X stringlengths 1 3.9k ⌀ | Y stringlengths 2 3.9k |
|---|---|
Հայաստան (պաշտոնական անվանումը՝ Հայաստանի Հանրապետություն), դեպի ծով ելք չունեցող պետություն Արևելյան Եվրոպայի և Հարավարևմտյան Ասիայի սահմանագիծը համարվող Հարավկովկասյան տարածաշրջանում։ | Աշխարհագրորեն տեղակայված է Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիս-արևմուտքում։ |
Աշխարհագրորեն տեղակայված է Հայկական լեռնաշխարհի հյուսիս-արևմուտքում։ | Հյուսիսում սահմանակցում է Վրաստանին, արևելքում՝ Ադրբեջանին, հարավում՝ Իրանին, իսկ արևմուտքում՝ Թուրքիային։ |
Հյուսիսում սահմանակցում է Վրաստանին, արևելքում՝ Ադրբեջանին, հարավում՝ Իրանին, իսկ արևմուտքում՝ Թուրքիային։ | Հայաստանը զբաղեցնում է 29 743 կմ² տարածք և ունի 3 միլիոն բնակչություն[8]։ |
Հայաստանը զբաղեցնում է 29 743 կմ² տարածք և ունի 3 միլիոն բնակչություն[8]։ | Մայրաքաղաքը Երևանն է, պետական լեզուն՝ հայերենը, բնակչության ճնշող մեծամասնությունը դավանում է քրիստոնեություն[2]։ |
Մայրաքաղաքը Երևանն է, պետական լեզուն՝ հայերենը, բնակչության ճնշող մեծամասնությունը դավանում է քրիստոնեություն[2]։ | Վարչականորեն հանրապետությունը բաժանված է 10 մարզերի, որոնք էլ իրենց հերթին կազմված են տեղական ինքնակառավարմամբ օժտված համայնքներից։ |
Վարչականորեն հանրապետությունը բաժանված է 10 մարզերի, որոնք էլ իրենց հերթին կազմված են տեղական ինքնակառավարմամբ օժտված համայնքներից։ | Տարածքի չափերով ամենամեծը Գեղարքունիքի մարզն է, որի սահմանների մեջ էլ ներառված է Սևանա լիճը, որը շուրջ 5000 կմ² ավազանի չափերով զբաղեցնում է Հանրապետության տարածքի շուրջ մեկ վեցերորդը։ |
Տարածքի չափերով ամենամեծը Գեղարքունիքի մարզն է, որի սահմանների մեջ էլ ներառված է Սևանա լիճը, որը շուրջ 5000 կմ² ավազանի չափերով զբաղեցնում է Հանրապետության տարածքի շուրջ մեկ վեցերորդը։ | Հայաստանի մյուս խոշոր քաղաքների թվում են Գյումրին, Վանաձորը և Էջմիածինը։ |
Հայաստանի մյուս խոշոր քաղաքների թվում են Գյումրին, Վանաձորը և Էջմիածինը։ | Ըստ հայոց պատմահայր Մովսես Խորենացու՝ հայոց պատմության սկիզբն է համարվում մ.թ.ա. 2492 թվականը, երբ հայ ժողովրդի անվանադիր նախահայր Հայկը՝ Հաբեթի սերունդներից, Հայոց ձորի ճակատամարտում հաղթելով Ասորեստանի բռնապետ Բելին նվաճել է անկախություն[9]։ |
Ըստ հայոց պատմահայր Մովսես Խորենացու՝ հայոց պատմության սկիզբն է համարվում մ.թ.ա. 2492 թվականը, երբ հայ ժողովրդի անվանադիր նախահայր Հայկը՝ Հաբեթի սերունդներից, Հայոց ձորի ճակատամարտում հաղթելով Ասորեստանի բռնապետ Բելին նվաճել է անկախություն[9]։ | Գիտականորեն ընդունված է համարել, որ հնդեվրոպական ծագումով հայալեզու ցեղերը Հայկական լեռնաշխարհի հարավարևմտյան շրջաններում ապրել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի վերջերից։ |
Գիտականորեն ընդունված է համարել, որ հնդեվրոպական ծագումով հայալեզու ցեղերը Հայկական լեռնաշխարհի հարավարևմտյան շրջաններում ապրել են մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի վերջերից։ | Արամե արքայի ջանքերով մ․թ․ա․ 860 թվականին հիմնադրվել է Վանի թագավորությունը՝ Ուրարտուն, որի գոյության ժամանակահատվածում էլ՝ մ․թ․ա․ 782 թվականին, Մենուայի որդի Արգիշտի արքան Արին բերդ բլրի վրա հիմնադրել է Էրեբունի անառիկ ամրոցը՝ Հայաստանի ժամանակակից մայրաքաղաք Երևանի գտնվելու վայրում։ |
Արամե արքայի ջանքերով մ․թ․ա․ 860 թվականին հիմնադրվել է Վանի թագավորությունը՝ Ուրարտուն, որի գոյության ժամանակահատվածում էլ՝ մ․թ․ա․ 782 թվականին, Մենուայի որդի Արգիշտի արքան Արին բերդ բլրի վրա հիմնադրել է Էրեբունի անառիկ ամրոցը՝ Հայաստանի ժամանակակից մայրաքաղաք Երևանի գտնվելու վայրում։ | Մ․թ․ա․ 1-ին դարում՝ Տիգրան Բ Մեծի կառավարման ժամանակահատվածում, Արտաշես Բարեպաշտի կողմից միավորված Մեծ Հայքի թագավորությունը հասել է իր հզորության գագաթնակետին՝ ձգվելով Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով, Կովկասյան լեռներից մինչև Միջագետքի անապատները։ |
Մ․թ․ա․ 1-ին դարում՝ Տիգրան Բ Մեծի կառավարման ժամանակահատվածում, Արտաշես Բարեպաշտի կողմից միավորված Մեծ Հայքի թագավորությունը հասել է իր հզորության գագաթնակետին՝ ձգվելով Կասպից ծովից մինչև Միջերկրական ծով, Կովկասյան լեռներից մինչև Միջագետքի անապատները։ | 4-րդ դարում՝ 301 թվականին, Արշակունյաց թագավոր Տրդատ Գ Մեծի կառավարման տարիներին, Գրիգոր Լուսավորչի ջանքերով Հայքը դարձել է առաջին պետությունն աշխարհում, որն ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն։ |
