Datasets:
BorisTM
/
bak-rus-parallel

Dataset card Data Studio Files
xet
Community
1
bak
stringlengths
1
511
rus
stringlengths
1
511
static_sim
float32
0.25
1
source
stringclasses
2 values
length_bak
int64
1
511
length_rus
int64
1
511
Ауыл хужалығы етештереү тармағының эш һөҙөмтәһе күп осраҡта химия сәнәғәтенең уны минераль ашламалар һәм үҫемлектәрҙе ҡоротҡостарҙан һаҡлау саралары менән тәьмин итеүгә бәйле.
Продуктивность сельскохозяйственного произ водства в свою очередь во многом зависит от того, как химическая промышленность обеспечит его минеральными удоб рениями и средствами защиты растений от вредителей.
0.646051
real
175
206
Химик матдәләрҙе һәм уларҙың әүрелешен белекһеҙ, контролһеҙ ҡулланыу йыш ҡына әйләнә-тирә мөхиттең бысраныуына китерә, ә был үҫемлектәр, хайуандар һәм кешенең йәшәйешенә тиҫкәре йоғонто яһай.
Неумелое, неконтролируемое использование химических веществ и их превращений часто приводит к загрязнению окружающей среды, что отрицательно влияет на жизнь растений, животных и человека.
0.710004
real
191
187
Боронғо Мысыр мәҙәниәтендә технологиялар бик ныҡ үҫешә, быны ошо илдә төҙөлгән объекттар һәм ҡоролмалар күрһәтә, сөнки уларҙы тик яҡшы теоретик һәм практик нигеҙ булғанда ғына төҙөп була икәне бик яҡшы аңлашыла.
Культура Египта обладала хорошо развитыми технологиями, что демонстрируют объекты и сооружения, создание которых возможно только при наличии теоретической и практической базы.
0.706377
real
211
175
Тик физиканан айырмалы булараҡ химияны төҙөлөш-үҙенсәлек миҡдары менән аңлатып булмай, шуға күрә химия миҡдарға бәйлеме, әллә башҡа төрлө белемме тигән бәхәстәр тыуа.
Но по причине того, что в отличие от правильной науки физики, химия тогда не имела возможности иметь количественного выражения, существовали споры о том, есть ли химия правильной наукой либо это какой-то вид познания.
0.759116
real
166
217
Ван Гельмонт яныу процессын өйрәнеп матдәнән газ барлыҡҡа килә тип газ төшөнсәһен керетә.
Ван Гельмонт, изучая горение, ввёл понятие газ для вещества, которое образуется при нём, открыл углекислый газ.
0.746986
real
89
111
Был хеҙмәтте Л. Эйлер (1747 йылдың 21 ноябрендәге хаты) юғары баһалай.
Высочайшую оценку этому труду дал Л. Эйлер (письмо 21 ноября 1747 года).
0.868645
real
70
72
Ул кешелектең ғәмәли ихтыяждарынан барлыҡҡа килгән.
Она возникла из практических потребностей человечества.
0.654754
real
51
55
Ерҙә кешеләр булғандан бирле, уларҙы һәр ваҡыт күктә күргәндәре ҡыҙыҡһындыра.
С тех пор как на Земле существуют люди, их всегда интересовало то, что они видели на небе.
0.445829
real
77
90
Боронғо заманда уҡ күк есемдәренең күк йөҙөндә хәрәкәте менән һауа торошоноң ваҡыты-ваҡыты менән үҙгәреүе араһындағы бәйләнеште күрәләр.
Ещё в глубокой древности они заметили взаимосвязь движения небесных светил по небосводу и периодических изменений погоды.
0.508
real
136
121
Астрономия ул саҡта астрология менән ныҡлап бутала.
Астрономия тогда была основательно перемешана с астрологией.
0.878136
real
51
60
Йондоҙҙар һәм йондоҙлоҡтарҙың торошо буйынса тәүтормош игенселәре миҙгел башланыуын билдәләй.
По расположению звёзд и созвездий первобытные земледельцы определяли наступления времён года.
0.428923
real
93
93
Күсмә ҡәбиләләр Ҡояш һәм йондоҙҙар буйынса йүнәлеш алған.
Кочевые племена ориентировались по Солнцу и звёздам.
0.636864
real
57
52
Хронология кәрәклеге календарь төҙөүгә килтергән.
Необходимость в летоисчислении привела к созданию календаря.
