаялъулаб кӀваралъул шагьаралъул цӀар хисани, яги гьел къани, риххизаруни, административиябгун территориалияб единицалъул цӀияб цӀар Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул указалдалъун, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул 57 статьяялде гьоркьобе бачине (яги нахъе рехизе ккола). Федералияб законалда ва Дагъистан Республикаялъул законалда рекъон, нагагьлъун пачалихъалъулаб власталъул органазул, хъулухъазул цӀарал хисани, гьединго судалъул ихтияралдалъун, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул цо-цо положенияби, Россиялъул Федерациялъул Конституциялде данде кколареллъун, хӀалтӀулареллъун ва хӀалтӀизаризе бегьулареллъун рикӀӀани, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул тексталда дандекколел хиса-басиял гьарула, Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул указалдалъун.","105. Гануна әсасән рајон адлары, јер адлары ләғв олундугда,ја дәјишилдикдә Дағыстан Конститусијасынын 57 маддәсинә дахил олмалы вә ја маддәдән Дағыстан Республикасынын башчысынын гәрары илә чыхарылмалыдыр. Рсепублика дөвләт органларынын вәзифәләри, ады дәјишилдикдә федерал гануна даир, республика ганунларына әсасән, мәһкәмәнин гәрары илә республика Конститусија маддәләринин РФ Конститсијасынын маддәләринә ујғунсузлуғу ашкар едилдикдә Дағыстан Конститусијасы мәтнинә дәјишикликләр Дағыстан башчысынын гәрары илә әлавә олунур.","105. Законца цхьаьнадогӀуш хийцинехь районан, республикин маьӀнехь йолчу гӀалин цӀераш я уьш дӀаяхьнехь оцу административни - мехкан декъан керла цӀе Дагестан Республикин Куьйгалхочун омрица Дагестан Республикин Конституцин 57 статьяша (статьяна юкъарадаккхар) юкъаяхийта еза. Федеральни законца а, Дагестан Республикин законца а цхьаьнадогӀуш пачхьалкхан Ӏедалан органийн, даржийн цӀераш хийцинехь, ткъа иштта хьакъйолчу судьо хӀоттийначу къепенехь Дагестан Республикин Конституцин цхьадолу дакъош Россин Федерацин Конституцица хила ма-деззара уьш лела а, пайдаэца а магош цахилар къобалдинехь, Дагестан Республикин Конституцина тӀехь хийцамаш бо Дагестан Республикин Куьйгалхочун омрица.","105. Федерацияла законничил барили, Дагъистан Республикала законничи барили, районна, республикала кьадрила шагьуртала уми дарсдарибхӀели, яра илди уркасибхӀели, административный-мер-мусала кабизлис бедибси сагаси у Дагъистан Республикала Халалла Указличил Дагъистан Республикала Конституцияла 67 ибил статьялизи кабурхахъуси саби (статьялизибад убкайсуси саби). Федерацияла закон хӀясибли ва Дагъистан Республикала закон хӀясибли, пачалихъла хӀукуматла органтала, къуллукъунала уми дарсдарили диалли, илкьяйдали лайикьси судли кадизахъурти низам-кьяйдаличил Дагъистан Республикала Конституцияла декӀар-декӀарти кьяйдурти Россияла Федерацияла Конституцияличи далхӀедикибтази, дузхӀедузутази ва пайдалахӀедирутази халдарили диалли, Дагъистан Республикала Халалла указличил Дагъистан Республикала Конституциялизи лайикьти дарсдешуни кадурхахъурти сари.","105. Законгъа гёре республика оьлчевюндеги районну, шагьарны аты алышынса яда тайдырылгъан буса, административ-территорияны янгы аты Дагъыстан Республиканы Башчысыны указы булан Дагъыстан Республиканы Конституциясыны 57 статьясына къошула (статьядан тайдырыла). Федерал законлагъа ва Дагъыстан Республиканы законуна пачалыкъ гьакимлик къурумланы атларына, къуллукъларына алышынывлар этилген буса, олай да тийишли суд Дагъыстан Республиканы Конституциясыны айры-айры положениелери Россия Федерацияны Конституциясына къыйышмай деп токъташдыргъан буса, Дагъыстан Республиканы Башчысыны указы булан тийишли алышынывлар этиле.","105. КьанундалуцӀун бавкьуну райондалул, республикалул агьамшиву дусса шагьрулул цӀа даххана дайни ягу дукьан дайни, административ-терториал цациндалул цӀусса цӀа, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал указрайн бувну, Дагъусттан Республикалул Конституциялул 