4-րդ դարում՝ 301 թվականին, Արշակունյաց թագավոր Տրդատ Գ Մեծի կառավարման տարիներին, Գրիգոր Լուսավորչի ջանքերով Հայքը դարձել է առաջին պետությունն աշխարհում, որն ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն։ | Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցին՝ աշխարհի հնագույն ազգային եկեղեցին, մինչ օրս Հայաստանի հիմնական կրոնական հաստատությունն է[10]։ |
Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցին՝ աշխարհի հնագույն ազգային եկեղեցին, մինչ օրս Հայաստանի հիմնական կրոնական հաստատությունն է[10]։ | Արշակունյաց թագավորության անկումից հետո՝ 5-րդ դարում, Հայաստանը բաժանվել է Սասանյան Պարսկաստանի և Բյուզանդական կայսրության միջև։ |
Արշակունյաց թագավորության անկումից հետո՝ 5-րդ դարում, Հայաստանը բաժանվել է Սասանյան Պարսկաստանի և Բյուզանդական կայսրության միջև։ | 9-րդ դարում Բագրատունյաց իշխանները վճռական պայքար մղելով արաբ նվաճողների դեմ, վերականգնել են հայկական անկախ թագավորությունը, որը, սակայն, անկում է ապրել 1045-ին՝ Բյուզանդիայի դեմ պատերազմների և ներքին պառակտումների պատճառով։ |
9-րդ դարում Բագրատունյաց իշխանները վճռական պայքար մղելով արաբ նվաճողների դեմ, վերականգնել են հայկական անկախ թագավորությունը, որը, սակայն, անկում է ապրել 1045-ին՝ Բյուզանդիայի դեմ պատերազմների և ներքին պառակտումների պատճառով։ | Հենց այս ժամանակահատվածում էլ Անիի կենտրոնական թագավորությանը զուգահեռ անկախ պետական կազմավորումներ են ձևավորվել Վասպուրականում, Վանանդում, Լոռիում, Սյունիքում, Արցախում և այլուր։ |
Հենց այս ժամանակահատվածում էլ Անիի կենտրոնական թագավորությանը զուգահեռ անկախ պետական կազմավորումներ են ձևավորվել Վասպուրականում, Վանանդում, Լոռիում, Սյունիքում, Արցախում և այլուր։ | 11-14-րդ դարերում Միջերկրական ծովի ափին գոյություն է ունեցել Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը և ապա՝ թագավորությունը։ |
11-14-րդ դարերում Միջերկրական ծովի ափին գոյություն է ունեցել Կիլիկիայի հայկական իշխանությունը և ապա՝ թագավորությունը։ | 16-19-րդ դարերում հայերի հայրենիքը, որը կազմված էր Արևելյան և Արևմտյան Հայաստաններից, ընկել է Օսմանյան և Պարսկական տերությունների իշխանության տակ։ |
16-19-րդ դարերում հայերի հայրենիքը, որը կազմված էր Արևելյան և Արևմտյան Հայաստաններից, ընկել է Օսմանյան և Պարսկական տերությունների իշխանության տակ։ | 19-րդ դարում Արևելյան Հայաստանը անցել է Ռուսական կայսրությանը, իսկ Արևմտյան Հայաստանը շարունակել մնալ Օսմանյան իշխանության ներքո։ |
19-րդ դարում Արևելյան Հայաստանը անցել է Ռուսական կայսրությանը, իսկ Արևմտյան Հայաստանը շարունակել մնալ Օսմանյան իշխանության ներքո։ | Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության իշխանության գլուխ կանգնած երիտասարդ թուրքերի կառավարությունն իրականացրել է հայոց ցեղասպանությունը, որի արդյունքում 1915-1923 թվականներին զանգվածային տեղահանության և բնաջնջման է ենթարկվել Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության նշանակալի մասը[11][12][13][14][15][1... |
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Օսմանյան կայսրության իշխանության գլուխ կանգնած երիտասարդ թուրքերի կառավարությունն իրականացրել է հայոց ցեղասպանությունը, որի արդյունքում 1915-1923 թվականներին զանգվածային տեղահանության և բնաջնջման է ենթարկվել Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության նշանակալի մասը[11][12][13][14][15][1... | 1918 թվականին՝ Ռուսական հեղափոխությունից և Ռուսական կայսրության անկումից հետո, Հայաստանը հռչակել է իր անկախությունը, որի արդյունքում ստեղծվել է Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ |
1918 թվականին՝ Ռուսական հեղափոխությունից և Ռուսական կայսրության անկումից հետո, Հայաստանը հռչակել է իր անկախությունը, որի արդյունքում ստեղծվել է Հայաստանի առաջին հանրապետությունը։ | 1920 թվականի սեպտեմբերից դեկտեմբեր ամիսներին Հայաստանը ենթարկվել է ռուս-թուրքական ագրեսիայի և մի շարք տարածքային կորուստներով ներառվել ԽՍՀՄ կազմում որպես Հայկական ԽՍՀ[17]։ |
1920 թվականի սեպտեմբերից դեկտեմբեր ամիսներին Հայաստանը ենթարկվել է ռուս-թուրքական ագրեսիայի և մի շարք տարածքային կորուստներով ներառվել ԽՍՀՄ կազմում որպես Հայկական ԽՍՀ[17]։ | Հայաստանը վերականգնել իր անկախությունը 1991 թվականին՝ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո։ |
