Obawy dotyczące pogorszenia konkurencyjności międzynarodowej Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wyjaśnić znaczenie bilansu handlowego i jego implikacje dla rynku walutowego Przeanalizować uwarunkowania międzynarodowego handlu towarami i usługami oraz międzynarodowych przepływów kapitału Wskazać i ocenić reformy gospodarcze zwiększające zakres stosowania i efektywność mechanizmów rynkowych W latach 50. i 60., a nawet w latach 70. ubiegłego wieku kraje o niskich i średnich dochodach często postrzegały otwartość na globalne przepływy towarów, usług i kapitału finansowego negatywnie. Państwa te obawiały się, że handel zagraniczny oznaczałby straty ekonomiczne, ponieważ partnerzy handlowi o wysokich dochodach „wykorzystywaliby” ich gospodarki, a ponadto utraciłyby one wewnętrzną kontrolę polityczną na rzecz potężnych interesów biznesowych międzynarodowych korporacji. To spojrzenie na handel międzynarodowy z czasem ewoluowało. W końcu w przypadku wielkich sukcesów gospodarczych ostatnich lat, czyli krajów takich jak Japonia, „azjatyckie tygrysy”, Chiny czy Indie, możliwości sprzedaży ich dóbr i usług na rynkach światowych były czynnikiem absolutnie kluczowym. Gospodarki europejskie również prosperują dzięki wysokiemu poziomowi wymiany handlowej w ramach rozszerzonej Unii Europejskiej. Z kolei podpisując północnoamerykański układ o wolnym handlu ( North American Free Trade Agreement – NAFTA ), który z dniem 1 lipca 2020 r. został oficjalnie zastąpiony umową o wolnym handlu między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą (USMCA), kraje sygnatariusze zobowiązały się do zmniejszenia barier handlowych i intensyfikacji wymiany. Wiele państw przekonało się bez żadnych wątpliwości, że symetryczne (wzajemne) zmniejszenie barier w handlu jest dla gospodarki niezwykle korzystne. Wiele mniejszych gospodarek światowych odrobiło jeszcze trudniejszą lekcję: jeśli nie uczestniczą aktywnie w handlu światowym, raczej nie dołączą do gospodarek rozwijających się, które osiągnęły sukces. Nie ma w historii świata przykładów małych krajów, które odcięły się od gospodarki światowej, a mimo to osiągnęły wysoki poziom życia. Choć prawie każdy kraj twierdzi obecnie, że jego celem jest jak największy udział w światowym handlu, możliwe negatywne konsekwencje takiego postępowania wciąż zdają się trapić władze niektórych państw. Użyteczne wydaje się podzielenie tych możliwych negatywnych konsekwencji na kwestie związane z handlem towarami i usługami oraz międzynarodowymi przepływami kapitału finansowego. Zagadnienia te są oczywiście powiązane, ale nie można ich traktować łącznie. Gospodarka może się charakteryzować wysoką relacją handlu zagranicznego do PKB, ale jeśli eksport i import są zrównoważone, przepływy netto portfelowych inwestycji zagranicznych do i z takiej gospodarki będą bliskie zeru. I odwrotnie, gospodarka może mieć tylko umiarkowany poziom handlu zagranicznego w stosunku do PKB, ale jednocześnie znaczną nierównowagę na rachunku obrotów bieżących. W związku z tym przydatne jest osobne rozważenie obaw artykułowanych w związku z międzynarodowym handlem towarami i usługami oraz w odniesieniu do międzynarodowych przepływów kapitału finansowego. Międzynarodowy handel towarami i usługami Istnieje długa lista obaw związanych z handlem zagranicznym: strach przed utratą miejsc pracy w krajowych przedsiębiorstwach, których produkcja będzie substytuowana przez import, zagrożenia dla środowiska, nieuczciwe praktyki na rynku pracy narażonym na konkurencję krajów z niższymi osłonami socjalnymi i wiele innych. Argumenty te omawiamy dość obszernie w . Spośród wszystkich argumentów uzasadniających ewentualne ograniczenia w handlu zagranicznym największe kontrowersje wśród ekonomistów budzi ten dotyczący ochrony gałęzi przemysłu na wczesnym etapie rozwoju ( omawia ten problem bardziej szczegółowo). W przeszłości niektóre kraje wprowadzały z pewnymi sukcesami takie osłony (w postaci ceł lub innych barier), ale znacznie częściej protekcjonistyczna ochrona dotyczy nie tyle gałęzi przemysłu, które dopiero rozwijają się w danym kraju i jeszcze nie osiągnęły silnej pozycji, ile ugruntowanych na krajowym rynku branż dysponujących znaczną siłą polityczną, które nie są w stanie sprostać konkurencji zagranicznej, w związku z czym ponoszą straty i zwalniają pracowników. Jeśli rząd zamierza faworyzować pewne gałęzie przemysłu, które pozostają na wczesnym etapie rozwoju (przynajmniej w danym kraju), musi to zrobić w taki sposób, aby z góry było wiadomo, kiedy skończy się ten swoisty „okres ochronny”, który przygotuje je na przyszłe samodzielne funkcjonowanie w ramach konkurencji rynkowej. Sytuacja, w której seria niekończących się dotacji rządowych i ochrona przed międzynarodową konkurencją w zasadzie nigdy się nie kończy, jest zdecydowanie szkodliwa. Międzynarodowe przepływy kapitału Przypomnij sobie twierdzenie z , że deficyt bilansu handlowego występuje wtedy, gdy import danego kraju przewyższa jego eksport. Aby doszło do deficytu handlowego, kraje trzecie muszą zapewnić pożyczki lub zrealizować inwestycje w kraju notującym ujemne saldo bilansu handlowego, na co są gotowe, ponieważ ostatecznie oczekują spłaty pożyczonych środków. Być może pamiętasz również, że nadwyżka w bilansie handlowym pojawia się wtedy, gdy eksport danego kraju przewyższa jego import. Aby zatem deficyt handlowy zamienił się w nadwyżkę handlową, eksport danego kraju musi wzrosnąć lub jego import spaść. Czasami dzieje się tak, gdy waluta traci na wartości. Na przykład gdyby Stany Zjednoczone miały deficyt handlowy, a dolar stracił na wartości, import stałby się droższy. To z kolei przyniosłoby korzyści zagranicznym podmiotom, które wcześniej udzieliły USA pożyczek lub zrealizowały w tym kraju inwestycje. Oczekiwany wzorzec nierównowagi handlowej w gospodarce światowej polegał na tym, że gospodarki o wysokich dochodach będą generować nadwyżki handlowe, co oznacza, że doświadczą odpływu netto kapitału zagranicznego, podczas gdy gospodarki o niskich i średnich dochodach będą miały deficyty handlowe, co oznacza, że odczują napływ netto kapitału zagranicznego. Ten międzynarodowy model inwestowania może być korzystny dla wszystkich stron. Inwestorzy w krajach o wysokich dochodach odnoszą korzyści, ponieważ mogą uzyskiwać wysoki zwrot ze swoich inwestycji, a także dlatego, że mogą je dywersyfikować, dzięki czemu są mniej narażeni na pogorszenie koniunktury we własnej gospodarce. Kraje o niskich dochodach z kolei, które doświadczają napływu kapitału, prawdopodobnie mają potencjał do szybkiego nadrabiania zaległości w rozwoju gospodarczym i mogą wykorzystać napływ międzynarodowego kapitału finansowego, aby pobudzić swoje inwestycje w kapitał rzeczowy i ludzki. Ponadto napływ kapitału finansowego często wiąże się z transferem umiejętności, wiedzy technologicznej i szkoleniami. Jednak w ciągu ostatnich kilku dekad ten optymistyczny scenariusz napotkał dwa ograniczenia. Pierwszym z nich były bardzo wysokie deficyty handlowe lub deficyty na rachunku obrotów bieżących w gospodarce USA (zob. ). Zamiast zapewniać inwestycje finansowe netto za granicą, gospodarka USA zasysała oszczędności z całego świata. Według Sebastiana Edwardsa , pracującego w ramach National Bureau of Economic Research , te znaczne deficyty handlowe w USA mogą być niemożliwe do utrzymania w długim okresie. Podczas gdy deficyty handlowe same w sobie nie są złe, kluczowe pytanie brzmi, czy amerykańskie władze zdecydują się na ich zmniejszanie stopniowo, czy też gwałtownie. W scenariuszu ich stopniowej redukcji eksport z USA może rosnąć szybciej niż import na przestrzeni wielu lat, wspomagany przez deprecjację dolara amerykańskiego. Niezamierzoną konsekwencją spowolnienia tempa wzrostu gospodarczego w okresie po wybuchu globalnego kryzysu finansowego był spadek deficytu obrotów bieżących USA z 6% przed recesją do 3% w ostatnim okresie. Inną możliwością byłaby strategia gwałtownego zmniejszenia deficytu bilansu handlowego USA przez rząd federalny. Oto jeden z możliwych scenariuszy: jeśli zagraniczni inwestorzy będą mniej skłonni do utrzymywania aktywów w dolarach amerykańskich, kurs dolara może się osłabić. Gdy spekulanci zauważą ten proces, mogą być skłonni wyprzedawać swoje aktywa dolarowe, co jeszcze bardziej osłabi amerykańską walutę. Słabszy dolar stymulowałby zagregowany popyt, czyniąc eksport tańszym, a import droższym. Oznaczałoby to jednocześnie wyższe ceny importowanych środków produkcji w całej gospodarce, przesuwając krótkookresową krzywą zagregowanej podaży w lewo. Skutkiem mógłby być gwałtowny wzrost inflacji, a gdyby Bank Rezerwy Federalnej prowadził restrykcyjną politykę pieniężną w celu jej obniżenia, mogłoby to również doprowadzić do recesji. Czasami można odnieść wrażenie, że gospodarka USA, ze swoimi ogromnymi rozmiarami, była i jest niewrażliwa na tego rodzaju nacisk ze strony rynków międzynarodowych. Oczywiście trudno jest nią wstrząsnąć, jednak nie jest wykluczone, że nawet gospodarka USA o wartości 17 bln dol. uległaby tego typu międzynarodowej presji. Drugie ograniczenie dotyczy sposobu, w jaki mniejsze gospodarki światowe powinny radzić sobie z możliwością nagłego napływu i odpływu zagranicznego kapitału finansowego. Być może najbardziej jaskrawy przykład potencjalnie destrukcyjnej siły międzynarodowych ruchów kapitałowych wystąpił w przypadku „azjatyckich tygrysów” w latach 1997–1998. Dzięki wysokiej dynamice wzrostu w ciągu poprzednich kilkudziesięciu lat gospodarki te cieszyły się dużym zainteresowaniem inwestorów