date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213189/ostiralean-onartuko-du-espainiako-gobernuak-argindarra-merkatzeko-sistema.htm | Ekonomia | Ostiralean onartuko du Espainiako Gobernuak argindarra merkatzeko sistema | Elektrizitatea %30 merkatuko die tarifa arautua dutenei eta industriei, Espainiako Gobernuak ziurtatu duenez. | Ostiralean onartuko du Espainiako Gobernuak argindarra merkatzeko sistema. Elektrizitatea %30 merkatuko die tarifa arautua dutenei eta industriei, Espainiako Gobernuak ziurtatu duenez. | Ministroen ezohiko kontseilu bat egingo du ostiralean Espainiako Gobernuak, gasaren prezioa mugatu eta hartara argindarra merkatzeko tresna onartzeko. Gaurko ohiko bileran onartu nahi zuen neurri hori, baina xehetasun tekniko batzuk konpondu behar ditu aurretik.
«Geure lankide portugesekin lan sakona egiten ari gara. Tresna zehaztu dugu jada, eta Europako Batzordeak egin zizkigun eskaera batzuk moldatu ditugu. Bi gobernuen moldaketak bateragarriak izateko zain gaude, hartara biek modu paralelo batean onar ditzagun», azaldu du Isabel Rodríguez Espainiako Gobernuko bozeramaileak.
Argindar kontuetan merkatu bakarra da Iberiar penintsulakoa, eta, Frantziaren bitartez oso konexio gutxi dituenez, harekin salbuespen bat egitea hitzartu zuen martxoan Europar Kontseiluak, beren kabuz neurriak har zitzaten argindarra merkatzeko. Sistemaren baldintza nagusiak apirilean lotu zituzten Madrilek, Lisboak eta Bruselak.
Rodriguezek berretsi egin du aurretik Teresa Ribera Trantsizio Energetikorako ministroak emandako datua: argindarra %30 inguru merkatuko zaie PVPC tarifa arautua dutenei —herritarren %40— eta handizkako merkatuari lotutako industriari (%80).
Hori egiteko bidea izango da argindarra sortzeko erabiltzen den gasari batez beste 50 euroko prezioa ematea —40 euro, hasieran—. Azken hilabeteetan 90-110 euroan salerosten ari da Herbehereetako TTF erreferentziazko merkatuan, eta horrek eragin du argindarra asko garestitzea, EBkoa sistema marginalista bat delako, eta energia iturri garestienaren prezioan ordaintzen direlako gainerako iturriak ere.
Gasari gehienezko muga jarrita, ziklo konbinatuko zentralek argindar merkeagoa eskaini ahal izango dute, eta horrekin espero dute batez besteko prezioak apalagoak izatea. Zentral horien jabeek konpentsazioa jasoko dute gasaren benetako kostua estali ahal izateko. Zehazki konpentsazio hori nork ordaindu behar duen da ostiralean argitu beharreko puntu bat. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213190/euskalgintzako-hamabi-eragilek-bat-egin-dute-euskara-aurrera-k-deitutako-manifestazioarekin.htm | Gizartea | Euskalgintzako hamabi eragilek bat egin dute Euskara Aurrera-k deitutako manifestazioarekin | «Herri bultzada berri bat» abian jartzera deitu dituzte euskaltzale guztiak, uste baitute egungo hizkuntza politikak ez direla «aski» euskarak dituen «erronkei» eta «zailtasunei» erantzuteko. | Euskalgintzako hamabi eragilek bat egin dute Euskara Aurrera-k deitutako manifestazioarekin. «Herri bultzada berri bat» abian jartzera deitu dituzte euskaltzale guztiak, uste baitute egungo hizkuntza politikak ez direla «aski» euskarak dituen «erronkei» eta «zailtasunei» erantzuteko. | Euskarak XXI. mendean dituen «zailtasunei» eta «erronkei» aurre egin diezaien tamainako erantzun bat behar dela aldarrikatu dute euskalgintzako hainbat eragilek gaur Donostian: «Herri bultzada berri bat». Joanmari Larrarte Elkarreko zuzendariak eta Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak irakurritako adierazpenean jaso dituzte hitzok, Antiguako tunelaren aurrean egindako agerraldi bateratuan. Haren bidez, hamabi eragilek atxikimendua adierazi diote Euskara Aurrera egitasmoak hilaren 21erako antolatu duen manifestazioari: Euskalgintzaren Kontseilua, Euskaltzaleen Topagunea, Euskal Herrian Euskaraz, Jakin, Elhuyar, Pantailak Euskaraz, Bai Euskarari, Maizpide euskaltegia, Ikastolen Elkartea, Uema, AEK eta Elkarrek.
Euskararen egoerari «parez pare» begiratu behar zaiola nabarmendu du Larrartek, eta aspaldian euskararen kontra izan diren erabakiak eta beste zenbait herren aipatu ditu: «Euskararen aurkako epai juridikoak areagotu egin dira azken garaiotan, egungo hizkuntza politikak aski-ezak dira euskarak esku artean dituen erronkei erantzuteko, ezagutzaren unibertsalizazioa egia bilakatzeko urrats erabakigarriak faltan dira, eremu digitalean euskarak presentzia duina izan dezan neurri berriak behar dira...»
Horregatik, Alizia Iribarren AEK-ko koordinatzaile nagusiak adierazi du gaur-gaurkoz ez dagoela esaterik «euskararen etorkizuna bermatuta dagoenik». Gogorarazi du egungo egoeraraino «bizirik» heldu bada «milaka euskaltzaleren konpromisoari esker» heldu dela, eta, horrenbestez, aurrerantzean ere, irautekotan, hala iraungo duela.
Aktibatzeko deia
«Kimu berririk» eta «argi izpirik» ikusi dute aspaldian, Larrartek esan duenez: «Euskalgintzak bere eguneroko jardunean herri hau euskaratik eta euskaraz eraikitzen jarraitzen du; inoizko Korrika jendetsuena eta indartsuena izan da igaro berri dena; Gazte Euskaltzaleen Sarea sortu da, gazte belaunaldi berri bat euskararen aldeko borrokara batzeko asmoz». Horregatik, aipatutako «herri bultzada» abiarazteko nahikoa «herri gogo» eta «energia» badagoela azpimarratu du Iribarrenek, baina, horretarako, «euskaltzale guztiek» egin behar dutela «aurrera urratsa».
Haren arabera, modu horretan soilik lortuko dira honako helburu hauek: «euskaldun gisa bizitzeko eskubidea eta nahia betetzea»; «euskara normalizatzea»; «hizkuntzen, hizkuntza komunitateen eta herrien berdintasunean oinarritutako munduari ekarpena egitea»; «guztien hizkuntza eskubideak errespetatzea, justizia eta demokrazia auzia delako hau»; «euskara herri kohesiorako zuntza izatea»; eta, finean, «Euskal Herri euskalduna» lortzea.
Xede horien alde aktiba daitezen eskatu die Larrartek «euskaltzale guztiei», eta maiatzaren 21eko manifestazioarekin bat egin dezaten. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213191/jaurlaritzak-onartu-du-dsbe-berriaren-lege-proiektua.htm | Ekonomia | Jaurlaritzak onartu du DSBE berriaren lege proiektua | Laguntzaren kudeaketa arindu, baldintzak malgutu eta diru laguntzaren kopuruak handituko dira. Legebiltzarrean da testua dagoeneko, eta 2023an martxan jartzea nahi du Jaurlaritzak. | Jaurlaritzak onartu du DSBE berriaren lege proiektua. Laguntzaren kudeaketa arindu, baldintzak malgutu eta diru laguntzaren kopuruak handituko dira. Legebiltzarrean da testua dagoeneko, eta 2023an martxan jartzea nahi du Jaurlaritzak. | Eusko Jaurlaritzaren diru sarrerak bermatzeko errentak (DSBE) «eskuragarriagoa» eta «eraginkorragoa» izan nahi du etorkizuneko «mehatxuei» aurre egiteko, eta, horretarako, babes sistemaren kudeaketa arindu, baldintzak malgutu eta laguntzaren kopuruak handituko ditu. Hala jasotzen du Idoia Mendia Lan eta Enplegu sailburuak gaur aurkeztu duen lege proposamenak. Helburua da kolektibo zaurgarrienei laguntzea: pentsiodunei, guraso bakarreko familiei eta adingabeak ardurapean dituztenei.
Eusko Legebiltzarrak baldintzarik gabeko oinarrizko errentari ezetz esan eta astebete eskasera iritsi da DSBE berriaren erreforma. Jaurlaritzak esana zuen egungo babes sistema «arrakastatsua» zela, eta nahiago zuela eredu hori «sakondu». Bada, horretara dator lege berria, Mendiak esan duenez: «Euskal babes sistema gure inbertsiorik onena izan da azken 30 urteetan, eta aurrerantzean ere hala izatea nahi dugu, eredu arinago, modernoago eta argiago batekin».
Lege berriak bizitzeko gutxieneko diru sarreraren kudeaketa ere jasotzen du, bi errentak bateragarriak baitira. Beste berritasun batzuk ere jasotzen ditu. Honako hauek dira: erroldatze epea hiru urtetik bira gutxitzea adingabeak dituzten familientzat; laguntzaren zati bat galtzeko aukera, osorik galdu beharrean, haurrak babesteko neurri gisa; baldintzak ez betetzegatik ezarritako ondorioak gogortzea, adibidez lan eskaintza bati uko egiten denean; eta errenta hilabete bateko epean jasotzen hasteko aukera.
Baldintzak
Jaurlaritzak nahi du diru laguntza behar handiena duten ahalik eta herritar gehienengana heltzea, eta, horretarako, malgutu egin ditu laguntza jaso dezaketenen baldintzak. Baldintza nagusiari eutsi egingo zaio aurrerantzean ere, hau da, hiru urtez erroldatuta egon beharrari, baina bi urtera jaitsiko da adingabeak dituzten familiei dagokienez. Aldiz, nahikoa izango dute erroldatuta egotea «terrorismoaren biktima» izendatutakoek, errefuxiatuek, indarkeria matxistaren edota sexu esplotazioaren biktima direnek. Erraztasunak emango zaizkie laguntza jaso ahal izateko %33rainoko desgaitasun fisikoa dutenei ere.
Etxebizitza berean bizi diren bizikidetza unitate batek baino gehiagok jaso ahalko du laguntza, hau da, elkarrekin bizi baina familia harremanik ez dutenak ere onuradun izan daitezke aurrerantzean. Hala ere, «koefiziente murriztaile» bat aplikatuko da kasu horietan, «gastu batzuk partekatzen dituztelako». Bananduta dauden bikoteek ere adingabe bat izateagatik dagokien laguntzaren osagarria osorik jasoko dute; erdi bana dagokie orain. Hala, guraso bakarreko familiaren ideia «birdefinitu» da.
Kopuruak
Zenbatekoa da beste berritasunetako bat: handituko egingo baitira laguntzak. Kopurua urtero eguneratuko da aurrekontuen eta KPIaren arabera (nahiz eta KPIa soilik erreferentzia gisa hartuko duten), eta bizitzeko gutxieneko diru sarrera hartuko da oinarri gisara: 491,63 euro da aurten oinarria, eta familia bakoitzak osagarriak jasoko ditu gero bere ezaugarri eta baldintzen arabera. Hala ere, orain baino zertxobait gehiago jasoko dute denek.
Gaur egun, gehienez 727 euro jasotzen dituzte norbanakoek, eta 934 euro bikoteek; orain, aldiz, 737,45 euro eta 983,26 euro jasoko dituzte. Familiek, berriz, gehienez 1.033 euro jasotzen zituzten lehen, eta 1.425,72 euro jasoko dituzte orain. Ezabatu egingo da familia bakoitzeko gehienezko pertsona kopuruaren muga ere.
Pentsiodunei ere handituko zaizkie laguntzak: bakarrik dauden pentsiodunek 934,1 euro jasoko dituzte (835 euro lehen), eta bikotekideetako bat pentsioduna bada, 1.179 euro (1.043 euro lehen).
Kontrolak eta zigorrak
Laguntza mugarik gabe aitortuko zaie onuradunei, eta ez dute bi urtetik behin eskaera berritu beharrik izango, orain arte bezala. Hori bai, kontrolak zorroztu egingo dira: Lanbideko ikuskatzaile talde batek hiru hilabetean behin gainbegiratuko du baldintzak betetzen direla. Arau hauste larrien kasuan, laguntza berriz ez jasotzeko ezintasuna ere aurreikusten du legeak. Hala ere, adingabeak dituzten familiei dagokienez, laguntza ez da osorik kenduko. Eta kontziliazioa lan eskaintza bati uko egiteko arrazoi gisa ere onartuko da.
Legebiltzarreko bidea
Mendiak iragarri du proposamen berria Legebiltzarrera bidali duela dagoeneko, tramitazioari ekiteko, eta aldaketak azaltzeko hitzartzea ere eskatu duela. Sailburuak aitortu du, hala ere, prozesu «luzea» izan dela. Hori dela eta, tramitazioa «azkar» egitea eskatu du. «Ez gara atxikimenduak eskatzen ari, ezta eztabaidarik ezkutatzen ere. Baina hemen aurreko legealdian hainbat hilabetez egindako ekarpen asko daude». Horretarako uztaila gaitzeko ere galdegin du.
Eusko Jaurlaritza sustengatzen duten bi alderdiek gehiengo osoa dute, aurreko legealdian ez bezala, eta, beraz, ez du arazorik izango proposamena aurrera ateratzeko. Jaurlaritzak Gabonetarako onartuta nahi du lege berria, urte berriarekin martxan jartzeko. Mendiak adierazi du Lanbide prest dagoela. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213192/eus-domeinuko-webguneen-80k-euskarazko-edukia-eskaintzen-dute.htm | Gizartea | '.eus' domeinuko webguneen %80k euskarazko edukia eskaintzen dute | Puntueus behatokiak azterlan bat egin du domeinuaren erabileraren gaineko datuak xehatzeko. Webgune horien %36,7k euskaraz ematen dute lehenbiziko hitza. | '.eus' domeinuko webguneen %80k euskarazko edukia eskaintzen dute. Puntueus behatokiak azterlan bat egin du domeinuaren erabileraren gaineko datuak xehatzeko. Webgune horien %36,7k euskaraz ematen dute lehenbiziko hitza. | Munduari nondik begiratu, desberdina da ikusten den paisaia; bazterrak ezkutuago geldi daitezke batzuetan, eta ertzak bistara beste inoiz. Interneten ere, ez da berdin gauzei nondik so egin. Hala, bada, euskarak sarean zer leku hartzen duen argitze aldera, azterketa egin du berriki Puntueus behatokiak. Ikertu du zer-nolako emaitzak erdietsi diren .eus domeinua baliatuta. Egitasmoak maiz nabarmendu du euskarazko edukiak sustatzea dela domeinuaren asmoa, eta, gaur-gaurkoz, lanak eman du fruiturik: .eus webguneen %82,2k euskarazko edukia eskaintzen dute, eta lehenbiziko hitza euskaraz izaten da atarien %36,7tan.
Datu gehiago ere aletu ditu Puntueusek. Lurraldetasunari dagokionez, Gipuzkoan eta Bizkaian erregistratu dituzte webgune gehien .eus domeinuaren barrenean. Zehazki, Gipuzkoakoak dira guztien %40 baino gehiago; Bizkaikoak dira %33. Gainerako herrialdeetan, kopurua aski apalagoa da. Webguneen %9,6 Araban erregistratuak dira; Nafarroakoak, %4,7, eta Ipar Euskal Herrikoak, kopuru osoaren %3.
Webgune bakoitzaren atzean nor edo zer dagoen, horretan ere jarri du arreta azterlanak. Emandako datuen arabera, domeinu hori erabiltzen duten hamar webgunetik lau enpresak dira (%44,6). Atarien %12,5 euskarari edo euskal kulturari loturiko proiektuenak dira. %11,1, norbanakoenak. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213193/gernika-jaistetik-gertuago.htm | Kirola | Gernika, jaistetik gertuago | Espainiako Errugbi Federazioko Lehiaketa Batzordeak atzera bota du Bizkaiko taldeak aurkeztutako helegitea, denboraz kanpo egin zuela argudiatuta | Gernika, jaistetik gertuago. Espainiako Errugbi Federazioko Lehiaketa Batzordeak atzera bota du Bizkaiko taldeak aurkeztutako helegitea, denboraz kanpo egin zuela argudiatuta | Gaur-gaurkoz, Gernika Espainiako Ohorezko B Mailan ariko da datorren denboraldian, Espainiako Errugbi Federazioko Lehiaketa Batzordeak atzera bota baitu Bizkaiko taldeak jarritako helegitea.
Alcobendas zigortzeko eskatu zuen Gernikak, jokalari bati fitxa egiteko orduan Espainiako taldeak araua urratu zuela argudiatuta. Lehiaketa Batzordeak onartu egin du Alcobendasek araua urratu zuela, baina Gernikak helegitea denboraz kanpo egin zuela arrazoitu du erabakia ez aldatzeko. Erabakiak haserrea eragin du Bizkaiko taldeko ordezkarien artean, eta, horregatik, aztertzen ari dira ea Apelazio Batzordera jo edo ez.
Gernika ez da bulegoko kontuetan nahastuta dagoen euskal talde bakarra. Getxok helegitea aurkeztu du Lehiaketa Batzordean, igoera kanporaketako finalerdietako joaneko partidan Belenos Avilesko (Espainia) taldeak jokalari bat zelairatzean araua urratu zuela argudiatuta. Getxok galdu egin zituen kanporaketako bi partidak, eta, horren ondorioz, Espainiako Ohorezko Mailara igotzeko aukerarik gabe geratu zen. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213194/ingurumen-lege-berriaren-aurkako-manifestazioa-egingo-dute-larunbatean-gasteizen.htm | Gizartea | Ingurumen lege berriaren aurkako manifestazioa egingo dute larunbatean Gasteizen | Araba Bizirik plataformak deitu du mobilizaziora. 19:00etan abiatuko da Gasteizko Bilbo plazatik, ‘Tapia legeari ez! Iruzurrik ez!' lelopean. | Ingurumen lege berriaren aurkako manifestazioa egingo dute larunbatean Gasteizen. Araba Bizirik plataformak deitu du mobilizaziora. 19:00etan abiatuko da Gasteizko Bilbo plazatik, ‘Tapia legeari ez! Iruzurrik ez!' lelopean. | Araba Bizirik plataformako kideek hilabeteak daramatzate Eusko Jaurlaritzaren Ingurumen Administrazioaren Lege berria salatzen –Tapia Legea deitzen diote–. Horregatik, lege berria salatzeko manifestazioa egingo dute maiatzaren 14an, larunbatean. 19:00etan abiatuko da Gasteizko Bilbo plazatik, Tapia legeari ez! Iruzurrik ez! lelopean. Joan den urriaren 23an beste manifestazio bat egin zuten Gasteizen, baina salatu dute «neurrigabe» iristen ari direla proiektu berriak: zentral eolikoak, parke fotovoltaikoak, goi tentsioko lineak, lautada zeharkatzen duen trenbide linearen bikoizketa eta berotegi industrialak, besteak beste. Are, ohartarazi dutenez, «mehatxu horiek areagotu» egin dira azken hilabeteetan, eta «Arabako Foru Aldundiaren eta Eusko Jaurlaritzaren laguntza» jaso dute.
Ingurumen Administrazioaren Legea onartzeak Lurralde Antolamenduaren Legea moldatzea ekarri du, besteak beste. Horrekin, Jaurlaritzak hainbat egitasmo «goi mailako interes publikoko proiektu» izendatzeko eskumena irabazi du, eta hark erabakiko du, beraz, proiektu bati izendapen hori noiz eman. Ondorioz, hura onartu edo debekatzeko eskumena galdu dute udalerriek.
Irakurri gehiago: Ingurumen Administrazioaren Legea onartu du Eusko Legebiltzarrak
Enpresek eta inbertsio funtsek zentral eoliko eta zentral fotovoltaiko berriak ezartzen badituzte, Arabako 1.300 hektarea baino gehiago okupatuko lituzkete. Plataformak kritikatu duenez, proiektu horiek «ez dira alternatiba» krisi ekologiko, sozial eta energetikoari aurka egiteko: «Ez dira energetikoki eraginkorrak, horiek garatzeko energia fosil kopuru handiak bideratu behar baitira, eta ez dute energiaren kontsumorako eskubidea demokratizatzen». Inbertsoreek, berriz, azaldu dute «baliabide natural publikoak eta Europatik datozen diru funtsak eskuratzeko modua» direla.
Era berean, abisatu dute gaur egun «frackingaren mehatxua» indarrean dagoela. «EAJk ez dio uko egin egitasmo horri, eta presio egiten jarraitzen du teknika hori gure lurraldean garatu ahal izateko, nahiz eta gizartearen gehiengoaren oposizioa duen gaia izan», gaineratu dute.
Udalen independentzia
Proiektu horiek ezarri ahal izateko, goi mailako interes publikoko proiektu izendatuak izatea besterik ez da beharko, eta egitasmo pribatuak ere halakotzat izendatu ahal izango dira. «Administrazio Batzarrek eta udalek izan behar duten independentziarekiko abusu eta urraketa horren aurka gaudela adierazi nahi dugu», gaineratu du plataformak.
Horren aurrean, «jendearen beharrak kontuan hartzen dituen gobernantza eredu bat» aldarrikatu du plataformak; hain zuzen, erabakiak era deszentralizatuan eta lurrari lotuta hartzeko aukera ematen duena. «Erakunde publikoek proiektu erraldoi horien ezarpena bultzatzeko duten jarrera salatzen dugu», amaitu dute. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213195/lennard-kamna-nagusi-etnan-eta-juanpe-lopez-jarri-da-lider.htm | Kirola | Lennard Kamna nagusi Etnan, eta Juanpe Lopez jarri da lider | Alemaniarrak eta espainiarrak probetxu handia atera diote eguneko ihesaldiari Giroko lehen mendiko etapan. Faboritoen artean ez da erasorik izan, baina erretiratu egin da Miguel Angel Lopez, minez. | Lennard Kamna nagusi Etnan, eta Juanpe Lopez jarri da lider. Alemaniarrak eta espainiarrak probetxu handia atera diote eguneko ihesaldiari Giroko lehen mendiko etapan. Faboritoen artean ez da erasorik izan, baina erretiratu egin da Miguel Angel Lopez, minez. | Iheslariek gori-gori jarri dute Italiako Giroa Etnan. Etapa Lennard Kamnak (Bora) poltsikoratu du, eta Juanpe Lopezek (Trek) maglia arrosa kendu dio Mathieu van der Poeli (Alpecin). Etaparen hasieran tropeletik hanka egin duten hamalau lagunetatik indartsuenak izan dira. Onenen artean, berriz, beste baterako utzi dituzte suziriak. Sumendiko igoera elkarrekin egin dute faborito nagusiek, Ineosek jarritako erritmoan. Ordurako, etxerako bidea hartuta zen Miguel Angel Lopez (Astana). Kolonbiarrak mina zuen ezkerreko aldakan, eta ezin izan du lasterketan jarraitu.
Multzo indartsua osatu da lasterketa buruan. Kamna eta Lopezekin batera, aurrera egin dute Rein Taaramaek (Wanty), Mauri Vansevenantek (Quick), Lilian Calmejanek (Ag2r) eta Sylvain Moniquetek ere (Lotto Soudal). Van der Poel eta Biniam Girmay (Wanty) ere saiatu dira ihesaldian sartzen, baina ez dute lortu. Liderrak hanka altxa du gero tropelean, errepidea tentetzen hasi orduko. Haren taldekide Stefano Oldani (Alpecin) izan da aurrekoen artean abiatu den lehena, eta Lopez oldartu da gero. Kamnak gehiago itxaron du, eta helmugatik 2,5 kilometrora harrapatu du espainiarra. Saria banatu egin dute: etapa batentzat, lidertza bestearentzat. Hirugarren Taaramae izan da, atzetik aurrera eginda.
Faboritoak 2.37ra iritsi dira, Carapaz buru. Simon Yates (Bike Exchange) onik atera da, etaparen hastapenean eroriko txarra izan duen arren. Pello Bilbaok eta Mikel Landak (Baharain) ere ez dute hutsik egin. 9. eta 11. izan dira, hurrenez hurren. Alabaina, ez dira hautagaien multzoan irauteko gauza izan Tom Dumoulin (Jumbo Visma) eta Vincenzo Nibali (Astana). Sailkapen nagusian jokoz kanpo gelditu ondotik, bestelako helburuak izango dituzte hemendik aurrera. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213196/miarritzen-etxegabe-bati-eraso-egin-diote-azidoarekin-eta-larri-ospitaleratu-dute.htm | Gizartea | Miarritzen etxegabe bati eraso egin diote azidoarekin, eta larri ospitaleratu dute | Astearte goizaldean gertatu da erasoa. Poliziak herritar bat atxilotu du, biktima hiltzen saiatzea leporatuta. | Miarritzen etxegabe bati eraso egin diote azidoarekin, eta larri ospitaleratu dute. Astearte goizaldean gertatu da erasoa. Poliziak herritar bat atxilotu du, biktima hiltzen saiatzea leporatuta. | Gizonezko etxegabe bati eraso egin zioten astelehen goizaldean Miarritzen (Lapurdi). Jipoitu eta erre egin zuten, azidoa baliatuta. Baionako Fiskaltzak zabaldutako informazioaren arabera, 04:00 aldean gertatu zen erasoa, kostaldetik hurbil. Zehaztu dutenez, handik ordu gutxira beste gizonezko bat atzeman zuten,erasotzailea delakoan. Polizia etxean zen astearte gauean, atxiloturik, eta etxegabea hiltzen saiatu izana leporatu diote.
Biktimak zauri larriak ditu gorputzean. Erasoa gertatu eta gutxira joan ziren larrialdi zerbitzuak, eta Bordeleko ospitalean erietxeraturik da ordutik. Osasun zerbitzuek ez dute xehetasunik eman gizonezkoaren osasunaren gainean; oraingoz, larri dela baizik ez dute jakinarazi. |
2022-5-10 | https://www.berria.eus/albisteak/213197/zapuztu-da-eta-zapuztu-dio.htm | Kirola | Zapuztu da, eta zapuztu dio | Athleticek galdu egin du Granadan, eta ikaragarri zailduko zaio Europarako aukera, bihar Vila-realek eta Realak irabazten badute. Karankaren taldearen jokoak txiki utzi du Marcelinoren jokalariena. | Zapuztu da, eta zapuztu dio. Athleticek galdu egin du Granadan, eta ikaragarri zailduko zaio Europarako aukera, bihar Vila-realek eta Realak irabazten badute. Karankaren taldearen jokoak txiki utzi du Marcelinoren jokalariena. | Galderaz josita dago Athletic eta ingurua. Hauteskundeen atariko bisajea. Hau bai, hori ez, hura agian. Taldeak gaur Granadan erakutsitakoak —edo ez erakutsitakoak— beste zalantza batzuk piztu ditu. Marcelinok ere izango du zer erantzun. Kale egin dute zuri-gorriek kale egin ezin den garaian, eta lehen ere aurkarien mende bazegoen Europara sartu ahal izateko, orain gehiago. Betis ezin du harrapatu, gaur irabazi egin baitu, eta etzi Vila-realek eta Realak garaipena lortzen badute, lau puntura eta seira egingo diote ihes, bi partida faltako direla.
Horregatik zituen Athleticek beharrezkoak gaurko hiru puntuak, eta horregatik da ulertzen zaila taldeak erakutsi duen jokoa. Eta jokoaren aurretik, Marcelinok egindako hautuek behar dute azalpena. Lesioak direla, txandakatzeak direla, ez du hamaikakorik onena atera Espainiako entrenatzaileak. Galdera bat: nola liteke Iñaki Williams aulkian uztea hain partida garrantzitsuan? Golak sartzen ez da trebea izango, baina aurkarien defentsak nekatzen eta zoratzen abilenetakoa da, bere abiadurarekin.
Ez da kontu hutsala. Granadak jan egin du Athletic une askotan, baloia goian galdu eta presio itogarria eginez. Gauza bera egin du bigarren baloietan. Etxeko atzelariak oso gertu zeuden erdilariengandik, horiei presioan laguntzeko. Itsasargirik ez zeukan aurrean, eta baloia berreskuratu eta atzera jokatu du askotan, etxekoen presioa erraztuz. Lehen zatian, bizpahiru aldiz soilik atera da kontraerasoan Marcelinoren taldea, beste Williamsen bitartez, eskuin hegaletik. Beste galdera bat: zelai erdia jan dio etxeko taldeak atzo kanpotarra zenari. Karankak hiru jokalari jarri ditu hor, Marcelinok bi, ohi duen moduan, ez baitu sekula santan marrazkia aldatzen. Baina aldatu gabe ere, ñabarduraren bat, zerbait, partida alde batera bideratzen hasi zen egoera aldatzeko. Ezer ez. Entrenatzailea kopeta beltz egon da ia partida osoan, ikusten ari zenarekin haserre, bere buruarekin saminduta, edo jarraitu behar ez duelako minduta.
Hori guztia gutxi ez, eta gola oparitu dio Athleticek Granadari. Baloia atzetik jokatuta atera behar, etekina hutsaren hurrengoa zenean, etxekoek majo estutzen zutelako. Bada, Dani Garciak bizkarrez area barruan egin behar ez dena egin, eta Colladok lapurtu dio. Gola. Bigarren zatian Williams zaharra zelairatuta ere, alferrik.
Vesgak hamarrekin utzi du taldea 85. minutuan. Zarragari balizko penaltia 95.ean, kontraerasoan gola Luis Suarezek, baliorik gabea jokoz kanpokoagatik, eta azken jokaldian, Raul Garciak zutoinera. Pozarren Karanka. Athleticen estiloan irabazi dio Athletici. Zergatik ez Karanka San Mamesen datorren denboraldian? |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213226/israelgo-armadak-xireen-abu-akleh-kazetaria-hil-duela-salatu-du-al-jazeerak.htm | Mundua | Israelgo armadak Xireen Abu Akleh kazetaria hil duela salatu du Al Jazeerak | Tiro egin diote buruan, Jenin hirian, israeldarrek eginiko erasoaldi baten berri ematen ari zela. Beste kazetari bat ere zauritu dute. | Israelgo armadak Xireen Abu Akleh kazetaria hil duela salatu du Al Jazeerak. Tiro egin diote buruan, Jenin hirian, israeldarrek eginiko erasoaldi baten berri ematen ari zela. Beste kazetari bat ere zauritu dute. | Xireen Abu Akleh Ekialde Hurbileko kazetaririk ezagunetako bat zen, Al Jazeera telebistan eginiko lanarengatik. Gaur hil dute, Jeninen (Zisjordania), buruan tiro eginda, Israelgo armadaren erasoaldi baten berri ematen ari zela. Telebista kate horren arabera, Israelgo militarrek tirokatu dute Abu Akle, eta beste kazetari bat bizkarrean zauritu dute: Quds kazetako Ali Samudi.
«Israelgo okupazio indarrek Xireen Abu Akleh gure kazetari maitea hil dute, gaur goizean haien gehiegikerien berri jasotzen ari zela Jeninen. Palestinako kazetari nagusietako bat zen, eta adiskide mina», idatzi du Palestinak Erresuma Batuan duen enbaxadore Husam Zomlotek.
Israelgo armadak esan du tiro egin dietela Jeninen operazioa egiten ari zirela, eta haiek tiroz erantzun zutela. Kazetariak palestinarrek eurek tirokatu izana «ikertzen» ari direla zabaldu dute.
Erasoan zaurituriko beste kazetariak, Samudik kontatu duenez, zazpi kazetari joan dira Israelen erasoaren berri ematera, eta denek babesteko eta kazetari gisa identifikatzeko arropa zuten jantzita. Hiru tiro egin dizkiotela adierazi du: lehenengoak huts egin du, bigarrenak bera zauritu du, eta hirugarrenak Akleh hil du. Sareetan zabalduriko irudi gogorretan, ikusten da nola jasotzen duten kazetaria lurretik, eta nola sartzen duten korrika auto batean, erietxera eramateko. Samoudik esan du inguruan ez zegoela militante palestinarrik edo zibilik, bakarrik eurak eta Israelgo armada. Militarrek iradokitakoa «gezur hutsa» dela gaineratu du.
Aklehk 51 urte zituen; Jerusalemen jaio zen, eta 1997. urtean hasi zen lanean Al Jazeeran. AEBetako herritartasuna zuela baieztatu du Washingtonek Israelen duen enbaxadore Tom Nidesek, eta «ikerketa sakona» egiteko eskatu du.
Palestinako Aginte Nazionalak (PAN) Israelgo armadaren «krimen izugarria» salatu du. Israelgo Atzerri ministro Yair Lapidek adierazi du PANi eskaini diola elkarrekin ikertzea hilketa, eta gaineratu du gatazka eremuetan babestu egin behar direla kazetariak. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213227/espainiako-senatuak-gobernuari-eskatu-dio-gernikako-bonbardaketa-oroitzeko-ekitaldi-bat-egin-dezala.htm | Politika | Espainiako Senatuak gobernuari eskatu dio Gernikako bonbardaketa oroitzeko ekitaldi bat egin dezala | Besteak beste PSOEk, EAJk eta EH Bilduk adostutako erdibideko zuzenketa bat onartu du Senatuak. 152 boto jaso ditu alde, 106 kontra, eta hiru abstentzio. | Espainiako Senatuak gobernuari eskatu dio Gernikako bonbardaketa oroitzeko ekitaldi bat egin dezala. Besteak beste PSOEk, EAJk eta EH Bilduk adostutako erdibideko zuzenketa bat onartu du Senatuak. 152 boto jaso ditu alde, 106 kontra, eta hiru abstentzio. | Espainiako Senatuak gobernuari eskatu dio aitortu dezala 1937ko apirilaren 26an Gernikan (Bizkaia) izandako bonbardaketan «armada matxinoaren eta ondorengo gobernu frankistaren erantzukizuna, eragindako kaltea eta oinazea, zibilen aurkako aire eraso guztien sinbolo gisa». Horretarako, gobernuari eskatu dio ekitaldi «esplizitu» bat antolatu dezala Gernikako bonbardaketa oroitzeko, «elkarbizitzaren eta askatasunaren defentsan eta memoria ekintzen markoan».
EAJk aurkeztutako mozio baten erdibideko zuzenketa bat da Senatuan bozkatutakoa eta aurrera atera dena; besteak beste, PSOEk, EAJk eta EH Bilduk adostu dute. Hasierako proposamenaren asmoa zen gobernuak barkamena eskatzea Gernikako herriari, baina azkenean esaldi hori ordezkatu egin dute Gernika «zibilen aurkako aire erasoen ikur» jotzearekin.
Mozioa atzo eztabaidatu zuten, eta gaurko saioan onartu dute: aldeko 152 boto jaso ditu —besteak beste, PSOE, EAJ, ERC, EH Bildu eta Geroa Bairenak—, kontrako 106 —PP, Vox eta UPNrenak— eta hiru abstentzio. Atzoko eztabaidan, Estefania Beltran de Heredia EAJko bozeramaileak azaldu zuen batasuna bilatu dutela zuzenketarekin: «Beharrezkoa da egungo gerraren aurka batasuna erakustea, baina baita iraganeko gerren aurka ere».
Duela bi aste bete ziren 85 urte Gernikako bonbardaketatik. Ikusmin handia sortu zuen Espainiako Gobernuak ere ekitaldira ordezkaritza bat bidali izanak eta lore eskaintzan parte hartu izanak. Han izan ziren Denis Itxaso Espainiako Gobernuak Arabarako, Bizkairako eta Gipuzkoarako duen ordezkaria eta Memoria Demokratikorako idazkari Fernando Martin Lopez. Haiek ere lore sorta bat ekarri zuten, Espainiako banderaren koloreak zituen xingola batekin.
Radio Euskadin gaiaz galdetuta, Eneko Andueza PSE-EEko idazkari nagusiak esan du EAJ oker dabilela Pedro Sanchezen gobernuari eskatuz barkamena eska dezala, iritzita egungo gobernua «errepublikaren oinordekoa» dela. Are, jeltzaleei esan die EAJk ere bere alderdiari begiratu behar diola, «haren abizenetako asko» erregimen frankistaren parte izan zirelako. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213228/espainiako-gobernuaren-lege-berriak-16-urtetik-gorakoek-gurasoen-baimenik-gabe-abortatzeko-eskubidea-jasoko-du.htm | Gizartea | Espainiako Gobernuaren lege berriak 16 urtetik gorakoek gurasoen baimenik gabe abortatzeko eskubidea jasoko du | Zirriborroa asteartean eramango dute Ministroen Kontseilura. Hileko mingarriak dituztenentzako hiru eguneko baja ere aipatzen du. | Espainiako Gobernuaren lege berriak 16 urtetik gorakoek gurasoen baimenik gabe abortatzeko eskubidea jasoko du. Zirriborroa asteartean eramango dute Ministroen Kontseilura. Hileko mingarriak dituztenentzako hiru eguneko baja ere aipatzen du. | Oraindik ez da behin betikoa, baina Espainiako Gobernuaren abortuaren lege berriaren xehetasunak iragarri ditu SER irratiak. Bada berritasunik: 16 urtetik gorako emakume orok abortatzeko eskubidea izango du Hego Euskal Herrian, horretarako gurasoen baimenik aurkeztu beharrik gabe. Gainera, dokumentuaren arabera, ospitale publikoetan bermatu beharko dute abortua, eta emakumeek aukera izango dute abortatzeko baja hartzeko. Zirriborroa astearteko Ministroen Kontseiluan onartzeko asmoa daukate.
Abortu eskubidea bermatzeko, aldaketak jasota daude testuan. Berez, adina ez dute aldatuko, baina 16 urtetik gorakoek ez dute gurasoen baimenik beharko. Orain arte, 16 eta 17 urtekoek gurasoen onespena behar zuten. Halaber, gaur egun osasun langileen kontzientzia eragozpenak eragiten dituen arazoak ere konpondu nahi dituzte. Irene Montero Espainiako Gobernuko Berdintasun ministroak esan izan duenez, eutanasiaren legearen antzeko formula bat ezarriko dute, kontzientzia eragozleak diren profesionalen zerrenda bat osatuz eta abortua zentro publikoetan bermatuz.
Hilekoari dagokionez ere, aldaketa proposatzen ditu zirriborroak. Hileko mingarria duten emakumeek hiru eguneko bajarako eskubidea edukiko dute. Hilerokorako produktuen eskuragarritasuna ere hobetu nahi dute: BEZa kenduko diete; zaurgarri diren edo espetxean dauden andreentzat doakoak izango dira; eta ikastetxeetan konpresak, tanpoiak edo antzerakoak eduki beharko dituzte. Ikastetxeetan, gainera, antisorgailu hormonalak eta hurrengo eguneko pilulak emango dituzte sexu heziketako kanpainetan, eta produktu horiek diru publikoz finantzatuta egongo dira.
Haurdunaldi subrogatuan ere eragin nahi du legeak. Emakumeen aurkako indarkeriatzat hartuko du, eta hainbat neurri jasota daude: SER irratiaren arabera, auzitegiek atzerrira jotzen duten bikoteei jarraipena egin ahal izango diete. Gainera, Hego Euskal Herrian, agentziek ezingo dute haurdunaldi subrogatuaren aldeko kanpainarik egin.
Legea gaur egun dagoen bezala onartuz gero, lege berri bat izango da, ez aurrekoaren erreforma bat. Ñabardura garrantzitsua da, PPk Espainiako Auzitegi Konstituzionalean jarrita daukan errekurtsoa bertan behera geratzea eragingo lukeelako. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213229/torra-bigarrenez-zigortu-dute-desobedientziagatik.htm | Mundua | Torra bigarrenez zigortu dute desobedientziagatik | Kataluniako Auzitegi Nagusiak hamabost hilabeteko inhabilitazioa eta 24.000 euroko isuna ezarri dizkio presidente ohiari politikari independentista presoen aldeko xingola garaiz ez kentzeagatik. | Torra bigarrenez zigortu dute desobedientziagatik. Kataluniako Auzitegi Nagusiak hamabost hilabeteko inhabilitazioa eta 24.000 euroko isuna ezarri dizkio presidente ohiari politikari independentista presoen aldeko xingola garaiz ez kentzeagatik. | Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusiak hamabost hilabeteko inhabilitaziora eta 24.000 euroko isunera zigortu du Quim Torra presidente ohia, politikari independentista presoen aldeko xingola Generalitatearen egoitzatik garaiz ez kentzeagatik. Bigarren aldia da Torra desobedientziagatik zigortzen dutela.
Epailearen arabera, frogatuta dago Kataluniako gobernuburu izandakoak ez zuela auzitegiaren agindua bete, 2019ko apirilean xingola zeraman afixa epe jakin batean kentzeko agindu ziotenean: «Eraikin publikoek interes orokorren zerbitzuan egon behar dute, eta ez herritar talde jakin baten zerbitzuan».
Akusatua ez da izan gaurko saioan —epaiketa iragan martxoaren 17an egin zuten—, Twitter sare sozialean azaldu zuen modura, ez zuelako «iruzur batean» parte hartu nahi; duela bi urte, argudiatu zuen agindua «legearen kontrakoa» zela, eta adierazpen askatasunerako eskubidea erabiltzen ari zela.
Torrari urte eta erdiko inhabilitazio zigorra jarri zioten auzi beragatik, 2019an, Espainiako Hauteskunde Batzorde Zentralak exijitu zionean pankarta erretiratzeko, argudiatuta hauteskunde garaia zela. Gerora, Espainiako Auzitegi Gorenak zigorra berretsi zuen, eta agintariak Kataluniako Gobernutik atera behar izan zuen; horrek hauteskundeak aurreratzea eragin zuen, iazko otsailera.
Egun berean, Espainiako Auzitegi Konstituzionalak atzera bota du Torrak lehen zigorraren kontra aurkeztu zuen helegitea; hain justu, Kataluniako Auzitegi Nagusiak betetzat eman du urte eta erdiko inhabilitazio hori. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213230/pasaiako-itsas-festibalak-160-ontzi-bilduko-ditu-badian.htm | Bizigiro | Pasaiako Itsas Festibalak 160 ontzi bilduko ditu badian | «Itsas ondarearen erreferente izateko helburuz», egitarau zabala aurkeztu dute antolatzaileek: maiatzaren 18tik 26ra, itsasoari, kulturari, musikari, dantzari eta gastronomiari lotutako askotariko jarduerak egingo dira Pasaiako lau barrutietan. | Pasaiako Itsas Festibalak 160 ontzi bilduko ditu badian. «Itsas ondarearen erreferente izateko helburuz», egitarau zabala aurkeztu dute antolatzaileek: maiatzaren 18tik 26ra, itsasoari, kulturari, musikari, dantzari eta gastronomiari lotutako askotariko jarduerak egingo dira Pasaiako lau barrutietan. | Pasaiako (Gipuzkoa) Juanba Berasategi aretoan aurkeztu dute gaur aurtengo Itsas Festibalaren egitaraua. Maiatzaren 26tik 29ra da berez festibala, baina hilaren18tik aurrera hasiko dira jaialdi horrekin lotutako ekitaldiak, hitzaldiak eta mahai inguruak. Halaxe azaldu dute aurkezpenean Izaskun Gomez Pasaiako alkate eta Pasaiako Itsas Festibaleko presidenteak, Xabier Agote Pasaiako Nazioarteko Itsas Festibaleko zuzendari eta Albaolako presidenteak, Joakin Telleria Pasaiako Portuko Agintaritzako presidenteak, Harkaitz Millan Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura, Lankidetza, Gazteria eta Kiroletako diputatuak, eta Jesus Maria Garcia de Cos Eusko Jaurlaritzako Turismo, Merkataritza eta Kontsumoko sailburuordeak.
2018an egin zuten lehen ekitaldia, eta orduko markak gaindituko dituzte aurtengoan: 160 ontzi tradizional baino gehiago bilduko ditu festibalak Pasaiako badian. Xabier Agote Albaolako presidenteak jakinarazi duenez, «askoz eduki gehiago» izango ditu aurtengo ekitaldiak. 115 ontzi izan ziren aurreko ekitaldian, eta «sekulako ezustekoa» hartu dute aurten, pandemia tarteko ez zutelako espero hainbeste ontzi biltzea. Badiara iritsiko diren horien artean, hainbat izen nabarmendu ditu Agotek: Marité, La Recouvrance, Shtandart, Oosterschelde, Scylla, Mater, Ring Andersen eta Atyla. «Shtandart, esaterako, Errusiako fragata baten erreplika da. Azken ordura arte ez dugu jakin etortzeko aukerarik izango zuen, errusiarra izaki. Kontua da partikular batena dela ontzia, eta kulturen arteko zubigintzan jarduten dela. Ukrainarrak ere baditu tripulazioan, eta programazio berezi bat ari gara lantzen haiekin, elkarbizitzaren ikur bihur dadin festibalean», azaldu du Agotek.
Harkaitz Millan Kultura diputatuak Itsas Festibalaren garrantzia nabarmendu du. «Beti azpimarratzen dugu kulturak eraldaketa sozial eta ekonomikorako duen gaitasuna, eta hauxe da adibiderik argiena». Azaldu duenez, «ekitaldiaren filosofia eta ezaugarriak kontuan hartuta», apustua egin dute tokiko taldeen alde, eta Katapulta programako talde berriei egin diete tokia, besteak beste. Millanek eman ditu egitarauko xehetasun batzuk. Ostegunean, hilak 26, hiru kontzertu izango dira Pasai San Pedron: Oreka TX, Thierry Biscary eta Pao Barreto. Ostiralean, hilak 27, Donibanen: Deñe, Mugan eta Feten Fetenen. Egun berean, Trintxerpen: Kyxo, Lamiak eta Liher. Larunbatean, hilak 28, Antxon: Rumbling Libs, Arima Soul eta Fundacion Tony Manero.
Izaskun Gomez Pasaiako alkateak tokiko eragileen parte hartzea eskertu eta azpimarratu du. Dei egin die pasaitarrei eta kanpotik etorriko direnei festibalean parte hartzera, eta «erregutu» du garraio publikoa erabil dezatela, egun horietan ez baita tokirik egongo Pasaian autoa aparkatzeko. «Gure herria itsas ondarearen erreferente izatea nahi dugu, eta horren inguruan gure etorkizuna eraiki. Ekitaldi honek nazioarteko mapan jartzen gaitu, eta eskualde osoarentzat dakar onura ekonomikoa».
Festibalerako sarrerak ostiralean jarriko dituzte salgai, jaialdiko webgunean, eta egitaraua ere bertan ikus daiteke osorik. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213231/jokoaren-legeari-hamabost-zuzenketa-egin-dizkiote-eh-bilduk-ahal-dugu-k-eta-ezkerrak.htm | Gizartea | Jokoaren Legeari hamabost zuzenketa egin dizkiote EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak | Neurri «sendoagoak» eta «murritzaileagoak» behar direla adierazi dute zuzenketak aurkeztu dituzten alderdiek. | Jokoaren Legeari hamabost zuzenketa egin dizkiote EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak. Neurri «sendoagoak» eta «murritzaileagoak» behar direla adierazi dute zuzenketak aurkeztu dituzten alderdiek. | PSNk eta Geroa Baik Nafarroan sustatutako Jokoaren Legeari hamabost zuzenketa aurkeztu dizkiote, eta horren helburua azaldu dute: «Jokoaren arriskuetatik biztanleria eraginkortasunez babesten lagunduko duten neurriak sartu nahi ditugu». Zuzenketak aurkeztu dituzten alderdiek adierazi dute lege proposamena «argi eta garbi» ez dela nahikoa, eta neurri «sendoagoak» eta «murritzaileagoak» behar direla.
Zuzenketen artean taberna eta jatetxeetan joko eta apustu makinak ezabatzeko debekua adierazi dute. Horrez gain, nabarmendu dute horrelakoak horretarako berariaz prest dauden lokaletan egin ahal izango dela, eta sarbidea kontrolatzeko «neurri egokiak» hartu behar direla. Hortaz, lege artikulu berri bat proposatu dute; besteak beste, sektoreko enpresentzako prebentzio neurriak jorratzen ditu proposamenak.
Lege proposamenaren arabera, apustu enpresek ezin dute publizitaterik egin. Hortaz, zuzenketak aurkeztu dituzten alderdiek proposatu dute debeku hori jokoaren sektoreko enpresa guztiei zabaltzea. Horrekin batera, joko enpresen irabazien %2rekin eta kudeaketa publikoaren bidez, ludopatiaren tratamendurako funts bat sortu nahi dute.
«Anbizio txikiko» lege proposamena dela salatu dute. Zuzenketek aurrera egiten badute pertsonak «benetan» babestuko dituen eta ludopatiaren prebentzioan arreta jarriko duen legea espero dute. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213232/makina-erreminta-7-10-haziko-da-aurten.htm | Ekonomia | Makina-erreminta %7-10 haziko da aurten | 2021ean %18tik gora hazi zen AFM klusterreko enpresen fakturazioa, 1.571 milioi euroren salmentei esker. Aurten sektoreak lortu egingo du pandemia aurreko fakturazioa gainditzea, besteak beste, eskaera poltsa beteta dagoelako eta Errusia, Ukraina eta Bielorrusiarekin duen harreman komertziala salmenten %2 ingurukoa delako bakarrik. | Makina-erreminta %7-10 haziko da aurten. 2021ean %18tik gora hazi zen AFM klusterreko enpresen fakturazioa, 1.571 milioi euroren salmentei esker. Aurten sektoreak lortu egingo du pandemia aurreko fakturazioa gainditzea, besteak beste, eskaera poltsa beteta dagoelako eta Errusia, Ukraina eta Bielorrusiarekin duen harreman komertziala salmenten %2 ingurukoa delako bakarrik. | Makina-erremintaren sektorean diharduten enpresak euskal industriaren «oinarria» direla uste du Cesar Garbalena AFM klusterreko presidenteak, «haien ekoizpena hobetzeko, azkartzeko eta eraginkorragoa egiteko lurra» direlako. Bada, makina-erreminta susperraldi nabarmena izaten ari da pandemiak eragin zion zulo handiaren ostean, eta 2021. urteko %18tik gorako hazkundeak segida izango du 2022. urtean, beste %7-10 igoko baita fakturazioa. Hala, pandemia aurreko salmentak gaindituko ditu sektoreak, bi urteren ondoren.