57 статьялувун дутан (статьялува дукьан дан) багьлагьиссар. Федерал кьанундалул ва Дагъусттан Республикалул кьанундалул тӀийкун, паччахӀлугърал хӀакимлугърал органдалул цӀа даххана дарча, мукунна компетентсса судрал ккаккан дурсса низамрай Дагъусттан Республикалул Конституциялул ца-цасса кӀанттурду Аьрасатнал Федерациялул КонституциялуцӀун къабавкьушиврун, къазузиминнун ва ишла буллан къабучӀиминнун ккалли хьурча, Дагъусттан Республикалул БакӀчинал указрайн бувну, Дагъусттан Республикалул Конституциялуву дан аьркинми даххашинну дайссар.","105. Закондал асаслу яз райондин, республикадин метлеб авай шегьердин тӀвар дегишарзавай ва я абур тергзавай дуьшуьшда административно-территориальный уьлчмедин цӀийи тӀвар Дагъустан Республикадин Кьилин указалди Дагъустан Республикадин Конституциядин 57-статьядик кутун (гьа статьядикай хкудун) лазим я. Федеральный закондал ва Дагъустан Республикадин закондал асаслу яз государстводин властдин органрин, къуллугърин тӀварар дегиш жезвай дуьшуьшда, гьакӀни лазим дережадин судди Дагъустан Республикадин Конституциядин кьилдин положенияр тайинарнавай къайдада Россиядин Федерациядин Конституциядихъ галаз кьан тийизвайбур, къуватда авачирбур ва ишлемишун лазим туширбур яз гьисабай дуьшуьшда Дагъустан Республикадин Конституциядин текстиник Дагъустан Республикадин Кьилин указалди талукь тир дегишвилер кухтада","105. Закон ман келисли район, Республикалык маьнеси болган кала атына туьрленислер болганда яде оларды косув, административлик-территориялык янъы аты болувы ман Дагыстан Республикасынынъ Басынынъ Указы ман Дагыстан Республикасынынъ Конституциясынынъ 57 статьясына киргистуьв (яде статьядан тайдырув) болмага керек. Федераллык закон эм Дагыстан Республикасынынъ законы ман келисли патшалык властининъ органларынынъ, туткан дережединъ атларына туьрленислер этилинсе, солай ок компотентли суд пан токтастырылган йорыкта Коституциясына Дагыстан Республикасынынъ айырым положениелери келиспейди, аьрекет этпейди эм сол туьрленис Дагыстан Республикасында кулланмага ярамайды болса тийисли туьрленис Дагыстан Республикасынынъ Басы ман киргистиледи.","105. Эгер, закондис уйгъунна, дегиш гьаъасды йишийне райондид, Республикадид яцӀа ад шегьермыд дурубыр ваяхуд гьабыр гехъейсды вишийне, цӀинды административ ер-юртад, цӀинды дур кийир йыгара 57 статьядик(статьядикла гъаъ кехъейир) Дагъыстан Республикадид Конституциедикла, Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды ферманахьван. Эгер, федерал закондыхьван ва Дагъыстан Республикадид закондыхьван уйгъунна, дегиш гьаъасды йишийне Дэвлитдид хӀукумдид тешкилатмыд къуллухмыд дурубыр я ки, эгер, са таликьды суддире кьабыл гьыгъыр анакун, джуды къайдыдихьван, са баӀгъзи джыгабыр Дагъыстан Республикадид Конституциедид уйгъун джугъуӀуд йишийне Россиядид Федерациедид Конституциедис, ишлег джаъад йиший не ваяхуд керек джугъуӀд йишийне, са баӀгъзи дегишвалды быр Дагъыстан Республикадид Конституциедик хъыгара Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды ферманахьван.","105. Гьюкмиз (къанундиз) асас духьну нагагь райондин, республикайин метлеб айи шагьрин ччвурар дигиш гъахьиш ясана ккутӀиш, административно-территориальный единицайин цӀийи ччвур Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин указдиз асас духьну Дагъустан Республикайин Конституцийин 57- пи маддайик кипну (ясана маддайикан кидипну) ккунду. Федеральный гьюкмиз (къанундиз) ва Дагъустан Республикайин гьюкмиз (къанундиз) асас духьну государствойин гьюкмин органарин ччвурар, гъуллугъар, хъа гъацира тялукь вуйи судди улупнайи къайдайиинди Дагъустан Республикайин саб жерге положенийир Урусатдин Федерацийин Конституцияйихъди дюзди гъюри адрувал гъисаб гъапӀиш, Дагъустан Республикайин КӀулиъ айирин указдиинди Дагъустан Республикайин Конституцийин текстнаъ тялукь вуйи дигиш, валар тӀаъру.","105. Кьаануныс сикӀы районун ва я