zagranicznych. Jednak w połowie lat 90. inwestycje zagraniczne w tych krajach zaczęły rosnąć w niemal szaleńczym tempie. Wiele środków zostało przekazanych za pośrednictwem banków, które zapożyczały się w dolarach amerykańskich i udzielały pożyczek w walucie lokalnej. Wolumen kredytów bankowych zwiększał się w tempie min. 20% rocznie. Ten napływ kapitału zagranicznego spowodował, że inwestycje w tych gospodarkach przekroczyły poziom oszczędności krajowych, przez co deficyty na rachunku obrotów bieżących w tych krajach podskoczyły do 5–10% PKB. Gwałtowny wzrost wolumenu kredytów oznaczał, że banki w krajach Azji Południowo-Wschodniej nie najlepiej radziły sobie z rozróżnianiem kredytobiorców bezpiecznych i ryzykownych. Wielu z nich – reprezentujących nawet od 10% do 15% wartości wszystkich pożyczek i kredytów w niektórych z tych krajów – zaczęło mieć problemy ze spłatą swoich zobowiązań. W obawie przed stratami zagraniczni inwestorzy zaczęli wycofywać swoje pieniądze. Wraz z odpływem zagranicznych środków kursy walut w tych krajach załamały się, często spadając nawet o 50% w bardzo krótkim okresie (liczonym w miesiącach, a nie latach lub nawet kwartałach). Banki znalazły się w trudnej sytuacji: nawet jeśli reszta kredytów krajowych zostałaby spłacona, to biorąc pod uwagę osłabienie walut lokalnych w stosunku do dolara, nigdy nie byłyby one w stanie pokryć swojego zadłużenia w amerykańskiej walucie. Cały sektor bankowy zbankrutował. Brak kredytów i pożyczek w gospodarce przyczynił się do załamania zagregowanego popytu, powodując głęboką recesję. Jeśli odpływ międzynarodowego kapitału mógł wpędzić w recesję nawet „azjatyckie tygrysy”, z ich znakomitymi wynikami gospodarczymi, to nic dziwnego, że inne kraje o średnich i niskich dochodach na całym świecie czują się zaniepokojone. Co więcej, podobne epizody napływu, a następnie odpływu zagranicznego kapitału finansowego wstrząsnęły wieloma gospodarkami na całym świecie. Na przykład w ciągu ostatnich kilku lat Irlandia, Islandia i Grecja doświadczyły poważnych gospodarczych turbulencji, gdy zagraniczni kredytodawcy postanowili wstrzymać swoje inwestycje w tych krajach. Zwłaszcza w Grecji miało to niezwykle bolesne społecznie konsekwencje, a wprowadzone przez rząd pod wpływem Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) i Komisji Europejskiej środki zapobiegawcze wywołały protesty w całym kraju ( ). Protesty w Grecji Warunki gospodarcze w Grecji pogorszyły się po wybuchu globalnego kryzysu finansowego tak, że rząd musiał wprowadzić oszczędności, obniżyć płace i zwiększyć podatki. Masowe protesty stanowią tylko jedną z wielu konsekwencji takich posunięć. (Źródło: modyfikacja pracy Apostolosa/Flickr Creative Commons). Wiele krajów podejmuje kroki mające zmniejszyć ryzyko tego, że ich gospodarka ucierpi w przypadku ucieczki zagranicznego kapitału finansowego. Jednym ze sposobów ograniczenia potencjalnych negatywnych konsekwencji realizacji takiego scenariusza jest nakłanianie banków centralnych do utrzymywania wysokich rezerw walutowych, a także ścisła regulacja sposobu postępowania krajowych banków komercyjnych (ograniczająca liczbę i wartość ryzykownych kredytów i pożyczek). Najbardziej kontrowersyjne kroki w tym zakresie dotyczą kwestii kontroli lub ograniczenia przepływów kapitału zagranicznego. Gdyby jakiś kraj mógł zniechęcić krótkoterminowy kapitał spekulacyjny, a przyciągał jedynie kapitał inwestycyjny, angażujący się w średnim i długim okresie, uzyskałby znaczną odporność na wahania nastrojów globalnych inwestorów. Jeśli gospodarki biorą udział w światowym handlu dobrami i usługami, będą musiały uczestniczyć również w międzynarodowych przepływach kapitału i inwestycji finansowych. Powiązania te mogą przynieść gospodarce ogromne korzyści. Jednak każdy kraj, który doświadcza znacznego i trwałego deficytu handlowego, wraz z jednoczesnym napływem międzynarodowego kapitału finansowego netto, ma pewne powody do niepokoju. Podczas przywołanego wcześniej azjatyckiego kryzysu finansowego pod koniec lat 90. kraje, które w latach poprzedzających załamanie gwałtownie się rozwinęły dzięki napływowi międzynarodowego kapitału, doświadczyły potem głębokiej recesji, gdy kapitał ten bardzo szybko odpłynął. Reformy gospodarcze zwiększające zakres stosowania i efektywność mechanizmów rynkowych W ciągu ostatniego półwiecza poziom życia miliardów ludzi na całym świecie znacząco wzrósł. Taki postęp miał miejsce nie tylko w przypadku liderów technologicznych, takich jak Stany Zjednoczone, Kanada, kraje UE i Japonia, ale także dotyczył „azjatyckich tygrysów” oraz wielu krajów Ameryki Łacińskiej i Europy Wschodniej. Wyzwaniem dla większości tych gospodarek jest dalsze utrzymywanie wysokiej dynamiki wzrostu. Niestety, niektóre państwa (szczególnie w Afryce) popadły w stagnację i utknęły w pułapce ubóstwa. Gospodarki te muszą skoncentrować się na podstawach: zdrowiu, edukacji i rozwoju kapitału ludzkiego. Jak pokazuje , nowoczesna technologia pozwala na inwestycje w edukację i rozwój kapitału ludzkiego w sposób, który nie byłby możliwy jeszcze kilka lat temu. Technologia zasilana energią słoneczną Technologie wykorzystujące energię słoneczną i Wi-Fi umożliwiają uczniom i studentom zdobywanie wykształcenia nawet w odległych częściach kraju, pozbawionych dostępu do sieci elektrycznej. Ci studenci w Ghanie wspólnie używają laptopa zasilanego energią słoneczną. (Źródło: EIFL/Flickr Creative Commons). Poza kwestią wzrostu gospodarczego wszystkie pozostałe główne cele polityki makroekonomicznej – tj. niskie bezrobocie, niska inflacja i zrównoważony bilans handlowy – dotyczą sytuacji, w których z jakiegoś powodu gospodarka nie jest w stanie zrównoważyć sił podaży i popytu. Na przykład w przypadku wysokiego bezrobocia cyklicznego przecięcie zagregowanej podaży i zagregowanego popytu występuje na poziomie produkcji poniżej potencjalnego PKB. W przypadku wysokiej naturalnej stopy bezrobocia regulacje rządowe ograniczają skłonność przedsiębiorstw do zwiększania zatrudnienia, co z czasem prowadzi do opuszczania rynku pracy przez ludzi, których nikt nie chce zatrudnić. Inflacja z kolei może występować w sytuacji, w której zagregowany popyt przynajmniej na jakiś czas przewyższa zagregowaną podaż, tak że siła nabywcza jest zbyt duża w stosunku do zbyt małej ilości towarów. Z nierównowagą bilansu handlowego mamy do czynienia wtedy, gdy z powodu napływu lub odpływu kapitału zagranicznego netto oszczędności krajowe nie pokrywają się z inwestycjami krajowymi. Każda z tych sytuacji konfrontuje władze z wyborami politycznymi i gospodarczymi, których rozstrzygnięcie może być dość trudne. Bezrobocie wśród ludzi młodych: trzy różne przypadki Hiszpania i RPA w 2011 r. miały tak samo wysokie bezrobocie wśród młodzieży, ale przyczyny tego stanu rzeczy były różne. Bezrobocie młodzieży w Hiszpanii wzrosło z powodu globalnego kryzysu finansowego w latach 2008–2009 oraz wysokiego zadłużenia prywatnego i publicznego. Saldo na rachunku bieżącym Hiszpanii było ujemne, co oznaczało, że kraj zaciągał pożyczki. W celu obniżenia cyklicznego bezrobocia podczas recesji model keynesowski sugeruje wzrost wydatków rządowych – ekspansję fiskalną – lub luzowanie polityki pieniężnej. Żadna z tych opcji nie była dla Hiszpanii dostępna. Możliwości ekspansji fiskalnej ograniczało zadłużenie, co oznaczało, że ewentualny kapitał, który napłynąłby do Hiszpanii, zażądałby bardzo wysokich stóp procentowych jako wynagrodzenia. Ekspansja monetarna też nie była możliwa, ponieważ Hiszpania korzystała z euro i nie mogła samodzielnie zdewaluować swojej waluty, chyba że przekonałaby do tego całą UE. Co zatem można było zrobić? Czasopismo „The Economist”, podsumowując niektóre pomysły ekonomistów i decydentów, sugerowało, że jedyną realistyczną (choć bolesną) opcją dla Hiszpanii było obniżenie płac w sektorze publicznym, co pozwoliłoby zmniejszyć wydatki rządowe. W rezultacie rząd byłby w stanie obniżyć stawki podatkowe dla pracujących. Przy niższych płacach lub niższym efektywnym opodatkowaniu firmy zatrudniłyby więcej pracowników. Obniżyłoby to bezrobocie i pobudziło gospodarkę. Hiszpania mogła również zachęcać do większych inwestycji zagranicznych i starać się promować politykę wzrostu prywatnych oszczędności krajowych. Republika Południowej Afryki z kolei miała problem z naturalnym bezrobociem. Jest to interesujący przypadek, ponieważ bezrobocie wśród młodzieży wynikało głównie z faktu, że nie była ona gotowa do pracy. Ekonomiści powszechnie nazywają to problemem zdolności do zatrudnienia. Według wywiadów przeprowadzonych z południowoafrykańskimi firmami przez „The Economist” młodzi byli (i zapewne w dalszym ciągu są) inteligentni w sensie akademickim, ale brakowało im praktycznych umiejętności przydatnych w miejscu pracy. Pomimo dużego nacisku na zwiększenie inwestycji w kapitał ludzki działania te nie przyniosły jeszcze efektów. Niedawno rząd ujawnił plan dofinansowania bezrobotnej młodzieży, która odbywałaby szkolenie lub praktyki w południowoafrykańskich firmach. Rząd RPA ma możliwość zwiększenia wydatków budżetowych i dalszego finansowania inwestycji w edukację, szkolenia zawodowe i programy dla praktykantów. Republika Południowej Afryki może również poprawić klimat dla inwestycji zagranicznych ze strony liderów technologicznych, co pobudziłoby wzrost gospodarczy. Indie mają mniejszy problem z zatrudnieniem młodzieży, co pokazuje odsetek ludzi pozostających bez pracy. Należy jednak pamiętać, że biorąc pod uwagę ponadmiliardową populację tego kraju, w liczbach bezwzględnych