{"id":1,"text":"kathaṃ pratyakṣavijñānaṃ viśvaṃ bodhayituṃ kṣamam |\nnanu tat klṛptasāmarthyaṃ vidyamānopalambhane ||","class":"Verse","label":0} {"id":21,"text":"paratantraṃ yadā śuddhaṃ\nvikalpena visaṃyutam |\nparāvṛttaṃ hi tathatā\nvihāraḥ kalpavarjitaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":41,"text":"pratyakṣeṇa hi tāvad yady upalabhya vinivartayasi bhāvān |\ntan nāsti pratyakṣaṃ bhāvā yenopalabhyante ||","class":"Verse","label":0} {"id":61,"text":"udayate 'stam upaiti niśākaraḥ punar ato 'py udayācalamaulitām |\nubhayakoṭikalāpinirīkṣaṇe na ca śaśī na vibhāti divākaraḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":81,"text":"āpṛcchasva priyasakham amuṃ tuṅgam āliṅgya śailaṃ \nvandyaiḥ puṃsāṃ raghupatipadair aṅkitaṃ mekhalāsu |\nkāle kāle bhavati bhavatā yasya saṃyogam etya \nsnehavyaktiś ciravirahajaṃ muñcato bāṣpam uṣṇam ||","class":"Verse","label":0} {"id":101,"text":"kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayam upagatāḥ pādapāḥ kiṃ viśīrṇāḥ \nkiṃ vā śoṣaṃ gatās te girikuharagatā nirjharā vāripūrṇāḥ |\nkiṃ tad vairāgyamūlaṃ sucaritaniśitaṃ jñānakhaḍgaṃ praṇaṣṭaṃ \nyena dvāre nṛpāṇāṃ dhanamadamalināḥ saṅgam āyānti dhīrāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":121,"text":"mattā goṣṭhīgarbhamūḍhapralāpā prauḍhā gāḍhāliṅgitā yauvanena |\nmadhvātāmrasvedamīlatkapolā lolā līlāśālinī kasya neṣṭā ||","class":"Verse","label":0} {"id":141,"text":"mātar medini tāta māruta sakhe tejaḥ subandho jala\nbhrātar vyoma nibaddha eṣa bhavatāmantyaḥ praṇāmāñjaliḥ |\nyuṣmatsaṅgavaśopajātasukṛtodrekasphuran nirmala-\njñānāpāstasamastamohamahimā līye parabrahmaṇi ||","class":"Verse","label":0} {"id":161,"text":"sa nyastacihnām api rājalakṣmīṃ tejoviśeṣānumitāṃ dadhānaḥ | \nāsīd anāviṣkṛtadānarājir antarmadāvastha iva dvipendraḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":181,"text":"diṣṭāntam āpsyati bhavān api putraśokād \nante vayasy aham iveti tam uktavantam |\nākrāntapūrvam iva muktaviṣaṃ bhujaṃgaṃ \nprovāca kosalapatiḥ prathamāparāddhaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":2,"text":"na tāvad agrimaḥ kalpaḥ kalpate ’nupalambhataḥ |\nna hi dṛṣṭaṃ śarāvādi vyomeva prāptavaibhavam ||","class":"Verse","label":0} {"id":22,"text":"vipāko mananākhyaś ca \nvijñaptir viṣayasya ca |\ntatrālayākhyaṃ vijñānaṃ \nvipākaḥ sarvabījakam ||","class":"Verse","label":0} {"id":42,"text":"anumānaṃ pratyuktaṃ pratyakṣeṇāgamopamāne ca |\nanumānāgamasādhyā ye 'rthā dṛṣṭāntasādhyāś ca ||","class":"Verse","label":0} {"id":62,"text":"varam asau divaso na punar niśā nanu niśaiva varaṃ na punar dinam |\nubhayam apy athavā vrajatu kṣayaṃ priyatamena na yatra samāgamaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":82,"text":"tattvādṛṣṭau sadṛśam akhilaṃ ceṣṭitaṃ yair amīṣāṃ\ndṛṣṭe tattve galitatamasaṃ jñānam apy ekam eva |\nyogācāraiḥ saha bhavati dhig bandhubhir bāndhavānāṃ\ntair apy eṣāṃ kim iti kalaho madhyamāvallabhānām ||","class":"Verse","label":0} {"id":102,"text":"kiṃ kandāḥ kandarebhyaḥ pralayam upagatā nirjharā vā giribhyaḥ\npradhvastā vā tarubhyaḥ sarasaphalabhṛto valkalinyaś ca śākhāḥ |\nvīkṣyante yanmukhāni prasabham upagatapraśrayāṇāṃ khalānāṃ duḥkhopāttālpavittasmayavaśapavanānartitabhrūlatāni ||","class":"Verse","label":0} {"id":122,"text":"adhyārūḍhāḥ pīṭham īśād avāptaṃ durdarśaṃ tad durdhiyāṃ dūrato 'pi |\naṣṭācatvāriṃśad ādyāḥ kavīndrāś cakrur bhaktiṃ bhūyasīṃ candracūḍe ||","class":"Verse","label":0} {"id":142,"text":"meghair meduram ambaram vanabhuvaḥ śyāmās tamāladrumair\nnaktam bhīrur ayaṃ tvam eva tad imam rādhe gṛham prāpaya |\nitthaṃ nandanideśataś calitayoḥ pratyadhvakuñjadrumam\nrādhāmādhavayoḥ jayanti yamunākūle rahaḥkelayaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":162,"text":"latāpratānodgrathitaiḥ sa kaiśair adhijyadhanvā vicacāra dāvam | \nrakṣāpadeśān munihomadhenor vanyān vineṣyann iva duṣṭasattvān ||","class":"Verse","label":0} {"id":182,"text":"samyagvinītam atha varmaharaṃ kumāram \nādiśya rakṣaṇavidhau vidhivat prajānām |\nrogopasṛṣṭatanudurvasatiṃ mumukṣuḥ \nprāyopaveśanamatir nṛpatir babhūva ||","class":"Verse","label":0} {"id":3,"text":"vyomnaiva labdhasādhyatvād madhyamaḥ siddhasādhanaḥ |\nkalpāntare ’pi durvāraṃ prāg udīritadūṣaṇam ||","class":"Verse","label":0} {"id":23,"text":"pañcānāṃ mūlavijñāne \nyathāpratyayam udbhavaḥ |\nvijñānānāṃ saha na vā \ntaraṅgāṇāṃ yathā jale ||","class":"Verse","label":0} {"id":43,"text":"yadi ca na bhavet svabhāvo dharmāṇāṃ niḥsvabhāva ity evam |\nnāmāpi bhaven naivaṃ nāma hi nirvastukaṃ nāsti","class":"Verse","label":0} {"id":63,"text":"vipadi dhairyam athābhyudaye kṣamā sadasi vākpaṭutā yudhi vikramaḥ |\nyaśasi cābhiratir vyasanaṃ śrutau prakṛtisiddham idaṃ hi mahātmanām ||","class":"Verse","label":0} {"id":83,"text":"tīrthe toyavyatikarabhave jahnukanyāsarayvor \ndehatyāgād amaragaṇanālekhyam āsādya sadyaḥ |\npūrvākārādhikatararucā saṃgataḥ kāntayāsau \nlīlāgāreṣv aramata punar nandanābhyantareṣu ||","class":"Verse","label":0} {"id":103,"text":"kiṃ kiṃ siṃhas tataḥ kiṃ narasadṛśavapur deva citraṃ gṛhīto\nnaivaṃ tat ko ’tra jīva drutam upanaya taṃ nanv ayaṃ prāpta eva |\ncāpaṃ cāpaṃ na khaḍgaṃ tvaritataram aho karkaśatvaṃ nakhānām \nitthaṃ daityādhirājyaṃ nijanakhakuliśair jaghnivān yaḥ sa vo ’vyāt ||","class":"Verse","label":0} {"id":123,"text":"kāṣṭhād agnir jāyate mathyamānād\nbhūmis toyaṃ khanyamānā dadāti |\nsotsāhānāṃ nāsty asādhyaṃ narāṇāṃ\nnyāyārabdhāḥ sarvayatnāḥ phalanti ||","class":"Verse","label":0} {"id":143,"text":"vācaḥ pallavayaty umāpatidharaḥ saṃdarbhaśuddhim girām\njānīte jayadeva eva śaraṇaḥ ślāghyo durūhadrute |\nśṛṅgārottarasatprameyaracanaiḥ ācāryagovardhana-\nspardhī ko ’pi na viśrutaḥ śrutidharo dhoyī kavikṣmāpatiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":163,"text":"visṛṣṭapārśvānucarasya tasya pārśvadrumāḥ pāśabhṛtā samasya | \nudīrayāmāsur ivonmadānām ālokaśabdaṃ vayasāṃ virāvaiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":183,"text":"tasya prasahya hṛdayaṃ kila śokaśaṅkuḥ \nplakṣapraroha iva saudhatalaṃ bibheda |\nprāṇāntahetum api taṃ bhiṣajām asādhyaṃ \nlābhaṃ priyānugamane tvarayā sa mene ||","class":"Verse","label":0} {"id":4,"text":"upasargeṇa dhātvartho balād anyatra nīyate |\ngaṅgāsalilamādhuryaṃ sāgareṇa yathāmbhasā ||","class":"Verse","label":0} {"id":24,"text":"saṃbhavaṃ vibhavaṃ caiva\nmohāt paśyanti bāliśāḥ |\nna saṃbhavaṃ na vibhavaṃ\nprajñāyukto vipaśyati ||","class":"Verse","label":0} {"id":44,"text":"paramarmaghaṭṭanādiṣu khalasya yat kauśalaṃ na tat kṛtye |\nyat sāmarthyam upahatau viṣasya tan nopakārāya ||","class":"Verse","label":0} {"id":64,"text":"abhiniveśavaśīkṛtacetasāṃ bahuvidām api sambhavati bhramaḥ |\ntad iha bhāgavataṃ gatamatsarā matam idaṃ vimṛśantu vipaścitaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":84,"text":"āḥ pātrī syām akṛtakaghanapremavisphāritānāṃ \nsavrīḍānāṃ sakalakaraṇānandanāḍiṃdhamānām |\nteṣāṃ teṣāṃ hṛdayanihitākūtaniṣyandinetra-\nvyāpārāṇāṃ punar api tathā subhruvo vibhramāṇām ||","class":"Verse","label":0} {"id":104,"text":"kiṃ kurmaḥ kaṃ bhajāmaḥ kim iha samucitaṃ sādhanaṃ bho vayasyās\nsaṃsāronmūlanāya pratidivasam ihānarthaśaṅkāvatāraḥ |\nbhrātar jñātaṃ nidānaṃ bhavabhayadalane saṃgataṃ sajjanānāṃ\ntāṃ kāśīm āśrayāmo nirupamayaśasaḥ svaḥsravantyā vayasyām ||","class":"Verse","label":0} {"id":124,"text":"yaḥ sarveṣām āvarītā varīyān \nsarvair bhāvair nāvṛto 'nādiniṣṭhaḥ |\nmārgātītāyendriyāṇāṃ namas te \n'vijñeyāya vyomarūpāya tasmai ||","class":"Verse","label":0} {"id":144,"text":"bhrūcāpe nihitaḥ kaṭākṣaviśikhaḥ nirmātu marmavyathām\nśyāmātmā kuṭilaḥ karotu kabarībhāro ’pi mārodyamam |\nmoham tāvat ayam ca tanvi tanutām bimbādharaḥ rāgavān\nsadvṛttastanamaṇḍalaḥ tava katham prāṇaiḥ mama krīḍati ||","class":"Verse","label":0} {"id":164,"text":"marutprayuktāś ca marutsakhābhaṃ tam arcyam ārād abhivartamānam | \navākiran bālalatāḥ prasūnair ācāralājair iva paurakanyāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":184,"text":"ākarṇya vāravanitāpaṭhitaṃ sabhāyāṃ\nsaṃpūraṇaṃ sapadi pādam udārabhāvaḥ |\nyaḥ kālidāsamaraṇaṃ hṛdi niścikāya \nbhojaḥ sa eva paramaṃ bhuvi bhāvaboddhā ||","class":"Verse","label":0} {"id":5,"text":"yat adhītam avijñātam nigadenaiva śabdyate |\nanagnau iva śuṣkaidho na taj jvalati karhi cit ||","class":"Verse","label":0} {"id":25,"text":"tad bodhicittaṃ dvividhaṃ \nvijñātavyaṃ samāsataḥ |\nbodhipraṇidhicittaṃ ca \nbodhiprasthānam eva ca ||","class":"Verse","label":0} {"id":45,"text":"svaguṇān iva paradoṣān vaktuṃ na sato ’pi śaknuvanti budhāḥ |\nsvaguṇān iva paradoṣān asato ’pi khalās tu kathayanti ||","class":"Verse","label":0} {"id":65,"text":"śikhariṇi kva nu nāma kiyacciraṃ \nkimabhidhānam asāv akarot tapaḥ ।