0.482522
real
49
60
Ҡояштың, Айҙың һәм ҡайһы бер йондоҙҙарҙың ҡалҡыуы һәм байыуы менән бәйле төп күренештәр тураһында хатта тарихҡаса булған кешеләр ҙә белгән.
Ещё доисторические люди знали об основных явлениях, связанных с восходом и заходом Солнца, Луны и некоторых звёзд.
0.472752
real
139
114
Ҡояш менән Ай тотолоуының ваҡыт-ваҡыт ҡабатланыуы бик күптән билдәле.
Периодическая повторяемость затмений Солнца и Луны была известна очень давно.
0.666061
real
69
77
Бабилдарҙың, гректарҙың, ҡытайҙарҙың, индеецтарҙың, майяларҙың һәм инкыларҙың тәүге цивилизациялары төнгө күк йөҙөнә методик күҙәтеүҙәр яһаған да инде.
Первые цивилизации вавилонян, греков, китайцев[en], индийцев, майя и инков уже проводили методические наблюдения ночного небосвода.
0.539691
real
151
131
Астрономия боронғо Вавилонда, Мысырҙа, Ҡытайҙа һәм Һиндостанда уңышлы үҫешә.
Астрономия успешно развивалась в Древнем Вавилоне, Египте, Китае и Индии.
0.803053
real
76
73
Ябай, әммә һөҙөмтәле инструменттар менән бергә Яңырыуға тиклем ғәмәли маҡсаттарҙа хеҙмәт иткәндәр.
Вместе с простыми, но эффективными приборами, они служили практическим целям вплоть до эпохи Возрождения.
0.60021
real
98
105
Боронғо Грецияла астрономия айырыуса ҙур үҫеш ала.
Особенно большого развития достигла астрономия в Древней Греции.
0.847579
real
50
64
Пифагор беренсе тапҡыр Ерҙең шар формала булыуы тураһында һығымтаға килә, ә Аристарх Самосский Ер Ҡояш тирәләй әйләнә, тигән һығымтаға килә.
Пифагор впервые пришёл к выводу, что Земля имеет шарообразную форму, а Аристарх Самосский высказал предположение, что Земля вращается вокруг Солнца.
0.787761
real
140
148
II быуатында яҙылған «Альмагест» Птолемей ижадында донъяның геоцентрикзм системаһын билдәләнгән, ул, ғөмүмән, мең йыл ярымға тиерлек ҡабул ителгән.
В произведении Птолемея «Альмагест», написанном во II в. н. э., изложена геоцентрическая система мира, которая была общепринятой на протяжении почти полутора тысяч лет.
0.698303
real
147
168
Урта быуаттарҙа астрономия Көнсығыш илдәрендә һиҙелерлек үҫеш ала.
В средневековье астрономия достигла значительного развития в странах Востока.
0.752707
real
66
77
XV быуатта Олуғбәк Сәмәрҡәнд эргәһендә ул ваҡытта теүәл булған ҡоралдар менән обсерватория төҙөй.
В XV в. Улугбек построил вблизи Самарканда обсерваторию с точными в то время инструментами.
0.511641
real
97
91
Бында Гиппарх йондоҙҙар каталогынан һуң беренсе төҙөлгән.
Здесь был составлен первый после Гиппарха каталог звёзд.
0.887218
real
57
56
XVI быуаттан башлап Европала астрономия үҫешә башлана.
С XVI в. начинается развитие астрономии в Европе.
0.874424
real
54
49
Сауҙа һәм навигация үҫеше һәм сәнәғәттең барлыҡҡа килеүе менән бәйле яңы талаптар ҡуйыла, фәнде дин йоғонтоһонан азат итеүгә булышлыҡ итә һәм бер нисә ҙур асышҡа килтерә.
Новые требования выдвигались в связи с развитием торговли и мореплавания и зарождением промышленности, способствовали освобождению науки от влияния религии и привели к ряду крупных открытий.
0.60914
real
170
190
Бөтә тәбиғи фәндәрҙән астрономия папа курияһының (Ватикандағы административ орган) иң күп һөжүмөнә дусар була.
Из всех естественных наук астрономия более других подвергалась нападкам папской курии.
0.561791
real
110
86
Тик 1822 йылда инквизиция, католик сиркәүенең алдағы ҡараштарына ҡаршы сығып, формаль рәүештә Римда Ерҙең хәрәкәте һәм Ҡояштың хәрәкәтһеҙлеге тураһында фекерҙәр яҙылған китаптар баҫтырып сығарыу рөхсәт ителә, тип иғлан итә.