«Industriarik berritzaileena gara, malguena, eta munduko liderrekin batera lehiatzen gara mundu osoan», aldarrikatu du Garbalenak, AFMko kide izatearen harrotasuna azpimarratu nahian; pandemiak eragindako erorikoa latza izan baitzen, eta egoera hori bridatzeak ahalegin handia eskatu die enpresei. Fakturazioa ia %20 amildu zitzaien, eta jaitsiera hori aurreko urtean izandako ia %10ekoari gehitu zitzaion. Iaz, ordea, susperraldia hasi zen, eta %18tik gorako hazkundea lortu zuten batez beste makina-erremintan aritzen diren AFMko 126 kideek.
Goraldi horretan, esportazioek eman diete hauspoa sektoreko euskal enpresei: %23,4 gehitu dira azken urtean. Helmuga nagusiak AEBak, Italia, Alemania, Txina eta Frantzia dira. Barne merkatua esaten dioten horretan (Euskal Herria, Katalunia, Galizia eta Espainia), inbertsioa ahul ibili da berriro, eta %5,2 egin du behera eskaeren jarioak. Batera edo bestera, AFMko enpresen multzoan munduko seigarren ekoizle taldea osatzen dute makina-erremintan.
Irabazi marjinak defendatzea
Xabier Ortueta AFMko zuzendariak ohartarazi du oraindik «partida jokatzen» ari dela, baina 2021ean lortutako eskaera kopurua aintzat hartuta 2019ko fakturazioa gaindituko dela aurten. Aurretik esanda doa: Ukrainako gerrak eragin duen jokaleku berriak ziurgabetasun handiagoa ekarri die enpresei, baina Errusia, Ukraina eta Bielorrusiarekin duten harreman komertziala salmenten %2 ingurukoa baizik ez da. «Beste kontu bat da zer albo ondorio eragiten dituen egoera horrek».
Baina benetako arazoa beste bat da. «Benetako erronka irabazi marjinak defendatzea izango da», esplikatu du Ortuetak. Enpresek prezio jakin batean egin dituzte salmenta kontratuak, eta epe jakin batzuetan eman behar dizkiete bezeroei; orain berriz, lehengaiak, osagaiak, energia kostuak.... dena garestitu da, edo zailtasun handia dago lortzeko. Gerta daiteke, beraz, fakturazioak gora egin arren 2022. urtean, irabazi-marjinak gehiegi estutzea.
Irabazi marjina defendatzeak lotura izango ote du soldata igoerarekin, hain zuzen inflazioa inoiz baino gorago dagoen honetan? AFMko presidenteak eta zuzendariak ukatu egin dute klusterrak soldata igoerei buruzko aholkuak edo erreferentziak ematen dituenik. «Ez dagokigu guri negoziazio horretan aritzea». Edonola ere, Ortuerta sinetsita dago «elkar ulertze bat» egongo dela gehien-gehienetan. Eta gogoratu du 2021eko KPI handiari «erantzun zuzena» eman diotela AFMko enpresek.
Inbertsioa eta digitalizazioa
Garbalena presidenteak azpimarra egin du makina-erremintako enpresek inbertsio handia egiteko duten beharrean. «I+G atalean inbertitu behar dugu geroa bermatzeko. Hori da gure tresnarik hoberena: inbertsioa. Puntako teknologia garatu behar dugu lehiatzen jarraitzeko, makina berdeak egiteko, kontsumo apalekoak, behin eta berriro erabil daitezkeenak».
Sektorean pisu handia duen beste aldagai bat digitalizazioa da. Gero eta makina gehiago egingo dituzte digitalizazio handikoak. Haien bidez bezeroarekin duten harremana «luzatu» egiten da, zerbitzu berriak sortzen direlako.
Langileen trebakuntza ere aipatu dute AFMko gidariek, aldagai estrategiko gisa. «Eboluzioan jarraitu behar dugu gai izan gaitezen badatozen makina berriak garatzeko eta ekoizteko, kalitatez eta muturreko teknologiarekin».
Badator BIEMH azoka
2020an bertan behera gelditu ondoren, makina-erremintaren BIEMH azoka egingo dute ekain honetan. Ekainaren 13tik 17ra Iberiar penintsulako industria azoka handiena egingo dute Barakaldoko BECen. 26 herrialdetako 1.200 enpresa baino gehiagok jarriko dituzte beren azken produktuak, ahalezko bezeroek ikus ditzaten eta harreman komertzial berriak has daitezen. «BECeko sei pabiloiak beteko ditugu», iragarri du Ortuetak, azokaren garrantzia nabarmendu nahian.
Ez da bakarrik makina-erremintaren alorreko enpresen topaketa izango, klusterreko kide baitira fabrikazio aurreratuan sartzen diren beste azpisektore batzuk ere. Esaterako, 3D inprimaketan aritzen direnak ADDIT3D azokan elkartuko dira BECen. Digitalizazioan espezializatutakosk, berriz, BeDigital atalean egongo dira. Edonola ere, parte hartzaile gehienak BIEMH orokorrean egongo dira, makina-erremintari dagokion espaziorik handienean: hamahiru herrialdetako 167 enpresa. Han izango dira, besteak beste, industria robotak, manipulazio sistemak, kontrolerako softwareak eta industria automatizazioak.
AFM jarduera bizian da egunotan, Biurtekoa prestatzeaz gain ostiral honetan Batzar Nagusia izango baitu Donostian, eta presidente berria hautatuko dute han, Cesar Garbalenaren lekukoa hartuko duena. 85 kiderekin hasi zen AFM, eta orain 700 inguru dauzka, makina-erremintatik harago zabaldu baita kluster gisa: kasurako, fabrikazio aurreratuarekin lotutako azpisektoretara. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213233/hamaika-kontzertu-dantza-emanaldi-eta-tailer-prestatu-dituzte-bilboko-ibilaldirako.htm | Gizartea | Hamaika kontzertu, dantza emanaldi eta tailer prestatu dituzte Bilboko Ibilaldirako | Bilboko Abusu ikastolak antolatu du, eta maiatzaren 29an ospatuko da, ‘Erro, harri, har’ leloarekin | Hamaika kontzertu, dantza emanaldi eta tailer prestatu dituzte Bilboko Ibilaldirako. Bilboko Abusu ikastolak antolatu du, eta maiatzaren 29an ospatuko da, ‘Erro, harri, har’ leloarekin | Guztira 4,2 kilometro eta lau gune izango ditu Bizkaiko ikastolen 40. jaiak. Seigarrenez egingo da Bilbon, eta hirugarrenez antolatuko du Abusu ikastolak. Antolatzaileek adierazi dutenez, «herritarra, parekidea eta parte hartzailea» den egitarau bat landu dute. Itziarren Semeak, Afrika Bibang, STR eta Kai Nakai izango dira eguneko kontzertuetako batzuk, eta Aiko, Bolintxu dantza taldea eta Disko Txantxa dantzaren arloko ikuskizun eta tailerrak. Umeentzat ipuin kontalaria, magoa eta zirku tailerra ere egongo dira, besteak beste, eta arratsaldean, Go!azen.
Abusuko ikastola 1977an sortu zen, eta bi bider antolatu du Ibilaldia orain arte. Gaur egun, 700 ikasletik gora dauzka ikastolak, eta 500 familiak eta 60 langilek osatzen dute kooperatiba elkartea. Hainbat gauza adierazi nahi izan dituzte leloarekin. Erro «sustraiak zaintzen» ari direlako, harri «harria bezain gogor jardungo dutelako» euskararen eta ikastolen alde, eta har, «harrera herria» izan nahi dutelako, «herrian zein kanpoan jaiotakoei zabalik».
Onintza Enbeita bertsolari muxikarrak sortu du aurtengo Ibilaldiaren abestia, eta bideoklipean «euskal hezkuntzako eredu kooperatiboa» goraipatu nahi izan dutela adierazi dute, ikasleei eta gurasoei protagonismoa emanez. Revolta Permanenteko eta STRko Iker Villak, La Basuk eta Afrika Bibangek abestu dute kanta. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213234/konstituzionalak-ez-du-berrikusiko-igor-porturi-jarritako-zigorra-boto-bategatik.htm | Politika | Konstituzionalak ez du berrikusiko Igor Porturi jarritako zigorra, boto bategatik | Boto partikularra iragarri dute 11 magistratuetatik bostek. Poliziak jasotako deklarazioak torturapean jasoak izan zirela argudiatuta eskatu zuen presoak zigorra berrikusteko. | Konstituzionalak ez du berrikusiko Igor Porturi jarritako zigorra, boto bategatik. Boto partikularra iragarri dute 11 magistratuetatik bostek. Poliziak jasotako deklarazioak torturapean jasoak izan zirela argudiatuta eskatu zuen presoak zigorra berrikusteko. | Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko magistratuek baztertu egin dute Igor Portu presoari jarritako zigorra berrikustea. 2008ko urtarrilaren 6an atxilotu zuten Portu, ETAko kidetzat jota, eta 1.040 urteko espetxe zigorra ezarri zioten. Presoak, baina, kasua berrikustea galdegin zuen Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Espainia tratu txarrengatik zigortu zuenean, Poliziak jasotako deklarazioak torturapean jaso zirela argudiatuta.
Orain, magistratuek ez dute onartu zigorra berrikusteko aukera, baina ez dute aho betez hartu erabaki hori: boto bakarraren aldez hitzartu dute ez dutela berrikusiko Porturen zigorra, eta 11 magistratuetatik bostek boto partikularra iragarri dute –Juan Antonio Xiol, Maria Luisa Balaguer, Inmaculada Montalban, Candido Conde Pumpido eta Ramon Saez magistratuek, zehazki–. Haien hitzetan, «ez dago denbora, espazio eta lotura pertsonalik Igor Portu presoak jasandako tratu txarren eta lehenaren adierazpenen artean».
Auzitegi Goreneko epaileek eskaera hori deuseztatzean jo zuen presoak Konstituzionalera, 2019an, Auzitegi Nazionalean helegite bat aurkezteko aukera ukatu ziotenean –Mattin Sarasola eta Mikel San Sebastian presoei ere ukatu egin zieten aukera hori–. Orduan argudiatu zutenez, Porturi zein Sarasolari jarri zizkieten zigor guztiak tratu txarren presiopean lortutako lekukotzetan oinarritzen ziren. Goreneko epaileek, baina, erdietsi zuten ebazpen horretan ez dela xehatzen atxilotuek esandakoak tratu txar horien ondorio izan zirenik. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213235/koralaren-zuritzeak-australiako-koral-hesi-handian-ikertutako-uharren-91ri-eragin-die.htm | Mundua | Koralaren zuritzeak Australiako Koral Hesi Handian ikertutako uharren %91ri eragin die | Seigarren aldiz erregistratu dute hesiaren zuritze masibo bat, laugarrena 2016az geroztik. | Koralaren zuritzeak Australiako Koral Hesi Handian ikertutako uharren %91ri eragin die. Seigarren aldiz erregistratu dute hesiaren zuritze masibo bat, laugarrena 2016az geroztik. | Australiako Gobernuaren zientzialariek osatutako txosten baten arabera, koralaren zuritzeak Australiako Koral Hesi Handian ikertutako uharren %91ri eragin die. Herenegun kaleratutako ikerketaren dokumentuak dioenez, uda bukaeran uraren tenperatura batezbestekoaren gainetik egoteak ekarri du zuritzea. Beraz, seigarrenez erregistratu dute Koral Hesi Handiaren zuritze masibo bat; laugarrena 2016az geroztik.
Zientzialariek ur sakonetan ez dauden dauden 719 uhar behatu dituzte, eta detektatu dute 654 uhar apur bat zurituta zeudela. Txostenarekin batera kaleratutako mapa batean ikus daiteke turistek gehien bisitatzen dituzten kostaldeko eremuetan gertatu dela zuritzerik handiena eta muturrekoena.
Bigarren urtez La Niña fenomeno meteorologikoari aurre egin diote Australian. Horrek euriteak ekartzen ditu, eta Lissa Schindler Itsasoa Babesteko Australiako Elkartearen zuzendariak The Guardian egunkariari adierazi dionez, fenomeno horrek, berez, mesedegarria izan beharko luke uharrak «leheneratzeko». Baina ez da halakorik gertatu. «Zuritzeak gero eta ohikoagoak diren arren, hau ez da normala, eta ezin dugu onartu».
Australiako ipar-ekialdeko kostako Koral Hesi Handiak 2.300 kilometro ditu, eta 34.870.000 hektarea inguruko azalera. Unescok gizateriaren ondare izendatu zuen 1981. urtean. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213236/eusko-jaurlaritza-lankidetzarako-eta-elkartasunerako-euskal-legea-tramitatzen-hasi-da.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritza Lankidetzarako eta Elkartasunerako Euskal Legea tramitatzen hasi da | 2007ko legea ordezkatuko du, eta haren helburua izango da administrazio publikoen eta lankidetzako eragileen lankidetza eta elkartasun arloko jarduerak arautzea. | Eusko Jaurlaritza Lankidetzarako eta Elkartasunerako Euskal Legea tramitatzen hasi da. 2007ko legea ordezkatuko du, eta haren helburua izango da administrazio publikoen eta lankidetzako eragileen lankidetza eta elkartasun arloko jarduerak arautzea. | Administrazio publikoen eta lankidetzako eragileen lankidetza eta elkartasun arloko jarduerak arautzea. Horixe izango du xede Eusko Jaurlaritzaren Lankidetzarako eta Elkartasunerako Euskal Legeak, eta aurrerapauso bat eman berri du: Eusko Jaurlaritza aurreproiektua tramitatzen hasi da. Lege berria 2007ko Garapenerako Lankidetzako Legea ordezkatzeko izango da.
Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak legearen beharra aipatu du: «Lankidetzarako euskal politikak eredu irekiago baterantz jo behar du, gizarte osoari dei egingo diona eta nazioarteko eremuan gertatzen diren aldaketetara ahalik eta modurik eraginkorrenean egokituko dena». Halaber, iruditzen zaio baliagarria izango dela egungo «erronka globalei» erantzuteko, hala nola «desberdintasunak, fundamentalismoak eta gatazka armatuak areagotzeari; aurrekaririk gabeko osasun krisiari edota klima aldaketari». Horretarako, aurrekontuen % 0,7 lankidetzara eta elkartasunera bideratzeko asmoa dute.
Aplikazioari dagokionez, lege berriak «berrikuntza garrantzitsuak» izango dituela ziurtatu du Eusko Jaurlaritzak, ohar baten bidez. Izan ere, orain arte ez bezala, espero dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako administrazio orokorrean, hiru foru aldundietan, tokiko erakundeetan eta unibertsitate publikoan aplikatzea, besteak beste.
Orain, herritarren txanda izango da: sailburuaren onarpen aginduaren ondoren, herritarrek aukera izango dute aurreproiektuari alegazioak egiteko. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213237/erakundeei-estrategia-global-bat-eskatu-diete-etxegabeen-arazoari-aurre-egiteko.htm | Gizartea | Erakundeei «estrategia global bat» eskatu diete etxegabeen arazoari aurre egiteko | Gizarte bazterkeria «egiturazko fenomeno geroz eta handiagoa» dela salatu dute Beste BI plataformako kideek. Joan den astean Bilbon hildako etxegabea omendu dute. | Erakundeei «estrategia global bat» eskatu diete etxegabeen arazoari aurre egiteko. Gizarte bazterkeria «egiturazko fenomeno geroz eta handiagoa» dela salatu dute Beste BI plataformako kideek. Joan den astean Bilbon hildako etxegabea omendu dute. | Joan den astean Bilboko Casilda Iturrizar parkean hilda agertu zen etxegabea omendu du gaur goizean Beste BI plataformak, Bilbon. Haren heriotzak «ispiluan zintzo begiratzeko» aukera eman diela adierazi dute prentsaurrekoan, eta minutu bateko isilunearekin omendu dute. Haien arabera, urtez urte goraka egiten ari da etxegabe kopurua, eta administrazioan jarri dute arreta: «Gizarte zerbitzuen zorroa berriz ere garatu behar da, eta, horrez gainera, etxegabetasuna desagerrarazteko estrategia global bat garatu behar da».
2020ko martxoan egin zen etxegabeen azken zenbaketa, eta, haren arabera, 2.797 pertsona daude egun etxerik gabe Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. «Gizarte bazterkeria egiturazko fenomeno gero eta handiagoa da Euskadin», salatu dute Beste BI plataformako kideek. Era berean, euskal gizarteari eskatu die etxerik gabekoenganako begirada zabaltzeko, «pertsona horiek ikusezin bihur ez daitezen».
15 urteko ibilbidea
Duela hamabost urte sortu zen Beste BI plataforma, ordura arte ikusezinak ziren etxegabeak ikusarazteko eta haiei laguntzeko. 22 eragilek osatzen dute, eta etxegabeen egoerari aurre egiteko baliabideak falta direla uste dute. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213238/atristaini-bezala-inkomunikazioa-aplikatu-zieten-euskal-preso-guztiak-aske-uzteko-eskatu-dute.htm | Politika | Atristaini bezala inkomunikazioa aplikatu zieten euskal preso guztiak aske uzteko eskatu dute | Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ohartarazi du «milaka Xabier Atristain» izan direla azken hamarkadetan, eta gaur egun ere «dozenaka» daudela «espetxean egon beharko ez luketenak». Zigor Reizabal abokatuak nabarmendu du defentsarako eskubiderik bermatzen ez bazaio ezin dela inor zigortu. | Atristaini bezala inkomunikazioa aplikatu zieten euskal preso guztiak aske uzteko eskatu dute. Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak ohartarazi du «milaka Xabier Atristain» izan direla azken hamarkadetan, eta gaur egun ere «dozenaka» daudela «espetxean egon beharko ez luketenak». Zigor Reizabal abokatuak nabarmendu du defentsarako eskubiderik bermatzen ez bazaio ezin dela inor zigortu. | Xabier Atristainen gisan Espainiako Estatuan inkomunikazio erregimenaren pean atxilotu, espetxeratu eta zigortu zituzten euskal preso guztiak «berehala» aske uzteko eskatu dute gaur Zigor Reizabal Atristainen abokatuak eta Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak. Rodriguezek ohartarazi du, izan ere, «milaka Xabier Atristain» izan direla azken hamarkadotan, eta orain bertan «dozenaka» daudela «espetxean egon beharko ez luketenak».
Espainiako Estatuaren Abokatutzak jarritako helegitea gibelera botata, astelehenean egin zen irmo Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilaren 18an Atristaini buruz emandako sententzia. Epai horrek zalantzan jarri zuen Espainiako inkomunikazio erregimena, ebatzi baitzuen Espainiak Atristainen defentsarako eskubidea urratu zuela abokatu bat aukeratzen ez uzteagatik. Reizabalek eta Rodriguezek sententziaren balorazioa egin dute gaur Donostian egindako agerraldi batean, eta urratutako eskubideak «erreparatzeko» eskatu diote Espainiako Gobernuari, hala Atristainen kasuan nola «milaka euskal herritarren» kasuan ere. Erreparazio horrek eskatzen du, Rodriguezen hitzetan, espetxean direnak «berehala kalean» izatea: «Espetxean daude modu injustuan, eskubideak urratu zitzaizkielako».
Rodriguezen hitzetan, Espainiako Gobernua «behartuta» dago sententzia hori betetzera, bide arauemaile, politiko eta judizialak baliatuta: «Haren ardura da. Ez litzateke onargarria estatuak behartzea dozenaka Atristain horiek banan-banan Europara joan behar izatera». Parot doktrinarekin gertaturiko gauza bera egiteko eskatu du, funtsean, eta horretan indarra eginen dutela nabarmendu du, nahiz ez duen zehaztu nola: «Bataila juridiko eta politikoa eramango dugu».
Sortuko idazkari nagusiaren hitzetan, Atristaini buruzko sententzia «aukera» bat da, eta hala ulertu beharko luke Espainiako Gobernuak: «Aukera bat da euskal preso politikoen auziari konponbide justu, arrazoizko eta legala emateko, eta aukera bat da egiteko dagoen demokratizazio horretarako».
«Analogia osoa»
Estrasburgoko sententziaren «garrantzia» nabarmendu du Reizabalek, eta ebazpenak ematen dituen argudioak xehatu ditu prentsaren aitzinean: bertzeak bertze, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak urtarrilean ebatzi zuen Espainiak defentsarako eskubidea eta prozesu «justu eta ekitatezkoa» izateko eskubidea ukatu zizkiola Atristaini. Gaineratu duenez, halaber, Espainiako Auzitegi Nazionalaren martxoko sententzia batek «estandar berri bat» ezarri zuen inkomunikazio aldiko defentsa eskubideari buruz: «Agerian jarri zuen Atristaini eta beste euskal preso guztiei ezarritako inkomunikazioa bateraezina dela Giza Eskubideen Europako Hitzarmenarekin».
Estrasburgok Atristaini buruz emandako sententziaren arabera, eskubide hauek bermatu behar zaizkio atxilotu bati: abokatu bat libreki hautatzekoa eta abokatu batekin defentsa «eraginkorra» eduki ahal izatekoa. Hots, atzematen duten unetik bertatik, atxilotuak eskubidea izan beharko luke abokatu batekin bakarka biltzeko, eta abokatu horrek aukera izan beharko luke atxilotuaren espedientea ikusteko. «Baina Estrasburgoko sententziak azpimarratzen du inkomunikatuta daudenak ezin direla bildu abokatuarekin deklarazioaren aurretik».
Euskal preso anitzen kasuetan «analogia osoa» dago Atristainenarekiko, Reizabalen hitzetan: «Erregimen bera aplikatu zaie, eta eskubide urraketa berak». Abokatuak gogoratu duenez, Atristaini buruzko sententziak ondorio zuzena izan beharko luke bertze horiengan, «loteslea» baita: «Auzitegiak kasu jakin hori gainditzen du, eta estatuek haren doktrina errespetatu behar dute». Euskal preso anitzen zigorrak bertan behera uztea lekarke horrek: «Epaiketa justu baten faltak zigor injustua dakar; defentsarako eskubiderik gabe ezin da inor zigortu».
Atristain otsailaren 17an atera zen Martuteneko espetxetik (Donostia), Espainiako Auzitegi Nazionaleko hirugarren zigor salaren aginduz zigorra eten eta hark behin-behinean aske utzita. Reizabalek azaldu du Espainiako Auzitegi Gorenaren zain daudela berrikuspen helegitea aztertu ahal izateko, Estrasburgoko sententziak Espainian betearazteko modua hori baita: Atristainen zigorra behin betiko bertan behera uztea eta euskal preso ohia behin betiko aske uztea eskatua du defentsak. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213239/eh-kom-telekomunikazio-operadorea-sortu-dute-euskal-herriko-arrakala-digitala-gainditzeko-asmoz.htm | Gizartea | EH Kom telekomunikazio operadorea sortu dute, Euskal Herriko arrakala digitala gainditzeko asmoz | Udalbiltzak, Izarkomek eta Hiritik At-ek elkarlanean sortu dute proiektua, Interneterako konexioa guztien eskura jartzeko helburuz. | EH Kom telekomunikazio operadorea sortu dute, Euskal Herriko arrakala digitala gainditzeko asmoz. Udalbiltzak, Izarkomek eta Hiritik At-ek elkarlanean sortu dute proiektua, Interneterako konexioa guztien eskura jartzeko helburuz. | Euskal Herrian dagoen arrakala digitala gainditzeko helburuz, EH Kom telekomunikazio operadore publiko-komunitarioa sortu du Udalbiltzak, Izarkom Euskal Herriko telekomunikazio operadore kooperatiboarekin eta Hiritik At kooperatibarekin elkarlanean. Proiektuaren helburu nagusia da Interneterako konexioa guztien eskura jartzea. 2020. urtean hasi ziren EH Kom diseinatzen, eta gaur egin dute aurkezpena, Andoainen.
Jabi Asurmendi Udalbiltzako lehendakariak adierazi duenez, NBE Nazio Batuen Erakundeak giza eskubide gisa aitortzen du Interneterako eta informazio eta komunikazio teknologietarako sarbidea. Hala ere, nabarmendu du arrakala digitala egon badagoela, eta bi arlotan gertatzen dela: batetik, geografikoki, herri eta auzo askotara ez delako kalitatezko Internet konexioa iristen; eta, bestetik, arlo soziokonomikoan, familia askok ezin dutelako kalitatezko Internet konexio bat kontratatu.
Egoera horri aurre egiteko sortu dute EH Kom; herritik eta herritarrentzat sorturiko sarea izango da, eta herritarren beharrak asetzeko erremintak eskainiko ditu. Horrela, proiektuarekin udalerrietan sare ireki, neutro, libre eta publiko-komunitarioak sustatu, garatu eta kudeatu nahi dituzte.
Azaldu dutenez, librea izango da, edozein zerbitzu digital emateko askatasuna ematen dutelako; eta irekia, edonork izango duelako erabiltzeko eta parte hartzeko eskubidea. Neutrala da edukiei dagokienez, independientea delako, eta publiko-komunitarioa, jabetza publikokoa izango delako; hau da, komunitateak kudeatua, sortua eta administraturikoa. Finean, ez delako etekin ekonomikoak lortu nahi dituzten multinazionalen esku egongo.
Kooperatiba eta lan ildoak
EH Kom operadorea irabazi asmorik gabeko kooperatiba integral gisa eratu dute, eta, diru sarrerarik egotekotan, «iraunkortasunean, hobekuntzan eta berrikuntzan» inbertituko dute. Kooperatiban hiru motatako bazkideak egongo dira: bazkide langileak, bazkide erabiltzaileak —udalerriak, tokiko operadoreak, eta azpiegiturak erabiltzen dituen edozein herri egitasmo—, eta bazkide laguntzaileak —proiektuarekin bat egiten duen edozein eragile—.
Operadorearen asmoa da udalerriz udalerri telekomunikazio azpiegiturak eraikitzea, tokiko eragileekin, udalekin eta herritarrekin elkarlanean, eta, pixkanaka, sare horiek «interkonektatzea». EH Komek bezeroak nahi duen telekomunikazio operadorea ezartzen lagunduko du, eta, horretarako, lau lan ildo planteatu dituzte. Batetik, aholkularitza teknikoa eta juridikoa eskaintzen diete udalei edota interesa daukan edozein eragileri; bestetik, tokiko sareen proiektua diseinatu eta garatzen dute, eta sare publikoetan kudeaketa eta mantenu lana ere egiten dute. Azkenik, partekatutako azpiegituretan «operadore neutroaren lana» euren gain hartzen dute; hau da, sare horiek ustiatuko dituzten operadoreen artean «elkarrekintza justua» bermatzen dute. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213240/sanchezek-cniko-buruaren-laquoaldaketaraquo-justifikatu-du-esanez-segurtasunean-laquohutsegite-larri-batraquo-izan-dela.htm | Mundua | Sanchezek CNIko buruaren «aldaketa» justifikatu du, esanez segurtasunean «hutsegite larri bat» izan dela | Espainiako presidenteak eskertu egin du kargutik kendutako CNIko buruaren lana, eta Alderdi Popularrari «eskuineko zoritxarra» dela esan dio. PPk, berriz, Sanchezi egotzi dio «politikaren erabateko degradazioa» ordezkatzea, eta CNIko zuzendaritzaren kargugabetzea independentisten boterearekin lotu du. | Sanchezek CNIko buruaren «aldaketa» justifikatu du, esanez segurtasunean «hutsegite larri bat» izan dela. Espainiako presidenteak eskertu egin du kargutik kendutako CNIko buruaren lana, eta Alderdi Popularrari «eskuineko zoritxarra» dela esan dio. PPk, berriz, Sanchezi egotzi dio «politikaren erabateko degradazioa» ordezkatzea, eta CNIko zuzendaritzaren kargugabetzea independentisten boterearekin lotu du. | Pegasus softwarearekin egindako espioitza kasuek harrabotsa eragin dute Espainiako eztabaida politikoan, eta gaur goizean Espainiako Kongresuan izan dute hizpide, PSOEk Paz Esteban CNIko zuzendaria kargutik kendu eta biharamunean. Pedro Sanchez Espainiako presidenteari ez zaio urduritasun zantzurik antzeman, eta hitzaldian argi esan du gobernuko komunikazioen segurtasunean izandako «hutsegite larri batek» eragin duela CNI Espainiako zerbitzu sekretuetako zuzendaritzaren «aldaketa». Sanchezek kritika gogorrak egin dizkio Alderdi Popularrari, eta «eskuineko zoritxarra» dela leporatu dio, Cuca Gamarra PPko Kongresuko bozeramailearen gaitzespen oldeari aurre egiteko.
Hain zuzen ere, Gamarrak esan dio gobernuak hartu berri duen erabakiak argi uzten duela Espainian «independentistek» gobernatzen dutela, eta Sanchezi «politikaren erabateko degradazioa» ordezkatzea egotzi dio. Biek ala biek tonu gogor eta oldarkorra erabili dute.
Kritika oldeari erantzunez, Espainiako presidenteak aitortu du gobernuaren komunikazioen segurtasunean «hutsegite larri bat» izan zela, eta horren ondorioz, egoera horri aurre egiteko, CNIko zuzendaritzan aldaketak egin dituztela, goi kargudunetatik hasita. Sanchezek eskertu egin du kargutik kendutako CNIko buruaren eta kide guztien lana. Defentsa ministro margarita Roblesek atzoko agerraldian egin bezalaxe, Sanchezek ere ez du erabili kargugabetze hitza, «erreleboa» baizik. Eta, hala, adierazi du legea «bete» dutela, justiziari jakinarazi diotela eta «gardentasun osoz» jokatu dutela.
Jarraian, Sanchez PPri mintzatu zaio: Gobernuko presidenteak azpimarratu duenez, bere gobernuak ez du inoiz PPk —Mariano Rajoyren agintaldian— jokatu zuen modura jokatuko. Popularrei leporatu die «funts publikoak, estatuko segurtasun indarrak eta inteligentzia zerbitzuak erabiltzea delituzko ekintzak estaltzeko eta aurkari politikoak jazartzeko». Era berean, adierazi du PPren gobernuak «egitura parapolizial bat» sortu zuela arerio politikoei «modu irregularrean jazartzeko». Horrez gain, Espainiako gobernuburuak nabarmendu du orain konstituzioa «betetzen» dela Espainia osoan, herrialdeak Europan dituen interesak baliarazten dituela eta gobernuan ez daudela «handi-mandiak; PPren agintaldian bai, ordea».
Gamarrak, berriz, CNIko zuzendaritzaren kargugabetzea independentisten boterearekin lotu du, eta gobernuari mezu hau bota dio: «Bere betebeharra betetzen duena kargutik kenduko dute, baina gezurra esaten duena eta gobernuaren mesedetan manipulatzen duena saritu egingo dute». PPko Kongresuko bozeramaileak gogorarazi du CNIk gobernuko presidenteari ematen diola informazioa, eta adierazi du Sanchezek bazekiela Espainiako zerbitzu sekretua zertan ari zen. «Baina ezagutu duguna zera da, gobernabidea negoziatzen zenuela estatuak ikertu behar zituen alderdi politikoekin, eta hori ez da beste edozein herrialdetan gertatzen, politikaren erabateko degradazioa baita, eta hori da zuk ordezkatzen duzuna».
Horrekin lotuta, hau ere esan dio presidenteari: «Independentistek ez zaituzte zure balioagatik aukeratzen, ahuleziagatik maite zaituzte; independentistek gobernatzen dute». Bestalde, Gamarrak Sanchezi ohartarazi dio Moncloatik ateratzen denean, «aurki», «krisi ekonomikoa ez ezik, krisi instituzional gogor eta zail bat» ere utziko duela, «iraultzeko are zailagoa izango dena». Halere, ziurtatu du PPk badakiela zerekin topo egingo duen, eta egoera «iraultzeko» eta gobernatzeko «prest» dagoela azpimarratu du.
Erreakzioak Katalunian
Laura Borras Kataluniako Parlamentuko presidenteak asteazken honetan adierazi duenez, Esteban CNIko zuzendaria kargutik kentzea «ez da nahikoa», eta ikerketa «sakona» egitea eskatu du. Catalunya Radiori egindako elkarrizketa batean, Borrasek «ke laino bat» egin nahi izatea leporatu dio Espainiako Gobernuari, CNIk buruzagi independentistei egindako espioitza argitara eman ondotik. Jordi Turull kontseilari ohiaren kasua ere aipatu du, TV3 telebista kateari egindako adierazpenetan: «Fusiblea aldatzea baino ez da, eta gobernuak pagaburu bat aurkitu nahi du».
Jordi Turull kontseilari ohiak, berriz, oroitu du Sanchezen eta Pere Aragones Kataluniako Generalitateko presidentearen arteko bilera batek ez lukeela ezer konponduko eta «argazkia» baino ez litzatekeela izango. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213241/elak-grebara-deitu-du-maiatzaren-23tik-27ra-arabako-bizkaiko-eta-gipuzkoako-eskoletako-jangeletan-eta-garbiketan.htm | Gizartea | ELAk grebara deitu du maiatzaren 23tik 27ra Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletako jangeletan eta garbiketan | Deialdiak ikastetxe publikoetan izango du eragina. Beste sindikatuei eskatu die ekainaren 1aren aurretik egun bateko grebara dei dezatela hezkuntza publiko osoan, egonkortasuna eta «benetako negoziazioa» aldarrikatzeko. | ELAk grebara deitu du maiatzaren 23tik 27ra Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako eskoletako jangeletan eta garbiketan. Deialdiak ikastetxe publikoetan izango du eragina. Beste sindikatuei eskatu die ekainaren 1aren aurretik egun bateko grebara dei dezatela hezkuntza publiko osoan, egonkortasuna eta «benetako negoziazioa» aldarrikatzeko. | ELAk grebara joko du berriz ere hezkuntzan. Oraingoan, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetako jangeletako eta garbiketako langileentzat egin du deialdia, maiatzaren 23tik 27ra. Sindikatuaren irudiko, Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak ez ditu aintzat hartu langileen eskaerak, «sektoreko behin-behineko 500 langile baino gehiago ez dituelako egonkortzen eta ordezkapen asko ez dituztelako egiten». Hori ikusita, eskariak mahai gainean jarri dituzte berriz ere: langileak egonkortzea eta «benetako negoziazioa» nahi dute.
Martxoan ere egin zuten greba, eta, ondorioz, negoziazio mahaia bildu zela esan dute, baina «erantzun gogobetegarririk» ez zutela lortu. Egoera irudikatzeko, datuak eman dituzte: jangeletako eta garbiketako zerbitzuen %90 pribatizatuta daude, eta behin-behinekotasuna %70ekoa baino handiagoa da. Gainera, salatu dute «ordezkapen falta izugarria» dela. «Onartezina» iruditzen zaio sindikatuari.
Horiek horrela, greba dinamika «indartzea» erabaki du; izan ere, azaldu dutenez, Hezkuntza Sailak ekainaren 1aren aurretik erabaki behar du zenbat lanpostu atera egonkortze prozesuetara. «Mobilizazioak ezinbestekoak izango dira egonkortzeak aurrera egin dezan». Baina ELArentzat egonkortasun faltaren arazoa ez da mugatzen eskola jangeletara eta garbiketara. Horregatik, gainerako sindikatuei proposatu die ekainaren 1aren aurretik hezkuntza publiko osoan grebara deitzea. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213242/maskara-ez-da-ezinbestekoa-izango-ipar-euskal-herriko-garraio-publikoan.htm | Gizartea | Maskara ez da ezinbestekoa izango Ipar Euskal Herriko garraio publikoan | Astelehenetik aurrera geratuko da bertan behera derrigortasuna. Frantziako Osasun ministroak esan du pandemiaren egoerak hobera egin duelako hartu dutela erabakia. | Maskara ez da ezinbestekoa izango Ipar Euskal Herriko garraio publikoan. Astelehenetik aurrera geratuko da bertan behera derrigortasuna. Frantziako Osasun ministroak esan du pandemiaren egoerak hobera egin duelako hartu dutela erabakia. | Ipar Euskal Herrian beste pauso bat egingo dute maskararen derrigortasuna arintze aldera: datorren astelehenetik aurrera, maskara ez da nahitaezkoa izango garraio publikoan, Olivier Veran Frantziako Osasun ministroak iragarri duenez. Hala ere, janztea «gomendagarria» izango dela esan du: «Gomendatuta egongo da aurrerantzean ere, baina ez da derrigorrezkoa».
Egoera epidemiologikoa hobetzeari egotzi dio aldaketa. Haren hitzetan, pandemia amaitu ez bada ere, gero eta kasu gutxiago atzematen dira. Gainera, espero du hurrengo asteetan eta hilabeteetan joera berari eustea. Zehaztu du: ez zaio probableena iruditzen koronabirusa guztiz desagertzea, baina iruditzen zaio herritarrak babestuta daudela txertoagatik eta aurretik izandako kutsatzeengatik.
Hain zuzen, txertoaz ere aritu da. Ez du baztertzen dosi gehiago jarri behar izatea beste aldaeraren bat agertuz gero, baina ez du aurreratu herritar guztientzat edo pertsona jakin batzuentzat izango diren. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213243/uztailaren-14an-mobilizatzeko-deia-zabaldu-dute-ez-gara-frantsesak-lelopean.htm | Politika | Uztailaren 14an mobilizatzeko deia zabaldu dute, «ez gara frantsesak» lelopean | U14 kolektiboak adierazi du «Frantziako besta egun horren izaera zapaltzailea salatu» nahi duela. Mobilizazioa eginen dute egun horretan Ipar Euskal Herrian. | Uztailaren 14an mobilizatzeko deia zabaldu dute, «ez gara frantsesak» lelopean. U14 kolektiboak adierazi du «Frantziako besta egun horren izaera zapaltzailea salatu» nahi duela. Mobilizazioa eginen dute egun horretan Ipar Euskal Herrian. | Iaz bezala, aurten ere mobilizatzeko deia egin du U14 kolektiboak, uztailaren 14rako, «ez gara frantsesak» lelopean. «Iazko manifestazioak erakutsi zuen bezala, gaur egun ere Frantziako besta nazionala gure herriaren asimilazio kultural, sozial eta politikoa bultzatzeko baliatzen da», deitoratu dute. Hori ikusirik, «erresistentziarako» deia egin dute. Ez dute oraindik zehaztu non izanen den mobilizazioa.
Bestalde, iragan apirilean Ipar Euskal Herrian gertatutako lau atxiloketak salatu ditu U14 kolektiboak. «Gazteei elkartasun osoa eta babesa adierazi nahi dizkiegu, eta Frantziako Poliziaren erakustaldia salatu nahi dugu. Gure ustez, operazio hau Frantziako Estatuaren beldurraren erakusgarri da», erran dute. Segitzeko, «Frantziako instituzio eta joko arauetatik kanpo antolatzeko» deia egin dute.
Iazko manifestazioa
Iazko uztailaren 14an, gazte ezkertiar eta abertzale batzuek manifestazioa antolatu zuten Donibane Lohizunen (Lapurdi). Asimilaziotik erresistentziara! lelopean, 200 bat pertsonak protesta egin zuten, eta Euskal Herriaren independentziaren aldeko aldarrikapenak zabaldu. Herriko etxera iristean, Hau ez da Frantzia, ezta Espainia ere. Euskal Herria da! zioen pankarta bat ezarri zuten herriko etxeko harresian. Ekintza hori ez zen Jean François Hirigoien auzapezaren gustukoa izan, eta manifestariei oldartu zitzaien, pankarta kentzen saiatuz. Bultzada batzuen ondotik, herriko etxera itzuli zen, manifestariei irain keinu bat eginez.
Gertatutakoaren harira, lau gazte atxilotu zituen Frantziako Poliziak. Azkenean, horietako bat aske utzi zuten kargurik gabe, eta beste hirurak libre atera ziren prokuradorearen aitzinetik pasatu ondotik. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213244/arnaud-demarek-irabazi-du-italiako-giroko-bosgarren-etapa.htm | Kirola | Arnaud Demarek irabazi du Italiako Giroko bosgarren etapa | Txirrindulari frantziarra atzean geratu da etapako mendate bakarrean, baina haren taldeak tropel nagusira eraman du berriro, eta hura izan da azkarrena esprintean. Juanpe Lopezek lidergoari eutsi dio | Arnaud Demarek irabazi du Italiako Giroko bosgarren etapa. Txirrindulari frantziarra atzean geratu da etapako mendate bakarrean, baina haren taldeak tropel nagusira eraman du berriro, eta hura izan da azkarrena esprintean. Juanpe Lopezek lidergoari eutsi dio | Atzetik aurrera eginda irabazi du Arnaud Demarek (Groupama) Italiako Giroko bosgarren etapa, Catanian hasi eta Messinan amaitu dena. Atzetik aurrera, txirrindulari frantziarra atzean geratu baita etapako mendate bakarrean, Portella Mandrazzi bigarren mailako gainean. Alpecin taldeak erritmo bizia jarri du, Mathieu van der Poel aurkaririk gabe geratzeko. Helburua lortu du, atzean geratu baitira Mark Cavendish (Quick Step), Caleb Ewan (Lotto Soudal) eta Demare, besteak beste. Ia ehun kilometro falta ziren helmugarako.
Baina frantziarrak lortu du berriro tropel nagusiarekin bat egitea, helmugarako 60 kilometro falta zirela. Sekulako lana egin du haren taldeak, eta Demarek ezin hobeto eskertu die ahalegina, esprintean azkarrena izanda. Fernando Gaviria (UAE) eta Giacomo Nizzolo (Israel) sailkatu dira haren atzetik.
Gaur irabazita, Demarek denboraldiko lehen garaipena lortu du. Seigarrena du Giroan. Parte hartu duen azken hiru aldietan lortu ditu guztiak: duela bi urte, lau etapa irabazi zituen, baita erregulartasunaren sailkapena ere; duela hiru urte, berriz, etapa bat irabazi zuen, eta bigarren izan zen erregulartasunaren sailkapenean. Bihar beste aukera bat izango du haren garaipen zerrenda handituz joateko, etapa laua baita Palmi eta Scalea artekoa.
Sailkapen nagusian, ez da izan aldaketa aipagarririk, eta Juanpe Lopezek (Trek) eusten dio lehen postuari. 39 segundo ateratzen dizkio Lennard Kamnari (Bora), eta 58 Rein Taaramaeri (Intermarche). Pello Bilbao (Bahrain) da lehen euskal herritarra, zortzigarren postuan, bi minutura. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213245/gasteizko-alfarotarren-etxea-hotel-bihurtu-ahal-izateko-tramitazioak-hasi-dituzte.htm | Gizartea | Gasteizko Alfarotarren Etxea hotel bihurtu ahal izateko tramitazioak hasi dituzte | Udalak Alfarotarren Etxearen babesa bermatzen duen araudia aldatzeko prozesua abiatu du. Iradier Gardens inbertsio taldeak jauregia bera baino lau aldiz handiagoa den hotel bat egin nahi du. | Gasteizko Alfarotarren Etxea hotel bihurtu ahal izateko tramitazioak hasi dituzte. Udalak Alfarotarren Etxearen babesa bermatzen duen araudia aldatzeko prozesua abiatu du. Iradier Gardens inbertsio taldeak jauregia bera baino lau aldiz handiagoa den hotel bat egin nahi du. | Gasteizko Udalak Alfarotarren Etxea jauregiaren babesa bermatzen duen araudia aldatzeko prozesua abiatu du. Horren bidez, Iradier Gardens inbertsio taldeak, eraikinaren jabeak, ez du arkitekturaren kontserbazio legea bete beharko. Barrualdea eta fatxadetako bi eraitsi nahi dituzte, jauregia bera baino lau aldiz handiagoa den hotel bat egiteko.
XX. mendearen hasierako etxe bat da, Manuel Iradier kaleko 5. zenbakian kokatua, eta Gasteizko babes araubide bereziaren mende dauden eraikinen katalogoan dago. Alea-k zabaldu duenez, Hispania Nostraren Ondarearen Zerrenda Gorrian ere badago. Zerrenda horretan, Espainiako kultura ondareko zenbait elementu jasotzen dira, beren balioak desagertzeko, suntsitzeko edo nabarmen aldatzeko arriskua dutenak, elementu horiek ezagutarazteko, sendotzeko edo lehengoratzeko helburuarekin.
Alea-k aurreratu duenez, udaleko Elkarrekin taldeak «interes partikularrak lehenestea» leporatu dio udal gobernuari. «Deitoratzen dugu udala eraikinaren jabe den sozietatearen aurrean makurtzea eta haren katalogazioa jaistea onartzea, hura babesten tematu beharrean. Jabeei ad hoc aldaketak egiteko aukera ematen zaie, obrak errazago egin ahal izateko, baina haiek bazekiten zein ziren higiezinaren ezaugarri bereziak». |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213246/hirugarren-sektoreak-berrasmatzeko-duen-gaitasuna-nabarmendu-du-urkulluk.htm | Gizartea | Hirugarren sektoreak «berrasmatzeko» duen gaitasuna nabarmendu du Urkulluk | Hirugarren sektore sozialaren egunaren bezperan, Sareen Sareak ekitaldi bat egin du Gasteizen. «Gizarte bidezkoagoa eta solidarioagoa» eraikitzearen alde egin du Borja Doval presidenteak. | Hirugarren sektoreak «berrasmatzeko» duen gaitasuna nabarmendu du Urkulluk. Hirugarren sektore sozialaren egunaren bezperan, Sareen Sareak ekitaldi bat egin du Gasteizen. «Gizarte bidezkoagoa eta solidarioagoa» eraikitzearen alde egin du Borja Doval presidenteak. | Bihar sei urte beteko dira Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hirugarren sektore sozialaren legea onartu zenetik, eta sektoreko erakundeak batzen dituen Sareen Sareak elkarteak ekitaldia egin du Gasteizko Artium museoan. Ekitaldiaren buru izan dira Iñigo Urkullu lehendakaria eta Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburua. Ekitaldian, Urkulluk azpimarratu du gizarte erakundeek gaitasuna erakutsi dutela testuingurura egokitzeko, eta baita egoera berriei aurre egiteko eta «berrasmatzeko» ere. COVID-19aren izurriak eta Ukrainako gerrak baldintzatutako egoeran, «boluntarioen dedikazioa eta profesionaltasuna» azpimarratu du lehendakariak. Halaber, hirugarren sektore sozialari eskertu egin dio egindako lana, eta goraipatu egin du pertsonak «erdigunean» jartzeko egiten duen ahalegina. Urkulluk nabarmendu du Sareen Sareak «Euskadiren erronka sozialei» erantzuteko gaitasuna duela, eta «auzolanaren» eredu dela. Ildo horretan, berretsi du Jaurlaritzak «justizia sozialaren eta gizarte kohesioaren» aldeko konpromisoa duela. Ekitaldian, Sareen Saria eman diote Juan Cid Pardori, hiru hamarkadatan autismoaren esparruan egindako lanarengatik. Gautena eta FEVAS Plena Inclusion Euskadi elkarteari lotuta egon da, besteak beste. Halaber, apirilean Bilbon egindako pintaketa kolektibotik sortu zen eraldaketa sozialaren aldeko horma irudia aurkeztu du Sareen Sareak, eta ekitaldian parte hartu dutenek azken pintzelkadak eman dizkiote horma irudiari. Borja Doval Sareen Sareko presidenteak adierazi du «gizarte bidezkoagoa, kohesionatuagoa, barneratzaileagoa, parte hartzaileagoa eta solidarioagoa» eraikitzeko borondatea dagoela hirugarren sektore sozialaren muinean. Gogoratu du EAEko hirugarren sektore sozialak irabazi asmorik gabeko herri ekimeneko erakundeek osatzen dutela, eta helburua dela gizarteratzean laguntzea eta egoera kalteberan daudenen eta desgaitasunen bat edota mendekotasunen bat dutenen eskubideak bermatzea. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213247/erkorekak-adierazi-du-ikertzen-ari-direla-laquogorroto-faktore-batraquo-ote-dagoen-bilboko-ustezko-hilketetan.htm | Gizartea | Erkorekak adierazi du ikertzen ari direla «gorroto faktore bat» ote dagoen Bilboko ustezko hilketetan | Segurtasun sailburuak aurreratu du ikerketa «luzea» izango dela, eta «zuhurtzia» eskatu du | Erkorekak adierazi du ikertzen ari direla «gorroto faktore bat» ote dagoen Bilboko ustezko hilketetan. Segurtasun sailburuak aurreratu du ikerketa «luzea» izango dela, eta «zuhurtzia» eskatu du | Aurrera jarraitzen du Bilboko ustezko hilketen ikerketak, eta faktore ekonomikoez gainera «gorroto faktore bat» ere ba ote dagoen ikertzen ari direla esan du Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako lehenengo lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak gaur goizean, Egun on Euskadi saioan, EITBn.
Guztira sei dira Bilboko ustezko hilketekin lotuta Ertzaintza ikertzen ari den kasuak, baina ez dira guztiak hilketenak; edo ez dute hala baieztatu oraingoz, behintzat. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak eta Ertzaintzak jakinarazi dute zehazki ustezko hilketa bat, ustezko bi hilketa saiakera eta beste hiru heriotza ikertzen ari direla, baita sei kasuen arteko lotura posiblea ere. Hainbat komunikabideren arabera, ustezko hiltzailea gizonekin harremanak izateko Wapo aplikazioaren bidez jartzen zen biktimekin harremanetan.
Segurtasun sailburuak «zuhurtzia» eskatu du kasuari buruz, eta ikerketa «luzea» izango dela aurreratu du: «Ez da hilabetetan konponduko: froga asko aztertu behar dira». |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213248/joko-garbia-sanpedrotarrak-en-eta-tolosaren-arteko-partidan-gol-bat-nahita-sartu-dute-euren-atean.htm | Kirola | Joko garbia Sanpedrotarrak-en eta Tolosaren arteko partidan: gol bat nahita sartu dute euren atean | Sanpedrotarrak taldeko jokalariek hartu zuten erabaki hori. Aurretik, Tolosak baloia kanpora bota zuen aurkari batek min hartu zuelako, eta nahi gabe gola sartu zion Sanpedrotarrak. Tolosako taldeak txalotu egin du «kirol legez betetako istorio» hori. | Joko garbia Sanpedrotarrak-en eta Tolosaren arteko partidan: gol bat nahita sartu dute euren atean. Sanpedrotarrak taldeko jokalariek hartu zuten erabaki hori. Aurretik, Tolosak baloia kanpora bota zuen aurkari batek min hartu zuelako, eta nahi gabe gola sartu zion Sanpedrotarrak. Tolosako taldeak txalotu egin du «kirol legez betetako istorio» hori. | Sarritan, harrobiko kirola gertakari tamalgarriengatik izan ohi da albiste, baina badaude aurkakoa erakusten duten adibideak ere. Hori nabarmendu nahi izan du Tolosa CF klubeko futbol atalak: «Aurten, Gipuzkoako Futbol Federazioak ohar berezi bat bidali zigun klub guztiei hainbat partidatan sortu diren liskarrengatik, baina badaude kirol legez beteriko istorio asko ere».