jest to problem poważny. Według Kaushika Basu, piszącego dla BBC, „istnieje 45 ogólnokrajowych przepisów regulujących decyzje firm o zatrudnianiu i zwalnianiu pracowników i prawie czterokrotnie więcej na poziomie stanowym”. Regulacje te utrudniają firmom zwalnianie pracowników. Aby zachować elastyczność i móc reagować na bodźce rynkowe, indyjskie firmy zatrudniają więc mniejszą liczbę pracowników. Rząd Indii może wiele zrobić, aby rozwiązać ten problem, dostosowując krajowe prawo pracy do wymogów rosnącej populacji ludzi młodych. Zasadniczo rząd musi zrezygnować z wpływu na decyzje przedsiębiorstw o zatrudnianiu i zwalnianiu ludzi, aby rozwijające się indyjskie firmy mogły swobodnie dostosowywać zatrudnienie. Pracownicy indyjscy, podobnie jak ci w RPA, zwykle nie mają wysokich umiejętności. Rząd może więc zwiększyć wydatki na edukację, szkolenia zawodowe i programy podnoszące ich kwalifikacje. Wreszcie Indie mają znaczny deficyt na rachunku obrotów bieżących. Wynika on głównie z krótko- i długoterminowych przepływów kapitałowych. Aby uporać się z tym problemem, Indie eksperymentowały, znosząc ograniczenia dla obywateli w inwestowaniu za granicą. To krok we właściwym kierunku, który może ograniczyć deficyt na rachunku obrotów bieżących. Ostatnią możliwością jest poprawa funkcjonowania krajowych rynków kapitałowych, tak aby wielu samozatrudnionych Hindusów mogło uzyskać dostęp do kapitału i zrealizować swoje pomysły biznesowe. Jeśli więcej Hindusów zdobędzie kapitał na rozpoczęcie działalności, zatrudnienie – nie tylko wśród ludzi młodych – będzie rosnąć. Key Concepts and Summary Istnieje wiele uzasadnionych obaw związanych z możliwymi negatywnymi konsekwencjami wolnego handlu. Być może najlepszą odpowiedzią na nie jest to, że istnieją dobre sposoby, które pozwalają im zapobiegać, bez ograniczania skali przepływów towarowych na rynkach międzynarodowych, a tym samym utraty potencjalnych korzyści związanych z handlem zagranicznym. Istnieją dwa główne problemy związane z nierównowagą handlową na świecie. Pierwszym z nich jest niepewność, co stanie się w najbliższych latach z bardzo wysokim deficytem obrotów handlowych w USA – czy będzie on zmniejszany stopniowo, czy raczej gwałtownie. Drugim jest to, czy mniejsze kraje powinny podjąć pewne kroki w celu ograniczenia przepływów międzynarodowego kapitału w nadziei, że staną się mniej podatne na niekorzystne konsekwencje gospodarcze powodowane przez jego spekulacyjne napływy i odpływy. Self-Check Questions Co wspólnego mają międzynarodowe przepływy kapitału z nierównowagą handlową? Biorąc pod uwagę wysoki poziom aktywności na międzynarodowych rynkach finansowych, zazwyczaj uważa się, że przepływy finansowe są prawdziwą przyczyną nierównowagi handlowej. Na przykład Stany Zjednoczone miały ogromny deficyt handlowy na przełomie XX i XXI w., ponieważ przyciągały ogromne ilości kapitału zagranicznego. Mniejsze kraje, które również były w stanie zachęcić kapitał zagraniczny do inwestycji, obawiają się, że jeśli napływy nagle zamienią się w odpływy, wynikające z tego osłabienie ich waluty może załamać system bankowy i wywołać głęboką recesję. Użyj modelu rynku walutowego wraz z krzywymi popytu i podaży, aby określić, co stanie się z małą, otwartą gospodarką, która doświadczyła odpływu kapitału. W takiej sytuacji zmniejszy się popyt na krajową walutę (krzywa popytu na tę walutę przesunie się w lewo), obniżając jej kurs wymiany. Review Questions Jakie są główne problemy gospodarki USA związane z nierównowagą handlową? Jakie są główne problemy krajów o niskich i średnich dochodach (np. Polski) związane z nierównowagą handlową? Critical Thinking Question Wyjaśnij, dlaczego gospodarki rozwijające się mogą się opowiadać za ograniczaniem przepływów kapitału finansowego, ale nie za ograniczaniem handlu zagranicznego. References Edwards, S. (n.d.). “America’s Unsustainable Current Account Deficit.” National Bureau of Economic Research Digest . http://www.nber.org/digest/mar06/w11541.html. http://www.ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements/north-american-free-trade-agreement-nafta. New Country Classifications | Data. (n.d.). Accessed January 14, 2014. http://data.worldbank.org/news/new-country-classifications. Office of the United States Trade Representative: Executive Office of the President. “North American Free Trade Agreement (NAFTA).” Why India’s Labour Laws are a Problem. (2006, May 18). BBC . May 18, 2006. http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4984256.stm.

Business


Wprowadzenie do rozdziału Czy iPhone to produkt Apple’a, czy Samsunga? Chociaż iPhone jest łatwo rozpoznawalny jako produkt amerykańskiej firmy Apple, 26% jego komponentów (wg łącznych kosztów produkcji) pochodzi od konkurencyjnego producenta telefonów – koreańskiego Samsunga. W handlu międzynarodowym często dochodzi do takich sytuacji, ponieważ każdy kraj lub firma stara się skupić na tym, co robi najlepiej. (Źródło: modyfikacja pracy Yutaka Tsutano Creative Commons). To w końcu czyj jest ten iPhone? iPhone to produkt globalny. Apple jest właścicielem marki, ale nie produkuje komponentów do swoich telefonów ani ich nie montuje. Montaż jest wykonywany przez tajwańską firmę Foxconn Corporation np. w jej fabryce w Shengzhou w Chinach. Samsung, firma elektroniczna i konkurent Apple’a, dostarcza wiele części, z których składają się iPhone’y. Stanowią one ok. 26% wartości tych smartfonów, licząc wg kosztów ich produkcji. Oznacza to, że Samsung jest zarówno największym poddostawcą, jak i największym konkurentem Apple’a. Dlaczego te dwie firmy współpracują ze sobą przy produkcji iPhone’ów? Aby zrozumieć logikę ekonomiczną stojącą za handlem międzynarodowym, zaakceptuj (podobnie jak zrobiły to te dwie globalne korporacje) fakt, że handel polega na wymianie korzystnej dla obu stron. Samsung jest jednym z największych na świecie dostawców części elektronicznych. Apple pozwala Samsungowi skupić się na wytwarzaniu najlepszych części, sam zaś koncentruje się na swojej największej sile – projektowaniu produktów, które są zaawansowane technologicznie, mają elegancki design i opinię przyjaznych w użyciu. Jeśli każda firma (a co za tym idzie – każdy kraj) skupi się na tym, co robi najlepiej, dzięki wymianie handlowej zyskają wszyscy. Wprowadzenie do rozdziału Dzięki lekturze tego rozdziału dowiesz się: Czym różni się przewaga absolutna od przewagi komparatywnej Co może się stać, jeśli jakiś kraj będzie dysponował absolutną przewagą w produkcji wszystkich dóbr Na czym polega handel wewnątrzgałęziowy pomiędzy gospodarkami znajdującymi się na zbliżonym poziomie rozwoju Jakie są korzyści związane z ograniczaniem barier w handlu międzynarodowym Żyjemy w zglobalizowanej gospodarce. Na twoim stole mogą pojawić się świeże owoce z Chile, francuski ser i gruzińska woda mineralna. Twój telefon komórkowy mógł zostać wyprodukowany na Tajwanie lub w Korei. Ubrania, które nosisz, mogą być projektowane we Włoszech, a produkowane w Bangladeszu. Zabawki, które dajesz w prezencie dziecku, mogą pochodzić z Indii. Samochód, którym jeździsz, został wyprodukowany w Japonii, Niemczech, Korei Południowej lub Słowacji. Benzyna w jego zbiorniku może być rafinowana z ropy naftowej pochodzącej z Arabii Saudyjskiej, Meksyku lub Nigerii. Jeśli twoja praca jest związana z rolnictwem, maszynami, samolotami, samochodami, instrumentami naukowymi lub wieloma innymi branżami technologicznymi, istnieje duże prawdopodobieństwo, że spora część produkcji twojego pracodawcy – a więc jego przychodów, z których opłacana jest twoja pensja – pochodzi ze sprzedaży na eksport. Wszystkich nas łączy handel międzynarodowy, a wielkość tego handlu w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat bardzo szybko rosła. Pierwsza fala globalizacji rozpoczęła się w XIX w. i trwała do początku I wojny światowej. W tym czasie globalny eksport w relacji do światowego PKB wzrósł z niespełna 1% PKB w 1820 r. do 9% w roku 1913. W 1995 r. laureat Nagrody Nobla Paul Krugman z Uniwersytetu Princeton napisał: Twierdzenie, że dopiero teraz wynaleźliśmy globalną gospodarkę, to zarozumiałość końca XX w. W rzeczywistości rynki światowe osiągnęły imponujący stopień integracji w drugiej połowie XIX stulecia. Rzeczywiście, jeśli ktoś chce ustalić konkretną datę powstania prawdziwie globalnej gospodarki, może przyjąć rok 1869, w którym ukończono budowę zarówno Kanału Sueskiego, jak i kolei Union Pacific. W przededniu I wojny światowej statki parowe i koleje stworzyły rynki dla standaryzowanych towarów, takich jak pszenica i wełna, handel którymi miał w pełni globalny zasięg. Nawet globalny przepływ informacji był wówczas lepszy, niż uważają współcześni obserwatorzy, skupieni na technologii elektronicznej. Pierwszy podmorski kabel telegraficzny został położony pod Atlantykiem w 1858 r., a do roku 1900 wszystkie główne regiony gospodarcze świata mogły skutecznie komunikować się w czasie rzeczywistym. Ta pierwsza fala globalizacji zatrzymała się na początku XX w. I wojna światowa zerwała wiele powiązań gospodarczych. Podczas Wielkiego Kryzysu w latach 30. wiele krajów niesłusznie próbowało ratować swoje gospodarki przed głęboką recesją poprzez ograniczenie handlu zagranicznego z innymi państwami. II wojna światowa dodatkowo utrudniła handel międzynarodowy. Po tym konflikcie globalne przepływy towarów i kapitału finansowego odbudowywały się powoli. Dopiero na początku lat 80. globalne siły gospodarcze w stosunku do wielkości gospodarki światowej ponownie stały się równie ważne, jak przed I wojną światową.