Հայաստանը վերականգնել իր անկախությունը 1991 թվականին՝ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո։ | Հայաստանն ունիտար կառուցվածքով, բազմակուսակցական համակարգով ժողովրդավարական ազգային պետություն է։ |
Հայաստանն ունիտար կառուցվածքով, բազմակուսակցական համակարգով ժողովրդավարական ազգային պետություն է։ | Հայաստանի Սահմանադրությունն ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին և փոփոխությունների ենթարկվել 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ի[18] ու 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ի[19] համապետական հանրաքվեների արդյունքում։ |
Հայաստանի Սահմանադրությունն ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին և փոփոխությունների ենթարկվել 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ի[18] ու 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ի[19] համապետական հանրաքվեների արդյունքում։ | Հայաստանը մի շարք համընդհանուր, համաեվրոպական և տարածաշրջանային միջազգային կազմակերպությունների անդամ է, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի[20], Եվրոպայի խորհրդի[21], Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության[22][23], Միջազգային քրեական դատարանի[24], Եվրասիական տնտեսական միության, Վ... |
Հայաստանը մի շարք համընդհանուր, համաեվրոպական և տարածաշրջանային միջազգային կազմակերպությունների անդամ է, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի[20], Եվրոպայի խորհրդի[21], Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպության, Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության[22][23], Միջազգային քրեական դատարանի[24], Եվրասիական տնտեսական միության, Վ... | 2025 թվականին Հայաստանի կառավարությունը հայտարարել է Եվրոպական միությանն անդամակցելու պաշտոնական գործընթաց սկսելու մասին[26][27], ինչով պայմանավորված էլ Հայաստանը ձեռք է բերել ԵՄ անդամության հավանական թեկնածուի կարգավիճակ[28]։ |
2025 թվականին Հայաստանի կառավարությունը հայտարարել է Եվրոպական միությանն անդամակցելու պաշտոնական գործընթաց սկսելու մասին[26][27], ինչով պայմանավորված էլ Հայաստանը ձեռք է բերել ԵՄ անդամության հավանական թեկնածուի կարգավիճակ[28]։ | Մինչև 2020 թվականին տեղի ունեցած 44-օրյա պատերազմի ավարտը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական խնդիրներից էր Արցախի Հանրապետության ժողովրդի ինքնորոշման հիման վրա Արցախյան հակամարտության խաղաղ և արդարացի լուծումը[29]։ |
Մինչև 2020 թվականին տեղի ունեցած 44-օրյա պատերազմի ավարտը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության հիմնական խնդիրներից էր Արցախի Հանրապետության ժողովրդի ինքնորոշման հիման վրա Արցախյան հակամարտության խաղաղ և արդարացի լուծումը[29]։ | 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին պատերազմի դադարեցման վերաբերյալ կնքված կապիտուլացիոն հայտարարությունից հետո[30] և հատկապես 2023 թվականին կտրուկ փոխվում է Հայաստանի գործող իշխանության դիրքորոշումը՝ Արցախի Հանրապետության վերաբերյալ և հասնում այնպիսի կետի, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը իր ելույթներով «լիարժեք ճանաչում... |
«Հայաստան» անվանումը երկրանվանումից զատ վերաբերում է նաև ողջ Հայկական լեռնաշխարհին, որտեղ կազմավորվել և իր պատմական ուղին է անցել հայ ժողովուրդը։ | «Հայաստան» անվան առաջացման վերաբերյալ տարբեր ժամանակներում տարածված են եղել բազմաթիվ վարկածներ։ |
«Հայաստան» անվան առաջացման վերաբերյալ տարբեր ժամանակներում տարածված են եղել բազմաթիվ վարկածներ։ | Ըստ հայկական ավանդույթի՝ հայոց անվանադիր նախնին Հայկն է, որի անունով էլ սերունդները հետագայում կոչվել են հայկազունք, հայք, հայեր, իսկ երկիրը՝ Հայք, Հայոց աշխարհ։ |
Ըստ հայկական ավանդույթի՝ հայոց անվանադիր նախնին Հայկն է, որի անունով էլ սերունդները հետագայում կոչվել են հայկազունք, հայք, հայեր, իսկ երկիրը՝ Հայք, Հայոց աշխարհ։ | Միջնադարում «Հայ» արմատին ավելացվել է իրանական «-ստան»՝ «տեղանք» նշանակող վերջածանցը, որի արդյունքում երկրի անունը դարձել է «Հայաստան»։ |
Միջնադարում «Հայ» արմատին ավելացվել է իրանական «-ստան»՝ «տեղանք» նշանակող վերջածանցը, որի արդյունքում երկրի անունը դարձել է «Հայաստան»։ | «Հայաստան» եզրույթը առաջին անգամ հիշատակվել է 5-րդ դարում՝ Ագաթանգեողի[34][35], Փավստոս Բուզանդի[36][37], Ղազար Փարպեցու[38], Կորյունի[39] և Սեբեոսի[40] աշխատություններում։ |