Horietako baten berri eman du taldeak. Asteburuan gertatu zen, Gazteen Lehen Mailako Tolosaren eta Sanpedrotarrak-en arteko neurketan. Han, Sanpedrotarrak taldeko jokalari batek min hartu zuen, eta, normalean egin ohi den moduan, baloia kanpora bota zuten Tolosako jokalariek, epaileak partida geratu eta arduradunek min hartutako jokalaria artatu zezaten.
Horren ondoren gertatu zen bitxikeria: baloia itzultzeko asmotan, Sanpedrotarrak-eko jokalari batek Tolosako atezainari jaurti zion baloia zelai erditik. Atezainak, ordea, huts egin zuen baloia kontrolatzean, eta sarean amaitu zuen baloiak.
Egoera horretan, Pasaiako taldeko jokalariek euren atean gola nahita sartzea erabaki zuten, harmailetan zeuden zaleen txaloen artean. Tolosak bi taldeetako jokalariak zoriondu ditu, «kirol legearen adibide zoragarria emateagatik».
Neurketa, azkenean, 2-2 amaitu zen. Igoera fasea jokatzen ari dira bi taldeak; bigarren sailkatua zen bat, eta hirugarrena bestea. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213249/john-eliot-gardiner-eta-txekiako-eta-frankfurteko-orkestrak-izango-dira-hamabostaldian.htm | Kultura | John Eliot Gardiner eta Txekiako eta Frankfurteko orkestrak izango dira Hamabostaldian | 70 kontzertu eta ikuskizunetik gora izango dira denera Donostiako 83. Musika Hamabostaldian. Opera eta zarzuela ere itzuliko dira aurten. | John Eliot Gardiner eta Txekiako eta Frankfurteko orkestrak izango dira Hamabostaldian. 70 kontzertu eta ikuskizunetik gora izango dira denera Donostiako 83. Musika Hamabostaldian. Opera eta zarzuela ere itzuliko dira aurten. | Abuztuaren 2an itzuliko da Musika Hamabostaldia Donostiara, asteartez, eta, hileko azken larunbatera arte, abuztuaren 27ra arte, 70 kontzertu eta ikuskizunetik gora eskainiko ditu, ohiko zikloetan adarkatuta. Datozen asteetan jakinaraziko dute programa osoa, baina lehen izenak aurreratu ditu gaur goizean jaialdiak, Kursaaleko Auditoriumekoak eta Viktoria Eugenia antzokikoak denak. Horien artean, nabarmendu dute John Eliot Gardiner zuzendariak inauguratuko dituela Kursaaleko kontzertu handiak, musika barrokoarekin; ganbera formatuan, Carissimi, Scarlatti eta Schutz konpositoreen obraz osatutako programa interpretatuko dute. Organo Erromantikoaren 38. Nazioarteko ikastaroa eta beste hainbat ekintza paralelo ere ekarriko ditu jaialdiak.
Antolatzaileek urtemugak ere baliatzen dituzte aldi bakoitzeko programa ontzeko, eta, aurten, Pablo Sorozabal jaio zenetik 125 urte betetzen direla eta, haren La tabernera del puerto zarzuelaren kontzertu bertsioa berreskuratuko du Hamabostaldiak, abuztuaren 7an. 1936an estreinatu zenean, arrakasta handia izan zuen, eta Donostiako konpositorearen piezarik garrantzitsuenetakoa da. Harekin, 25 urteren ondoren, zarzuela jaialdira itzuliko da, eta beste itzulera bat ere bada: operarena. Pandemiaren eraginez bi urtez programaziotik at gelditu ostean, Kursaalak Donizettiren La fille du régiment opera komikoaren ekoizpen berri bat estreinatuko du. Hamabostaldiak Guillermo Amayari egin dio lan horren enkargua, eta, Jordi Bernacer zuzendariaren gidaritzapean, Elena Sancho-Pereg sopranoa eta Xabier Anduaga tenorra izango dira protagonistak. Abuztuaren 12an eta 14an izango dira saioak, eta Euskadiko Orkestrak eta Easo Abesbatzak ere parte hartuko dute.
Hain justu, 40. urtemuga ospatzen ari da aurten Euskadiko Orkestra, eta Estatu Batuetako musikaz osatutako programa batekin hartuko du Kursaaleko oholtza, abuztuaren 20an: Gershwinen Rhapsody in Blue eta Porgy & Bess operako hautaketa emango dute, Wayne Marshallek zuzenduta. Indira Mahajan sopranoa, Eric Greene baritonoa eta Andra Mari Abesbatza ere izango dira haiekin.
Hamabostaldian tradizio luzea duten Europa erdialdeko beste bi orkestra ere helduko dira Donostiara abuztuan: Frankfurteko Orkestra Sinfonikoa eta Txekiar Orkestra Filarmonikoa. Azken horrek itxiko du, hain justu, jaialdia.
Hamabostaldiaren Lagunei bihar amaituko zaie abonuak eta sarrerak gordetzeko epea, antolatzaileek gogorarazi dutenez. Sarrera orokorren salmenta, berriz, ekainaren 20an hasiko da. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213250/gizon-bat-atxilotu-dute-barakaldon-emakumezko-bati-sexu-eraso-bat-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gizon bat atxilotu dute Barakaldon, emakumezko bati sexu eraso bat egitea egotzita | Erasoa astelehenean gertatu zen. Orduan atzeman zuten gizonezkoa; aske da dagoeneko, Erasoen Kontrako Udaleko Mahaiaren arabera. | Gizon bat atxilotu dute Barakaldon, emakumezko bati sexu eraso bat egitea egotzita. Erasoa astelehenean gertatu zen. Orduan atzeman zuten gizonezkoa; aske da dagoeneko, Erasoen Kontrako Udaleko Mahaiaren arabera. | Barakaldoko (Bizkaia) Udaltzaingoak gizonezko bat atxilotu zuen joan den astelehenean, emakumezko bati sexu eraso bat egitea leporatuta. Oraingoz, ez Poliziak ez eta agintariek ere ez dute erasoaren gaineko informazio gehiago plazaratu. Edonola ere, argitu dute gizonezkoa aske dela jadanik.
Atzo, Erasoen Kontrako Barakaldoko Udaleko Mahaiak erasoaren berri izan zuen. Hala eta guztiz ere, Udalak adierazi du ez dutela sexu erasoen aurka martxan jarri ohi den protokolorik abiarazi. Izan ere, emandako informazioaren arabera, ez dute erdietsi biktimarekin harremanetan jartzea. Diotenez, ez die erantzun udalaren telefono deiei. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213251/langile-bat-hil-da-etxabarriko-pepsicon-bihotzekoak-jota.htm | Ekonomia | Langile bat hil da Etxabarriko Pepsicon, bihotzekoak jota | LAB sindikatuak salatu du «lan kargak eta erritmo gogorrak» badutela zerikusia heriotzarekin. | Langile bat hil da Etxabarriko Pepsicon, bihotzekoak jota. LAB sindikatuak salatu du «lan kargak eta erritmo gogorrak» badutela zerikusia heriotzarekin. | Beste lan istripu hilgarri bat gertatu da maiatz beltz honetan, kontuan hartzen badira azken egunotan jazotakoak. Etxabarriko (Araba) Pepsicoren enpresan bihotzekoa izan du behargin batek bere lanpostuan zela, eta zendu egin da. LABen arabera, aurten Euskal Herrian beharrean hildako 26. pertsona da; zehazki zazpigarrena da lan istripu hilgarri ez-traumatikoei dagokienez. «Gure elkartasuna eta samina adierazi nahi diegu senide, lagun eta lankideei», esan du sindikatu abertzaleak ohar baten bidez.
Pepsico enpresako langilea zen hildakoa, eta «lan karga handiak eta erritmo gogorrak salatzen dituzte bertako langileek», sindikatuaren arabera. «Ez da harritzekoa, hortaz, laneko arrisku faktoreak direla medio, arazo kardiobaskularrak areagotzea eta bizi kalitatean eragina izatea. Oraingoan, heriotzaraino».
LABek dio «egungo sistema neoliberalean» lan karga eta presio handiak laneko arrisku faktore nabarmen bilakatu direla. «2022an zazpi heriotza ez-traumatiko egon dira lanpostuetan, bihotzeko arazoak eragiten dituzten lanak tarteko». Eta galderak baditu sindikatuak: «Nola erantzuten du patronalak? Identifikatuta al dago arrisku hau prebentzio txostenetan? Horrela bada, aplikatzen al dira neurri prebentiboak? Tamalez, badakigu erantzuna».
Eusko Jaurlaritzak hori ikusita zer eginkizun duen jakin nahi du LABek. Lan osasunaren arloan ia eskumen guztiak ditu Gasteizko gobernuak, eta galdetzen du ea egokitu ote dituen Osalanen eta ikuskaritzaren lana arrisku faktore horretara. «Urkullu jauna patronalaren eskutik absentismoaren aurka ateratzen ikusi dugu berriki; noiz aterako da laneko erailketen aurka?».
LABen ustez, ez da «kasualitatea edo zorte txarra» hainbeste lan istripu egotea bihotzeko arazoekin lotuak. Aurki Pepsicoko lan batzordeak antolatuko dituen mobilizazioetan parte hartzera deitu du sindikatuak. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213252/josu-jon-imaz-trantsizio-energetikoa-birpentsatu-behar-dugu-gaizki-ari-gara.htm | Ekonomia | Josu Jon Imaz: «Trantsizio energetikoa birpentsatu behar dugu; gaizki ari gara» | Repsolen kontseilari delegatuaren ustez, pauso «ideologikoak» ematen ari dira «teknologikoak» baino gehiago. Petrolio eta gas eskaera handitzen ari dela nabarmendu du. | Josu Jon Imaz: «Trantsizio energetikoa birpentsatu behar dugu; gaizki ari gara». Repsolen kontseilari delegatuaren ustez, pauso «ideologikoak» ematen ari dira «teknologikoak» baino gehiago. Petrolio eta gas eskaera handitzen ari dela nabarmendu du. | Josu Jon Imaz Repsolen kontseilari ordezkariaren ustez, Europa «oker» ari da egiten trantsizio energetikoa, eta irizpide ideologikoak teknologikoen gainetik jartzen ari da. Estatuei estrategia «birpentsatzeko» eskatu die, hala izan ezean eragin negatiboa izan dezakeelako industriaren lehiakortasunean eta familien ekonomian. Elektrifikazioaren gehiegizko apustua kritikatu du, baina, hala ere, begi onez ikusi du Espainian eta Portugalen argindarra sortzeko gasaren prezioari langa jartzea, beti ere «behin-behineko» neurria bada.
Imazek Bilbon egin du egoeraren azterketa, Cebeken urteroko bilera orokorra dela-eta Euskalduna jauregian antolaturiko mahai inguru batean. Bi urteko pandemia eta gerra baten ondoren, nola egiten diegu aurre industriaren erronka berriei? lelopean, Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapen sailburuarekin eta Armando Martinez Iberdrolako kontseilariarekin aritu da.
Ez da ohikoa Imaz agerpen publikoetan entzutea, eta ikusmin handia sortu du. Ez du inor epel utzi, gainera, hitzartze mamitsua egin baitu. Hasteko, errieta egin die Europako gobernuei, trantsizio ekologikoan norabide okerra hartu dutelako: «Industria deskarbonizatzen ari bagara, industria enpleguak eta CO2 emisioak lurreko beste bazter batzuetara bidaliz egiten ari gara. Norabide berean jarraitzen badugu, enplegu gehiago galduko ditugu, eta gehiago kutsatuko dugu».
«Ekonomiaren zati bat ez da elektrifikatuko»
Imazek ukatu egin du energiaren eta erregaien krisia Ukrainako gerrak eragin duela. «Ez da gaitz guztien sortzailea, ez da egia. 2021eko azaroan, petrolio upela 81 dolarrean zegoen; abenduan are gehiago garestitu zen, eta Ukrainan ez zegoen gerrarik». Azaldu du petrolio eta gas eskaera handitzen ari dela, eta bitartean haren ekoizpenari trabak jartzen zaizkiola: «Gasaren prezioarekin eskandalizatu egiten gara, baina hura non dagoen esploratzea debekatzen dugu. Eta gero garesti inportatzen dugu AEBetatik».
Haren ustez, trantsizioan bizkarra eman zaio guztiz petrolioari, eta hor ikusten du hanka sartzea, oraindik ere «luzaroan» beharko delako: «Esaterako, ibilgailu arinagoak nahi baditugu, plastikoa behar dugu, eta, horretarako, hidrokarburoak prezio onargarrietan ekoitziko direla bermatuko duen trantsizio bat behar dugu. Hala izan ezean, lehiakortasun arazo handi bat izango dugu».
Imaz bereziki kritikoa izan da elektrifikazioaren aldeko apustu «itsuarekin», argi baitu ekonomiaren zati handi bat ez dela elektrifikatuko, «ez orain ezta hurrengo hamarkadetan ere». Hala ere, begi onez ikusi du elektrizitatea sortzeko gasaren prezioari gehiegizko muga onargarri bat jartzea. Izan ere, haren ustez, ezinezkoa da egun batetik bestera aldatzea Europak urtero Errusiatik inportatzen dituen gas 150 bcm-ekiko duen menpekotasuna.
Autogintza «pikutara»
Petrolio konpainia bateko burua da Imaz, eta, ondorioz, harreman estua du autogintzarekin. «Erregai likidoak deskarbonizatu behar ditugu. Bioerregaiak sortu, erregai sintetikoak... Horrek errekuntza motorren aldeko apustua eskatzen du. Hala egin ezean, kalte egingo diogu herrialde honetako industria nagusia denari: autogintza». Are gehiago, salatu du auto elektrikoaren inguruko zalantzek eroslea uzkurtu egiten dutela: «Erosteari utzi dio ez dakielako zer egin. Sektorea pikutara doa. Auto elektrikoa erosteko 6.000 euroko laguntza ematea baino deskarbonizazio modu hobeak badaude».
Gai berean, eta amaitzeko, azaldu du elektrifikazioa ez dela uste den bezain garbia. Horretarako adibide bat jarri du: «Gauza bat argi dut: gaur-gaurkoz, Alemanian ekoitzitako auto elektriko batek, bere bizi osoa kontua hartuz gero, diesel motorra duen batek baino CO2 gehiago isuriko du. Teknologiari bere bidea egiten utzi behar diogu». |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213253/2020ko-greba-orokorrean-atxiloturiko-11-grebalari-nafar-auzipetu-dituzte.htm | Ekonomia | 2020ko greba orokorrean atxiloturiko 11 grebalari nafar auzipetu dituzte | Cordovillako Morean izandako istiluengatik, fiskalak lau urtera arteko zigorra eskatu du horietako bostentzat, eta orotara 150.000 euroko bermea ezarri dute. Horregatik, Grebalariekin Bat plataforma sortu dute, auzipetuei elkartasuna eta laguntza ekonomikoa emateko asmoz. | 2020ko greba orokorrean atxiloturiko 11 grebalari nafar auzipetu dituzte. Cordovillako Morean izandako istiluengatik, fiskalak lau urtera arteko zigorra eskatu du horietako bostentzat, eta orotara 150.000 euroko bermea ezarri dute. Horregatik, Grebalariekin Bat plataforma sortu dute, auzipetuei elkartasuna eta laguntza ekonomikoa emateko asmoz. | Pandemia aurretik, 2020ko urtarrilaren 30ean greba orokorra egin zen Hego Euskal Herrian, Eskubide Sozialen Gutunak deituta. Goizeko zein arratsaldeko piketeetan 11 grebalari atxilotu zituzten. Bi urte geroago, epaiketak egingo dituzte 11 atxilotu horien aurka, hainbat delitu egotzita.
Oraingoz, ez dago epaiketen datarik. Orain abian den auzietako bat greba egunean Cordovillako Morea merkataritza gunean izandako gertaerekin dago erlazionatuta. Guardia Zibilak bost lagun atxilotu zituen han, eta, hainbat delitu egotzita, auzipetu egin dituzte. Fiskalak lau urtera arteko espetxe zigorra eskatu du, eta 11.000 eurora arteko kalte ordainak.
Akusazio partikularra
Poliziaren sindikatuek eta apustu etxe batek ordezkatutako akusazio partikularrak are zigor handiagoak eskatzen dituzte bosten aurka: sei eta hamabi urte arteko espetxe zigorrak. Gainera, bakoitzari 27.000 euroko bermea ezarri diote; orotara, 150.000 euro.
«Honek dakar kaudimen gabe deklaratuak izatea eta gure soldatak bahitzea. Egin ez ditugun delituak direla badakite, baina horrek ez du axola», salatu du Nora Gonzalezek, plataformako kideak. Moreakoa ez da epaiketa bakarra izango, beste zazpi lagun auzipetu baitituzte.
Plataforma, laguntza emateko
Horren aurrean, «erantzun soziala» eman behar dela uste dute, eta horregatik sortu dute Grebalariekin Bat plataforma. Datozen hilabeteetan mobilizazioak antolatuko dituzte, auzipetuei babesa adierazteko asmoz.
Lehentasunetako bat izango da laguntza ekonomikoa ematea. Finantzaketa erdiesteko, auzoetako eta herrietako festetan bazkariak antolatuko dituzte, zozketa bat prestatu dute, eta sanferminetan ere egitasmo batzuk egingo dituzte. Jendeari «adi» egoteko eskatu diote, deituko diren mobilizazioetan parte har dezaten.
Plataformaren arabera, greba orokorrean «pertsonak erdigunean jarriko dituen sistema alternatibo bat» eskatu zen: «Baketsua zen egun batean, estatuaren eta Nafarroako Gobernuaren poliziek beren aurpegi ilunena erakutsi zuten beste behin», adierazi du Nora Gonzalezek.
Identifikazioez eta atxiloketez gain, gogorarazi du egun hartan zenbait grebalari jo egin zituztela. «Gure eskubideen defentsan ateratzen garenean atxilotu, jipoitu eta epaitzen gaituzte». Beharrezko ikusten du elkartasuna adieraztea, «grebarako eskubidea zilegi baita». |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213254/athleticek-ekainaren-24an-eginen-ditu-presidentetzarako-hauteskundeak.htm | Kirola | Athleticek ekainaren 24an eginen ditu presidentetzarako hauteskundeak | Bozak San Mamesen izanen dira, lehenbiziko aldiz. Egungo Zuzendaritza Batzordeak datorren igandean utziko dio karguan izateari. | Athleticek ekainaren 24an eginen ditu presidentetzarako hauteskundeak. Bozak San Mamesen izanen dira, lehenbiziko aldiz. Egungo Zuzendaritza Batzordeak datorren igandean utziko dio karguan izateari. | Jakina zen denboraldia bukatutakoan eginen zituela Athleticek presidentetzarako hauteskundeak. Ordea, data zehatza jakinarazi du gaur klubak: bazkideek ekainaren 24an aukeratu ahalko dute hurrengo lehendakaria, ostiralarekin, San Mamesen aurrenekoz. Hala, hasia da atzerako kontua, eta, gaur-gaurkoz, dagoeneko badira argitutako zenbait kontu. Iragarria zenez, Aitor Elizegi ez da berriz aurkeztuko hautagai. Kontrara, beste zenbait gako lauso dira oraindik, Marcelino Garciaren etorkizuna tartean.
Elizegi lehiatik kanpo geldituta, espero da bi presidentegai izatea ekaineko hauteskundeetan. Ricardo Barkala Bilboko Portuko presidentea da bata, hark baieztatu zuenez. Bigarrena Vocento taldeko batzordekide Iñaki Aretxabaleta izanen da segur aski; martxoan hasi zen haren hautagaitzaren susmoa zabaltzen. Dena dela, oraindik ez da izan iragarpen ofizialik. Gainera, presidentegai aurkeztu nahi duenarentzat ateak zabalik dira oraindik ere. Zehazki, maiatzaren 26an irekiko da aurkezteko epea, eta ekainaren 4an itxi.
Halaber, Athleticek gaur jakinarazi du gaur egungo Zuzendaritza Batzordeak datorren igandean, maiatzaren 15ean utziko dituela bere funtzioak. Zehaztu dutenez, biharamunean aterako dute argitara hauteskunde deialdi ofiziala. Ordutik, Kudeaketa Batzordea izanen da klubaren lemazain, hauteskundeak ekarritako emaitzak oinarri, izendapen berriak izan artean. |
2022-5-11 | https://www.berria.eus/albisteak/213255/mailari-eusteko-aukerekin-segitzen-dute-arabarrek.htm | Kirola | Mailari eusteko aukerekin segitzen dute arabarrek | Alavesek 2-1 irabazi dio Espanyoli, De la Fuenteren eta Escalanteren golei esker. Gaur Cadizek Realari ez irabaztea behar du borrokan segitzeko. Osasunak 1-1 egin du Getaferen kontra. | Mailari eusteko aukerekin segitzen dute arabarrek. Alavesek 2-1 irabazi dio Espanyoli, De la Fuenteren eta Escalanteren golei esker. Gaur Cadizek Realari ez irabaztea behar du borrokan segitzeko. Osasunak 1-1 egin du Getaferen kontra. | Alavesek bizirik segitzen du. Oraindik ere aukera du Lehen Mailan geratzeko, Espanyoli 2-1 irabazi eta gero. Gutxienez bihar arte eutsiko dio aukera horri. Cadizek Donostian egingo duenaren arabera egongo da. Espainiarrek Realari irabaziz gero, Bigarren Mailan egongo da. Bestela, are gehiago handituko da miraria lortzeko aukera, azken bi jardunaldietan Levanteren eta Cadiz beraren aurka jokatu behar baitu. Alaves nagusi izan da Mesede egin dio Espanyolek jokoan ezer ez edukitzea, baina batez ere bigarren zati hasieran epaileak Yangel Herrera kanporatu izana. Ordutik aurrera are nagusiago izan da. Baina Pizarro Gomez epaileak partida amaitutzat eman arte, Mendizorrotzan bildutako zaleek ez dute arnasa hartu. Arabarren golak De la Fuentek eta Escalantek sartu dituzte. Haiek izan dira neurketako jokalaririk onenak, Riojarekin batera.
Egoera kontuan hartuta, tentsio handiko partida izan da. Zaleek ondo erantzun dute, nahiz eta partida hasi aurretik, protesta gisa bizkarra eman dioten taldeari. Arabarrek hasieratik estutu dute. Riojaren abisu baten ostean, gola iritsi da etxekoentzat, 7. minutuan. De la Fuentek egin du, bisitariek baloia ateratzeko orduan egindako akats baten ostean. Escalante bizi ibili da baloia lapurtzeko, eta De la Fuenteri eman dio pasea. Erdilariak ondo gurutzatu du baloia.
Ia erreskadan Escalantek abagune argia izan du bigarrena egiteko, Riojak ezkerretik egindako jokaldi baten ostean. Baina ez du asmatu. Alaves ondo ari zen. Baina denboraldi honetan ohikoa den moduan, opari bat egin du, eta aurkariak aprobetxatu egin du. Tenagliak penalti inozoa egin du. Atzelariak zapaldu egin du Raul de Tomas, eta VARean begiratu ostean Pizarro Gomezek penaltia adierazi du. De Tomasek berak jaurti eta, ez du huts egin (13. min.). Berriro hutsetik hasi behar zuen Julio Velazquezen taldeak. Baina ezin zituen besoak jaitsi. Garaipenak baino ez zion balio.
Eroa izan da partidaren lehen ordu laurdena. Izan ere, epaileak balio gabe utzi dio Alavesi gol bat, Escalantek Diego Lopezi falta egin diolakoan. Hortik aurrera lasaitu egin da apur bat neurketa. Presioan ondo aritu dira arabarrak. Baina erasoan jokaldiak sortzea kostatu zaie. Espanyolek ez zuen ezer jokoan, eta baloi jabetza luzatzen ahalegindu da, patxadaz jokatuz. Hori bai, zelai erditik aurrera dituen jokalarien abiadura baliatu du, eta gertu izan zuen gola Melamedek. Baina Pachecok ondo geratu du.Jokoa sortzeko zituen ezintasunak kontuan hartuta, baloi luzeen eta geldikako jokaldien aldeko apustua egin du Alavesek. Horri esker, pare bat abagune garbi izan ditu De la Fuentek. Lehenbizikoa ia gol arrastoan atera du Calerok, eta bigarrenean, Diego Lopezek ondo erantzun du. Alaves hobea izan da lehen zatiko azken txanpan.
Bigarren zatia hasi eta berehala Espanyol jokalari bat gutxiagorekin geratu da. Yangel Herrera kaleratu du epaileak. Horrek ematen zion abantaila baliatu beharra zuen Alavesek. Lehen zatian baino errazago iritsi dira kataluniarren atera. Batez ere Luis Riojaren hegaletik sortu dute arriskua. 59. minutuan Mendizorrotzako harmailak lehertu egin dira. Jasonek korner bat atera, eta Escalantek gola egin du. Hortik aurrera are nagusiago izan zen Arabako taldea. Tinko segitu hirugarren golaren bila, eta lortzear egon da 78.ean Escalante, Jasonen jokaldi ikusgarri baten ostean. Ez du lortu, eta ondorioz azken unera arte sufritu behar izan du.
Osasunak, bana Osasunak ere jokatu du. Jagoba Arrasateren taldeak ez zuen ezer jokoan, eta bana berdindu du Sadarren Getaferen aurka. Arreta osoa Oier Sanjurjorengan zegoen, aste honetan iragarri baitzuen ez duela talde gorritxoan jarraituko. Lizarrakoa hasieratik aritu da, eta gainera gol ederra egin du buruz. Hunkigarria izan da. Zaleek haren izena oihukatu dute, eta taldekideek besotan altxatu dute. Gol horri esker jarri dira aurretik nafarrak. 9. minutua zen. Baina handik hamar minutura Lucas Torro bisitarien erdiraketa bat aldentzen ahalegindu da, baina bere atean sartu du gola. Lehen zatia amaitu bitarte Getafek estutu egin du, eta batez ere ezker hegaletik buruhauste dezente sortu dizkio Osasunari. Baina nafarrek ondo eutsi diote. Bigarren zatian partidaren erritmoa jaitsi egin da. Hori aldatze aldera, azken 20 minutuetan Budimir, Moncayola eta Brasanac zelairatu ditu Arrasatek, eta Osasuna nagusi izan da. Baina gauzak ez ziren aldatu norgehiagokan. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213281/aebetako-senatuak-ez-du-onartu-abortu-eskubidea-bermatzeko-lege-proiektua.htm | Mundua | AEBetako Senatuak ez du onartu abortu eskubidea bermatzeko lege proiektua | Auzitegi Gorenak haurdunaldia eteteko eskubide konstituzionalean atzera egiteko asmoa du, eta demokratek horri aurre egiteko aurkeztu zuten lege proiektua. | AEBetako Senatuak ez du onartu abortu eskubidea bermatzeko lege proiektua. Auzitegi Gorenak haurdunaldia eteteko eskubide konstituzionalean atzera egiteko asmoa du, eta demokratek horri aurre egiteko aurkeztu zuten lege proiektua. | Abortatzeko eskubidea indargabetzeko prozesuak aurrera jarraitzen du AEBetan. Joan den astean Politico hedabideak filtratu zuenez, AEBetako Auzitegi Konstituzionaleko magistratu gehienak haurdunaldia eteteko eskubidea indargabetzearen alde daude. Horren ondorioz, 1973. urtean Roe v. Wade izenez ezagun egin zen epai historikoa baliogabetu dezakete, eta hogeitik gora estatutan abortua debekatu.
Horri aurre egiteko, Alderdi Demokratak abortu eskubidea bermatzeko lege proiektu bat aurkeztu zuen senatuan, baina, espero zen bezala, ez dute onartu. Bart egin dute bozketa, eta egitasmoak aldeko 49 boto eta aurkako 51 jaso ditu (aldeko 60 boto behar zituen eztabaidatzen hasi ahal izateko). Alderdi Errepublikanoko 50 senatariek bozkatu dute aurka, baita demokrata batek ere.
Joe Biden presidenteak emaitzak jakin ostean hitz egin du gaiaz: «Emakumeen eskubide konstituzionalak inoiz ez bezalako eraso bat jasaten ari dira, eta estatubatuarraren gehiengoaren borondatearen aurka doa hori», esan du. «Herritarrek eskubidea izan behar dute euren gorputzaren, familiaren eta bizitzaren inguruko erabakirik pertsonalenak hartzeko, eta hori oztopatzen ari dira errepublikanoak», gehitu du.
Zirriborroa
Politico-k joan den astean zabaldu zuena abortu eskubidea indargabetzeko erabakiaren lehen zirriborro bat da. Testuak ez du uzten interpretaziorako tarte handirik: otsailean emandako boto pribatu horren arabera, Gorenaren gehiengo kontserbadore bat 1973an onartutako eta 1992an Planned Parenthood v. Casey auzian berretsitako aurrekaria indargabetzearen alde dago. «Roe oso oker zegoen hasieratik», adierazi du, idatziz, Alito epaileak. «Haren motibazioa bereziki ahula izan zen, eta erabaki hark ondorio kaltegarriak izan ditu. Abortuaren inguruan adostasun nazionala lortu beharrean, Roe eta Casey sententziek eztabaida leundu zuten, eta zatiketa sakondu», nabarmendu zuen filtratutako zirriborroan.
Dena den, lege hori indargabetzen denean, AEBetako leku guztietan ez da legez kanpokoa bihurtuko abortatzea: estatu bakoitzaren araberakoa izango da. Haietako bakoitzak erabakiko du legezkoa izango den, eta zer egoeratan. Estatu askok baimendu egingo dute aurrerantzean ere, eta baimenduko ez dutenetan bizi diren emakumeei laguntzeko asmoa ere erakutsi du estatu batek edo bestek. Legez behintzat, euren estatuetan abortatzea debekatuta daukaten emakumeek posible izango dute hori egitea beste estatu batzuetan.
Adituen arabera, abortatzeko eskubidea kenduta, abortua legez kanpo utziko dute estatuen erdiek, gutxi gorabehera. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213282/finlandiako-parlamentua-astelehenean-hasiko-da-naton-sartzeari-buruz-eztabaidatzen.htm | Mundua | Finlandiako Parlamentua astelehenean hasiko da NATOn sartzeari buruz eztabaidatzen | Adierazpen bateratu batean, Finlandiako presidentea eta lehen ministroa alde agertu dira. Gobernuak eta parlamentuak babestu behar dute eskaera. Errusiak «mehatxutzat» hartu du Helsinkik egindako urratsa. | Finlandiako Parlamentua astelehenean hasiko da NATOn sartzeari buruz eztabaidatzen. Adierazpen bateratu batean, Finlandiako presidentea eta lehen ministroa alde agertu dira. Gobernuak eta parlamentuak babestu behar dute eskaera. Errusiak «mehatxutzat» hartu du Helsinkik egindako urratsa. | Erabaki historiko bat hartu dute Sauli Niinisto Finlandiako presidenteak eta Sanna Mari lehen ministroak. Zortzi hamarkadaz lerrokatu gabeko herrialdeen multzoan egon ostean, Finlandia NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzearen alde agertu dira. «Berandu baino lehen, Finlandiak NATOn sartzea eskatu behar du», esan dute biek batera atera duten adierazpen batean.
Ukrainan gerra hasi zenetik, orain arte ez dute esan zer jarrera daukaten gai horren inguruan. Errusiak Ukraina inbaditu izanak kezka eragin du inguruko beste herrialde batzuetan, eta kezka hori Vladimir Putinen zenbait adierazpenek areagotu dute. «Errusiaren mehatxua sentitzen dugu, eta ez dut uste mehatxu hori erabat desagertu denik. Finlandiak ez du inoiz bere defentsa murrizteko urratsa egin; segurtasuna oso serio hartu dugu beti. Buru-belarri ari gara geure burua defendatzen. Baina, jakina, gure aliatuekin batera egin nahiko genuke», azaldu du lehen ministroak, BBC hedabideari emandako elkarrizketa batean. Errusiak eta Finlandiak 1.340 kilometroko muga dute.
Finlandian, herrialdearen segurtasuna bi kargu horien eskumena da, eta, adierazpenean, Niinistok eta Marik argudiatu dute segurtasun nazionala indartu egingo dela NATOn sartuta, eta, era berean, erakunde hori indartu egingo duela sarrera horrek. Horretarako nazioartean eman beharreko pausoak lehenbailehen ematea espero dutela ere adierazi dute.
Bi agintariek esan dutenez, orain arte itxaron egin dute euren jarrera zein den jakinarazteko, parlamentuak eta gizarteak euren iritzia argitzea nahi zutelako. Zehazki, Yle telebista kateak duela hiru egun egindako inkesta baten arabera, herritarren %76 aliantza militarrera batzearen alde azaldu dira; 2017tik 57 puntu egin du gora jarrera horrek. «Eztabaidari behar zuen espazioa eman nahi genion. Gainera, NATOrekin, erakundea osatzen duten herrialdeekin eta Suediarekin harremana estutu nahi genuen ezer esan aurretik», esan dute oharrean. Finlandiak aliantzan sartzea eska dezan, gobernuak eta parlamentuak eskaera babestu behar dute lehenik. Alderdien artean adostasun handia dagoenez, baliteke datozen egunetan gertatzea hori.
Hain justu, Finlandiako Parlamentua astelehenean hasiko da gai horri buruz eztabaidatzen; alderdi gehienek publikoki iragarri dute aliantza militarrera batzearen alde agertuko direla, baita Liga Berdea alderdiko kide batzuk ere, orain arte NATOn sartzearen alde ez zeudenak. Aurretik, ordea, larunbatean, Finlandiako lehen ministroaren Alderdi Sozialdemokratak behin betiko jarrera iragarriko du.
Bi agintariek egindako adierazpenak kaleratu berritan, NATOko idazkari nagusi Jens Stoltenbergek aurreratu du Finlandiak NATOra batzeko eskaera gauzatzen badu prozesua «erraza eta azkarra» izango dela; izan ere, Finlandia aspalditik ari da aliantzarekin elkarlanean. Finlandiarren kezka nagusietako bat da zenbat denbora pasatuko den eskaera egiten dutenetik NATOn sartzen diren arte. Stoltenbergek esana du denbora tarte horretan ere aliantza militarraren babesa izango lukeela Helsinkik.
Suedia ere, Finlandiaren bidetik
Errusiak Ukrainan hasitako inbasioak Suediaren asmoak eta jarrerak ere aldatu ditu segurtasunaren alorrean. Agintean dagoen SAP Suediako Alderdi Sozialdemokratak —gutxiengoa du— igandean erabakiko du NATOko kide izatearen aldekoa den. Bada, Expressen Suediako egunkariak iragarri duenez, Suediako Gobernuak datorren astean NATOrekin bat egiteko eskaera aurkezteko asmoa du. Parlamentuak datorren astelehenean eztabaidatuko du segurtasun arloan egin behar duen erreforma, eta Magdalena Andersson lehen ministroak bilkura berezi batera deituko du, non sarrera eskatzeko erabakia hartuko den, egunkariak iturri anonimoak aipatuta jaso duenez. Demoskop etxearen eta Aftonbladet Suediako egunkariak apirilean egindako inkesta baten arabera, herritarren %57 aliantza militarrera atxikitzearen alde daude; martxotik sei puntu egin du gora; aurka, %21; eta %22, zalantzati.
Errusiak esana du Helsinki eta Stockholm aliantzan sartzen badira «ondorio politiko eta militar larriak» eragingo dituela. Bada, Kremlineko bozeramaile Dmitri Peskovek gaur adierazi du «mehatxutzat» hartu dutela Finlandiak gaur hartu duen erabakia, eta NATOren azpiegitura militarra «bere mugetara» eramatea leporatu dio Helsinkiri. Ildo beretik, Errusiako defentsa Ministerioak nabarmendu du Errusiak erantzun «tekniko eta militarra» emateko atakan ikusiko duela haren burua; besteak beste, adierazi izan du Kaliningradera arma nuklearrak eramatea izan litekeela mehatxu horri erantzuteko modu bat. Polonia eta Lituania artean Errusiak duen lurraldea da Kaliningrad, eta NATOk behin baino gehiagotan salatu du Moskuk armak nuklearrak dituela han.
Luhanskeko Herri Errepublikako independentziaren 8. urteurrena
Errusiako presidente Vladimir Putinek ohar bat bidali die gaur Luhanskeko eta Donetskeko herri errepubliketako buruzagiei, esanez bi lurralde horien «independentzia, subiranotasuna eta lurralde osotasuna» defendatuko dituela. Gaurko egunez duela zortzi urte, Luhanskeko Herri Errepublikak independentzia aitortu zuen; Donetskeko Herri Errepublikak, berriz, apirilaren 7an. Kremlinek otsailaren 21ean onartu zuen eskualde horien independentzia, eta handik hiru egunera «operazio militar berezi bat» abiatu zuen Ukrainan, herrialdea Donbass eskualdean errusiar hiztunen aurkako «genozidio bat» egite ari zela argudiatuta.
Gerra frontean, OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatari Michelle Bachelek gaur salatu duenez, mila zibil baino gehiagoren gorpuak aurkitu dituzte Kiev eskualdeko zenbait hiritan azken asteotan. NBE Nazio Batuen Erakundeak nabarmendu du jasotako salaketa «gehienak» Errusiako tropen aurkakoak direla, «gerra krimentzat jo daitezkeenak». |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213283/hasi-da-udaltop-gazteen-hizkuntza-politiken-inguruan-hausnartzeko-asmoz.htm | Gizartea | Hasi da Udaltop, gazteen hizkuntza politiken inguruan hausnartzeko asmoz | Gaur hasi eta bihar bukatuko da Euskal Herriko udaletako euskara zerbitzuen topaketa, Lasarte-Orian. Jardunaldia aurrez aurre zein online ikus daiteke. | Hasi da Udaltop, gazteen hizkuntza politiken inguruan hausnartzeko asmoz. Gaur hasi eta bihar bukatuko da Euskal Herriko udaletako euskara zerbitzuen topaketa, Lasarte-Orian. Jardunaldia aurrez aurre zein online ikus daiteke. | Udaltop Euskal Herri osoko udaletako euskara zerbitzuen topaketak hasi dira gaur, Lasarte-Oriako Manuel Lekuona kultur etxean (Gipuzkoa). Bihar amaituko dira, eta 16 urte bitartekoentzat hizkuntza politika egokia antolatzeko gakoak ematea eta horri buruz hausnartzea izango du helburu. Izan ere, galdera hau du oinarrian topaketak: «Eskolak bakarrik ezin badu... Zer eta nola egin behar dugu udalerrian hobeto 16 urte bitartekoentzat hizkuntza politika egokia antolatzeko?».
XIV. Udaltop da aurtengoa, eta parte hartzaileek aurrez aurre zein online ikusteko aukera dute. Jardunaldian, besteak beste, euskara zerbitzuen esperientziak trukatzea, esperientzia horiek nola hobetu hausnartzea, eta esperientzia berriak elkarlanean abiatzea dute helburu, euskara zerbitzuek egiten duten lana hobetzeko asmoz.
Horretarako, hitzaldiak, mahai inguruak eta talde lanak antolatu dituzte bi egunetarako, eta hitzaldien artean jartzeko bideo-testigantza batzuk ere egin dituzte. Horrela, parte hartzaileek aurtengo gaiarekin lotura duten «praktika onak» ezagutzeko aukera izango dute.
Pilar Kaltzada Gonzalezek aurkeztuko du Udaltop, eta Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura eta Hizkuntza Politikako sailburuak, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak, eta Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak Hego Euskal Herriko ikuspegi orokorra emango dute. Xan Aire Seaska-Ikastolen Elkarteko ordezkariak, berriz, Ipar Euskal Herrian haur eta nerabeen euskarazko errealitatea hobetzeko gakoak emango ditu.
Gaia lantzeko, baina, ez diote Euskal Herriko egoerari bakarrik begiratuko, eta Kataluniari ere erreparatuko diote. Izan ere, Marina Gay i Faura Omniun Cultural elkarteko kideak eta Jesus Vinyas i Cirera Kataluniako Eskola Kontseiluko kideak katalanaren erabilera indartzeko 67 hobekuntza proposamen egingo dituzte.
Bihar, ordea, eskola orduz kanpoko jardueretan jarriko dute arreta. Horretarako, Joseba Suberbiola Soziolinguistika Klusterreko kidea «hiztun hobeak» sortzeko moduez arituko da. Horrez gain, Edurne Otamendi Garmendia eta Rakel Romero Martinez de Zabarte Donostiako eta Gasteizko udaletako euskara zerbitzuetako kideek udalerrietan 16 urte bitartekoentzat hizkuntza politika egiteko tresnak emango dituzte. Topaketari amaiera emateko, parte hartzaileek talde lanak egingo dituzte, eta Mirari Martiarena Iraolaren eta Idoia Torregarai Martijaren binakako bakarrizketa bat ikusteko aukera izango dute. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213284/ugutz-robles-arangiz-hil-da-83-urterekin.htm | Kultura | Ugutz Robles-Arangiz hil da, 83 urterekin | Umoregile, dantzari eta musikaria, Euskal Kantagintza Berriaren sorreraren parte ere izan zen, Soroak laukoteko kide zenean. | Ugutz Robles-Arangiz hil da, 83 urterekin. Umoregile, dantzari eta musikaria, Euskal Kantagintza Berriaren sorreraren parte ere izan zen, Soroak laukoteko kide zenean. | Haren umore ona nabarmentzen dute ezagutu zutenek. Manu Robles-Arangiz ELA sindikatuaren sortzaile izandakoaren eta Luisa Bernaolaren bederatzigarren semea izan zen Ugutz Robles-Arangiz (Bidarte, Lapurdi, 1939 - Beskoitze, Lapurdi, 2022). Umoregilea, kantaria, dantzaria eta kulturgilea, oro har. Soroak laukoteko kide ere izan zen, eta baita nolabaiteko grabitazio gune bat ere Ipar Euskal Herriko kulturgintzan. Joan den astean, iktus bat izan zuen, eta gaur hil da, 83 urterekin. Naia Robles-Arangiz ilobak zabaldu du berria Facebook atarian. «Agur eta ohore. Muxu bat Estitxuri gure partez».
Lapurdin jaio zen, baina Bilbora joan zen 13 urte ingururekin, familiarekin. Arte eta Lanbide eskolan egin zituen ikasketak. Txinparta antzerki taldean aritu zen. Olaeta dantza taldean parte hartu zuen, eta Soroak laukoteko kide ere izan zen. 1960an ihes egin behar izan zuen Bilbotik, bere anaia Iker Roblesekin batera. Beskoitzera itzuli, eta Beskoiztarrak antzerki taldea sortu zuten bi anaiek. Sona handikoa izan zen Sorginak Etxaburun antzezlana eman zuten. Horrez gain, Pierres Larzabalek idatzitako eta Telesforo Monzonek zuzendutako Matalas antzezlanean ere parte hartu zuten. Zazpiribai ikuskizunean ere parte hartu zuen. Euskal Antzerkilarien Biltzarreko kide izan zen hasieratik. Txiste kontalari iaioa izanik, ETBn ere ibili zen.
Euskal Kantagintzaren aitzindari
Esanguratsua da 60ko hamarkadan Soroak taldeak egindako bidea. Haren kide izan zen Ugutz, Alatz, Iker, eta Irkus anaiekin eta Txabi Villaverderekin batera, eta aitzindari izan ziren. Euskal kantagintza berriaren hasiera ekarri zuen taldeak, baten baino gehiagoren iritziz. Aire berria eman zieten herri kantuei, gitarra espainolaz eta ahotsaz baliatuz. Mixel Labegeriek berak aitortu zien ekarpena. Sona handia lortu zuten Bizkaian eta Ipar Euskal Herrian, eta Parisen ere behin baino gehiagotan abestu zuten, baita Frantziako telebistan agertu ere.
Ugutzek berak, ordea, BERRIA egunkariari esan bezala, ez zen guztien gustukoa izan proposamena: «Baziren gure musikaren alde zirenak, eta baziren kontra zirenak. Enbata-ren zenbaki bat horretaz mintzo da. Erran zuten: 'Soroak laukotea heretikoa da'. Jendeari arraro egiten zitzaion gitarra espainol batekin kantatzea, ez baitziren ohituak. Eztabaida izan zen, eta Mixel Labeguerie zutitu zen, eta erran zuen: 'Hau da nire betiko ametsa'. Zenbait urte geroago, bazkari batean, dedikatua eman zidan disko bat. 'Euskaldunek badute zure beharra', idatzi zidan».
Ihesaldi gaitza
Kulturgintzan ez ezik, bestelako hamaika lanbide ere izan zituen bizialdian. Rotschild baroiaren mutil izan zen, esaterako, hargin, eta Baionako Le Chaho ostatua atxiki zuen 1968tik 1971ra. Baina, oroz gainetik, Leku Eder etxean Amalur jatetxe ospetsua antolatu eta atxiki zuen 1975etik 1988ra, eta jende ezagun franko iragan zen handik. Emanaldiak ere antolatzen zituzten. Han bizi izan da ostatua itxiz geroztik ere, bere anai-arreba zenbaitekin.
Argia aldizkarian Sustrai Colina bertsolariari eskainitako elkarrizketan gogoratu zuen Bilbotik ihes egin behar izan zuenekoa. «Nahiko gaitza egin zitzaidan. Egun batez, polizia etorri eta bi anaia zaharrenak preso eraman zituzten. Fite ohartu nintzen horretaz. Irkus armadan zen, eta gure baitan biek pentsatu genuen norbaitek salatu gintuela eta bi anaia zaharrenak eraman zituztela ezjakinean bi gazteenak zirela saltsan ari. Orduan, biek egin genuen eskapu».
Euskara ardatz
Euskara ezinbesteko ikusten zuen, BERRIAri Irkus Robles-Arangiz anaiarekin batera eskainitako elkarrizketan azaldu zuenez. «Herria maite dugu, baina euskara ororen gainetik. Euskal Herri ez-euskalduna ez dut nahi. Horretarako, izan gaitezen frantses edota ingeles. Euskara galtzen baldin bada, zer zentzu du abertzaletasunak?». |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213285/erlijio-irakasleak-egonkortzeko-legea-aurrera-atera-dute-navarra-sumak-eta-geroa-baik.htm | Gizartea | Erlijio irakasleak egonkortzeko legea aurrera atera dute Navarra Sumak eta Geroa Baik | Lege berriaren helburua da Erlijio irakasleen postuak eta eskola orduak mantentzea. Nafarroako Kontseiluaren arabera, proposamena «ez da legearen araberakoa» | Erlijio irakasleak egonkortzeko legea aurrera atera dute Navarra Sumak eta Geroa Baik. Lege berriaren helburua da Erlijio irakasleen postuak eta eskola orduak mantentzea. Nafarroako Kontseiluaren arabera, proposamena «ez da legearen araberakoa» | Politikan, boladan da «geometria aldakorra» deritzona. Gehiengo parlamentarioak egoeraren arabera moldatzea, akordioak ezker-eskuin eginik eta lubaki ideologikoak nolabait lausotuz. Azkenaldian, argazki bitxiak utzi ditu fenomeno horrek Nafarroako Legebiltzarrean. Iragan astean, PAI legea onartu zuten Navarra Sumak eta PSNk, sozialistek Geroa Bairekin eta Ahal Dugu-rekin duten gobernu ituna 'stand by' egoeran utzita. Gaur, Geroa Bai izan da Navarra Sumari batu zaiona, Erlijio irakasleen lanpostuak eta baldintzak blindatzeko legeari baiezkoa emanda.
Uxue Barkosen koalizioak proposamena babestuko zuela iragarri zuenetik jakina zen legea aurrera aterako zela, baina horrek ez du eztabaida parlamentarioa baretu. Aitzitik, Nafarroako Kontseiluak atzo iluntzean argitaratutako irizpenak are gehiago mikaztu du polemika. Izan ere, erakunde aholku-emaile gorenak ez du babestu Navarra Sumaren lege proposamena: «Orain idatzita dagoen bezala, Nafarroako Foru Erkidegoko ikastetxe publikoetako erlijio irakasleen lanpostuei eusteko Foru Lege proposamena ez da indarrean den legearen araberakoa», irakur daiteke txostenean. Zehazki, Nafarroako Parlamentuak onartu berri duen foru legeak bi arau urratuko lituzke: Lomloe legea eta 696/2007 Errege Dekretuaren 4.2 artikulua. Kontseiluko bi kidek, hala ere, boto partikularra eman dute, arauaren legezkotasuna babestuz.
Hain zuzen, Navarra Sumako eta Geroa Baiko eledunak bi boto partikular horietan oinarritu dira foru lege proposamenari eusteko, ahozko zuzenketa bat aurkeztuta. Azkenerako, aurretik idatzia zeramaten gidoia bete dute talde guztiek, eta aurrera atera dira bai zuzenketa bai legea bera ere, 29 aldeko botorekin [Navarra Suma eta Geroa Bairenak] eta kontrako 19rekin [PSN, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerrarenak].
LAB eta Steilas, aurka
Legebiltzarrean Erlijio irakasleen legea eztabaidatzen ari ziren bitartean, kanpoaldean protesta egin du Steilas sindikatuak, arau berria «erlijio doktrinamendua» bermatzeko «azpijoko» bat dela ulertuta. Sindikatuak gogor jo du, bereziki, Geroa Bairen aurka «kontraesanez beteriko jokabidea» duelakoan: «Geroa Baik dio eskola eta estatua laikoak nahi dituela, baina agintean dagoenean edo bozkatu behar duenean, erlijioko irakasleen alde lerratzen da beti, gainerako irakasleen kaltetan». Bi adibide jarri dituzte sindikatuko ordezkariek: «Aurreko legealdian, Geroa Baik sinatutako akordio programatikoan jasotako helburuetako bat zen Erlijio saioak murriztea legeak ezartzen duen gutxienekora, baina, 2018an, Maria Solana Hezkuntza kontseilariak erabaki zuen saio kopurua bere horretan uztea, gobernukideen irizpideen kontra. 2022ko apirilean, Koldo Martinez senatariak Espainiako Gobernuari galdetu zion ea noiz onetsiko duen estatuaren laikotasuna eta erlijioekiko neutraltasuna bermatzeko legea, baina Erlijio irakasleen kontratuak blindatzeko proposamenaren alde agertu dira. Ulertezinak dira tamaina horretako kontraesanak».