\ntaruṇi yena tavādharapāṭalaṃ\ndaśati bimbaphalaṃ śukaśāvakaḥ ॥","class":"Verse","label":0} {"id":85,"text":"kiṃ karpūraiḥ kim u malayajair ambubhiḥ kiṃ himāṃśoḥ\nkiṃ tāmbūlaiḥ kim atha vasanaiḥ kim nu bhojyair durāpaiḥ |\ncidrūpāṇāṃ sarasavacasāṃ sajjanānāṃ priyāṇām\nlīlāgoṣṭhī yadi savayasāṃ labhyate puṇyalabhyā ||","class":"Verse","label":0} {"id":105,"text":"kiṃ kaundī kundakālī kim u kamalakulaṃ kiṃ nu vā kṛttivāsāḥ \nkārttikyāḥ kaumudī kiṃ kamalakutukahṛt kiṃ kalānāṃ kalāpaḥ |\nkiṃsvit karpūrapūraḥ kim u kuliśabhṛtaḥ kuñjaraḥ kañjadṛṣṭe\nkaścit kaśmīrajanmā kim upalanikaraḥ kīrtayaḥ kiṃ tvadīyāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":125,"text":"evaṃ bhartrā bhartsitāpy ārdracittā \nnābhūd eṣā mantharākrāntavṛttiḥ |\nrākācandre rājamāne 'py abādhaṃ \nvīrucchannā candrakāntasthalīva ||","class":"Verse","label":0} {"id":145,"text":"āvāso vipināyate priyasakhīmālāpi jālāyate\ntāpo ’pi śvasitena dāvadahanajvālākalāpāyate |\nsāpi tvadviraheṇa hanta hariṇīrūpāyate hā kathaṃ\nkandarpo ’pi yamāyate viracayan śārdūlavikrīḍitam ||","class":"Verse","label":0} {"id":162,"text":"latāpratānodgrathitaiḥ sa kaiśair adhijyadhanvā vicacāra dāvam | \nrakṣāpadeśān munihomadhenor vanyān vineṣyann iva duṣṭasattvān ||","class":"Verse","label":0} {"id":185,"text":"ākarṇitāni rasitāni yayā prasarpat \npradyumnarājarathaniḥsvanasodarāṇi |\nuccai raṇaccaraṇanūpurayā purandhryā\nkṣipraṃ priyaṃ kupitayāpi tayābhisasre ||","class":"Verse","label":0} {"id":6,"text":"tam īśaḥ kāmarūpāṇām \natyākhaṇḍalavikramam |\nbheje bhinnakaṭair nāgair \nanyān uparurodha yaiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":26,"text":"tatas tasmāt purodyānāt \nkautūhalacalekṣaṇāḥ |\npratyujjagmur nṛpasutaṃ\nprāptaṃ varam iva striyaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":46,"text":"udyuktaḥ parabhede yathā khalaḥ sajjanas tathā saṃdhau |\nchidraṃ karoti sūcī sapadi pidhatte tadanu tantuḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":66,"text":"na mṛgayābhiratir na durodaraṃ \nna ca śaśipratimābharaṇaṃ madhu |\ntam udayāya na vā navayauvanā \npriyatamā yatamānam apāharat ||","class":"Verse","label":0} {"id":86,"text":"kumbhīpākakvathitakalilād uṣṇasaṃrambhavegāt\nkṛtvodgrīvaṃ kṣaṇam api sukhaṃ labdhaniśvāsamokṣāḥ |\nkrodhāpūrṇaiḥ subahubhir ayomudgarais tāḍyamānā \nmanyante taṃ param iva sukhaṃ nārakā yadvad eva ||","class":"Verse","label":0} {"id":106,"text":"kiṃcinn nirmucyamāne gagana iva mukhe śāṭhyanidrāpayodair\nnyakkurvāṇe svabhāsā phaṇipatiśirasām+ratnadīpāṃśujātam |\npāyās tām vo murāreḥ śaśitapanamaye locane yadvibhāsā\nlakṣmyā hastastham ardhaṃ vikasati kamalasyārdham abhyeti nidrām ||","class":"Verse","label":0} {"id":126,"text":"rathyāghoṣair bṛṃhaṇair vāraṇānām \naikyaṃ gacchan vājināṃ heṣayā ca |\nvyomavyāpī saṃtataṃ dundubhīnām \navyakto 'bhūd īśiteva praṇādaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":146,"text":"yaḥ kaumaraharaḥ sa eva hi varastā eva caitrakṣapāste\nconmīlitamālatīsurabhayaḥ prauḍhāḥ kadambānilāḥ |\nsā caivāsmi tathāpi tatra suratavyāpāralīlāvidau\nrevārodhasi vetasītarutale cetaḥ samutkaṇṭhate ||","class":"Verse","label":0} {"id":166,"text":"taccittaratnagrahaṇāya samyak \npūjāṃ karomy eṣa tathāgatānām |\nsaddharmaratnasya ca nirmalasya \nbuddhātmajānāṃ ca guṇodadhīnām ||","class":"Verse","label":0} {"id":186,"text":"ākarṇya garjitaravaṃ ghanagarjitulyaṃ\nsiṃhasya yānti vanam anyad ibhā bhayārtāḥ |\ntatraiva pauruṣanidhiḥ svakulena sārdhaṃ\ndarpoddhuro vasati vītabhayo varāhaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":7,"text":"kāmarūpeśvaras tasya \nhemapīṭhādhidevatām |\nratnapuṣpopahāreṇa \ncchāyām ānarca pādayoḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":27,"text":"tataḥ prabhṛti suptasya \npramattasyāpy anekaśaḥ |\navicchinnāḥ puṇyadhārāḥ \npravartante nabhaḥsamāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":47,"text":"dṛṣṭvā parasya pīḍāṃ prītaḥ khala eva bhavati na kulīnaḥ |\nprāyaḥ sphuranti samare lohamayāny eva śāstrāṇi ||","class":"Verse","label":0} {"id":67,"text":"akaruṇatvam akāraṇavigrahaḥ \nparadhanāpahṛtiḥ parayoṣitaḥ |\nsvajanabandhujaneṣv asahiṣṇutā \nprakṛtisiddham idaṃ hi durātmanām ||","class":"Verse","label":0} {"id":87,"text":"tadvad duḥkhair aniśam avaśo dāruṇaiḥ pīḍyamānas\ntāvatkālaṃ jananamaraṇakṣobhamuktaḥ kathaṃcit |\nmandībhūte kṣaṇam api nije duḥsahe duḥkhavahnau\nsarvo lokas tanusukhalavagrāmatṛṣṇāṃ karoti ||","class":"Verse","label":0} {"id":107,"text":"kiṃcin niṣpādyamānaṃ kim api ca vilayaṃ yāti niṣpannamātraṃ\nśuṣkaṃ sadyo vinaśyaty aparam aparamāpākam āropyamāṇam |\nyadvad bhāṇḍaṃ tathāsmin jagati bahuvidhāṃ prāpya janmādyavasthāṃ\nnaśyanti prāṇino 'mī na hi khalu niyatā kvāpi mṛtyor vyavasthā ||","class":"Verse","label":0} {"id":127,"text":"roṣāveśād gacchatāṃ pratyamitraṃ \ndūrotkṣiptasthūlabāhudhvajasya |\ndīrghās tiryag vaijayantīsadṛśyaḥ \npādātasya bhrejire khaḍgalekhāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":147,"text":"svādhyāyaḥ paṭhito yathāvidhi parāmṛṣṭāni cāṅgāni ṣaṇ\nmīmāṃsāpi nirūpiteti vihitaṃ karma dvijanmocitam |\nnityādhūtakutarkadhūsaragirāṃ yāvat tu vedadviṣāṃ\nnyakkāro na kṛtaḥ kṛtārtha iva me tāvan na vidyāśramaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":167,"text":"yāvanti puṣpāṇi phalāni caiva \nbhaiṣajyajātāni ca yāni santi |\nratnāni yāvanti ca santi loke\njalāni ca svacchamanoramāṇi ||","class":"Verse","label":0} {"id":187,"text":"vyarthaṃ vilokya kusumeṣum asuvyaye 'pi \ngaurīpatīkṣaṇaśikhijvalito manobhūḥ |\nroṣād vaśīkaraṇam astram upādade yāṃ \nsā subhruvāṃ vijayate jagati pratiṣṭhā ||","class":"Verse","label":0} {"id":8,"text":"iti jitvā diṣo jiṣṇur \nnyavartata rathoddhatam |\nrajo viśrāmayan rājñāṃ \nchattraśūnyeṣu mauliṣu ||","class":"Verse","label":0} {"id":28,"text":"teṣām eva ca sattvānāṃ \nsvārthe 'py eṣa manorathaḥ |\nnotpannapūrvaḥ svapne 'pi \nparārthe saṃbhavaḥ kutaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":48,"text":"ninditum eva khalajanaḥ sādhūñ jānāti sajjanaḥ stotum |\nśeṣayati śiśirasamayaḥ kusumayati vasanta eva vanam ||","class":"Verse","label":0} {"id":68,"text":"nigamakalpataror galitaṃ phalaṃ\nśukamukhād amṛtadravasaṃyutam |\npibata bhāgavataṃ rasam ālayaṃ\nmuhur aho rasikā bhuvi bhāvukāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":88,"text":"yāvad yāvaj jagati sakale jāyate saukhyasaṃjñā\ntāvat tāvad bahalataratām eti mohāndhakāraḥ |\nyāvad yāvaj jagati sakale jāyate duḥkhasaṃjñā\ntāvat tāvat taralataratām eti mohāndhakāraḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":108,"text":"kiṃ chattraṃ kiṃ nu ratnaṃ tilakam uta tathā kuṇḍalaṃ kaustubho vā\ncakraṃ kiṃ vārijaṃ vety amarayuvatibhir yad balidveṣidehe |\nūrdhvaṃ maulau lalāṭe śravasi hṛdi kare nābhideśe ca dṛṣṭaṃ\npāyāt tad vo 'rkabimbaṃ sa ca danujaripur vardhamānaḥ krameṇa ||","class":"Verse","label":0} {"id":128,"text":"vadhrābaddhā dhauritena prayātām \naśvīyānām uccakair uccalantaḥ |\nraukmā rejuḥ sthāsakā mūrtibhājo \ndarpasyeva vyāptadehasya śeṣāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":148,"text":"sacchāyaḥ sthiradharmamūlavalayaḥ puṇyālavālasthitir\ndhīvidyākaruṇāmbhasā hi vilasadvistīrṇaśākhānvitaḥ |\nsaṃtoṣojjvalapallavaḥ śuciyaśaḥpuṣpaḥ sadāsatphalaḥ\nsarvāśāparipūrako vijayate śrībuddhakalpadrumaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":168,"text":"mahīdharā ratnamayās tathānye \nvanapradeśāś ca vivekaramyāḥ |\nlatāḥ supuṣpābharaṇojjvalāś ca \ndrumāś ca ye satphalanamraśākhāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":188,"text":"śreyāṃsi vaḥ sa sugataḥ kurutād apāra- \nsaṃsārasāgarasamuttaraṇaikasetuḥ |\ndurvāramāraparivārabalāvalepa- \nkalpāntasaṃtatapayaḥprasarair ahāryaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":9,"text":"sa viśvajitam ājahre \nyajñaṃ sarvasvadakṣiṇam |\nādānaṃ hi visargāya \nsataṃ vārimucām iva ||","class":"Verse","label":0} {"id":29,"text":"vaktṛvyāpāraviṣayo \nyo 'rtho buddhau prakāśate |\nprāmāṇyaṃ tatra śabdasya \nnārthatattvanibandhanam ||","class":"Verse","label":0} {"id":49,"text":"paramārthabhāvanākramasamunmiṣatpulakalāñchitakapolam ।\nsvakṛtīḥ prakāśayantaḥ paśyanti satāṃ mukhaṃ dhanyāḥ ॥","class":"Verse","label":0} {"id":69,"text":"pravayaso 'pi yadākulacetanāḥ\nsvahitamārgasamāśrayakātarāḥ |\nbahu vadanty asamīkṣitaniścayaṃ\nkrayapathena gataṃ tad idaṃ ghaṭe ||","class":"Verse","label":0} {"id":89,"text":"kṛtvā yātrāṃ parahitaphalāṃ vatsarāṇāṃ śatena\nsthitvā rājye mahati nikhilaṃ pūrayitvā ca lokam |\nputraṃ dhṛtvā narapatipade prāpya sarvopaśāntiṃ\ntattvajño ’sau kim api paramaṃ brahmabhāvaṃ jagāma ||","class":"Verse","label":0} {"id":109,"text":"saṃsaktaṃ siktamūlād abhinavabhuvanodyānakautūhalinyā \nyāminyā kanyayevāmṛtakarakalaśāvarjitenāmṛtena |\narkālokaḥ kriyād vo mudaṃ udayaśiraścakravālālavālād \nudyadbālapravālapratimarucir ahaḥpādapaprākpravālaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":129,"text":"sāndratvakkās talpalāśliṣṭakakṣā \nāṅgīṃ śobhām āpnuvantaś caturthīm |\nkalpasyānte mārutenāpanunnāś \nceluś caṇḍaṃ gaṇḍaśailā ivebhāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":149,"text":"dantollekhanakhakṣatādidayitavyāpārapāramparī-\nnirglānāpi hi kāminī dinamukhe niḥsīmam ānandati |\nmārjārīnakharāṅkurākhudaśanavyāviddhyamānā manāg \nāyurvedavido 'bhigacchati rudaty āsannamṛtyur yathā ||","class":"Verse","label":0} {"id":169,"text":"kiṃ cārucāritravilāsaśūnyās\nkurvanti bhūpāḥ kavisaṃgraheṇa |\nkiṃ jātu guñjāphalabhūṣaṇānāṃ \nsuvarṇakāreṇa vanecarāṇām ||","class":"Verse","label":0} {"id":189,"text":"śāstā samastabhuvanaṃ bhagavān apāyāt \npāyād apāstatimiro mihiropameyaḥ |\nsaṃsārabhittibhiduro bhavakandakandu- \nkandarpadarpadalanavyasanī munīndraḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":10,"text":"anirodham anutpādam\nanucchedam aśāśvatam |\nanekārtham anānārtham\nanāgamam anirgamam ||","class":"Verse","label":0} {"id":30,"text":"aśiśriyad yaḥ satataṃ\ndīptaṃ kāśyapavat tapaḥ |\nāśiśrāya ca tadvṛddhau \nsiddhiṃ kāśyapavat parām ||","class":"Verse","label":0} {"id":50,"text":"salilanidher apasṛtayaḥ pūṣṇo 'stamitiḥ kṣayaḥ śaśāṅkasya |\nvinipātāś ca guṇavatāṃ na jātu vṛddhiṃ vyabhicaranti ||","class":"Verse","label":0} {"id":70,"text":"madhulihaḥ pravilokya himāhatāṃ\nparicitām api paṅkajinīṃ jahuḥ |\nkva suciraṃ kriyate malinātmabhir\ndhruvatarā bata rāgamayī matiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":90,"text":"kiṃ te bāṣpas tirayati dṛśaḥ kiṃ sakampo ’dharas te\ngaṇḍābhogaḥ kathaya kim u te kopakelīkaṣāyaḥ |\nnirmaryāde mama hi rajanī jāgarakleśarāśer\nekaḥ sākṣī sa khalu muralātīravānīrakuñjaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":110,"text":"kiṃ tṛṣṇākāri kīdṛgrathacaraṇam aho rauti kaḥ kābdhikāñciḥ\nko ’pasmārī bhujaṅge kim u kaliśamanaṃ tv āryasambodhanaṃ kim |\nkā sundaryām apīnduḥ katham acalabhṛtaḥ kā ca sambuddhir agner\nbījaṃ kiṃ kāvanījāramaṇam atiharā hemasāraṅgalīlā ||","class":"Verse","label":0} {"id":130,"text":"saṃkrīḍantī tejitāśvasya rāgād \nudyamyārād agrakāyotthitasya |\nraṃhobhājām akṣadhūḥ syandanānāṃ \nhākāraṃ nu prājituḥ pratyanandat ||","class":"Verse","label":0} {"id":150,"text":"bāṇībhūtapurāṇapūruṣadhṛtipratyāśayā