«Հայաստան» եզրույթը առաջին անգամ հիշատակվել է 5-րդ դարում՝ Ագաթանգեողի[34][35], Փավստոս Բուզանդի[36][37], Ղազար Փարպեցու[38], Կորյունի[39] և Սեբեոսի[40] աշխատություններում։ | Համաձայն Մովսես Խորենացու և Միքայել Չամչյանի՝ հունահռոմեական աղբյուրներում հիշատակված և ներկայումս իբրևէ Հայաստանի միջազգային անվանում կիրառվող «Արմենիա» երկրանվանումը սկիզբ է առել Հայկազունիների թագավորական տոհմի նահապետ Արամի՝ Արա Գեղեցիկի հոր անունից, որը Հայկ նահապետի ուղիղ ժառանգորդն էր, իսկ ըստ Լեոյի՝ կոչվել է հա... |
Համաձայն Մովսես Խորենացու և Միքայել Չամչյանի՝ հունահռոմեական աղբյուրներում հիշատակված և ներկայումս իբրևէ Հայաստանի միջազգային անվանում կիրառվող «Արմենիա» երկրանվանումը սկիզբ է առել Հայկազունիների թագավորական տոհմի նահապետ Արամի՝ Արա Գեղեցիկի հոր անունից, որը Հայկ նահապետի ուղիղ ժառանգորդն էր, իսկ ըստ Լեոյի՝ կոչվել է հա... | Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ հայերի ինքնանվանումն առաջացել է Հայասա պետության անվանումից[42][43]։ |
Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ հայերի ինքնանվանումն առաջացել է Հայասա պետության անվանումից[42][43]։ | Հին պարսկական «Արմինա» անվանումը (𐎠𐎼𐎷𐎡𐎴) հիշատակվում է մ.թ.ա. 523-521 թվականների Բեհիսթունյան արձանագրությունում, որն առաջացել է մեկ այլ հայկական ցեղի՝ Արմե ցեղի (Արմե-Շուպրիա) անվանումից[44]։ |
Հին պարսկական «Արմինա» անվանումը (𐎠𐎼𐎷𐎡𐎴) հիշատակվում է մ.թ.ա. 523-521 թվականների Բեհիսթունյան արձանագրությունում, որն առաջացել է մեկ այլ հայկական ցեղի՝ Արմե ցեղի (Արմե-Շուպրիա) անվանումից[44]։ | Ժամանակի ընթացքում հունական արտասանության ձևով պայմանավորված «Արմինա» տեղանունը փոխարկվել է «Արմենիա»-ի։ |
Ժամանակի ընթացքում հունական արտասանության ձևով պայմանավորված «Արմինա» տեղանունը փոխարկվել է «Արմենիա»-ի։ | Հին հունարեն «Ἀρμενία» կամ «Ἀρμένιος» եզրույթները առաջին անգամ կիրառվել են մ.թ․ա․ 6-5-րդ դարերի պատմիչ Հեկատեոս Միլեթացու աշխատությունում[45], իսկ արդեն մ․թ․ա․ 401 թվականի շրջակայքում Քսենոփոնը նկարագրել է հայ գյուղական կյանքի և հյուրընկալության վերաբերյալ մի շարք դրվագներ[46]։ |
Նախնադարյան հասարակության հին քարի դարի առաջին ենթափուլը՝ ստորին պալեոլիթը, Հայաստանի տարածքում սկսվել է մոտ 2 միլիոն տարի առաջ և ավարտվել է մոտ 100 000 տարի առաջ[48]։ | Հայկական լեռնաշխարհում հայտնի են այս ժամանակաշրջանի մի քանի հնավայրեր, կայաններ և քարայրային տիպի հուշարձաններ։ |
Հայկական լեռնաշխարհում հայտնի են այս ժամանակաշրջանի մի քանի հնավայրեր, կայաններ և քարայրային տիպի հուշարձաններ։ | Դրանցից հայտնի է Գուգարքում հայտնաբերված հին քարեդարյան կայանը, որի տարիքը մոտ 1,8 միլիոն տարի է։ |
Դրանցից հայտնի է Գուգարքում հայտնաբերված հին քարեդարյան կայանը, որի տարիքը մոտ 1,8 միլիոն տարի է։ | Այն Հարավարևմտյան Ասիայի՝ մարդու մինչև այժմ հայտնի հնագույն կայանն է։ |
Այն Հարավարևմտյան Ասիայի՝ մարդու մինչև այժմ հայտնի հնագույն կայանն է։ | Հնագույն ժամանակների մասին հարուստ տեղեկություններ են պարունակում նաև Ազոխի քարայրն Արցախի Հանրապետությունում, Արտին լեռան շրջակայքը և մի քանի հուշարձաններ Արևմտյան Հայաստանում[48]։ |
Հնագույն ժամանակների մասին հարուստ տեղեկություններ են պարունակում նաև Ազոխի քարայրն Արցախի Հանրապետությունում, Արտին լեռան շրջակայքը և մի քանի հուշարձաններ Արևմտյան Հայաստանում[48]։ | Միջին պալեոլիթի ժամանակաշրջանը Հայկական լեռնաշխարհում ավարտվել է մոտ 40 հազար տարի առաջ։ |
Միջին պալեոլիթի ժամանակաշրջանը Հայկական լեռնաշխարհում ավարտվել է մոտ 40 հազար տարի առաջ։ | Վերին պալեոլիթն ընդգրկում է մոտ 40000–14000 թվականներն ընկած ժամանակաշրջանը։ |
Վերին պալեոլիթն ընդգրկում է մոտ 40000–14000 թվականներն ընկած ժամանակաշրջանը։ | Հայկական լեռնաշխարհում հայտնի են վերին պալեոլիթի շուրջ 60 հուշարձան։ |
Հայկական լեռնաշխարհում հայտնի են վերին պալեոլիթի շուրջ 60 հուշարձան։ | Դրանց հիմնական մասը գտնվում է հյուսիսարևելյան և հարավային մասերում՝ Եփրատի ավազանում, Կորդուքում, Տիգրիսի ավազանում և այլուր։ |
Դրանց հիմնական մասը գտնվում է հյուսիսարևելյան և հարավային մասերում՝ Եփրատի ավազանում, Կորդուքում, Տիգրիսի ավազանում և այլուր։ | Միջին քարի դարի հուշարձանների թիվը լեռնաշխարհի սահմաններում դեռևս չի անցնում 35-ից, որոնք ինչպես բացօթյա կայաններ ու հնավայրեր են, այնպես էլ քարայր կացարաններ ու ժայռածածկեր։ |