Steilasek bezala, LAB sindikatuak ere txarretsi egin du Navarra Sumaren legea, «Nafarroako Kontseiluak ohartarazi bezala, segurtasun juridikorik gabe onartzen den beste arau bat» dela iritzita. Horrez gain, legeak irakasleen arteko arrakalak eta desorekak areagotuko dituela uste du sindikatu abertzaleak: «Artzapezpikutzak aukeratzen ditu Erlijio irakasleak, gardena ez den hautapen prozesu batean, gainerako irakasleek hezkuntza administrazioek egindako eta berdintasun, meritu eta gaitasun printzipioetan oinarritutako hautaprobetan gai direla erakutsi behar duten bitartean. Beraz, diskriminazioa gertatzen da eta Administrazioaren mendeko behin-behineko irakasleen eskubideak urratzen dira; izan ere, eurendako izan beharko luketen lanorduak murriztu egiten dira beren balioa frogatu behar izan ez duten beste irakasle batzuen mesedetan. Erlijioko irakasleen egonkortasuna indartzea helburu duen lege honek zuzenean zamatzen ditu gainerako irakasleen lan eskubideak». |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213286/eric-olhats-futbol-behatzailea-atxilotu-dute-adingabe-bat-bortxatzea-egotzita.htm | Kirola | Eric Olhats futbol behatzailea atxilotu dute, adingabe bat bortxatzea egotzita | Erasoa 1990eko hamarkadaren amaieran eta 2000koaren hasieran egindakoa da, gazte mailako entrenatzailea zenean Baionako Avironen. Olhats ospetsua da futbol behatzaile modura egindako lanagatik; besteak beste, berak begiztatu zuen Antoine Griezmann. | Eric Olhats futbol behatzailea atxilotu dute, adingabe bat bortxatzea egotzita. Erasoa 1990eko hamarkadaren amaieran eta 2000koaren hasieran egindakoa da, gazte mailako entrenatzailea zenean Baionako Avironen. Olhats ospetsua da futbol behatzaile modura egindako lanagatik; besteak beste, berak begiztatu zuen Antoine Griezmann. | Frantziako Poliziak Eric Olhats futbol behatzailea atxilotu zuen atzo Baionan. Fiskaltzak gaur baieztatu duenez, adingabe bat bortxatzea egozten diote, Baionako Avironeko gazte mailetako entrenatzaile zen garaian, 1990eko hamarkadaren amaieran eta 2000koaren hasieran. Salaketa, ordea, berriagoa da: biktima batek iazko abuztuan salatu zuen Olhatsek bortxatu egin zuela adingabea zenean. Fiskaltzaren arabera, sexu eraso gehiagoren berri ere badu Poliziak.
Ez da behatzailea salatu duten lehen aldia. 2009ko urrian, Realak Frantzian zuen behatzailea zenean, behin-behinean kanporatu zuen talde txuri-urdinak: adingabeak galbidean jartzeagatik kondenatu zuten. Epaiaren arabera, Olhatsek «sexu eduki desegokia» zuen SMS bat bidali zion ordezkatzen zuen 13 urteko jokalari bati. Hiru hilabeteko kartzela zigorra ezarri zioten, hamar hilabetez adingabeekin lan egitea debekatu zioten, eta jokalariari eta haren gurasoei kalte ordain bat ere ordaindu behar izan zien. Olhatsen defentsak txantxa bat izan zela argudiatu zuen. Realarentzat lanean jarraitu zuen 2018ko uztailera arte.
Gaur egun, Atletico Madrilentzat egiten du lan. Espainiako taldeak Frantzian duen behatzailea da, eta iaz berritu zuen talde horrekin duen kontratua, beste hiru urterako. Oraingoz, klubak ez du adierazpenik egin.
Griezmannen lagun izandakoa
Futbolaren munduan, Olhats ezaguna da berak begiztatu zuelako Antoine Griezmann. Izan ere, futbolari horrek ondoren egin duen ibilbidea aski ezaguna da: besteak beste, Frantziarekin munduko txapeldun izan zen 2018an, eta bi aldiz jaso du munduko jokalari onenetan hirugarrenari ematen zaion Brontzeko Baloia (2016an eta 2018an). Olhatsen bidez jokalari gehiago ere heldu dira talde txuri-urdinera: Robin Le Normand, Kevin Rodriguez, Liassine Cadamuro...
Griezmann, Maconen (Frantzia) jaiotako jokalaria, Olhatsen etxean bizi izan zen Euskal Herrira iritsi zenean. Harreman estua zuten biek, eta Olhatsek Griezmannen ordezkari lanak ere egin zituen hainbat urtez. Haren bidez heldu zen Griezmann Atletico Madrilera. Jokalariak, ordea, 2017an erabaki zuen Olhatsekin zuen harremana etetea; azaldu zuenez, ez zetozen bat zer zen onena jokalariaren etorkizunerako. Ordutik, Olhatsek behin baino gehiagotan hitz egin izan du hedabideetan Griezmanni buruz, ia beti adierazpen polemikoak eginez. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213287/abu-akleh-kazetariaren-hilketa-sakonki-ikertzeko-galdegin-du-nbek.htm | Mundua | Abu Akleh kazetariaren hilketa «sakonki» ikertzeko galdegin du NBEk | Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako NBEko koordinatzaileak «berehalako» ikerketa bat eskatu du. Palestinako lurralde okupatuetarako koordinatzaileak kazetariek egunerokoan dituzten arriskuak salatu ditu. | Abu Akleh kazetariaren hilketa «sakonki» ikertzeko galdegin du NBEk. Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako NBEko koordinatzaileak «berehalako» ikerketa bat eskatu du. Palestinako lurralde okupatuetarako koordinatzaileak kazetariek egunerokoan dituzten arriskuak salatu ditu. | Tor Wencesland Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako NBEko koordinatzaile bereziak eta Lynne Hastings Palestinako lurralde okupatuetarako koordinatzaile humanitarioak gogor gaitzetsi dute Xireen Abu Akleh kazetariaren hilketa. Atzo hil zuten Israelgo soldaduek, Jeninen (Zisjordania), buruan tiro eginda, Israelgo armadaren erasoaldi baten berri ematen ari zela. Muga guztiak gainditu ditu albisteak, eta mundu zabaleko herritar, kazetari zein agintari askoren samina sorrarazi du. NBE Nazio Batuen Erakundeak ere sutsuki gaitzetsi du hilketa, eta gertatu dena «sakonki» ikertzeko galdegin du.
Sakonki, eta «berehala». Hitz horiek erabili ditu Tor Wencesland NBEko koordinatzaile bereziak, eta defendatu du egileen erantzukizuna argitu behar dela eta kazetarien zein komunikabideetako langileen osotasuna errespetatu behar dela. «Berehalako ikerketa sakon bat eskatzen dut, erantzuleek kontuak eman diezazkioten justiziari. Komunikabideetako langileei ez zaie inoiz erasorik egin behar», idatzi du bere Twitterreko kontuan.
Eskakizun horretara batu, eta kazetariek euren eguneroko jardunean dituzten arriskuetan eta jasotzen dituzten mehatxuetan jarri du azpimarra Lynne Hastings Palestinako lurralde okupatuetarako koordinatzaile humanitarioak. «Nazio Batuek nazioarteko prentsa askatasuna aldarrikatzen duten bitartean, Xireen Abu Akleh hil dute gaur goizean, Israelgo militarren eta palestinarren arteko gatazken berri ematen ari zenean. Hor garbi ikusten da kazetariek egunero zer-nolako arriskuei aurre egin behar dieten», tamaldu du.
Audrey Azoulay Unescoko zuzendari nagusiak eta Giza Eskubideetarako Goi Mandatariaren Bulegoak ere bat egin dute hilketaren gaitzespen zabalarekin. «Xireen Abu Akleh kazetariaren hilketa gaitzesten dut. Prentsaren intsignia gatazka eremu batean daraman kazetari baten hilketa nazioarteko zuzenbidearen bortxaketa da, argi eta garbi», adierazi du gertakariaren harira argitaratutako komunikatu batean. «Dagokien agintariei dei egiten diet hilketa hau ikertu eta erantzuleak auzipetu ditzaten», gaineratu du.
Bertsio kontrajarriak
Ekialde Hurbileko kazetaririk ezagunenetako bat zen Xireen Abu Akleh, besteak beste, Qatarreko gobernuak 1996. urtean sortutako Al Jazeera telebista katean eginiko lanarengatik. Hedabide horren arabera, Israelgo soldaduek tirokatu zuten Abu Akleh, eta beste kazetari bat ere zauritu zuten erasoaldi horretan: Ali Al Samudi du izena, Abu Aklehren produktore zen, eta bizkarrean zauritu zuten. Israelgo armada, baina, ez da Abu Aklehren hilketaren erantzule egin. Soldaduek esan dute haiek jaso zituzten tiro batzuei erantzunez egin zutela haiek ere tiro, eta adierazi dute tiroketa palestinarrek hasi izana ikertzen ari direla.
Ali Al Samudi produktorearen testigantzaren arabera, zazpi kazetari joan ziren Israelen erasoaren berri ematera, eta guztiek babesteko eta kazetari gisa identifikatzeko arropa zuten jantzita. Samudiren hitzetan, han zirela hiru tiro entzun zituzten: lehenengoak huts egin zuen, bigarren tiroak bera zauritu zuen, eta azkenekoak Abu Akleh hil zuen. Nabarmendu du inguruan ez zegoela militante palestinarrik eta zibilik, kazetariak eta Israelgo armada bakarrik, eta gaineratu du Israelgo soldaduek iradoki dutena «gezur hutsa» dela. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213288/eskuin-muturra-eta-neofaxismoa-mehatxutzat-jo-ditu-eusko-legebiltzarraren-gehiengoak.htm | Politika | Eskuin muturra eta neofaxismoa «mehatxutzat» jo ditu Eusko Legebiltzarraren gehiengoak | Pertsonen eta kolektiboen aurkako indarkeria eta diskriminazio adierazpen oro errefusatu dituzte EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk, eta konpromisoa agertu dute eskuin muturreko ideologiaren eta indar neofaxisten kontra lan egiteko. PP+C's-k eta Voxek EH Bilduri egotzi diote zilegitasunik ez izatea proposamena aurkezteko. | Eskuin muturra eta neofaxismoa «mehatxutzat» jo ditu Eusko Legebiltzarraren gehiengoak. Pertsonen eta kolektiboen aurkako indarkeria eta diskriminazio adierazpen oro errefusatu dituzte EAJk, EH Bilduk, Elkarrekin Podemos-IUk eta PSE-EEk, eta konpromisoa agertu dute eskuin muturreko ideologiaren eta indar neofaxisten kontra lan egiteko. PP+C's-k eta Voxek EH Bilduri egotzi diote zilegitasunik ez izatea proposamena aurkezteko. | Azken urteotan, muturreko autoritarismoa mundu osoan hedatzen ari dira ultra eskuineko alderdiak, eta Eusko Legebiltzarraren gehiengoak joera horren inguruko «kezka» agertu du gaur. EH Bilduk eraman du gaia osoko bilkurara, legez besteko proposamen baten bidez, eta akordioa lortu du EAJrekin, Elkarrekin Podemos-IUrekin eta PSE-EErekin: lau taldeak, erdibideko testu batean, kezkatuta agertu dira eskuin muturraren eta neofaxismoaren gorakadarekin. PP+ C's-k eta Voxek aurkako botoa eman diote testuari, eta oso gogor jo dute EH Bilduren aurka, proposamena aurkezteko zilegitasunik ez izatea egotzita. Lau puntu ditu legebiltzarreko lau talde nagusiek adostutako testuak. Adierazi dute «kezkagarria» dela eskuin muturraren eta neofaxismoaren hazkundea, «mehatxu» bat delako askatasunaren, gizarte eskubideen eta demokraziaren aurka, eta arbuiatu egin dituzte munduan gertatzen ari diren «polarizazio politiko eta militar populistak, totalitarioak eta inperialistak». Halaber, pertsonen eta kolektiboen aurkako indarkeria eta diskriminazio adierazpen oro errefusatu dute, eta «borondate irmoa» agertu «demokraziaren, berdintasunaren eta giza eskubideen agenda beldurraren eta diskriminazioaren apologiari kontrajartzeko». Desberdintasun sozialen aurka eta demokraziaren alde lanean jarraitzeko borondatea ere agertu du legebiltzarrak, iritzita hori dela bidea eskuin muturreko ideologiak eta indar neofaxistek porrot egin dezaten. Halaber, lau taldeek apustu egin dute giza eskubideak, norbanakoak eta kolektiboak babestuko dituen Europa baten alde. Horrekin batera, adostutako testuan azpimarratu dute legebiltzarraren bokazioa dela «askatasuneko espazio» bat izaten jarraitzea ideiak askae trukatzeko eta «modu arrazionalean eta arrazoituan» eztabaidatzeko.
Eztabaida garratza
Garikoitz Mujika EH Bilduko legebiltzarkideak eskuin muturrak eta faxismoak munduan duen zabalkundeaz ohartarazi du. Azpimarratu du «osasun hesia» jarri behar zaiola ultraeskuinari, instituzioetan sar ez dadin, eta ohartarazi saihestu beharra dagoela ultraeskuinak eztabaida politikoaren agenda zehaztea. Miren Gorrotxategi Elkarrekin Podemos-IUko bozeramaileak pozik hartu du lortutako akordioa. Ohartarazi du ultraeskuina «arriskua» dela Europan, munduan eta baita Euskal Herrian ere, «gorrotoa zabaldu eta demokraziaren aurka doalako», eta «diskurtso arriskutsua» zabaltzen ari delako gizartean.
Txarli Prieto PSE-EEko legebiltzarkideak ideologia faxistaren ezaugarriak aletu ditu. «Kezkatzeko» joera ideologiko bat dela esan du, eta haren aurka egitea ezinbestekotzat jo. Prietoren urtez, Vox ere «askatasunaren aurkako arriskua» da, eta «demokraziek» haien aurka erantzun beharra daukate. Kezkaz ikusten du Espainian PPk Voxekin bat egin izana, eta «bloke antifaxista» bat osatzera deitu du. Joseba Egibar EAJko legebiltzarkideak aitortu du ez duela gustuko gaurko eztabaida, Voxi aukera ematen zaiolako bere ideologia zabaltzeko. «Istilua eta zalaparta da ultraeskuinak behar duena», ohartarazi du. Egibarrek azaldu du bere taldearen helburua zela proposamena onartzea baina eztabaidarik ez egitea, Voxi hausporik ez emateko, eta gogoratu du populismoari ateak zabaltzen zaizkiola gizartean «arazoak» daudenean eta «instituzio ahulak» daudenean.
Hitzaldi sutsua eman du Amaia Martinez Voxeko legebiltzarkideak. «ETAren aldekoak» izatea egotzi die EH Bildukoei, eta leporatu «hilketaz beteriko motxila bat» daramatela bizkar gainean. Proposamena «zentzugabekeria» dela salatu du, halaber. Carmelo Barrio PPko legebiltzarkidea ere EH Bilduri mintzatu zaio: «EH Bilduk bere buruari exijitzen ez diona eskatzen dio legebiltzarrari». Ultra eskuina eta neofaxismoa «arriskua» direla onartu du Barriok, baina EH Bilduri aurpegiratu dio zilegitasunik ez izatea halako proposamenak aurkezteko. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213289/bilboko-aste-nagusirako-atzerako-kontaketa-abiatu-dute.htm | Bizigiro | Bilboko Aste Nagusirako atzerako kontaketa abiatu dute | Abuztuaren 20an jaurtiko dute txupina Arriaga antzokitik; ehun egun falta dira. Konpartsek atzerako kontaketa abiatu dute euren webgunean, eta larunbatean kokatuko dute erloju fisikoa hiriko Plaza Barrian, Kapela Egunean. Bitartean, aurrera doa Aste Nagusiaren antolakuntza: «Beste edozein urtetan bezalakoa» ari dira egiten. | Bilboko Aste Nagusirako atzerako kontaketa abiatu dute. Abuztuaren 20an jaurtiko dute txupina Arriaga antzokitik; ehun egun falta dira. Konpartsek atzerako kontaketa abiatu dute euren webgunean, eta larunbatean kokatuko dute erloju fisikoa hiriko Plaza Barrian, Kapela Egunean. Bitartean, aurrera doa Aste Nagusiaren antolakuntza: «Beste edozein urtetan bezalakoa» ari dira egiten. | «Hiru, bi, bat...». Eta gogor sakatu du botoi gorria Itsasne Nuñezek. Azken Bilboko Aste Nagusiko txupinera izan zen, 2019an, eta hark izan du ardura jaietarako falta den denboraren atzerako kontaketa abiatzeko. Ehun egun falta dira, zehazki: abuztuaren 20an jaurtiko dute txupina Arriaga antzokiko balkoitik. Datu biribila gogorarazteko, Konpartsen Federazioak ekitaldi bat egin du goizean hiriko Plaza Barrian, eta Jai Batzorde Mistoko ordezkariak ere han izan dira, tartean Itziar Urtasun, udaleko Jaietako zinegotzia —Bea Sever 2019ko pregoilaria ere han egotekoa zen, baina ezin izan du joan—.
Gaur jarri dute martxan erloju digitala konpartsen webgunean, eta zapatuan kokatuko dute fisikoa, 13:30ean, Plaza Barriko balkoietako batean. Kapela Eguneko jardueretako bat izango da.
Hiru urteko itxaronaldia izan dela azpimarratu du Saioa Dominguez konpartsetako bozeramaileak. Aurten, ordea, ostera ere «nagusituko dira kaosa eta algara, festa eta poza». Izan ere, ohiko Aste Nagusi bat antolatzeko asmoa dute, eta irizpide horrekin ari dira lanean dagoeneko, Dominguezek azaldu duenez. «Prestakuntza normaltasunez doa aurrera, beste edozein urtetan bezala. Beti adi gaude, neurri berriren bat onartzen duten hemendik Aste Nagusira, baina, printzipioz, lehengora itzultzea da asmoa». Egitarauko jarduera batzuk zehaztu dituzte jada, baina oraindik «goiz» da iragarpenik egiteko, bozeramailearen irudiko.
Hasteko, Kapela Eguna
Aste Nagusirako itxaronaldia baretzeko, Kapela Eguna antolatu dute konpartsek larunbaterako. Egun osoko egitaraua taxutu dute, 11:30etik hasita. Musika izango da nagusi jardueretan, eta kapela ikastaro bat eta txapelketa bat ere egongo dira. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213290/estatuaren-estoldak-ikertzeko-batzorde-bat-eskatu-dute-espainiako-kongresuan.htm | Politika | «Estatuaren estoldak» ikertzeko batzorde bat eskatu dute Espainiako Kongresuan | EH Bilduk, UPk, ERCk, Juntsek, PDeCATek eta CUPek, Compromisek eta BNGk eskatu dute. | «Estatuaren estoldak» ikertzeko batzorde bat eskatu dute Espainiako Kongresuan. EH Bilduk, UPk, ERCk, Juntsek, PDeCATek eta CUPek, Compromisek eta BNGk eskatu dute. | Batzordeak hainbat kontu iker ditzan nahi dute: Jose Manuel Villarejo Espainiako Poliziako komisario ohiaren operazioak eta espioitzarako Pegasus programaren erabilera, besteak beste.
Batzordearen helburua da estolden funtzionamendua aztertzea, alegia «estatuaren estamentu ofizialen eta egitura mediatiko, enpresarial eta parapolizial baten arteko lotura» zein den ikustea, kontuan hartuta «estatu erakundeen baliabide eta arma bereiziak interes orokorrekoak ez diren interes faltsuen zerbitzura ipini direla, ustez, diru bereiziekin».
Apiril amaieran eskatu zuten lehenengo bider alderdi berek Pegasus sistemaren auziari buruzko ikerketa batzordea, baina Kongresuko Bozeramaileen Batzarrak bertan behera utzi zuen, PSOE, PP eta VOXen ezetzagatik. Batzorde haren aldeko eskaera sinatu zuten EAJk eta Mas Paisek, baina ez dute oraingo hori babestu.
Lehenago ere ikertu izan dituzte «estatuaren estoldak» deitzen den hori Espainian. 2017an Mariano Rajoy presidentearen legegintzaldian Polizia indarren goi karguei buruzko batzordea eratu zen, eta oraingo legegintzaldian Kitchen operazioari buruzkoa. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213291/loiuko-aireportua-2019ko-datuetatik-urrun-dago-31-bidaiari-gutxiago.htm | Ekonomia | Loiuko aireportua 2019ko datuetatik urrun dago: %31 bidaiari gutxiago | Foronda da pandemia aurreko datuak hobetu dituen bakarra, eta Noainek baino bidaiari gehiago izan ditu. | Loiuko aireportua 2019ko datuetatik urrun dago: %31 bidaiari gutxiago. Foronda da pandemia aurreko datuak hobetu dituen bakarra, eta Noainek baino bidaiari gehiago izan ditu. | Hego Euskal Herriko aireportuak pandemia aurreko bidaiari kopurura gerturatu ezinda daude oraindik. Iazko datuen aldean, igoera nabarmena eta logikoa da, baina, alderaketa 2019ko datuekin eginez gero, ezin da esan susperraldirik egon denik. Gauzak hala, eta 2022ko lehen lau hilabetetako bidaiari kopuru osoa kontuan hartuz gero, Loiuko aireportua erabili duten bidaiari kopurua %31,4 murriztu da; Hondarribikoan %11,5koa da jaitsiera, eta Noaingoan, %33,9koa. Foronda da bidaiari kopuruan gora egin duen bakarra: %19,2.
Aurten 1.130.000 bidaiarik erabili dute Loiuko aireportua. Iaz baino %440 gehiago dira, baina ez da baleko lagina, mugikortasun mugak indarrean zeudelako. Alderaketak 2019arekin egin behar dira, eta, orduko apirileko datuei erreparatuz gero, aurten %19 bidaiari gutxiago egon dira. Ordukoan ere, Aste Santua apirilean izan zen. Apirilak bakarrik alderatuz gero, Hondarribiko aireportuak 2019an baino %4,6 bidaiari gehiago izan ditu, eta Noaingoak, %40 gutxiago.
Forondak leku propioa merezi du alderaketan, batez ere salgaien garraiorako aireportua delako. Hala ere, bakarrik apirileko datuei erreparatuz gero, %12 egin du gora 2019ko datuen aldean. Guztira 58.000 izan ditu aurten, Noainek baino gehiago: 46.682. Azken urteetan, joera aldatzen ari zen, baina oraindik hura pasatu gabea zen. 2019an, esaterako, Forondak 174.000 bidaiari izan zituen guztira, eta Noainek, 243.000. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213292/ipar-koreak-aurrenekoz-eman-du-covid-19aren-agerraldi-baten-berri.htm | Mundua | Ipar Koreak aurrenekoz eman du COVID-19aren agerraldi baten berri | «Larrialdi egoera gorena» eta itxialdia ezarri dituzte herrialde osoan. Ez dute zehaztu zenbat pertsonak eman duten positibo. OMEren erregistroaren arabera, Ipar Korean inork ez du txertoa hartu. | Ipar Koreak aurrenekoz eman du COVID-19aren agerraldi baten berri. «Larrialdi egoera gorena» eta itxialdia ezarri dituzte herrialde osoan. Ez dute zehaztu zenbat pertsonak eman duten positibo. OMEren erregistroaren arabera, Ipar Korean inork ez du txertoa hartu. | Ipar Koreako hedabideek jakinarazi dute herrialdean aurrenekoz detektatu dutela COVID-19aren agerraldi bat. KCNA hedabideak nabarmendu du «larrialdi egoera gorena» ezarri dutela; horrenbestez, baita itxialdi nazionala ere. «Orain arte sendo eutsi dion arren, haustura bat gertatu da epidemiak prebenitzeko gure frontean». OME Osasunaren Mundu Erakundearen datuen arabera, aurreko martxora ez zuen ez positiborik, ez txertatutako pertsonarik erregistratu Piogiangek.
KCNAk azaldu du joan den maiatzaren 8an, igandearekin, testak egin zizkietela sukarra zuten hiriburuko herritar batzuei, eta proba horietan ikusi ahal izan zela omikronen azpialdaera batekin kutsatuta zeudela. Komunikabideak ez du zehaztu, ordea, ez zenbat pertsona dauden kutsatuta, ez agerraldia zerk eragin zuen. Atzerriko zenbait hedabidek Ipar Koreako iturriak aipatuz kaleratu dute asteon konfinamendu bat ezarria zegoela Piongiangen, eta horren ondoren heldu da iragarpena.
Txinarekin duen hartu-emanarengatik, Ipar Koreak mugak guztiz itxi zituen 2020aren hasieran, hain zuzen Txinan birusaren lehen agerraldiak izan ondoren. Orduz geroztik, herrialdean sartzeko debekua ezarri zuten, mugetako hesiak indartu zituzten, eta Kim Jong-un lider gorenak agindu zuen Txinatik iritsitako inportazioak arreta handiz desinfektatzeko.
Covax nazioarteko programaren bidez AstraZeneca eta Sinovac etxeek egindako txertoak jasotzeko modua eduki du Ipar Koreak, baina horiei uko egin die. OMEk dioenez, COVID-19aren aurkako txertorik jarri ez duen munduko herrialde bakarra da, Eritrearekin batera.
Txina, laguntzeko prest
Kimek Langileen Alderdiko politburoaren bilera batera deitu du, eta «blokeo zorrotz bat» agindu herrialde osoan. Gainera, erreserban duten osasun hornidura erabili ahal izateko baimena eman du. Ipar Koreako telebistak irudi batzuk eman ditu, non ikusten den Kim bilerara iristen maskara jantzita duela. Bilerara deitutako gainontzekoak maskararekin zeuden.
Txinak, bestalde, esan du prest dagoela Ipar Koreari laguntzeko. «Ipar Korea eta Txina bizilagun onak dira, eta elkarri laguntzeko ohitura dute», adierazi du Atzerri Ministerioko bozeramaile Zhao Lijianek, prentsaurreko batean. Gogoratu du, gainera, Ipar Koreak Txinari lagundu ziola pandemiaren unerik larrienetan. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213293/donostiako-zinemaldiak-ikusleak-omenduko-ditu-imajinatu-zinemaldia-erakusketan.htm | Kultura | Donostiako Zinemaldiak ikusleak omenduko ditu 'Imajinatu Zinemaldia' erakusketan | Tabakalerako zenbait gunetan jarriko dute erakusketa, uztailaren 4tik irailaren 24ra. Herritarrei eskatu diete Zinemaldian ateratako argazkiak bidaltzeko, instalazio batean ipintzeko. | Donostiako Zinemaldiak ikusleak omenduko ditu 'Imajinatu Zinemaldia' erakusketan. Tabakalerako zenbait gunetan jarriko dute erakusketa, uztailaren 4tik irailaren 24ra. Herritarrei eskatu diete Zinemaldian ateratako argazkiak bidaltzeko, instalazio batean ipintzeko. | Donostiako Zinemaldiak aurten 70 urte beteko dituela eta, erakusketa bat antolatu dute, Tabakalerarekin elkarlanean. Imajinatu Zinemaldia izango du izena, eta Morgancrea estudioa ariko da komisario lanean. Horiek adierazi dute jaialdiko «ekosistemari» omenaldi bat egingo dietela erakusketaren bidez: ikusleei batez ere, baina baita industriari, hedabideei eta hiriari berari ere. Ikus-entzunezko instalazio batzuek osatuko dute erakusketa. Uztailaren 4tik irailaren 24ra egongo da zabalik, aurtengo Zinemaldiaren azken egunera arte.
Erakusketaren aurkezpenean izan dira Jose Luis Rebordinos Donostiako Zinemaldiko zuzendaria, Eneko Goia Donostiako alkatea, Markel Olano Gipuzkoako Foru Aldundiko diputatu nagusia, Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendaria, eta Asun Lasarte eta Carlos Rodriguez Morgancrea estudioko kideak.
Erakundeetako ordezkariak Donostiako Zinemaldiaren urteurrena ospatzeko gogoz agertu dira. «Euskadiko kultur ekitaldirik garrantzitsuena da, erreferentzialtasunari eta nazioarteko eraginari dagokienez», esan du Olanok. Goiak eta biek uste dute, COVID-19ak eragindako krisitik aterata, urteurrena baliatu behar dela jaialdia eta zinemaren industria bultzatzeko; «orain da momentua». Bi erakundeak erakusketaren laguntzaileak dira.
Ormazabalek esan duenez, ez da «ohiko» erakusketa bat izango: ikusleek, ikus-entzunezko instalazioen bitartez, ibilbide bat egingo dute Tabakalerako gune nagusietan barrena, «norberak irudikatzen duen Zinemaldia» ezagutzeko.
Izan ere, normalean fokuen argietatik kanpo geratzen diren eragileei omenaldi bat egin nahi diete komisarioek. Rodriguezek azaldu duenez, jaialdiak 70 urtean izan dituen antolatzaileak izango dira horietako batzuk: «Belaunaldiz belaunaldi, asmatu dute aldaketak egiten, sail berriak irudikatzen, ikusleak jaialdian inplikatzen, eta, azkenean, hori zinemaldiaren marka bihurtu da».
Hedabideek ere leku berezia izango dute erakusketan. «Gertakizun gutxik izan dute Zinemaldiak besteko kobertura mediatikoa». Kamerek jasotako irudi bereziak erakutsiko dituzte: «Ez da soilik ikusiko Bette Davis erretzen; entzun ere egingo da. Entzungo Fritz Lang elkarrizketa batean, Nicholas Ray hamasei milimetroko kamerarekin hondartzan filmatzen, eta entzungo Michael Fassbender belodromoan Sinatra kantatzen. Momentu hunkigarriak izango dira; malkoren bat ere aterako dute».
Ikusleen argazkiak
Erakusketa «irekia» izango da, «adituentzako eta ez-adituentzako» modukoa. Bi helburu nagusi izan dituzte, Lasarteren hitzetan: bisitariek Zinemaldiaren historiari buruzko gauzak ikastea, baina hori modu dibertigarri batean egitea, ospakizun giroan. «Argazkiak ezagunagoak dira, baina horren ezagunak ez diren bideo asko daude, benetako altxorrak direnak».
Instalazio bat ikusleek bidalitako argazkiekin osatuko dute. Horretarako, urteren batean Zinemaldian ateratako argazkiak bidaltzeko eskatu diete: «Photocall-ean, alfonbra gorrian, hoteleko sarreran, Parte Zaharrean, jende ezagunarekin...». Argazkiak igotzeko atal bat jarri dute Zinemaldiaren webgunean. Gainera, bidaltzen dituzten lehenengo 500 lagunei bi lagunentzako sarrerak emango dizkiete.
Rebordinosek azaldu duenez, urteurrenaren ospakizunak hiru lerro izango ditu: batetik, ohi baino Donostia sari gehiago emango dituzte; bestetik, Imajinatu Zinemaldia erakusketa zabalduko dute; eta, azkenik, Zinemaldiaren artxiboa herritarren esku jarriko dute, webgunearen bidez. Orain dela lau urte hasi ziren artxiboa irekitzen, katalogatzen, berritzen eta digitalizatzen, eta horren zati bat erakutsiko dute; urte batzuk beharko dituzte dena argitaratzeko. «Material interesgarri asko dago», Zinemaldiaren zuzendariak esan duenez. Hemendik aurrera, artxibo fisikoa Euskadiko Filmategian egongo da. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213294/emakundek-positibotzat-jo-du-haurdunaldia-gurasoen-baimenik-gabe-eteteko-adina-16-urtera-jaistea.htm | Gizartea | Emakundek positibotzat jo du haurdunaldia gurasoen baimenik gabe eteteko adina 16 urtera jaistea | Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak uste du lege berriak «berme juridikorik eta sanitariorik gabeko ezkutuko abortuak» eragotziko dituela. | Emakundek positibotzat jo du haurdunaldia gurasoen baimenik gabe eteteko adina 16 urtera jaistea. Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak uste du lege berriak «berme juridikorik eta sanitariorik gabeko ezkutuko abortuak» eragotziko dituela. | Izaskun Landaida Emakundeko zuzendariak positibotzat jo du haurdunaldia baimenik gabe eteteko adina 16 urtera murriztea, uste baitu horrek «berme juridikorik eta sanitariorik gabeko ezkutuko abortuak» eragotziko dituela. Landaidak Espainiako Gobernuaren abortuaren inguruko lege berriaren xehetasunei buruz hitz egin du gaur goizean, Radio Euskadin. Halere, esan du ez dutela zirriborroa ikusteko aukerarik izan.
Espainiako Gobernuak ospitale publiko guztietan abortatzeko aukera bermatu nahi du, eta gurasoen baimenik gabe haurdunaldia eteteko adina 16 urtera murriztu. Horrez gain, hilekoaren min handiengatik hiru eguneko bajak eta emakumeen higiene produktuei BEZa kentzeko aukera barne hartzen ditu, atzo aurreratu zuten lege zirriborroan jasotzen denez.
Irakurri gehiago: Espainiako Gobernuaren lege berriak 16 urtetik gorakoek gurasoen baimenik gabe abortatzeko eskubidea jasoko du
2015ean, PPren gobernuak abortatzeko gurasoen baimena eskatzera behartzen zuen legea aldatu zuen. Emakundeko zuzendariak adierazi duenez, horrek abortu klandestinoak zein berme juridiko eta sanitariorik gabekoak egoteko arriskua areagotu zuen: «Arriskuan eta egoera ahulenean dauden gazteei eragiten die bereziki». Gainera, 2015a baino lehen, baimen hori eskatu behar ez zenean, adingabeen abortuak ez ziren gehiago izan, eta Landaidak adierazi du gehienetan gurasoek egoeraren berri zutela.
Era berean, Emakundeko zuzendariak esan du lanean jarraitu behar dela sexu eta ugalketa prestakuntza eskaintzeko, hain zuzen, «horrelako egoerak saihesteko». Bestalde, ospitale publikoetan abortatzeko aukerari dagokionez, ziurtatu du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bermatuta dagoela abortatzeko aukera, eta klinika pribatuekin ere itunak daudela haurdunaldiak eteteko.
Haurdunaldi subrogatuaren inguruan ere mintzatu da Landaida. Judizialki jazartzeko asmoari dagokionez, esan du ez dakiela nola jasotzen den gai hori zirriborroan, baina uste duela «emakumeen merkantilizazioa» ekidin egin behar dela. Bestalde, nabarmendu du emakumeen higienerako produktuen BEZa kentzea «hamaika aldiz» eskatu dela.
Egiturazko indarkeria
Azkenik, sexu erasoen gorakadari dagokionez, adierazi du lanean jarraitu behar dela, balioak gizarte «berdinzaleago» baterantz aldatzeko. Gaineratu du emakumeen aurkako indarkeria «egiturazkoa eta dimentsio askotakoa» dela, eta «berdintasun falta» dagoela horren oinarrian. Horregatik, gaineratu du «funtsezkoa» dela «gizarte osoaren inplikazio aktiboa zero tolerantziara iristeko». |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213295/tokiko-energia-komunitateak-finantzatuko-dituzte-21-udalerritan-europako-funtsekin.htm | Gizartea | Tokiko energia komunitateak finantzatuko dituzte 21 udalerritan Europako funtsekin | Jose Inazio Asensio Gipuzkoako Ingurumen diputatuak mugarritzat jo du Next Generation funtsen bidez 5.000 biztanletik beherako 21 udalerritan martxan jarriko den egitasmoa: «Gipuzkoako hogeita bat udalerrik energia berriztagarrien aroan sartu eta trantsizio energetikoa landu ahal izango dute». | Tokiko energia komunitateak finantzatuko dituzte 21 udalerritan Europako funtsekin. Jose Inazio Asensio Gipuzkoako Ingurumen diputatuak mugarritzat jo du Next Generation funtsen bidez 5.000 biztanletik beherako 21 udalerritan martxan jarriko den egitasmoa: «Gipuzkoako hogeita bat udalerrik energia berriztagarrien aroan sartu eta trantsizio energetikoa landu ahal izango dute». | Gipuzkoako 5.000 biztanletik beherako 21 udalerritan energia berriztagarrien bidezko komunitate energetikoak garatuko dira. Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen sailburu Jose Inazio Asensiok esan du Europako Next Generation funtsetara aurkeztutako proiektuei esker lortu dela proiektuok aurreratzea. «Gipuzkoako hogeita bat udalerrik energia berriztagarrien aroan sartu eta trantsizio energetikoa landu ahal izango dute. Mugarri handia da Gipuzkoarentzat», esan du Asensiok. Eguzki energiako 47 instalazio jarriko dira eta 1.200.000 Kwh energia berriztagarri sortuko dituzte, 2.000 etxe baino gehiagoren beharrei erantzuteko. Guztira 3.400.000 euro inbertituko dira, eta horietatik milioi bat pasatxo Europatik etorriko da; gainerako 2,4 milioiak Ingurumen Departamentuak finantzatuko ditu.
Asensiok esan duenez, trantsizio energetikorako bidean beste urrats bat izango da: «Gipuzkoaren etorkizuna eta ongizatea oparoa izango badira, gai izan behar dugu energia berriztagarrien ekoizpena eta kontsumoa handitzeko, horretarako autokontsumoa sustatu eta aurrezkia bultzatuta».
Uztailean sinatuko dira prozesua abian jartzeko administrazioen arteko hitzarmenak, eta orduan argitaratuko da obren lizitazioaren eta tokiko energia komunitateen eratzeari buruzko iragarkia ere. Espero da urrian hastea eguzki panelak jartzeko obrak eta komunitateak eratzeko prozesuak. Aurreikuspenen arabera, 2023ko uztailean jarriko dira martxan energia komunitateak udalerrietan. 21 herri hauek hartuko dute parte programan: Abaltzisketa, Aizarnazabal, Alegia, Alkiza, Altzaga, Amezketa, Arama, Asteasu, Baliarrain, Beizama, Berastegi, Elduain, Ibarra, Ikaztegieta, Irura, Leaburu, Lizartza, Olaberria, Orendain, Ormaiztegi eta Zizurkil. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213296/amazonek-uko-egin-dio-oiartzungo-proiektuari.htm | Ekonomia | Amazonek uko egin dio Oiartzungo proiektuari | Zentro logistikoa bertan behera utziko duela adierazten duen dokumentu bat erregistratu zuen atzo udalean multinazionalak. Hala, ez du jarraituko Lanbarrenen egiteko asmoa zuen proiektuaren tramitazioarekin. | Amazonek uko egin dio Oiartzungo proiektuari. Zentro logistikoa bertan behera utziko duela adierazten duen dokumentu bat erregistratu zuen atzo udalean multinazionalak. Hala, ez du jarraituko Lanbarrenen egiteko asmoa zuen proiektuaren tramitazioarekin. | Amazon multinazionalak ez du aurrera egingo Oiartzungo (Gipuzkoa) Lanbarrenen zabaltzekoa zuen zentro logistikoarekin. Proiektu horren tramitazioa bertan behera geratu dela jakinarazi berri du Oiartzungo Udalak. Atzo bertan, proiektua bazter utziko duela adierazten duen dokumentu bat erregistratu zuen udalean Amazonek. «Adierazi dute estatu mailako antolaketa eredua birplanteatu dutela eta ez dutela hemengo zentroaren beharrik», esan diote udaleko iturriek Oarsoaldeko Hitza-ri.
Eskualdeko merkataritza elkarteak salmentaren multinazional handiaren zentroaren aurka aritu dira azken hilabeteetan. Biltegia saltokiaren oinarrizko parte bat dela diote, eta baimena ukatzeko eskatu zioten udalari. Amazonek hartuko zuen partzelaren eta pabiloiaren jabea inbertsio funts bat da egun. Azkenaldian lurraren deskontaminazio lanak egin ditu lurren jabeak, eta dagoeneko udalarekin harremanetan jarri da: jakinarazi dio hainbat garraio enpresak interesa dutela partzelan euren jarduna ezartzeko.
Udalak erantsi duenez, HAPOaren arabera, eremu horretan soilik jarduera logistiko edota industriala egin daiteke. «Herriaren garapen industrialaren eta komertzio txikien sustapenean lanean» jarraituko duela adierazi du udalak.
Amazonek Oiartzunen (Gipuzkoa) ireki nahi zuen zentroak merkataritza gune batentzako baimena behar zuen, Dendartean eta Euskaldendak elkarteen arabera, eta ez zentro logistiko batentzakoa, AEBetako konpainiak eskatu zuen moduan, baina ez da hori Amazonek Oiartzunen atzera egiteko traba bihurtu Jeff Bezosen konpainiarentzat, Amazonek berak erabaki baitu proiektua uztea. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213297/etorkizuneko-industria-bat-bigarren-mailako-lan-baldintzekin.htm | Ekonomia | Etorkizuneko industria bat, «bigarren mailako lan baldintzekin» | Azkenengo bi asteetan autobusik ez da atera Adunako lantegitik. Irizar E-mobilityko langileak greba mugagabean daude, lan itun berri baten alde. «Denek irabazten» duten egoera batera pasatu nahi dute. | Etorkizuneko industria bat, «bigarren mailako lan baldintzekin». Azkenengo bi asteetan autobusik ez da atera Adunako lantegitik. Irizar E-mobilityko langileak greba mugagabean daude, lan itun berri baten alde. «Denek irabazten» duten egoera batera pasatu nahi dute. | Egunotako sargoritik babesteko, haima itxurako estalpe batzuk jarri dituzte. Langile batzuk han dabiltza, atseden hartzen, karta jokoan; beste batzuk, berriz, jo eta su, egunotako mobilizazioak prestatzen. Beren aldarrikapenak jasotzen dituzten pankartekin itxi dituzte lantegiko sarrerak. Adunako Irizar E-mobilityn (Gipuzkoa) bi aste daramatzate greba mugagabean, lan itun berri baten alde. Ordutik, zuzendaritzaren deirik ez dutela jaso diote langile batzordeko kideek —zortzi ordezkari ditu LABek, eta bakarra ELAk—. Ekoizpena «erabat geldirik» dago; egunero autobus elektriko bat ateratzen zen handik, jardun betean ari ziren, eta aurreikuspenak ere oso onak ziren: hurrengo urterako, bi egunero.
Orain, batzuen eta besteen zalantza nagusia da zenbat denbora eutsiko dioten horrela. Denak galduan ateratzen diren egoera batean daude, eta langileek diote «denek irabazten» duten batera pasatu nahi dutela. «Zuzendaritza ere kezkatuta dago egoerarekin, baina ez dute gurekin hitz egiten. Gu ez gara soldata igoerak eskatzen ari: lan baldintzak hobetu eta finkatu nahi ditugu», laburbildu du Unai Goikoetxeak, langile batzordeko bozeramaileak. Greba abiatu zutenetik, protesta ugari antolatu dituzte; Buruntzaldeko eragile politiko eta sozialekin bildu dira; erresistentzia kutxa bat sortu dute; eta larunbat arratsaldean manifestazioa egingo dute Andoainen.
Lantalde gaztea
Lantalde gaztea du Irizar E-mobilityk: beharginek 27 urte dituzte batez beste, eta hirurehun inguru dira. Duela bost urte sortu zuten enpresa, start-up gisa. Hori dela eta, metalgintza sektorekoa izan arren, langileek ez dauzkate Gipuzkoako hitzarmeneko puntu guztiak bermatuta. Azaldu dutenez, egunero «sistematikoki» hamar-hamabi ordu egiten dute lan, ordu gehigarriak kobratu gabe. Hainbatek maiz bidaiatzen dute atzerrira, autobusen mantentze lanak-eta egitera; han, telefonoa alboan dutela lo egiten dute, eta konpentsazio oso urriak jasotzen dituzte, jasotzen badituzte. Lanpostuen mailakatzean ere ez dago argi arduren eta soldaten arteko baliokidetasuna; kasu askotan ez dute lansari bera jasotzen lan bera egin arren, eta sektoreko beste enpresetakoen azpitik daude: 1.300 eurokoa, hirugarren mailako ofizialen kasuan. Dena den, berretsi dute soldata igoera ez dela haien lehentasuna. «Guk nahi duguna da ondo-ondo zehaztea zeren arabera finkatzen diren lansariak, plusak, maila aldaketak... Gero, hasiko gara kopuruez hizketan. Gu prest gaude puntu batzuetan malguak izateko», azpimarratu du batzordeko kide Garazi Mitxelenak.
Gabezia horiek eta beste batzuk azaltzen dira bost puntuko aldarrikapen zerrendan. Mitxelenak dioenez, zuzendaritza prest agertu da batzuei buruz hitz egiteko. «Baina soilik hitz egiteko, eta betiere haiek proposatzen duten beste guztia onartzen badugu. Hori ez da negoziatzea». Goikoetxeak gaineratu duenez, bost puntuak «bermatuz» gero greba berehala utziko lukete.
E-mobilityk autobus elektrikoak ekoizten ditu, eta Irizar Group taldearen barruan dago, baina ez da kooperatiba bat. Langileen artean kooperatibista batzuk daude; haiek betetzen dituzte ardura postu gehienak, kudeatzailearena barne —bost urtean hiru egon dira, haietako bat kontratatutakoa—. Gainerako guztiak soldatapekoak dira, «lan baldintzak zein diren ikusita, enpresan oso denbora gutxi ematen dutenak», Mitxelenak nabarmendu duenez. «Zuzendaritzak arazoak ditu kontratazioak egiteko, hautagai askok ezetz esaten dutelako. Guk langileak kontsolidatu nahi ditugu. Zuzendaritzak esaten du mugimendua egotea ona dela. Gure ustez, kaltegarria da enpresarentzat».
Enpresak «argudio ekonomikoak» ematen ditu langileen eskaerak ez onartzeko. «E-mobilityk zenbaki negatiboak ditu oraindik, baina aurreikusten da hemendik urte batera edo bira irabaziekin hastea. Kontua da taldeak Ormaiztegiko lantegian kolpe handia hartu duela [hango langile denak kooperatibistak dira], baina hemen ez. Nahi duenerako enpresa bat gara», salatu du Goikoetxeak.
Asteon zuzendaritzaren barne ohar bat zabaldu da, %11ko soldata igoera eskaintzen diela esanez; langile batzordeak ez du halakorik jaso. Goikoetxeak dio enpresak hori egin duela grebalarien artean pitzadurak sortzeko, baina «kontrakoa» lortu duela. «Guretzat gakoa beste bat da. Gure galdera da: prest daude itun batean jartzeko ez dela hamabi ordu lan egingo?».
Bost urtez «eman eta eman»
Zuzendaritzak harriduraz hartu du greba mugagabea, elkarrizketak hasi eta hiru hilabete eskasera deitu dutelako. Langile batzordeak beste irakurketa bat egiten du: auzia aspaldikoa dela. Mitxelenak azaldu duenez, enpresa sortu zutenean laurogei langile baino ez ziren, eta hiru urte gogor igaro zituzten. «Enpresa berria zela aitzakia hartuta, hamabi-hamalau orduz aritzen ginen, eta arrisku asko hartu genituen. Asko eman genuen».
Lehenengo ituna bi urtera egin zuten, baina «oso oinarrizkoa». Ordurako, 130 langile ziren. «Enpresak proposatu zuena onartu genuen; konfiantza botoa izan zen, denbora gutxian ituna hobetuko zelakoan». Baina hiru urte pasatu dira, eta langileek diote berdin jarraitzen dutela, enpresaren egoera oso bestelakoa izan arren.
Etorkizun oparoa du E-mobilityk, sektoreak bezala, ibilgailu elektrikoen alorrean aldaketa handiak espero direlako —hala aitortu zuen Garikoitz Telleria Irizarreko Neregia eta Hiri Mugikortasuneko zuzendariak apiril hasieran BERRIAn egindako elkarrizketa batean—. Goikoetxearen arabera, datozen bi urteetarako lana lotuta daukate Adunan. «Hori ezin du edozeinek esan: Frantziako Estatuarentzat lehen ekoizlea gara, eta Europan egiten diren hamar autobus elektrikotatik bat gurea da». Egoera horretan erabaki dute langileek urratsa egitea, Mitxelenaren hitzetan. «Ulertzen dugu garai egokia dela oinarri sendoak jartzeko, ez errepikatzeko orain artekoak, eta datozen langileei baldintza hobeak eskaintzeko. Orain arte, enpresak asko zurrupatu gaitu, eta ‘honaino’ esan dugu». |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213298/pentsatzen-dut-beraz-berritzen-dut.htm | albisteak | Pentsatzen dut… beraz, berritzen dut | Erosi duen azken lantokiaren egitura bere plantillan sartzeko, Miba pentsu-fabrikak bere funtzionamendua eta kategoria profesionalak aztertu ditu. Prozesu horretarako kanpoko aholkularien laguntza izan du, Eusko Jaurlaritzaren Hazinnova programari esker | Pentsatzen dut… beraz, berritzen dut. Erosi duen azken lantokiaren egitura bere plantillan sartzeko, Miba pentsu-fabrikak bere funtzionamendua eta kategoria profesionalak aztertu ditu. Prozesu horretarako kanpoko aholkularien laguntza izan du, Eusko Jaurlaritzaren Hazinnova programari esker | Gero eta abeltzaintzako ustiategi gutxiago dugu, baina daudenak handiagoak dira. Hau da, hau bezalako sektore tradizionalean ere bezeroa aldatu egiten eta aldaketa horien ondorioz eskakizun berriak planteatzen ditu. Gaur egungo baserritarrak ez du zerikusirik duela gutxikoarekin; zaku-pentsuak erosteari utzi dio eta handizkako eskariak egiten ditu, baita bere beharretara egokitutako eskariak ere. Baserriko animaliak elikatzeko produktuak egiten dituen enpresa nagusietako bat da Miba kooperatiba eta duela urte batzuk ohartu zen joera honetaz eta ustiategietan antzematen zen enpresa-kontzentrazioa pentsuak egitean ere nabarituko zela jakin zuen. Lehiakideen artean aliatuak aurkitu beharra zegoen, eskalako ekonomiari eta indarrak batzeari esker lehengaien prezioen hegakortasun handiari hobeto aurre egiteko eta beharrezko inbertsioekin hasteko. Politika horri esker, azken urteetan negozio-bolumena hazteaz gain, baliabide gehiago bideratu ahal izan ditu funtsezko gaietara, hala nola elikagaien segurtasunera eta pentsu sendagarriak sortzera.
Azkeneko ekintza 2020ko urrian izan zen, lantegi berri bat erosi baitzuen. Abantaila argiak ziren, baina baita oztopoak ere; lanpostuak bikoiztu egin zirenez, beharrezkoa zen plantilla erabat berregituratzea. Prozesu horretan berrikuntza apur bat erabiltzea erabaki zuen Etxebarriako enpresak, ez soilik ekoizpenera bideratuta, baizik eta ETE edo mikroETE baten edozein arlotan ezarri ahal izateko moduan, baita giza baliabideen arloan ere. Azken finean, enpresaren eraginkortasuna eta etorkizuneko jasangarritasuna bermatzeko, plantillari heldu behar zaio ezer baino lehen markaren ikuspegiarekin eta balioekin. Eta ‘berrikuntza apur bat’ esan dugu, Hazinnova programa erabili baitzuen enpresak, hiru hilabetean ikusteko moduko emaitzak lortzeko hobekuntzak nahi baitziren.