dhāvite\nvidrātīkṣaṇajāśuśukṣaṇikaṇaklānte śakunteśvare |\nnamronnamrabhujaṃgapuṃgavaguṇavyākṛṣṭabāṇāsana-\nkṣiptāstrasya puradruho vijayate saṃdhānasīmā śramaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":170,"text":"asty uttarasyāṃ diśi devatātmā \nhimālayo nāma nagādhirājaḥ |\npūrvāparau toyanidhī vigāhya \nsthitaḥ pṛthivyā iva mānadaṇḍaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":190,"text":"mugdhāṅgulīkiśalayāṅghrisuvarṇakumbha- \nvāntena kāntipayasā dhusṛṇāruṇena \nyo vandamānam abhiṣiñcati dharmarājye \njāgartu vo hitasukhāya sa mañjuvajraḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":11,"text":"manvatriviṣṇuhārītayājñavalkyośano 'ṅgirāḥ |yamāpastambasaṃvartāḥ kātyāyanabṛhaspatī || YDh_1.4||","class":"Verse","label":0} {"id":31,"text":"yogīśvaraṃ yājñavalkyaṃ saṃpūjya munayo 'bruvan |\nvarṇāśrametarāṇāṃ no brūhi dharmān aśeṣataḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":51,"text":"paramārthaśāstrakṛtyā kurvāṇaṃ śāstṛkṛtyam iva loke |\nyaṃ buddhimatām agryaṃ dvitīyam iva buddham ity āhuḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":71,"text":"pitur anantaram uttarakosalān samadhigamya samādhijitendriyaḥ |\ndaśarathaḥ praśaśāsa mahāratho yamavatām avatāṃ ca dhuri sthitaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":91,"text":"kaś cit kāntāvirahaguruṇā svādhikārapramattaḥ \nśāpenāstaṅgamitamahimā varṣabhogyeṇa bhartuḥ |\nyakṣaś cakre janakatanayāsnānapuṇyodakeṣu \nsnigdhacchāyātaruṣu vasatiṃ rāmagiryāśrameṣu ||","class":"Verse","label":0} {"id":111,"text":"śrīśaṃbhuṃ pāṇiniṃ śrīvararucim atha vāksaṃskṛtau dīkṣitaṃ śrī-\nśeṣaṃ tadbhāṣyahārdaprakaṭaṇapaṭugīḥpaṇḍitān bhartṛmukhyān |\nvṛttinyāsādikartṝn svamataparamatakhyāpakān bhojadurga-\nkṣīrasvāmipramukhyān praguṇanati bhaje tanmatajñaptihetoḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":131,"text":"dharmādharmau tadvipākas trayo 'pi kleśāḥ pañca prāṇinām āyatante | \nyasminn etair no parāmṛṣta īśo yas taṃ vande viṣṇum oṃkāravācyam ||","class":"Verse","label":0} {"id":151,"text":"śrīmadviṭṭhalam ekam avyayaṃ ajaṃ śabdātmakaṃ brahma yaḥ \nsvecchāto jagadudbhavasthitilaye hetuḥ svamāyāguṇaiḥ |\nyacchvāsaḥ śrutisaṃtativyavahṛtis tam puṇḍarīkāśrame \nbhaktānugrahahetutaḥ sthitam ahaṃ vande mude saṃvide ||1||","class":"Verse","label":0} {"id":171,"text":"yaḥ sarvathā sarvahatāndhakāraḥ \nsaṃsārapaṃkāj jagad ujjahāra \ntasmai namaskṛtya yathārthaśāstre \nśāstraṃ pravakṣyāmy abhidharmakośam.","class":"Verse","label":0} {"id":191,"text":"adyāpi tāṃ kanakacampakadāmagaurīṃ \nphullāravindavadanāṃ tanuromarājīm |\nsuptotthitāṃ madanavihvalalālasāṅgīṃ \nvidyāṃ pramādaguṇitām iva cintayāmi ||","class":"Verse","label":0} {"id":12,"text":"yaḥ pratītyasamutpādaṃ\nprapañcopaśamaṃ śivam |\ndeśayāmāsa saṃbuddhas\ntaṃ vande vadatāṃ varam ||","class":"Verse","label":0} {"id":32,"text":"haviḥṣu yaś ca svātmārthaṃ\ngām adhukṣad vasiṣṭhavat |\ntapaḥśiṣṭeṣu śiṣyeṣu \ngām adhukṣad vasiṣṭhavat ||","class":"Verse","label":0} {"id":52,"text":"āyūṃṣi yaunavāni jvālāḥ śikhino rayāḥ sravantīnām |\nucchrāyāś ca khalānāṃ gatā na bhūyo nivartante ||","class":"Verse","label":0} {"id":72,"text":"atha jayāya nu merumahībhṛto \nrabhasayā nu digantadidṛkṣayā |\nabhiyayau sa himācalam ucchritaṃ \nsamuditaṃ nu vilaṅghayituṃ nabhaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":92,"text":"kiṃ puṣṭena drutataram ito gamyatāṃ sā priyā te\ndṛṣṭā bhrātar divasam akhilaṃ sāsram ekaṃ mayaiva |\npānthe pānthe tvam iti rabhasodgrīvam ālokayantī\ndṛṣṭe dṛṣṭe na bhavati bhavān ity udasraṃ valantī ||","class":"Verse","label":0} {"id":112,"text":"kiṃ bāle mugdhateyaṃ prakṛtir iyam atho raudratā kiṃ nu kopaḥ \nkiṃ vā cāpalyam uccair vratam uta kim u te yauvanārambhadarpaḥ |\nyat keśālāpavaktrasmitalalitakucabhrūvilāsāvalagnaiḥ\nsvastho lokas tvadīyair manasi vinihitair dahyate ’mībhir āryaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":132,"text":"kurvāṇānāṃ sāmparāyāntarāyaṃ \nbhūreṇūnāṃ mṛtyunā mārjanāya |\nsammārjanyo nūnam uddhūyamānā \nbhānti smoccaiḥ ketanānāṃ patākāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":152,"text":"prāsādāḥ śaśiraśmiśubhrahimavacchṛṅgapratispardhinaḥ \nsnigdhāny āmravaṇāni śādvalacitā hṛdyā latāmaṇḍapāḥ |\nunmīladbisakandadanturaśaradvyomānukārodakāḥ \npadminyo viharatsaroruharajoraktāṅgabhṛṅgāṅganāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":172,"text":"duṣṭaḥ śabdaḥ svarataḥ varṇataḥ vā mithyā prayuktaḥ na tam artham āha |\nsa vāgvajraḥ yajamānam hinasti yathendraśatruḥ svarataḥ aparādhāt ||","class":"Verse","label":0} {"id":192,"text":"nānākavīndravacanāni manoharāṇi \nsaṃkhyāvatāṃ paramakaṇṭhavibhūṣaṇāni |\nākampakāni śirasaś ca mahākavīnāṃ \nteṣāṃ samuccayam anargham ahaṃ vidhāsye ||","class":"Verse","label":0} {"id":13,"text":"viduṣā brāhmaṇenedam adhyetavyaṃ prayatnataḥ |śiṣyebhyaś ca pravaktavyaṃ samyaṅ nānyena kena cit ||1.3||","class":"Verse","label":0} {"id":33,"text":"parāśaravyāsaśaṅkhalikhitā dakṣagautamau |śātātapo vasiṣṭhaś ca dharmaśāstraprayojakāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":53,"text":"tena vasubaṃdhunāmnā bhaviṣyaparamārthabandhunā jagataḥ |\nabhidharmapratyāsaḥ kṛto 'yam abhidharmakośākhyaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":73,"text":"adhigataṃ vidhivad yad apālayat prakṛtimaṇḍalam ātmakulocitam|\nabhavad asya tato guṇatatparaṃ sanagaraṃ nagarandhrakaraujasaḥ||","class":"Verse","label":0} {"id":93,"text":"tasminn adrau kati cid abalāviprayuktaḥ sa kāmī \nnītvā māsān kanakavalayabhraṃśariktaprakoṣṭhaḥ |\nāṣāḍhasya praśamadivase megham āśliṣṭasānuṃ \nvaprakrīḍāpariṇatagajaprekṣaṇīyaṃ dadarśa ||","class":"Verse","label":0} {"id":113,"text":"kiṃ śeṣaḥ pāṇinir vā vararucir atha vā sarvavidyāpraṇetā \nśaṃbhur bhūmāv abhūd bhūsurakulatilako hy andhradeśe ’gryavaṃśe | \nṛgvedī sarvaśāstraprakaṭanapaṭudhīḥ kṛṣṇajo rāmacandro\n’nantācāryaprapautro diśatu kṛtimatiṃ me sa kauṇḍinyagotraḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":133,"text":"chede hṛdyā vibhramāṇāṃ caturṇāṃ tūrṇaprāptāv āryasatyāmṛtānām |\npuṇyāvasthā tvatkaṭākṣekṣaṇe 'pi prauḍhaprajñāśālinī kāpy udeti ||","class":"Verse","label":0} {"id":153,"text":"vende taṃ yativṛndavanditapadaṃ śrīrāmacandrādi yan-\nnāmābhāti sarasvatīparapadaṃ vādīndravidrāvakam |\nyo vidyāḥ samadāc caturdaśa mudā śrīśeṣabhāṣyādikāḥ \nśiṣyebhyo mayi yatkṛpāsti satataṃ sacchāstrasaṃvittaye ||","class":"Verse","label":0} {"id":173,"text":"mahābalo jñānasamādhidanto\nyaḥ pañjaraṃ janmamayaṃ vidārya |\nviveśa nirvṛtyaṭavīṃ praśāntāṃ\ntaṃ śāstṛnāgaṃ śirasā namāmi ||","class":"Verse","label":0} {"id":193,"text":"adyāpi tāṃ śaśimukhīṃ navayauvanāḍhyāṃ \npīnastanīṃ punar ahaṃ yadi gaurakāntim |\npaśyāmi manmathaśarānalapīḍitāṅgīṃ \ngātrāṇi saṃprati karomi suśītalāni ||","class":"Verse","label":0} {"id":14,"text":"manvatriviṣṇuhārītayājñavalkyośano 'ṅgirāḥ |yamāpastambasaṃvartāḥ kātyāyanabṛhaspatī || 1.2||","class":"Verse","label":0} {"id":34,"text":"yad udumbaravarṇānāṃ ghaṭīnāṃ maṇḍalaṃ mahat |\npītaṃ na gamayet svargaṃ kiṃ tat kratugataṃ nayet ||","class":"Verse","label":0} {"id":54,"text":"abhidharmabhāṣyasāgarasamuddhṛtasyāsya śāstraratnasya |\nvyākhyā mayā kṛteyaṃ yathārthanāmā sphuṭārtheti ||","class":"Verse","label":0} {"id":74,"text":"ubhayam eva vadanti manīṣiṇaḥ samayavarṣitayā kṛtakarmaṇām|\nbalaniṣūdanam arthapatiṃ ca taṃ śramanudaṃ manudaṇḍadharānvayam||","class":"Verse","label":0} {"id":94,"text":"tasya sthitvā katham api puraḥ ketakādhānahetor \nantarbāṣpaś ciram anucaro rājarājasya dadhyau |\nmeghāloke bhavati sukhino 'py anyathāvṛtti cetaḥ \nkaṇṭhāśleṣapraṇayini jane kiṃ punar dūrasaṃsthe ||","class":"Verse","label":0} {"id":114,"text":"gambhīrārthāṃ mitottyā kalitasakalasacchabdaratnākarāṃ śrī-\nśeṣoktanyāyagarbhāṃ svaparamatayutāṃ prakriyākaumudīṃ tām |\nvyākurvan buddhihīno yad api tad api tatputrajo rāmacandrā-\ncāryokteḥ pāṭharakṣākaraṇaguṇatayā sajjanair nopahāsyaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":134,"text":"nirghātograiḥ kuñjalīnāñ jighāṃsur jyānirghoṣaiḥ kṣobhayāmāsa siṃhān |\nnūnaṃ teṣām abhyasūyāparo 'sau vīryodagre rājaśabdaṃ mṛgāṇām ||","class":"Verse","label":0} {"id":154,"text":"loke ’smin yadupakramaṃ varivṛtīty audāryalokajñatā- \nvidvattopakṛtikṣamāsujanatāvedoktadhārmādaram |\nācāryaṃ kṛtakālanirṇayamahāgranthārthasaddīpikā-\nṭīkaṃ taṃ narasiṃham ātmajanakaṃ vende vidāṃ saṃmatam ||","class":"Verse","label":0} {"id":174,"text":"āśāsu rāśībhavadaṅgavallībhāsaiva dāsīkṛtadugdhasindhum | \nmandasmitair ninditaśāradenduṃ vande 'ravindāsanasundari tvām ||","class":"Verse","label":0} {"id":194,"text":"adyāpi tāṃ yadi punaḥ kamalāyatākṣīṃ \npaśyāmi pīvarapayodharabhārakhinnām |\nsaṃpīḍya bāhuyugalena pibāmi vaktram \nunmattavan madhukaraḥ kamalaṃ yatheṣṭam ||","class":"Verse","label":0} {"id":15,"text":"prakriyākaumudīṃ kurmaḥ pāṇinīyānusāriṇīm |\nśrīmadviṭṭhalam ānamya pāṇinyādimunīn gurūn ||","class":"Verse","label":0} {"id":35,"text":"prakṛṣyamāṇaṃ pratyakṣam dṛṣṭam āśrayabhedataḥ |\natas tad āśraye kvāpi dhruvaṃ parinitiṣṭhati ||","class":"Verse","label":0} {"id":55,"text":"guṇamativasumitrādyair vyākhyākāraiḥ padārthavivṛtir yā |\nsukṛtā sābhimatā me likhitā ca tathāyam artha iti ||","class":"Verse","label":0} {"id":75,"text":"janapade na gadaḥ padam ādadhāv abhibhavaḥ kuta eva sapatnajaḥ |\nkṣitir abhūt phalavaty ajanandane śamarate 'maratejasi pārthive ||","class":"Verse","label":0} {"id":95,"text":"pratyāsanne nabhasi dayitājīvitālambanārthī \njīmūtena svakuśalamayīṃ hārayiṣyan pravṛttim |\nsa pratyagraiḥ kuṭajakusumaiḥ kalpitārghāya tasmai \nprītaḥ prītipramukhavacanaṃ svāgataṃ vyājahāra ||","class":"Verse","label":0} {"id":115,"text":"yā sṛṣṭiḥ sraṣṭur ādyā vahati vidhihutaṃ yā havir yā ca hotrī\nye dve kālaṃ vidhattaḥ śrutiviṣayaguṇā yā sthitā vyāpya viśvam |\nyām āhuḥ sarvabījaprakṛtir iti yayā prāṇinaḥ prāṇavantaḥ\npratyakṣābhiḥ prasannas tanubhir