Business


Przewaga absolutna i komparatywna Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Zdefiniować przewagę absolutną, przewagę komparatywną i koszty alternatywne Wyjaśnić, jakie korzyści płyną z handlu opartego na specjalizacji produkcji Amerykański mąż stanu Benjamin Franklin (1706-1790) napisał kiedyś: „Żaden naród nigdy nie został zrujnowany przez handel”. Wielu ekonomistów wyraziłoby swoje nastawienie do handlu międzynarodowego w jeszcze bardziej pozytywny sposób. Istnieją przekonujące dowody na to, że handel międzynarodowy przynosi gospodarkom ogólne korzyści. Handel towarzyszył wzrostowi gospodarczemu w Stanach Zjednoczonych i na całym świecie. Wiele krajów, które w ciągu ostatnich kilku dekad osiągały szybki wzrost gospodarczy – np. Japonia, Korea Południowa, Chiny i Indie – dokonało tego poprzez radykalne ukierunkowanie swoich gospodarek na handel międzynarodowy. Współcześnie nie można podać przykładu państwa, które odcięłoby się od światowego handlu, a mimo to prosperowało. Również sukcesy gospodarcze Polski w XXI w. w jednoznaczny sposób związane są z członkostwem naszego kraju w Unii Europejskiej i nieograniczonym dostępem polskich przedsiębiorstw do gigantycznego rynku unijnego z czym wiąże się wzrost konkurencji między przedsiębiorstwami, poprawa efektywności produkcji oraz dostęp polskich konsumentów do znacznie szerszej palety dóbr i usług. Aby zrozumieć korzyści płynące z handlu lub powody, dla których w ogóle handlujemy, musimy zrozumieć koncepcje przewagi komparatywnej i absolutnej. W 1817 r. David Ricardo , biznesmen, członek brytyjskiego parlamentu i jeden z najwybitniejszych ekonomistów na przestrzeni wieków, napisał traktat zatytułowany „Zasady ekonomii politycznej i opodatkowania” („On the Principles of Political Economy and Taxation”). W tekście tym Ricardo argumentował, że specjalizacja i wolny handel przynoszą korzyści wszystkim partnerom handlowym, nawet tym, którzy mogą być stosunkowo nieefektywni. Aby zrozumieć, co ten genialny ekonomista miał na myśli, musimy być w stanie odróżnić przewagę absolutną od przewagi komparatywnej. Dany kraj ma przewagę absolutną (ang. absolute advantage ) nad innym w produkcji określonego dobra, jeśli do jego wytworzenia zużywa mniej zasobów. Absolutna przewaga może wynikać z naturalnych uwarunkowań. Na przykład wydobycie ropy naftowej w Arabii Saudyjskiej to w zasadzie kwestia „wywiercenia dziury”. Wydobycie ropy w innych krajach może wymagać długotrwałych poszukiwań i kosztownych technologii wydobywczych (np. budowania platform wiertniczych na morzu) – jeśli w ogóle mają one złoża ropy naftowej. Stany Zjednoczone i Ukraina dysponują jednymi z najżyźniejszych gleb na świecie, dzięki czemu uprawa kukurydzy i pszenicy jest tam łatwiejsza i tańsza niż na wielu innych obszarach. Klimat Gwatemali i Kolumbii szczególnie sprzyja uprawie kawy. Chile i Zambia mają jedne z największych kopalni miedzi na świecie. Jak twierdzą niektórzy, „geografia to przeznaczenie”. Chile będzie produkować miedź, a Gwatemala kawę, i będą nimi handlować. Kiedy każdy kraj ma produkt, którego inni potrzebują, a on może go wytworzyć przy nakładach niższych niż gdzie indziej, łatwo jest sobie wyobrazić, że wszystkie strony czerpią korzyści z handlu. Jednak myślenie o handlu tylko w kategoriach geograficznych i przewagi absolutnej jest niepełne. Handel zagraniczny tak naprawdę jest konsekwencją nie tyle przewag absolutnych, ile komparatywnych. W podręczniku „Mikroekonomia – Podstawy” w rozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/2-wprowadzenie-do-rozdzialu pisaliśmy, że kraj ma przewagę komparatywną (ang. comparative advantage ), gdy może wyprodukować dobro po niższych kosztach, wyrażonych w utraconym wolumenie produkcji innych dóbr. Pytanie, które każdy kraj lub firma powinni sobie zadać w trakcie analizy opłacalności handlu (w tym przede wszystkim handlu zagranicznego), brzmi: „Z czego musimy zrezygnować, aby wyprodukować to konkretne dobro?”. Nie powinno dziwić to, że koncepcja przewagi komparatywnej opiera się na idei kosztu alternatywnego (wprowadzonego we wspomnianym powyżej rozdziale). Jeśli np. Zambia koncentruje swoje zasoby na produkcji miedzi, nie może wykorzystać swojej siły roboczej, ziemi i zasobów kapitału do produkcji innych towarów, takich jak np. kukurydza. W rezultacie Zambia rezygnuje z produkowania kukurydzy. Jak obliczyć koszt takiej decyzji w odniesieniu do innych towarów? Uprość problem i przyjmij, że Zambia do produkcji miedzi i kukurydzy potrzebuje wyłącznie siły roboczej. Firmy produkujące miedź i kukurydzę mówią, że wydobycie tony miedzi zajmuje dwie godziny, a zebranie kwintala (100 kg) kukurydzy wymaga jednej godziny pracy. Oznacza to, że koszt alternatywny wytworzenia tony miedzi to dwa kwintale kukurydzy. W następnej części bardziej szczegółowo omówimy koncepcję przewagi absolutnej i komparatywnej oraz odniesiemy te pojęcia do handlu zagranicznego. Odwiedź tę stronę internetową, aby zapoznać się z listą tekstów i podcastów związanych z tematyką handlu międzynarodowego. Przewagi absolutna i komparatywna – przykład liczbowy Rozważmy hipotetyczny świat z dwoma krajami, Arabią Saudyjską i Polską, oraz dwoma produktami – ropą naftową i pszenicą. Dalej załóżmy, że konsumenci w obu krajach zgłaszają popyt na oba te towary (czyli chcą kupować oba dobra). Towary te są homogeniczne, co oznacza, że konsumenci i producenci nie potrafią odróżnić pszenicy i ropy pochodzących z różnych krajów. W obu państwach dostępny jest tylko jeden czynnik produkcji – praca mierzona liczbą godzin. Arabia Saudyjska może produkować ropę przy mniejszych nakładach pracy, podczas gdy Polska może w analogiczny (tańszy) sposób wytwarzać pszenicę. ilustruje przewagi tych dwóch krajów wyrażone jako liczba godzin potrzebnych do wyprodukowania jednej jednostki każdego towaru, czyli tzw. jednostkowe nakłady pracy (ang. unit labor input ). Zwróć uwagę, że jednostkowe nakłady pracy są w naszym przykładzie równe odwrotności produktywności pracy, czyli ilości towaru wyprodukowanego w czasie jednej godziny pracy. Ile godzin zajmuje wyprodukowanie ropy i pszenicy? Kraj Ropa (godziny na baryłkę) Pszenica (godziny na kwintal) Arabia Saudyjska 1 4 Polska 2 1 Załóżmy, że zarówno Arabia Saudyjska, jak i Polska dysponują zasobem 100 godzin pracy w ciągu jakiegoś okresu (zob. ). pokazuje wolumen każdego z dóbr, które Polska i Arabia Saudyjska są w stanie samodzielnie wyprodukować, za pomocą krzywych możliwości produkcyjnych (krzywych transformacji). Przypomnij sobie z rozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/2-wprowadzenie-do-rozdzialu , że krzywa możliwości produkcyjnych pokazuje maksymalną ilość dóbr, jaką każdy kraj może wyprodukować przy ograniczonych zasobach (w naszym przypadku są to pracownicy i poziom technologii). Możliwości produkcyjne przy założeniu całkowitej autarkii (bez handlu zagranicznego) Kraj Produkcja ropy naftowej przy 100 roboczogodzinach (baryłki) Produkcja pszenicy przy 100 roboczogodzinach (kwintale) Arabia Saudyjska 100 lub 25 Polska 50 lub 100 Krzywe możliwości produkcyjnych Panel (a) Arabia Saudyjska może wyprodukować maksymalnie 100 baryłek ropy przy zerowej produkcji pszenicy (punkt A) lub 25 kwintali pszenicy przy zerowej produkcji ropy naftowej (punkt B). Może również produkować inne kombinacje ilości ropy naftowej i pszenicy, jeśli chce konsumować oba towary, tak jak np. w punkcie C (60 baryłek ropy naftowej i 10 kwintali pszenicy). Panel (b) Jeśli Polska produkuje tylko ropę naftową, może wyprodukować maksymalnie 50 baryłek przy zerowej produkcji pszenicy (punkt A') lub, z drugiej strony, może wyprodukować maksymalnie 100 kwintali pszenicy przy zerowej produkcji ropy (punkt B'). Możliwe są również inne kombinacje produkcji ropy i pszenicy, takie jak np. w punkcie C'. Wszystkie punkty powyżej krzywych możliwości produkcyjnych są niemożliwe do wytworzenia przy obecnym poziomie zasobów (liczbie dostępnych godzin pracy) i technologii. Jak wcześniej wspomniano, konsumenci z Arabii Saudyjskiej, i z Polski chcieliby mieć dostęp zarówno do ropy naftowej, jak i pszenicy. Załóżmy, że zanim dojdzie do handlu (czyli w sytuacji, w której w obu gospodarkach występowałaby warunki autarkii (ang. autarchy ), oba kraje produkują i konsumują tak jak w punkcie C lub C' na . Zatem w warunkach autarkii gospodarka Arabii Saudyjskiej poświęci 60 godz. pracy na produkcję ropy, jak pokazuje . Biorąc pod uwagę informacje zawarte w , wybór ten oznacza, że wytworzy ona 60 baryłek ropy. Korzystając z pozostałych 40 godz. pracy, może wyprodukować tylko 10 kwintali pszenicy, ponieważ potrzebuje 4 godz. na uzyskanie 1 kwintala. Aby znaleźć się w punkcie C', gospodarka Polski poświęca 40 godz. pracy na wytworzenie 20 baryłek ropy, a pozostałe godziny pracy może przeznaczyć na wyprodukowanie 60 kwintali pszenicy. Produkcja w warunkach autarkii (bez handlu zagranicznego) Kraj Produkcja ropy (baryłki) Produkcja pszenicy (kwintale) Arabia Saudyjska (C) 60 10 Polska (C') 20 60 Całkowita światowa produkcja 80 70 Nachylenie krzywej możliwości produkcyjnych przedstawia koszt alternatywny produkcji ropy naftowej w przeliczeniu na pszenicę. Wykorzystując wszystkie swoje zasoby, Polska może wyprodukować 50 baryłek ropy naftowej lub 100 kwintali pszenicy, dlatego koszt alternatywny jednej baryłki ropy to 2 kwintale pszenicy – lub inaczej mówiąc, nachylenie krzywej wynoszące minus 1/2. Zatem na wykresie krzywej możliwości produkcyjnych w Polsce każdy wzrost produkcji ropy o jedną baryłkę