Programa hori Spri Taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute eta bost langile baino gehiago dituzten enpresei berrogeita hamar orduko doako aholkularitza eskaintzen die, berrikuntza proiektu txikiak abian jarri ahal izateko. Beraz, Mondragón Korporazioko kooperatiba honek kanpoko laguntza jaso ahal izan zuen, bere profil profesional guztiak aztertu eta ekoizpeneko inguruabar berrietara egokitzeko.
Zehatz esateko, Hazinnovak izendatutako aholkulariek kooperatibaren organigrama berdefinitzea erabaki zuten, eta hasteko, lanpostu guztien zerrenda osoa eta zehatza egin zuten. Horretarako, enpresaren barne-funtzionamendua eta langile bakoitzari esleitutako zeregin eta lan nagusiak aztertu zituzten. Informazio horretatik abiatu eta kategoria profesional bakoitzaren balorazio-irizpideak definitu ahal izan zituen; prozesuaren funtsezko puntua da hori, nominaren oinarria baita. Amaitzeko, dena adostu ondoren, kooperatibista guztiekin komunikazio eraginkorragoa lortzeko jarraibideak ezarri ziren. Hazinnova agentea den Konfekoop-ek lagundu zion Mibiari prozesu osoan zehar.
Hazinnovak deialdi berrian parte hartzeko epea irekita du abenduaren 1era arte. Guztira 437 enpresak hartu dute parte dagoeneko, fabrikazioan, logistikan, merkaturatzean edo administrazio eta finantzetan hobekuntzak ezartzeko. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213299/protestaren-ondorioz-azkarateko-lurren-enkantea-bertan-behera-gelditu-da.htm | Gizartea | Protestaren ondorioz, Azkarateko lurren enkantea bertan behera gelditu da | ELBk, Lurzaindiak eta Ostia kolektiboak mobilizazioa antolatu dute Baionako Auzitegian, lur batzuen eta etxe baten enkantea salatzeko. «Salmenta espekulatiboa» dela salatu dute. | Protestaren ondorioz, Azkarateko lurren enkantea bertan behera gelditu da. ELBk, Lurzaindiak eta Ostia kolektiboak mobilizazioa antolatu dute Baionako Auzitegian, lur batzuen eta etxe baten enkantea salatzeko. «Salmenta espekulatiboa» dela salatu dute. | Norgehiagoka egin dute Baionako Auzitegian. Azkarateko (Nafarroa Beherea) familia batek oinordekotzan arazoak izan eta beren ondasunak enkantean saltzera behartu ditu Baionako Auzitegiak. Arratsaldean egin dute saioa, baina ELB laborarien sindikatuak, Lurzaindiak eta Ostia kolektiboak enkanteen oztopatzea lortu dute, protesta eginez.
Izan ere, Azkarateko Etxeberria etxea eta lur puska batzuk saltzekoak zituzten egun. Erosle gaiek abokatuen bidez egin dituzte prezio proposamenak. Lehen salmenta multzoa jabeek Baionan duten etxebizitza batekin egin dute; 232.000 eurotan erosi du promotore batek haren abokatuaren bidez. 60.000 eurokoa zen hastapeneko prezioa.
Ondotik, Azkarateko Etxeberria etxearekin egin zuten enkantea. 30.000 eurotan hasi dute norgehiagoka, eta 160.000 eurotan erostea proposatu du erosle gai batek. Orduan, ELBko, Lurzaindiko eta Ostia kolektiboko kideak «Euskal Herria ez da salgai» oihukatzen hasi dira. Oren erdi batez egon dira auzitegiko gelan, eta magistratuek atera behar izan dute harramantzaren ondorioz. Finean, bertan behera utzi dute salerosketa. Dominique Ameztoi, Lurzaindiko kidea honela mintzatu da: «Lurra laborarien tresna da, eta ezin dugu onartu lanjerrean izan dadin prezio ahalkegarrietan saltzen baita. Denek elkarrekin borrokatu behar dugu».
Halere, Baionako Auzitegiak adierazi du enkantea berriz eginen dutela irailaren 8an. Nolanahi ere, ELBko, Lurzaindiko eta Ostiako kideek argi utzi dute bataila segitzeko «prest» direla. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213300/esne-bidearen-erdiko-zulo-beltzaren-irudia-erakutsi-dute.htm | Bizigiro | Esne Bidearen erdiko zulo beltzaren irudia erakutsi dute | Sagittarius A* izena du eta Lurretik 27.000 argi urtera dago. Erraldoia da, lau milioi Eguzkiren parekoa. | Esne Bidearen erdiko zulo beltzaren irudia erakutsi dute. Sagittarius A* izena du eta Lurretik 27.000 argi urtera dago. Erraldoia da, lau milioi Eguzkiren parekoa. | Esne Bidearen bihotza erakutsi dute gaur: galaxiaren erdian dagoen zulo beltza. Sagittarius A* du izena (Sgr A*). Berez, zulo beltza ezin da ikusi, guztiz iluna baita —argia ere irentsi egiten du—, baina haren inguruko gas distiratsuak zulo beltzaren egituraren eta itxuraren berri ematen du: eremu ilun bat erdian eta eraztun distiratsu bat inguruan. Sagittarius A* erraldoia da: lau milioi Eguzkiren parekoa, eta 44 milioi kilometroko diametrokoa. Lurretik 27.000 argi urte ingurura dago. Gaurko aurkezpenean alderaketa bat egin dute: Lurretik Ilargian legokeen CD bat ikustearen parekoa da.
EHT Gertakizunen Ortzimuga Teleskopio taldeak egin du aurkikuntza, eta munduko hainbat lekutan aurkeztu du, aldi berean. The Astrophysical Journal Letters aldizkarian argitaratu dituzte ikerketaren emaitzak. Ez da teleskopio bakar batek ateratako irudia, munduko zortzi erradioteleskopioko sare batek lortutako datuekin osatutako irudia baizik. Zortzi erradioteleskopioen ahalmenak batu eta teleskopio birtual bat sortu zuten, nolabait esateko. 2017ko hainbat gautan behatu zuten Sagittarius A*, eta datuak pilatu zituzten. Munduko 80 ikerketa institututako 300 ikertzailek parte hartu dute. Aurtengo martxoan beste behaketa kanpaina bat egin zuten, eta 2017koan baino teleskopio gehiagok parte hartu zuten.
Zientzialariek ikusten zuten izarrek zerbait trinkoaren eta handiaren inguruan orbitatzen zutela, baina ikusezina zen ikertzaileentzat. Orain baieztatu dute Esne Bidearen erdiko elementu hori zulo beltz bat dela. Uste dute, gainera, galaxia gehienen erdian dagoela zulo beltz bat.
«Harritu egin gintuen ikusteak eraztunaren neurria zein ondo bat datorren [Albert] Einsteinen erlatibitatearen teorirarekin», azaldu du Geoffrey Bower EHT proiektuko zientzialariak. «Behaketa hauekin askoz ere hobeto ulertzen dugu gure galaxiaren erdigunean gertatzen dena, eta gehiago ezagutzen dugu zulo beltz erraldoi horiek nola elkar eragiten duten haien inguruarekin».
2019an, M87*
EHTk 2019ko apirilean erakutsi zuen zulo beltz baten lehen irudia: M87*, Messier 87 galaxiaren erdian. Bi galaxien itxura oso antzekoa da, baina Sagittarius A* M87* baino mila aldiz txikiagoa da. «Bi galaxia motak guztiz ezberdinak dira, bi zulo beltzen masak oso ezberdinak dira, baina zulo beltzen ertzaren inguruak oso antzekoak dira», zehaztu du Sera Markoffek, EHTko Zientzia Batzordeko presidenteordeak.
Zailagoa izan da Sagittarius A*-ren irudia lortzea M87*-rena lortzea baino, Sagittarius A* Lurretik gertuago badago ere. Bi zulo beltzen inguruko gasa abiadura berean mugitzen da, ia argiaren abiaduran; baina M87*-n egunak eta asteak behar ditu zulo beltzak inguratzeko, eta minutuak, berriz, Sagittarius A*-ri itzuli bat emateko. «Ondorioz, Sagittarius A*-ren inguruko gasaren distira eta eredua oso azkar aldatzen ziren, EHTko ikertzaileek behatzen zuten bitartean», Chi-kwan Chan ikertzailearen arabera. Zailtasuna hobeto ulertzeko: «Bere isatsari segika ari den txakurrari argazki garbi bat ateratzen saiatzea bezala izan da». M87* errazagoa eta egonkorragoa zen. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213301/alessandriri-erdi-askatasuneko-erregimena-onartu-diote.htm | Mundua | Alessandriri erdi askatasuneko erregimena onartu diote | Neurria ez da indarrean sartuko, Fiskaltzak helegitea aurkeztu duelako berehala. | Alessandriri erdi askatasuneko erregimena onartu diote. Neurria ez da indarrean sartuko, Fiskaltzak helegitea aurkeztu duelako berehala. | Pierre Alessandri Korsikako preso nazionalistari erdi askatasuneko erregimena onartu diote, AFP albiste agentziak jakinarazi duenez. Neurriarekin, Alessandrik espetxetik kanpo lan egiteko baimena izango luke —nekazaritza enpresa batean—, eta gauean itzuli beharko luke kartzelara lotara. Baina neurria ez da oraindik indarrean sartuko, Fiskaltza Antiterroristak helegitea aurkeztu duelako berehala justiziaren erabakiaren kontra.
Fiskaltzak hirugarrenez aurkeztu du errekurtso bat Alessandriniri kartzela erregimena malgutzearen kontra, eta aurreko bi aldietan Frantziako ministerio publikoaren jarrera berretsi du sententzia betearazteko ardura duen salak.
Erdi askatasuneko erregimena onartuko baliote, Alessandrik urtebeteko proba bete beharko luke, eta epe horretan ezarri dizkioten baldintzak urratuko ez balitu, Korsikako preso nazionalista aske geldituko litzateke baldintzapean.
Auzitegiaren erabakiak erreakzio soka luzea eragin du Korsikako politikarien artean. Jean-Christophe Angelini PNC Korsikako Nazioaren Alderdi autonomistaren idazkari nazionalak, esaterako, pozez hartu du presoari erdi askatasuneko erregimena onartu izana, argudiatuta «bide bat posible bilakatzen» dela «borondate politikoa existitzen» denean.
Jean-Felix Acquaviva Frantziako Asanblearako diputatugai autonomistak ere antzeko adierazpenak egin ditu, eta aldarrikatu du, Twitter sare sozialera igotako mezu batean, Korsikarentzat «bakean oinarrituriko egiazko konponbide politiko bat» lortzeko garaia dela.
Yvan Colonnaren kontrako erasoaren ondoren —gerora hil zen— sorturiko testuinguruak erabakiak hartzera behartu zuen Frantziako Gobernua, eta, Mediterraneoko uharteko egoera baretze aldera, Jean Castex Frantziako lehen ministroak DPS bereziki zainduriko presoen estatusa kendu zion Alessandriri, baita Alain Ferrandiri ere.
Estatus hori gabe, bi preso horiek Korsikara hurbiltzeko eskaria egin ahal izan zuten, eta hala gertatu zen, iragan hilabetean; harrez geroztik, U Borguko espetxean daude, uhartearen ipar-ekialdean.
Bi militante nazionalistak 1999an atxilotu zituzten, eta 2003an bizi guztiko zigorra ezarri zieten, Claude Erignac prefetaren heriotzarekin zerikusia izan zutelakoan. Harrezkeroztik, Frantzian betetzen ari ziren kartzelaldia, Paris inguruan, Poissyko espetxean.
Ferrandiren egoeraz hilaren 19an erabakiko dute. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213302/ueuk-aurkeztu-du-50-udako-ikastaroen-egitaraua-22-ekitaldi-egingo-dituzte.htm | Gizartea | UEUk aurkeztu du 50. Udako Ikastaroen egitaraua: 22 ekitaldi egingo dituzte | Maiatzaren 21ean Miarretzen egingo den 50 urte UEUgintzan jardunaldiak emango die hasiera ikastaroei | UEUk aurkeztu du 50. Udako Ikastaroen egitaraua: 22 ekitaldi egingo dituzte. Maiatzaren 21ean Miarretzen egingo den 50 urte UEUgintzan jardunaldiak emango die hasiera ikastaroei | Mendeurrena da aurten. UEU Udako Euskal Unibertsitatearen udako ikastaroek 50 urte beteko dituzte aurten. Edizio «berezia» izatea nahi dute UEUn, eta, hori dela eta, 22 jardunaldi eta topaketa antolatu dituzte hainbat eragilerekin elkarlanean. Euskal gizartearentzat garrantzitsuak diren gaien inguruan hausnartzea da helburua.
Maiatzaren 21ean Miarritzen egingo den 50 urte UEUgintzan jardunaldiak emango die hasiera ikastaroei. Udako egitarauaren aurkezpenean parte hartu gaur dute Kepa Sarasola UEUko zuzendariak, Irati Iciar UEUko Udako Ikastaroetako arduradunak eta Pauline Guelle UEUko zuzendaritzako kideak.
Hasierako jardunaldiaren ondoren, UEUren Udako Ikastaroen lehen astea ekainaren 27tik uztailaren 1era izango da, Iruñean, Bilbon, Eibarren eta Donostian; jarraian, uztailaren 4tik 8ra, Eibarren eta Usurbilen izango dira jarduerak; azkenik, uztailaren 11tik 15era, Baionan eta Eibarren eskainiko dira azken topaketa eta ikastaroak. Matrikulazioa zabalik dago jada.
Kepa Sarasolak adierazi du UEUrentzat «urteurren garrantzitsua» dela mendeurrena. Gogorarazi duenez, Donibane Lohizunen egin ziren lehen Udako Ikastaroak hainbat euskaltzalek eta erakundek bultzatuta. Xedea guztiz lotuta zegoen euskarari dagokion tokia ematearekin: «Euskarak unibertsitaterako ere balio zuela erakutsi nahi zuten». Eta irmo jarraitu da bidean. «Orduz geroztik, urtero-urtero, bost hamarralditan zehar UEUren Udako Ikastaroek ez dute hutsik egin, eta hasierako sustatzaile haiek aurreikusi bezala, UEUk eta Udako Ikastaroek frogatu dute uskara zein erabilgarria den unibertsitatean ere», azaldu du.
Ildo horretan, UEUn aritu diren milaka pertsonei eskerrak eman dizkie, «beraien elkarlanari esker posible izan baita euskara teknikoa sortzea, beraiei esker lortu baita unibertsitate mailako 500 liburu baino gehiago argitaratzea; beraiei esker fisika nuklearrari buruz eskolak eman ditzakegulako; beraiei esker Ikergazte kongresua antolatu dezakegulako».
Ikastaroetan izena emateko deia egin du. «Katebegi askok ekarri gaituzte hona, eta aurrerantzean ere katebegiek jarraitu dezaten nahiko genuke. Izan zaitezke katebegi horiek aurten Udako Ikastaro eder hauetan parte hartuz». |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213303/behargin-bat-hil-da-aramaion-atzo-izandako-lan-istripu-baten-ondorioz.htm | Ekonomia | Behargin bat hil da Aramaion, atzo izandako lan istripu baten ondorioz | Oñatiko 53 urteko langilea Aramaioko etxe bateko bigarren pisutik erori zen atzo, eskailera batera igota lanean ari zela. | Behargin bat hil da Aramaion, atzo izandako lan istripu baten ondorioz. Oñatiko 53 urteko langilea Aramaioko etxe bateko bigarren pisutik erori zen atzo, eskailera batera igota lanean ari zela. | Atzo goizeko hamaikak pasata, Oñatiko behargin batek lan istripu larria izan zuen Aramaion (Araba): Nardeaga kaleko etxe bateko fatxadan lanean ari zela, bigarren pisutik erori zen, eskailera batera igota beharrean zebilela. Minutu gutxira jaso zuen Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak abisua, eta larrialdi zerbitzuak istripuaren lekura joan ziren. Ia ordubetez izan ziren gertaeraren tokian han zauritutako langilea artatzen, eta, egonkortu zutenean, Gasteizeko Santiago ospitalera eraman zuten.
Baina 53 urteko langileak zauri larriak zituen; lekukoen arabera, buruan kolpe gogorra hartu baitzuen. Goiena-k jakinarazi duenez, gaur arratsaldean zendu da, Gasteizko erietxean. Aurten beharrean hil den 27. langilea litzateke Aramaioko lan istripuan zendutakoa, LAB sindikatuaren zenbaketaren arabera. |
2022-5-12 | https://www.berria.eus/albisteak/213304/realak-ziurtatu-du-datorren-sasoian-europan-jokatuko-duela-cadizi-irabazita.htm | Kirola | Realak ziurtatu du datorren sasoian Europan jokatuko duela, Cadizi irabazita | Txuri-urdinak nagusitasunez gailendu dira Anoetan. Sorlothek, Januzajek eta Portuk egin dituzte golak. Donostiarren garaipenak mesede egin dio Alavesi; gaur-gaurkoz, bizirik segitzen du. | Realak ziurtatu du datorren sasoian Europan jokatuko duela, Cadizi irabazita. Txuri-urdinak nagusitasunez gailendu dira Anoetan. Sorlothek, Januzajek eta Portuk egin dituzte golak. Donostiarren garaipenak mesede egin dio Alavesi; gaur-gaurkoz, bizirik segitzen du. | Reala Europan ariko da, hirugarren urtez segidan. Cadizi irabazita ziurtatu du hori. Horixe zuen gaurko egitekoa, eta aise lortu du. Estutasunik gabe gailendu da Anoetan, eta urratsa egin du. Orain, txapelketaren izena jakitea falta zaio: Europa liga, edo Konferentzia liga. Lehendabizikoa izatea nahi dute; igandean erdietsi dezake hori, Vila-real aurkari zuzenaren etxean.
Imanol Alguacil entrenatzaileak zera esan zuen Cadizen aurka jokatu bezperan: «Partidaz partida egin behar dugu lan». Esan eta egin. Txuri-urdinak gogotik aritu dira garaipena lotzeko. David Silvaren gidaritzapean egin ere. Hura izan da neurketako onena.
Reala luze gabe aurreratu da markagailuan. Alexander Sorlothek egin estreinako du gola, 19. minutuan. Ordura arteko arriskuko jokaldietan nola, Silvak sortu du horretarako aukera. Lerro arteko pasea eman dio Sorlothi, eta norvegiarrak, indarrez, sareetara jaurti du baloia. Maila handiko erremate bat eginda aurreratu du Reala.
Hortik aurrera ere, erasoan aritu dira donostiarrak. Ordea, Cadiz eraisteko bigarren gola falta izan zaie. Azkenaldiko joera nagusitu da lehen zatian; abaguneak izan bai, baina haiek probestu ezin.
Harik eta espainiarrek kontraerasora egin eta gola lortu duten arte. Oussama Idrissik jaurtiketa bikain batekin sareratu du baloia, baina epaileak ezerezean utzi du jokaldia, Tomas Alarconen jokoz kanpokoa adierazita. Hegalekoak eman dio goleko pasea.
Markagailuak bere horretan segi duen arren, jokaldi hori pizgarria izan da Cadizentzat. Ordutik eta atsedenaldira artean, Sergio Gonzalezen taldeak aurrerako urratsa egin du, eta estu hartu du Reala. Dena den, golik egin ez, eta txuri-urdinak abantailarekin joan dira atsedenaldira.
Bigarren zatian, eroso
Atsedenalditik itzuli orduko, Cadiz hasi da ondoen, baina Realak berehalakoan eten du haien erasorako grina. Silvak, beste behin, etxekoen jokoa antolatzeko modua egin du. Nahieran aritu da; oraintxe lerro artean, oraintxe baloia gatibu hartuta. Hala, kontrarioaren arearaino egin du baloia oinetan zuela. Alarconek falta egin dio area barruan, eta epaileak penaltia adierazi du.
Adnan Januzajek ez du hutsik egin. Jeremias Ledesma atezaina engainatu, eta txuri-urdinen bigarren gola egin du. 53. minutuan izan da, eta ordurako, partida lotu samarra zuen Realak.
Azken ordu erdia emaitza kudeatzen igaro dute Imanolek eta haren jokalariek. Teknikariak zenbait aldaketa egin ditu. Esaterako, Ion Guridi zelairatu du hiru puntuak lotzeko, eta Cristian Portu, berriz, erasoari bizitasuna gehitzeko.
Hortik ailegatu da hirugarren gola ere. Silvak enegarrenez jokaldi bat abiatu du, eta Portuk berak jaso du baloia, eskuin hegalean. Azti ibili da espainiarra, jokoz kanpokoan ez jausteko. Lortuta, zuzenean egin du Cadizen atera. Penaltia egin diote, norgehiagokako bigarrena, eta Portuk berak jaurti du, gola eginez. Futbolari txuri-urdinak bazuen horren beharra.
Azkenerako, Reala nagusitu da zelaian eta markagailuan. Irabazita, Europa ziurtatu du eta Alavesi esku bat bota dio. Gasteizko taldeak bizirik segitzen du gaur-gaurkoz. Izan ere, Cadizen garaipen batek bigarren mailara jaitsiko luke matematikoki. Alex Sola, 2026ra arte
Realak partidaren atarian egin du jakinarazpena: Alex Solak 2026ra arte berritu du klub txuri-urdinarekin. Halaber, lehen taldeko fitxa edukiko du datorren sasoitik aurrera. Harrobiko jokalariak 2019an egin zuen debuta talde nagusiarekin, eta ordutik lau aldiz aritu da Imanolen aginduetara; haietatik bi, sasoi honetan. Solak belauneko meniskoko eta aurreko lotailu gurutzatuko haustura bana izan du azken urte eta erdian. Eskuin nahiz ezker hegalean joka dezake, atzelari gisa, gehienbat. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213330/inflazioa-8ra-jaitsi-da-apirilean-hegoaldean.htm | Ekonomia | Inflazioa %8ra jaitsi da apirilean Hegoaldean | Argindarra merkatu egin zen apirilean, martxoan goia jo ondoren, eta laguntza publikoak erregaiaren faktura jaitsi zuen. Elikagaiak, ordea, gehiago garestitzen ari dira: %9,3 azken urtean. | Inflazioa %8ra jaitsi da apirilean Hegoaldean. Argindarra merkatu egin zen apirilean, martxoan goia jo ondoren, eta laguntza publikoak erregaiaren faktura jaitsi zuen. Elikagaiak, ordea, gehiago garestitzen ari dira: %9,3 azken urtean. | Duela bi aste aurreratutakoa baieztatu du INEk: inflazioak koska bat behera egin du apirilean, eta %10eko mugatik urrundu da, argindarrak eta erregaiak atseden bat eman dutelako martxoan goia jo ondoren. INEren arabera, prezioak %8 garestitu dira azken urtean. Oso kopuru handia da, ezohikoa euroa indarrean jarri zenetik, baina martxoko %9,6tik nabarmen behera dago. Martxotik apirilera, berriz, prezioak %0,2 jaitsi direla azaldu du Espainiako estatistika institutuak.
Oso garesti egon da argindarra apirilean Iberiar penintsulako merkatu bakarrean —190 euro megawatt-ordua—, baina urrundu egin da martxoko prezioetatik; orduan 283 euroan salerosi zen megawatt-ordua PVPC tarifa arautua darabiltenentzat. Haien fakturak soilik hartzen dira kontuan, eta ez merkatu librean daudenenak, horiek gehiago izan arren; INEk merkatu librekoen prezioak ere sartu nahi ditu inflazioa kalkulatzeko bere poltsan, baina prozesua motel doa, konpainia batzuek zailtasun teknikoak argudiatu dituztelako datuak ez emateko.
Merkatze horretan hainbat faktore daude: batetik, kontsumoa jaitsi egin zen apirilean, prezio garestien ondorioz ez ezik eguraldi epelago eta argiagoaren ondorioz. Gainera, apirilean handiagoa izan zen energia iturri berriztagarrien ekarpena, eguzkiak gogorrago jo zuelako eta haizetsuagoa izan zelako martxoa baino. Horrek ekarri zuen gasaren erabilera txikiagoa izatea eta une jakin batzuetan argindarrak euro gutxi batzuen kostua izatea.
Ondorioa oso garbi ikusi da inflazioaren datuetan: etxeko argindarraren, gasaren eta uraren gastua urtebetean %68,4 garestitzetik (martxoan) %36,3 garestitzera igaro da (apirilean). Hura da, alde handiz, inflazioaren saskian gehien garestitu den atala.
Erregaiak %6 merkatu dira
Erregaiak ere pisu handia du saski horretan eta apirilean merkatu egin zen hura ere, apirilaren 1etik indarrean baitago Espainiako Gobernuak onartutako hogei zentimoko deskontua. Horrek %6 merkatu ditu erregaiak apirilean, eta konpentsatu egin du Brent upelak hilabete ia osoa ehun dolarretik gora egon izana. Azken urtean, berriz, erregaiak %29,1 garestitu dira —martxoan, %37,4ko—.
Merkatzeko itxurarik ez du oraindik eguneroko gastuaren zatirik garrantzitsuenak, elikagaienak. Aurtengo apirilean iazkoan baino %9,3 garestiago daudela dio INEk. Martxoaz geroztik asko igo da atal hori, %6,9an baitzegoen. Olioak eta koipeak garestitu dira gehien (+%46), eta nabarmen garestitu dira arrautzak (+%27), zerealak (+%14), barazkiak (+%13) eta esnea (+%11) ere. Haragiaren prezioa %10etik gora garestiago dago aurten, baina badago Euskal Herriko artzainek sufritzen duten salbuespen bat: arkumea %1,5 baizik ez da igo.
Beste esparruetara hedatuz
Bilakaera okerragoa izan du, ordea, azpiko inflazioak, martxoko %3,5etik apirileko %4,3ra igaro baita. Horrek erakusten du energiaren garestitzea ekonomiaren beste esparruetara ere hedatzen ari dela, ekoizleek eta zerbitzu hornitzaileek energiaren kostu handiagoa bezeroei pasarazten dietela. Azpiko inflazioak ez ditu kontuan hartzen elikagai freskoak eta energia, haien prezioa oso aldakorra delako, eta prezioen epe erdiko joera ikusteko baliagarria da.
Europako Banku Zentralaren iragarpenek diote inflazioak behera egingo duela urtearen bigarren erdian, energiaren garestitzea iazko udan hasi zelako antzematen eta harekiko aldea ez delako hain handia izango urtearen amaieran. Iragarpen hori, ordea, hankaz gora jar dezake Ukrainako gerraren bilakaerak, batez ere Errusiako gasaren fluxua erabat eteten bada.
Maiatzari dagokionez, Hego Euskal Herrian eta Espainian inflazioa gehiago jaitsiko zela espero zen, argindarra merkatzeko tresna indarrean sartzekoa zelako. Baina, atzerapenen ondorioz, sistema hori ez da ekaina arte indarrean egongo. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213331/kazetari-bat-hil-dute-tiroz-txilen-36-urtean-lehen-aldiz.htm | Mundua | Kazetari bat hil dute tiroz Txilen, 36 urtean lehen aldiz | Francisca Sandoval Maiatzaren Leheneko ekitaldien berri ematen ari zenean tirokatuko zuten, eta bart hil da. Pinocheten diktadura garaian hil zuten azkenekoz kazetari bat. | Kazetari bat hil dute tiroz Txilen, 36 urtean lehen aldiz. Francisca Sandoval Maiatzaren Leheneko ekitaldien berri ematen ari zenean tirokatuko zuten, eta bart hil da. Pinocheten diktadura garaian hil zuten azkenekoz kazetari bat. | Hamabi egunez ospitalean egora oso larrian egon ostean, Francisca Sandoval kazetaria hil da, Txilen. Maiatzaren Lehenean, gizon ezezagun batzuek tirokatu egin zuten, sindikatu baten protestaren berri ematen ari zela, Santiagoko Meiggs auzoan. Garaipena 3 Seinalea hedabide komunitarioarentzat ari zen lanean. Langileak protestan ari zirela, auzoko merkatari batzuk pistolekin atera ziren, eta jendeari tiro egin zioten; hedabide batzuen arabera, langileek aurretik kalteak eragin zituzten merkatarien saltokietan. Tiroketan hiru pertsona zauritu zituzten, eta horietatik larrien, Sandoval. Aurpegian egin zioten tiro. Artatu zuten ospitaleko larrialdi zerbitzuetako medikuak esan zuen lesio «oso larria» zuela, garunean odol isuri bat eragin ziolako, eta horrek, bihotzekoa. Atzo arratsaldean hil zen.
Demokrazia garaian hil duten lehen kazetaria da, eta hilketak herrialdea astindu du. Izan ere, tiro egin zutenean, karabineroak han gertu zeuden, eta ez zuten ezer egin hiltzaileak atxilotzeko, sare sozialetan zabaldu diren bideoetan ikus daitekeenez. Txileko Poliziaren konplizitatea salatu dute askok. Jose Carrasco izan zen Txilen lanean ari zela hil zuten azken kazetaria. Analisis kazetarako egiten zuen lan, eta 1986an hil zuten, Pinocheten diktaduran. 1990ean ere beste kazetari bat hil zen, Jonathan Moyle ingelesa; haren gorputza lotuta aurkitu zuten, baina justiziak ez du argitu nork eta zergatik hil zuten. The New York Times-en arabera, arma trafikoa ikertzen ari zen.
Txileko Gobernuak gaitzetsi egin du Sandovalen hilketa. Gabriel Boric presidentea ospitalera joan zen, eta Sandovalen senide eta lagunei babesa eman zien. «Indarkeriak demokrazia kaltetzen du, eta familiei min ematen die. Segurtasunarekin eta justiziarekin konprometituta gaude, eta ez dugu etsiko lan horretan», esan zuen Boricek. Txileko Amnesty Internationalek ohar batean azpimarratu du estatuari dagokiola kazetarien segurtasuna bermatzea. «Kazetarien lana ezinbestekoa da herritarrak gertatzen denaren jakinaren gainean egoteko. Aldi berean, estatuaren eta indar publikoen jardunaren gainean ere informatzen dute», esan du Rodrigo Bustos Txileko AIko zuzendariak.
Txileko karabineroen inguruko eztabaida aspaldikoa da, erabiltzen duten indarkeriagatik. 2019ko urriko protestetan ere hainbat lagun zauritu zituzten, eta askoren jomugan dago Polizia hori, diktadura garaian izan zuen funtzioagatik. Pinocheten konstituzioaren lekukoa hartuko duen prozesu betean da egunotan Txile, eta, puntuetako batean, konstituziogileek azpimarratu dute poliziak ez direla militarrak, eta indarkeriaren erabilera neurtu behar dutela eta giza eskubideak errespetatu behar dituztela. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213332/auzitegi-nazionalak-juan-carlos-iglesias-presoa-absolbitu-du-estrasburgoko-doktrina-aplikatuta.htm | Politika | Auzitegi Nazionalak Juan Carlos Iglesias presoa absolbitu du, Estrasburgoko doktrina aplikatuta | Magistratuek ebatzi dute Iglesiasen inkomunikazioa eta konfiantzazko abokatuarekin hitz egiteko ezintasuna oinarritu zela «arrazoitze orokorretan eta ez auziaren balorazio indibidual eta partikularretan». Estrasburgok urtarrilean ebatzi zuen Xabier Atristainen inkomunikazio aldian bere eskubideak urratu zituztela. Bigarren epaia da Atristainen auziko jurisprudentzia baliatuz euskal preso bat absolbitzen dutela. Epaia irmoa da joan den astelehenetik. | Auzitegi Nazionalak Juan Carlos Iglesias presoa absolbitu du, Estrasburgoko doktrina aplikatuta. Magistratuek ebatzi dute Iglesiasen inkomunikazioa eta konfiantzazko abokatuarekin hitz egiteko ezintasuna oinarritu zela «arrazoitze orokorretan eta ez auziaren balorazio indibidual eta partikularretan». Estrasburgok urtarrilean ebatzi zuen Xabier Atristainen inkomunikazio aldian bere eskubideak urratu zituztela. Bigarren epaia da Atristainen auziko jurisprudentzia baliatuz euskal preso bat absolbitzen dutela. Epaia irmoa da joan den astelehenetik. | Espainiako Auzitegi Nazionalak gaur goizean jakinarazi du Juan Carlos Iglesias Chouzas euskal presoa absolbitu duela 1991ko hilketa batetik, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Xabier Atristainen auziarekin sortutako jurisprudentzia baliatuta. Epaian, Auzitegi Nazionaleko Bigarren Sekzioko magistratuek gogora ekarri dute Estrasburgok urtarrilean emandako epaiaren edukia: alegia, Atristainen kasuan, inkomunikazio aldian abokatu bat izendatzeko eskubidea murriztu zitzaiola horretarako beharrezko motiborik eman gabe, eta eskubide murrizketa hori oinarritu zela «arrazoitze orokorretan eta ez auziaren balorazio indibidual eta partikularretan».
Auzitegi Nazionaleko magistratuen hitzetan, Estrasburgoko auzitegiak ebatzi du Giza Eskubideen Europako Itunaren 6.1 eta 6.3 artikuluak urratu ote diren argitzeko aztertu beharra dagoela ea ezinbesteko arrazoirik egon ote den konfiantzazko abokatua izendatzeko eskubidea murrizteko. Orain Auzitegi Nazionalak emandako epaian, magistratuek diote Iglesiasen auzian ez direla jasotzen «deklarazioak hartu ziren baldintzen nahikoa erregistro, ezta horiekin batera zekarren berme sistemarena ere».
Epaileen arabera, «inkomunikatuta egon zirela froga nahikoa dago, baina ez dago ez ebazpen judizialik, ezta inkomunikazioa luzatzeko aginduetan jasotako arrazoibide juridikoei buruzko aipamen nahikorik ere». Are gehiago, azaldu dute prozeduran ez dagoela «aipamenik ere deklarazioak zein baldintzatan eman diren baloratu ahal izateko ezinbesteko diren beste alderdi batzuen erreferentziarik», eta adibide gisa jarri dituzte auzitegiko espediente medikoak , «zeinak, oso zehatz batzuk izan ezik, ez diren sumarioan islatzen». Hiru epailek osatu dute epaimahaia: Jose Antonio Mora Alarconek, Jose Ricardo de Pradak eta Maria Teresa Garcia Quesadak. De Prada izan da txostena idatzi duena.
Ikusi gehiago: Inkomunikazioa, «eskubideak edozein kontroletik kanpo murrizteko espazio objektiboa»
Beraz, magistratuek ondorioztatu dute ez dutela nahikoa arrazoirik jakiteko zergatik eduki zuten Iglesias inkomunikatuta atxiloaldian, «beren konfiantzazko abokatuak defendatzeko aukerarik izan gabe, eta haiekin komunikatu ahal izan gabe; ez galdeketan, ez lehenago, ezta ondoren ere.
1991ko urtarrilean ETAk Bilbon hildako guardia zibil baten hilketarengatik epaitu zuten Iglesias martxoan, eta 40 urteko zigorra eskatu zuten harentzat. Beste zigor batzuk betetzen ari da Dueñasko kartzelan, Euskal Herritik 310 kilometrora.
Sententziak beste elementu garrantzitsu bat dakar: lekukoen testigantzen balorazioa. Epaileen arabera, Raul Angel Fuentes, Jon Mirena San Pedro, Jesus Maria Mendinueta eta Jose Manuel Fernandez de Nanclaresen lekukotzetatik soilik erabil daiteke epaiketan esandakoa, eta horiek ezin dira «aurretiazko beste sumarioko froga batzuekin osatu, [lekukotza horiek] ez direlako lortu nahikoa bermerekin».
Atristainen auziko jurisprudentzia baliatuz emandako bigarren sententzia da oraingoa. Martxoan, Auzitegi Nazionalak Gorka Palacios euskal presoa absolbitu zuen. Orduan ere, De Prada izan zen txostengilea. Bi atxilotuk torturapean jo zuten erruduntzat Palacios, eta, auzitegiak dekretatu zuenez, Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren jurisprudentzia berriaren arabera, deklarazio horiek ez dira kontuan hartu behar. Ondorioz, Palaciosen aurkako frogarik ez dagoela adierazi zuen auzitegiak, eta errugabetzat jo zuen. Fiskaltzak 316 urteko espetxe zigorra eskatzen zuen Palaciosentzat, ETAk 2001ean Madrilen egindako atentatu batengatik.
Inkomunikazioa jomugan
Espainiak Atristainen eskubideak urratu zituela eta prozesu «justu eta ekitatezko bat» izatea eragotzi ziotela ebatzi zuen urtarrilean Estrasburgoko auzitegiak. Hala, presoa otsailaren 17an irten zen Martuteneko espetxetik (Gipuzkoa). Espainiako Estatuko abokatuak helegitea jarri zuen, baina Giza Eskubideen Europako Auzitegiak joan den astelehenean jakinarazi zuen ez zuela helegitea onartu, eta, beraz, epaia irmoa da harrezkero.
Inkomunikazio aldiaren ondoren torturak salatu zituen Atristainek. Besteak beste, azaldu zuen poltsa «askotan» egin ziotela, konortea galdu arte, bi aldiz botaka egin zuela, goma aparrarekin biltzen zutela, eta horren guztiaren ondorioz takikardiak izateagatik botika bat eman ziotela. Tortura psikologikoak ere salatu zituen: bigarren deklarazioan esan zuen, adibidez, neska laguna atxilotzeko mehatxua egin ziotela. ETAko kide izatea leporatuta zegoen preso.
Estrasburgoko auzitegiaren arabera, hain zuzen, Espainiak Giza Eskubideen Europako Akordioaren 6.1 eta 3c artikuluak hautsi zituen: lehena, epaiketa justu bat eta ekitatezkoa izatea bermatzen dituena; bigarrena, defentsa eskubideari eta abokatua libreki aukeratzeari dagokiona.
Asteazkenean, Zigor Reizabal Atristainen abokatuak eta Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusiak sententziaren balorazioa egin zuten Donostian, eta urratutako eskubideak «erreparatzeko» eskatu zioten Espainiako Gobernuari, hala Atristainen kasuan nola «milaka euskal herritarren» kasuan ere. Erreparazio horrek eskatzen du, Rodriguezen hitzetan, espetxean direnak «berehala kalean» izatea: «Espetxean daude modu injustuan, eskubideak urratu zitzaizkielako». |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213333/itzuliaren-antolatzaileak-esan-du-emakumezkoen-txirrindularitza-moda-kontu-bat-dela.htm | Kirola | Itzuliaren antolatzaileak esan du emakumezkoen txirrindularitza «moda kontu bat» dela | Julian Erasok aitortu du «ia-ia behartuta» antolatu dutela emakumezkoen lasterketa. Itzuliak agiri bat atera du, eta esan du Erasok egindako «adierazpen desegokiek» ez dezatela «lausotu» Itzulia antolatuta eman den «aurrerapauso handia». Erasok berak barkamena eskatu du gero. | Itzuliaren antolatzaileak esan du emakumezkoen txirrindularitza «moda kontu bat» dela. Julian Erasok aitortu du «ia-ia behartuta» antolatu dutela emakumezkoen lasterketa. Itzuliak agiri bat atera du, eta esan du Erasok egindako «adierazpen desegokiek» ez dezatela «lausotu» Itzulia antolatuta eman den «aurrerapauso handia». Erasok berak barkamena eskatu du gero. | Atzo, Bilboko Radio Marca irratian, Emakumezkoen Euskal Herriko Itzulia zergatik antolatu duten galdetu zioten Julian Erasori, lasterketa antolatzen duen Oceta erakundeko presidenteari: «Bueno, ba, egia esan, ia-ia behartuta antolatu dugu; izan ere, hau moda kontu bat da. Berdintasuna, halakoa, kontakatiluak... Mundu guztiak dio gauzak egin behar direla emakumezkoen kirolagatik, eta txirrindularitzari ere tokatu zaio».
Nola izan zen ere kontatu du: «Esan ziguten antolatu beharra zegoela. Guk horretaz badakigu zerbait, eta ez gaitu kezkatzen; antolatuko dugu, eta ea hau indartzen den. Ea urte batzuetan ez dugun kezkatu behar antolatzeko arrazoiengatik», gehitu du.
Ikusi gehiago: Ez daude etxea erakusteko
Erasok espero du zaleek ere «kontzientzia hartzea», eta areketan bildu eta txirrindulariak animatzea: «Emakumezkoen txirrindularitzak ere izan dezala gizonezkoenaren erantzun bera, edo, gutxienez, bide horri ekin diezaiola». Aitortu du, dena den, lasterketaren ordutegiak ez direla jendea gerturatzeko egokienak (10:00etan hasi eta 13:00ak aldera amaituko dira etapak, telebista kontuengatik).
Etorkizunaz ere hitz egin du: «Hazten joatea da kontua. Uste dut hemendik urte batzuetara jendea Emakumezkoen Itzulia gogoz itxaroten egongo dela segur aski. Batez ere, emakumeak dira elkar babestu behar dutenak; errepidean egon behar duten lehenengoak, ez bakarrak noski, haiek dira».
Adierazpen horiek kritikak eragin dituzte, eta Itzuliak agiri bat atera du. Horretan dio «atsekabez» hartu duela «gaizki-ulertuak eragindako haserrea», eta espero duela Erasok egindako «adierazpen desegokiek» ez «lausotzea» Itzulia antolatuta eman den «aurrerapauso handia». Halaber dio antolatzaileen helburua dela emakumezkoen txirrindularitza «bultzatzea».
Goi mailako lasterketa
Aurtengo lasterketari dagokionez, Erasok bermatu du maila goreneko txirrindulariak izango direla datozen egunetan Euskal Herriko errepideetan. Dena den, kezka agertu du, «une konplikatua delako»: «Dirudienez, nahiko ukituta iritsiko dira neskak; esan digute eragiten ari zaiela birusa», aipatu du.
Emakumezkoen Euskal Herriko Itzulia gaur, bihar eta etzi jokatuko da estreinakoz. Hiru etapa izango dira. Gaurkoa Bastidan amaituko da, 105,9 kilometro osatu ondoren; bigarrengoa Mallabian hasi eta amaituko da bihar, 117,9 kilometro egin eta gero; eta hirugarrena, etzikoa, Donostian hasi eta bukatuko da, 139,8 kilometroren ondotik. ETB1ek zuzenean emango ditu.
Ikusi gehiago: Gurpilek biraka jarrai dezaten |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213334/israelek-iragarri-du-zirjordanian-beste-4500-etxebizitza-eraikiko-dituela.htm | Mundua | Israelek iragarri du Zirjordanian beste 4.500 etxebizitza eraikiko dituela | EBk Israeli galdegin dio erabaki hori deuseztatzeko, eta gogorarazi dio Nazioarteko Zuzenbidearen aurka egiten duela. NBEk nabarmendu du «legez kanpoko» neurri bat dela, eta «ezegonkortasuna» areagotuko duela. | Israelek iragarri du Zirjordanian beste 4.500 etxebizitza eraikiko dituela. EBk Israeli galdegin dio erabaki hori deuseztatzeko, eta gogorarazi dio Nazioarteko Zuzenbidearen aurka egiten duela. NBEk nabarmendu du «legez kanpoko» neurri bat dela, eta «ezegonkortasuna» areagotuko duela. | Israelgo kolono juduentzako etxebizitzen eraikuntzen gaiak zeresana ematen du oraindik ere. Israelgo Gobernuak iragarri du beste 4.500 etxebizitza egiteko asmoa duela Zisjordaniako gune okupatuetan. Israelgo hirigintza batzorde bat dago erabakiaren atzean: atzo onartu zuen beste 4.500 etxebizitza eraikitzeko proposamena, joan den astean ezagutarazi ziren eta nazioarteko komunitatean mesfidantza eragin zuten planen ildotik. Zehazki, 4.427 etxebizitza berriren eraikuntza onetsi du batzordeak, eta horietatik 2.791k behin betiko onarpena jaso dute. Guztira, 25 plani eman diete abala, eta, Haaretz Israelgo berripaperaren arabera, horien ondorioz, orain arte linbo administratibo batean ziren hainbat enklabe legezko izatera pasatuko lirateke.
Nazioarteko komunitateak ez ezik, Europako Batasuneko ordezkariek ere «sakon-sakonean» kondenatu dute Zisjordanian beste 4.500 etxebizitza eraikitzeko plana, eta Israeli galdegin diote erabaki hori deuseztatzeko. Halaber, Israelgo agintariei gogorarazi diete lurralde okupatuetan 4.500 etxebizitza eraikitzeko erabakiak Nazioarteko Zuzenbidearen aurka egiten duela, eta, gainera, Palestinaren eta Israelen harremana «zuzenean» mehatxatzen duela. «Guztiz inkontzienteki» hartutako erabaki gisa definitu dute plana, batez ere, bi herrialdeen tentsio politikoak murrizteko ahaleginei begira. Hala, Kanpo Harremanetarako Europako Zerbitzuak zabaldutako komunikatu batean, Europako Batasuneko kideek bi herrialdeei eskatu diete lan egin dezatela prozesu politiko bat lortzeko bidean. «Hori gabe ez da benetako bakerik eta segurtasunik egongo, ez israeldarrentzat, ez palestinarrentzat», defendatu dute agirian.
Tor Wencesland Ekialde Hurbileko Bake Prozesurako NBEko koordinatzaile bereziak ere gogor gaitzetsi du Israelgo agintarien plana. esan du Nazioarteko Zuzenbidearekin bat ez datorren «legez kanpoko» neurri bat, eta bakearen bidean «eragozpen» bat dela. «Kokaguneen hedapen etengabeak okupazioa are gehiago finkatzen du, Palestinako lurra eta natura baliabideak inbaditu, eta palestinarren zirkulazio libre bat oztopatzen du», salatu du NBEko koordinatzaileak. Horregatik, Israelgo Gobernuari galdegin dio horrelako jarduerak amaitzeko. Nabarmendu du ekintza horiek «ezegonkortasuna» areagotu besterik ez dutela egiten, eta «Palestina estatu bideragarri» bihurtzeko aukera guztiak zapuzten dituztela.
Anexiorako bide orri bat
Atzetik dator Israelgo Gobernuak Zisjornadian jadanik eraiki dituen eta eraikitze bidean dauden etxebizitzen eztabaida. Israel 1967an hasi zen Palestinako eremu okupatuetan kokaguneak eraikitzen, Zisjordania anexionatzeko asmoz. Geroztik, milaka etxebizitza eraiki ditu Palestinaren lurretan. Israelgo Estatistika Institutuak 2020an argitaratutako datuen arabera, Zisjordanian kokatutako Israelgo juduen kopuruak Israelgo populazioa baino lau bider azkarrago handitu dira 1995etik. Israelgo juduen %10 inguru bizi dira Jerusalem ekialdean eta Zisjordanian.
Dena den, nazioarteak —AEBak eta Brasil salbu— ez ditu onartzen Israel agintariek Zisjordanian ezarritako kokaguneak, legez kontrakoak baitira. Nazio Batuen Giza Eskubideen Kontseiluaren arabera, Israelgo Gobernuak kokaguneen kontrola izan du 1967tik eremu okupatuetan, eta hala izaten jarrai dezan lan egiten du. Jokaera horrekin, anexiorako bide orri bat zabaltzen du, eta, kontseiluaren hitzetan, «bideragarria den Palestinako estatu bat sortzeko aukera eragozten».
Ikusi gehiago: Oztopo bat Israelgo kolonoei |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213335/senora-sariketako-lehenengo-kanporaketa-bihar-jokatuko-da-hendaian.htm | Kultura | Señora sariketako lehenengo kanporaketa bihar jokatuko da, Hendaian | Emakumeen eta hegemonikoak ez diren gainontzeko identitateen ikusgaitasuna du helburu lagunarteko txapelketak. | Señora sariketako lehenengo kanporaketa bihar jokatuko da, Hendaian. Emakumeen eta hegemonikoak ez diren gainontzeko identitateen ikusgaitasuna du helburu lagunarteko txapelketak. | Bigarren urtez, Señora sariketa antolatu dute zenbait bertsolari eta bertsozale feministak. Lehenengo kanporaketa bihar jokatuko da, Hendaiako (Lapurdi) Enbata gaztetxean, 17:00etan, eta bigarren saioa, berriz, hilaren 21ean izango da, Laudion (Araba), Aiaraldeko Faktorian. Azkenik, finala Leitzako (Nafarroa) Herri aretoan jokatuko dute, arratsaldeko bostetan hori ere.
Biharko saioan, Josune Aramendi Perez, Amaia Iturriotz Etxaniz, Irati Alcantarilla Urdanpilleta, Aner Euzkitze, Paule Loizaga Legarra eta EkhinÌe Zapiain Arlegi ariko dira. Gaiak jartzen, berriz, Ainhoa Larretxea izango da.
Bigarren kanporaketan, Leire Vargas Nieto, Irati Anda Villanueva, Andere Arriolabengoa Bengoa, Ane Beloki Lopez, Ane Labaka Maioz eta Sarai Robles Vitas igoko dira oholtzara, Laudioko Faktorian, 18:00etan. Amaia Agirre ariko da gai jartzaile.
Finala, berriz, Leitzako Herri aretoan izango da, 17:00etan. Kanporaketa bakoitzetik sailkatutako bi bertsolarik abestuko dute, baita gonbidatu bereziak diren bi «senÌorek» ere. Eguna iritsi aurretik iragarriko dute zeintzuk diren ohorezko beste bi parte hartzaileak. Saio guztietako sarrerak Bertsosarrerak.eus atarian eros daitezke jada.
Iaz egin zuten zenbait bertsolarik eta bertsozale feministak SenÌora sariketaren lehenbiziko aldia, tokiko herri eragileen eta mugimendu feministako kideekin elkarlanean, bertso plaza berriak sortu eta emakumeei eta azpiratutako identitateei ikusgaitasuna emateko asmoz. Belaunaldien arteko aliantzak sendotzea dute helburu, ahalduntze kolektiboaren bidetik, betiere lurraldetasuna aintzat hartuz.