avatu vas tābhir aṣṭābhir īśaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":135,"text":"saṃsevante dānaśīlā vimuktyai sampaśyanto janmaduḥkhaṃ pumāṃsaḥ |\nyanniḥṣaṅgas tvaṃ phalasyānatebhyas tat kāruṇyaṃ kevalaṃ na svakāryam ||","class":"Verse","label":0} {"id":155,"text":"spaṣṭatvāt samupekṣitāni katicid vyākhyātakalpatvato \nrāmācāryavarair amūni viśadaṃ vyākhyāmi sūtrāṇy aham |\ngranthe ’smin svarasādhanaṃ katipayān auṇādikāṃś ca bruve \nsthāne tāṃś ca gaṇān yathāmati tathā nyāyān padaiḥ sūcitān ||","class":"Verse","label":0} {"id":175,"text":"atha prajānām adhipaḥ prabhāte jāyāpratigrāhitagandhamālyām | \nvanāya pītapratibaddhavatsāṃ yaśodhano dhenum ṛṣer mumoca ||","class":"Verse","label":0} {"id":195,"text":"adyāpi tāṃ suratatāṇḍavasūtradhārīṃ \npūrṇendusundaramukhīṃ madavihvalāṅgīm |\ntanvīṃ viśālajaghanastanabhāranamrāṃ \nvyālolakuntalakalāpavatīṃ smarāmi ||","class":"Verse","label":0} {"id":16,"text":"tathā ca paṇḍitaṃmanyaiḥ prakṣepair malinīkṛtā |\nprakriyākaumudī tasyāḥ prasādaḥ kriyate mayā ||","class":"Verse","label":0} {"id":36,"text":"mukhyārthabādhe tadyoge \nrūḍhito 'tha prayojanāt |\nanyo ’rtho lakṣyate yat sā \nlakṣaṇāropitā kriyā ||","class":"Verse","label":0} {"id":56,"text":"siddhāntārthāpasṛtā kvacitkvacid yā tu taiḥ kṛtā vyākhyā |\ntām udbhāvya yathāvad vihiteha mayānyathā vyākhyā ||","class":"Verse","label":0} {"id":76,"text":"daśadigantajitā raghuṇā yathā śriyam apuṣyad ajena tataḥ param |\ntam adhigamya tathaiva punar babhau na na mahīnam ahīnaparākramam ||","class":"Verse","label":0} {"id":96,"text":"dhūmajyotiḥsalilamarutāṃ saṃnipātaḥ kva meghaḥ \nsaṃdeśārthāḥ kva paṭukaraṇaiḥ prāṇibhiḥ prāpaṇīyāḥ |\nity autsukyād aparigaṇayan guhyakas taṃ yayāce \nkāmārtā hi prakṛtikṛpaṇāś cetanācetaneṣu ||","class":"Verse","label":0} {"id":116,"text":"kṣipto hastāvalagnaḥ prasabham abhihato ’py ādadāno 'ṃśukāntaṃ\ngṛhṇan keśeṣv apāstaś caraṇanipatito nekṣitaḥ sambhrameṇa|\nāliṅgan yo 'vadhūtas tripurayuvatibhiḥ sāśrunetrotpalābhiḥ\nkāmīvārdrāparādhaḥ sa dahatu duritaṃ śāmbhavo vaḥ śarāgniḥ||","class":"Verse","label":0} {"id":136,"text":"nānāratnajyotiṣāṃ saṃnipātaiś channeṣv antaḥsānu vaprāntareṣu |\nbaddhāṃ baddhāṃ bhittiśaṅkām amuṣmin nāvānāvān māratiśvā nihanti ||","class":"Verse","label":0} {"id":156,"text":"ṭīkeyaṃ vipuleti yena viduṣā saṃkṣipyate tasya no \nlābhaḥ kiṃ tu samīhitāḥ punar amī sarve viśeṣā hatāḥ |\nyenāsmābhir anekasūriracitagranthārtham āloḍya tat- \nsāraṃ mūlagataṃ viśeṣaviduṣāṃ prītyai prakāśīkṛtam ||","class":"Verse","label":0} {"id":176,"text":"tasyāḥ khuranyāsapavitrapuṃsum apāṃsulānāṃ dhuri kīrtanīyā | \n mārgaṃ manuṣyeśvaradharmapatnī śruter ivārthaṃ smṛtir anvagacchat ||","class":"Verse","label":0} {"id":196,"text":"adyāpi tāṃ suratajāgaraghūrṇamāna \ntiryagvalattaralatārakam āyatākṣīm |\nśṛṅgārasārakamalākararājahaṃsīṃ \nvrīḍāvinamravadanām uṣasi smarāmi ||","class":"Verse","label":0} {"id":17,"text":"vidā jñānena ṭhān śūnyān lāti gṛhṇāti yaḥ svayam |\najñānugrahakṛd devo viṭṭhalaḥ kathyate budhaiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":37,"text":"na svato nāpi parato \nna dvābhyāṃ nāpy ahetutaḥ |\nutpannā jātu vidyante \nbhāvāḥ kvacana kecana ||","class":"Verse","label":0} {"id":57,"text":"yuktā ced grāhyeyaṃ na ced apohyānyathā vidhātavyā |\nna hi viṣame 'rthe skhalituṃ na saṃbhaven mādṛśāṃ buddhiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":77,"text":"samatayā vasuvṛṣṭivisarjanair niyamanād asatāṃ ca narādhipaḥ |\nanuyayau yamapuṇyajaneśvarau savaruṇāv aruṇāgrasaraṃ rucā ||","class":"Verse","label":0} {"id":97,"text":"jātaṃ vaṃśe bhuvanavidite puṣkarāvartakānāṃ \njānāmi tvāṃ prakṛtipuruṣaṃ kāmarūpaṃ maghonaḥ |\ntenārthitvaṃ tvayi vidhivaśād dūrabandhur gato 'haṃ \nyācñā vandhyā varam adhiguṇe nādhame labdhakāmā ||","class":"Verse","label":0} {"id":117,"text":"sanmārge tāvad āste prabhavati ca naras tāvad evendriyāṇāṃ\nlajjāṃ tāvad vidhatte vinayam api samālambate tāvad eva|\nbhrūcāpākṛṣṭamuktāḥ śravaṇapathagatā nīlapakṣmāṇa ete\nyāval līlāvatīnāṃ hṛdi na dhṛtimuṣo dṛṣṭibāṇāḥ patanti ||\n\n\n\nor na hṛdi ?","class":"Verse","label":0} {"id":137,"text":"kṛtvā puṃvat pātam uccair bhṛgubhyo mūrdhni grāvṇāṃ jarjarā nirjharaughāḥ |\nkurvanti dyām utpatantaḥ smarārtasvarlokastrīgātranirvāṇam atra ||","class":"Verse","label":0} {"id":157,"text":"sadvidyānilayaḥ sadāgamaguruḥ satsaṃpradāyāgraṇīḥ \nsaddharmasthitikṛt samasvaparadṛk sabhyaḥ satāṃ saṃmataḥ |\nsārāsāravivik samastaguṇayuk saṃsārasiṇdhos tariḥ \nśrīgopālaguruḥ sadāvatu sa naḥ śrīviṭṭhalo yaḥ svayam ||","class":"Verse","label":0} {"id":177,"text":"nivartya rājā dayitāṃ dayālus tāṃ saurabheyīṃ surabhir yaśobhiḥ | \n payodharībhūtacatuḥsamudrāṃ jugopa gorūpadharāmivorvīm ||","class":"Verse","label":0} {"id":197,"text":"śrīmanti sadguṇaparigrahamaṅgalāni \nkīrtyāspadāny anavagītamanoharāṇi |\npūrveṣu janmasu muneś caritādbhutāni \nbhaktyā svakāvyakusumāñjalinārcayiṣye ||","class":"Verse","label":0} {"id":18,"text":"jagajjanmasthitidhvaṃsamahānandaikahetave |\nkarāmalakavad viśvaṃ paśyate viṣṇave namaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":38,"text":"na hi svabhāvo bhāvānāṃ \npratyayādiṣu vidyate |\navidyamāne svabhāve \nparabhāvo na vidyate ||","class":"Verse","label":0} {"id":58,"text":"sarveṣāṃ bhāvānāṃ sarvatra na vidyate svabhāvaś cet |tvadvacanam asvabhāvaṃ na nivartayitum svabhāvam alaṃ ||","class":"Verse","label":0} {"id":78,"text":"yadi harismaraṇe sarasaṃ mano yadi vilāsakalāsu kutūhalam|\nmadhurakomalakāntapadāvalīṃ śṛṇu tadā jayadevasarasvatīm||","class":"Verse","label":0} {"id":98,"text":"saṃtaptānāṃ tvam asi śaraṇaṃ tat payoda priyāyāḥ \nsaṃdeśaṃ me hara dhanapatikrodhaviśleṣitasya |\ngantavyā te vasatir alakā nāma yakṣeśvarāṇāṃ \nbāhyodyānasthitaharaśiraścandrikā dhautaharmyā \/\/","class":"Verse","label":0} {"id":118,"text":"pādanyāsaiḥ pṛthivyāṃ vihitavighaṭanaṃ bhūbhṛtām aṭṭahasair\ndṛktejaḥketughaṇṭādhvanibhir api nayannāśasṛṣṭīr jaganti |\nbibhrāṇasyāvaliptapraśamanavidhaye bhīṣaṇān abhyupāyan \npāyād vo jainaguhyatrayahṛdayahṛdas pāṇḍavaṃ herukasya ||","class":"Verse","label":0} {"id":138,"text":"saṃjagmāte tāv apāyānapekṣau senāmbhodhī dhīranādau rayeṇa |\npakṣacchedāt pūrvam ekatra deśe vāñchantau vā sahyavindhyau niletum ||","class":"Verse","label":0} {"id":158,"text":"ye ’mī kecana matsarāt savayaso durmānasārā narāḥ \ngambhīrāṃ guṇaśālinīm api giraṃ nindanti nindantu te |\nsārāsāravicārakauśaladaśāpāre pare ’vasthitāḥ \nsantaḥ santy anasūyavo ’pi bahavaḥ śaṃsanti ye madgiram ||","class":"Verse","label":0} {"id":178,"text":"vratāya tenānucareṇa dhenor nyaṣedhi śeṣo 'py anuyāyivargaḥ | \nna cānyatas tasya śarīrarakṣā svavīryaguptā hi manoḥ prasūtiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":198,"text":"kaṣṭo janaḥ kuladhanairanurañjanīyas\ntan no yaduktamaśivaṃ na hi tatkṣamaṃ te ।\nnaisargikī surabhiṇaḥ kusumasya siddhā \nmūrdhni sthitirna caraṇairavatāḍanāni ॥","class":"Verse","label":0} {"id":19,"text":"itthamaiśvaryavairāgyasāmartthyādiguṇā api |\nnirastātiśayāḥ puṃsi kvacit santīti sūrayaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":39,"text":"kriyā na pratyayavatī \nnāpratyayavatī kriyā |\npratyayā nākriyāvantaḥ \nkriyāvantaś ca santy uta ||","class":"Verse","label":0} {"id":59,"text":"atha sasvabhāvam etad vākyaṃ pūrvā hatā pratijñā te |vaiṣamikatvaṃ tasmin viśeṣahetuś ca vaktavyaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":79,"text":"tava puraḥ paramottama saṃmatāḥ pratibhayā vikalāḥ prativādinah|\nsulabhamūkadaśā bahu manvate drutavilambitam apy uditaṃ vacaḥ||","class":"Verse","label":0} {"id":99,"text":"tvām ārūḍhaṃ pavanapadavīm udgṛhītālakāntāḥ \nprekṣiṣyante pathikavanitāḥ pratyayād āśvasantyaḥ |\nkaḥ saṃnaddhe virahavidhurāṃ tvayy upekṣeta jāyāṃ \nna syād anyo 'py aham iva jano yaḥ parādhīnavṛttiḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":119,"text":"kācit kīrṇā rajobhir divam anuvidadhe bhinnavaktrendulakṣmīr\naśrīkāḥ kāścid antar diśa iva dadhire dāham udbhrāntasattvāḥ|\nbhremur vātyā ivānyāḥ pratipadam aparā bhūmivat kampam āpa\nprasthāne pārthivānām aśubham iti purobhāvi nāryaḥ śaśaṃsuḥ||","class":"Verse","label":0} {"id":139,"text":"ghaṇṭānādā niḥsvanā diṇḍimānāṃ graiveyāṇām āravā brahmitāni|\nām ity eva pratyavocan gajānām utsāhārtham vācam ādhoraṇasya||","class":"Verse","label":0} {"id":159,"text":"cūḍottaṃsitacārucandrakalikācañcacchikhābhāsvaro\nlīlādagdhavilolakāmaśalabhaḥ śreyodaśāgre sphuran |\nantaḥsphūrjadapāramohatimiraprāgbhāram ucchedayaṃś\ncetaḥsadmani yogināṃ vijayate jñānapradīpo haraḥ ||1||","class":"Verse","label":0} {"id":179,"text":"āsvādavadbhiḥ kavalas tṛṇānāṃ kaṇḍūyanair daṃśanivāraṇaiś ca | \n avyāhataiḥ svairagataiḥ sa tasyāḥ samrāṭ samārādhanatatparo 'bhūt ||","class":"Verse","label":0} {"id":199,"text":"vāgdevatācaritacitritacittasadmā\npadmāvatīcaraṇacāraṇacakravartī |\nśrīvāsudevaratikelikathāsametam\netam karoti jayadevakaviḥ prabandham ||","class":"Verse","label":0} {"id":20,"text":"rūparūpitadekārthasamavāyiṣu cākṣuṣaḥ \nprakarṣo bhavituṃ yukto dṛśyamānaprakarṣavat ||","class":"Verse","label":0} {"id":40,"text":"utpadyate pratītyemān \nitīme pratyayāḥ kila |\nyāvan notpadyata ime \ntāvan nāpratyayāḥ katham ||","class":"Verse","label":0} {"id":60,"text":"grāmataruṇaṃ taruṇyā navavañjulamañjarīsanāthakaram |\npaśyantyā bhavati muhur nitarāṃ malinā mukhacchāyā ||","class":"Verse","label":0} {"id":80,"text":"vividhapuṣparasāsavavedy api drutavilambitamadhyanadaddhvaniḥ|\nalir upetya niśārdhamahotsave dhayati tadgatadhīr iti vismayaḥ||","class":"Verse","label":0} {"id":100,"text":"mandaṃ mandaṃ nudati pavanaś cānukūlo yathā tvāṃ \nvāmaś cāyaṃ nadati madhuraṃ cātakas toyagṛdhnuḥ |\ngarbhādhānasthiraparicayā nūnam ābaddhamālāḥ \nseviṣyante nayanasubhagaṃ khe bhavantaṃ balākāḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":120,"text":"babhrubhrūśmaśrukeśaṃ śikharam iva girer lagnadāvāgnimālaṃ \nnetraiḥ piṅgogratārais