Лишь в 1822 году инквизиция формально объявила — в противоречии с прежними воззрениями католической церкви — что в Риме дозволено печатание книг, в которых изложены суждения о движении Земли и неподвижности Солнца.
0.767893
real
223
214
Тик телескопты уйлап табыу ғына астрономияның заманса бойондороҡһоҙ фәнгә әйләнеүенә мөмкинлек бирә.
Но только изобретение телескопа позволило астрономии развиться в современную самостоятельную науку.
0.675125
real
100
99
Астрономияға астрометрия, йондоҙҙар навигацияһы, күҙәтеү астрономияһы, календарь булдырыу, хатта астрология инә.
Исторически астрономия включала в себя астрометрию, навигацию по звёздам, наблюдательную астрономию, создание календарей и даже астрологию.
0.810592
real
112
139
Бөгөнгө көндә профессиональ астрономия йыш ҡына астрофизика синонимы булараҡ ҡарала.
В наши дни профессиональная астрономия часто рассматривается как синоним астрофизики.
0.93182
real
84
85
Хәҙерге астрономияның барлыҡҡа килеүе Птолемей (II быуат) донъяһының геоцентрик системаһын кире ҡағыу һәм уны Николаус Коперниктың гелиоцентрик системаһы менән алмаштырыу (XVI быуат уртаһы), күк есемдәрен телескоп менән өйрәнеү (Галилей, XVII быуат башы) һәм донъяның тартылыу көсө законын асыу (Исаак Ньютон, XVIII быуат аҙағы).
Рождение современной астрономии связывают с отказом от геоцентрической системы мира Птолемея (II век) и заменой её гелиоцентрической системой Николая Коперника (середина XVI века), с началом исследований небесных тел с помощью телескопа (Галилей, начало XVII века) и открытием закона всемирного притяжения (Исаак Ньютон, конец XVII века).
0.896571
real
329
338
XVIII—XIX быуаттар астрономия өсөн Ҡояш системаһы, беҙҙең Галактика һәм йондоҙҙарҙың, Ҡояштың, планеталарҙың һәм башҡа йыһан есемдәренең физик тәбиғәте тураһында мәғлүмәт һәм белем туплау осоро була.
XVIII—XIX века были для астрономии периодом накопления сведений и знаний о Солнечной системе, нашей Галактике и физической природе звёзд, Солнца, планет и других космических тел.
0.870774
real
199
178
XX быуаттың фәнни-техник революцияһы астрономия һәм бигерәк тә астрофизика үҫешенә ҙур йоғонто яһай.
Научно-техническая революция XX века имела чрезвычайно большое влияние на развитие астрономии и особенно астрофизики.
0.779458
real
100
117
XX быуат астрофизикаһына релятивистик космология — Ғаләм эволюцияһы теорияһы өлгәшелә.
Достижением астрофизики XX века стала релятивистская космология — теория эволюции Вселенной.
0.84757
real
86
92
Элмәккә оҡшаш бер нисә объект күренә, улар фотоһүрәттең уртаһына яҡын һары галактикалар тупланмаһынан гравитацион линза тәьҫире арҡаһында ҡабатланған бер галактиканың бер нисә һүрәте булып тора.
Видно несколько голубых петлеобразных объектов, которые являются многократными изображениями одной галактики, размноженными из-за эффекта гравитационной линзы от скопления жёлтых галактик возле центра фотографии.
0.831667
real
194
212
Линза кластерҙың гравитацион ҡыры ярҙамында барлыҡҡа килә, ул яҡтылыҡ нурҙарын бөгөп тора, был алыҫыраҡ объекттың һүрәтен арттырыуға һәм боҙоуға килтерә.
Линза создана гравитационным полем скопления, которое искривляет световые лучи, что ведёт к увеличению и искажению изображения более далёкого объекта
0.648237
real
153
149
Хәҙерге астрономия бер-береһе менән тығыҙ бәйләнгән бер нисә киҫәккә бүленә, шуға күрә астрономияның бүленеше ниндәйҙер кимәлдә ирекле.
Современная астрономия делится на ряд разделов, которые тесно связаны между собой, поэтому разделение астрономии в некоторой мере условно.
0.692656
real
135
138
Элек астрометрияның роле шулай уҡ күк есемдәренең хәрәкәтен өйрәнеү юлы менән географик координаталарҙы һәм ваҡытты юғары аныҡлыҡ менән билдәләү була (хәҙер бының өсөн башҡа ысулдар ҡулланыла).