Señora hitza aukeratzeko arrazoiei dagokienez, antolatzaileek azaldu dute andre zaharrarekin eta bakardarearekin loturiko kontzeptuari buelta eman nahi izan diotela. Maider Arregi bertsolari eta antolatzaileak adierazi duenez, «emakume indartsu bat da senÌora bat, ahaldunduta dagoena». Hitzaren eraldaketa hori lortzea da sariketaren xedea. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213336/barnahus-ereduan-oinarritutako-lehen-etxea-urte-amaieran-irekiko-dute-gasteizen.htm | Gizartea | Barnahus ereduan oinarritutako lehen etxea urte amaieran irekiko dute, Gasteizen | Sexu indarkeria jasan duten adingabeei «arreta integrala» ematea eta haiek berriz «ez biktimizatzea» izango du xede. | Barnahus ereduan oinarritutako lehen etxea urte amaieran irekiko dute, Gasteizen. Sexu indarkeria jasan duten adingabeei «arreta integrala» ematea eta haiek berriz «ez biktimizatzea» izango du xede. | Eusko Jaurlaritzak urte honen hondarrerako jarriko du martxan Gasteizen Barnahus ereduan oinarritutako proiektu pilotua. Sexu abusuak jasan dituzten edo pairatzen ari diren umeak behin baino gehiagotan «ez biktimizatzeko» helburua izango du sistemak, eta adingabeei «arreta integrala» emango zaie han. Arabako hiriburuan irekiko dute haurrak laguntzeko lehen etxea, eta, gaur, hara joatera deitu dituzte komunikabideak. Proiektua garatzen ari den lantaldeak lagunduta, Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako sailburuak etxeari buruzko xehetasunak eman ditu. Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusia eta Gorka Urtaran Gasteizko alkatea ere izan dira agerraldian. Sexu abusuak pairatu dituzten adingabeek arta «osoa» jasoko dutela bermatu nahi dute Barnahus ereduan oinarritutako proiektuaren bidez, Artolazabalek azaldu duenez. Islandian martxan jarritako eredua oinarri hartuta, Eusko Jaurlaritzak erakundeen eta sailen arteko lantalde tekniko bat martxan jarri zuen iaz, Save The Children erakundearen babesarekin. Besteak beste, gizarte zerbitzuetako, eta osasun, hezkuntza, justizia eta segurtasun alorretako profesionalek parte hartzen dute lantalde horretan. Helburu argi batekin ari dira lanean: haurren sexu abusuen kasuetan esku hartzen duten sistema, zerbitzu eta eragileen arteko jarduerak koordinatuko dituen protokoloa ontzea. Izan ere, sarritan, sexu abusuak pairatzen dituzten haurrek eta nerabeek oso bide neketsu eta gogorra igaro behar izaten dute beren kasua kontatzeko, eta, hain justu, prozesu horiek samurtzea bilatzen du Barnahus ereduak. Hala, behin proiektu pilotua martxan jartzen dutenean, Gasteizen irekiko den etxean jasoko dute sexu abusuen biktima izan den haurraren testigantza, gerora aurretiazko froga osatuko duena. Artolazabalek esplikatu du biktimentzat propio atondutako etxean egingo dela prozesu guztia: haien neurrira eta erritmoetara moldatuta egongo da tokia, adingabeek modua izan dezaten lekukotasuna emateko eta arta jasotzeko polizia etxeetatik eta ospitaleetatik igaro gabe. Finean, modu koordinatuan jardungo dute gizarte zerbitzuek, abokatuek, magistratuek, eta osasun profesionalek, biktimaren gaineko begirada komun batekin, eta hura berriz ere «ez biktimizatzeko». Hori lortze aldera, gune bat atontzen ari dira Gasteizen, eta urte amaierarako prest izango dute. «Sexu indarkeriaren biktimek ingurune seguru eta adiskidetsua izango dute. Dekorazio egokia, eta profil eta adin desberdinetara egokitzeko modukoa», azaldu du Artolazabalek. Xedea baita adingabeak prozesu guztiaren «erdigunean» jartzea, zehaztu duenez. Sailburuak eman du adingabeen sexu abusuen arazoaren hedaduraren berri. Datu lazgarriak eman ditu: azaldu duenez, «bost umetatik batek» jasaten du indarkeria sexuala; Araba, Bizkai eta Gipuzkoa batuta, 2.000 eta 4.000 ume eta nerabe artean izan daitezke. Datu horiek guztiak «izozmendiaren punta» baino ez direla ohartarazi du, gainera. Izan ere, kasuen %15 bakarrik salatzen dira, salatutako kasuetatik %70 ez dira iristen ahozko epaiketara, eta kasu gehienak artxibatu egiten dira froga faltagatik. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213337/dupek-esan-du-erakundeak-blokeatuta-mezu-argi-bat-bidaltzen-ari-zaiela-londresi-eta-bruselari.htm | Mundua | DUPek esan du erakundeak blokeatuta «mezu argi bat bidaltzen» ari zaiela Londresi eta Bruselari | Alderdi unionistak betoa jarri dio Asanbleako presidentearen izendapenari, eta horrek gobernua osatzea eragotzi du, baita lehen ministroa aukeratzea ere. Sinn Fein, Aliantza, UUP eta SDLP kritiko agertu dira erabakiarekin. | DUPek esan du erakundeak blokeatuta «mezu argi bat bidaltzen» ari zaiela Londresi eta Bruselari. Alderdi unionistak betoa jarri dio Asanbleako presidentearen izendapenari, eta horrek gobernua osatzea eragotzi du, baita lehen ministroa aukeratzea ere. Sinn Fein, Aliantza, UUP eta SDLP kritiko agertu dira erabakiarekin. | DUP Alderdi Demokratiko Unionistak Ipar Irlandako bi erakunde garrantzitsuenak blokeatu ditu: gobernua eta Asanblea. Jeffrey Donaldson alderdiko buruzagiak parlamentuan bertan berretsi du goizean jakinarazitakoa, eta, hortaz, DUPek uko egin dio ganberako presidentea aukeratzeari —nazionalisten eta unionisten oniritzia behar da izendapena onartzeko—; erabaki horren ondorioz, Asanblea ezingo da elkartu ohiko jardunerako, esaterako. Beto horrek helburu bakarra du, Donaldsonek esan baitu Erresuma Batuko Gobernuari eta EB Europako Batasunari «mezu argi bat bidaltzen» ari zaiela protokoloaren aferan; edo, beste modu batera esanda, DUPek Londres behartu nahi du «ekintza erabakigarriak» egitera itun horren inguruan.
Alderdi unionistak iragarria zuen lehen ministroaren eta lehen ministrordearen izendapenak blokeatuko zituela —protokoloagatik eta Sinn Feinek duelako gobernuburua izendatzeko eskubidea—, baina zalantzak zeuden zer egingo zuen parlamentuko presidente karguarekin. Betoa, hortaz, erabatekoa da Irlanda iparraldeko erakundeetan.
«Devolution [sistema autonomikoa] berreskuratu zen New Decade, New Approach adostasunaren oinarrietan [gobernabidea bermatzeko alderdi arteko ituna da, 2020koa]. Dokumentuaren alderdi guztietan aurrerapausoak ikusi ditugu, batean izan ezik; eta hori da Erresuma Batuko Gobernuak legeak egingo zituela Ipar Irlandak Erresuma Batuaren barne merkatuan duen tokia bermatzeko», argudiatu du Donaldsonek erabakiaren berri emateko goizean argitara emandako ohar batean.
Londresek eta Bruselak adostu zuten protokoloa, eta bi helburu nagusi ditu: Irlandako irlan muga gogorraren itzulera eragoztea, eta EBren merkatu bakarra babestea. Itun horren bidez, Ipar Irlanda merkatu horren arauekin lerratu da produktuei dagokienez, eta horrek berekin ekarri ditu kontrolak Irlanda iparraldeko portuetan.
Unionistak, baina, kexu agertu dira akordio horrekin, argudiatu baitute Ipar Irlandaren eta Britainia Handiaren artean «muga bat» sortu duela, eta «kolokan» geratu dela lurraldeak erresuman duen «tokia».
Gaurko adierazpenen bitartez, DUPen buruzagiak argi utzi nahi izan du «pazientzia» duela, eta, beraz, auzi horren irtenbidea ez dela epe laburrean iritsiko. «Unionisten kezkak ez dira Stormonten [parlamentuaren] eragina izaten ari den borroka politiko soil bat. Protokoloa zuzeneko erronka bat da Ipar Irlandan azken 25 urteetan adosturiko itun guztien oinarrientzat», adierazi du oharrean.
Asanbleako presidenterik gabe, diputatuek ezingo dute Ipar Irlandako lehen ministroa eta ministrordea aukeratu; eta, eguneroko jardunean, ez dute eztabaidarik izango, eta ezingo dute batzorderik osatu, ezta horietan parte hartu ere. Ministroek karguan jarraitu ahalko dute, jardunean, baina haien eskumenak mugatuta egongo dira, ez baitira gobernu baten parte izango, eta ezingo dute beste erabakirik hartu.
Donaldson horren jakitun da, baina, parlamentuan argudiatu duenez, protokoloa «kalte handia» egiten ari zaio Ipar Irlandari, eta hori dute egungo lehentasuna, batez ere «azpijana egiten» diolako egonkortasun politikoari. Agintari unionistarentzat, lurraldeko ekonomiari itun horrek egiten baitio «kalte», eta horren ondorio da bizitzaren garestitzea, adibidez. Paul Givan alderdikideak gaineratu du DUP «jasankorra eta arrazoizkoa» izan dela, baina orain «ekintzetarako garaia» dela, eta ez «hitzetarakoa».
Liz Truss Erresuma Batuko Atzerri ministroak atzo ohartarazi zuen Londresek «ekitea beste aukerarik» ez duela izango EBk ez badu «malgutasuna» erakusten bi aldeen arteko negoziazioetan —Erresuma Batuko hedabide batzuen arabera, «ekintza» horietako batzuk izan daitezke protokoloa urratzea—.
Lewisen «etsipena»
Alderdi unionistaren betoak denetariko erreakzioak eragin ditu, eta gehienak kritika negatiboak izan dira. Horren adibide da Brandon Lewis Erresuma Batuaren Ipar Irlandako ministroak esandakoa: «Ipar Irlandako herritarrek botoa eman dute, eta gobernu egonkor eta erantzule bat merezi dute. Alderdiei dei egiten diet elkartzera eta gobernu bat osatzera».
Sinn Feinek irabazi zituen iragan asteko bozak, eta ordezkaritzarik handiena lortu zuen, 27 aulki bilduta —90etik—; DUPek hiru galdu zituen, eta 25 eserleku izango ditu aurrerantzean. Ordena horren ondorioz, lehen aldiz alderdi nazionalista bati dagokio gobernuburua proposatzea, baina indar unionistak jakinarazi zuen blokeatu egingo zuela lehen ministroaren —eta haren ordezkoaren— izendapena. Egoera horretaz eta gaur jakindakoaz, Michelle O’Neill alderdi errepublikanoko buruzagiordeak esan du DUP «publikoa zigortzen» ari dela, eta «lotsagarria» dela Donaldsonek harturiko erabakia.
Naomi Lang Aliantza Alderdiaren buruzagi eta Ipar Irlandako jarduneko Justizia ministroak ere kezka handiz hartu du alderdi unionistaren betoa, eta kritiko agertu da DUPekin, Good Morning Ulster irratsaioan egin dioten elkarrizketan: «NHS [Osasun Sistema Nazionala] konpondu behar dugu, bizitzaren garestitzeari aurre egin, eta aurrekontu bat adostu. Honek nola lagunduko du?».
UUP Ulsterko Alderdi Unionista ere kritiko agertu da beste indar unionistaren erabakiarekin. Doug Beattie UUPko buruzagiak ohartarazi du parlamentua «isilik» geratuko dela, eta «isiltasun» horren ondorioz herritarrak «hoztuko eta gosetuko» direla, eta «[ospitaleetako] itxaron zerrendetan hilko» direla, esaterako: «Gaur, behintzat, gauza bat egin dezakegu. Asanbleako presidentea aukeratzea».
Beattieren eskariak, baina, ez du ezertarako balio izan, ezta SDLP Alderdi Sozialdemokrata Laboristako diputatu Matthew O'Toolek egindako ohartarazpenak ere, esan baitu DUPek «demokrazia eragotzi» duela, nahiz eta «bere izenean demokratiko hitza duen».
Donaldsonek jakinarazitako blokeoaren ondorioz, Ipar Irlanda beste krisi politiko batean murgilduko da, eta Erresuma Batuko Gobernuaren eta Europako Batzordearen arteko tentsioa are gehiago handituko da brexit-aren auzian. Berez, baina, Asanbleako diputatu gehienak protokoloa mantentzearen alde daude; 53 diputatu dira, Sinn Feineko 27ak, Aliantzako hamazazpiak, SDLPko zortziak eta People Before Profitekoa. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213338/maiatzaren-27tik-29ra-egingo-da-literaturia-zarautzen.htm | Kultura | Maiatzaren 27tik 29ra egingo da Literaturia, Zarautzen | Liburu azokarekin, liburu aurkezpenekin eta askotariko emanaldiekin osatu dute egitaraua. ‘Piztia’ izango da aurtengo jaialdiaren gaia. | Maiatzaren 27tik 29ra egingo da Literaturia, Zarautzen. Liburu azokarekin, liburu aurkezpenekin eta askotariko emanaldiekin osatu dute egitaraua. ‘Piztia’ izango da aurtengo jaialdiaren gaia. | Udaberrira itzuliko da Literaturia. Koronabirusaren ondorioz, udazkenean egin dituzte azken bi urteetako saioak, baina ohiko urtaroan egingo dute aurten jaialdia: hilaren 27tik 29ra egingo dute, Zarautzen (Gipuzkoa), Aurkitzeko, baretzeko, pizteko lelopean. Hiru egunez, idazleak, argitaletxeak eta irakurleak elkartuko dira herriko zenbait gunetan. Ohi bezala, askotariko errezital, solasaldi eta aurkezpenez osatu dute egitaraua, baina literaturatik haragoko kultur emanaldiak ere izango dira. Piztia gaiak lotuko ditu guztiak.
Ana Malagonek emango dio hasiera programari, jaialdirako espresuki prestatutako manifestua irakurrita. Modelo aretoan izango da hasiera ekitaldia, eta, jarraian, Istanbul ikuskizun literario-musikala aurkeztuko dute. Migrazioen inguruko begirada «tragikomikoa» ematen du obrak. Lutxo Egiak idatzi du testua, eta Unai Pelayo Pelax-ek sortu du musika. Haiekin batera, Oier Guillan, Telmo Trenor eta Elena Ramirez oholtza gainean izango dira.
Literatura da Literaturiaren ardatza, baina lekua egin izan die beste kultur adierazpenetako emanaldiei ere, eta aurtengo jaialdia ez da salbuespena izango. Frankenstein agurgarria gutun musikatua eskainiko dute Pettik eta Ana Galarragak, eta rr #5 marrak izeneko ikuskizuna Maialen Lujanbiok. Odei Barrosoren kontzertua ere izango da larunbat iluntzean. Iñaki Martiarena Mattin-ek, berriz, haurrentzako sormen tailer bat emango du, argitaratu berri duen Kamishibaizalea komikia oinarri hartuta.
Bi mahai inguru ere antolatu dituzte. Batetik, literatura hezkuntzaren esparruan sustatzeari buruz jardungo dute ikasle, irakasle eta eragileek: Imanol Epelde, Intza Alkain, Uxue Ostolaza eta Nerea Lasa izango dira hizlariak. Bestetik, literatura unibertsalaren iraganaz eta etorkizunaz gogoetatuko dute Manu Lopez Gasenik, Angel Errok eta Irati Jimenezek. Elkarrizketa baten soinua eta notak izenburuko saioan, Arantxa Iturbe, Eider Rodriguez eta Miren Narbaiza arituko dira solasean.
Liburu azoka «indartsua» Liburu azoka izango da jaialdiaren arreta gune nagusietako bat aurten ere. Lege Zaharraren plazan jarriko dituzte argitaletxe eta liburu dendek erakusmahaiak. Hain zuzen, antolatzaileek aurreratu dute azoka «indartsua» izango dela, «azken urteetan baino argitaletxe gehiagok» adierazi baitute bertaratzeko asmoa.
Liburu aurkezpenak ere egingo dira azokaren bueltan, Ahotsenearekin elkarlanean. Beraz, saltokia izateaz gain, hedatzeko gunea ere izango da plaza beste behin. Azokan bertan eta Garoa liburu dendan izango dira aurkezpenak.
Antolatzaileek Itxaropena argitaletxe eta inprimategia omenduko dute, azokaren hasiera ekitaldian. Zarautzen sortu zen, 1932an, eta diktadura garaian euskarazko hainbat liburu argitaratu zituen, zentsurari aurre eginez. Gerraosteko euskal liburugintzaren oinarriak jarri zituzten argitaletxeetako bat ere izan zen, antolatzaileek nabarmendu dutenez, bereziki Kulixka bildumaren bitartez. Olerkia, nobela, saiakera, antzerkia, bertsolaritza: askotariko lanak bildu zituen liburu sorta hark. Horien artean daude, besteak beste, Jon Etxaideren, Salbatore Mitxelenaren, Txomin Agirreren eta Xabier Lizardiren lanak. Nazioarteko idazleen itzulpenak ere bildu zituen, Camilo Jose Celaren eta Ernest Hemingwayren lanenak, esate baterako.
BERRIA, hedabide laguntzailea Bederatzigarrenez hartuko du Literaturia Zarautzek, eta «euskal letren plaza» bihurtuko dute herria beste urte batez, antolatzaileek esan dutenez. Jaialdiak herriari egiten dion ekarpena nabarmendu du Xabier Txurruka alkateak: «Literaturiak euskal literaturaren topagune bilakatzen du Zarautz asteburu batez».
Ainara Lasa BERRIAko ordezkaria ere izan da aurkezpen ekitaldian. Izan ere, BERRIA jaialdiaren hedabide babeslea izango da aurten ere. Lasaren hitzetan, euskarazko literaturari ikusgaitasuna emateko «konpromisoa» dauka egunkariak, eta, beraz, lankidetza «naturala» da. Baina zera azpimarratu du: «Naturala izanagatik, ezinbestekoa da euskarazko kultur ekosistema osatzen dugun eragileok lankidetzaren bidea sakontzea, nor bere eginkizunetik, eraginkorragoak izan gaitezen kolektiboki».
Ekitaldietarako sarrerak jaialdiaren webgunean jarriko dituzte salgai: www.literaturia.eus
EGITARAUA
Larunbatean eta igandean, liburu azoka eta haurrentzako jarduerak izango dira Musika plazan, eta liburu aurkezpenak Garoa liburu dendan. Emanaldien artean, hauek dira nagusiak:
Maiatzak 27, ostirala 20:00. Ana Malagonen manifestuaren irakurketa, Modelo aretoan. 20:15. Istanbul ikuskizun literario-musikala, Modelo aretoan.
Maiatzak 28, larunbata 11:00. Komiki tailerra Iñaki Martiarena Mattin-ekin. Etxezabalan. 12:30. Berrabiaraziko dugu literatura eskolan? mahai ingurua, Modelo aretoan. Gonbidatuak: Imanol Epelde, Intza Alkain, Uxue Ostolaza eta Nerea Lasa. 18:00. Frankenstein agurgarria gutun musikatua, Petti eta Ana Galarragarekin, Modelo aretoan. 22:00. Kontzertua, Lege Zaharren plazan: Ødei.
Maiatzak 29, igandea 11:30. Literatura unibertsala. Ibilitakotik ibiltzekora mahai ingurua, Modelo aretoan. Gonbidatuak: Manu Lopez Gaseni, Angel Erro eta Irati Jimenez. 12:30. rr #5 marrak Maialen Lujanbioren ikuskizuna. Merkatu plazako goiko solairuan. 17:00. Elkarrizketa baten soinua eta notak. Arantxa Iturbe, Eider Rodriguez eta Miren Narbaiza. Modelo aretoan. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213339/gerard-larrondo-labeguerie-gizon-isildua-da-kanbon-aski-harrigarria-da.htm | Kultura | Gerard Larrondo: «Labeguerie gizon isildua da Kanbon; aski harrigarria da» | Mixel Labeguerie herriko semearen bizia oinarri duen ‘Egunsentia’ ikusgarria aurkeztuko du Latsarri elkarteak gaur eta bihar, Kanboko kiroldegian. Dantza, bertsoa, kantua eta lekukoak bildu ditu. | Gerard Larrondo: «Labeguerie gizon isildua da Kanbon; aski harrigarria da». Mixel Labeguerie herriko semearen bizia oinarri duen ‘Egunsentia’ ikusgarria aurkeztuko du Latsarri elkarteak gaur eta bihar, Kanboko kiroldegian. Dantza, bertsoa, kantua eta lekukoak bildu ditu. | Mixel Labegueriren heriotzaren berrogeigarren urtemugakari, 2020an egitekoa zuten Egunsentia dantza, kantu, bertso eta lekukotasun bideoaren emanaldia. Pandemiagatik, bi urtez gibelatu du Latsarria elkarte antolatzaileak. Gerard Larrondo (Angelu, 1961) Latsarria elkarteko presidentea da. Gaur (20:30) eta bihar (17:00) emanen dute Kanbon, kiroldegian.
Latsarria elkartea, zer da?
Kide guziak elkarte munduan ibili gara luzaz, haurrek dantza edo errugbia egiten zutenean. Haurrak handiturik, ez genuen etxean egoteko gogorik eta erabaki genuen elkarte baten sortzea kultura helburu batekin. Kultura ikuspegi zabalean; ez elite batentzat, baina egun guzitakoari loturik. Kontzertuak egin ditugun gisan, sagarnotegi bazkariak ere antolatu ditugu herritarrentzat. Kanbori euskal izpiritu bat berriz emateko, gure hein xumean.
Guziz euskalduna zen herri bat egon baita, Kanbo, berriki arte?
Gazteria euskaldun biziki ederra bada Kanbon, dinamikoa, borrokatzen dena. Zoritxarrez, ez dena gehiengoan gaur egun. Nahitaez, adin batetik bestera ez ditugu denek gauza berak egiten. Bizkitartean, elkar atzematen dugu gertakari batzuetan.
Berezitasun bat badu Kanbok: gaineko auzoa eta beherekoa.
Aldea soziologikoa zen. Kanbo gaina medikuena eta arta etxeetako egoiliarrena zen; beherekoa nagusiki laboraria zen; larriki erranda. Talka soziologiko horretan, politika ere nahasi zen. Labegueriren garaian, eta ondotik ere bai, hauteskunde bero-beroak izan dira.
Zertarik jin zitzaizuen Egunsentia ikusgarriaren ideia?
Kanboko Jeikadi dantza taldean ibili gara batzuk. Duela hamabost bat urte, kaskaroten urtebetetzea izan zen, eta Jeikadi taldea jada utzia zuten lagun batzuk berriz oholtza gainera igan ziren. Gu barne. Egin nuen: ‘Zer pena jende horrek ez baitu paradarik taula gainerat berriz agertzeko’. Latsarria elkartea 2016an sortu genuen, jende horrekin egitasmo honen muntatzeko. Proposatu genielarik, ikaragarriko harrera ukan genuen.
Ez duzue nahi Labeguerieren omenaldia izatea. Zergatik?
Ez da omenaldia. Zuberotarrek egiten duten bezala [pastoralekin], pertsonaia bat aitzinera ekartzea da ideia. Eta herriko jendearen jakin-mina piztea. Dantzari, kantarien hamarretarik bederatzi kanboarrak dira. Badira herriko etxeko batzuk, abertzale seme-alabak… Labeguerieren bizi bilakaera ikusirik, kasu egin behar zen zer hitz baliatzen zen. Gai minbera izan da Kanbon.
Labegueriek hartu bide politikoarengatik?
Hori da. Kultura mailan denak ados gara errateko aitzindari izan zela. Politikan, arrunt hastapen abertzale baten ondotik, beste bide batean lerrokatu zen. Bada oraino erresumin zenbait. Gizon isildua da Kanbon; aski harrigarria da.
Lekukotasunak agertuko dira emanaldian?
Bada dantza, kantua, bertsoa, txistua. Labegueriek gehien maite zituen adierazpideak dira. Bertsoak biziki maite zituen, txistua jotzen zuen, kantuak egiten eta lehenetan izan zen kantu batzuk zortziko moldean ezartzen dantzatzeko. Hiru gai aipatuko dira ikusgarrian: kultura, politika eta Labeguerie kanboarra. Gai bakoitza abiatuko da lekukotasun batekin. Pertsona bera berriz jinen da bertsoen gaia ematera. Bertsolariak lekukoak izanen dira: Maddi Sarasua eta Oier Urreizti.
Labegueriren kantuekin asmatuak dira dantzak?
Bai, musika moldaketak eginez. 1960ko hamarkadako kantuak mota bertsukoak dira maiz; beraz, erneago egin ditugu. Baina kantuak ezagun dira. Pascal Lazkanok eta Amadeo Txoperenak —Jeikadiko dantza irakasle historikoa— egin dizkigute dantzak. Abesbatza buru Olivia Iparragerre izan dugu. Musika Patxi Bridierrek moldatu du. |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213340/gasaren-prezioa-mugatu-du-madrilek-argindarra-30-35-merkatzeko.htm | Ekonomia | Gasaren prezioa mugatu du Madrilek, argindarra %30-35 merkatzeko | Bruselak oniritzia emango dio sistemari, baina 2023tik aurrera Espainiak tarifa arautua aldatu beharko du. Gaur argitaratu da sistema berria aldizkari ofizialean</strong>. | Gasaren prezioa mugatu du Madrilek, argindarra %30-35 merkatzeko. Bruselak oniritzia emango dio sistemari, baina 2023tik aurrera Espainiak tarifa arautua aldatu beharko du. Gaur argitaratu da sistema berria aldizkari ofizialean</strong>. | Espainiako Gobernuak iberiar salbuespena esan dioten argindar sistema berria onartu du ministroen ezohiko kontseilu batean, eta, aurrerantzean, argindarra ekoizteko erabiltzen den gasaren prezioak gehienezko muga bat izango du: 48,8 euro batez beste MWh. Azken egunetan Herbehereetako TTF erreferentziazko merkatuan izan duen prezioaren erdia da hori gutxi gora-behera. Zenbat merkatuko duen horrek argindarra merkatu arautuan? Madrilgo gobernuak uste du %30-35 inguru apalduko zaiela faktura PVPC tarifa dutenei merkatu arautuan, Hego Euskal Herrian.
Teresa Ribera Trantsizio Ekologikoko ministroaren arabera, 210 euroko prezioa izan du batez beste azken hiruhilekoan gasaren MWh-ak, eta 130 eurora jaitsiko da batez beste sistema berriarekin; betiere aurreikuspen bat dela zehaztu du Riberak, prezioan eragiten duten beste aldagai batzuk ere badirelako. Baina %30-35 inguruko merkatzea aurreikusi du Sanchezen gobernuak, eta inflazioaren hazkundearentzat ere galga izango dela esan du Ribera ministroak.
Sistema berria gaur argitaratu da Espainiako aldizkari ofizialean, eta horren segidan aplikatzen hasiko da. Baina Europako Batzordearen azken oniritzia beharko du oraindik, eta hura lortzeko baldintza jakin bat jarri dio Bruselak Madrili: datorren urtetik aurrera aldaketa sakonak egitea PVPC tarifa arautuan. Tarifa horren gorabehera handiak saihestea litzateke erreforma horren helburua, egun handizkako merkatuarekin duen erabateko lotura apalduz. Hain zuzen, argindar konpainien eskaeretako bat da hori.
Dena den, Ribera ministroak adierazi du Bruselak adostasuna azaldua duela eta «egun batzuk» beharko direla azken baimena lortzeko: «hamar egun edo bi aste». Edonola ere, sistema martxan jarriko da, baina betiere Batzordearen oniritziaren zain, eta hura 2023rako eskatzen duen erreformaren onarpenaren araberakoa izango da.
Lehen aldiz, konpainien aurka
«Lehen aldiz, ez dute betikoek ordainduko. Hartu diren neurriek helburu bat izango dute: konpainien aparteko irabaziak murriztea eta kontsumitzaile guztientzat onura garbiak egotea», esan du Riberak. Ministroak ez ditu enpresak ahaztu: haiek ere argindarra gutxiago pagatuko dutela gogoratu du. Denek pagatuko dute gutxiago argindarra? Ezezkoa da erantzuna, deskontua merkatu arautuan dauden bezeroentzat izango baita bakarrik. Iberdrolak, esaterako, merkatu libreko bezeroei faktura garestituko zaielako mehatxu argia egin du.
Eta Ribera ministroak argitu gabe utzi du beste aldagai funtsezko bat: nork, noiz eta nola orainduko duen gasaren benetako prezioaren eta esku hartutako prezioaren arteko alde hori, argindar ekoizleek prezio jakin batean erosiko baitute gasa zentral termikoetan baliatzeko, nahiz eta gero beste batean fakturatuko duten, gehienezko muga dela eta. Ribera ministroak berak aditzera eman du sortuko den zor horri aurre egin beharko diotela kontsumitzaileek berek noizbait.
Argindar kontuetan merkatu bakarra da Iberiar penintsulakoa, eta, Frantziaren bitartez oso konexio gutxi dituenez, harekin salbuespen bat egitea hitzartu zuen martxoan Europar Kontseiluak, beren kabuz neurriak har zitzaten argindarra merkatzeko. Sistemaren baldintza nagusiak apirilean lotu zituzten Madrilek, Lisboak eta Bruselak.
Portugalgo Gobernuak ere onartua du antzeko sistema bat, Bruselak onartutako iberiar salbuespen horren bigarren onuraduna baita. Han ere gasaren prezioa mugatzeko sistema aplikatuko da aurrerantzean, baina gehienez hamabi hilabetez.
Martxoaren amaierako goi bileran lortu zuten Madrilek eta Lisboak argindarraren prezioa jaisteko promesa. Baina Errusiak azken egunetan egin dituen gas etenek urduritasun handia ekarri dute Europara, eta argindarra ekoizteko erabiltzen den gasaren prezioari gehienezko bat ezartzeko sistemaren parekoak Batasun osoan zabaltzea aztertzen hasia da Brusela. Gasaren horniduran gerta daitekeen alarmaren araberakoa izango da Batzordearen erreakzioa. Italiak eta Greziak, esaterako, eskatua dute beraientzat ere Espainia eta Portugalek onartutako sistema bera edo antzeko bat. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213341/karrikiri-25-urte-iruneko-euskaldunen-arteko-sarea-ehuntzen.htm | Gizartea | Karrikiri: 25 urte Iruñeko euskaldunen arteko sarea ehuntzen | 1997an sortu zuten elkartea; hiriburuko Alde Zaharreko Xabier kalean du egoitza. 120 bazkide ditu egun. Amaren Alabak taldearen saioa antolatu dute gaurko, IrunÌÂeko Kondestablearen jauregian. | Karrikiri: 25 urte Iruñeko euskaldunen arteko sarea ehuntzen. 1997an sortu zuten elkartea; hiriburuko Alde Zaharreko Xabier kalean du egoitza. 120 bazkide ditu egun. Amaren Alabak taldearen saioa antolatu dute gaurko, IrunÌÂeko Kondestablearen jauregian. | Amaren Alabak taldeak Iruñean eginen duen lehendabiziko kontzertuarekin amaituko da, gaur, Karrikirik bere 25. urteurrena ospatzeko antolatutako egitaraua. Hiriburuko Kondestablearen jauregian izanen da emanaldia, 12:30ean hasita.
1997. urtean sortu zuten Karririki elkartea, Iruñeko euskaldunen topaleku bilakatzeko asmoz. Geroztik, hiriburuan euskaraz bizitzeko apustua egin duten herritarren arteko sarea ehunduz joan da Karririki, eta, egun, 120 bazkideren babesa duen proiektu indartsu bat da. “Hasiera hartan jarritako oinarri sendoak” izan dira, neurri handi batean, “aurrera egiteko giltzarri”, Jon Bujanda kidearen hitzetan. Beti “apaltasunez” aritu direla erantsi du Aitor Domeñok.
Hain zuzen, Domeño ia hasieratik da Karrikiriko kidea. “1998an bat egin nuen elkartearekin. Garai hartan, Iruñeko Alde Zaharreko Xabier karrikako bulego txiki eta ilun bat zen Karrikiriren egoitza”, oroitu du. Han abiarazi zituzten lehendabiziko proiektuak; tartean, Karrikiri denda. Egun, Xabier karrikan dago denda hori, hasierako bulego hura baino handiagoa den etxabe batean. Erreferente bilakatu da, neurri handi batean, hiriburuko euskaldunentzat.
“Denda bat zabaltzea izan zen erabakirik garrantzitsuena”, gogoratu du Itziar Luri bazkideak, Karrikirik egindako urrats horri buruz. Iruñeko Donibane auzoko Martin Azpilikueta karrikan ireki zuten hasieran. “Proiektuak bideragarritasuna lortzeko erabaki genuen denda martxan jartzea; ikusgaitasuna ere eman digu”, azaldu du Lurik.
Ikusgaitasun hori, halere, Iruñeko Alde Zaharrean lortu du, nagusiki, Donibanetik erdigunera mugitu baitzuten denda, duela hemezortzi urte. Erabaki horrek badu bere garrantzia, Jon Bujandak nabarmendu duenez, Karrikiriren asmoa izan baita zoko batean ez gelditzea eta euskaraz bizi nahi duten euskaldunek hiriko erdigunea hartzea.
Lan poltsa eta bertze
Karrikirik zerbitzu anitz eskaintzen ditu euskaraz bizi nahi duten iruindarrentzat. 1997an sortu zenetik, elkartea eskaintza hori garatuz joan da, eta, egun, kultur jarduera ugari antolatzeaz gain, euskaldunentzako lan poltsa bat, pisukide euskalduna bilatzeko zerbitzu bat eta itzulpengintzako bat ditu, bertzeak bertze.
Jon Bujandak bertze zerbitzu bat nabarmendu du, bereziki: haur eta gazteen artean literaturazaletasuna bultzatzeko aholku zerbitzua. “Online eskaintzen dugu, gure webgunearen bidez [Karrikiri.eus], adinaren arabera eta gaika antolatuta. Informazio ona eta baliagarria da guraso eta ikastetxeentzat”, aipatu du Bujandak.
Dendan saltzen dituzte gomendatzen dituzten liburu horiek, bertze produktu anitzen artean. Denak, hori bai, euskaraz. Itsaso Agirre da dendako arduraduna, iazko maiatzetik. “Pozik” da, eta garbi erran du Xabier karrikakoa “denda bat baino askoz ere gehiago” dela. “Erreferente bat gara euskaldun askorentzat. Bada fideltasun moduko bat, eta dendara etortzen dira; kanpoko jendea ere bai, hemengoa den produktu baten bila. Dendak badu nortasuna”, erran du Agirrek.
Zerbitzuak, webgunea, aldizkari digitala, kultur jarduerak. Anitz dira Karrikirik 25 urteotan garatu dituen adarrak, eta, horien guztien bidez, euskaldunak eta euskaltzaleak erakartzen jarraitu du elkarteak. “Bazkideon artean, bada adin guztietako jendea; gazteak ere badira”, zehaztu du Jon Bujandak.
Gazte izan edo ez, ospatzeko denbora dute oraingoa Karrikiriko kideek. Joan den larunbatean, Anariren kontzertua egin zuten Iruñeko Baluarten, eta “giro aparta” sortu zuten. Gaur, Kondestablearen jauregian, Amaren Alabak taldeak jarriko dio musika Karrikiriren 25 urteko bideari. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213342/astero-ordubete-buruko-osasunaz.htm | Gizartea | Astero, ordubete, buruko osasunaz | Ikasleen buruko osasuneko arazoak prebenitzeko, "espazio lagunkoiak" sortu dituzte Tolosako Inmakulada lanbide ikastolan. Ikasleek "espazio seguru bat" izan dute euren emozioez eta kezkez hitz egiteko; suizidioa, depresioa eta antsietatea landu dituzte. Atzo izan zuten topaketa. | Astero, ordubete, buruko osasunaz. Ikasleen buruko osasuneko arazoak prebenitzeko, "espazio lagunkoiak" sortu dituzte Tolosako Inmakulada lanbide ikastolan. Ikasleek "espazio seguru bat" izan dute euren emozioez eta kezkez hitz egiteko; suizidioa, depresioa eta antsietatea landu dituzte. Atzo izan zuten topaketa. | Astean behin, ordubetez, “espazio lagunkoi” bihurtzen dute Tolosako Inmakulada lanbide ikastolako jangela. Ikastolako zuzendariak, irakasleek eta ikasleek azaldu dutenez, osasun mentaleko gaiak lantzea, ikasleek beren emozio eta kezkei buruz aritzeko “espazio seguru bat” izatea eta osasun mentalaren arloko jarduerak gauzatzea dira gune horren helburuak, buruko osasuneko arazoen prebentzioa sustatze aldera. Urte osoan egindako lana plazaratzeko asmoz, Espazio Lagunkoien I. Topaketa egin zuten, atzo, ikastolan bertan. Tolosaldeko lanbide heziketako hirurehunen bat ikasle ziren biltzekoak.
Ana Monge zuzendariaren esanetan, orain hiru urte inguru hasi ziren buruko osasunaren gaiari heltzen Inmakuladan. Osasun arloan lan egingo duten profesionalak prestatzen dituzte ikastolan, eta buru gaixotasunak dituzten pertsonekin lan egiteko trebetasunak lantzeko beharra ikusi zuten, ospitale eta enpresek ere gero eta eskaera handiagoa baitute arlo horretan. Hala, Donostiako Easo Politeknikoarekin eta Osakidetzarekin elkarlanean, buruko osasuneko espezializazio bat diseinatzen hasi ziren, eta Lanbide Heziketaren Ezagutzaren Euskal Institutuan erregistratu zuten. “Garai hartan, jabetzen ginen hemendik ateratzen ziren ikasleak ez zeudela behar adina prestatuta arlo horretan, baina ikasleen egoeraz ere ez ginen hainbeste jabetzen”, esan du zuzendariak.
COVID-19aren pandemia etorri zen gero, eta ikasleen egoera emozionala okerrera zihoala ikusi zuten ikastolan. Itxaso Urbieta eta Enara Larrain dira buruko osasunaren arloko proiektuan murgilduta dauden irakasleetako bi. “Konfinamenduan, adituek aipatzen zuten buruko osasuneko larrialdiak gainezka eginda zeudela, eta guk ere ikusten genuen asaldurak ugaritzen ari zirela. Igandeetan ere egin behar izan genituen tutoretzak, ikasleak gaizki ikusten genituelako”, esan du Larrainek.
Esanguratsua da kontatu duen adibide bat: Inmakuladako Osasun Dokumentazioko ikasleek, hainbat eskola lagin moduan hartuz, ikerketa bat egin zuten; tartean, suizidioari buruzko galderak ere bazeuden. “Bederatzi ikaslek erantzun zuten COVIDa agertu zenez geroztik suizidatzeko ideiak eduki zituztela. Hori ikusita, ikasleek esan ziguten zerbait egin beharra zegoela”.
Psikologo bat jartzea ere erabaki zuen ikastolak sasoi hartan. “Ikasleen artean antsietate handia zegoen, eta Osakidetza oso urrun zegoen; orain ere bai, baina orduan are gehiago. Baliabide batzuk bagenituen, eta hori lehenetsi genuen”, zehaztu du Mongek. Astean behin etortzen zen hasieran; bitan gero. “Itxaron zerrenda genuen, eta saioak mugatu egin behar izan genituen, ikasle bakoitza gutxienez hilean behin pasatzeko”.
Oso azaleko harremanak
Beste erakunde batzuekin elkarlanean, Ez zaude bakarrik proiektua dute Inmakuladan, eta horren barruan egin dituzten jardueretako bat da espazio lagunkoien sorrera. “Helburua da jendea bakarrik ez sentitzea”, azaldu du Urbieta irakasleak. Izan ere, irakasleek ikusten dutenaren arabera, sare sozialekin-eta, harremanak oso azaleko bihurtzen ari dira. “Ikusten genuen ikasleek beren emozioez, kezkez eta bizipenez hitz egiteko espazio seguru bat behar zutela”, dio Larrainek.
Hainbat batzorde dituzte ikastolan —euskarakoa, ingurumenekoa…—, eta besteen aldean partaidetza handia izan du buruko osasunari buruzkoak —Berpiztu izena du—. Ez zuten espero hainbeste ikasle prest egotea, beren borondatez, astero ordubetez osasun mentalari buruz hitz egiteko. “Esaten da nerabeek ez dutela laguntzarik eskatzen, eta argi dago espazioak emanez gero hitz egiten dutela”, uste du Urbietak.
Yosune Lamata eta Irantzu Tolosa dira batzorde horretan parte hartzea erabaki duten ikasleetako bi, eta koordinatzaile lanetan ere ari dira. Urbieta irakasleak esandakoaren harira, Tolosak uste du nerabeek askotan jaramonik egiten ez dieten irudipena dutela eta horregatik isiltzen direla. “Gaizki zaudela esan arren, uste dut batzuetan badagoela gazteek esandakoari garrantzia kentzeko joera bat”. Bi ikasleek gogoan dute espazio lagunkoian bildu ziren lehen eguna. “Denok sartu ginen gelan urduri: tentsioa igartzen zen; gaur egun, ordea, lasaitasun osoz hitz egin dezakegu edozertaz”, nabarmendu du Lamatak. Lehen egun hura “berezia” izan zela erantsi du Tolosak ere: “Geure burua aurkeztu, eta azaldu genuen zergatik geunden han. Hasieratik konexio berezi bat sortu zen gure artean”.
Normalean gidoi txiki bat eramaten dute aurrez prestatuta, baina aske jokatu ohi dute. Hasieran, hamabost egunean behin elkartzea zen asmoa, baina, ikasleek eskatuta, astean behin biltzen hasi ziren. Askotariko gaiak landu dituzte astez aste, ikasleek azaldu dutenez: enpatia, suizidioa, antsietatea, depresioa.. “Tabu asko daude oraindik ere: psikologoarengana joatearen tabua, depresioaren tabua, suizidioaren tabua. Hanka hautsiz gero, edonork eskaintzen dizu laguntza, baina osasun mentalean ez da hala izaten”, adierazi du Lamatak.
Badituzte zenbait arau espazio lagunkoi horretan: konfidentzialtasuna, espazio segurua izatea, inor ez epaitzea… “Azkenean, ikusten da beldurra zegoela gauza batzuei buruz hitz egiteko, edo ez genekiela zeinekin hitz egin. Proiektua aurkeztu ondoren, behar zuen horretaz hitz egiteko aukera ikusi zuen jendeak”.
Ilusioa pizten die topaketak ere. “Etorriko diren guztiei gogoetarako aukera eman nahi diegu, eta aukera ona izan daiteke espazio lagunkoiak beste ikastetxe batzuetara zabaltzeko ere”, esan du Tolosak. Hain zuzen, jada beste sei ikastetxetan dituzte halakoak abiatzeko proiektuak. “Guk hemen toki txiki bat izan dugu osasun mentalaz hitz egiteko, baina zergatik ez hitz egin edozein tokitan?”, galdetu du Lamatak.
Kezka baliabide eskasiaz
Inmakuladan, batik bat prebentzioarekin lotzen dute espazio lagunkoien sorrera. “Norbait edukitzea emozioak transmititzeko, hori da askok behar dutena”, esan du Larrain irakasleak. Eta Urbietak erantsi du gaia normal lantze hutsa ere lagungarria izaten dela.
Monge zuzendariak, berriz, nabarmendu du buruko osasunaren arloan egiten ari diren lanaren emaitzak ikusten dituztela, eta aste honetan bertan izandako adibide bat kontatu du: “Ikasle batek gelakide guztiei esan die ez duela ikasten jarraituko, osasun mentaleko arazo handi bat duelako eta aurrena hori konpondu behar duelako. Duela hiruzpalau urte, pentsaezina zen horrelako zerbait aitortzea”. Zer gertatzen zitzaion esan izan ez balu, itxuraz osasuntsu ikusita, jarraitzeko konbentzitzen saiatuko zirela azaldu du. Ez dute halakorik egin oraingoan. “Halako heldutasunez hitz eginda, uste dut ikastolari erabakia errespetatzea beste aukerarik ez zaiola geratzen”.
Alabaina, egoerari buruzko kezka ere badu zuzendariak. Argi du guneak eman behar zaizkiela ikasleei, eta emaitzak lortzen direla. “Baina errealistak izanda, guk ematen duguna ematen dugu”. Hain zuzen ere, baliabideak falta direla nabarmendu du. “Gazteei hitza ematen badiegu eta laguntza behar dutela esaten badigute, horrek jarraipen bat eskatzen du, nora bideratua izan behar dugu, eta guk ez dugu baliabiderik guztia kudeatzeko. Gizartearen benetako konpromisoa behar da”.
Irakasleek ere bat egin dute hark esandakoarekin. “Osasun mentala pribilegio bat da gaur egun: dirua behar duzu”, dio Larrainek. Laguntza eskatu eta jaso ezean, amorrua eta frustrazioa sentitu ohi dituzte ikasleek. Gaur egun osasun mentaleko zentro batean ohe bat lortzea oso zaila dela zehaztu du Larrainek. “Depresio batekin ere gaizki zaude, baina ez zaituzte psikologoarengana bideratzen. Ikasleek esaten dute: ‘Zer egin behar dut ikusteko laguntza behar dudala?'”.
Irakasleen esanetan, beharrezkoa da emozio txarrik eta onik ez dagoela jakitea, eta beharrezkoa da ikasleei txikitatik emozioak identifikatzeko eta kudeatzeko tresna batzuk ematea ere. “Zeren, bestela, askotan, oso berandu izaten da laguntza eskatzen dutenerako”, diote. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213343/juliette-binochek-jasoko-du-donostia-saria.htm | Kultura | Juliette Binochek jasoko du Donostia saria | Aktore frantziarra kartel ofizialeko protagonista ere bada. Claire Denisek zuzendutako Avec amour et achanement filma emango duten galan jasoko du saria Binochek. Jaialdia irailaren 16tik 24ra bitartean egingo da. | Juliette Binochek jasoko du Donostia saria. Aktore frantziarra kartel ofizialeko protagonista ere bada. Claire Denisek zuzendutako Avec amour et achanement filma emango duten galan jasoko du saria Binochek. Jaialdia irailaren 16tik 24ra bitartean egingo da. | Juliette Binoche (Paris, 1964) azken hiru hamarkadetako aktore frantziar ospetsuenetako bat bilakatu da, eta, bere herrialdean ez ezik, handik kanpo ere lan ugari egin ditu. 1980ko hamarkadaren hasieran hasi zuen ibilbidea zinema munduan, eta orduz geroztik 70etik gora filmetan parte hartu du. Besteak beste, Les amants du Pont-Neuf (1991), Damage (1992), Trois couleurs: Bleu (1993), The English Patient (1996), Chocolat (2000), Cosmopolis (2012) eta Clouds of Sils Maria-n (2014).
Saria emateko ekitaldia Kursaaleko auditoriumean izango da. Avec amour et achanement filma emango dute, Claire Denisek zuzendutakoa eta azkeneko Berlinalen zuzendari onenarentzako Zilarrezko Hartza irabazi zuena. Film horretan, Binochek ez ezik, Vincent Lindonek eta Gregoire Colinek ere hartu dute parte, besteak beste.
Lehen urratsak antzerkian egin eta aktore gisa Frantziako Arte Dramatikoko Kontserbatorio Nazionalean trebatu ondoren, Binochek zineman debuta egin zuen Liberty Belle (Pascal Kane, 1983) filmarekin. Ondoren, zenbait rol jokatu zituen; besteak beste, Jean-Luc Godard (Je vous salue, Marie, 1985), Jacques Doillon (La vie de famille, 1985) eta Andre Techine (Rendez-vous, 1985) zinemagileen filmetan. Azken horrekin, bada, berriz aritu zen urte batzuk geroago Alice et Martin (1998) filmean. Mauvais sang (1986) ikonikoan, lehen aldiz kolaboratu zuen Leos Caraxekin. Haren agindupean aritu zen, halaber, Les amants du Pont-Neuf (1991) filmean.
Bere karreraren hasieratik, frantsesez filmatutako tituluak eta ingelesez egindako beste asko tartekatu ditu; tartean, hauek: The Unbearable Lightness of Being (Philip Kaufman, 1988), Wuthering Heights (Peter Kosminsky, 1992) eta Damage (Louis Malle, 1992).
Binochek doluz dagoen emakume baten rola jokatu zuen Krzysztof KieÅÂÂÂÂÂlowskiren Trois couleurs: Bleu (1994) trilogia ezaguna inauguratu zuen filmean. Lan horrengatik, aktore onenaren saria eskuratu zuen Veneziako zinema jaialdian, baita Cesar sari bat jaso ere –beste bederatzitan ere sari horietarako hautagai izan da, gainera–. George Sand nobelagilea ere izan zen Les enfants du siècle (Diane Kurys, 1999) filmean. Baina nazioarteko aitortza The English Patient (1996) filmean jokatu zuen erizainaren rolari esker etorri zitzaion. Taldeko emakumezko aktore onenaren Oscar saria eta Berlingo zinema jaialdiko aktore onenaren saria irabazi zituen lan horrekin.
Europako zinemagileen esanetara lan egin du; besteak beste, hauekin: Jean-Paul Rappeneau, Donostiako Zinemaldiaren Sail Ofiziala lehiaketaz kanpo itxi zuena Le hussard sur le toit (1995) filmarekin, Chantal Akerman (Un divan à New York, 1996), Patrice Leconte (La veuve de Saint-Pierre, 2000), Lasse Hallstrom (Chocolat, 2000), John Boorman (Country of My Skull, 2004) eta Michael Haneke. Harekin funtsezko bi lan filmatu ditu: Code inconnu: Récit incomplet de divers voyages (2000) eta Caché (2005). 2002an, Décalage horaire (Danièle Thompson) filmaren protagonista izan zen, eta, harekin, Donostian izan zen lehen aldiz, Sail Ofiziala lehiaketaz kanpo ixteko.
Haren filmografiako beste titulu nabarmen batzuk hauek dira: Mary (Abel Ferrara, Perlak, 2005), Le voyage du ballon rouge (Hou Hsiao-Hsien, 2007), Disengagement (Amos Gitai, 2007) eta Shirin (Abbas Kiarostami, 2008). Azken zuzendari horrekin berriro egin zuen lan Copie conforme (2010) filmean. Toscanan girotutako amodio istorio horrekin emakumezko aktore onenaren saria irabazi zuen Canneseko zinema jaialdian.