tribhir iva ravibhiś chidritaḥ kālameghaḥ |\ndaṃṣṭrācandraprabhābhiḥ prakaṭitasubṛhattālupātālamūlaṃ \nśambhor vaktraṃ suvaktratritayabhayakaraṃ hantv aghaṃ dakṣiṇaṃ vaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":140,"text":"kīrṇā reje sājibhūmiḥ samantād aprāṇadbhiḥ prāṇabhājāṃ pratīkaiḥ |\nbahvārabdhair ardhasaṃyojitair vā rūpaiḥ sraṣṭuḥ sṛṣṭaye karmaśālā ||","class":"Verse","label":0} {"id":160,"text":"ādityasya gatāgatair aharahaḥ saṃkṣīyate jīvitaṃ \nvyāpārair bahukāryabhāragurubhiḥ kālo na vijnāyate |\ndṛṣṭvā janmajarāvipattimaraṇaṃ trāsaś ca notpadyate \npītvā mohamayīṃ pramādamadirām unmattabhūtaṃ jagat ||","class":"Verse","label":0} {"id":180,"text":"sthitaḥ sthitām uñcalitaḥ prayātāṃ niṣeduṣīm āsanabandhadhīraḥ | \njalābhilāṣī jalam ādadānāṃ chāyeva tāṃ bhūpatir anvagacchat ||","class":"Verse","label":0} {"id":200,"text":"tau dampatī bahu vilapya śiśoḥ prahartrā \nśalyaṃ nikhātam udahārayatām urastaḥ |\nso 'bhūt parāsur atha bhūmipatiṃ śaśāpa \nhastārpitair nayanavāribhir eva vṛddhaḥ ||","class":"Verse","label":0} {"id":1001,"text":"karmaṇy api ktavidhānam apy adoṣaṃ paśyāmaḥ. sarvaguṇasaṃpatsaṃpannatayā sarvadoṣavinirmuktatayā ca buddhair anyair vā buddho jñāta ity arthaḥ ||","class":"Prose","label":1} {"id":1002,"text":"śrīmadviṭṭhalam ityādi śrayanty etāṃ sarva iti śrīr lakṣmīḥ | kvib vacipracchyāyatastukaṭaprujuśrīṇām dīrgho ’saṃprasāraṇaṃ ca iti kvib dīrghaś ca | sā śrīr nityam asminn astīti śrīmān|","class":"Prose","label":1} {"id":1003,"text":"maṅgalādīni maṅgalamadhyāni maṅgalāntāni ca śāstrāṇi prathanta iti māṅgalike śabde prayojye granthādau śrīśabdaprayoga etad adhyetṝṇāṃ lakṣmīsaubhāgyādi bhūyād iti etadartham |","class":"Prose","label":1} {"id":1004,"text":"vedanaṃ vit jñānam | saṃpadāditvād bhāve kvip | tena ṭhāḥ śūnyāḥ | ‘ṭhaḥ śūnye ca vṛhaddhvanau’ ity abhidhānāt | tān lāti ādatte ātmīyatayā gṛhṇāti | lā ādāne |","class":"Prose","label":1} {"id":1005,"text":"asmād āto ’nupasarge kaḥ iti kapratyayaḥ | ajñānugrāhaka ity arthaḥ | tathā ca śrīrāmacandrācāryair niruktam ||","class":"Prose","label":1} {"id":1006,"text":"pāṇinyādimūnīn | paṇanaṃ paṇaḥ | bhāve ac | paṇo ’syāstīti paṇī | paṇino ’patyaṃ pāṇinaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1007,"text":"‘tasyāpatyam’ ity aṇ | ‘gāthividathikeśigaṇipaṇinaś ca iti prakṛtibhāvāṭ ṭilopābhāvaḥ | pāṇinasyāpatyaṃ paṇino yuveti vivakṣite ‘ata iñ’ iti iñ |","class":"Prose","label":1} {"id":1008,"text":"pāṇinir āder yeṣāṃ munīnāṃ te pāṇinyādayaḥ | te ca te munayaś ca | mananaśīlā munayaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1009,"text":"śrīmadgopālaprasādaśrīkṛṣṇācāryādayas | tān śrīgurūn ānamya bhaktiśraddhātiśayapūrvakaṃ natvā |","class":"Prose","label":1} {"id":1010,"text":"nanu śrīmadviṭṭhalaṃ pāṇinyādīn munīn gurūn ity eṣāṃ pratyekam ānamyety ekayā kriyayā saṃbandhāt samuccayo ’sti | tataś ca taddyotakenāvyayapadena bhāvyam | ucyate |","class":"Prose","label":1} {"id":1011,"text":"tatra tāvat prakriyākaumudīṃ cikīrṣavaḥ śrīrāmacandrācāryās tatsamāptipracayagamanābhyāṃ śiṣṭācāraparipālanāya ca viśiṣṭeṣṭadevatāgurupraṇāmalakṣaṇaṃ kṛtaṃ maṅgalācaraṇaṃ śiṣyṣaśikṣārthaṃ manasy upanibadhnanto viṣayaprayojanasaṃbandhādhikāriṇaś ca sūcayantaḥ pratijānate |","class":"Prose","label":1} {"id":1012,"text":"gurudaivataikyapratipattyarthaṃ tan na prayuktam | tathā ca nṛsiṃhācāryavaryaiś ca kālanirṇayadīpikā vivṛtā | tatroktaṃ rāmacandrācāryasūnubhiḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1013,"text":"‘atra samuccayadyotakāvyapadābhāvena gurudaivataikyam ācāryāṇām abhipretam iti pratīyate’ | tathā ca teṣām abhiprāyo gurustutau dṛśyate |","class":"Prose","label":1} {"id":1014,"text":"varṇā brāhmaṇādayaḥ āśramā brahmacāriprabhṛtayaḥ itare 'nulomapratilomajātā mūrdhāvasiktādayaḥ | itaraśabdasya dvandve ca iti sarvanāmasaṃjñāpratiṣedhaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1015,"text":"atra ca dharmaśabdaḥ ṣaḍvidhasmārtadharmaviṣayaḥ | tad yathā varṇadharma āśramadharmo varṇāśramadharmo guṇadharmo nimittadharmaḥ sādhāraṇadharmaś ceti |","class":"Prose","label":1} {"id":1016,"text":"tatra varṇadharmo brāhmaṇo nityaṃ madyaṃ varjayed ityādiḥ | āśramadharmo 'gnīndhanabhaikṣacaryādiḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1017,"text":"varṇāśramadharmaḥ pālāśo daṇḍo brāhmaṇasya ity evamādiḥ | guṇadharmaḥ śāstrīyābhiṣekādiguṇayuktasya rājñaḥ prajāparipālanādiḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1018,"text":"nimittadharmo vihitākaraṇapratiṣiddhasevananimittaṃ prāyaścittam | sādhāraṇadharmo 'hiṃsādiḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1019,"text":"tatra yady api dharmārthakāmamokṣāḥ śāstreṇānena pratipādyante tathāpi dharmasya prādhānyād dharmagrahaṇam |","class":"Prose","label":1} {"id":1020,"text":"prādhānyaṃ ca dharmamūlatvād itareṣām |na ca vaktavyaṃ dharmamūlo 'rtho 'rthamūlo dharma ity aviśeṣa iti |","class":"Prose","label":1} {"id":1021,"text":"yato 'rtham antareṇāpi japatapastīrthayātrādinā dharmaniṣpattir arthaleśo 'pi na dharmam antareṇeti | evaṃ kāmamokṣāv āpīti ||evaṃ pṛṣṭaḥ kim uvācety āha |","class":"Prose","label":1} {"id":1022,"text":"anena bhrānteḥ puruṣadharmatve ’py ajñānugrahakṛtsvabhāvaṃ śrīmadviṭṭhalaṃ namatāṃ bhrāntileśānavakāśaḥ sūcitaḥ |taṃ śrīmadviṭṭhalam |","class":"Prose","label":1} {"id":1023,"text":"dharmasya ca caturdaśa sthānāni hetavaḥ | etāni ca traivarṇikair adhyetavyāni, tadantarbhūtatvād dharmaśāstram apy adhyetavyam | tatraitāni brāhmaṇena vidyāprāptaye dharmānuṣṭhānāya cādhigantavyāni |","class":"Prose","label":1} {"id":1024,"text":"kṣatriyavaiśyābhyāṃ dharmānuṣṭhānāya | tathā ca śaṅkhena vidyāsthānāny upakramyoktam etāni brāhmaṇo 'dhikurute sa ca vṛttiṃ darśayatītareṣām  iti |","class":"Prose","label":1} {"id":1025,"text":"manur api dvijātīnāṃ dharmaśāstrādhyāyane 'dhikāraḥ brāhmaṇasya pravacane nānyasyeti darśayati |","class":"Prose","label":1} {"id":1026,"text":"jāyāpratigrāhitagandhamālyāṃ pītaṃ pānam asyāstīti pītaḥ | pītavān ity arthaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1027,"text":"‘arśaādibhyo 'c'ity acpratyayaḥ | 'pītā gāvo bhuktā brāhmaṇāḥ' iti mahābhāṣye darśanāt. pītaḥ pratibaddho vatso yasyāstām ||","class":"Prose","label":1} {"id":1028,"text":"pītapratibaddhavatsāṃ ṛṣer dhenuṃ vanāya vanaṃ gantum | 'kriyārthopapada-' ityādinā caturthī. mumoca muktavān. jāyāpadasāmarthyāt sudakṣiṇāyāḥ putrajananayogyatvam anusaṃdheyam |","class":"Prose","label":1} {"id":1029,"text":"tathā hi śrutiḥ-'patir jāyāṃ praviśati garbho bhūtveha mātaram. tasyāṃ punar navo bhūtvā daśame māsi jāyate. tajjāyā jāyā bhavati yadasyāṃ jāyate punaḥ’ iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1030,"text":"yaśodhana ity anena putravattākīrtilobhād rājānarhe gorakṣaṇe pravṛtta iti gamyate. asmin sarge vṛttam upajātiḥ","class":"Prose","label":1} {"id":1031,"text":"dharmapatnīty atrāśvaghāsādivattād arthye saṣṭhīsamāsaḥ prakṛtivikārābhāvāt. pāṃsulapathapravṛttāv apy apāṃsulānām iti virodhālaṃkāro dhvanyate ||","class":"Prose","label":1} {"id":1032,"text":"'anekam anyapadārthe' ity anekapadārthagrahaṇasāmarthyāt tripado bahuvrīhiḥ. \ngorūpadharāmurvīm iva. jugopa rarakṣa. bhūrakṣaṇaprayatneneva rarakṣeti bhāvaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1033,"text":"atheti| atha niśānayanānantaraṃ yaśodhanaḥ prajānām adhipaḥ prajeśvaraḥ prabhāte prātaḥkāle jāyayā sudakṣiṇayā |","class":"Prose","label":1} {"id":1034,"text":"dhenupakṣe,-payasā dugdhenādharībhūtāścatvāraḥ samudrā yasyāḥ sā tathoktā tām. dugdhatiraskṛtasāgarāmityarthaḥ|","class":"Prose","label":1} {"id":1035,"text":"kathaṃ tarhy ātmarakṣaṇam ata āha—na ceti. tasya dilīpasya śarīrarakṣā cānyataḥ puruṣāntarān na. kutaḥ? hi yasmāt kāraṇān manoḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1036,"text":"prasūyata iti prasūtiḥ saṃtatiḥ svavīryaguptā svavīryeṇaiva rakṣitā. na hi svanirvāhakasya parāpekṣeti bhāvaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1037,"text":"anāviṣkṛtadānarājir bahiraprakaṭitamadarekhaḥ. antargatā madāvasthā yasya so 'ntarmadāvasthaḥ. tathābhūto dvipendra ivāsīt.","class":"Prose","label":1} {"id":1038,"text":"paurakanyāḥ paurāś ca tāḥ kanyā ācārārthair lājair ācāralājair iva. avākiran. tasyopari nikṣiptavatya ity arthaḥ. sakhā hi sakhāyamāgatam upacaratīti bhāvaḥ ||","class":"Prose","label":1} {"id":1039,"text":"pītaḥ pratibaddho vatso yasyāḥ pītapratīti “sup pratinā mātrārthe”nāvyayībhāvaḥ, tatrālpapāne kāraṇābhāvāt.","class":"Prose","label":1} {"id":1040,"text":"ācāralājair iva | purapraveśe hi rājā purandhrībhir lājair avākīryate ity ācāraḥ | \nkanyāgrahaṇaṃ bālalatā ity uktatvāt, na tv adhikāraḥ, “avākiran vayovṛddhāḥ”-iti vacanāt |","class":"Prose","label":1} {"id":1041,"text":"na pratyayeṣu samagreṣu, na hetupratyayeṣu samagreṣu na hetupratyayavinirmuktaḥ pṛthag eva vā | yasmād atra sarvatra svabhāvo nāsti, tasmān niḥsvabhāvo 'ṅkuraḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1042,"text":"yasmān niḥsvabhāvaḥ tasmāt śūnyaḥ | yathā cāyam aṅkuro niḥsvabhāvo niḥsvabhāvāc ca śūnyaḥ tathā sarvabhāvā niḥsvabhāvatvāc chūnyā iti |","class":"Prose","label":1} {"id":1043,"text":"yasmād atra sarvatra nāsti, tasmān niḥsvabhāvam. yasmān niḥsvabhāvam, tasmāc chūnyam.","class":"Prose","label":1} {"id":1044,"text":"pratigrāhayitryā | pratigrāhite svīkārite gandhamālye yayā sā jāyāpratigrāhitagandhamālyā. tāṃ tathoktam.","class":"Prose","label":1} {"id":1045,"text":"tasmād anena sarvabhāvasvabhāvavyavartanam aśakyaṃ kartum. na hy asatāgninā dagdhum. nāpy asatā śastreṇa śakyaṃ chettum.","class":"Prose","label":1} {"id":1046,"text":"nāpy asatībhir adbhiḥ śakyaṃ kledayitum. evam asatā vacanena na śakyaḥ sarvabhāvasvabhāvo nivartayitum.","class":"Prose","label":1} {"id":1047,"text":"śakyaḥ sarvabhāvasvabhāvapratiṣedhaḥ kartuṃ na śakyaḥ sarvabhāvasvabhāvo nivartayitum. | tatra yad uktaṃ sarvatra bhāvasvabhāvo vinivartata iti | tan na ||","class":"Prose","label":1} {"id":1048,"text":"kiṃcānyat