oznacza spadek produkcji pszenicy o 2 kwintale. Arabia Saudyjska może wyprodukować 100 baryłek ropy lub 25 kwintali pszenicy. Koszt alternatywny uzyskania 1 baryłki ropy to strata 1/4 kwintala pszenicy (czyli 25 kg ziarna), który mogliby wytworzyć saudyjscy pracownicy. Zauważ, że w porównaniu z Polską Arabia Saudyjska musi poświęcić mniej pszenicy, aby wyprodukować 1 baryłkę ropy naftowej. podsumowuje te obliczenia. Koszt alternatywny i przewaga komparatywna Kraj Koszt alternatywny wyprodukowania jednej baryłki ropy naftowej (w kwintalach pszenicy) Koszt alternatywny wyprodukowania jednego kwintala pszenicy (w baryłkach ropy naftowej) Arabia Saudyjska ¼ 4 Polska 2 ½ Ponownie przypomnij sobie, że zdefiniowaliśmy przewagę komparatywną jako koszt alternatywny produkcji towarów. Ponieważ Arabia Saudyjska poświęca mniej pszenicy, by wytworzyć baryłkę ropy (1/2 < 2 w ) ma przewagę komparatywną w produkcji ropy. Polska poświęca mniej, by wytworzyć kwintal pszenicy, więc ma przewagę komparatywną w produkcji pszenicy. W tym przykładzie istnieje symetria między przewagą absolutną a komparatywną. Arabia Saudyjska potrzebuje mniej godzin pracy, aby wyprodukować baryłkę ropy naftowej (przewaga absolutna, zob. ), a także poświęca mniej innych dóbr, aby wydobywać ropę w porównaniu z Polską (przewaga komparatywna, zob. ). Taka symetria nie zawsze ma miejsce, jak pokażemy po pełnym omówieniu korzyści z handlu. Najpierw jednak przeczytaj poniższą ramkę, aby upewnić się, że rozumiesz, dlaczego krzywa możliwości produkcyjnych na powyższych wykresach jest przedstawiona jako linia prosta. Czy krzywa możliwości produkcyjnych może być prosta? Kiedy po raz pierwszy omawialiśmy krzywą możliwości produkcyjnych w rozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/2-wprowadzenie-do-rozdzialu , była ona wygięta na zewnątrz. Ten kształt odzwierciedlał zależność, zgodnie z którą przenoszenie nakładów z produkcji jednego dobra do produkcji drugiego – np. z edukacji do usług zdrowotnych – oznaczało wzrost kosztu alternatywnego. W tym rozdziale wykreślamy krzywe możliwości produkcyjnych jako linie proste, co oznacza, że koszty alternatywne są stałe. Kiedy przeniesiemy krańcową jednostkę pracy z uprawy pszenicy do produkcji ropy naftowej, spadek ilości pszenicy i wzrost ilości ropy są zawsze takie same. W rzeczywistości jest to możliwe tylko wtedy, gdy wkład dodatkowych pracowników w produkcję nie zmienia się wraz ze zmianą wolumenu produkcji (czyli nie działa prawo malejących korzyści krańcowych). Liniowa krzywa możliwości produkcyjnych jest mniej realistycznym modelem, ale jednocześnie upraszcza obliczenia. Dzięki temu łatwiej jest zrozumieć zależności określane jako przewaga absolutna i komparatywna. To cena uproszczenia, którą warto ponieść. Korzyści z handlu Zastanów się, jaka byłaby sytuacja Polski i Arabii Saudyjskiej, gdyby oba kraje zaczęły się specjalizować w produkcji tylko jednego dobra i podjęły wymianę handlową. Przed rozpoczęciem handlu Arabia Saudyjska produkuje/konsumuje 60 baryłek ropy i 10 kwintali pszenicy. Polska produkuje/konsumuje 20 baryłek ropy i 60 kwintali pszenicy. Biorąc pod uwagę jej obecny poziom produkcji, jeśli Polska może wymienić ilość pszenicy mniejszą niż 60 kwintali i w zamian otrzymać ilość ropy większą niż 20 baryłek, to kraj ten osiągnie korzyści z handlu (ang. gain from trade ). Dzięki handlowi Polska będzie mogła konsumować większą ilość obu dóbr niż bez specjalizacji i handlu. (Przypomnij sobie, że w rozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/1-wprowadzenie-do-rozdzialu zdefiniowano specjalizację w odniesieniu do pracowników i firm. Ekonomiści używają pojęcia specjalizacji również do opisania sytuacji, w której kraj przesuwa zasoby, aby skoncentrować się na produkcji dobra, które daje mu przewagę komparatywną). Podobnie jeśli Arabia Saudyjska może wymienić pewną ilość ropy mniejszą niż 60 baryłek i otrzymać w zamian ilość pszenicy większą niż 10 kwintali, to będzie miała większą ilość obu dóbr niż przed specjalizacją i handlem. ilustruje zakres transakcji, które przyniosłyby korzyści obu stronom. Zakres transakcji, które przynoszą korzyści zarówno Polsce, jak i Arabii Saudyjskiej Gospodarka Polski po specjalizacji odniesie korzyści, jeśli: Gospodarka Arabii Saudyjskiej po specjalizacji odniesie korzyści, jeśli: Eksportuje nie więcej niż 60 kwintali pszenicy Importuje co najmniej 10 kwintali pszenicy Importuje co najmniej 20 baryłek ropy naftowej Eksportuje mniej niż 60 baryłek ropy naftowej Poniższa ramka wyjaśnia źródła korzyści z handlu dla obu stron w oparciu o koncepcję kosztu alternatywnego. Jeśli Arabia Saudyjska chciałaby rozszerzyć krajową produkcję pszenicy w świecie bez handlu międzynarodowego, to w oparciu o koszty alternatywne musi zrezygnować z 4 baryłek ropy za każdy dodatkowy kwintal zboża. Gdyby Arabia Saudyjska znalazła sposób na rezygnację z mniej niż 4 baryłek ropy za dodatkowy kwintal pszenicy (lub równoważnie, by otrzymać więcej niż 1 kwintal pszenicy za 4 baryłki ropy), znalazłaby się w lepszej sytuacji. Jakie są koszty alternatywne handlu i płynące z niego korzyści? Zakres transakcji, które przyniosą korzyści każdemu krajowi, opiera się na alternatywnym koszcie wyprodukowania każdego dobra podlegającego wymianie handlowej. Polska może wyprodukować 100 kwintali pszenicy lub 50 baryłek ropy. Dla Polski koszt alternatywny wyprodukowania 1 baryłki ropy to 2 kwintale pszenicy. Jeśli podzielimy powyższe liczby przez 50, otrzymamy ten sam stosunek: 1 baryłka ropy odpowiada 2 kwintalom pszenicy, czyli (100/50 = 2 i 50/50 = 1). W handlu z Arabią Saudyjską, jeśli Polska zamierza wyeksportować 100 kwintali pszenicy, musi w zamian otrzymać (zaimportować) co najmniej 50 baryłek ropy, aby osiągnąć ten sam efekt. Oczywiście, aby czerpać korzyści z handlu, Polska musi być w stanie uzyskać więcej niż 0,5 baryłki ropy za swój kwintal pszenicy – bowiem tylko wtedy handel będzie miał sens. Przypomnijmy, że David Ricardo przekonywał, iż jeśli każdy kraj specjalizuje się w produkcji dóbr, dla których posiada przewagę komparatywną, odniesie korzyści z handlu, a całkowita globalna produkcja wzrośnie. W jaki sposób możemy zilustrować korzyści płynące z handlu opartego na przewadze komparatywnej i specjalizacji? przedstawia produkcję przy założeniu, że każdy kraj specjalizuje się w wytwarzaniu dóbr, dla których posiada przewagę komparatywną, i nie wytwarza żadnego innego dobra. To jest stuprocentowa specjalizacja. Specjalizacja prowadzi do wzrostu całkowitej światowej produkcji. (Porównaj całkowitą światową produkcję w z tą w .) Jak specjalizacja zwiększa wydajność Kraj Ilość wyprodukowana przy stuprocentowej specjalizacji – ropa naftowa (baryłki) Ilość wyprodukowana przy stuprocentowej specjalizacji – pszenica (kwintale) Arabia Saudyjska 100 0 Polska 0 100 Całkowita produkcja światowa 100 100 Co by się stało, gdybyśmy nie mieli pełnej specjalizacji, tak jak to zostało przedstawione w ? Czy nadal będziemy osiągać korzyści z handlu? Rozważmy inny przykład, w którym produkcja Polski i Arabii Saudyjskiej znajduje się odpowiednio w punktach C i C', tak jak pokazuje . Zastanów się, co się stanie, gdy kraje zaczną handlować, a Polska wyeksportuje 20 kwintali pszenicy do Arabii Saudyjskiej w zamian za 20 baryłek ropy. Krzywa możliwości produkcyjnych w Arabii Saudyjskiej Handel pozwala krajowi przesunąć się ponad krzywą krajowych możliwości produkcyjnych. Zaczynając w punkcie C, który pokazuje produkcję saudyjskiej ropy równą 60 baryłkom, zmniejszymy krajowe zużycie ropy w Arabii o 20 baryłek, ponieważ właśnie taka ilość ropy jest eksportowana do Polski i wymieniana na 20 kwintali pszenicy. Umożliwia to Arabii przesunięcie się do punktu D, gdzie konsumpcja ropy naftowej wynosi obecnie 40 baryłek, a konsumpcja pszenicy wzrosła do 30 kwintali (zob. ). Zauważ, że nawet bez stuprocentowej specjalizacji, jeśli cena względna, w tym przypadku 20 baryłek ropy za 20 kwintali pszenicy, jest wyższy niż koszt alternatywny krajowej produkcji, Saudyjczycy na handlu zyskają. Ponieważ punkt D (po dokonanej transakcji) znajduje się ponad krzywą możliwości produkcyjnych, dla Arabii Saudyjskiej handel jest korzystny. Odwiedź tę stronę internetową, aby zobaczyć wizualizacje danych związanych z pozbawionym barier handlem zagranicznym. Key Concepts and Summary Kraj ma absolutną przewagę w produkcji tych dóbr, na wytworzenie których poświęca mniej zasobów niż jego partnerzy handlowi. Kraj ma przewagę komparatywną, gdy może wyprodukować dane dobro po niższych kosztach alternatywnych (wyrażonych w ilości innych dóbr, które trzeba poświęcić, aby je wytworzyć). Kraje, które stawiają na specjalizację w produkcji, biorąc pod uwagę przewagi komparatywne, zyskują na handlu zagranicznym. Self-Check Questions Prawda czy fałsz: źródłem przewagi komparatywnej muszą być uwarunkowania naturalne, takie jak klimat i złoża mineralne. Uzasadnij swoje zdanie. Fałsz. Wszystko, co prowadzi do różnicy w poziomach produktywności między dwiema gospodarkami, może być źródłem przewagi komparatywnej. Na przykład wykształcenie pracowników, baza wiedzy inżynierów i naukowców w danym kraju, część podzielonego łańcucha wartości, w którym kraj posiada swoją specjalistyczną wiedzę, korzyści skali i inne czynniki. Brazylia może wyprodukować 100 funtów wołowiny lub 10 samochodów. Z kolei Stany Zjednoczone mogą wyprodukować 40 funtów wołowiny lub 30 samochodów. Który kraj ma absolutną przewagę w produkcji wołowiny? Który kraj ma absolutną przewagę w produkcji