2018an, aktorea berriz itzuli zen Donostiara Sail Ofizialean lehiatu ziren bi film aurkeztera: Vision, Naomi Kawaseren ikuspegi mistiko bat, eta High Life, Claire Denisekin egin zuen beste kolaborazio bat. Zientzia fikzioko generokoa da, eta Fipresci saria lortu zuen.
Haren azken lanen artean daude, orobat, Hirokazu Koreedaren La vérité (2019) –harekin batera izan zen aktorea Donostian hirugarren aldiz– eta Ouistreham (Emmanuel Carrere, 2021). Film horrek, iaz, Perlak sailean parte hartu zuen, eta Europako Film Onenaren Donostia Hiria publikoaren saria jaso zuen.
Karteleko protagonista
Donostia saria jasoko du Binochek, eta Donostiako Zinemaldiaren kartel ofizialeko protagonista ere izango da. Donostiako Dimension enpresa arduratu da aurtengo kartelak egiteaz, eta Brigitte Lacombe argazkilariak Juliette Binocheri egindako erretratu bat erabili du 70. aldiko poster ofiziala egiteko. Lacombek –Frantzian jaio zen, eta New Yorken bizi da– mundu osoko artista ezagunen, politikarien eta intelektualen erretratu ikoniko eta intimoak egin ditu, eta, aldi berean, Wes Anderson, Sofia Coppola, Federico Fellini, Michael Haneke, Lynne Ramsay, Martin Scorsese, Quentin Tarantino, Steven Spielberg eta beste zinemagile batzuen filmaketak dokumentatu ditu.
Zinemirak, euskal zinemari buruzko sailak, kartel propioa izango du lehen aldiz, «begiradari eta bizitzari eta zinemari begiratzeko modu guztiei gorazarre» egingo dieten irudien bilduma baten barruan. Dimensionen arduradun Guille Viglionek dioenez: «Zinemari begiratzeko modu bat da; zuzendariak bere begiradaz iragazitako errealitate bat sortzen du; ikusleak bere munduaren ikuspegia handitzen du; eta interpreteek kamerari begiratzen diote beren pertsonaiaren muina transmititzeko». |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213344/eta-bat-batean-izarren-artera.htm | Kirola | Eta, bat-batean, izarren artera | Realak 2004-2005eko sasoian sortu zuen emakumezkoen taldea, eta, hamazazpi denboraldi geroago, Txapeldunen Ligako atarikoa jokatzeko sailkatu da, Espainiako Liga bigarren postuan amaituta. Maite Lizasok lehen talde hartan jokatu zuen; Ane Etxezarreta, berriz, oraingo taldean dabil. | Eta, bat-batean, izarren artera. Realak 2004-2005eko sasoian sortu zuen emakumezkoen taldea, eta, hamazazpi denboraldi geroago, Txapeldunen Ligako atarikoa jokatzeko sailkatu da, Espainiako Liga bigarren postuan amaituta. Maite Lizasok lehen talde hartan jokatu zuen; Ane Etxezarreta, berriz, oraingo taldean dabil. | Bereziak ari dira izaten azken egunak, oso bereziak. “Txapeldunen Ligaz hitz egitea gauza berri bat da gehienontzat”; hala aitortu du Ane Etxezarreta Realeko jokalariak. Aurreko denboraldian gorabehera dezente izan ondoren, atzeko lerroko ikurretako bat bihurtu da beasaindarra, eta “gozamen” bihurtu ditu azken partidak. Espainiako Liga bigarren postuan amaituta —Realak gaur jokatuko du azken partida, Reale Arenan, Alavesen aurka, 12:00etan—, Txapeldunen Ligako atarikoa izango du hurrengo denboraldian, irailaren 20tik 29ra. Kanporaketa hori igaroz gero, txuri-urdinak multzoen fasean ariko dira urritik abendura.
Etxezarretak argi dauka “multzoaren indarra” izan dela taldeak hain ondo jokatu izanaren gakoetako bat. “Oso talde polita sortu dugu, handinahi izugarria erakutsi du jokalari bakoitzak, eta guztiok oso eskuzabalak eta langileak izan gara, bai egunerokoan eta bai asteburuetan”. Hutsegite edo estropezu bakoitzaren ondoren “altxatzeko gaitasuna” izan dutela goratu du Etxezarretak. “Indar hori eduki dugu denboraldi guztian, ez gara erori, eta horixe izan da gakoa”.
Realak 2004-2005eko denboraldian erabaki zuen emakumezkoen taldea sortzea. Euskal Ligan aritu zen lehen denboraldi hartan, behe-beheko mailan, Espainiako Bigarren Mailan 2005-2006ko sasoian, eta 2006-2007ko denboraldia izan zuen estreinakoa maila gorenean. Lehen talde hartan zegoen Maite Lizaso zarauztarra —bederatzi denboraldi egin zituen Realean, eta Athleticen azken hirurak—. “Duela hemezortzi urteko kontuez ari gara hizketan, eta nik orduan ez nekien Txapeldunen Liga zegoenik ere”.
“Beste maila bat” orain
Hasiera hura “izugarria” izan zela aitortu du Lizasok. “Realean jokatzea bera, Realaren elastikoa janztea… Taldea sortu zuten sasoian, guri zirrara eragiten zigun Realaren koloreak defendatzeak, entrenatzeko arropa berdina edukitzeak, bost urteren ondoren arropak klubak berak garbitzeak…”. Futbola zen ordukoa, eta futbola da oraingoa ere. “Baina beste maila bat da gaur egungoa. Adibide modura, goizean entrenatzen dira orain, bertan bazkaltzen dute, lesioen errekuperazioa ere desberdina da…”. Gauza batzuk “asko” aldatu dira, jokalari ohi zarauztarraren ustez. “Eta horri esker hazi dira taldeak, oraindik ere egiteko gauza asko dauden arren”.
Lizasok aitortu du duela urte batzuk inork ez zuela pentsatu ere egiten Reala Txapeldunen Ligan sar zitekeenik. “Baina azken urteotan ikusi da oso ondo ari direla lanean, eta gorakada handia izan duela taldeak”. Duela hamar bat urte Espainiako Lehen Mailan “beheko eta erdiko taldeen artean” zegoen Reala, Lizasoren hitzetan. “Talde asko zeuden gure gainetik: Levante, Athletic, Atletico Madril… Bartzelona hasi zen gero. Ez genuen ikusten askoz gorago joateko aukerarik. Uste dut Realak duela bospasei urte egin zuela emakumezkoen futbolaren aldeko benetako apustua”.
Hurrengo denboraldia Txapeldunen Ligak bihurtuko du berezi, baina aurreko sasoiaren bukaerak ere izugarri izan zuen berezitik. Aldagela barruko gorabehera batzuk tarteko, taldea uztea erabaki zuten hamar jokalarik; Nahikari Garcia aurrelariak, Leire Baños erdilariak eta Mariasun Quiñones atezainak, esaterako. “Horren ondoren, ez kanpoko inork eta ez guk geuk ez genuen espero gauden tokian egotea”, aitortu du Etxezarretak. “Baina denboraldiaurrean elkartu, eta lagunartekoak jokatzen hasi ginenean ikusi genuen oso ondo funtziona zezakeela taldeak”.
Presiorik gabe, egin zezaketen horretan “sinesten” hasi zirela aitortu du beasaindarrak. “Oso erregularrak izan gara, eta, gehienak oso jokalari gazteak izanda ere, talde handi baten emaitzak lortu ditugu”.
Emaitza horietan, noski, “eragin nabarmena” izan du Natalia Arroyo entrenatzaileak. “Futbola ulertzeko ikuspuntu hori helarazi digu hark, eta ekarpen handia egin dute gainerako entrenatzaileek ere. Martxa onean joan da makineria guztia”. Martxa on horretan, Etxezarretaren eginkizuna ere aldatu da denboraldi honetan. “Beti izan naiz entrenamenduz entrenamendu ahalik eta gehien ikastea gustatzen zaion jokalari bat, daukan guztia ematea gustatzen zaiona, baina nigan konfiantza handiagoa izateko lantxo bat ere egin dut denboraldi honetan. Entrenatzaileak ere, zorionez, apustu bat egin zuen nire alde une jakin batetik aurrera”.
Lizasok, “inbidia pixka bat”
Lizasok “inbidia pixka batekin” bizi du gaur egungo futbola, baina aitortu du “nekatuta” amaitu zuela futbolarekin. “Belauneko bost lesio larri, infiltrazioak… Ez zuen merezi horrela jarraitzea, baina Anoetan jokatzea, Granadan [Espainiako] Kopako finala bizi izatea… Polita izango zen barru-barrutik bizi ahal izatea”.
Lizasok behin eta berriz egin du gaur egungo futbolera etortzeko ariketa, baina Etxezarretari gehiago kostatu zaio 2004-2005eko denboraldira jauzia egitea. “Hasiera hartaz konturatu ere ez nintzen egin ia, eta ez 9 urte nituelako bakarrik. Niri betidanik gustatu izan zait futbola, baina lehen ez zen ikusten emakumezkoen futbola, eta ez zen egiten saiakerarik ikusi ahal izateko ere”. Beasaindarrak umetatik zeukan buruan “futbolari profesional” izan nahi zuela. “Eta, gipuzkoarra izanda, Reala jarraitu izan dut umetatik”. Bueltan-bueltan, 2015-2016ko denboraldian egin zuen debuta.
Taldea sortzea izan zen Realaren mugarrietako bat, Lehen Mailara iristea beste bat… eta 2018-2019ko denboraldian Espainiako Kopa irabaztea hirugarrena. “Ikaragarria izan zen hura, oso polita; ez daukat hitzik orduan bizi izan genuena azaltzeko”. Txapeldunen Ligako atarikorako sailkatzea izan da azken balentria. “Hortik aurrera, zer? Auskalo!”, esan du Etxezarretak. “Baina garrantzitsua da oinak lurrean izatea. Ea lortzen dugun multzoen fasean sartzea, eta goza dezagun hortik aurrera”.
Lizasok Athleticekin Danimarkako Fortuna Hjorring taldearen aurka Txapeldunen Ligako final-hamaseirenetako kanporaketa bat jokatu zuen 2016-2017ko denboraldian, erretiroa hartu zuen sasoian —2-1 irabazi zuten Bilbon, eta 3-1 galdu Hjorringen, luzapeneko 119. minutuan—; aholku txiki bat eman dio Etxezarretari: “Gozatu momentu bakoitza, sentipen ederra da eta!”. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213345/alonsotegiko-alkate-ohia-epaiketara-eramateko-mozioa-onartu-dute.htm | Politika | Alonsotegiko alkate ohia epaiketara eramateko mozioa onartu dute | Bertan behera utzi zuten haren aurka egitekoa zen epaiketa, akordio bat lotu zutelako. EH Bilduren arabera, ez du adostutakoa bete, eta udalari eskatu dio akusatuen aurkako prozedura judizialarekin jarraitzeko. | Alonsotegiko alkate ohia epaiketara eramateko mozioa onartu dute. Bertan behera utzi zuten haren aurka egitekoa zen epaiketa, akordio bat lotu zutelako. EH Bilduren arabera, ez du adostutakoa bete, eta udalari eskatu dio akusatuen aurkako prozedura judizialarekin jarraitzeko. | Jose Luis Erezuma Alonsotegiko (Bizkaia) alkate ohia epaiketara eramateko mozioa aho batez onartu du Alonsotegiko Udalak, gaur goizean egin duten ezohiko osoko bilkuran. EH Bilduk aurkeztu du mozioa, uste duelako adostutako aurreakordioa ez dela bete, eta udalari eskatu dio alkate ohiaren eta gainerako akusatuen aurkako prozedura judizialarekin jarraitzeko.
Erezuma 2011tik 2015era izan zen herriko EAJko alkate, eta udaleko arkitekto izandako batekin eta Laneder Construcciones eraikuntza enpresako bi kiderekin batera zegoen auzipetua, ustelkeria kasu batengatik. Akusatuek 2011n egin zuten delitua: udalak diru laguntza bat eskatu zuen euriteek eragindako kalteak konpontzeko, baina eskuratutako dirua enpresa batekin zuen zorra kitatzeko erabili zuen.
EH Bildu herri akusazio gisa aritu zen, eta 48 urteko kartzela zigorra eskatu zuen. Bi aldeek, ordea, akordioa lortu zuten: bi urteko espetxe zigorra, hamarreko inhabilitazioa, eta 881.000 euro ordaintzea onartu zuten. Zehazki, lapurtutako dirua itzultzea adostu zuten (681.000 euro), eta interesengatik beste 200.000 ordaindu beharko zituzten. |
2022-5-15 | https://www.berria.eus/albisteak/213346/arantzazu-baztarrika-85-urte-geroago-baina-tokatzen-zitzaion-lekura-bueltatu-da.htm | Politika | Arantzazu Baztarrika: «85 urte geroago, baina tokatzen zitzaion lekura bueltatu da» | Etzi beteko dira 85 urte Jexux Izagirre hil zutenetik. Senideek jakin gabe, Derioko hilerrian egon dira haren hezurrak orain gutxi arte, beste familia baten panteoian. Ekarri dituzte jada Gabiriara. Izagirreren senidea da Arantzazu Baztarrika. | Arantzazu Baztarrika: «85 urte geroago, baina tokatzen zitzaion lekura bueltatu da». Etzi beteko dira 85 urte Jexux Izagirre hil zutenetik. Senideek jakin gabe, Derioko hilerrian egon dira haren hezurrak orain gutxi arte, beste familia baten panteoian. Ekarri dituzte jada Gabiriara. Izagirreren senidea da Arantzazu Baztarrika. | 1910ean jaio zen Jexux Izagirre, Gabiriako Igeribar Errota baserrian. Amaiur batailoiko sarjentua izan zen, eta Muxika, Larrabetzuren eta Zornotzaren arteko Bizkargi mendian (Bizkaia) hil zuten 1937ko maiatzaren 15ean, beste bost gabiriarrekin batera. Igandean geratuko dira haren hezurrak senideen esku, eta omenaldi bat ere egingo diote Gabirian. «Hezurrak bueltatzea bada, sinbolikoki behintzat, zauriak ixteko modu bat», esan du Arantzazu Baztarrika haren senideak (Gabiria, 1990).
Bizkaiko Bizkargi mendian hil zuten Jexux Izagirre, zure aitonaren anaia. Zer entzun izan duzue etxean hari buruz?
Gauza askorik ez. Dakiguna da gure aitona Anjel eta haren anaia Juanito ere Amaiur batailoiko kideak izan zirela, Jexuxekin batera. Juanitok ikusi egin zuen anaia nola hil zuten. Horrez gain, arreba Mariak panteoi batean sartu ote zuen aipatzen zen familian, baina pixka bat fabula moduan-edo, ezer zehatzik ez. Arreba hori Venezuelara joan zen 1950eko hamarkada inguruan, eta ez zen gehiago itzuli.
Nola jakin zenuten Bizkaian, Derioko hilerrian, zeudela Jexux Izagirreren hezurrak?
Gu lasai geunden gai honekin, Iñigo Santxo etorri zitzaigun arte. Amaginarrebaren anaiari [Joxe Apaolaza, Amaiur batailoiko kidea] zer gertatu zitzaion ikertzen ari zen hura. Amaginarreba umea zela joan zen gerrara anaia, eta ez zen itzuli. Santxok jakin zuen Bizkargin hil zutela, eta harekin batera Gabiriako beste bost ere hil zituztela; tartean, Jexux. Hasi zen begiratzen, eta ikusi zuen hobi komun batean sartu zituztela; hobi hori hustu egin zuten, eta hezur guztiak galdu egin ziren. Jexux, ordea, atera egin zuten hobi hartatik 1946an. Derioko hilerrian sartu zutela zegoen erregistratuta, Aspiuntza familiaren panteoi batean, eta handik atera zutenik ez zen ageri dokumentuetan. Hori aurkitu zuela esanez etorri zitzaigun Santxo.
Zein izan ziren zuen hurrengo urratsak?
Gogora institutura jo genuen, eta eskaera bat egin genuen, esanez dokumentazio hori aurkitu genuela eta nahi genuela hezurkiak handik ateratzea eta ikustea Jexuxenak ziren. Ezetz esan ziguten, iruditzen zitzaielako nahiko identifikatuta zegoela. Derioko hilerrikoekin harremanetan jartzeko esan ziguten Gogora institutukoek, eta ehorztetxe baten bidez-edo ekartzeko hezurrak nahi bagenuen. Hobi komunetatik ateratako hezurrak izanda, gure ustez idatzi bat ez zen nahikoa hezurrak harenak direla frogatzeko.
Zer egin zenuten orduan?
Gabiriako Udalaren eta Santxo abokatuaren laguntzarekin, salaketa bat jarri genuen, bide penaletik. Esan genuen Jexux hil egin zutela, hilketa biolentoa izan zela, eta horren inguruko ikerketa nahi genuela. Atzera bota zuten eskaera, eta, orduan, Eusko Jaurlaritzara jo genuen zuzenean. Aspiuntza familiako gaur egungo kideekin jarri ginen harremanetan, haien baimenak eta abar lortu genituen, eta, azkenean, Gogora-koek esan zuten ados zeudela hezurrak ateratzearekin eta DNA probak egitearekin. Aranzadikoak joan ziren hezurrak hilobitik ateratzera.
Duela gutxi baieztatu dizuete hezurrak Izagirrerenak direla.
Emaitzen txostena duela bi aste jaso genuen, eta Gogora-tik martxo amaieran deitu ziguten baieztatzeko. Jada Gabiriako udaletxean daude hezurrak, eta igandean ekitalditxo bat egingo dugu; udalak senideen esku utziko ditu hezurrak.
Badakizue zer dela-eta sartu zuten Aspiuntza familiaren panteoian? Bazenuten familia horren berri?
Mariak, Jexuxen arrebak, emakume bizkor eta parrandazalearen fama zuen. Bere garaian EAJren mitinetara joaten omen zen lagun talde batekin, eta gure teoria da familia horren laguna egin zela, eta horregatik erabaki zuela anaiaren hezurrak panteoi horretan sartzea. Gure amak ere kontatzen du umetan entzun izan zuela Aspiuntza familiakoak bazkaltzera-edo etorritakoak zirela errotara. Eta Aspiuntza familiakoek ere noizbait norbait etorri izana-edo gogoan zuten, baina Jexux haien senideekin lurperatuta zegoenik ez.
Anai-arrebaren bat bizi al da oraindik?
Aspaldi hil zen Maria arreba, eta pena da orain haren bertsioa entzuteko aukerarik ez izatea. Gainerakoak ere hilda daude, eta ilobak ere, zahartzen hasita. Horregatik, eskaeretan ere jarri genuen DNA probak lehenbailehen egitea nahi genuela.
Hezurrak Gabiriara itzultzea zergatik zen garrantzitsua zuentzat?
Gerrara Gabiriako mutil asko joan ziren; batzuk itzuli ziren, besteak ez. Bizkargin ere sei hil zituzten, eta ikustea hezurrak bueltatu daitezkeela bada sinbolikoki behintzat zauriak ixteko modu bat. Berak etxera bueltatu nahi zuen, eta, handik 85 urtera bada ere, tokatzen zitzaion lekura bueltatuko da.
Igandean geratuko dira hezurkiak zuen esku. Zer egiteko asmoa duzue?
Uzten badigute, asmoa da jaio zen etxera ekartzea, behintzat jaio eta hazi zen lurretara. Harrituta gaude guztiarekin, eta pozik ere bai, baina lan luzea izan da: Gogora-ri eskaera egin genionetik lau urte pasatu dira. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213347/amonarriz-guretzat-aurtengo-biltzarra-historikoa-izan-da.htm | Gizartea | Amonarriz: «Guretzat, aurtengo biltzarra historikoa izan da» | Artetxea, Biltxoko, Mintza Lasai, Ote Lore eta Zabalik elkarteak Topaguneko bazkide egin dira. Euskara elkarteen saretzea eta erabilera bultzatzea azpimarratu dute helburu gisa. | Amonarriz: «Guretzat, aurtengo biltzarra historikoa izan da». Artetxea, Biltxoko, Mintza Lasai, Ote Lore eta Zabalik elkarteak Topaguneko bazkide egin dira. Euskara elkarteen saretzea eta erabilera bultzatzea azpimarratu dute helburu gisa. | Euskaltzaleen Topaguneak bere batzar orokorra Ipar Euskal Herrian egin zuen lehen aldikoz maiatzaren 6an. Zehazki, Hendaiako Ondarraitz kirolgunean. Eta lehen aldikoz Lapurdi eta Baxenabarreko bost euskal elkarte sartu dira Topagunean: Izturitzeko Artetxea, Baionako Biltxoko, Biarritzeko Mintza Lasai, Larresoroko Ote Lore eta Amikuzeko Zabalik. Horiekin batean, Iruñeko Laba eta Zumaiako Larraina elkarteak ere kidetu dira.
“Guretzat, aurtengo biltzarra historikoa izan da”, erran du Euskaltzaleen Topaguneko lehendakari Kike Amonarrizek; “nolabait esateko, Topagunea Euskal Herri osoan finkatu delako, Iparraldeko beste bost elkarte bazkidetuta”. Hainbestetaraino non, apirilean, juridikoki ere egituratu baita Topagunea Ipar Euskal Herrian, administrazioari begira. Ez da horretan gelditzekoa: “Baditugu harremanak Iparraldeko beste bost bat elkarterekin, eta harreman horiek egonkortzeko interesatuak dira”, salatu du Amonarrizek.
Ez da ustekabean gertatu aldaketa. Irailean, Topagunea Ipar Euskal Herriko zortzi elkarterekin bildu zen, Arbonan. “Han sumatu genuen elkarte horiek saretzeko beharra ikusten zutela, eta ongi ikusi zuten Topaguneak dinamika hori azkartzea”.
Ezagutu eta saretu
Artetxea elkarteak euskal kultura sustatzen du Izturitzen. Antzerkiak, kontzertuak, bertso saioak, antzerki ikastaroak, kantu apairuak… denetarik antolatu du duela zortzi urte sortu zenetik. Horrez gain, izen bereko egoitza eskaintzen die jarduerak euskara hutsez proposatzen dituztenei. Topagunean izatea begi bistakoa zaio Artetxeko Jon Oihenarti: “Artetxeak naturalki erabaki du Topagunean sartzea, gure balio berak defenditzen dituen Euskal Herriko mugimendu azkar batean izateak elkar trukatze eta elkar laguntzearen mentura eskaintzen baitigu”.
Halatsu ikusten du, halaber, Biarritzeko Mintza Lasai elkarteak; hura ere Topaguneko bazkide egin da. Arbonako bilkurarat joanez, hastapenetik bazuen interesa euskara elkarteen saretzean parte hartzeko. Mintza Lasaiko Kepa Mouescak dio indar metaketa horretan dela interesa: “Topagunean sartuz Ipar eta Hego dinamika horretan sare alimaleko bat sortzea, denen artean azkarrago izateko”. Horrez gain, Mouescak aitortu du lehen bilkurak balio izan ziela Ipar Euskal Herriko beste elkarteen berri hartzeko ere.
Biltxoko elkarteak Baionako Agustindarren 9.ean du egoitza, eta berriki sortua da. Sukaldea eta ostatua izanki, bestak eta gastronomiak leku berezia dute Biltxokon, baina euskal kulturari ere bere lekua eman nahi dio Baionaren erdian. Eta gauza franko baditu antolaturik zenbait hilabete barne. Euskaraldiarekin gertatzen den bezala, euskararen erabilpenari akuilu ematea inportantea iruditzen zaio Biltxoko elkarteko Ibai Agirrebarrenari, eta, beraz, Topagunean izatea: “Garrantzia ematen diegulako erabilpenaren aldeko mobilizazioei, eta Topaguneak borondatea baduelako Ipar Euskal Herrian ere erabilpenaren inguruan lan egiteko”. Mugimendua egituratzeko aukera gisa ikusi du Agirrebarrenak. “Euskara elkarte berria izanki, nahi genuen harremanetan jarri beste elkarte batzuekin, ikusteko zer problematika zuten egunerokoan eta nola aurre egiten dieten”.
Topagunean, jadaneko elkarte mota orotarik bazen. Herrietako elkarte ttipiak eta gotorragoak ere bai. Amonarrizek dio elkar ezagutzea dela lehenbiziko munta handiko lana elkarrekin urrunago joateko: “Azkenean, elkarren berri izatea, egitasmo komunak bideratu ahal izatea, ezinbestekoa da”. Alde horretatik, elkarteen azoka baten antolatzeko ideia jalgi da bilkuretarik.
Elkarteen aniztasun horrek Euskal Herri osoko errealitateen izartzeko bidea ekartzen dio Topaguneari, Amonarrizek dioenez. “Hegoak ere behar du Iparra ikuspegi nazional hori osatzeko: guk ere gure eguneroko dinamiketan Euskal Herriko alde guzietako errealitateen berri jasotzea eta aintzat hartzea”. Ez “elkarte autonomo zentratuegiak” egiteko eta euskararen aldeko oinarrizko gogoeta lurralde batetik bestera egokitzeko. “Errealitate desberdinen ezaugarriak bilduko dituen diskurtso zentral bat eraiki behar dugu”.
“Aktibazio sozial” azkarra
Duela 60 urteko belaunaldiaren pentsamenduak euskararen inguruko ilusio indartsua piztu zuen. Jon Sarasua ikerlariak maiz esplikatu du kontakizun berri baten beharra badela euskaltzaletasunari hats berriaren emateko. Bada moldea, Amonarrizen ustez: “1960ko hamarkadan sortu zen kontakizun horrek ekarri gaitu honaino, baina hori berritu beharrean gaude; eta, zorionez, helduleku ugari badaude diskurtso hori berreraikitzeko”. Hori buruan, 2023ko udazkenean, Topaguneak kongresua eginen du. Azkena 2013an egin zuen.
Are gehiago, euskararen kontrako jazarpen haize bat badenean administrazioetarik. Baina, manifestazioetan, Korrikan, Herri Urratsen, herritarren erantzun sendoa sentitzen du Amonarrizek: “Hor badago aktibazio sozial indartsu bat, eta nahi genuke heldu den Euskaraldiak ere erabilera dinamika indartsuak piztea”, ondotik ere atxikitzeko gisan. |
2022-5-16 | https://www.berria.eus/albisteak/213348/proiektua-eta-kablea-biak-doaz-ezkutuan.htm | Gizartea | Proiektua eta kablea, biak doaz ezkutuan | Gatika eta Okzitaniako Cubnezais arteko itsaspeko goi tentsioko argindar kableak aurki jasoko ditu baimenak. Haren aurkako mugimendua sortu da Mungialdean, eragingo dituen kalteak eta ordezkatzen duen eredua salatzeko. | Proiektua eta kablea, biak doaz ezkutuan. Gatika eta Okzitaniako Cubnezais arteko itsaspeko goi tentsioko argindar kableak aurki jasoko ditu baimenak. Haren aurkako mugimendua sortu da Mungialdean, eragingo dituen kalteak eta ordezkatzen duen eredua salatzeko. | Red Electrica de España (REE) eta Reseau de Transport d’Electricite (RTE) elkartuta sortu zuten 2015ean Inelfe enpresa, Gatika eta Cubnezais (Okzitania) artean itsaso azpitik goi tentsioko argindar linea eraikitzeko, eta kezka dago Mungialdean. REEk aurki lortuko ditu Espainiako Gobernuak eman beharreko baimen administratiboak. “2022ko lehen seihilekorako espero dira”, zehaztu du Alvaro Campos EHUko irakasle eta ikertzaileak —Ingeniaritza Termikoko Doktorea da eta Energia Berriztagarrien graduan irakaslea—. Frantzian oraindik motelago doa proiektua, Capbreton inguruan itsas hondoaren egonkortasunarekin arazoak izan zirelako; ibilbidea aldatu behar izan dute. “Hori da salatzen dugun kontuetako bat: Europako Batasunak babesten dituen halako proiektuetan, parte hartzen duten estatuetan proiektua aldi berean garatu behar da, baina REE bere kasa ari da, aurrea hartuta”. Interes orokorreko egitasmo izendatua du Europako Batasunak.
Gatikan, Mungian, Jataben eta Lemoizen “sekulako” eragina izango duela esan du, baina proiektua “ezkutuan” mantendu da ia-ia. “Eskualdean, jendeak ez du honen berri, ezta kablea haien lurretatik igaroko zaien lur jabeetako askok ere”, ohartarazi du Gatikako Interkonexio Elektrikorik Ez plataformako Isusko Albonigak. Horregatik, mahai ingurua egin zuten bart Mungiako Torrebillela kultur etxean. Hizlarietako bat izan zen Campos. Azpiegiturak inguruan eragingo dituen kalteek kezkatzen dituzte, baina, aldi berean, ordezkatzen duen eredua ere txarresten dute.
Iberiar penintsularen eta kontinentearen arteko interkonexioa handitzea da helburua. Gaur egun dagoen konexioa bikoiztuko luke, REEren arabera. Camposen esanetan, haiek hasieratik izan duten susmoa berretsi da azken egunetan: “Proiektua ezagutu genuenean, salatu genuen honen helburua dela penintsulan sortzen den gehiegizko energia berriztagarria Europa iparraldera eramatea. Konspiranoikoak garela esan ziguten, argindarra bi norabideetan garraiatuko dela. Baina hara orain: Ukrainako gerraren testuinguruan, Pedro Sanchez [Espainiako Gobernuko presidentea] bera agertu da argi eta garbi esaten Espainia izango dela Europa energia berriztagarriz hornituko duena”.
Zertan datza proiektua?
Goi tentsioko itsaspeko kablea da, korronte zuzenekoa. 370 kilometro inguru izango da luze; gehienak, itsaspetik. Lehorrean, Gatikan eta Cubnezaisen eraikiko diren transformazio estazioetara luzatuko da. Gatikan, badago Lemoizko zentral nuklearrarentzat sortu zen azpiestazio elektriko bat. Haren ondoan, beste bat eraikiko dute, lauzpabost hektareakoa eta hogei metro garai izango dena. Handik Lemoizko zentralaren eremura joango da, han itsasoratzeko. Hamar kilometro egingo ditu lurpetik Gatika eta Lemoiz artean.
Lur jabe horiek badute proiektuaren berri?
Albonigaren esanetan, askok ez dute proiektuaren berri. Gatikan gertatutakoa kontatu du. “Ibilbiderik egokiena zein izango den erabakitzeko, lursailetan laginak hartzen hasi ziren. Horretarako badago prozedura bat, baina ez zuten bete. Legez kanpo ibili dira. Abisatu gabe sartu ziren lursailetara, edo ahoz abisatuta, kasu batzuetan hesietako kateak apurtuta”. Camposek gaineratu du kablearen inguruko lurrak —zazpi edo zortzi metro—ezingo direla beste ezertarako erabili.
Zenbateko kostua du, eta zelan ordainduko da?
Hasierako aurrekontua 1.750 milioi eurokoa zen; 578, Europako Batasunak emandako zuzeneko laguntzak izango dira. Gainontzekoak argindar fakturaren bidez ordainduko direla iragarri zen, Camposek dioenez. “Garai hartan esan zuten faktura %3 garestituko dela. Baina REEren azken agiri ofizialak dio 600 milioi horiek jada 934 direla, eta oraindik ez da hornitzaileekin hartu-emanik izan. Kontuan hartuta lehengaiak zenbat garestitu diren, handiagoa izango da kostua”.
Zer ondorio izango ditu proiektuak inguruan?
“Ez dakigu zer ondorio izango dituen, ezaugarri oso zehatzak dituen proiektua delako”, esan du Camposek. Azaldu du horrelako proiektuak zeharkakoak izaten direla, biderik laburrena hartuz. Baina, kasu honetan, Euskal Herriko ibai gehienek arroak zarratuko ditu. “Ez dakigu horrek zer ondorio izan dezakeen. Eremu magnetikoak sortuko dira, eta ez dakigu espezie migratzaileengan —izokina, aingira…— zer eragin izango duen”. Mungialdeko herritarrek osasunean nabaritu dezaketela ere uste dute. Izan ere, Gatikako lehengo azpiestazio elektrikoari, eraikiko den berria gehituko zaio. Eta baita hauetatik kilometro bira eraikiko diren beste bi ere. Azken horiek ez dute zer ikusirik proiektu honekin. Bi kilometro koadroko eremuan lau azpiestazio egongo direla ohartarazi du Camposek. “Ezagutza falta handia dago, baina OMEk baditu txostenak horrelako eremu elektromagnetikoek osasunean izan ditzaketen ondorioei buruz. Hori argi izan arte, ez litzateke ezer eraiki behar”.
Zer dira beste azpiestazio bi horiek?
Forestalia enpresa pribatuarenak dira beste azpiestazio biak. Horiek ere baimenak lortzeko fasean daude. Zaragoza (Aragoi, Espainia) iparraldean sortuko den energia berriztagarria askatzeko lineen parte dira, 400 kilovoltekoa bata eta 220koa bestea. Camposek ohartarazi du Frantzia-Gatika arteko interkonexio kablearen gisako proiektuek antzeko beste batzuk erakartzeko gaitasuna dutela. Hark erakarrita etorri da Forestaliaren hau; uste du eskualdera gehiago etorriko direla.
Zer beste proiektu daude inguruan?
Bizkaitik igarotzen da Gueñes eta Itsaso (Gipuzkoa) arteko autobide elektrikoa ere. Galiziatik Kataluniara joango den linea elektriko erraldoi baten parte da. Eraikitzen ari dira dagoeneko. Hurrengoa Itsasotik Muruartera (Nafarroa) arteko zatia izango da. Iazko urrian jendaurrean egon zen azken hau, alegazioak aurkezteko. “Galiziatik Kataluniarako linea hori gero Frantziarekin lotuko dute, Pirinioak zeharkatuz: Nafarroan eta Aragoin”. Camposen esanetan, plan estrategiko zabal baten barruan daude guztiak: helburua kontinentearekin interkonexioa handitzea da.
Zertarako interkonexioa?
Iberiar penintsula uharte energetikoa dela esan dute Espainiako eta Portugalgo gobernuek eta Europako Batasunak. “Ez da uhartea; kontinentetik Pirinioek banatzen duten penintsula da, eta horrek eragin du hemen kontsumi daiteken baino argindar gehiago ekoiztea. Orain gainprodukzio hori aitzakia modura erabiltzen dute, interkonexioak sustatzeko”. Camposek uste du zientziak eta teknologiak errealitateak jartzen dituzten muga fisikoak errespetatu behar dituztela.
Egokia da sustatu den interkonexio eredua?
Camposek argi du ez dela egokia sustatu den interkonexio eredua. Europa iparraldean energia berriztagarriak ekoiztea garestiagoa da, eta herrialde batzuetan trabak ere jartzen dizkiote. Ostera, hegoaldeko herrialdeetan merkeagoa da. Beraz, eredu honekin hegoaldean sortutakoa iparraldera eroatea da asmoa. Horrek argindarra garestituko luke hegoaldean. Izan ere, Camposen arabera, energia berriztagarriak ugaritzeak hasieran merkatzea dakar, baina, interkonexioen ondorioz, garestitu egingo da. Batetik, obra bera inguruan bizi direnek ordaintzen dutelako. Bestetik, Europa osoan argindar hori nahi duten kontsumitzaileak ugaritzean, merkatuaren legeak garestitu egingo duelako prezioa. Trantsizio ekologikoa ezinbestekoa dela esan du, baina ohartarazi du berriztagarrien alde ezin daitekeela edozelan egin: “Berme guztiekin egin behar da; bestela, sortuko ditugun arazoak saihestu nahi ditugunak baino handiagoak izan daitezke”.
Zein da alternatiba?
Camposen esanetan, tokian tokiko argindar ekoizpenaren alde egin behar da. Ereduaren oinarrian kontsumoak egon behar duela deritzo. Batetik, neurriz kontsumitu, eta, bestetik, premiak asetzeko azpiegiturak eraiki, eta ez alderantziz; hau da, gero kontsumoa sortuko duten azpiegiturak eraiki lehenengo. “Hirietatik hasi behar dugu ikusten zer ekoitz dezaketen beren beharrak betetzeko. Autokontsumoa sustatu behar da. Nahikoa ez bada, joango gara ingurura gehiago sortzera. Lurralde batzuek ekoizteko gaitasun handiagoa badute, aztertuko da nola egin interkonexioa, solidaritatea eta herritarren parte hartzea bermatuz”. Mungialdearen helburua bere herrietako beharrizanak asetzea izan behar dela deritzo.
Zer harrera izan du proiektuak?
Albonigaren esanetan, Gatikan haren aurkako mugimendu sendoa dago, eta ingurura hedatu nahi dute. Jataben, iaz egin zuten atzo Mungian egin zuten bileraren antzekoa, eta lortu zuten herritarrak mobilizatzea. Kexatu da hedabideek kasu txikia egiten dietelako: “Proiektu hau ez dago ez agendan ez arretagunean”. Mungiako bilerak herri mugimendua indartzea espero du. Hurrengo, Lemoizen egiten ahaleginduko dira. Eskualde mailako indar metaketari garrantzia ematen diote.
Zein da erakunde publikoen jarrera?
Gatikako Udalak proiektua gaitzesteko adierazpena onartzea lortu zuten aspaldi. Iaz, Jatabekoak beste horrenbeste egin zuen. Mungiakoak asteon eman du ezagutzera berea. Hala ere, Camposek uste du gehiago egin dezaketela. Berbarako, haren esanetan, HAPOak erabil ditzakete, trabak jartzeko. Albonigak salatu du Bizkaiko Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak ez dutela jarrera irmorik agertu: “Energiaren eskumena Espainiako Gobernuarena dela esan, eta beste aldera begiratzen dute”. Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak egindako adierazpen batzuk gaitzetsi ditu: “Esan zuen onuragarria dela ez dakit zein proiektutarako, baina biharamunean zuzendu egin behar izan zuen esandakoa”. Forestaliak Mungian egingo dituen azpiestazioei dagokienez, Eusko Jaurlaritza uzkur agertu da. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213349/errusiako-soldadu-bat-epaitzen-hasi-dira-ukrainan-gerra-krimenak-egotzita.htm | Mundua | Errusiako soldadu bat epaitzen hasi dira Ukrainan, gerra krimenak egotzita | Kieveko fiskaltzak 62 urteko zibil bat hiltzea leporatu dio 21 urteko militar bati, eta bizi osorako kartzela zigorra ezartzeko eskatu du. Kremlinek Ukrainari egotzi dio bere militarrak «difamatzea». | Errusiako soldadu bat epaitzen hasi dira Ukrainan, gerra krimenak egotzita. Kieveko fiskaltzak 62 urteko zibil bat hiltzea leporatu dio 21 urteko militar bati, eta bizi osorako kartzela zigorra ezartzeko eskatu du. Kremlinek Ukrainari egotzi dio bere militarrak «difamatzea». | Errusiaren inbasioa hasi zenez geroztik 79 egun pasatu diren honetan, Ukrainako auzitegi bat Errusiako soldadu bat epaitzen hasi da gaur, gerra krimenak egotzita. Hain justu, Kieveko fiskaltzak 62 urteko zibil bat hiltzea leporatu dio militar bati. Ukrainako hedabideen arabera, Vadim Xiximarin da epaitzen ari diren soldadua, 21 urte ditu, eta Moskuko Kantemirovskaia dibisioko kidea da. «Gerrako legeak eta arauak» haustea egotzi diote, eta fiskaltzak eskatu du bizi osorako kartzela zigorra ezartzeko, otsailaren 28an Sumi eskualdeko Txupakhivka herrian jazotako ustezko hilketagatik.
Fiskaltzak ohar batean azaldu duenez, Errusiako soldaduak ibilgailu pribatu bat lapurtu zuen, beste lau militarrekin ihes egiteko, Ukrainako armadak haiei eraso egin ostean. Ohar horren arabera, Errusiako militarrak Txupakhivka herrira heldu ziren, eta 62 urteko zibil bat ikusi zuten kale bazterrean, bizikletarekin eta telefonoz hitz egiten. «Armarik gabe zegoen», oharrean zehaztu duenez. Fiskaltzaren kontakizunaren arabera, zibila hiltzeko «agindu» zioten soldadu gazteari, eta errifle batekin «hainbat tiro» egin zituen autotik herritar horren aurka; «berehala» hil zen. Fiskaltzak ez du azaldu erakundeak nola hartu zuen atxilo soldadua, eta ez du xehetasun gehiagorik eman gerra krimenak leporatu dizkioten frogei buruz.
Kasuak garrantzi handia du Ukrainarentzat, batez ere sinbolikoa; lehen epaiketa baita Ukrainako presidente Volodimir Zelenskiren gobernuak Errusiari inbasioan zibilen aurka «sarraskiak» egitea leporatu ondoren. Kievek ziurtatu duenez, 10.000 «gerra krimen baino gehiago identifikatu ditu. Kremlinek, ordea, behin baino gehiagotan ukatu du zibilei eraso egin izana edota gerra krimenetan parte hartu izana. Kievi bere militarrak «difamatzea» leporatu dio.
OHCHR Giza Eskubideen Nazio Batuen Goi Mandatari Michelle Macheletek atzo salatu zuen Errusiaren inbasioan gerta zitezkeen «gerra krimenen adibide asko» zeudela, eta orain arte mila zibil baino gehiagoren gorpuak topatu dituztela Kiev eskualdean, Errusiako tropak martxo amaieran erretiratu ondotik. Nazioarteko Zigor Auzitegiak, bestalde, apirilaren 25ean esan zuen Ukrainako, Poloniako eta Lituaniako fiskalek osatutako talde batean parte hartuko zuela, Errusiako armadaren aurkako gerra krimenen akusazioak ikertzeko.
Suedia, NATOtik gertuago
Suediako Parlamentuak ondorioztatu du NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundearekin bat egiteak Europa iparraldeko gatazka arriskua «murriztuko» lukeela. Ann Linde lehen ministroak Suedia aliantza militarrean sartzea bultza dezakeen herrialdeko segurtasunari buruzko txostena aurkeztu du gaur, eta, adierazi duenez, Suedia NATOn sartzeak gatazka militarren aurkako «hesi bat» altxatuko luke, baita Europa iparraldeko gatazkei «aurrea hartzeko» eragin ere. Dokumentu horren arabera, Eskandinaviako herrialdea «ahulagoa» izango da aliantzatik kanpo geratzen bada, eta ez luke segurtasun bermerik izango. Txostenak, halaber, hipotesi gisa aipatzen du Errusiaren eraso bat Gotland uhartearen aurka, Itsaso Baltikoan.
Linderen hitzaldiaren ostean, Suediako Defentsa ministro Peter Hultqvistek oroitu du herrialdeak aliantzan sartzea galdegiten badu Errusiaren «erreakzio baten arriskua» egon daitekeela. Hain zuzen, Finlandiako presidentea eta lehen ministroa atzo NATOn sartzearen alde agertu zirenean, Moskuk ohartarazi zuen «mehatxu bat» izango zela bere segurtasunerako. Nolanahi ere, Hultqvistek uste du Suedia erakundera batzen bada Eskandinaviako herrialdeek defentsa arloan lankidetza garatu ahal izango dutela. Ondorio horiek kontuan hartuta, espero da datorren astean gauzatuko dutela atxikitzeko eskaera. Aurretik, ordea, gobernuaren agintean dagoen SAP Suediako Alderdi Sozialdemokratak NATOko kide izatearen aldekoa den erabakiko du etzi. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213350/oh-seung-kwon-zuzendariaren-midnight-filmak-irabazi-du-fant-jaialdiko-sari-nagusia.htm | Kultura | Oh-Seung Kwon zuzendariaren ‘Midnight’ filmak irabazi du Fant jaialdiko sari nagusia | Caper Kjeldsen daniarrak jaso du Film Laburrik Onenaren Saria, ‘In the Soil’ lanagatik, eta Borja Cresporen ‘Hikikomori’ hautatu dute euskal film laburrik onena. Gaur amaituko da jaialdia, eta bihar proiekzio berezi bat egingo dute sarituekin, Bilboko BBK aretoan. | Oh-Seung Kwon zuzendariaren ‘Midnight’ filmak irabazi du Fant jaialdiko sari nagusia. Caper Kjeldsen daniarrak jaso du Film Laburrik Onenaren Saria, ‘In the Soil’ lanagatik, eta Borja Cresporen ‘Hikikomori’ hautatu dute euskal film laburrik onena. Gaur amaituko da jaialdia, eta bihar proiekzio berezi bat egingo dute sarituekin, Bilboko BBK aretoan. | Funtsean, pertsekuzio istorio bat da Midnight. Kyung Mi gorra da, eta zeinu hizkuntza aholkulari. Gau batez, Do Sik serieko hiltzailearekin egingo du topo Seulgo kaleetan, istripuz, eta hor hasiko da lehia. Bere lehen lan luzea du Oh-Seung Kwon zinemagile korearrak, eta Fant Bilboko Zinemaldi Fantastikoko Film Onenaren Saria jaso du hari esker. «Ikuslea harrapatzen duen giro kezkagarriagatik, protagonistaren gorreriarekin jolasean egiten duen soinu planoaren erabilera bikainagatik, norabide eta interpretazio bikainagatik, eta bizi dugun bakardade izugarria transmititzegatik». 3.500 euro jasoko ditu, oroigarriarekin batera.
Gaur egingo dute jaialdiaren itxiera ekitaldia, eta biharko proiekzio berezi bat antolatu dute saritutako lan guztiekin, Bilboko BBK aretoan. Bi emanalditan bilduko dituzte lan guztiak. 18:00etan hasiko da Ikuspegi Fantastikoa izeneko atalari dagokiona, eta 20:00etan Sail Ofizialean saritutakoena.
Ana Murugarren zuzendariak, Jimina Sabadu gidoilariak eta Borja Santaolalla zinemagileak osatu dute Sail Ofizialeko epaimahaia. Eta, beraz, haiek erabaki dute, sari ofizialaz gainera, aipamen berezia egitea Phiil Gelatt eta Morgan Galen King zinemagileen The Spine of Night filmari. «Bere erretoskopiaren erabilera dotoreagatik, eta ezpata eta sorginkeria generoa ulertzeagatik, aldi berean, greenpunk kutsuko fantasia ere garatuz».
Caper Kjeldsen daniarraren In the Soil lanari eman diote Sail Ofizialeko Film Laburrik Onenaren Saria. «Elementu guztien elkarketa perfektuagatik, zeinak lehenesten baitu giro artegagarria eta eszenaratze delikatu eta intimoa». 3.000 euroko saria izango du.
Borja Crespok jaso du Euskal Film Laburrik Onenaren Saria, Hikikomori filmagatik. Koronabirusari erantzuteko ezarritako itxialdian girotuta dago kontakizuna, kasu honetan. Hain zuzen ere, konfinamenduari buruzko film labur bana sortzeko enkargua egin zien duela bi urte Eusko Jaurlaritzak, ETBk, Donostiako Zinemaldiak eta Zinebik. Itxitik deitu zioten deialdiari, eta laguntza horiekin sortutako lana da Cresporena. 2.000 euroko saria jasoko du orain Fant jaialdian.
Conor McMahon zuzendariaren Let the Wrong One In film luzeak jaso du Euskal Gidoigileen Elkarteak emandako Sail Ofizialeko Film Luzeen Gidoirik Onenaren Saria. «Banpirismoa metafora gisa erabiltzen duen modu fresko eta originalagatik».
Eta Junta Yamaguchi zuzenariaren Beyond the Infinite Two Minutes filmari eman dio FAS Zineklubak Sail Ofizialeko Zuzendari Berritzaileenari Saria. Denboran bidaiatzeari buruzko komedia bat da lana, eta hori lortzeko darabilen teknika narratiboa nabarmendu dute saria eman diotenek.
Publikoak bi sari banatu ditu. Patrick Ridremont zuzendariaren The Advent Calendar lanarentzat izan da ikusleek gehien bozkatu duten film luzea, eta Gabriel Campoy eta Guillem Lafozen Night Breakers lanarentzat izan da laburrik onenaren publikoaren saria. 3.000 euro jasoko ditu azken horrek.
Sail Ofizialetik kanpo ere hainbat sari ditu jaialdiak. Esaterako, Ikuspegi Fantastikoa sailean, Javier Camino Miguelez galiziarraren Jacinto filmari eman diote Film Luze Onenaren Saria, eta Miguel Alcalderen Un minuto film laburrak jaso du sail horretako Film Laburrik Onenaren Saria. Caminok 2.250 euroko saria jasoko du, eta Alcaldek, berriz, 1.500 eurokoa. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213351/volleringentzat-lehendabizikoa.htm | Kirola | Volleringentzat lehendabizikoa | Herbehereetakoak irabazi du Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliko lehen etapa, Bastidan. Sailkapen nagusian ere buruan jarri da. Ane Santesteban bosgarren izan da. | Volleringentzat lehendabizikoa. Herbehereetakoak irabazi du Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliko lehen etapa, Bastidan. Sailkapen nagusian ere buruan jarri da. Ane Santesteban bosgarren izan da. | Demi Vollering herbeheretarrak irabazi du Emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliko lehen etapa, Bastidan. Hark bukatu ditu azkarren Gasteizen hasitako lanak (105,9 kilometro). Erakutsi du lasterketa irabazteko faborito izatea ez dela kontu hutsa. Erakustaldia eman du etaparen bigarren zatian, eta saria eskuratu du.
Bi zati izan ditu gaurko etapak. Lehendabizikoa eguneko ihesaldiarena izan da. Lau txirrindularik egin dute aurrera Zaldiaran mendatea (3. mailakoa) igo eta gero: Mireia Benito Pellicer (MAT), Anastasia Lebedeva (EIC) eta Prisca Savi (BPK) eta Cristina Tonettik (TOP). Kilometroak aurrera joan ahala, Lebedeva geratuz joan da, eta beste hirurekin batera igaro dute Rivasko begiralekua (2. mailako mendatea). Hiru minuturen aldea atera diote tropelari, baina, atzean lanean jarri direnean, azkar jan diete aldea. Herreran gora (3. mailakoa), Benito bakarrik geratu da, tropelak Savi eta Tonetti jaten zituen bitartean. Hala ere, gainera iritsi baino lehen harrapatu du tropelak Benito —Nafarroako Klasikoan laugarren egin zuen aste honetan—. Eta Herreran gora ikusi den zantzu batek forma hartu du, lasterketaren gaurko bigarren zatia estreinatzeko.
SD Worx taldeak zalaparta eragin du azkeneko mendatean gora, tropela astintzeko. 30 bat txirrindulari geratu dira. Herrera zapaldu eta berehala egin du aurrera Ashleigh Moolmanek (SD Worx). Azkar batu zaizkio Lucinda Brand (Trek), Demi Vollering (SD Worx) eta Elise Chabbey (Canyon). Laurak ere faboritoak Itzulia irabazteko. Minutu erdiren aldea ere izan dute, baina hogei kilometro falta zirenean harrapatu dituzte atzekoek. Lana fin egin dute Ane Santestebanen (BEX) taldeak eta DSMk.