Միջին քարի դարի հուշարձանների թիվը լեռնաշխարհի սահմաններում դեռևս չի անցնում 35-ից, որոնք ինչպես բացօթյա կայաններ ու հնավայրեր են, այնպես էլ քարայր կացարաններ ու ժայռածածկեր։ | Այժմյան Հայաստանի տարածքում այս փուլի հուշարձաններ կան Ապարանի գոգավորությունում[49]։ |
Այժմյան Հայաստանի տարածքում այս փուլի հուշարձաններ կան Ապարանի գոգավորությունում[49]։ | Նոր քարի դարի ընթացքում՝ մ.թ.ա. 8-րդ հազարամյակի վերջերից, արդեն գոյություն ունեին կայացած երկրագործական հասարակություններ։ |
Նոր քարի դարի ընթացքում՝ մ.թ.ա. 8-րդ հազարամյակի վերջերից, արդեն գոյություն ունեին կայացած երկրագործական հասարակություններ։ | 1990-ական թվականների առաջին կեսին Սասնո ջուր գետի արևմտյան ափին պեղված հնավայրի տվյալները եկան փաստելու, որ այստեղ կայուն բնակատեղիներ հիմնող առաջին համայնքները հանդես են գալիս արդեն մ.թ.ա. 10-րդ հազարամյակից[50]։ |
1990-ական թվականների առաջին կեսին Սասնո ջուր գետի արևմտյան ափին պեղված հնավայրի տվյալները եկան փաստելու, որ այստեղ կայուն բնակատեղիներ հիմնող առաջին համայնքները հանդես են գալիս արդեն մ.թ.ա. 10-րդ հազարամյակից[50]։ | Ուսումնասիրությունների արդյունքում ակնհայտ դարձավ, որ Հայկական Տավրոսից հյուսիս ընկած շրջանների նոր քարի դարի մշակույթը տեղական արմատներ ունի։ |
Ուսումնասիրությունների արդյունքում ակնհայտ դարձավ, որ Հայկական Տավրոսից հյուսիս ընկած շրջանների նոր քարի դարի մշակույթը տեղական արմատներ ունի։ | Եդեսիայի մոտ գտնվող Պորտաբլուր հնավայրի արևելյան հատվածի վաղ շերտերում բացվել է 1000 քառ. մետր տարածք զբաղեցնող մի հրապարակ, որի հարևանությամբ պեղվել են այսպես կոչված «սալե կոթողների տունը» և «գանգերի տունը»[51]։ |
Եդեսիայի մոտ գտնվող Պորտաբլուր հնավայրի արևելյան հատվածի վաղ շերտերում բացվել է 1000 քառ. մետր տարածք զբաղեցնող մի հրապարակ, որի հարևանությամբ պեղվել են այսպես կոչված «սալե կոթողների տունը» և «գանգերի տունը»[51]։ | Այս հասարակության կյանքում մեծ տեղ են զբաղեցրել հավատալիքներն ու ծեսերը, որոնք գերազանցապես կապված էին նախնիների պաշտամունքի և ցլի պաշտամունքի հետ։ |
Այս հասարակության կյանքում մեծ տեղ են զբաղեցրել հավատալիքներն ու ծեսերը, որոնք գերազանցապես կապված էին նախնիների պաշտամունքի և ցլի պաշտամունքի հետ։ | Այստեղ հայտնաբերվել են մոտ 700 քարե արձանիկներ։ |
Այստեղ հայտնաբերվել են մոտ 700 քարե արձանիկներ։ | Մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակի կեսերին և 4-րդ հազարամյակի ընթացքում Հայկական լեռնաշխարհի ցեղերը թևակոխել են պղնձի-քարի դար (էնեոլիթ), որին հաջորդում է բրոնզի դարը (մ.թ.ա. 3–2-րդ հազարամյակներ)։ |
Մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակի կեսերին և 4-րդ հազարամյակի ընթացքում Հայկական լեռնաշխարհի ցեղերը թևակոխել են պղնձի-քարի դար (էնեոլիթ), որին հաջորդում է բրոնզի դարը (մ.թ.ա. 3–2-րդ հազարամյակներ)։ | Լեռնաշխարհը ներկայանում է զարգացման նույն մակարդակի վրա գտնվող և համասեռ մշակույթով հասարակությամբ, որը շուրջ հազար տարի պահպանում է մշակութային միասնությունը[52]։ |
Լեռնաշխարհը ներկայանում է զարգացման նույն մակարդակի վրա գտնվող և համասեռ մշակույթով հասարակությամբ, որը շուրջ հազար տարի պահպանում է մշակութային միասնությունը[52]։ | Տարածում է գտնում Կուր-Արաքսյան մշակույթը. հայտնի է Շենգավիթյան մշակութային համալիրը Երևանի հարավարևմտյան մասում[53]։ |
Տարածում է գտնում Կուր-Արաքսյան մշակույթը. հայտնի է Շենգավիթյան մշակութային համալիրը Երևանի հարավարևմտյան մասում[53]։ | Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի վերջին երկու հարյուրամյակներում արմատավորվում են, այսպես կոչված, Թռեղք-Վանաձորյան մշակութային համալիրները[54]։ |
Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի վերջին երկու հարյուրամյակներում արմատավորվում են, այսպես կոչված, Թռեղք-Վանաձորյան մշակութային համալիրները[54]։ | Դրանք ներկայացված են բացառապես դամբարաններով, իսկ մեծաքանակ բնակատեղիներ չեն փաստագրվում։ |
Դրանք ներկայացված են բացառապես դամբարաններով, իսկ մեծաքանակ բնակատեղիներ չեն փաստագրվում։ | Լեռնաշխարհի հարավարևմտյան շրջաններում մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի սկզբներից հանդես է գալիս տեղական Ծոփք-Մալաթիայի միջին բրոնզիդարյան մշակույթը[55]։ |