Раньше роль астрометрии состояла также в высокоточном определении географических координат и времени с помощью изучения движения небесных светил (сейчас для этого используются другие способы).
0.707639
real
193
192
Был өс бүлек, нигеҙҙә, астрономияның беренсе мәсьәләһен хәл итә (күк есемдәре хәрәкәтен өйрәнеү), һәм уларҙы йыш ҡына классик астрономия тип атайҙар.
Эти три раздела в основном решают первую задачу астрономии (исследование движения небесных тел), и их часто называют классической астрономией.
0.801368
real
149
142
Астрофизика бүлеге бер нисә үҙенсәлекле тикшеренеү ысулдарына айырыла.
Ряд разделов астрофизики выделяется по специфическим методам исследования.
0.807206
real
70
74
Йондоҙ астрономияһы йондоҙҙарҙың, йондоҙҙар системаһының һәм йондоҙ-ара материяның физик үҙенсәлектәрен иҫәпкә алып арауыҡ таралыуы һәм хәрәкәте законлылыҡтарын өйрән.
Звёздная астрономия изучает закономерности пространственного распределения и движения звёзд, звёздных систем и межзвёздной материи с учётом их физических особенностей.
0.552537
real
167
167
Космохимия йыһан есемдәренең химик составын, Ғаләмдә химик элементтарҙың күплеге һәм таралыу закондарын, йыһан матдәһе барлыҡҡа килгәндә атомдарҙың ҡушылыу һәм күсенеү процестарын өйрәнә.
Космохимия изучает химический состав космических тел, законы распространённости и распределения химических элементов во Вселенной, процессы сочетания и миграции атомов при образовании космического вещества.
0.809975
real
187
206
Был ике бүлектә, нигеҙҙә ,астрономияның икенсе мәсьәләһе хәл ителә (күк есеме төҙөлөшө).
В этих двух разделах в основном решаются вопросы второй задачи астрономии (строение небесных тел).
0.568402
real
88
98
Космогония күк есемдәренең, шул иҫәптән беҙҙең Ерҙең килеп сығышын һәм эволюцияһын тикшерә.
Космогония рассматривает вопросы происхождения и эволюции небесных тел, в том числе и нашей Земли.
0.754928
real
91
98
Космология Ғаләм төҙөлөшө һәм үҫешенең дөйөм закондарын өйрәнә.
Космология изучает общие закономерности строения и развития Вселенной.
0.673135
real
63
70
Күк есемдәре тураһындағы барлыҡ белемдәр нигеҙендә астрономияның һуңғы ике киҫәге уның өсөнсө мәсьәләһен хәл итә (күк есемдәренең килеп сығышы һәм эволюцияһы).
На основании всех полученных знаний о небесных телах последние два раздела астрономии решают её третью задачу (происхождение и эволюция небесных тел).
0.603716
real
159
150
Дөйөм астрономия курсы астрономияның төрлө тармаҡтары алған төп ысулдар һәм төп һөҙөмтәләр тураһында мәғлүмәтте системалы рәүештә күрһәтеүҙе үҙ эсенә ала.
Курс общей астрономии содержит систематическое изложение сведений об основных методах и главнейших результатах, полученных различными разделами астрономии.
0.762807
real
154
155
XX быуаттың икенсе яртыһында ғына барлыҡҡа килгән яңы йүнәлештәрҙең береһе — археоастромия, ул боронғо кешеләрҙең астрономик белемен өйрәнә һәм Ерҙең прецессия күренешенә нигеҙләнгән боронғо ҡоролмаларҙы даталауға булышлыҡ итә.
Одним из новых, сформировавшихся только во второй половине XX века, направлений является археоастрономия, которая изучает астрономические познания древних людей и помогает датировать древние сооружения, исходя из явления прецессии Земли.
0.711837
real
227
237
Йондоҙҙар һәм йондоҙҙар эволюцияһын өйрәнеү Ғаләм тураһында аңлауыбыҙҙың нигеҙе булып тора.
Изучение звёзд и звёздной эволюции имеет фундаментальное значение для нашего понимания Вселенной.
0.331561
real
91
97
Йондоҙҙар газ-саң томанлығында барлыҡҡа килә.
Формирование звёзд происходит в газопылевых туманностях.