республикӀайни кьийматылни шагьарын ду бадалхьайни вахтал ва я торпагъ са администрациейс ааидни районун ду аӀреенче аляатӀуйнкъаӀ, мана Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни фаӀрманыка сана Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни 57-ъэсди маддеехъа абчес (ва я манче хъыгъабчес) вуккан. Федерал кьаануныс ва Дагъыстан РеспубликӀайни кьаануныс сикӀы, девлет гъаакимиййет органбышын, къуллухбышын ду бадалхьайнкъаӀ, ва я салаагьыййетнани маӀгькамайн, гиххьийни къайдайс сикӀы, Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейн сасса кьаанунбы Россие Федерациейни Конституциейс хъодкуда хъуӀдооӀнбы, кьувва дешынбы ва ишеехъа алгъаъас лезим дешынбы гъыӀсаб гъаъийнкъаӀ, ман бадалхьайбы Дагъыстан РеспубликӀайни ХаӀрункъуни фаӀрманыка сана Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейни текстеехъа аъанбы."
ГЛАВА 11. ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЕ И ПЕРЕХОДНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ,11-ПУ ГЛАВА. ЭХИРАРИН ВА ХӀАЛДИАС САРА ХӀАЛДИС ДЕГИШ ХЬАЙДЕ ПОЛОЖЕНИЯР,АНЦИЛА ЦОАБИЛЕБ БЕТӀЕР. ХӀАСИЛАЗУЛАЛ ВА ПЕРЕХОДНИЯЛ ПОЛОЖЕНИЯБИ,БӨЛМӘ 11. НӘТИҸӘЛӘР ВӘ КЕЧИЧИ МӘГАМЛАР ЗАКЛЮЧИТЕЛЬНЫЕ И ПЕРЕХОДНЫЕ ПОЛОЖЕНИЯ,"11 КОРТА. ДЕРЗОРАН А, ТӀЕДУЗАРАН А ХЬЕЛАШ",БЕКӀ 11. АХИРЛАТИ ВА ДАИМДИРУТИ КЬЯЙДУРТИ,11 БАШ. АХЫРЫНЧЫ ВА ГЁЧЮРЮЛГЕН ПОЛОЖЕНИЕЛЕР,11-МУР БАКӀ. АХИРДАНМИ ВА ЦАЙМИННУЙН КӀУРАБАЯЙМИ КӀАНТТУРДУ,11-КЪИЛ. ЭХИРИМЖИ ВА ЭЛЯЧӀУНИН ПОЛОЖЕНИЯР,11-НШИ БАСЫ. ТАМАМЛАВ ЭМ КОЬШПЕЛИ АЬЛЛЕРИ,11 КЬУЛ. АХИРИНДЖИ ВА ЦӀИНЕ ХЪУПГЪУӀД АРАБЫР,11-ПИ КӀУЛ. АЬХИРИМЖИ ВА КӀУЛАРИХЬНА ХЪТАКБАН ПОЛОЖЕНИЙИР,ФАСИЛ 11. АХЫРИЙН ВА АӀРАГЧИЙ КЬААНУНБЫ
"Конституция Республики Дагестан вступает в силу со дня ее официального опубликования. Обнародование Конституции Республики Дагестан осуществляется высшим должностным лицом Республики Дагестан путем издания специального акта. День официального опубликования Конституции Республики Дагестан считается Днем Конституции Республики Дагестан. Одновременно прекращается действие Конституции Республики Дагестан, принятой 26 июля 1994 года, с последующими изменениями и дополнениями, за исключением норм, в соответствии с которыми осуществляют свои полномочия Государственный Совет Республики Дагестан и Председатель Государственного Совета Республики Дагестан. Действие этих норм прекращается по истечении срока полномочий Государственного Совета Республики Дагестан и Председателя Государственного Совета Республики Дагестан. Государственный Совет Республики Дагестан и Председатель Государственного Совета Республики Дагестан функционируют до истечения срока, на который они были избраны, и осуществляют полномочия высшего должностного лица Республики Дагестан, предусмотренные настоящей Конституцией. Народное Собрание Республики Дагестан третьего созыва функционирует до истечения срока, на который оно было избрано, и осуществляет полномочия, предусмотренные настоящей Конституцией. Выборы в Народное Собрание Республики Дагестан нового созыва проводятся в порядке, установленном законом. Правительство Республики Дагестан с момента вступления в силу Конституции Республики Дагестан до сформирования Правительства в порядке, установленном настоящей Конституцией, осуществляет полномочия, отнесенные к ведению Правительства Республики Дагестан.","Дагъустан Республикин Конституция кьувати архьая официальный чапламиш акьунде ягъалас. Дагъустан Республикин Конституци халкьдис магӀлум акьая высший должностной касди, Дагъустан Республикин официальный акт атхьигуналас хаб. Дагъустан Республикин Конституция чапдис аттихьинде ягъ хӀисаб акьая Дагъустан Республикин Конституцин ягъ эй. Са вахтуна куьтехӀ хьая Дагъустан Республикин Конституцин кар, кьабул акьунде 26 июлди 1994 исан, дегишгӀвелар, алаваярра кей, хӀисаб дакьуна нормаяр, гуьррис талукь чпуьн полномочияр кӀили хайде Дагъустан Республикин Государственный Совет