aut? Jaki jest koszt alternatywny wyprodukowania jednego funta wołowiny w Brazylii? Jaki jest koszt alternatywny wyprodukowania jednego funta wołowiny w Stanach Zjednoczonych? Brazylia ma absolutną przewagę w produkcji wołowiny, a Stany Zjednoczone mają absolutną przewagę w produkcji samochodów. Koszt alternatywny wyprodukowania jednego funta wołowiny w Brazylii wynosi 1/10 samochodu, zaś w Stanach Zjednoczonych jest to 3/4 auta. We Francji do wyprodukowania i jednego swetra, i jednej butelki wina potrzebny jest jeden pracownik. W Tunezji do wytworzenia jednego swetra potrzeba dwóch robotników, a do wyprodukowania jednej butelki wina trzech. Który kraj ma absolutną przewagę w produkcji swetrów, a który w produkcji wina? Uzasadnij swoją odpowiedź. Odpowiadając na takie pytania, często warto zacząć od uporządkowania informacji w tabeli takiej jak ta poniżej. Przedstawia ona jednostkowe nakłady pracy w produkcji obu dóbr. Kraj Jeden sweter Jedna butelka wina Francja 1 pracownik 1 pracownik Tunezja 2 pracowników 3 pracowników W tym przykładzie Francja ma absolutną przewagę w produkcji zarówno swetrów, jak i wina. Możesz to łatwo stwierdzić, ponieważ we Francji nakłady pracy niezbędne do tego, aby wyprodukować zarówno jeden sweter, jak i jedną butelkę wina, są mniejsze niż w Tunezji. Review Questions Czym jest przewaga absolutna? Czym jest przewaga komparatywna? W jakich warunkach przewaga komparatywna prowadzi do zysków z handlu zagranicznego? Jakie czynniki wspierające rozwój handlu międzynarodowego w XIX w. zidentyfikował Paul Krugman? Critical Thinking Questions Czy różnice w położeniu geograficznym różnych krajów mogą określać przewagi absolutne w handlu zagranicznym? Dlaczego Stany Zjednoczone nie mają przewagi absolutnej w produkcji kawy? Spójrz na . Oblicz koszty alternatywne produkcji swetrów i wina we Francji i Tunezji. Kto ma najniższy koszt alternatywny produkcji swetrów, a kto produkcji wina? Wyjaśnij, co to znaczy mieć niższy koszt alternatywny produkcji konkretnego dobra. Problems We Francji i Tunezji panuje klimat śródziemnomorski, który jest doskonały do uprawy zielonej fasoli i pomidorów. We Francji zebranie jednostki zielonej fasoli przez każdego pracownika zajmuje 2 godz., a jednostki pomidorów 2 godz. Tunezyjscy robotnicy potrzebują tylko 1 godz. na zebranie jednostki pomidorów i 4 godz. na zebranie jednostki zielonej fasoli. Załóżmy dla uproszczenia, że w każdym kraju jest tylko jeden dostępny pracownik, który pracuje 40 godz. tygodniowo. Narysuj krzywą możliwości produkcyjnych dla każdego kraju. Podpowiedź: pamiętaj, że krzywa transformacji ilustruje maksymalną wielkość produkcji, którą wszyscy dostępni pracownicy mogą wyprodukować w założonym na potrzeby analizy okresie, czyli w tym zadaniu w ciągu 40 godz. Wskaż, który kraj ma przewagę absolutną pod względem produkcji zielonej fasoli, a który pod względem produkcji pomidorów. Określ, który kraj dysponuje przewagą komparatywną. Z ilu jednostek pomidorów musiałaby zrezygnować Francja, aby zyskać na handlu z Tunezją? A z ilu jednostek fasoli? References Krugman, Paul R. Pop Internationalism . The MIT Press, Cambridge. 1996. Krugman, Paul R. “What Do Undergrads Need to Know about Trade?” American Economic Review 83, no. 2. 1993. 23-26. Ricardo, David. On the Principles of Political Economy and Taxation . London: John Murray, 1817. Ricardo, David. “On the Principles of Political Economy and Taxation.” Library of Economics and Liberty. http://www.econlib.org/library/Ricardo/ricP.html. przewaga absolutna (ang. absolute advantage ) sytuacja, w której dany kraj zużywa mniej zasobów do produkcji konkretnego dobra niż jego partnerzy handlowi; inaczej mówiąc – kiedy kraj jest bardziej wydajny w porównaniu z innym krajem korzyści z handlu (ang. gain from trade ) sytuacja, gdy w wyniku specjalizacji opartej na kosztach komparatywnych (alternatywnych) i handlu zagranicznym kraj dysponuje większym wolumenem zasobów w porównaniu ze stanem, w którym wszystkie dobra i usługi produkowałby sam (pełna autarkia) autarkia (ang. autarchy ) sytuacja, w której dany kraj nie prowadzi żadnej wymiany handlowej z zagranicą, a wszystkie jego potrzeby zaspokaja produkcja krajowa

Business


Co się stanie, gdy kraj ma przewagę absolutną w produkcji wszystkich dóbr? Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wskazać związek pomiędzy kosztami produkcji a przewagą komparatywną Zidentyfikować sytuacje, w których handel jest wzajemnie korzystny Wskazać korzyści handlowe, biorąc pod uwagę koszty alternatywne Czy handel jest możliwy, jeśli jeden kraj ma przewagę absolutną w produkcji wszystkich dóbr? Jest to typowe dla państw o wysokich dochodach, które często mają dobrze wykształconych pracowników, zaawansowany technologicznie sprzęt i dysponują najnowocześniejszymi metodami produkcji. Kraj o wysokich dochodach może wytwarzać wszystkie produkty przy mniejszych nakładach czynników produkcji niż kraj o niskich dochodach. Jeśli jednak państwo o wysokich dochodach jest bardziej wydajne w produkcji wszystkich dóbr, to czy nadal będzie czerpało korzyści z handlu? Mając w pamięci to, co ponad 200 lat temu napisał David Ricardo, zapewne wiesz, że handel polega na wzajemnie korzystnej wymianie. Nawet gdy jeden kraj ma przewagę absolutną w produkcji wszystkich dóbr, handel nadal może przynieść korzyści obu stronom. Dzieje się tak, ponieważ zyski z handlu pochodzą ze specjalizacji zgodnie z teorią przewag komparatywnych. Możliwości produkcyjne i przewaga komparatywna Rozważmy przykład handlu pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Meksykiem opisany w . W tym przykładzie do wyprodukowania 1000 par butów potrzeba czterech pracowników w USA, zaś w Meksyku pięciu. Wyprodukowanie 1000 lodówek wymaga jednego robotnika w Stanach Zjednoczonych albo czterech w Meksyku. Stany Zjednoczone mają absolutną przewagę zarówno w produkcji butów, jak i lodówek. Oznacza to, że w USA potrzeba mniej pracowników niż w Meksyku, aby wyprodukować zarówno buty, jak i lodówki. Zasoby potrzebne do produkcji butów i lodówek Kraj Liczba pracowników potrzebnych do wyprodukowania 1000 par butów Liczba pracowników potrzebnych do wyprodukowania 1000 lodówek USA 4 1 Meksyk 5 4 Absolutna przewaga porównuje po prostu produktywność pracowników pomiędzy krajami, odpowiadając na pytanie o to, jakie nakłady są konieczne do produkcji określonej liczby butów w Meksyku, a jakie do wytworzenia tej samej liczby obuwia w USA. Przewaga komparatywna stawia to samo pytanie nieco inaczej. Zamiast porównywać, ilu pracowników potrzeba do wyprodukowania danego dobra, stawiane jest pytanie: „Z czego muszę zrezygnować, aby móc wyprodukować konkretne dobro (np. buty) w danym kraju?”. Innymi słowy, przewaga komparatywna wskazuje na to dobro, w przypadku którego przewaga absolutna jest relatywnie większa lub absolutna słabość relatywnie mniejsza. Stany Zjednoczone mogą wyprodukować 1000 par butów przy liczbie pracowników wynoszącej 4/5 tej w Meksyku (czterech na pięciu), ale mogą wytworzyć 1000 lodówek przy zaledwie 1/4 liczby pracowników, która jest potrzebna do tego samego procesu wytwórczego w Meksyku (jeden na czterech). A zatem Stany Zjednoczone mają przewagę komparatywną w produkcji lodówek (bowiem w tej dziedzinie ich przewaga absolutna jest większa niż w przypadku butów), zaś Meksyk dysponuje przewagą komparatywną w produkcji butów (gdyż tu jego strata absolutna w stosunku do Stanów Zjednoczonych jest mniejsza niż w przypadku lodówek). Obustronnie korzystny handel oparty na przewadze komparatywnej Kiedy dwa kraje zwiększają produkcję w obszarze swojej przewagi komparatywnej i handlują między sobą, oba mogą na tym skorzystać. Ponownie krzywa możliwości produkcyjnych jest użytecznym narzędziem do wizualizacji tych korzyści. Rozważmy sytuację, w której Stany Zjednoczone i Meksyk mają po 40 pracowników. pokazuje, że jeśli Stany Zjednoczone podzielą swoje zasoby pracy tak, aby 40 robotników produkowało buty, to ponieważ do wyprodukowania 1000 par butów potrzeba czterech robotników, w sumie zostanie wyprodukowanych 10 000 par butów. (Jeśli czterech robotników może wyprodukować 1000 par butów, to 40 robotników wyprodukuje 10 000 par). Jeśli 40 pracowników w Stanach Zjednoczonych produkuje lodówki, a każdy pracownik może wyprodukować 1000 lodówek, to w sumie wyprodukowanych zostanie 40 000 lodówek. Możliwości produkcyjne w warunkach pełnej specjalizacji bez handlu Kraj Produkcja butów (liczba par) przy wykorzystaniu 40 pracowników Produkcja lodówek (liczba sztuk) przy wykorzystaniu 40 pracowników USA 10 000 lub 40 000 Meksyk 8 000 lub 10 000 Na mocy definicji nachylenie krzywej możliwości produkcyjnych dla każdego kraju odzwierciedla koszt alternatywny wyprodukowania jednego dobra (lodówek) wyrażony w jednostkach drugiego dobra (parach butów) – gdy siła robocza jest przenoszona z produkcji jednego dobra do wytwarzania drugiego (zob. ). Krzywe możliwości produkcyjnych Panel (a) Zatrudniając 40 pracowników, Stany Zjednoczone mogą wytworzyć 10 000 par butów przy zerowej produkcji lodówek lub 40 000 lodówek przy zerowej produkcji butów. Panel (b) Dysponując 40 pracownikami, Meksyk może wytworzyć maksymalnie 8000 par butów przy zerowej produkcji lodówek lub 10 000 lodówek przy zerowej produkcji butów. Wszystkie pozostałe punkty leżące na krzywych możliwości produkcyjnych odzwierciedlają osiągalne dla obu gospodarek kombinacje produkcji butów i lodówek przy założeniu, że zarówno w USA, jak i w Meksyku dostępnych jest 40 pracowników. Punkt