0.545823
real
45
56
Томанлыҡтың етерлек тығыҙ участкалары ауырлыҡ көсө менән ҡыҫылырға мөмкин.
Достаточно плотные участки туманностей могут сжиматься силой гравитации, разогреваясь за счёт высвобождаемой при этом потенциальной энергии.
0.404664
real
74
140
Күк есемдәренең арауыҡтағы фактик торошон һәм хәрәкәттәрен өйрәнеү, уларҙың ҙурлығын һәм формаһын билдәләү.
Изучение видимых, а затем и действительных положений и движений небесных тел в пространстве, определение их размеров и формы.
0.372869
real
107
125
Айырым күк есемдәренең килеп сығышы һәм үҫеше проблемаларын һәм улар барлыҡҡа килтергән системаларҙы хәл итеү.
Решение проблем происхождения и развития отдельных небесных тел и образуемых ими систем.
0.718588
real
110
88
Беренсе мәсьәлә борон башланған оҙайлы күҙәтеүҙәр, шулай уҡ 300 йыл самаһы билдәле механика ҡанундары нигеҙендә хәл ителә.
Первая задача решается путём длительных наблюдений, начатых ещё в глубокой древности, а также на основе законов механики, известных уже около 300 лет.
0.719254
real
122
150
Күк есемдәренең физик үҙенсәлектәрен өйрәнеү XIX быуаттың икенсе яртыһында башлана, ә төп проблемалары — һуңғы йылдарҙа ғына.
Изучение физических свойств небесных тел началось во второй половине XIX века, а основных проблем — лишь в последние годы.
0.789912
real
125
122
Өсөнсө мәсьәлә күҙәтеүсе материал туплауҙы талап итә.
Третья задача требует накопления наблюдаемого материала.
0.734491
real
53
56
Хәҙерге ваҡытта бындай мәғлүмәттәр күк есемдәренең һәм уларҙың системаларының барлыҡҡа килеүен һәм үҫешен аныҡ тасуирлау өсөн етерлек түгел әле.
В настоящее время таких данных ещё недостаточно для точного описания процесса происхождения и развития небесных тел и их систем.
0.599778
real
144
128
Шуға күрә был өлкәлә белем дөйөм фекерләүҙәр һәм бер нисә ышаныслы гипотеза менән генә сикләнгән.
Поэтому знания в этой области ограничиваются только общими соображениями и рядом более или менее правдоподобных гипотез.
0.668283
real
97
120
Практика күрһәтеүенсә, уны хәл итеү өсөн ғәмәлдәге физик теориялар етмәй.
Практика показывает, что для её решения уже недостаточно существующих физических теорий.
0.765792
real
73
88
Матдә торошон һәм физик процестарҙы тығыҙлыҡтың, температураның, баҫымдың сикле ҡиммәттәре буйынса тасуирларға һәләтле дөйөм физик теория булдырырға кәрәк.
Необходимо создание более общей физической теории, способной описывать состояние вещества и физические процессы при предельных значениях плотности, температуры, давления.
0.799811
real
155
170
Был мәсьәләне хәл итеү өсөн бер нисә миллиард яҡтылыҡ йылы алыҫлығында урынлашҡан Ғаләм төбәктәрендә күҙәтеү мәғлүмәттәре талап ителә.
Для решения этой задачи требуются наблюдательные данные в областях Вселенной, находящихся на расстояниях в несколько миллиардов световых лет.
0.75405
real
134
141
Заманса техник мөмкинлектәр был өлкәләрҙе ентекләп тикшерергә мөмкинлек бирмәй.
Современные технические возможности не позволяют детально исследовать эти области.
0.725186
real
79
82
Шуға ҡарамаҫтан, әлеге ваҡытта был бурыс иң көнүҙәк булып тора һәм ҡайһы бер ил астрономдары, шул иҫәптән Рәсәй тарафынан да уңышлы хәл ителә.
Тем не менее, эта задача сейчас является наиболее актуальной и успешно решается астрономами ряда стран, в том числе и России.
0.683427
real
142
125
Был ике тармаҡ бер-береһен тулыландыра: теоретик астрономия күҙәтеү һөҙөмтәләренә аңлатмалар эҙләй, ә күҙәтеү астрономияһы теоретик һығымталар һәм гипотезалар өсөн материал һәм уларҙы тикшереү мөмкинлеген бирә.
Эти две ветви дополняют друг друга: теоретическая астрономия ищет объяснения результатам наблюдений, а наблюдательная астрономия даёт материал для теоретических выводов и гипотез и возможность их проверки.