ва Дагъустан Республикин Государственный Советдин Председатель. Ге нормайрин кар акьалтӀар хьая куьтехӀ хьугуна гуьррин полномочияр. Дагъустан Республикин Государственный Совет ва Председателдин функцияр чпуьн вахт куьтягӀ хьасти кар акьая. Дагъустан Республикин Халкьдин Собрание хьибудпу созывдин кар кӀили хая уьчин вахт куьтягӀ хьасти, гуьр сечки акьунде. Дагъустан Республикин Правительство Конституция Дагъустан Республикин кьуватис шугуналас хаб Правительство тешкил акьасти, Конституци тайин акьунай, кӀили хая полномочияр, ихьинай Дагъустан Республикин хиве.","Дагъистан Республикаялъул Конституция къуватадде лъугьуна официалияб къагӀидаялда басмаялда бахъаралдаса нахъе. Дагъистан Республикаялъул Конституция халкъалда лъазаби тӀубазабула, Дагъистан Республикаялъул тӀадегӀанаб хъулухъалъулав чияс, хасаб акт басмаялда бахъиялдальун. Дагъистан Республикаялъул Конституция официалияб къагӀидаялда басмаялда бахъараб къо рикӀкӀуна, Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул Къолъун. Хадурккун гьарурал хиса-басиял ва тӀадежураялги, жидеда рекъон, Дагъистан Республикаялъул Пачалихъалъулаб Советалъ ва Дагъистан Республикаялъул Пачалихъалъулаб Советалъул Председателас жидерго вакиллъаби тӀуразарулел нормабиги гьоркьоса рахъун, цого заманалда гьоркьоб къотӀизабула 1994 соналъул 26 июлалда къабул гьабураб Дагъистан Республикаялъул Конституциялъул хӀалтӀи. Гьел нормабазул хӀалтӀи-къуват лъугӀула, гьел гьоркьоса къотӀизарула Дагъистан Республикаялъул Пачалихъалъулаб Советалъул ва Дагъистан Республикаялъул Пачалихъалъулаб Советалъул Председателасул вакиллъабазул болжал лъугӀараб заманалда. Дагъистан Республикаялъул Пачалихъалъулаб Совет ва Дагъистан Республикаялъул Пачалихъалъулаб Советалъул Председатель гьел рищун рукӀараб болжал лъугӀизегӀан хӀалтӀула ва гьаб Конституциялда хӀисабалде росарал, Дагъистан Республикаялъул тӀадегӀанаб хъулухъалъулав чиясул вакиллъаби тӀуразарула. Дагъистан Республикаялъул бетӀерасул рищиял тӀоритӀула законалъ чӀезабураб низамалда. Лъабабилеб ахӀиялъул Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собрание хӀалтӀула, гьеб бищун букӀараб болжал лъугӀизегӀан ва гьаб Конституциялда хӀисабалде росарал вакиллъаби тӀуразарула. Дагъистан Республикаялъул Халкъияб Собраниялде цӀияб ахӀиялъул (иргадулал) рищиял тӀоритӀула законалъ чӀезабураб низамалда. Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъ, Дагъистан Республикаялъул Конституция къуватадде лъугьараб кьокъаб заманалда, гьаб Конституциялъ чӀезабураб низамалда, ХӀукумат гӀуцӀизегӀан Дагъистан Республикаялъул ХӀукуматалъул тӀалаб гьабиялде кколел вакиллъаби тӀуразарула, ай Дагъистан Республикаялъул цӀияб ХӀукумат гӀуцӀизегӀан гьеб хӀалтӀудаго чӀола.","Дағыстан Республикасынын Конститусијасы чап олундуғу күндән гануна минмиш һесаб олунур. Сәнәдин хүсуси гәрар илә халга чатдырылмасы республиканын ән али шәхсијјәтинин сәлаһијјәтидир. Конститусијанын чап олундуғу күн республикада Дағыстан Республикасынын Конститусија күнү һесаб едилир. Белә ки, 1994 илдә гәбул едилмиш Конститусија, республика дөвләт шурасынын, онун сәдринин сәлаһијјәтини тәнзимләјән сәнәддәрдән савајы өз күҹүнү итиримиш һесаб олунур. Дөвләт шурасынын фәалијјәти онларын сечилдији мүддәт әрзиндә Дағыстан башчысыны сәлаһијјәтини Конститусијаја әсасән иҹра етмәк ганунуна маликдир. (Дағыстан Республикасы гануну 29.04.2013 N 22) Дағыстан Республикасынын 3 чағырыш Халг мәҹлиси сечилмиш мүддәт әрзиндә Конститусијаја әсасән фәалијјәт көстәрир. Јени чағырыша депутатлар ганунда мүәјјән едилмиш гајадлара көрә сечилир. Дағыстан дөвләт шурасы Конститусија гануна миндији мәгамдан бу сәнәдә әсасән мүәјјән едилмиш сәлаһијјәтини иҹра едир. Халг мәҹлисинин нөвбәти чағырышына депутат сечкиләри ганунда мүәјјән едилмиш мүддәт гајдалары илә кечирилир. Дағыстан Дөвләт шурасы өз фәалијјәтини сәлаһијјәти чатан даирәдә республика