A na obu wykresach to sytuacja, w której kraje produkują i konsumują w warunkach pełnej autarkii (bez handlu). Punkt B to sytuacja, w której znajdą się w warunkach możliwości podjęcia pomiędzy nimi wymiany handlowej. Załóżmy, że w sytuacji pełnej autarkii każdy kraj preferuje kombinację produkcji butów i lodówek opisaną punktem A. przedstawia wolumen produkcji obu dóbr w Meksyku i USA dla tej właśnie kombinacji i łączną produkcję butów i lodówek w obu krajach. Całkowita produkcja obu dóbr w punkcie A na krzywej możliwości produkcyjnych w warunkach pełnej autarkii Kraj Produkcja butów (liczba par) Produkcja lodówek (liczba sztuk) USA 5000 20 000 Meksyk 4000 5000 Razem 9000 25 000 Kontynuując analizę w ramach tego scenariusza, załóżmy, że każdy kraj przenosi pewną ilość nakładów pracy w kierunku swojego obszaru przewagi komparatywnej. Na przykład Stany Zjednoczone przenoszą sześciu pracowników z produkcji butów do wytwarzania lodówek. W efekcie produkcja obuwia w USA spada o 1500 par (6/4 × 1000), a produkcja lodówek wzrasta o 6000 sztuk (czyli 6/1 × 1000). Meksyk również przenosi nakłady pracy w kierunku obszaru swojej przewagi komparatywnej, przesuwając 10 pracowników z produkcji lodówek do przemysłu obuwniczego. W rezultacie produkcja lodówek w Meksyku spada o 2500 (10/4 × 1000) sztuk, ale butów wzrasta o 2000 par (10/5 × 1000). Zauważmy, że kiedy oba kraje przesuwają produkcję w kierunku dobra, w przypadku którego dysponują przewagą komparatywną (czyli tego, w którym są relatywnie lepsze), ich łączna produkcja obu dóbr wzrasta, jak pokazano w . Zmniejszenie produkcji obuwia o 1500 par w Stanach Zjednoczonych jest z nawiązką zrekompensowane wzrostem wolumenu o 2000 par butów w Meksyku, podczas gdy zmniejszenie produkcji lodówek o 2500 w Meksyku jest z nawiązką równoważone przez dodatkowe 6000 lodówek wytworzonych w Stanach Zjednoczonych. Przesunięcie produkcji w kierunku dobra, w przypadku którego dany kraj dysponuje przewagą komparatywną, zwiększa całkowity wolumen produkcji obu dóbr Kraj Produkcja butów (liczba par) Produkcja lodówek (liczba sztuk) USA 3500 26 000 Meksyk 6000 2500 Razem 9500 28 500 Ten liczbowy przykład ilustruje konsekwencje istnienia przewagi komparatywnej: nawet jeśli jeden kraj ma absolutną przewagę pod względem produkcji wszystkich dóbr, a inny kraj wykazuje absolutną słabość pod względem produkcji wszystkich dóbr, oba mogą nadal czerpać korzyści z handlu. Mimo że Stany Zjednoczone osiągnęły przewagę absolutną w produkcji zarówno lodówek, jak i butów, z ekonomicznego punktu widzenia opłacalne jest specjalizowanie się w produkcji tego dobra (tych dóbr), w przypadku którego mają przewagę komparatywną. Stany Zjednoczone będą eksportować do Meksyku lodówki, a w zamian importować z tego kraju buty. Jak koszt alternatywny wyznacza granice opłacalności handlu zagranicznego Przykład ten pokazuje, że obie strony mogą skorzystać na specjalizacji w zakresie swoich przewag komparatywnych i handlu. Bazując na kosztach alternatywnych w tym przykładzie, możliwe jest określenie zakresu możliwych transakcji, które przyniosłyby korzyści każdemu krajowi zaangażowanemu w handel. Meksyk w warunkach pełnej autarkii i braku specjalizacji rozpoczął od produkcji 4000 par butów i 5000 lodówek (zob. i ). Następnie w podanym przykładzie liczbowym Meksyk przesunął produkcję w kierunku swojej przewagi komparatywnej i wyprodukował 6000 par butów, ale tylko 2500 lodówek. Jeśli zatem Meksyk będzie w stanie wyeksportować do 2000 par butów (rezygnując tym samym z ich konsumpcji) w zamian za import co najmniej 2500 lodówek (co przełoży się na dodatkową konsumpcję tego dobra w kraju), będzie w stanie konsumować większą ilość obu dóbr w porównaniu z pełną autarkią. Dzięki wymianie handlowej Meksyk znajdzie się w jednoznacznie lepszej sytuacji. Z kolei Stany Zjednoczone w warunkach pełnej autarkii i braku specjalizacji zaczęły od produkcji 5000 par butów i 20 000 lodówek. W tym przykładzie USA przesunęły produkcję w kierunku swojej przewagi komparatywnej, produkując tylko 3500 par butów, ale za to 26 000 lodówek. Jeśli Stany Zjednoczone będą w stanie wyeksportować do 6000 lodówek w zamian za import co najmniej 1500 par butów, dzięki wymianie handlowej skonsumują większe ilości obu dóbr i ich sytuacja się poprawi. Zakres transakcji, które mogą przynieść korzyści obu krajom, przedstawiono w . Na przykład wymiana handlowa, w ramach której Stany Zjednoczone eksportują 4000 lodówek do Meksyku w zamian za 1800 par butów, przyniosłaby korzyści obu krajom, ponieważ byłyby w stanie konsumować większe ilości obu towarów niż w warunkach pełnej autarkii. Zakres transakcji handlowych, na których skorzystają zarówno Stany Zjednoczone, jak i Meksyk Gospodarka USA odniesie korzyści po specjalizacji, jeśli: Gospodarka Meksyku odniesie korzyści po specjalizacji, jeśli: Eksportuje mniej niż 6000 lodówek Importuje co najmniej 2500 lodówek Importuje co najmniej 1500 par butów Eksportuje nie więcej niż 2000 par butów Handel pozwala zarówno Stanom Zjednoczonym, jak i Meksykowi skorzystać z niższych kosztów alternatywnych występujących w drugim kraju. Jeśli Meksyk chce produkować więcej lodówek w warunkach pełnej autarkii, musi zmierzyć się z krajowymi kosztami alternatywnymi i zredukować produkcję obuwia. Jeśli zamiast tego Meksyk produkuje więcej butów, a następnie kupuje lodówki wyprodukowane w USA, gdzie koszt alternatywny produkcji lodówek jest niższy, może wykorzystać niższy koszt alternatywny produkcji lodówek w Stanach Zjednoczonych. I odwrotnie, gdy Stany Zjednoczone specjalizują się w produkcji, w której mają przewagę komparatywną, czyli w produkcji lodówek, i kupują buty produkowane w Meksyku, handel międzynarodowy pozwala im na skorzystanie z niższych kosztów alternatywnych produkcji obuwia w Meksyku. Teoria przewag komparatywnych wyjaśnia, dlaczego kraje handlują: ponieważ mają różne przewagi komparatywne. To pokazuje, że zyski z handlu międzynarodowego wynikają z dążenia do korzystania z przewagi komparatywnej i produkcji po niższych kosztach alternatywnych. Poniższa ramka przedstawia, jak obliczyć przewagi absolutną i komparatywną oraz w jaki sposób wykorzystać te pojęcia do wyznaczania wielkości produkcji danego kraju. Obliczanie przewag absolutnej i komparatywnej W Kanadzie jeden pracownik może wyprodukować 20 baryłek ropy naftowej lub 40 m 3 drewna. W Wenezueli pracownik może wyprodukować 60 baryłek ropy lub 30 m 3 drewna. Kraj Ropa (baryłki) Drewno (m 3 ) Kanada 20 lub 40 Wenezuela 60 lub 30 Który kraj ma przewagę absolutną w produkcji ropy, a który w produkcji drewna? Który kraj ma przewagę komparatywną w produkcji ropy naftowej? Który kraj ma przewagę komparatywną w produkcji drewna? Czy w powyższym przykładzie przewaga absolutna jest tym samym, co przewaga komparatywna? W produkcji jakiego dobra powinna specjalizować się Kanada? W produkcji którego dobra powinna się specjalizować Wenezuela? Krok 1. Przygotuj tabelę jak . Krok 2. Aby obliczyć przewagę absolutną, spójrz na większą z liczb dla każdego produktu. Jeden pracownik w Kanadzie może wyprodukować więcej drewna (40 m 3 w porównaniu z 30 m 3 ), więc Kanada ma absolutną przewagę w produkcji drewna. Jeden pracownik w Wenezueli może wyprodukować 60 baryłek ropy, podczas gdy pracownik w Kanadzie wyprodukuje tylko 20 baryłek. Wenezuela ma więc przewagę absolutną w produkcji ropy naftowej. Krok 3. Aby obliczyć przewagę komparatywną, znajdź koszt alternatywny wytworzenia 1 baryłki ropy naftowej w obu krajach. Kraj o najniższym koszcie alternatywnym ma przewagę komparatywną. Przy takim samym nakładzie pracy Kanada może wyprodukować 20 baryłek ropy lub 40 m 3 drewna. W efekcie 20 baryłek ropy odpowiada 40 m 3 drewna: 20 baryłek ropy = 40 m 3 drewna. Podziel obie strony równania przez 20, aby obliczyć koszt alternatywny jednej baryłki ropy w Kanadzie. Ropa 20/20 = drewno 40/20. 1 baryłka ropy = 2 m 3 drewna. Wyprodukowanie jednej dodatkowej baryłki ropy w Kanadzie wiąże się z kosztem alternatywnym w postaci 2 m 3 drewna. Oblicz w ten sam sposób koszt alternatywny dla Wenezueli: 60 baryłek ropy = 30 m 3 drewna. Podziel obie strony równania przez 60. Koszt alternatywny 1 baryłki ropy w Wenezueli wynosi 0,5 m 3 drewna. Ponieważ 0,5 m 3 drewna < 2 m 3 drewna, Wenezuela ma przewagę komparatywną w produkcji ropy naftowej. Krok 4. Oblicz koszt alternatywny produkcji 1 m 3 drewna, odwracając liczby, ustawiając drewno po lewej stronie równania. W Kanadzie 40 m 3 drewna odpowiada pod względem czasu pracy 20 baryłkom ropy: 40 m 3 drewna = 20 baryłek ropy. Podziel każdą stronę równania przez 40. Koszt alternatywny 1 m 3 drewna to 0,5 baryłki ropy. W Wenezueli ekwiwalentny czas pracy pozwoli wyprodukować 30 m 3 drewna lub 60 baryłek ropy: 30 m 3 drewna = 60 baryłek ropy. Podziel każdą stronę przez 30. Koszt alternatywny 1 m 3 drewna to 2 baryłki ropy. Kanada ma niższy koszt alternatywny produkcji drewna. Krok 5. W tym przykładzie przewaga bezwzględna jest tym samym, co przewaga komparatywna. Kanada ma absolutną i komparatywną przewagę w produkcji drewna; Wenezuela ma absolutną i komparatywną przewagę w produkcji ropy naftowej. Krok 6. Kanada powinna specjalizować się w produkcji dobra, dla którego ma relatywnie niższy koszt alternatywny, czyli w produkcji drewna. Natomiast Wenezuela powinna postawić na wydobycie ropy naftowej. Kanada będzie eksportować drewno i importować ropę, zaś Wenezuela będzie wysyłać za granicę ropę, a sprowadzać drewno. Zastosowanie koncepcji przewagi komparatywnej na kempingu