0.8788
real
210
205
Спектрҙың ҡайһы бер өлөштәрен Ерҙән (йәғни уның өҫтөндә) күҙәтергә мөмкин, ә башҡа күҙәтеүҙәр тик бейеклектәрҙә йәки йыһанда ғына (Ер орбитаһында йыһан аппараттарында) башҡарыла.
Некоторые части спектра можно наблюдать с Земли (то есть её поверхности), а другие наблюдения ведутся только на больших высотах или в космосе (в космических аппаратах на орбите Земли).
0.673187
real
178
184
XIX быуат аҙағында һәм XX быуаттың күп өлөшөндә фотоһүрәттәр буйынса тикшеренеүҙәр алып барыла.
В конце XIX века и большей части XX века исследования осуществлялись по фотографиям.
0.849681
real
95
84
Хәҙер һүрәттәрҙе цифрлы детекторҙар, атап әйткәндә, зарядлы-парлы ҡоролмалар (ПВС) нигеҙендә детекторҙар ала.
Сейчас изображения получают цифровыми детекторами, в частности детекторами на основе приборов с зарядовой связью (ПЗС).
0.644973
real
109
119
Шуға күрә инфраҡыҙыл нурланышты өйрәнеү обсерваториялары юғары һәм ҡоро урындарҙа йәки йыһанда урынлаштырылырға тейеш.
Поэтому обсерватории для изучения инфракрасного излучения должны быть расположены на высоких и сухих местах или в космосе.
0.770496
real
118
122
Инфраҡыҙыл спектр үтә һалҡын, күҙгә күренгән яҡтылыҡ бүлеп сығара алмаҫлыҡ объекттарҙы (мәҫәлән, планеталар һәм йондоҙҙар тирәләй газ-саң дискыларын) өйрәнеү өсөн файҙалы.
Инфракрасный спектр полезен для изучения объектов, которые слишком холодны, чтобы излучать видимый свет (например, планеты и газопылевые диски вокруг звёзд).
0.806207
real
171
157
Был тулҡын оҙонлоғондағы яҡтылыҡты Ер атмосфераһы һеңдерә, шуға күрә был диапазонды өйрәнеү юғары атмосферанан йәки йыһандан башҡарыла.
Свет на этих длинах волн поглощается атмосферой Земли, поэтому исследование этого диапазона выполняют из верхних слоёв атмосферы или из космоса.
0.751872
real
135
144
Ультрафиолет астрономия эҫе йондоҙҙарҙы (O һәм B кластарын) өйрәнеү өсөн ҡулайлыраҡ, сөнки нурланыштың төп өлөшө ошо диапазонға тура килә.
Ультрафиолетовая астрономия лучше подходит для изучения горячих звёзд (классов O и B), поскольку основная часть излучения приходится именно на этот диапазон.
0.822421
real
138
157
Был үҙ эсенә башҡа галактикаларҙа һәм планета томанлыҡтарында зәңгәр йондоҙҙарҙы, супернова ҡалдыҡтарын, әүҙем галактик йәҙрәләрҙе өйрәнеүҙе үҙ эсенә ала.
Сюда относятся исследования голубых звёзд в других галактиках и планетарных туманностей, остатков сверхновых, активных галактических ядер.
0.623366
real
154
138
Әммә ультрафиолет нурланышты йондоҙ-ара саң еңел һеңдерә, шуға күрә уның өсөн үлсәү һөҙөмтәләрен төҙәтергә кәрәк.
Однако ультрафиолетовое излучение легко поглощается межзвёздной пылью, поэтому в результаты измерений следует вносить поправку на неё.
0.652407
real
113
134
Радиоастрономия астрономик күҙәтеүҙәрҙең башҡа төрҙәренән айырылып тора, сөнки өйрәнелә торған радиотулҡындарҙы айырым фотондар сифатында түгел, ә тулҡындар тип ҡарарға мөмкин.
Радиоастрономия отличается от большинства других видов астрономических наблюдений тем, что исследуемые радиоволны можно рассматривать именно как волны, а не как отдельные фотоны.
0.830156
real
176
178
Әйтәйек, амплитуданы ла, радиотулҡындар фазаһын да үлсәргә мөмкин, ә ҡыҫҡа тулҡындар өсөн ул тиклем еңел түгел.
Итак, можно измерить как амплитуду, так и фазу радиоволны, а для коротких волн это не так легко сделать[8].