Конститусијасы гәбул олундуғу мәгамдан иҹра едир.","Дагестан Республикин Конституци болх бан йолало иза Ӏедало зорбатоьхначу дийнахь дуьйна. Дагестан Республикин Конституци нахала йоккху Дагестан Республикехь лаккхара даржехь волчо леррина долу акт зорбатохарца. Дагестан Республикин Конституци Ӏедало зорбанера араяьккхина де Дагестан Республикин Конституцин Де лоруш ду. Цхьана хеннахь сацадо 1994 шеран 26 июлехь тӀеэцначу Дагестан Республикин Конституцис болх бар тӀаьхьайогӀучу хенахь шена тӀехь хийцамаш а, тӀедузарш а долуш, Дагестан Республикин Пачхьалкхан Кхеташоно а, Дагестан Республикин Пачхьалкхан Кхеташонан Председатела а шайца цхьаьнадогӀуш шайн декхарш кхочушдо, норманаш йоцурш. Оцу нормаша болх бар сацадо Дагестан Республикин Пачхьалкхан Кхеташонан а, Дагестан Республикин Пачхьалкхан Кхеташонан Председателан а бакъонийн хан чекхъяьлча. Дагестан Республикин Пачхьалкхан Кхеташоно а, Дагестан Республикин Пачхьалкхан Кхеташонан Председатела а шаьш хаьржина мур чекхбаллалц болх бо, хӀокху Конституцис билгалъяьхна бакъонаш а кхочушйо. Дагестан Республикин кхоалгӀа Халкъан Гуламо болх бо ша хаьржина мур чекхбаллалц, хӀокху Конституцис билгалъяьхна бакъонаш а кхочушйо. Дагестан Республикин Халкъан Гуламе керла кхайкхам бо законо билгалъяьккхинчу къепенехь. Дагестан Республикин Правительствос Дагестан Республикин Конституци болх бан йолаелчахьана дуьйна Правительство кхоллалц хӀокху Конституцис хӀоттийначу къепенехь Дагестан Республикин Правительствон бакъонаш кхочушйо.","Дагъистан Республикала Конституция цӀакьлизи кабурхуси саби ил кабяхъибси бархӀиличибад. Дагъистан Республикала Конституция халкълис ашкарбируси саби Дагъистан Республикала бегӀлара ахъси къуллукъличивси адамли, хасси акт саблин, кабяхъяхъили. Дагъистан Республикала Конституция кабяхъибси бархӀи Дагъистан Республикала Конституцияла БархӀилизи халбируси саби. Цазаманализиб 1994 ибил дусла июльла 26-личиб кьабулбарибси Дагъистан Республикала Конституцияла бузери, сунези гӀур-гӀур кадерхахъурти дарсдешуначил ва чеимцӀадешуначил тӀашиуси саби, Дагъистан Республикала Пачалихъла Советла вакилдешла ва Дагъистан Республикала Пачалихъла Советла председательла вакилдешла хьулчили детаурти кьяйдурти халхӀедарили. Илди кьяйдуртала бузери Дагъистан Республикла Пачалихъла Советла вакилдешла ва Дагъистан Республикала Пачалихъла Советла председательла вакилдешла замана таманбиубли гӀергъи тӀашиуси саби. Дагъистан Республикала Правительство Дагъистан Республикала Конституция цӀакьлизи каберхайчи ва иш Конституцияли кадизахъурти низам-кьяйдаличил Правительство акӀахъайчи сунечи хъарти къуллукъуни тамандирули бузуси саби.","Дагъыстан Республиканы Конституциясы хас кюйде печатда чыкъгъан гюнден башлап гючге гире. Дагъыстан Республиканы Конституциясын халкъгъа яйывну масъаласын Дагъыстан Республиканы оьр къуллукъдагъы адамы хас акт чыгъарып чече. Дагъыстан Республиканы Конституциясы хас кюйде печатда чыкъгъан гюн Дагъыстан Республиканы Конституциясыны гюню гьисаплана. Шо бир заманны ичинде 1994-нчю йыл 26-нчы июльда къабул этилген, сонгунда этилген алышынывлар ва къошумлар булан, Дагъыстан Республиканы Конституциясы оьзюню ишин тамамлай, Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ Совети ва Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ Советини Председатели оьзюню ихтиярлыкъ нормаларын кютегенликден къайрылары. Шо нормаланы иши Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ Советини ва Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ Советини Председателини ихтиярлыкъ болжалы битгенде токътала. Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ Советини ва Дагъыстан Республиканы Пачалыкъ Советини Председателини иши сайлангъан болжалы тамамлангъынча токъталмай ва Дагъыстан Республиканы оьр къуллугъуну ихтиярларын олар шу Конституция гёрсетеген болжалгъа ерли яшавгъа чыгъара. Дагъыстан Республиканы Башчысын сайлав закон токъташдыргъан низамда оьтгериле. Дагъыстан Республиканы уьчюнчю чакъырывдагъы Халкъ Жыйыны шу Конституция гёрсетеген, оьзю сайлангъан болжалда ихтиярлыкъ борчланы яшавгъа чыгъара. Дагъыстан Республиканы янгы чакъырылгъан Халкъ Жыйынына сайлавлар закон токъташдыргъан низамда оьтгериле. Дагъыстан Республиканы Гьукуматы Дагъыстан Республиканы Конституциясы гючге гирген мюгьлетден башлап, янгы Гьукумат къурулгъунча, Дагъыстан Республиканы Гьукуматына гёрсетилген ихтиярлыкъ борчланы яшавгъа чыгъара.","Дагъусттан Республикалул Конституция гужравун буххайссар ганил официалсса публикация дурсса кьинилия шийнмай. Дагъусттан Республикалул Конституция агьалинавун буккан байссар Дагъусттан Республикалул яла хъунама къуллугъчинал хасъсса акт итадакъаврийну. Дагъусттан Республикалул Конституциялул официалсса публикация дурсса кьини Дагъусттан Республикалул Конституциялул Кьинилун ккаллиссар. Мунищала архӀал къуртал хьанахьиссар 1994-ку шинал июльданул 26-ний кьамул бувсса Дагъусттан Республикалул Конституция, цицӀун даркьуми дахханашивуртту ва ххибавурттугу, Дагъусттан Республикалул ПаччахӀлугърал Советрал ва Дагъусттан Республикалул ПаччахӀлугърал Советрал Председательнал цала ихтиярду иширайн дуккан дулалисса нормарду кӀицӀ дурми личӀаннин. Ми нормардал ишру къуртал шайссар Дагъусттан Республикалул ПаччахӀлугърал Советрал ва Дагъусттан Республикалул ПаччахӀлугърал Советрал Председательнал ихтиярдал мутта къуртал шавривун. Дагъусттан Республикалул ПаччахӀлугърал Советрал ва Дагъусттан Республикалул ПаччахӀлугърал Советрал Председательнал функциярду цив бувчӀусса мутта къуртал хьуннин биттур байссар ва ва цӀанасса Конституциялул кӀицӀ дурсса Дагъусттан Республикалул яла лаваймур къуллугъчунал ихтиярдугу щаллу дайссар. Дагъусттан Республикалул шамулчинмур оьвчаврил Халкьуннал Мажлисрал функциярду цув бувчӀуну бивкӀссаксса мутталий биттур байссар ва ва цӀанасса Конституциялул кӀицӀ дурми ихтиярду иширайн дуккан дайссар. Дагъусттан Республикалул цӀусса оьвчаврил Халкьуннал Мажлисравунсса бувчӀавуртту дайссар кьанундалул ккаккан дурсса низамрай. Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал дачин дайссар Дагъусттан Республикалул ХӀукуматрал дачин даврицӀун дархӀуми ихтиярду Дагъусттан Республикалул Конституция гужравун бувхсса мутталия шийнмай ва цӀанасса Конституциялул кӀицӀ дурсса низамрай ХӀукумат сакин даннин."," Дагъустан Республикадин Конституция вич официальнидаказ печатдиз акъудай йикъалай къуватда гьатда. Дагъустан Республикадин Конституция махсус акт акъудунин рекьелди Дагъустан Республикадин кьилин къуллугъдал алай касди халкьдиз раиж ийида. Дагъустан Республикадин Конституция официальнидаказ печатдиз акъудай югъ Дагъустан Республикадин Конституциядин Югъ яз гьисабда. Гьа са вахтунда 1994-йисан 26-июлдиз къабулай, гуьгъуьнлай дегишвилер ва алаваярни кухтур - чпел асаслу яз Дагъустан Республикадин Государстводин Советди ва Дагъустан Республикадин Государстводин Советдин Председателди векилвилер кьилиз акъудзавай нормаяр квачиз - Дагъустан Республикадин Конституция къуватда хьун акъвазарзава. Гьа нормаяр къуватда хьун, Дагъустан Республикадин Государстводин Советдин ва Дагъустан Республикадин Государстводин Советдин Председателдин векилвилерин вахт акьалтӀайла, акъвазарда. Дагъустан Республикадин Государстводин Советди ва Дагъустан Республикадин Государстводин Советдин Председателди чеб хкянавай вахт акьалтӀалди кӀвалахда ва, и Конституцияда къалурнавайвал, Дагъустан Республикадин кьилин къуллугъдал алай касдин векилвилер тамамарда. Пуд лагьай сеферда хкянавай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собрание вич хкянавай девир акьалтӀалди кардик жеда ва ада и Конституцияда къалурнавай векилвилер кьилиз акъудда. ЦӀийиэ хкядай Дагъустан Республикадин Халкьдин Собранидиз сечкияр закондалди тайинарнавай къайдада тухуда. Дагъустан Республикадин Гьукуматди Дагъустан Республикадин Конституция къуватда гьатай чӀавалай и Конституцияди тайинарнавай къайдада Гьукумат тешкилдалди чеб Дагъустан Республикадин Гьукуматдин ихтиярда тунвай векилвилер кьилиз акъудда.","Официаллык баспалав куьниннен алып Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы куьшине кириседи. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясын халкка еткеруьв Дагыстан Республикасынынъ йогары дереже туткан инсаны ман айырым акт баспалав йолы ман эндириледи. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясын официаллык баспалав куьни Дагыстан Республикасынынъ Конституция куьни болып саналады. 1994-нши йыл 26 июльде алынган Дагыстан Республикасынынъ Конституциясынынъ аьрекети бир ок заманда токтайды, сонъгы туьрленислер эм косымшалары ман, тек олар ман келисли болып оьзлерининъ полномочиелерин Дагыстан Республикасынынъ Патшалык Совети эм Дагыстан Республикасынынъ Патшалык Советининъ Председатели бардырады. Болжалы оьткеннен сонъ Дагыстан Республикасынынъ Патшалык Советининъ эм Дагыстан Республикасынынъ Патшалык Советининъ Председателининъ полномочиесининъ бу нормаларынынъ аьрекети токтайды. Олар сайланган болжалдынъ заманы кеткенше, Дагыстан Республикасынынъ Патшалык Совети эм Дагыстан Республикасынынъ Патшалык Советининъ Председатели функциялык этеди эм аьлиги Конституция ман каралган кепте Дагыстан Республикасында йогары дереже полномочиесин эндиреди. Уьшинши шакырылган Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйыны аьрекетин бардырады, ол онда сайланган эм аьлиги Конституция ман каралган полномочиесин эндиреди. Закон ман токтастырылган йорыкта Дагыстан Республикасынынъ Халк Йыйынынынъ янъы шакырув сайлавлары оьткериледи. Дагыстан Республикасынынъ Конституциясы куьшке кирген вакытыннан алып, аьлиги Конституция ман токтастырылганлай, Дагыстан Республикасынынъ Правительствосы Правительство кепленгенше Дагыстан Республикасынынъ Правительствосына киретаган полномочиесин эндиреди.","Дагъыстан Республикадид Конституцие джуды гудже агъуӀре газетмы литхьуд йыгъала хъуъ. Дагъыстан Республикадид Конституцие, халкьдис, ашгара гъъара Дагъыстан Республикадид Кьухьние сигыр. джуды таликьды акт. Дагъыстан Республикадид Конституцие, газетмы лийир, халкъдис ашгара гьыъыд йыгъ хӀасаб гьаъара Дагъыстан Республикадид Конституциедид йыгъна. Гьадыхьван кине гьигье хьуӀгъуӀре Дагъыстан Республикадид Конституцие кьабыл гьыъыр ад 26 июлес 1994 сыда, джыбрана хъыъыд дегишвалдымыхьван ва цӀине хъыъынмыхьван, гьад нормамыла савайинди, джухьван уйгъунна кьула гыргад, джуды векилвалдыбыр, Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид Советере ва Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид Советед Седриере. Гьад нормамыд ишлег гьыъын лабтӀура Дагъыстан республикадид Дэвлитдид Советед ва Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид Советед Седриед векилваӀлид муьддет лабтӀудыла хьуъ. Дагъыстан Республикадид Дэвлитдид Советере ва Дагъыстан республикадид Дэвлитдид Советед Седриере гвалах ваъара та ки джваӀр кеетӀир ад муьддет лавартӀума ва кьула гыргара Дагъыстан Республикадид Кьухьнийды векилвалдыбыр. Дагъыстан Республикадиди хьибыдхьусды созывад Халкъдидид Иджласара гвалах ваъара выдж кеепӀир ад муьддет лавартӀума ва кьула гыргара джуу гьад, гьаман гьеми Конституциедире рухьуд векилвалдыбыр. Дагъыстан Республикадид цӀинды созывад Халкъдид Иджласад сечкибыр гыргара закондире рухьуд къайдыдихьван. Дагъыстан Республикадид ХуӀкимиетере, Дагъыстан Республикадид цӀинды Конституцие джуды гудже аӀчӀудыла хьуъ та ки ХӀукимиет тешкил ваъама йыхыӀр, гьаман гьеми Конституциедире сивхьир ад мизындихьван, кьула гыргара Дагъыстан Республикадид ХӀукимиетеде хад векилвалдыбыр.","Дагъустан Республикайин Конституция учв гьякьикьатдиъ чап гъапӀу йигъланмина кьувватнаъ убчӀвру. Дагъустан Республикайин