Bat eginda joan da 29 ziklistako tropela gero, baina ihesaldi saiakera batzuk izan dira. Emankorrena hiru hauena izan da: Kristien Faulkner (BEX), Vollering eta Pauliena Rooijakkers (CSR). Azken hamar kilometroei ihesean ekin diete. 30 segundoren aldea lortu dute bederatzi kilometro falta zirenean. Volleringek erakutsi du oso indartsu dabilela, zerbaiten bila. Atzetik, DSM taldea jarri da berriz ere aurrekoak harrapatu nahian, baina aldeak gora egin du: 38 segundo sei kilometroren faltan.
Hirurak heldu dira Bastidako helmugara. Herri barruan alde zaharreko aldapan zegoen garaipenaren marra gozoa. Indartsuenak behar zuen besoak altxatuko zituena, eta Volleringek erakutsi du zerbaitegatik izan dela etapako bigarren zatian erakutsi duena —sasoiko bigarren garaipena du—. Rooijakkers izan da bigarren, eta Faulkner hirugarren. Gainontzeko txirrindulari indartsuen tropeltxoa 41 segundora iritsi da. Hor sartu da Ane Santesteban (BEX), eta etapan bosgarren izatea lortu du. Sailkapen nagusian ere Vollering dago lehen postuan. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213352/nafarroako-estatusaren-eztabaida-prozesu-zabalari-ekiteko-prest-da-lab.htm | Politika | Nafarroako estatusaren eztabaida prozesu «zabalari» ekiteko prest da LAB | Sindikatu abertzaleak adierazpen bat aurkeztu du gaur Iruñean, eta bertan «behar-beharrezko» deritzo indar korrelazioa eraldatzea, egungo «sasiautogobernu eredua patronalaren eta eliteen neurrira» egina dagoelako. | Nafarroako estatusaren eztabaida prozesu «zabalari» ekiteko prest da LAB. Sindikatu abertzaleak adierazpen bat aurkeztu du gaur Iruñean, eta bertan «behar-beharrezko» deritzo indar korrelazioa eraldatzea, egungo «sasiautogobernu eredua patronalaren eta eliteen neurrira» egina dagoelako. | LABek bat egiten du Nafarroa XXI ekimenak Sarasate pasealekuan bihar 17:30erako antolatutako manifestazioarekin. Toki berean, Foruen monumentu aurrean, Garbiñe Aranburu idazkari nagusiak eta Imanol Karrera Nafarroako koordinatzaileak azpimarratu dute estatusari buruzko «eztabaida prozesu luze eta zabalari» ekiteko garaia dela.
Biharko ekitaldiaren atarian, LABek adierazpen bat kaleratu du. Aurten, 40 urte bete ditu Foru Hobekuntzak, eta Karrerak gogora ekarri du lege organiko hura gizarteari bizkarra emanda eta gutxi batzuen artean osatu zela. «Eliteek bere eredu ekonomiko, politiko eta soziala erabakitzeko eztabaida eta ahalmena lapurtu zizkioten Nafarroako gizarteari».
Haren irudiko, esparru politiko guztiak «apustu ekonomikoak dira, eta Nafarroan ezarritakoa bertako patronalaren zutabe ekonomikoak sendotzen ditu, CCOO eta UGTren traizioarekin». 40 urtetan asko hitz eginda Foru Hobekuntzaz, baina Karrerak haren jatorria argi du: «Egiazki, Nafarroak ez zuen ezer erabaki. Nahi bezala aurkeztu ahal digute, baina esan behar da Espainiako Konstituzioaren menpeko autonomia estatutu bat dela».
Dena den, iraganera begira jarri bainoago egungo egoerari etorkizunari erreparatu nahi diola azpimarratu du Garbiñe Aranburuk. LABeko idazkari nagusiaren arabera, egungo autogobernua «ez da nahikoa, benetan burujabetza osorik ez badago». Sindikatuaren ustez, 40 urteotan kontrako posizioa hartu du Foru Hobekuntzak «muga handiak» dituelako, eta lan eta gizarte gaietan «eskumenik ez izateak esparru sozioekonomiko propioa eraikitzea edo lan harremanen marko propioa eraikitzea» galarazi duelako.
Aranbururen arabera, gai horiek «zentralak» dira herritarrei bizi baldintzak duintzeko. Aranbururen arabera, adierazpenaren helburua da etorkizunari begira jartzea. LABen ustez, «unea da Nafarroak burujabetza berreskura dezan», eta, horretarako, eztabaida sozialari ekiteko prest agertu da. Idazkari nagusiak aipatu du sindikatu subiranista batek ezin duela gai horretan beste aldera begiratu, eta LABek «ekarpen propioa» egingo du.
Adierazpenean sakonduz
LABeko bi ordezkarien hitzetan sakontzen du adierazpenak. Bertan, Foru Hobekuntzaren mugen balorazioa egiten da. Adibidez, zerga arloan eskumen handiak baditu ere, «ez du erabateko subiranotasunik zeharkako zergen eskumena estatuak duelako. Lan arloko legeria ere «estatuaren eskumenak dira», politika aktiboak izan ezik. Haatik, «azken horiek garrantzi mugatua dute». Pentsioekin edo langabeziaren diru sariekin gauza bera gertatzen dela ondorioztatu du LABek.
Egiturazko defizit horri, autogobernuaren aurkako beste hainbat ekintza eta saio gaineratu dizkio. «Transferentzien prozesua agortua dago, lan erreformak inposatzen dira, negoziazio kolektiboa estatalizatu da, Konstituzio Auzitegiak hainbat lege baliogabetu ditu, oinarrizko legedi bidez eskumenak urratzen dira, Espainiako 135. artikuluaren aldaketa...».
Horrez gain, gaitzetsi du Nafarroako Gobernuaren, CEN patronalaren eta CCOO eta UGT sindikatuen ekintza batasuna. LABen arabera, lauren arteko elkar ulertze horrek ez du lurraldeko beste ordezkaritza sindikala aintzat hartzen, nahiz eta CCOO eta UGTk egun %50etik beherako ordezkaritza izan. «Nafarroako sare ekonomikoaren eta langileen beharrei kasu egin gabe, bere interes politikoak lehenetsi dituzte oraingo estatu ereduari eta euren gizarte eta lan harremanen esparruari eusteko. Nahiz eta azken urteetan egitura hori «neurri batean» desmuntatu den, hainbat esparrutan zutik dagoela uste dute.
Horren inguruan, LABek uste du egungo indar korrelazioa aldatu behar dela, eta kontzientziak eraldatu. «Hauteskunde sindikalen emaitzek erakusten dute gero eta langile gehiago Hobekuntzaren eredu politiko eta sozioekonomikoa gainditzearen alde egiten dutela».
Sindikatuak proposatzen du eztabaida prozesu «zabal eta mugarik gabeari» ekitea Nafarroako eredu sozial, ekonomiko eta instituzionalari buruz eta «Espainiako Estatuaren eta euskal lurraldeekin» Nafarroak izan beharreko harremanei buruz. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213353/hilekoaren-ondoriozko-bajak-iritzi-kontrajarriak-eragin-ditu-sindikatuen-artean.htm | Gizartea | Hilekoaren ondoriozko bajak iritzi kontrajarriak eragin ditu sindikatuen artean | CCOOren arabera, proposamena «aurrerapauso» bat da; UGTrentzat, ordea, emakumeak «estigmatizatu ditzakeen neurri desegokia». | Hilekoaren ondoriozko bajak iritzi kontrajarriak eragin ditu sindikatuen artean. CCOOren arabera, proposamena «aurrerapauso» bat da; UGTrentzat, ordea, emakumeak «estigmatizatu ditzakeen neurri desegokia». | Espainiako Gobernuaren abortuaren lege berriaren zirriborroa asteartean eramango dute Ministroen Kontseilura. Bertan proposatzen diren gaien artean, bada zeresana eman duen aldaketa bat; hileko mingarria duten emakumeek hiru eguneko bajarako eskubidea izatea, hain zuzen.
Araba, Bizkai eta Gipuzkoako CCOOren arabera, hileko mingarria duten emakumeek hiru eguneko gaixo baimena hartu ahal izatea «legegintza aurrerapen bat» da orain arte «erabat alde batera utzitako» osasun arazo bati erantzuteko. Estibaliz Montero sindikatuko emakumeen idazkariak adierazi duenez, neurriak langile klaseari eta «batez ere emakume langileei» egiten die mesede. Horrekin batera, nabarmendu du hileko «oso mingarriak eta ezgaitzaileak» dituzten emakume askoren beharrei erantzuten diela.
Monterok aldaketa «aurrerapausotzat eta emakume askok pairatzen duten gaixotasun baten aitorpentzat» hartzen duen arren, sindikatuak «adi» egon beharko duela adierazi du, «beste desberdinkeriarik sor ez dadin». Izan ere, idazkariaren arabera, enpresetan emakume izateagatik desberdinkeriak sortzen dira.
UGTrentzat, neurri «desegokia»
Raul Arza Araba, Bizkai eta Gipuzkoako UGTko idazkari nagusiak Radio Vitorian adierazi duenez, ordea, planteatzen den aldaketa «emakumeak estigmatizatu ditzakeen neurri desegokia» da. Horrekin batera, nabarmendu du gaitz bat bada «egoera berean dagoen edozein langilek bezala» baja hartu behar dela.
Lanera ez joateari dagokionez, Arzak adierazi du baja baten atzean «beti» dagoela mediku baten ziurtagiria, eta, patronalaren jarrerak ikusita, «errugabetasun presuntzioa» eskatu du baja eskatzen duten langileentzat. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213354/big-estudioak-irabazi-du-donostiako-goe-eraikina-diseinatzeko-lehiaketa.htm | Bizigiro | BIG estudioak irabazi du Donostiako GOE eraikina diseinatzeko lehiaketa | Olatuen bidea izeneko proposamena ondu du Danimarkako BIG Bjarke Ingels Group etxeak BCC Basque Culinary Centerren bigarren eraikina egiteko, eta «gastronomiaren, talentuaren, zientziaren, berrikuntzaren, ekintzailetzaren eta hiriaren arteko lotura» irudikatu nahi du. | BIG estudioak irabazi du Donostiako GOE eraikina diseinatzeko lehiaketa. Olatuen bidea izeneko proposamena ondu du Danimarkako BIG Bjarke Ingels Group etxeak BCC Basque Culinary Centerren bigarren eraikina egiteko, eta «gastronomiaren, talentuaren, zientziaren, berrikuntzaren, ekintzailetzaren eta hiriaren arteko lotura» irudikatu nahi du. | Olatuak bezala, sustraietatik abiatu, baina «gastronomiaren aurkikuntza globalerako leiho bat». Hori izan nahi du GOE Gastronomy Open Ecosystemen eraikinak, Basque Culinary Centerrek bultzatuta Donostian eraikiko duten etxea, Joao Albuquerque Danimarkako BIG arkitektura etxeko Bartzelonako kidearen arabera. Ikerketarako, berrikuntzarako, esperimentaziorako, ekintzailetzarako eta graduondoko prestakuntzarako jarduerak egiteko leku bat izango da GOE, eta «herritarrentzako topaleku» bihurtu nahi dute.
Nazioarteko bost arkitektura estudiok parte hartu dute GOEren eraikinaren proiektua diseinatzeko hautaketan, eta, horien artean, Danimarkako BIG arkitektura estudioa izan da irabazlea. Gaur goizean aurkeztu dute proiektu irabazlea BCCn, eta bertan izan dira Joxe Mari Aizega BCCko zuzendaria, Arantxa Tapia Eusko Jaurlaritzako Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen Saileko burua, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusia eta Eneko Goia Donostiako alkatea.
Proiektua Gros auzoan kokatuko dute, Okendo kultur etxearen alboan, eta 9.000 metro koadro izango ditu. Guztira, 26 milioi euroko aurrekontua izango du, eta, finantzaketa publikoaz gain, autofinantzaketa bidez bilduko dute dirua. Egindako aurreikuspenen arabera, 2023ko martxoan hasiko dituzte eraikitze lanak, eta 2024aren amaieran bukatuko dituzte.
Diseinua egiteko garaian, Eduardo Txillidaren eskultura nabarmenak, Donejakue bidea eta flysheko egitura arrokatsuak hartu dituzte erreferentzia gisa Danimarkako arkitektoek. Eraikin gardena izango da, kristalez betea, eta teilatuan parkeak izango ditu, herritarrak gastronomiara eta naturara gerturatu daitezen.
Joxe Mari Aizegak BCCko zuzendariak adierazi du BCCren etorkizuneko estrategiaren parte dela GOE eraikina: «Proiektu horrek, lankidetza publiko-pribatuari esker, indartu egingo du Donostiaren posizionamendua, gastronomiaren etorkizunerako sorkuntzaren eta berrikuntzaren lurralde gisa». |
2022-5-17 | https://www.berria.eus/albisteak/213355/berrikuntza-salmenta-ona-egiteko.htm | albisteak | Berrikuntza, salmenta ona egiteko | Bezeroa oso ongi ezagutzeak eta zer nahi duen eta zergatik jakiteak fidelizatzen eta gehiago bilatzen laguntzen du. Hala erakusten du Hazinnovaren Asebrock 2000 esperientziak; Hazinnova Eusko Jaurlaritzaren programa bat da, eta ETE eta mikroETE-ei aukera ematen die hiru hilabetean emaitzak ekarriko dituzten berrikuntzak ezartzeko | Berrikuntza, salmenta ona egiteko. Bezeroa oso ongi ezagutzeak eta zer nahi duen eta zergatik jakiteak fidelizatzen eta gehiago bilatzen laguntzen du. Hala erakusten du Hazinnovaren Asebrock 2000 esperientziak; Hazinnova Eusko Jaurlaritzaren programa bat da, eta ETE eta mikroETE-ei aukera ematen die hiru hilabetean emaitzak ekarriko dituzten berrikuntzak ezartzeko | Baliteke Paretoren printzipioaz hitz egiten entzun ez izana, baina edozein ETEk edo mikroETEk egiten du topo, egunero, haren planteamendu funtsezkoenarekin: emaitzen % 80 ekintzen % 20tik datoz. Argi esateko, lan guztiak eta bezero guztiak ez dira neurri berean errentagarriak. Ematen digutenaren arabera sailkatzen (eta lehenesten) jakitea, beraz, funtsezkoa da. Batik bat, sektore oso helduan lan egiten duzunean eta ikaragarrizko multinazionalak dituzunean aurrez aurre.
Hori da Asebrock 2000ren kasua; Bilboko aseguru-artekaritza txiki bat da, eta aseguru-etxe handiekin lehian egon behar du. Horretarako, arduradunek argi ikusten zuten merkataritza-estrategia berria behar zutela, egon zitezkeen bezero berriei haiena bezalako enpresa batek eman ziezaiekeen arreta pertsonalizatua bereizgarri zuena. Hura zehazteko, Hazinnova programara jo zuten; egitasmoa 2019an jarri zuen abian Eusko Jaurlaritzak. Bost langile edo gehiago dituzten enpresei aukera ematen die berrikuntza-proiektu txikiak abian jartzeko 50 orduko doako aholkularitza izateko.
Hasteko, programak negozio txiki horietako askori bi gauza ulertzen laguntzen die. Batetik, berrikuntza haien edozein jardueratan aplika daitekeela, eta ez dituela beti inbertsio handiak eta puntako teknologia behar. Eta, bestetik, kanpoko bati enpresaren barrualdea erakusteko errezeloak gainditu behar direla. Hain zuzen ere, hori da analisi inpartziala egiteko modurik onena, inolako alborapenik gabe, eta dagoeneko leporaino betea dugun agenda aparteko lanez kargatu gabe.
Asebrock 2000ren kasuan, arduradunek hasieran eszeptiko zeudela aitortu badute ere, Hazinnovak esleitutako kontsulta-etxeak zerbitzuen portfolioa aztertzea proposatu zuen, bai eta haiek bezero-segmentu bakoitzari egiten zioten balioa eta, azkenik, sortzen zuten marjina ere. Azterlan hori osatzeko, ondoren, analisi bat egin zen, interes handieneko bezeroen profil estrategikoa identifikatu ahal izateko, kontuan hartuta hori oinarrizkoa dela ondoren erabiltzaile berriak bilatzeko.
Kontsulta-etxearen doako laguntza izateaz gainera, Hazinnovak enpresa parte-hartzaileei beren jardueraren sektorean eta merkatuan esperientzia duen agente baten ikuskapena eskaintzen die; Asebrock 2000ren kasuan, EAEko Lan Sozietateen Elkartearena izan zen. Bi horien laguntzaren bidez, programak proposatzen duenez, abian jarritako berrikuntzek emaitza nabarmenak izaten dituzte, hiru hilean baino ez.
Denbora horretan, aseguru-artekaritzak haren bezeroen segmentazioa egin du, sortzen duten fakturazio-bolumenetik, izan dezaketen marjinatik eta ematen duten balio estrategikotik abiatuta. Horrela jakin dute eredu-bezero bakoitzak zer baloratzen duen gehien; informazio horrek, gaitasunaren analisiarekin batera, bide eman die zehazteko zer merkataritza-ekintza diren eraginkorragoak segmentu bakoitzerako. Hala, fidelizazioa hobetzeaz gainera, EAEn, Nafarroan eta Kantabrian identifikatutako 5.000 biztanle potentziali baino gehiagori aurkezten ari zaizkien proposamenak are gehiago doitu ahal izan dituzte.
Hazinnova Spri taldeak eta Innobasque Berrikuntzaren Euskal Agentziak kudeatzen dute, eta deialdi berrian parte hartzeko epea abenduaren 1era arte du zabalik. Guztira, 437 enpresak parte hartu dute dagoeneko, fabrikazioko, logistikako, merkaturatzeko edo administrazio eta finantzetako arloetan hobekuntzak ezartzeko. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213356/ion-kepa-parot-baldintzapean-aske-uztearen-kontra-agertu-da-berriz-prokuradorea.htm | Politika | Ion Kepa Parot baldintzapean aske uztearen kontra agertu da berriz prokuradorea | Ion Kepa Parot baldintzapean askatzeko seigarren galdea aztertu du goizean Terrorismoaren Kontrako Parisko Auzitegiak. Erantzuna ekainaren 15ean emanen dute. | Ion Kepa Parot baldintzapean aske uztearen kontra agertu da berriz prokuradorea. Ion Kepa Parot baldintzapean askatzeko seigarren galdea aztertu du goizean Terrorismoaren Kontrako Parisko Auzitegiak. Erantzuna ekainaren 15ean emanen dute. | Goizean aztertu du Terrorismoaren Kontrako Parisko auzitegiak Ion Parot euskal presoaren baldintzapeko askatzearen galdea. Seigarren aldia da eskatzen duela. Prokuradorea kontra agertu da, «goizegi» dela argudiatuta. Nolanahi ere, ekainaren 15ean emanen dute erantzuna. Bake Bideak jarrera gaitzetsi du, eta «Euskal Herriko egoera politikoaren mespretxatzea» egotzi diote fiskaltzari. Elkarretaratzea eginen dute gaur 19:00etan, Baionan.
Ion Kepa Parotek 32 urte daramatza preso, eta egun Mureteko (Okzitania) kartzelan da. Hark bezala, Jakes Esnalek ere 32 urte preso daramatza; baldintzapean askatzeko haren bigarren eskaera aztertuko du Parisko Dei Ganberak maiatzaren 19an. Egun horretarako ere elkarretaratzea antolatu du Bake Bideak, Donibane Lohizunen (Lapurdi). Bestalde, heldu den ekainaren 11n manifestazioa eginen dute, «lurralde honen aniztasunaren adierazpen masiboa, bake prozesuaren aldeko engaiamendu zabala, eta aintzinatze beharra» aldarrikatzeko. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213357/abu-akleh-kazetariaren-hiletan-hilkutxa-zeramatenen-kontra-oldartu-da-israelgo-polizia.htm | Mundua | Abu Akleh kazetariaren hiletan hilkutxa zeramatenen kontra oldartu da Israelgo Polizia | Europako Batasunak gaitzetsi egin du poliziek jokabidea. NBEren segurtasun kontseiluak «hilketa» ikertzeko eskatu du ohar batean, baina Israel aipatu gabe. Joe Biden AEBko presidenteak ere ikerketa bat eskatu du. | Abu Akleh kazetariaren hiletan hilkutxa zeramatenen kontra oldartu da Israelgo Polizia. Europako Batasunak gaitzetsi egin du poliziek jokabidea. NBEren segurtasun kontseiluak «hilketa» ikertzeko eskatu du ohar batean, baina Israel aipatu gabe. Joe Biden AEBko presidenteak ere ikerketa bat eskatu du. | Estatu hileta egiten diote Xireen Abu Akleh kazetari palestinarrari, Jerusalemen. Asteazkenean hil zuen Israelgo armadak, eta 10.000 lagun elkartu dira bi egun geroago hari azken agurra ematera. Hiletan, Israelgo Polizia hilkutxa zeramatenen aurka oldartu da, eta hilkutxa erortzear izan dute haiek. Gorpua Saint Joseph ospitaletik atera dutenean jazartu zaie polizia, elizara bidean zeramatzatela. Ilargi Gorriaren arabera, 33 pertsona artatu behar izan dituzte poliziaren erasoaren ondoren, eta horietatik sei ospitalera eraman behar izan dituzte. Poliziak esan du harriak bota zizkietela, baina bideoetan ez da horrelakorik ikusten. Al-Jazeera zuzenean ari zen ematen hileta.
Ez dira horiek istilu bakarrak izan. Poliziak sei pertsona atxilotu ditu hiletan; horietako bi, Israelek okupaturiko Jerusalemen zati horretan Palestinako bandera erakusteagatik. «Hil ondoren ere, hura isilarazi nahian da Israel», salatu du kazetariaren iloba Lina Abu Aklehk. «Hileta bat ere ez daukagu bakean egiterik. Zoritxarrez, hainbat kontrol zeuden ospitalera bidean, autoak ez zitezen horra iritsi, eta elizaren ondoan dagoen Jaffako atera ere iritsi ezinean dira autoak», adierazi dio Al-Jazeerari.
Antonio Guterres NBEk idazkari nagusiak polizien jokaera kritikatu du, eta adierazpen eta biltzeko askatasunak errespetatzeko eskatu du. Ez da bakarra izan; Europako Batasunak gaitzetsi egin du polizien jarrera, eta «gehiegizko indarra» erabili dutela salatu du. NBEk ostegunean eskatu zuen hilketa sakonki ikertzeko. Mahmud Abbas Palestinako Aginte Nazionaleko presidenteak esan du Nazioarteko Zigor Auzitegira eramango dutela kasua. 1997an hasi zen Abu Akleh Al-Jazeerarentzat lanean, eta ikur bat zen Palestinan. Jenindik eraman zuten atzo hilotza Jerusalemera, Nabulus eta Ramallah igaro ondoren. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213358/naparrari-buruzko-dokumentuak-desklasifikatzearen-alde-agertu-da-nbeko-lantaldea.htm | Politika | Naparrari buruzko dokumentuak desklasifikatzearen alde agertu da NBEko lantaldea | Eneko Etxeberria, 1980an desagerturiko Jose Miguel Etxeberria 'Naparra'-ren anaia, NBEren bortxazko desagertzeen lantaldearekin bildu zen atzo. Lantaldea jarraipena egiten ari zaio kasuari. | Naparrari buruzko dokumentuak desklasifikatzearen alde agertu da NBEko lantaldea. Eneko Etxeberria, 1980an desagerturiko Jose Miguel Etxeberria 'Naparra'-ren anaia, NBEren bortxazko desagertzeen lantaldearekin bildu zen atzo. Lantaldea jarraipena egiten ari zaio kasuari. | Familiak horretarako ekinbide judizialik abiatuko balu, NBEko bortxazko desagertzeen lantaldea Naparrari buruzko dokumentuak desklasifikatzearen alde agertuko litzateke, eta babesa emanen lioke sendiari horretarako. Hori adierazi zion atzo Luciano A. Hazan lantaldeko buruak Eneko Etxeberriari taldeak harekin egindako bileran.
Duela bi urte baino gehiago bildu ziren azkenekoz, 2020ko otsailaren 12an, Genevan; eta atzo elkartu ziren berriro Etxeberria eta NBEren bortxazko desagertzeen lantaldea, bideokonferentziaz. Jose Miguel Etxeberria Naparra-ren anaia da Eneko Etxeberria, haren anaiaren desagertzea argitzearen alde ezagun egin den aurpegia. Izan ere, 42 urte geroago argitu gabe segitzen du Naparraren desagertzeak: 1980ko ekainaren 11n izan zuten azkenekoz haren berri.
NBEko bortxazko desagertzeen lantaldea Genevan bilduta dago egunotan, taldearen 126. bileran, eta horren karietara hartu zuen hitza atzo Eneko Etxeberriak. Lantalde horrek jarraipena egiten dio Naparraren kasuari —2014an NBEk bortxaz desagertutako pertsona izendatu zuen Jose Miguel Etxeberria—.
Lituaniako Henrikas Mickevicius, Italiako Gabriella Citroni, Thailandiako Angkhana Neelapaijit, Ginea Bissauko Aua Balde eta Argentinako Luciano A. Hazan bera dira lantaldeko kideak. Etxeberriak Naparra kasuari buruz dauden azken xehetasunen berri eman zien atzo lantaldeko kideei, eta haiek elkartasuna adierazi zieten senideei: berretsi zuten interesez segitzen dutela kasuaren bilakaera. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213359/muskek-ziurtatu-du-twitter-erosteko-konpromisoa-duela.htm | Ekonomia | Muskek ziurtatu du Twitter erosteko konpromisoa duela | Erosketa eten duela iragarri du gaur goizean, baina handik gutxira esan du prozesuarekin jarraituko duela. Sare sozialak zenbat kontu faltsu nahi dituen jakin nahi du. | Muskek ziurtatu du Twitter erosteko konpromisoa duela. Erosketa eten duela iragarri du gaur goizean, baina handik gutxira esan du prozesuarekin jarraituko duela. Sare sozialak zenbat kontu faltsu nahi dituen jakin nahi du. | Ustekaberik gertatu ezean, bere enpresa izango duenarekin negozioa egiten hasi da Elon Musk. Gaur, Twitter sare sozialaren erosketa eten duela esan eta bi ordura argitu du «konprometituta» dagoela oraindik ere, eta horrek hainbat gorabehera eragin ditu enpresaren akzioek burtsan duten balorean.
Muskek erosketa etengo zuela iragarri du gaur goizean, AEBetako burtsak ireki aurretik, Twitter bidez. Argudioa: enpresak sare sozialean dauden kontu faltsu eta robotek kudeatutakoak zenbat diren argitu behar duela. Maiatz hasieran kaleratutako txosten baten arabera, %5 baino gutxiago ziren, baina Musk ez da fio.
Mezu hori bidali eta gutxira akzioek %20 egin dute behera. Handik bi ordura, baina, enpresaburuak beste txio labur bat idatzi du, «oraindik erosketarekin konprometituta» dagoela ziurtatuz, eta bederatzi puntu berreskuratu dute akzioek.
Muskek oraindik ez du erosi Twitter. Haren asmoa da osorik erostea, 41.000 milioi euroren truke, eta 52,3 euro eskaini ditu akzio bakoitzeko. Apiril amaieran, Twitterren administrazio kontseiluak ontzat eman zuen eskaintza.
Antzeko jokaldiak
Musk munduko pertsonarik aberatsena da, Bloombergen zerrendaren arabera. Eta ez da lehenengo aldia Twitter erabiltzen duena bere enpresetan dituen interes ekonomikoekin jokatzeko. Hala egin zuen Teslarekin, 2018an. Gainerako inbestitzaileekin adostu gabe, bere kabuz iragarri zuen enpresaren akzio guztiak erosteko asmoa, eta izugarri igo zen horien prezioa: isuna jarri zioten gezurra esateagatik. Duela aste batzuk kriptodiruaren inguruan zabaldutako bere mezuek eragin nabaria izan zuten dibisa horien balioan.
Muskek ez du erabat argitu nola eta zertarako erabiliko duen bere esku geratuko den sare soziala. Oso kritiko agertu da konpainiak hartu dituen erabakiekin eta erabiltzaile batzuen jokabidearekin, eta esan du beste norabide bat eman nahi diola horri, «egiazko adierazpen askatasunaren plaza» bihurtu nahi duela Twitter. Aurreratu du, besteak beste, robotek gidatutako kontuak ezabatuko dituela; eta kontu guztiak benetakoak direla ziurtatuko dela. Sare sozialetik kanporatutakoak itzuli ahalko direla ere iradoki du: Donald Trump AEBetako presidente izandakoa, esaterako. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213360/inkomunikazioa-eskubideak-edozein-kontroletatik-kanpo-murrizteko-eremu-objektiboa.htm | Politika | Inkomunikazioa, «eskubideak edozein kontroletatik kanpo murrizteko eremu objektiboa» | Jose Ricardo de Prada epailea, Juan Carlos Iglesias presoaren auzian idatzitako epaian, gogor mintzo da inkomunikazio erregimenaren aurka. | Inkomunikazioa, «eskubideak edozein kontroletatik kanpo murrizteko eremu objektiboa». Jose Ricardo de Prada epailea, Juan Carlos Iglesias presoaren auzian idatzitako epaian, gogor mintzo da inkomunikazio erregimenaren aurka. | Espainiako Auzitegi Nazionalak absoluzio epaia eman dio Juan Carlos Iglesias presoari, Giza Eskubideen Europako Auzitegiak Xabier Atristainen auzian sortutako doktrina aplikatuta. Hiru epailek osatu dute epaimahaia: Jose Antonio Mora Alarconek, Jose Ricardo de Pradak eta Maria Teresa Garcia Quesadak. De Prada izan da txostena idatzi duena.
Absoluzio epaiaz eta Estrasburgoren doktrina bere egiteaz harago, Auzitegi Nazionala ezohiko gogortasunaz mintzatu da sententzian inkomunikazio aldiaren aurka. Besteak beste, jaso du atxilotua egoera «zaurgarrian» uzten duela eta «zalantzarik gabeko arriskua» dagoela atxilotuari tratu txarrak, mehatxuak eta torturak egiteko. Are, nazioarteko erakunde ugarik inkomunikazioari eginiko kritikak jasotzen ditu, erantsita erregimen horrek «atxilotuaren oinarrizko eskubideak edozein kontroletik kanpo murrizteko espazio objektiboa sortzen» duela.
Epaiak 24 orrialde dauzka, eta hauek dira, hitzez hitz, pasarteetako batzuk:
«Oinarrizko eskubideak bereziki murriztutako esparru batean eginiko deklarazioak dira (...). Subjektuak zaurgarritasun berezian geratu ziren, balizko presioen, mehatxuen, tratu txarren edo, muturreko egoeretan, torturen mende». «Kasu honetan ez du zertan horrela izan (...), baina zalantzarik gabeko arriskua zegoen [tratu txarrak] gertatzeko (...). Horrek eragin zuen benetako aukera bat egotea testigantzaren askatasuna eta sinesgarritasuna nabarmen baldintzatzeko». «Inkomunikazioa nazioarteko itunekin bateraezina deklaratu ez bada ere, hainbat ebazpen, txosten eta abar daude nazioarteko erakundeen konbentzio horiek larriki zalantzan jartzen dituztenak. Batez ere, atxilotuaren oinarrizko eskubideak edozein kontroletik kanpo murrizteko espazio objektiboa sortzen dutelako». |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213361/bouwmanek-ihesean-irabazi-du-giroko-zazpigarren-etapa.htm | Kirola | Bouwmanek ihesean irabazi du Giroko zazpigarren etapa | Herbeheretarra esprintean gailendu zaie Mollema eta Formolori. Faboritoak ez dira mugitu, eta Lopezek jarraitzen du lider | Bouwmanek ihesean irabazi du Giroko zazpigarren etapa. Herbeheretarra esprintean gailendu zaie Mollema eta Formolori. Faboritoak ez dira mugitu, eta Lopezek jarraitzen du lider | Diamante eta Potenza artean, indarra erakutsi eta harribitxiaren pareko saria lortu du gaur Koen Bowmanek (Jumbo Visma), Italiako Giroko zazpigarren etapan. Aurrenekoz irabazi du itzuli handi batean, eta gainera, mendiko maillotaren jabe bilakatu da. Ihes egin du tropeletik, beste sei txirrindularirekin batera, eta jaun eta jabe izan da bukaerako estutuan, Bauke Mollema (Trek) eta Davide Formoloren (UAE) aurretik. Laugarren Tom Dumoulin (Jumbo Visma) sartu da, azken txanpan Bouwmanentzat bideratzaile lana egin ondotik. Onenak elkarrekin helmugaratu dira, hiru minutu geroago. Juanpe Lopezek (Trek) ez du izan lidertzari eusteko arazorik.
Saio menditsua izan da, baina hautagaiek indarrak gordetzeko hautua egin dute, etzi Blockhausen amaituko den etapa gogorrari begira. Kontrara, sekulako lehia izan da ihesaldia osatzeko. Ehiztariak jo eta ke aritu dira ordu eta erdiz, harik eta zazpi lagunek aurrera egin duten arte Monte Sirinon, eguneko lehen mendatean. Wout Poels (Bahrain) ezinak jo du Monte Grande di Viggianon, etapako igoerarik gogorrenean, eta geroago, moztuta gelditu dira Diego Camargo (Education First) eta Davide Vilella (Cofidis).
Lau ziklistaren artean jokatu dute, beraz, garaipena, eta bi Jumbo Visma taldekoak ziren: Dumoulin eta Bouwman. Lehena La Sellatan, azken mendatean saiatu da ihesaldia apurtzen, eta sufriarazi egin du taldekidea. Haatik, Bouwmanek lortu du lasterketa burura itzultzea, eta azken kilometroetan, tinko eutsi die Mollemak eta Formolok egindako eraso ugariei. Dumoulinek esprinta bideratu dio, eta ez du hutsik egin errematean. Mendiko sailkapenean, berriz, aurrea hartu dio Lennard Kamnari (Bora). Hautagaien multzoan iritsi dira Mikel Landa eta Pello Bilbao (Baharain), 16. eta 19. postuan, hurrenez hurren.
Biharko etapa ere ihesaldian erabaki liteke. Napolin izango du irteera nahiz helmuga, eta tartean, muinoz jositako zirkuituan ariko dira txirrindulariak. Litekeena da onenek berriz ere onena ez ematea. |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213362/anjel-lertxundik-desertuan-behatxuloa-saiakera-argitaratu-du.htm | Kultura | Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' saiakera argitaratu du | Pentsamenduari, literaturari, idazkuntzari, gizarte gaiei eta, batez ere, giza jokaerari buruzko testu laburrekin osatu du idazleak liburuko kontakizuna, eta pintzelkada txiki horiekin irudikatu du bere barne paisaia. | Anjel Lertxundik 'Desertuan behatxuloa' saiakera argitaratu du. Pentsamenduari, literaturari, idazkuntzari, gizarte gaiei eta, batez ere, giza jokaerari buruzko testu laburrekin osatu du idazleak liburuko kontakizuna, eta pintzelkada txiki horiekin irudikatu du bere barne paisaia. | «Desertuaren erdian/ ate sendo bat maratila eta guzti./ Atearen goiko aldean,/ nire begien parean,/ behatxulo bat». Anjel Lertxundi idazleak (Orio, Gipuzkoa, 1948) zulo horretatik begiratu dio munduari, «modu familiar batean», eta ikusitakoa nahasi du bere baitako pentsamendu eta sentimendu askotarikoekin, idazleek habitatu ohi duten bakardadearen basamortuan. Horrela ondu du Desertuan behatxuloa, testu laburrak teselatzat hartuta osatutako mosaiko baten gisan, haren hitzetan. Alberdania etxeak argitaratu du.
Gaur, liburuaren aurkezpenean izan da Jorge Gimenez, Alberdaniako editorea, nahiz eta liburua idazteko prozesuan Lertxundik beste bidelagun bat izan duen oraingo honetan: Juan Kruz Igerabide idazlea. Edizio lana «barruak arakatzea» izan da harentzat. Gozatu egin du, eta idazlea eta biak gustura agertu dira egindako bidearekin, baita argitaratzailea ere. Gimenezek esan du hemendik aurrera lan molde hori erabiliko dutela aldian behin.
«Bertigo pixka bat ematen du Andurekin tren batera igotzeak», kontatu du Igerabidek. «Behin barrura sartuta, goxo-goxo hartua sentitu naiz. Hori bai, trena martxan doa. Edizio lanean zaudenean, etengabe hartuko dituzu sorpresak, eta ikusiko duzu nola idazlearen prozesuan aldatuz doazen testuak».
Gimenezek eta Igerabidek, biek nabarmendu dute Lertxundiren liburu berria «gertukoa» dela. «Lehendabiziko aldiz jarri da bera hain agerian liburu batean», esan du batak. «Etxera gonbidatzen gaitu, bere liburutegira, baita bere logelara ere», besteak. «Ez ditu bere ezinak batere ezkutatzen. Ezin horietatik liburuak eta bere bizitzako esperientziak lotzen ditu etengabe». Igerabidek uste du literaturak idazleari arnasa eman diola bizitzako une askotan, eta berak horixe egin duela orain liburuarekin: «Bihotzez irakurtzen bada, bati arnasa zabaltzen zaio».
Orri pasan, berehala ageri dira pentsamenduaren eta literaturaren klasikoak, idazkuntza, historia, erlijioa, politika, pandemia... «Gogoetaz beteta dago, baina ikusten da ez dela elukubrazioa. Pentsamendua benetakoa bihurtzen du, bizitzan zeharo txertatua dago», Igerabideren esanetan. Lertxundik eguneroko bizitzako ekintza xumeez ere idatzi du, eta une horiek iruditu zaizkio hunkigarrienak editoreari.
Egileak hiru atal nagusitan banatu du liburua: Desertuan behatxuloa, Ongi etorria eta agurra leiho beretik eta Axola zaigun guztia ez da guztia dute izena. Gainera, Post scriptum bat erantsi du amaieran, liburua entregatu zuen gariari buruzko gogoetekin, Errusiak Ukraina inbaditu berritan. «Pandemiak sentsazio desatsegin asko eragin zidan —tristura, isolamendua, zaurgarritasuna...—, baina angustiarik ez. Gerrak, aldiz, hasierako momentutik», idatzi du. Puskaka egindako liburu bat da, testu laburrez osatua, baina «osotasun egarria» antzematen dio Igerabidek, «arkitektura bat». Lertxundiren ardura nagusietako bat izan da, hain zuzen, liburuaren forma: «Idazteak adinako nekea eman dit testuak hari ikusezin batekin organizatzeak. Ahalegindu naiz kapitulu bakoitza behintzat osotasun batean irakur dadin».
Mundua idazlearen pare
Pandemia ageri da liburuan, hari bat bezala, Lertxundiren hitzetan, askotariko pentsamenduen artean katigatu baititu hari buruzko pasarteak. Pandemia aurretik dagoeneko hasia zen liburua idazten, baina azken bi urteetan bizitakoak bere isla izan du testuan. «Ni lehen askotan bildu eta konfinatu naiz idazteko garaian, eta eszena harrigarria da idazle batentzat ni hainbestetan egon naizen egoera berean egotea gizarte osoa», kontatu du. «Konfinatuta, eta, gainera, nire lana egiten: munduaz pentsatzen, bizitzaz pentsatzen, mundua ulertu nahian».
Pentsamendua munduko gertakariekin nahastuta, egoera askoren izaera ziklikoaz ohartu da idazlea: «Humanitatean badago konstante bat gorabehera batzuekin errepikatzen dena. Gizartearen portaerak berdintsuak dira orain dela sei mende eta gaur. Jendea oso solidarioa da, eta, era berean, modu erabat gizatasunik gabean aberasten eta baliatzen da».
Mundu gor bat ikusten du Lertxundik, besteari entzun nahi ez dion gizarte bat. «Politikan, egunero entzuten dugu elkarri entzun nahi ez diotenen jardun alferrikako bat. Ez dute nahi hain inportantea den hitzaren bidez enkontru batera edo puntu bateratu batera iristea, eta, gainera, hitza baliatzen dute justu hori gerta ez dadin».
Igerabidek esan du liburuak tonu gogorra duela, oro har, gizartearekiko, eta Lertxundik ere halaxe hitz egin du aurkezpenean, besteak beste, erlijioak gaur egun ere daukan botereari buruz aritzean. Arbuiatu du Elizak, eliztarrei ez ezik, gizarte osoari ere ezartzen dion zama, baita gizarte eta osasun gaietan egiten duen presioa ere; abortuaren eta eutanasiaren inguruan, besteak beste. «Francoren meriturik handiena izan zen milioika Franco txiki utzi zituela. Horiek ez dira desagertu. Isilik zeuden, baina bizirik». |
2022-5-13 | https://www.berria.eus/albisteak/213363/irizar-e-mobilityn-aurreakordioa-egin-dute.htm | Ekonomia | Irizar E-mobilityn aurreakordioa egin dute | Grebari eutsiko diote, lan irun berria sinatu arte. Duela hemeretzi egun hasi zituzten lanuzteak. | Irizar E-mobilityn aurreakordioa egin dute. Grebari eutsiko diote, lan irun berria sinatu arte. Duela hemeretzi egun hasi zituzten lanuzteak. | Aurreakordioa egin dute Adunako (Gipuzkoa) Irizar E-mobilityko enpresa batzordeak (8 ordezkari LABek eta 1 ELAk eta zuzendaritzak. Hemeretzigarren greba egunean lortu dute lan gatazka desblokeatzea. Dena den, grebalariek erabaki dute lanuzteei eustea enpresa itun berria «erabat argitu eta sinatu arte». Batzordeak bilera egingo du bihar langileekin, eta han emango ditu aurreakordioari buruzko xehetasunak.
Hori hala, bihar arratsaldean Andoainen egitekoa zen manifestazioa bertan behera uztea erabaki dute eta, horren ordez, kontzentrazio informatibo bat egingo dute. Era berean, biharko antolatutako elkartasun jaialdiari eutsiko diote eta han biltzen duten dirua Irizar taldeko Alconza enpresako (Berango, Bizkaia) grebalarientzat izango da.
Irizar kooperatiba taldekoa da E-mobility. Adunako lantegian, baina, gehien-gehienak soldatapeko langileak dira: 300 inguru. Lan baldintzak duintzea eskatu dute, eta bost puntu hauetan laburbildu dituzte haien eskaerak: Irizar E-mobilityko kontratua duten langileei lan berdinagatik soldata bera ordaintzea; lan irteeretarako lan baldintzak duintzea eta berdintzea langile guztiei; egiten diren esfortzu gehigarriak konpentsatzea; lana eta bizitza uztartzeko neurriak jartzea, bizitza pertsonala eta kontziliazioa bermatzeko; eta Gipuzkoako metalgintzako hitzarmena bere osotasunean betetzea. Greba bertan behera uzteko puntuak lan itun batean jasotzeko eskatu diote zuzendaritzari -hemen lan gatazkari buruz BERRIAk argitaratutako erreportajea-.
Duela bost urte sortu zen Irizar E-mobility, start-up gisa. Autobus elektrikoak egiten ditu. Greba hasi aurretik egunero autobus bat ekoizten zuen; datorren urterako egunean bi egitea aurreikusten du. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213397/julian-erasok-barkamena-eskatu-du-bere-adierazpenengatik.htm | Kirola | Julian Erasok barkamena eskatu du bere adierazpenengatik | Emakumeen kirola gutxiesteagatik bere adierazpenek sortu duten zalapartaren ondoren, bere hitzak zuzendu behar izan ditu OCETAko zuzendari nagusiak. | Julian Erasok barkamena eskatu du bere adierazpenengatik. Emakumeen kirola gutxiesteagatik bere adierazpenek sortu duten zalapartaren ondoren, bere hitzak zuzendu behar izan ditu OCETAko zuzendari nagusiak. | Julian Eraso Euskal Herriko Itzuliko antolatzaileak barkamena eskatu du, irrati batean emakumezkoen kirola «moda bat» dela eta emakumezkoen Itzulia behartuta antolatu dutela esan ondoren: «berdintasunagatik, kontakatiluengatik... jende guztiak dio emakumezkoen kirolagatik gauzak egin behar direla...». Haserrea eragin zuten bere hitzek atzo, eta emakumezkoen Euskal Herriko Itzuliaren lehen etaparen amaieran atsekabetuta agertu zen Eraso Euskal Telebistaren kameren aurrean, bere adierazpenek izan zuten oihartzunagatik: «Nik benetan sentitzen dut, eta jende guztiari barkamena eskatzen diot, jende arruntari eta erakundeei». Ondoren lasterketaren antolatzaileen ibilbidean emakumezkoen kirola «beti» bultzatu dutela esan du, bai Euskal Bizikleta bezala, Debabarrenan eta OCETA bezala. «Erabat alde egon gara beti».
Ikusi gehiago: Oihana Elduaien Uranga: 'Beste itzulia'
Atzo hasi zen Euskal Herriko Itzulia, Bastidan. Txirrindulariek ere haserre ziren atzo irteeran. Leire Olaberria Euskal Telebistan hala mintzatu zen: «Errealitate bat da txirrindularitzak hartu duen indarra eta dimentsioa. Talentu izugarria dute eta munduari erakutsi nahi diote. Ez dute behar inor inguruan euren gurpila zulatzeko». Atzotik igandera jokatuko da emakumezkoen Euskal Herriko Itzulia. Demi Volleringek (SD Worx) irabazi zuen lehen etapa, Bastidan, eta sailkapen nagusiko buruan da. Lasterketa irabazteko hautagaietako bat dela erakutsi du. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213398/gardentasun-falta-salatzeko-martxa-bat-egin-dute-lasartetik-zubietako-erraustegira.htm | Gizartea | Gardentasun falta salatzeko, martxa bat egin dute Lasartetik Zubietako erraustegira | Erraustegiaren jardunaren inguruan dagoen isiltasuna salatu dute hainbat lagunek: «Informazioa ezkutatzen ari dira». | Gardentasun falta salatzeko, martxa bat egin dute Lasartetik Zubietako erraustegira. Erraustegiaren jardunaren inguruan dagoen isiltasuna salatu dute hainbat lagunek: «Informazioa ezkutatzen ari dira». | Errausketaren Aurkako Mugimenduak deituta, hainbat lagunek martxa bat egin dute gaur goizean Zubietako erraustegira (Gipuzkoa). 11:00etan abiatu dira Lasarte-Oriatik, eta Donostiako Erraustegiaz…zer ez digute esaten? izan da martxaren leloa. «Informazioa ezkutatzen ari dira. Urte eta erdi da erraustegia martxan dela, eta ez dira hangoen berri ematen ari», adierazi dio Errausketaren Aurkako Mugimenduko kide batek Euskadi Irratiari. Azpimarratu du plantaren matxura eta geldialdien berri ez direla ematen ari. Hain zuzen, pasa den astean aitortu zuen GHK-k apirilaren 26an matxura bat izan zuela erraustegiak.
EAMko kideek –Donostia Bizirik, Eguzki, Greenpeace eta Ekologistak Martxan elkartea– gogor kritikatu zuten matxuraren berri izan ondoren erraustegiaren inguruan dagoen isiltasuna. Eta agintariei galdegin zieten geldi dezatela: «Ez dezatela gehiago hondakinik erre, ez Zubietan, ez Añorgan, ez Bergaran eta ez inon». Hondakinen politika ere kritikatu zuten. «Tamalez, erraustegiak ez du konpondu hondakinen arazoa, eta, aldiz, Zubietan eta inguruetan eguneroko ogia da hondakinen errekuntzak eragiten duen kutsadura». Halaber, salatu dute inguruko herrialdeetara eramaten ari direla erraustegiko zepak eta eskoriak.
Gogorarazi zuten Donostian hondakinen %42 baino ez dela gaika jasotzen, Europak ezarritako %50eko helburutik urrun. |
2022-5-14 | https://www.berria.eus/albisteak/213399/nafarroaren-eguneko-sexu-erasoa-salatzeko-protesta-egin-dute-baigorrin.htm | Gizartea | Nafarroaren Eguneko sexu erasoa salatzeko protesta egin dute Baigorrin | 200 lagun bildu dira «erasorik ez erantzunik gabe» lelopean. Ekainaren 10ean hitzaldi bat antolatu du Basaizea elkarteak besta giroan gertatzen diren indarkeriez mintzatzeko. | Nafarroaren Eguneko sexu erasoa salatzeko protesta egin dute Baigorrin. 200 lagun bildu dira «erasorik ez erantzunik gabe» lelopean. Ekainaren 10ean hitzaldi bat antolatu du Basaizea elkarteak besta giroan gertatzen diren indarkeriez mintzatzeko. | Nafarroaren Eguna iragan apirilaren 30an egin zuten, Baigorrin. Emazte batek sexu eraso bat pairatu zuen egun hartan, eta Basaizea elkartearengana jo zuen handik zenbait egunetara. Bestatik urrundua zelarik egin zioten eraso. Eta Basaizea elkarteak berehalako erantzuna eman dio: goizean, 200 lagun bildu dira Baigorrin «erasorik ez erantzunik gabe» lelopean. Biktimari sostengu osoa helarazi diote, Nafarroaren egunean egindako ibilbide bera eginez: «Nafarroaren egunean musikari eta ziganteen gibeletik genbiltzanok haserrez egin dugu bide bera».
Amaia Kastorene Basaizea elkarteko kidea honela mintzatu da: «Badakigu edonon gertatzen direla erasoak. Ez dugu erasorik onartuko, are gutxiago konfiantzan sentitzen garen leku batean. Maleruski, badakigu ez garela utopia batean bizi, uste dugu leku horietan babestuak garela, baina erasotzaileak nonahi dira, gure artean ere bai».
Bide beretik mintzatu dira Gilen Zaldunbide eta Maider Luro Basaizeako kideak. «Gizarte patriarkal honek bestearen gaineko botere osoaren ilusioa ematen die batzuei, bizi esparru guzietan. Hain da sistema zapaltzailea gizartean sartua, non baliabideak eskas diren, eta trabak ugariak», gaitzetsi dute.
Hain zuzen, gai horien inguruan solasteko hitzaldi bat antolatu du Basaizea elkarteak, Baigorriko osasun etxearekin elkarlanean. Ekainaren 10ean eginen dute, Baigorrin, besta giroan gertatzen diren bortizkeriez gogoetatzeko. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.