0.455936
real
111
107
Ҡайһы бер радиотулҡындар йылылыҡ нурланышы рәүешендәге астрономик объекттар тарафынан сығарылһа ла, Ерҙән күҙәтелгән радиоэмиссияның күп өлөшөн синхротрон нурланыш тәшкил итә, ул электрондар магнит ҡырында хәрәкәт иткәндә барлыҡҡа килә.
Хотя некоторые радиоволны излучаются астрономическими объектами в виде теплового излучения, большинство радиоизлучения, наблюдаемого с Земли, является по происхождению синхротронным излучением, которое возникает, когда электроны движутся в магнитном поле[8].
0.739152
real
236
258
Бынан тыш, ҡайһы бер спектраль һыҙыҡтар йондоҙ-ара газ, атап әйткәндә, оҙонлоғо 21 см булған нейтраль водородтың спектраль һыҙығы ярҙамында барлыҡҡа килә.
Кроме того, некоторые спектральные линии образуются межзвёздным газом, в частности спектральная линия нейтрального водорода длиной 21 см[8].
0.806379
real
154
140
Йыһандағы билдәле рентген сығанаҡтарына: рентген ҡуш йондоҙҙар, пульсарҙар, супернова ҡалдыҡтары, эллиптик галактикалар, галактика тупланмалары, әүҙем галактика йәҙрәләре инә.
К известным рентгеновским источникам в космосе относятся: рентгеновские двойные звезды, пульсары, остатки сверхновых, эллиптические галактики, скопления галактик, а также активные ядра галактик[8].
0.832097
real
175
197
Гамма-нур сығанаҡтарҙың күпселеге — гамма-нурҙар шартлауы, улар бер нисә миллисекундтан алып мең секундҡа тиклем гамма-нурҙар бүлеп сығара.
Большинство источников гамма-излучения — это гамма-всплески, которые излучают гамма-лучи всего от нескольких миллисекунд до тысячи секунд.
0.839038
real
139
138
Гамма-нурланыш сығанаҡтарының 10 проценты ғына оҙаҡ ваҡыт әүҙем эшләй.
Только 10 % источников гамма-излучения активны долгое время.
0.857032
real
70
60
Улар, атап әйткәндә, пульсарҙар, нейтрон йондоҙҙар һәм әүҙем галактик йәҙрәләрҙә ҡара упҡындарға дәғүәселәр.
Это, в частности, пульсары, нейтронные звезды и кандидаты в чёрные дыры в активных галактических ядрах[8].
0.640574
real
108
106
Гравитацион-тулҡын астрономияһы астрономия астрономияның яңы йүнәлеше булып тора, ул компактлы объекттарҙы күҙәтеү өсөн гравитацион тулҡын детекторҙарын ҡулланырға тырыша.
Новым направлением в разновидности методов астрономии может стать гравитационно-волновая астрономия, которая стремится использовать детекторы гравитационных волн для наблюдения компактных объектов.
0.836282
real
171
197
Планетар астрономия күк есемдәрен ерҙәге күҙәтеүҙәр менән генә түгел, ә йыһан аппараттары ярҙамында уларҙы туранан-тура өйрәнеү менән дә шөғөлләнә, шул иҫәптән материя өлгөләрен Ергә еткерә.
Планетарная астрономия занимается не только наземными наблюдениями небесных тел, но и их непосредственным изучением с помощью космических аппаратов, в том числе доставивших на Землю образцы вещества.
0.795979
real
190
199
Бынан тыш, күп кенә ҡулайламалар орбитала йәки күк есемдәре өҫтөндә төрлө мәғлүмәт йыя, ә ҡайһы берҙәре унда төрлө тәжрибәләр үткәрә.
Кроме того, многие аппараты собирают различную информацию на орбите или на поверхности небесных тел, а некоторые и проводят там различные эксперименты.
0.65054
real
133
151
Күк объекттарының торошон үлсәү менән шөғөлләнә.
Она занимается измерениями положения небесных объектов.
0.494187
real
48
55
Ҡасандыр навигацияла Ҡояштың, Айҙың, планеталарҙың һәм йондоҙҙарҙың ҡайҙа урынлашыуы тураһында аныҡ мәғлүмәттәр бик мөһим роль уйнаған.
Точные данные о расположении Солнца, Луны, планет и звёзд когда-то играли чрезвычайно важную роль в навигации.