Конституция цӀийи алапӀувал хусуси къарар кьабул апӀбиинди Дагъустан Республикайин варитӀан заан гъуллугънаъ айи касди кӀули гъабхуру. Дагъустан Республикайин Конституция ачухъди чап гъапӀу йигъ Дагъустан Республикайин Конституцияйин Йигъ вуди мялум апӀуру. Гъаддихъди сабси 1994- пи йисан 26- пи июлиъ кьабул гъапӀу (дидин ахиримжи аьлава апӀбар ва дигишӀваларра кади) Дагъустан Республикайин Конституцияйин (Асас Къанундин) гьяракат (либхувал) дебккру, Дагъустан Республикайин Государствойин Советди ва Дагъустан Республикайин Государствойин Советдин Председатели чпин вазифйир кӀулиз адагъурайи кьайдйир ктарди. Гъадму кьайдйирин гьяракат Дагъустан Республикайин Государствойин Советдин ва Дагъустан Республикайин Государствойин Советдин Председателин ихтиярарин вахт ккудубкӀхъан гъадму нормйирин гьяракат дебккру. Дагъустан Республикайин Государствойин Советди ва Дагъустан Республикайин Государствойин Советдин Председатели чпи кадагънайи вахт ккудубкӀайизкьан Дагъустан Республикайин гъаму Конституцияйиъ улупнайи саягъниинди, гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи кьайдаййинди Дагъустан Республикайин варитӀан заан гъуллугънаъ айи касдин ихтиярар кӀулиз адагъуру. Дагъустан Республикайин КӀулиз айирин сечкйир гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи кьайдаййинди кӀули гъахуру. Шубубпи дих апӀбан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейи учв кадагънайи вахтназкьан чан ляхин давам апӀуру ва Дагъустан Республикайин Конституция кьувватнаъ убчӀвубси, гъаму Конституцияйиъ улупнайи вазифйир кӀулиз адагъуру. ЦӀийи дих апӀбан Дагъустан Республикайин Халкьдин Собраниейиз вуйи сечкйир гьюкмиъ (къанундиъ) улупнайи вахтна гъахуру. Дагъустан Республикайин Гьюкуматди Дагъустан Республикайин Конституция кьувватнаъ убчӀвубси, гъаму Конституцияйиъ улупнайи кьайдаййинди, Гьюкумат цӀийи алапӀайизкьан, Дагъустан Республикайин Гьюкумат кӀули гъабхбахъди аьлакьалу вуйи ихтиярар кӀулиз адагъуру.","Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие, йидж раӀсмийба чап гъавъийле хъийгъа, кьуввеехъа илхъоочӀе. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейн гыргынкъулхъа гьивхьаравъий Дагъыстан РеспубликӀайни энке хаӀбна къуллухнани касее, джурайба джаб кьарар хъыгъавгъу, тешкил гъаъа. Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейн раӀсмийба чап гъавъийн йыгъ Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейн Йыгъ гъыӀсаб ээхье. Дагъыстан РеспубликӀайни Девлетни Шуурайн ва Дагъыстан РеспубликӀайни Девлетни Шуурайни Садрее чис сикӀы салаагьиййетбы ыккеккан нормабышык хъидёоту, 1994-ъэсди сенни июлни вузани 26-ил кьабыл гьавъийни Дагъыстан РеспубликӀайни Конституциейн ахырийни бадал гьаъийбыщка ва оохъа хъадийбыщка сана ишлемишувхьай илёйзаран. Мани нормабышын ишлемишеедхьай, Дагъыстан РеспубликӀайни Девлетни Шуурайна ва Дагъыстан РеспубликӀайни Девлетни Шуурайни Садрийна салаагьиййетна вахт кьабтӀийка сана илёйзаран. Дагъыстан РеспубликӀайни Девлетни Шуурайн ва Дагъыстан РеспубликӀайни Девлетни Шуурайни Садрее, джо сечмишавъуна вахт кьабтӀас мее, джона иш гьааъа, ва Дагъыстан РеспубликӀайни энке хаӀбна къуллухнани касын гьаӀщде кьуввее вобни Конституциен назарее аххъийн салаагьиййетбы ыккекка. Хьейибъэс хьобтӀулни Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисин йидж сечмишавъуна вахт кьабтӀас мее чина иш гьааъа, ва гьаӀщде кьуввее вобни Конституциен назарее аххъийн салаагьиййетбы ыккекка. Гьар тезеба хъоотӀални Дагъыстан РеспубликӀайни Халкьни Маджлисеехъан сечкибы кьаанунын гивхьуйни кьайдайка сана илгьечӀе. Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматын Дагъыстан РеспубликӀайна Конституцие кьуввалхъа илхъевчӀуйни вахтале, гьаӀщде кьуввее вобни Конституциен гиххьийни кьайдайка сана ГьоӀкуумат тешкил ихьесди вахталхъа мее, Дагъыстан РеспубликӀайни ГьоӀкууматни идаара гьаъийс хъетӀан салаагьиййетбы ыккекка."