sarvabhāvāntargataṃś ca tadvacanam | kasmāc chūnyeṣu sarvabhāveṣu tadvacanam aśūnyaṃ yenāśūnyatvāt sarvabhāvasvabhāvaḥ pratiṣiddhaḥ || evaṃ ṣaṭkoṭiko vādaḥ prasaktaḥ | sa punaḥ katham iti ||","class":"Prose","label":1} {"id":1049,"text":"teṣāṃ \"pratītyasamutpādaṃ vo bhikṣavo deśayiṣyāmi\", \"yaḥ pratītyasamutpādaṃ paśyati sa dharmaṃ paśyati\" ityevamādau viṣaye vīpsārthasya saṃbhavāt samāsasadbhāvāc ca syāj jyāyasī vyutpattiḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1050,"text":"prati prati vināśinām utpādaḥ pratītyasamutpāda ity anye\" iti paravyākhyānam anūdya dūṣaṇam abhidhatte, tasya parapakṣānuvādākauśalatvam eva tāvat saṃbhāvyate ||","class":"Prose","label":1} {"id":1051,"text":"atha gauḥ iti atra kaḥ śabdaḥ. kim yat tat sāsnālāṅgūlakakudakhuraviṣāṇi artharūpam saḥ śabdaḥ. na iti āha. dravyam nāma tat. yat tarhi tat iṅgitam ceṣṭitam nimiṣitam saḥ śabdaḥ?","class":"Prose","label":1} {"id":1052,"text":"na iti āha. kriyā nāma sā. yat tarhi tat śuklaḥ nīlaḥ kṛṣṇaḥ kapilaḥ kapotaḥ iti saḥ śabdaḥ? na iti āha. guṇaḥ nāma saḥ. na iti āha. ākṛtiḥ nāma sā.","class":"Prose","label":1} {"id":1053,"text":"kaḥ tarhi śabdaḥ? yena uccāritena sāsnālāṅgūlakakudakhuraviṣāṇinām sampratyayaḥ bhavati saḥ śabdaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1054,"text":"atha vā pratītapadārthakaḥ loke dhvaniḥ śabdaḥ iti ucyate. tat yathā śabdam kuru; mā śabdam kārṣīḥ śabdakārī ayam māṇavakaḥ iti. dhvanim kurvan evam ucyate. tasmāt dhvaniḥ śabdaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1055,"text":"apayodharāḥ payodharāḥ saṃpadyamānāḥ payodharībhūtāḥ. abhūtatadbhāve cviḥ. 'kugatiprādayaḥ' iti samāsaḥ. payodharībhūtāś catvāraḥ samudrā yasyās tām.","class":"Prose","label":1} {"id":1056,"text":"āgamaḥ khalu api. brāhmaṇena niṣkāraṇaḥ dharmaḥ ṣaḍaṅgaḥ vedaḥ adhyeyaḥ jñeyaḥ iti. pradhānam ca ṣaṭsu aṅgeṣu vyākaraṇam. pradhāne ca kṛtaḥ yatnaḥ phalavān bhavati.","class":"Prose","label":1} {"id":1057,"text":"laghvartham ca adhyeyam vyākaraṇam. brāhmaṇena avaśyam śabdāḥ jñeyāḥ iti. na ca antareṇa vyākaraṇam laghunā upāyena śabdāḥ śakyāḥ jñātum.","class":"Prose","label":1} {"id":1058,"text":"asandehārtham ca adhyeyam vyākaraṇam. yājñikāḥ paṭhanti. sthūlapṛṣatīm āgnivāruṇīm anaḍvāhīm ālabheta iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1059,"text":"tasyām sandehaḥ sthūlā ca asau pṛṣatī ca sthūlapṛṣatī sthūlāni pṛṣanti yasyāḥ sā sthūlapṛṣatī.","class":"Prose","label":1} {"id":1060,"text":"tām na avaiyākaraṇaḥ svarataḥ adhyavasyati. yadi pūrvapadaprakṛtisvaratvam tataḥ bahuvrīhiḥ. atha antodāttatvam tataḥ tatpuruṣaḥ iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1061,"text":"tasmāt brāhmaṇena na mlecchitavai na apabhāṣitavai. mlecchaḥ ha vai eṣaḥ yat apaśabdaḥ. mlecchāḥ mā bhūma iti adhyeyam vyākaraṇam. te asurāḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1062,"text":"bhūyāṃsaḥ apaśabdāḥ alpīyāṃsaḥ śabdāḥ. ekaikasya hi śabdasya bahavaḥ apabhraṃśāḥ. tat yathā gauḥ iti asya śabdasya gāvī goṇī gotā gopotalikā iti evamādayaḥ apabhraṃśāḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1063,"text":"atha yaḥ avāgyogavit, ajñānam tasya śaraṇam. na atyantāya ajñānam śaraṇam bhavitum arhati.","class":"Prose","label":1} {"id":1064,"text":"yaḥ hi ajānan vai brāhmaṇam hanyāt surām vā pibet saḥ api manye patitaḥ syāt. evam tarhi saḥ anantam āpnoti jayam paratra vāgyogavit duṣyati ca apaśabdaiḥ. kaḥ. avāgyogavit eva?","class":"Prose","label":1} {"id":1065,"text":"atha yaḥ vāgyogavit, vijñānam tasya śaraṇam. kva punaḥ idam paṭhitam? bhrājāḥ nāma ślokāḥ. kim ca bhoḥ ślokāḥ api pramāṇam. kim ca ataḥ? yadi pramāṇam ayam api ślokaḥ pramāṇam bhavitum arhati.","class":"Prose","label":1} {"id":1066,"text":"vratāyeti| vratāya dhenor anucareṇa. na tu jīvanāyeti bhāvaḥ. tena dilīpena śeṣo 'vaśiṣṭo 'py anuyāyivargo 'nucaravargo nyaṣedhi nivartitaḥ. śeṣatvaṃ sudakṣiṇāpekṣayā.","class":"Prose","label":1} {"id":1067,"text":"yājñikāḥ paṭhanti: prayājāḥ savibhaktikāḥ kāryāḥ iti. na ca antareṇa vyākaraṇam prayājāḥ savibhaktikāḥ śakyāḥ kartum. vibhaktim kurvanti.","class":"Prose","label":1} {"id":1068,"text":"guhā trīṇi nihitā na iṅgayanti. guhāyām trīṇi nihitāni na iṅgayanti.na ceṣṭante. na nimiṣanti iti arthaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1069,"text":"turīyam vācaḥ manuṣyāḥ vadanti. turīyam ha vai etat vācaḥ yat manuṣyeṣu vartate. caturtham iti arthaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1070,"text":"evam hi śrūyate: bṛhaspatiḥ indrāya divyam varṣasahasram pratipadoktānām śabdānām śabdapārāyaṇam provāca na antam jagāma.","class":"Prose","label":1} {"id":1071,"text":"bṛhaspatiḥ ca pravaktā indraḥ ca adhyetā divyam varṣasahasram adhyayanakālaḥ na ca antam jagāma. kim punaḥ adyatve.","class":"Prose","label":1} {"id":1072,"text":"yaḥ sarvathā ciram jīvati saḥ varṣaśatam jīvati. caturbhiḥ ca prakāraiḥ vidyā upayuktā bhavati āgamakālena svādhyāyakālena pravacanakālena vyavahārakālena iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1073,"text":"tatra ca āgamakālena eva āyuḥ paryupayuktam syāt. tasmāt anabhyupāyaḥ śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ. katham tarhi ime śabdāḥ pratipattavyāḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1074,"text":"kim cit sāmanyaviśeṣavat lakṣaṇam pravartyam yena alpena yatnena mahataḥ mahataḥ śabdaughān pratipadyeran. kim punaḥ tat? utsargāpavādau.","class":"Prose","label":1} {"id":1075,"text":"kaḥ cit utsargaḥ kartavyaḥ kaḥ cit apavādaḥ. kathañjātīyakaḥ punaḥ utsargaḥ kartavyaḥ kathañjātīyakaḥ apavādaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1076,"text":"sāmanyena utsargaḥ kartavyaḥ. tat yathā karmaṇi aṇ. tasya viśeṣeṇa apavādaḥ. tat yathā. ātaḥ anupasarge kaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1077,"text":"sthita iti | bhūpatis tāṃ gāṃ sthitāṃ satīṃ sthitaḥ san. sthitir ūrdhvāvasthānam. prayātāṃ prasthitām uccalitaḥ prasthitaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1078,"text":"kim punaḥ nityaḥ śabdaḥ āhosvit kāryaḥ. saṅgrahe etat prādhānyena parīkṣitam nityaḥ vā syāt kāryaḥ vā iti. tatra uktāḥ doṣāḥ prayojanāny api uktāni.","class":"Prose","label":1} {"id":1079,"text":"tatra tu eṣaḥ nirṇayaḥ yadi eva nityaḥ atha api kāryaḥ ubhayathā api lakṣaṇam pravartyam iti. katham punaḥ idam bhagavataḥ pāṇineḥ ācāryasya lakṣaṇam pravṛttam.","class":"Prose","label":1} {"id":1080,"text":"katham jñāyate. yat kūṭastheṣu avicāliṣu bhāveṣu vartate. tat yathā siddhā dyauḥ , siddhā pṛthivī siddham ākāśam iti. nanu ca bhoḥ kāryeṣu api vartate .","class":"Prose","label":1} {"id":1081,"text":"dravyam padārtham matvā sarūpāṇām ekaśeṣaḥ ekavibhaktau iti ekaśeṣaḥ ārabhyate. kim punaḥ nityaḥ śabdaḥ āhosvit kāryaḥ. saṅgrahe etat prādhānyena parīkṣitam nityaḥ vā syāt kāryaḥ vā iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1082,"text":"tatroktā doṣāḥ prayojanāny api uktāni. tatra tu eṣa nirṇayo yady eva nityo 'thāpi kārya ubhayathāpi lakṣaṇaṃ pravartyam iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1083,"text":"atha vāvidyānidrādvayāpagamād buddhaḥ prabuddha ity arthaḥ. prabuddhaḥ puruṣa iti yathā. karmakartari ktavidhānam ity apare. svayaṃ budhyata iti buddha ity arthaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1084,"text":"kaścid yakṣaḥ puṇyajano rāmagiryāśrameṣu citrakūṭācalatapovaneṣu vasatim cakre vyadhāt |nijapurīm alakām apahāya tatra vāse kāraṇam āha |","class":"Prose","label":1} {"id":1085,"text":"bhartuḥ prabhor dhanadasya śāpenāstaṃgamitamahimā naṣṭatejāḥ | kīdṛśena | kāntāvirahaguruṇā priyāvirahaduḥsahena | tathā varṣabhogyeṇa saṃvatsaram anubhāvyena ||","class":"Prose","label":1} {"id":1086,"text":"kim iti tenāsya śāpo 'dāyīty āha| svādhikārapramatto nijavyāpārāvaliptaḥ | \nsa hi jāyāyāṃ vyasanitvāt svam adhikāram anapekṣamāṇo rājarājena tayaiva tava varṣaṃ viraho 'stu| mahimā te naśyatv iti śaptaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1087,"text":"rāmādrim ataḥ sa āyayau| kīdṛśeṣv āśrameṣu| janakatanayāsnānapuṇyodakeṣu sītāmajjanapavitratoyeṣu||","class":"Prose","label":1} {"id":1088,"text":"niṣeduṣīṃ niṣaṇṇām upaviṣṭām ity arthaḥ. 'bhāṣāyāṃ sadavasaśruvaḥ'iti kvasupratyayaḥ. 'ugitaś ca' iti ṅīp.","class":"Prose","label":1} {"id":1089,"text":"abhivāde strīvat mā bhūma iti adhyeyam vyākaraṇam. avidvāṃsaḥ vibhaktim kurvanti.","class":"Prose","label":1} {"id":1090,"text":"tathā snigdhā aparuṣāś chāyāpradhānās taravo yeṣv iti sevyatvakathanam | varṣaṃ bhogyo varṣabhogyaḥ | kālā atyantasaṃyoge ceti samāsaḥ ||","class":"Prose","label":1} {"id":1091,"text":"iha prekṣāpūrvakāriṇaḥ puruṣārthasampadam abhivāñchantas tatsādhanādhigamopāyam antareṇa tadavāptim amanyamānāḥ tadupāyāvagamanimittam eva prathamam anveṣante |","class":"Prose","label":1} {"id":1092,"text":"tatra dṛṣṭe viṣaye suciraprarūḍhavṛddhavyavahārasiddhānvayavyatirekādhigatasādhanabhāve bhojanādāv anapekṣitaśāstrasyaiva bhavati pravṛttiḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1093,"text":"tad eva sakalasadupāyadarśane divyaṃ cakṣur asmadādeḥ, na yoginām iva yogasamādhijajñānādy upāyāntaram apīti |","class":"Prose","label":1} {"id":1094,"text":"na hi malinaḥ snāyāt, bubhukṣito ’śnīyāt iti śāstram upayujyate | \nadṛṣṭe tu svargāpavargamārge naisargikamohāndhatamasaviluptālokasya lokasya śāstram eva prakāśaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1095,"text":"smṛtiśāstram api manvādyupanibaddham aṣṭakāśikhākarmaprapāpravartanādipuruṣārthasādhanopadeśu eva dṛśyate | aśrūyamāṇaphalānām api karmaṇāṃ phalavattā vidhivṛttaparīkṣāyāṃ vakṣyate|","class":"Prose","label":1} {"id":1096,"text":"tatra vedās catvāraḥ | prathamo ’tharvavedaḥ, dvitīya ṛgvedaḥ, tṛtīyo yajurvedaḥ, caturthaḥ sāmavedaḥ | \nta ete catvāro vedās tāvat sākṣād eva puruṣārthasādhanopadeśasvabhāvāḥ, agnihotraṃ juhuyāt svargakāmaḥ ātmā jñātavya ityādiśruteḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1097,"text":"tad evaṃ vedapurāṇadharmaśāstrāṇāṃ svata