0.561898
real
135
110
Планеталарҙың торошон ентекле үлсәү гравитацион пертурбацияларҙы тәрән аңлауға килтерә, был уларҙың үткән урынын юғары теүәллек менән иҫәпләргә һәм киләсәкте күҙалларға мөмкинлек бирә.
Тщательные измерения положения планет привели к глубокому пониманию гравитационных возмущений, что позволило с высокой точностью рассчитывать их прошлое расположение и предсказывать будущее.
0.659917
real
184
190
Был тармаҡ күк механикаһы булараҡ билдәле.
Эта отрасль известна как небесная механика.
0.433509
real
42
43
Был үлсәүҙәр алыҫ йондоҙҙарҙың үҙенсәлектәрен билдәләү өсөн нигеҙ булып тора; үҙенсәлектәрен күрше йондоҙҙар менән сағыштырырға мөмкин.
Эти измерения обеспечили основу для определения свойств отдалённых звёзд; свойства могут быть сопоставлены с соседними звёздами.
0.616481
real
135
128
Радиаль тиҙлектәрҙе үлсәү һәм күк есемдәренең үҙ хәрәкәте был системаларҙың кинематикаһын беҙҙең галактикала өйрәнергә мөмкинлек бирә.
Измерения лучевых скоростей и собственных движений небесных тел позволяет исследовать кинематику этих систем в нашей галактике.
0.597254
real
134
127
Шуға күрә хәҙерге астрономияны йыш ҡына бөтә тулҡын астрономияһы тип атайҙар.
Поэтому современную астрономию часто называют всеволновой.
0.692635
real
77
58
Атап әйткәндә, рентген нурланышының быға тиклем билдәле булмаған сығанаҡтары — рентген пульсарҙары табылған.
В частности, были открыты неизвестные ранее источники рентгеновского излучения — рентгеновские пульсары.
0.761479
real
108
104
Алыҫ есемдәрҙең тәбиғәте һәм уларҙың системалары тураһында күп мәғлүмәт төрлө йыһан аппараттарында ҡуйылған спектрографтар ярҙамында үткәрелгән тикшеренеүҙәр ярҙамында ла алына.
Много информации о природе отдалённых от нас тел и их систем также получено благодаря исследованиям, выполненным с помощью спектрографов, установленных на различных космических аппаратах.
0.728954
real
177
187
Һәр ысулдың үҙ өҫтөнлөгө бар.
Каждый из методов имеет свои преимущества.
0.469743
real
29
42
Процестың аналитик моделе, ғәҙәттә, бының ни өсөн булғанын яҡшыраҡ аңлай.
Аналитическая модель процесса, как правило, лучше даёт понять суть того, почему это (что-то) происходит.
0.590234
real
73
104
Был күҙәтеүселәргә моделде кире ҡаға алған йәки бер нисә альтернатив йәки ҡапма-ҡаршылыҡлы моделдәр араһында һайлауҙа ярҙам иткән мәғлүмәттәрҙе эҙләргә мөмкинлек бирә.
Это позволяет наблюдателям искать данные, которые могут опровергнуть модель или помогает в выборе между несколькими альтернативными или противоречивыми моделями.
0.729066
real
167
161
Теоретиктар шулай уҡ яңы мәғлүмәттәрҙе иҫәпкә алыу өсөн модель төҙөүҙә йәки үҙгәртеүҙә тәжрибә үткәрә.
Теоретики также экспериментируют в создании или видоизменении модели с учётом новых данных.
0.732648
real
102
91
Айырмалы булған осраҡта һөҙөмтәне минималь үҙгәрештәр индереп төҙәтеүгә өлгәшергә тырышыу дөйөм йүнәлеш булып тора.
В случае несоответствия общая тенденция состоит в попытке достигнуть коррекции результата минимальными изменениями модели.
0.562845
real
115
122
Теоретик астрономдар өйрәнгән темаларға йондоҙ динамикаһы һәм галактикалар эволюцияһы, Ғаләмдең күләмле төҙөлөшө, йыһан нурҙарының килеп сығышы, дөйөм сағыштырмалыҡ һәм физик космология, атап әйткәндә ҡыллы космология һәм киҫәксәләр астрофизикаһы инә.
Темы, которые изучают теоретические астрономы: звёздная динамика и эволюция галактик, крупномасштабная структура Вселенной, происхождение космических лучей, общая теория относительности и физическая космология, в частности космология струн и астрофизика элементарных частиц.
0.847035
real
251
274