Լեռնաշխարհի հարավարևմտյան շրջաններում մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի սկզբներից հանդես է գալիս տեղական Ծոփք-Մալաթիայի միջին բրոնզիդարյան մշակույթը[55]։ | Մ.թ.ա. 16-րդ դարի վերջից մ.թ.ա. 13-րդ դարի առաջին կեսն ընկած ժամանակահատվածում հստակ ընդգծվում է վերոհիշյալ մշակույթների խաչասերման և «ժողովրդագրական պայթյունի» հետ զուգորդվող Լճաշեն-Մեծամորյան մշակույթի ծավալման համապատկերը[56]։ |
Մ.թ.ա. 16-րդ դարի վերջից մ.թ.ա. 13-րդ դարի առաջին կեսն ընկած ժամանակահատվածում հստակ ընդգծվում է վերոհիշյալ մշակույթների խաչասերման և «ժողովրդագրական պայթյունի» հետ զուգորդվող Լճաշեն-Մեծամորյան մշակույթի ծավալման համապատկերը[56]։ | Այդ ժամանակաշրջանի գտածոներից կարելի է առանձնացնել ծիսական անոթները, սպիտակ և կարմիր գույներով հարդարված խեցեղենը, բրոնզե դաշույնները, նետասլաքները, մեծաքանակ ուլունքները և այլ նյութեր։ |
Այդ ժամանակաշրջանի գտածոներից կարելի է առանձնացնել ծիսական անոթները, սպիտակ և կարմիր գույներով հարդարված խեցեղենը, բրոնզե դաշույնները, նետասլաքները, մեծաքանակ ուլունքները և այլ նյութեր։ | Հայաստանում երկաթի դարը սկսվում է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում։ |
Հայաստանում երկաթի դարը սկսվում է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում։ | Երկաթի պաշարներով հարուստ Հայկական լեռնաշխարհը՝ Սյունիք, Մուշ, Խնուս և այլն, Առաջավոր Ասիայում դարձավ հումքի գլխավոր մատակարար և գերիշխող դիրք գրավեց։ |
Երկաթի պաշարներով հարուստ Հայկական լեռնաշխարհը՝ Սյունիք, Մուշ, Խնուս և այլն, Առաջավոր Ասիայում դարձավ հումքի գլխավոր մատակարար և գերիշխող դիրք գրավեց։ | Հայկական լեռնաշխարհում տարածված նախնադարյան կրոնի ու աշխարհընկալման ամենավաղ ձևերից հայտնի են տոտեմիզմը և անիմիզմը[57]։ |
Հայկական լեռնաշխարհում տարածված նախնադարյան կրոնի ու աշխարհընկալման ամենավաղ ձևերից հայտնի են տոտեմիզմը և անիմիզմը[57]։ | Հայաստանում շատ սպորտաձևեր են հայտնի, որոնցից են ըմբշամարտը, ծանրամարտը, ձյուդոն, ֆուտբոլը, շախմատը և բռնցքամարտը։ |
Հայաստանում շատ սպորտաձևեր են հայտնի, որոնցից են ըմբշամարտը, ծանրամարտը, ձյուդոն, ֆուտբոլը, շախմատը և բռնցքամարտը։ | Հայաստանի լեռնային ռելիեֆը հնարավորություն է տալիս զբաղվել այնպիսի սպորտաձևերով, ինչպիսին են Դահուկային սպորտը, լեռնագնացությունը։ |
Հայաստանի լեռնային ռելիեֆը հնարավորություն է տալիս զբաղվել այնպիսի սպորտաձևերով, ինչպիսին են Դահուկային սպորտը, լեռնագնացությունը։ | Լինելով լեռնային երկիր՝ ջրային սպորտաձևերով կարելի է զբաղվել լճերում՝ հիմնականում Սևանա լճում։ |
Լինելով լեռնային երկիր՝ ջրային սպորտաձևերով կարելի է զբաղվել լճերում՝ հիմնականում Սևանա լճում։ | Հայաստանը հաջողությամբ հանդես է գալիս շախմատի, ծանրամարտի և ըմբշամարտի միջազգային մրցաշարերում։ |
Հայաստանը հաջողությամբ հանդես է գալիս շախմատի, ծանրամարտի և ըմբշամարտի միջազգային մրցաշարերում։ | Հայաստանը նաև միջազգային սպորտային համայնքի ակտիվ անդամն է․ հանդիսանում է Եվրոպական ֆուտբոլային ասոցիացիաների միության (ՈՒԵՖԱ) և Հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի անդամ։ |
Հայաստանը նաև միջազգային սպորտային համայնքի ակտիվ անդամն է․ հանդիսանում է Եվրոպական ֆուտբոլային ասոցիացիաների միության (ՈՒԵՖԱ) և Հոկեյի միջազգային ֆեդերացիայի անդամ։ | Պարբերաբար անց են կացվում նաև Համահայկական խաղեր։ |
Պարբերաբար անց են կացվում նաև Համահայկական խաղեր։ | Մինչ 1992 թվականը հայերը մասնակցում էին Օլիմպիական խաղերին՝ ներկայացնելով ԽՍՀՄ-ն։ |
Մինչ 1992 թվականը հայերը մասնակցում էին Օլիմպիական խաղերին՝ ներկայացնելով ԽՍՀՄ-ն։ | Հանդիսանալով ԽՍՀՄ-ի մի մասը՝ Հայաստանը հաջողությամբ էր հանդես գալիս մրցաշարերում՝ արժանանալով բազմաթիվ մեդալների։ |
Հանդիսանալով ԽՍՀՄ-ի մի մասը՝ Հայաստանը հաջողությամբ էր հանդես գալիս մրցաշարերում՝ արժանանալով բազմաթիվ մեդալների։ | Ժամանակակից Օլիմպիական խաղերում առաջին հայ մարզիկը, ով մեդալի է արժանացել մարմնամարզիկ Հրանտ Շահինյանն էր, ով 1952 թվականին Հելսինկիում կայացած Օլիմպիական խաղերին ստացել է 2 ոսկե և 2 արծաթե մեդալներ։ |
Ժամանակակից Օլիմպիական խաղերում առաջին հայ մարզիկը, ով մեդալի է արժանացել մարմնամարզիկ Հրանտ Շահինյանն էր, ով 1952 թվականին Հելսինկիում կայացած Օլիմպիական խաղերին ստացել է 2 ոսկե և 2 արծաթե մեդալներ։ | Հայաստանը ԱՊՀ միասնական թիմի կազմում մասնակցել է 1992 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերին, որը տեղի է ունեցել Բարսելոնայում։ |
Հայաստանը ԱՊՀ միասնական թիմի կազմում մասնակցել է 1992 թվականի Ամառային Օլիմպիական խաղերին, որը տեղի է ունեցել Բարսելոնայում։ | Ունենալով ընդամենը 5 մարզիկ՝ այս խաղերին ստացել է 3 ոսկե և 1 արծաթե մեդալ ծանրամարտում և ըմբշամարտում։ |
Ունենալով ընդամենը 5 մարզիկ՝ այս խաղերին ստացել է 3 ոսկե և 1 արծաթե մեդալ ծանրամարտում և ըմբշամարտում։ | 1994 թվականի Լիլեհամերի Ձմեռային Օլիմպիական խաղերին Հայաստանը մասնակցել է որպես անկախ պետություն։ |
1994 թվականի Լիլեհամերի Ձմեռային Օլիմպիական խաղերին Հայաստանը մասնակցել է որպես անկախ պետություն։ | Հայաստանը մասնակցում է Ամառային Օլիմպիական խաղերի բոքսի, ըմբշամարտի, ծանրամարտի, ձյուդոյի, մարմնամարզության, վազքի, ջրասուզման, լողի մրցաշարերին։ |
Հայաստանը մասնակցում է Ամառային Օլիմպիական խաղերի բոքսի, ըմբշամարտի, ծանրամարտի, ձյուդոյի, մարմնամարզության, վազքի, ջրասուզման, լողի մրցաշարերին։ | Երկիրը մասնակցում է նաև Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի լեռնադահուկային, դահուկավազքի և գեղասահքի մրցաշարերին։ |
Երկիրը մասնակցում է նաև Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի լեռնադահուկային, դահուկավազքի և գեղասահքի մրցաշարերին։ | Ամենահայտնի ֆուտբոլային թիմը 1970-ական թվականների Երևանի Արարատն է, որը 1973 թ դարձավ Խորհրդային Միության գավաթակիր և 1975 թ Խորհրդային Միության Բարձրագույն լիգայի հաղթող։ |
Ամենահայտնի ֆուտբոլային թիմը 1970-ական թվականների Երևանի Արարատն է, որը 1973 թ դարձավ Խորհրդային Միության գավաթակիր և 1975 թ Խորհրդային Միության Բարձրագույն լիգայի հաղթող։ | Արարատ ՖԱ-ի վերջին հաջողությունը 1974–1975 թթ Եվրոպայի Գավաթի առաջնությունն էր, որտեղ չնայած տանը տարած հաղթանակին՝ քառորդ եզրափակիչում պարտվեց Մյունխենի Բավարիային։ |
Արարատ ՖԱ-ի վերջին հաջողությունը 1974–1975 թթ Եվրոպայի Գավաթի առաջնությունն էր, որտեղ չնայած տանը տարած հաղթանակին՝ քառորդ եզրափակիչում պարտվեց Մյունխենի Բավարիային։ | Հայաստանը մասնակցում էր միջազգային մրցաշարերին ԽՍՀՄ-ի ֆուտբոլային թիմի կազմի մեջ մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո 1992 թ Հայաստանի Ֆուտբոլի Ազգային հավաքականի ձևավորվելը։ |
Հայաստանը մասնակցում էր միջազգային մրցաշարերին ԽՍՀՄ-ի ֆուտբոլային թիմի կազմի մեջ մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո 1992 թ Հայաստանի Ֆուտբոլի Ազգային հավաքականի ձևավորվելը։ | Հայաստանի հավաքականը մեծ մրցաշարերում լուրջ հաջողությունների չի հասել թեև վերջին բարելավումների շնորհիվ հավաքականը 2011 թ սեպտեմբերի տվյալներով ՈՒԵՖԱ-ի համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցրել է 44-րդ տեղը։ |
Հայաստանի հավաքականը մեծ մրցաշարերում լուրջ հաջողությունների չի հասել թեև վերջին բարելավումների շնորհիվ հավաքականը 2011 թ սեպտեմբերի տվյալներով ՈՒԵՖԱ-ի համաշխարհային վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցրել է 44-րդ տեղը։ | Ազգային հավաքականը ղեկավարում է Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիան։ |
Ազգային հավաքականը ղեկավարում է Հայաստանի ֆուտբոլի ֆեդերացիան։ | ֆուտբոլի Հայաստանի բարձրագույն խումբը երկրի ֆուտբոլային մրցաշարի բարձրագույն մրցաշարն է, վերջին տարիներին երկրի չեմպիոն մեծ մասամբ դարձել է Փյունիկ ՖԱ-ը։ |
ֆուտբոլի Հայաստանի բարձրագույն խումբը երկրի ֆուտբոլային մրցաշարի բարձրագույն մրցաշարն է, վերջին տարիներին երկրի չեմպիոն մեծ մասամբ դարձել է Փյունիկ ՖԱ-ը։ | Հայազգի հայտնի շատ ֆուտբոլիստներ կան՝ Հենրիխ Մխիթարյան, Յուրա Մովսիսյան, Յուրի Ջորկաեֆ, Ալեն Բողոսյան, Անդրանիկ Իսքանտարեան, Անդրանիկ Թեյմուրյան, Էդգար Մանուչարյան, անցյալի ֆուտբոլիստներից Սարգիս Հովիվյան, Նիկիտա Սիմոնյան, Խորեն Հովհաննիսյան և այլն։ |
Հայազգի հայտնի շատ ֆուտբոլիստներ կան՝ Հենրիխ Մխիթարյան, Յուրա Մովսիսյան, Յուրի Ջորկաեֆ, Ալեն Բողոսյան, Անդրանիկ Իսքանտարեան, Անդրանիկ Թեյմուրյան, Էդգար Մանուչարյան, անցյալի ֆուտբոլիստներից Սարգիս Հովիվյան, Նիկիտա Սիմոնյան, Խորեն Հովհաննիսյան և այլն։ | Ջորկաեֆը և Բողոսյանը Ֆրանսիայի ազգային հավաքականի կազմում դարձել 1998 թ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության չեմպիոն։ |