eva puruṣārthasādhanopadeśasvabhāvatvād vidyāsthānatvam ||","class":"Prose","label":1} {"id":1098,"text":"aṅgāni vyākaraṇakalpajyotiḥśikṣāchandoniruktāni vedārthopayogipadādivyutpādanadvāreṇa vidyāsthānatvaṃ pratipadyante | teṣām aṅgasamākhyaiva tadanugāmitāṃ prakaṭayati ||","class":"Prose","label":1} {"id":1099,"text":"sa iti | nyastāni parihṛtāni cihnāni chatracāmarādīni yasyāstāṃ tathābhūtām [nyastacihnām] api tejoviśeṣeṇa prabhāvātiśayena anumitāṃ","class":"Prose","label":1} {"id":1100,"text":"vicāram antareṇāvyavasthitavedavākyārthānavadhāraṇān mīmāṃsā vedavākyārthavicārātmikā vedākhyasya karaṇasyetikartavyatārūpam anubhavantī vidyāsthānatāṃ pratipadyate ||","class":"Prose","label":1} {"id":1101,"text":"rogākhyāyāṃ gamyamānāyāṃ dhātoḥ ṇvul pratyayo bahulaṃ bhavati | ktinnādīnām apavādaḥ | ākhyāgrahaṇaṃ rogasya cet pratyayāntena sañjñā bhavati | bahulagrahaṇaṃ vyabhicārārtham |","class":"Prose","label":1} {"id":1102,"text":"sup iti vartate | sup iti saha iti supā iti ca trayam apy adhikṛtaṃ veditavyam | yad ita ūrdhvam anukramiṣyāmaḥ, tatredam upasthitaṃ draṣṭavyam | vakṣyati — dvitīyā śritātītapatitagatātyastaprāptāpannaiḥ iti ||","class":"Prose","label":1} {"id":1103,"text":"dvitīyāntaṃ śritādibhiḥ saha samasyate, kaṣṭaṃ śritaḥ kaṣṭaśritaḥ |\nsahagrahaṇaṃ yogavibhāgārtham, tiṅāpi saha yathā syāt | anuvyacalat anuprāvarṣat ||","class":"Prose","label":1} {"id":1104,"text":"anekaṃ subantam anyapdārthe vartamānaṃ supā saha samasyate, bahuvrīhiś ca samāso bhavati | prathamārtham ekaṃ varjayitvā sarveṣu vibhaktyartheṣu bahuvrīhir bhavati ||","class":"Prose","label":1} {"id":1105,"text":"prāptam udakaṃ yaṃ grāmaṃ prāptodako grāmaḥ | ūḍharatho 'naḍvān | upahṛtapaśū rudraḥ | uddhṛtaudanā sthālī | citragur devadattaḥ | vīrapuruṣako grāmaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1106,"text":"ākhyāgrahaṇam ityādi । yadi pratyayāntaṃ rogasya nāma bhavati, evaṃ pratyayo bhavati, nānyathetyevamartham ākhyāgrahaṇam ity arthaḥ । tena padāntaradyotye roge na bhavati bubhukṣā bhasmakeneti ।","class":"Prose","label":1} {"id":1107,"text":"bhasmako nāma rogaviśeṣas tatrāśitapītādikaṃ śarīrasya vyāpakaṃ na bhavati, sarvadā ca bubhukṣā bhavati ।","class":"Prose","label":1} {"id":1108,"text":"anekaṃ subantaṃ saha samasyata iti parasparam ity arthaḥ। tad anena sub ity etad atrānuvartate, na supety etad; uttarapadasyāpy anekam ity anenaiva pratipāditatvād iti darśayati sarveṣu vibhaktyartheṣv iti","class":"Prose","label":1} {"id":1109,"text":"padena prakṛtyarthopasarjanaḥ pratyayārtho 'bhidhīyata iti vibhaktyarthasya prādhānyāt tasyaivānyapadārthagrahaṇena grahaṇam iti bhāvaḥ।","class":"Prose","label":1} {"id":1110,"text":"[tejoviśeṣānumitāṃ] sarvathā rājaivāyaṃ bhaved ity ūhitāṃ rājalakṣmīṃ dadhānaḥ sa rājā.","class":"Prose","label":1} {"id":1111,"text":"ity asya ślokasyārthaṃ vivṛṇvāna ācārya āha. śāstraṃ praṇetukāmaḥ svasya śāstur māhātmyajñāpanārthaṃ guṇākhyānapūrvakaṃ tasmai namaskāram ārabhata iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1112,"text":"vyadhikaraṇānāṃ mā bhūt, pañcabhir bhuktam asya | avyayānāṃ ca bahuvrīhir vaktavyaḥ | uccairmukhaḥ | nīcairmukhaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1113,"text":"maruto vāyoḥ sakhā marutsakho 'gniḥ. sa ivābhātīti marutsakhābhaḥ. 'ātaś copasarge'iti kapratyayaḥ. tam arcyaṃ pūjyaṃ taṃ dilīpaṃ prasūnaiḥ puṣpaiḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1114,"text":"atheti | atha yaśodhano nṛpaḥ prabhāte uṣasi vanāya vanaṃ gantuṃ muneḥ dhenuṃ mumoca | yaśodhanapadena svadehadānena bhāvi gorakṣaṇaṃ sūcitam |","class":"Prose","label":1} {"id":1115,"text":"vanāyeti “kriyārthopapadasya0”-[ pā0 sū0 ] iti karmaṇi caturthī, vana saṃbhaktau iti dhātor vā | mālāyāṃ sādhūni mālyāni, mālaiva mālyāni vā, svārthaṣyañ |","class":"Prose","label":1} {"id":1116,"text":"“tayor eva kṛtya0” - iti bhāve ktaḥ, “ghumāsthā0” itītve kṛte pītaśabdaḥ | pītaṃ pānam asyāstīti vā, arśa ādy ac, pītā gāvo bhuktā brāhmaṇā itivat, kartari kto vā, ādikarmaṇi kto vā |","class":"Prose","label":1} {"id":1117,"text":"nivartyeti | dayālur nṛpo dayitāṃ nivartya, dayāluḥ dayate tacchīlaḥ, “spṛhigṛhi” -[patidayinidrātandrāśraddhābhya āluc ] ity āluc |","class":"Prose","label":1} {"id":1118,"text":"surabher apatyaṃ saurabheyī, ḍhrak, “māheyī saurabheyī” -[Rājanighaṇṭu] tāṃ gorūpasya dharāṃ bhūmim ivāpālayata | kiṃvidhaḥ? yaśobhiḥ surabhiḥ śreṣṭhaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1119,"text":"sthita iti | dhiyam īrayati dhīraḥ sa bhūpaḥ tāṃ dhenuṃ chāyeva anuyayau | tad evāha—sthitām anu sthitaḥ | anuśabdaḥ sarvatra sambadhyate | prayātām anu uccalitaḥ | kartari ktaḥ|","class":"Prose","label":1} {"id":1120,"text":"niṣeduṣīm “bhāṣāyāṃ sada0” -[ pāsū] iti kvasuḥ, “ugitaś ca” -[pāsū] iti ṅīp, upaviṣṭām anu āsanabandhe dhīraḥ upaveśane dhīraḥ āsannavān, jalam ādadānām anu jalam abhilaṣatīti jalābhilāṣī jalam icchann ity arthaḥ","class":"Prose","label":1} {"id":1121,"text":"sa nyasteti | sa rājā tyaktacchatracāmaracihnām api tejoviśeṣānumitāṃ rājalakṣmīṃ dadhānaḥ asphuṭitagaṇḍatvāt aprakaṭitamadalekhaḥ antarmadāvasthā yasya sa gajendra ivābhavat |","class":"Prose","label":1} {"id":1122,"text":"lateti | latānāṃ kṛṣṇalatānāṃ vistāreṇa udgrathitaiḥ keśaiḥ upalakṣitaḥ. itthaṃbhūte tṛtīyā iti gopālajātiḥ | adhirūḍhā jyā yasya tat |","class":"Prose","label":1} {"id":1123,"text":"śāstram abhidharmakośaṃ praṇetukāmaḥ kartukāmaḥ svasya śāstur ātmīyasya śāstuḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1124,"text":"prādibhyo dhātujasya- vārttika iti samāsaḥ | adhijyaṃ dhanuḥ yasya saḥ adhijyadhanvā, dhanuṣaś ca-pāsū ity anaṅ|","class":"Prose","label":1} {"id":1125,"text":"taṃ prasūnaiḥ avākiran vyānaśire tasyopari kṣiptavatyaḥ ityarthaḥ [ prasūna- ] svādaya oditaḥ, “oditaś ca”-[ pā0 sū0] iti niṣṭhā-natvam |","class":"Prose","label":1} {"id":1126,"text":"kaḥ kair iva, pure bhavāḥ pauryaḥ, pauryaś ca tāḥ kanyakāś ca, paurāṇām iti vā |","class":"Prose","label":1} {"id":1127,"text":"yadi sarveṣāṃ bhāvānāṃ hetau pratyayeṣu ca hetupratyayasāmagryāṃ ca pṛthak ca sarvatra svabhāvo na vidyata iti kṛtvā śūnyāḥ sarvabhāvā iti |","class":"Prose","label":1} {"id":1128,"text":"na hi bije hetubhūte 'ṅkuro sti | na pṛthivyaptejovāyvādinām ekekasmin pratyayasaṃjñite |","class":"Prose","label":1} {"id":1129,"text":"atra vayaṃ brūmaḥ | yady evam, tavāpi vacanaṃ yad etac chūnyāḥ sarvabhāvā iti tad api śūnyam. kiṃ kāraṇam tad api hetau nāsti | mahābhūteṣu saṃprayukteṣu viprayukteṣu vā; pratyayeṣu nāsti |","class":"Prose","label":1} {"id":1130,"text":"uraḥkaṇṭhoṣṭhajihvādantamūlatālunāsikāmūrdhaprabhṛtiṣu yatneṣu vā | naivobhayasāmagryām asti || hetupratyayasāmagryāṃ hetupratyayasāmagrīvinirmuktaṃ pṛthag eva vā nāsti |","class":"Prose","label":1} {"id":1131,"text":"athāpi manyase mā bhūd eṣa doṣa iti sasvabhāvam etad vākyam | sasvabhāvatvāc cāśūnyaṃ |","class":"Prose","label":1} {"id":1132,"text":"tasmād anena sarvabhāvasvabhāvaḥ pratiṣiddhaḥ sarvabhāvasvabhāvo vinivarta iti ||atra brūmaḥ—yadi evam yā, te pratijñā śūnyāḥ svabhāvā iti hatā sā ||","class":"Prose","label":1} {"id":1133,"text":"‘maner uc copadhāyāḥ’ iti in upadhāyā ukāraḥ | tān pāṇinivararucipatañjalipramukhān munīn | gurūn | gṛṇanty upadiśantīti guravaḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1134,"text":"tasmai namaskṛtyeti buddha eva bhagavati yacchabdo vartate. na hi buddhād anya evaṃ guṇaviśiṣṭaḥ saṃbhavatīti ato vyācaṣṭe.","class":"Prose","label":1} {"id":1135,"text":"‘kṛgror uc ca’ iti ‘gṝ śabde’ asmāt kur ukāraś cāntādeśaḥ | te ca guravo mātṛpitṛpatyācāryavidyādātṛjyeṣṭabhrātara ṛtvijo bhayatrātānnadātā ceti vyāsoktāḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1136,"text":"tathā ca vārttikakāreṇādau prayukto yaḥ siddhaśabdas tadvyākhyāsamaye bhāṣya uktam | ‘māṅgalika ācāryo mahataḥ śāstraughasya maṅgalārthaṃ siddhaśabdam āditaḥ prayuṅkte |","class":"Prose","label":1} {"id":1137,"text":"tathā ca vārttikakāreṇādau prayukto yaḥ siddhaśabdas tadvyākhyāsamaye bhāṣya uktam |","class":"Prose","label":1} {"id":1138,"text":"‘māṅgalika ācāryo mahataḥ śāstraughasya maṅgalārthaṃ siddhaśabdam āditaḥ prayuṅkte |","class":"Prose","label":1} {"id":1139,"text":"maṅgalādīni hi śāstrāṇi prathante vīrapuruṣakāṇi bhavanti, āyuṣmatpuruṣakāṇi ca | adhyetāraś ca siddhārthā yathā syuḥ ’iti |","class":"Prose","label":1} {"id":1140,"text":"sūtrakāreṇādau prayukto yo vṛddhiśabdas tadvyākhyāyām api māṅglika ityādy uktvā vṛddhiḥ prayuktety uktam |","class":"Prose","label":1} {"id":1141,"text":"pratītyaśabdo ’tra lyabantaḥ prāptāv apekṣāyāṃ vartate. samutpūrvaḥ padiḥ prādurbhāvārtha iti samutpādaśabdaḥ prādurbhāve vartate. tataś ca hetupratyayāpekṣo bhāvānām utpādaḥ— pratītyasamutpādārthaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1142,"text":"lateti | latānāṃ kṛṣṇalatānāṃ vistāreṇa udgrathitaiḥ keśaiḥ upalakṣitaḥ. itthaṃbhūte tṛtīyā iti gopālajātiḥ | adhirūḍhā jyā yasya tat |","class":"Prose","label":1} {"id":1143,"text":"iha tu \"cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam\" ityevamādau viṣaye sākṣād aṅgīkṛtārthaviśeṣe cakṣuḥ pratītyeti","class":"Prose","label":1} {"id":1144,"text":"pratītyaśabda ekacakṣurindriyahetukāyām apy ekavijñānotpattāv abhīṣṭāyāṃ kuto vīpsārthatā |","class":"Prose","label":1} {"id":1145,"text":"ya iti buddhaṃ bhagavantam adhikṛtyāheti.buddha iti kartari ktavidhānaṃ. buddher vikasanād buddhaḥ. vibuddha ity arthaḥ. vibuddhaṃ padmam iti yathā.","class":"Prose","label":1} {"id":1146,"text":"prāptyarthas tv anaṅgīkṛtārthaviśeṣe ’pi pratītyaśabde saṃbhavati prāpya saṃbhavaḥ, pratītyasamutpāda iti","class":"Prose","label":1} {"id":1147,"text":"aṅgīkṛtārthaviśeṣe ’pi saṃbhavati—cakṣuḥ pratītya, cakṣuḥ prāpya, cakṣū rūpaṃ cāpekṣyeti vyākhyānāt |","class":"Prose","label":1} {"id":1148,"text":"taddhitānte cetyaśabde cakṣuḥ pratītya rūpāṇi cotpadyate cakṣurvijñānam ity atra pratītyaśabdasyāvyayatvābhāvāt samāsāsadbhāvāc ca vibhaktiśrutau satyāṃ cakṣuḥ pratītyaṃ vijñānaṃ rūpāṇi ceti nipātaḥ syāt |","class":"Prose","label":1} {"id":1149,"text":"yas tu- \"vīpsārthatvāt pratyupasargasyaiteḥ prāptyarthatvāt, samutpādaśabdasya ca saṃbhavārthatvāt, tāṃs tān pratyayān pratītya samutpādaḥ prāpya saṃbhava ity eke |","class":"Prose","label":1} {"id":1150,"text":"kiṃ kāraṇam? yo hi prāptyarthaṃ pratītyaśabdaṃ vyācaṣṭe, nāsau pratiṃ vīpsārthaṃ vyācaṣṭe, nāpy etiṃ prāptyartham.","class":"Prose","label":1} {"id":1151,"text":"kiṃ tarhi pratiṃ prāptyartham, etiṃ ca gatyarthaṃ samuditaṃ ca pratītyaśabdaṃ prāptāv eva varṇayati ||","class":"Prose","label":1} {"id":1152,"text":"kāni punaḥ śabdānuśāsanasya prayojanāni? rakṣohāgamalaghvasandehāḥ proyojanam. \nrakṣārtham vedānām adhyeyam vyākaraṇam. lopāgamavarṇavikārajñaḥ hi samyak vedān paripālayiṣyati. ūhaḥ khalu api.","class":"Prose","label":1} {"id":1153,"text":"tatra laukikāḥ tāvat : gauḥ aśvaḥ puruṣaḥ hastī śakuniḥ mṛgaḥ brāhmaṇaḥ iti. vaidikāḥ khalu api : śam naḥ devīḥ abhiṣṭaye. iṣe tvā ūrje tvā. agnim īḷe purohitam | agne ayāhi vītaye iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1154,"text":"atha śabdānuśāsanam. atha iti ayam śabdaḥ adhikārārthaḥ prayujyate. śabdānuśāsanam śāstram adhikṛtam veditavyam. keṣām śabdānām? laukikānām vaidikānām ca.","class":"Prose","label":1} {"id":1155,"text":"kāni punaḥ śabdānuśāsanasya prayojanāni? rakṣohāgamalaghvasandehāḥ proyojanam. \nrakṣārtham vedānām adhyeyam vyākaraṇam. lopāgamavarṇavikārajñaḥ hi samyak vedān paripālayiṣyati. ūhaḥ khalu api.","class":"Prose","label":1} {"id":1156,"text":"yogināṃ sanakādinām īśvaraḥ śreṣṭhas taṃ yājñavalkyaṃ saṃpūjya manovākkāyakarmabhiḥ pūjayitvā munayaḥ sāmaśravaḥprabhṛtayaḥ śravaṇadhāraṇayogyā abruvan uktavantaḥ dharmān no 'smabhyaṃ brūhīti |","class":"Prose","label":1} {"id":1157,"text":"na sarvaiḥ liṅgaiḥ na ca sarvābhiḥ vibhaktibhiḥ vede mantrāḥ nigaditāḥ. te ca avaśyam yajñagatena yathāyatham vipariṇamayitavyāḥ. tān na avaiyākaraṇaḥ śaknoti yathāyatham vipariṇamayitum. tasmāt adhyeyam vyākaraṇam.","class":"Prose","label":1} {"id":1158,"text":"na sarvaiḥ liṅgaiḥ na ca sarvābhiḥ vibhaktibhiḥ vede mantrāḥ nigaditāḥ. te ca avaśyam yajñagatena yathāyatham vipariṇamayitavyāḥ. tān na avaiyākaraṇaḥ śaknoti yathāyatham vipariṇamayitum. tasmāt adhyeyam vyākaraṇam.","class":"Prose","label":1} {"id":1159,"text":"kāni punaḥ śabdānuśāsanasya prayojanāni? rakṣohāgamalaghvasandehāḥ proyojanam. \nrakṣārtham vedānām adhyeyam vyākaraṇam. lopāgamavarṇavikārajñaḥ hi samyak vedān paripālayiṣyati. ūhaḥ khalu api.","class":"Prose","label":1} {"id":1160,"text":"kaḥ vāgyogavit eva? kutaḥ etat? yaḥ hi śabdān jānāti apaśabdān api asau jānāti.yathā eva hi śabdajñāne dharmaḥ evam apaśabdajñāne api adharmaḥ. atha vā bhūyān adharmaḥ prāpnoti.","class":"Prose","label":1} {"id":1161,"text":"pramattagītaḥ eṣaḥ tatrabhavataḥ. yaḥ tu apramattagītaḥ tat pramānam. yas tu prayuṅkte. avidvāṃsaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1162,"text":"avidvāṃsaḥ pratyabhivāde nāmnaḥ ye plutim na viduḥ kāmam teṣu tu viproṣya strīṣu iva ayam aham vadet.","class":"Prose","label":1} {"id":1163,"text":"catvāri vāk parimitā padāni. catvāri padajātāni nāmākhyātopasarganipātāḥ ca. tāni viduḥ brāhmaṇāḥ ye manīṣiṇaḥ. manasaḥ īṣiṇaḥ manīṣiṇaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1164,"text":"atha etasmin śabdopadeśe sati kim śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ kartavyaḥ gauḥ aśvaḥ puruṣaḥ hastī śakuniḥ mṛgaḥ brāhmaṇaḥ iti evamādayaḥ śabdāḥ paṭhitavyāḥ. na iti āha.","class":"Prose","label":1} {"id":1165,"text":"kim punaḥ ākṛtiḥ padārthaḥ āhosvit dravyam? ubhayam ity āha. katham jñāyate. ubhayathā hi ācāryeṇa sūtrāṇi paṭhitāni.","class":"Prose","label":1} {"id":1166,"text":"ākṛtim padārtham matvā jātyākhyāyām ekasmin bahuvacanam anyatarasyām iti ucyate. dravyam padārtham matvā sarūpāṇām ekaśeṣaḥ ekavibhaktau iti ekaśeṣaḥ ārabhyate.","class":"Prose","label":1} {"id":1167,"text":"ācāryakaraṇavidhiprayuktatvād dharmaśāstrādhyayanasya prayojanādikathanaṃ nātīvopayujyate | tatra cāyaṃ kramaḥ | prāg upanayanāt kāmacārakāmavādakāmabhakṣāḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1168,"text":"siddhe śabdārthasambandhe. siddhe śabde arthe sambandhe ca iti. atha siddhaśabdasya kaḥ padārthaḥ. nityaparyāyavācī siddhaśabdaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1169,"text":"kim punaḥ ākṛtiḥ padārthaḥ āhosvit dravyam? ubhayam iti āha. katham jñāyate? ubhayathā hi ācāryeṇa sūtrāṇi paṭhitāni.","class":"Prose","label":1} {"id":1170,"text":"ākṛtim padārtham matvā jātyākhyāyām ekasmin bahuvacanam anyatarasyām iti ucyate.","class":"Prose","label":1} {"id":1171,"text":"kiṃ khalvato 'nyatra mokṣo nāsti | nāsti | kiṃ kāraṇam | vitathātmadṛṣṭiniviṣṭatvāt nahi te skandhasaṃtāna evātmaprajñaptiṃ vyavasyanti.","class":"Prose","label":1} {"id":1172,"text":"kiṃ tarhi dravyāntaram evātmānaṃ parikalpayanti, ātmagrāhaprabhavāś ca sarvakleśā iti |","class":"Prose","label":1} {"id":1173,"text":"kathaṃ punar idaṃ gamyate skandhasaṃtāna evedam ātmābhidhānaṃ vartate, nānyasminnabhidheya iti ?\npratyakṣānumānābhāvāt.","class":"Prose","label":1} {"id":1174,"text":"ye hi dharmāḥ santi teṣāṃ pratyakṣam upalabdhir bhavaty asaty antarāye | tadyathā ṣaṇṇāṃ viṣayāṇāṃ manasaś ca | anumānaṃ ca | tadyathā pañcānām indriyāṇām |","class":"Prose","label":1} {"id":1175,"text":"tatredam anumānam—sati kāraṇe kāraṇāntarasyābhāve kāryasyābhāvo dṛṣṭo bhāve ca punar bhāvaḥ, tadyathā-- aṅkurasya |","class":"Prose","label":1} {"id":1176,"text":"saty eva cābhāsaprāpte viṣaye manaskāre ca kāraṇe viṣayagrahaṇasyābhāvo dṛṣṭaḥ. punaś ca bhāvaḥ, andhabadhirādīnām anandhābadhirādīnāṃ ca. atas tatrāpi kāraṇāntarasyābhāvo bhāvaś ca niścīyate |","class":"Prose","label":1} {"id":1177,"text":"yac ca tatkāraṇāntaraṃ tad indriyam ity etad anumānam | na caivam ātmano ’stīti nāsty ātmā | yat tarhi vātsīputrīyāḥ pudgalaṃ santam icchanti |","class":"Prose","label":1} {"id":1178,"text":"ūrdhvam upanayanāt prāg vedādhyayanopakramād dharmaśāstrādhyayanaṃ, tato dharmaśāstravihitayamaniyamopetasya vedādhyayanaṃ, tatas tadarthajijñāsā, tatas tadarthānuṣṭhānam iti |","class":"Prose","label":1} {"id":1179,"text":"vicāryaṃ tāvad etat-- kiṃ te dravyata icchanti, āhosvit prajñaptitaḥ? kiṃ vedaṃ dravyata iti? kiṃ vā prajñaptitaḥ?","class":"Prose","label":1} {"id":1180,"text":"rūpādivat bhāvāntaraṃ cet, dravyataḥ | kṣīrādivat samudāyaś cet, prajñaptitaḥ| \nkiṃ cātaḥ?","class":"Prose","label":1} {"id":1181,"text":"yadi tāvad dravyataḥ, bhinnasvabhāvatvāt skandhebhyo ’nyo vaktavyaḥ, itaretaraskandhavat|","class":"Prose","label":1} {"id":1182,"text":"kiṃ tarhi, ādhyātmikān upāttān varttamānān skandhān upādāya pudgalaḥ prajñapyate | tad idam andhavacanam anunmīlitārthaṃ na budhyāmahe |","class":"Prose","label":1} {"id":1183,"text":"kim idam upādāyeti? yady ayam arthaḥ-- skandhān ālambyeti; teṣv eva pudgalaprajñaptiḥ prāpnoti |","class":"Prose","label":1} {"id":1184,"text":"yathā rūpādīn gṛhītvā ālambya teṣv eva kṣīraprajñaptiḥ | athāyam arthaḥ-- skandhān pratītyeti; skandhānāṃ pudgalaprajñaptikāraṇatvāt?","class":"Prose","label":1} {"id":1185,"text":"sa eva doṣaḥ | na sa evaṃ prajñapyate | kathaṃ tarhi | yathendhanam upādāyāgniḥ |","class":"Prose","label":1} {"id":1186,"text":"sa hi bhagavān ācāryasyātmīyaḥ śāstā, tacchāsanapratipannatvāt. tena vā śāstrā mahākaruṇāparatantreṇa sakalo lokaḥ svatvena parigṛhītaḥ. tasmād ācāryasyāpi svatvena gṛhītasya sa bhagavān svaḥ śāstā bhavati.","class":"Prose","label":1} {"id":1187,"text":"māhātmyajñāpanārtham iti. mahātmatvaṃ māhātmyaṃ svaparārthapratipattisampat tajjñāpanārthaṃ tadavabodhārtham.","class":"Prose","label":1} {"id":1188,"text":"guṇākhyānapūrvakaṃ guṇakathanapūrvakaṃ tasmai namaskāram ārabhate tasmai praṇāmaṃ karotīty arthaḥ.","class":"Prose","label":1} {"id":1189,"text":"purāṇaṃ brāhmādi | nyāyas tarkavidyā | mīmāṃsā vedavākyavicāraḥ | dharmaśāstraṃ mānavādi |","class":"Prose","label":1} {"id":1190,"text":"atītakālatvād ārabdhavān iti vaktavye vartamānakāle padaprayogo 'dyāpi namaskārārambhābhiprāyāt, śiṣyaparaṃparayā vā namaskārāraṃbhāvirāmāt.","class":"Prose","label":1} {"id":1191,"text":"śabdaśāstre 'pīdṛśa eva śabdaprayogo dṛśyate. atha śabdānuśāsanam. athety ayaṃ śabdo 'dhikārārthaḥ prayujyata iti.","class":"Prose","label":1} {"id":1192,"text":"guṇākhyānamātreṇa māhātmyāvabodho na namaskāreṇeti cet. na. tasya tatsūcakatvāt.","class":"Prose","label":1} {"id":1193,"text":"namaskāreṇa hi māhātmyaṃ sūcyate. atha vā guṇākhyānenaiva māhātmyaṃ jñāpyate na namaskāreṇa. namaskārārambhas tu svapuṇyaprasavārtham, sadācāranuvṛttipradarśanārthaṃ vā.","class":"Prose","label":1} {"id":1194,"text":"kṛtābhimatadevatāpūjāstutinamaskārā hi santaḥ kriyām ārabhanta iti satām ācārāt.","class":"Prose","label":1} {"id":1195,"text":"tatra māhātmyajñāpanaṃ kimartham ity ācakṣmahe. tadgauravotpādanārtham. gauravotpādanaṃ punas tatpravacanasatkṛtyaśravaṇārtham.","class":"Prose","label":1} {"id":1196,"text":"satkṛtyaśravaṇaṃ krameṇa śrutacintābhāvanāmayaprajñotpādanārtham. tadutpādanaṃ kleśaprahāṇārtham. tat punaḥ sarvaduḥkhopaśamalakṣaṇanirvāṇaprāpaṇārtham iti prayojananiṣṭhā.","class":"Prose","label":1} {"id":1197,"text":"māhātmyajñāpanaṃ tv ekam ācāryeṇa prayojanam uktaṃ sākṣātprayojanatvāt. taditarāṇi tv abhyūhituṃ śakyānīti noktāni.","class":"Prose","label":1} {"id":1198,"text":"ya iti buddhaṃ bhagavantam adhikṛtyāheti. sāmānyaśabdo 'pi yacchabdo vihitaviśeṣaṇatvād viśeṣavṛttir bhavati. tadyathā ya eṣāṃ brāhmaṇānāṃ gauraḥ śukravāsāḥ sa devaśarmeti. tadvad ihāpi.","class":"Prose","label":1} {"id":1199,"text":"bhagavantam iti dvitīyapadopādānam anādarasaṃbhāvanānivṛttyartham | nirupapadānām abhidhānānāṃ hi loke anādaro dṛśyate | devadatta iti ||","class":"Prose","label":1} {"id":1200,"text":"aṅgāni vyākaraṇādīni ṣaṭ | etair upetāś catvāro vedāḥ | vidyāḥ puruṣārthasādhanāni | tāsāṃ sthānāni ca caturdaśa |","class":"Prose","label":1}