Ջորկաեֆը և Բողոսյանը Ֆրանսիայի ազգային հավաքականի կազմում դարձել 1998 թ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության չեմպիոն։ | Անդրանիկ Թեյմուրյանը Իրանի ազգային հավաքականի կազմում հանդես է եկել 2006 թ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում, Էդգար Մանուչարյանը հանդես է եկել Այաքս ՖԱ-ում, իսկ Հենրիխ Մխիթարյանը ներկա պահին հանդես է գալիս անգլիական Մանչեսթեր Յունայթեդ ակումբում և շատ մասնագետների կարծիքով համարվում է Եվրոպայի լավագույն կիսապաշտպաներից ... |
Անդրանիկ Թեյմուրյանը Իրանի ազգային հավաքականի կազմում հանդես է եկել 2006 թ Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնությունում, Էդգար Մանուչարյանը հանդես է եկել Այաքս ՖԱ-ում, իսկ Հենրիխ Մխիթարյանը ներկա պահին հանդես է գալիս անգլիական Մանչեսթեր Յունայթեդ ակումբում և շատ մասնագետների կարծիքով համարվում է Եվրոպայի լավագույն կիսապաշտպաներից ... | 7-րդ դարի 30-ական թվականներին Արաբական թերակղզում տեղի ունեցած քաղաքական ու կրոնական տեղաշարժերի արդյունքում ձևավորվեց Արաբական խալիֆայությունը։ |
7-րդ դարի 30-ական թվականներին Արաբական թերակղզում տեղի ունեցած քաղաքական ու կրոնական տեղաշարժերի արդյունքում ձևավորվեց Արաբական խալիֆայությունը։ | 640–650 թվականներին Արաբական երեք անգամ արշավել են Հայաստան, որից հետո հայ նախարարները Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորությամբ որոշեցին հաշտության և դաշնային պայմանագիր կնքել արաբների հետ։ |
640–650 թվականներին Արաբական երեք անգամ արշավել են Հայաստան, որից հետո հայ նախարարները Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորությամբ որոշեցին հաշտության և դաշնային պայմանագիր կնքել արաբների հետ։ | 652 թվականին հայերը Ասորիքի արաբ կառավարիչ Մուավիայի հետ Դամասկոսում կնքում են հայ-արաբական պայմանագիրը, որով Հայաստանը կես դար ժամանակահատվածով արտոնյալ դիրք ու ինքնիշխանություն է ստանում։ |
652 թվականին հայերը Ասորիքի արաբ կառավարիչ Մուավիայի հետ Դամասկոսում կնքում են հայ-արաբական պայմանագիրը, որով Հայաստանը կես դար ժամանակահատվածով արտոնյալ դիրք ու ինքնիշխանություն է ստանում։ | 698-700 թվականներին արաբների հերթական արշավանքի արդյունքում Հայաստանը գրավվեց, և Վրաստանի ու Աղվանքի հետ մտցվեց մեկ վարչաքաղաքական միավորի՝ Արմինիա կուսակալության մեջ։ |
698-700 թվականներին արաբների հերթական արշավանքի արդյունքում Հայաստանը գրավվեց, և Վրաստանի ու Աղվանքի հետ մտցվեց մեկ վարչաքաղաքական միավորի՝ Արմինիա կուսակալության մեջ։ | Երկիրը սկսեց կառավարել արաբ ոստիկանը, ով նստում էր Դվին քաղաքում։ |
Երկիրը սկսեց կառավարել արաբ ոստիկանը, ով նստում էր Դվին քաղաքում։ | Նրան զուգահեռ բարձր դիրք ունեին կրոնական առաջնորդ հայոց կաթողիկոսը և քաղաքական առաջնորդ հայոց իշխանը։ |
Նրան զուգահեռ բարձր դիրք ունեին կրոնական առաջնորդ հայոց կաթողիկոսը և քաղաքական առաջնորդ հայոց իշխանը։ | Արաբ հարկահավաքի պաշտոնի կողքին կար հայկական համարժեքը՝ իշխանաց իշխանը։ |
Արաբ հարկահավաքի պաշտոնի կողքին կար հայկական համարժեքը՝ իշխանաց իշխանը։ | Հայոց այրուձիի հրամանատարությունը շարունակում էր գտնվել սպարապետի ձեռքում։ |
Հայոց այրուձիի հրամանատարությունը շարունակում էր գտնվել սպարապետի ձեռքում։ | Միաժամանակ, Վասպուրականում, Սյունիքում և Վրաստանում 9-րդ դարից նշանակվում է գահերեց իշխանի պաշտոնը։ |
Միաժամանակ, Վասպուրականում, Սյունիքում և Վրաստանում 9-րդ դարից նշանակվում է գահերեց իշխանի պաշտոնը։ | Նա վերադասի իրավունք էր ստանում մյուս բերդատեր նախարարների հանդեպ։ |
Նա վերադասի իրավունք էր ստանում մյուս բերդատեր նախարարների հանդեպ։ | Արաբական տիրապետությունը երկպառակություն է մտցնում հայ ավագանու շարքերում. Արշակունի թագավորների թագադիր ասպետները՝ Սպերի տեր Բագրատունիները կարողանում են իրենց շուրջ համախմբել բազմաթիվ նախարարական տներ, ովքեր սատարում են արաբական քաղաքականությունը, և սեփական ուժերով պետությունը վերականգնելու գաղափարը։ |
Արաբական տիրապետությունը երկպառակություն է մտցնում հայ ավագանու շարքերում. Արշակունի թագավորների թագադիր ասպետները՝ Սպերի տեր Բագրատունիները կարողանում են իրենց շուրջ համախմբել բազմաթիվ նախարարական տներ, ովքեր սատարում են արաբական քաղաքականությունը, և սեփական ուժերով պետությունը վերականգնելու գաղափարը։ | Դրան հակառակ Տայքի տերերը՝ հայոց սպարապետի պաշտոն զբաղեցնող Մամիկոնյանները, ունեին բյուզանդական կողմնորոշում և փորձում էին կայսրության զորքերով դուրս վտարել արաբներին Հայաստանից և վերականգնել բյուզանդական գերիշխանությունը։ |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.