Aby zrozumieć intuicyjnie, w jaki sposób przewaga komparatywna może przynieść korzyści wszystkim stronom zaangażowanym w wymianę handlową, odłóżmy na chwilę na bok przykłady dotyczące gospodarek narodowych i przeanalizujmy sytuację szóstki przyjaciół, którzy wybierają się pod namiot. Wszystkie osoby mają szeroki wachlarz umiejętności i doświadczeń, ale jedna z nich, Jerzy, który odbył wcześniej wiele biwaków i jest świetnym sportowcem, ma przewagę we wszystkich aspektach biwakowania. Jest sprawniejszy w marszu z plecakiem, zbieraniu drewna na opał, pływaniu kajakiem, rozbijaniu namiotu, przyrządzaniu posiłków i zmywaniu naczyń. Skoro zatem Jerzy jest najlepszy we wszystkich czynnościach związanych z biwakowaniem, to czy nie on właśnie powinien wykonać całą pracę? Oczywiście, że nie! Nawet jeśli Jerzy zechce harować jak wół, podczas gdy inni siedzą wokół, nic nie robiąc, ma on do dyspozycji tylko 24 godziny na dobę. Jeśli wszyscy będą siedzieć i czekać, aż Jerzy wykona niezbędne czynności, to on sam nie dość, że będzie wyjątkowo nieszczęśliwym obozowiczem, to jeszcze nie zdoła zapewnić wystarczającej ilości dóbr do konsumpcji dla sześcioosobowej grupy. Koncepcja przewagi komparatywnej mówi, że wszyscy odniosą korzyści, jeśli wykorzystają swoje obszary przewagi komparatywnej – to znaczy czynność niezbędną w czasie biwakowania, w której ich produktywność jest najbliższa produktywności Jerzego. Na przykład może być tak, że Jerzy jest o 80% szybszy w rozpalaniu ognia i gotowaniu posiłków niż ktokolwiek inny, ale tylko o 20% lepszy w zbieraniu drewna opałowego i 10% sprawniejszy w rozbijaniu namiotów. W takim przypadku Jerzy powinien skupić się na rozpalaniu ognia i przygotowywaniu posiłków, a pozostali obozowicze powinni zająć się innymi zadaniami, każde z nich takim, przy którym ich strata produktywności w stosunku do innych jest najmniejsza. Jeśli obozowicze skoordynują swoje wysiłki zgodnie z posiadanymi przewagami komparatywnymi, wszyscy mogą na tym skorzystać. Key Concepts and Summary Nawet jeśli kraj charakteryzuje się wysokim poziomem produktywności w procesie wytwarzania wszystkich dóbr, nadal może czerpać korzyści z handlu zagranicznego. Korzyści z wymiany handlowej z innymi krajami powstają w wyniku przewagi komparatywnej. Specjalizując się w produkcji dóbr, których wytwarzanie pochłania względnie mniej zasobów w przeliczeniu na jednostkę produkcji, kraj może wytwarzać więcej i oferować ten dodatkowy wolumen dóbr na sprzedaż. Jeżeli inne kraje również specjalizują się w obszarze swojej przewagi komparatywnej i handlują, wszystkie państwa mogą skorzystać z niższych kosztów alternatywnych produkcji dóbr, w których się specjalizują, w innych krajach. Self-Check Question W Niemczech do wyprodukowania jednego telewizora potrzeba trzech pracowników, a do wytworzenia jednego dekodera telewizji kablowej czterech. W Polsce do wyprodukowania jednego telewizora potrzeba sześciu zatrudnionych, a do wykonania jednego dekodera 12. Kto ma przewagę absolutną w produkcji telewizorów? Kto ma przewagę absolutną w produkcji dekoderów? Uzasadnij swoją odpowiedź. Oblicz koszt alternatywny wyprodukowania jednego dodatkowego telewizora w Niemczech i w Polsce. (Twoje obliczenia mogą obejmować ułamki, co nie jest błędem). Który kraj ma przewagę komparatywną w produkcji telewizorów? Oblicz koszt alternatywny wyprodukowania jednego dekodera telewizji kablowej w Niemczech i w Polsce. Który kraj ma przewagę komparatywną w produkcji dekoderów? Czy w tym przykładzie przewaga absolutna jest tym samym, co przewaga komparatywna, czy może jest inaczej? W produkcji którego dobra powinny specjalizować się Niemcy? A Polska? W Niemczech do wyprodukowania zarówno telewizora, jak i dekodera potrzeba mniej pracowników niż w Polsce. Niemcy mają przewagę absolutną w produkcji obu dóbr. Produkcja dodatkowego telewizora w Niemczech wymaga trzech pracowników. Przeniesienie tych trzech niemieckich pracowników do produkcji telewizorów zmniejszy wolumen dekoderów o 3/4 urządzenia. Wyprodukowanie dodatkowego telewizora w Polsce wymaga sześciu pracowników, co oznacza, że kosztem alternatywnym telewizora jest zmniejszenie produkcji dekoderów o 6/12, czyli 1/2 urządzenia. Tym samym koszt alternatywny produkcji telewizorów jest w Polsce niższy, więc Polska ma przewagę komparatywną w produkcji telewizorów. Uwaga: nie pozwól, aby ułamki takie jak 3/4 lub 1/2 dekodera utrudniały ci analizę. Jeśli któryś kraj miałby zwiększyć produkcję telewizorów o znaczną liczbę – to znaczy dużo więcej niż o jednostkę – wtedy będziemy mówić o całych dekoderach, a nie o ułamkach. Można również dojść do takich samych wniosków, zauważając, że absolutna słabość Polski jest relatywnie mniejsza w przypadku telewizorów, ponieważ Polska potrzebuje dwa razy więcej pracowników do wyprodukowania telewizora, a trzy razy więcej pracowników do wyprodukowania dekodera telewizji kablowej, więc w obszarze produktu, dla którego występuje relatywnie mniejsza absolutna słabość, pojawia się przewaga komparatywna Polski. Wytworzenie dekodera w Niemczech wymaga czterech pracowników, a przeniesienie tych czterech pracowników z produkcji telewizorów wiąże się z kosztem alternatywnym 4/3 telewizora. Wytworzenie dekodera w Polsce wymaga 12 pracowników, a przeniesienie tych 12 ludzi z produkcji telewizorów wiąże się z kosztem alternatywnym dwóch telewizorów. Tym samym koszt alternatywny produkcji dekoderów jest w Niemczech niższy i właśnie w produkcji tego urządzenia pojawią się korzyści komparatywne Niemiec. W tym przykładzie przewaga absolutna różni się od przewagi komparatywnej. Niemcy mają absolutną przewagę w produkcji obu towarów, ale Polska ma przewagę komparatywną w produkcji telewizorów. Niemcy powinny, przynajmniej w pewnym stopniu, specjalizować się w produkcji dekoderów i je eksportować, natomiast importować telewizory. Polska odwrotnie, powinna, przynajmniej w pewnym stopniu, specjalizować się w produkcji telewizorów i je eksportować, natomiast sprowadzać dekodery telewizji kablowej. Review Questions Czy można mieć przewagę komparatywną w produkcji danego dobra, ale nie mieć w jego przypadku przewagi absolutnej? Uzasadnij swoją odpowiedź. W jaki sposób przewaga komparatywna prowadzi do korzyści z handlu? Critical Thinking Questions Na zajęciach jedna z osób należących do twojej grupy stwierdziła: „Biedne kraje, takie jak Malawi, nie mają przewagi absolutnej w przypadku żadnego dobra. Mają słabe gleby, niskie inwestycje w system edukacji, a tym samym pracowników o niskich kwalifikacjach, brakuje im kapitału i istotnych zasobów naturalnych. Ponieważ nie dysponują przewagą, nie mogą czerpać korzyści z handlu”. Jaka mogłaby być twoja odpowiedź? Spójrz na . Czy istnieje zakres transakcji, dla których nie występują korzyści z handlu zagranicznego? Właśnie wprowadzasz się do wynajętego mieszkania z kilkoma znajomymi. Wszyscy twoi współlokatorzy są jednak próżniakami i nie sprzątają po sobie. Z drugiej strony ty możesz sprzątać szybciej niż każdy z nich. Ustalasz, że o 70% szybciej zmywasz naczynia i o 10% szybciej odkurzasz. Wszystkie te zadania trzeba wykonywać codziennie. Jakie prace powinny przypaść w udziale twoim współlokatorom, abyś uzyskał(a) możliwie najwięcej wolnego czasu? Czy możesz sobie wyobrazić analogię handlową do tego problemu? Problems W Japonii jeden pracownik może wyprodukować 5 ton gumy lub 80 radioodbiorników. W Malezji jeden pracownik może wyprodukować 10 ton gumy lub 40 radioodbiorników. Kto ma przewagę absolutną w produkcji gumy i radioodbiorników? Uzasadnij swoją odpowiedź. Oblicz koszt alternatywny wyprodukowania 80 dodatkowych radioodbiorników w Japonii i Malezji (twoje obliczenia mogą obejmować ułamki, co nie jest błędem). Który kraj ma przewagę komparatywną w produkcji radioodbiorników? Oblicz koszt alternatywny wyprodukowania 10 dodatkowych ton gumy w Japonii i Malezji. Który kraj ma przewagę komparatywną w produkcji gumy? Czy w tym przykładzie każdy kraj ma przewagę absolutną i przewagę komparatywną w produkcji tego samego dobra? W produkcji którego dobra powinna specjalizować się Japonia? A Malezja? Przeanalizuj wartości liczbowe dla Kanady i Wenezueli z , która opisuje, ile baryłek ropy i m 3 drewna mogą wyprodukować pracownicy w obu krajach. Wykorzystaj je, aby odpowiedzieć na poniższe pytania. Narysuj krzywą możliwości produkcyjnych dla każdego kraju. Załóżmy, że w każdym kraju jest dostępnych 100 pracowników. Kanadyjczycy i Wenezuelczycy potrzebują zarówno ropy, jak i drewna. Kanadyjczycy chcą skonsumować co najmniej 2000 m 3 drewna. Zaznacz punkt na krzywej możliwości produkcyjnych, w którym mogą uzyskać co najmniej 3000 m 3 . Załóżmy, że Kanadyjczycy specjalizują się w pełni, ponieważ zorientowali się, że mają przewagę komparatywną w produkcji drewna. Są gotowi wyeksportować 1000 m3 drewna. Jakiej ceny wyrażonej w liczbie baryłek ropy powinni zażądać w zamian, aby wyjść na tym tak samo dobrze, jak w warunkach pełnej autarkii? A jaka powinna być cena, jeśli chcą zyskać na handlu z Wenezuelą? Czy kanadyjskie ceny, które wskazujesz w poprzednim podpunkcie, są również korzystne dla Wenezuelczyków? Wykorzystaj wykres krzywej możliwości produkcyjnych dla Wenezueli, aby pokazać, że Wenezuelczycy również mogą zyskać na handlu z Kanadą. Czy w może pojawić się cena, w przypadku której Wenezuelczycy mogą uznać handel z Kanadą za nieopłacalny? Uzasadnij swoją odpowiedź. References Bernstein, William J. A Splendid Exchange: How Trade Shaped the World . Atlantic Monthly Press. New York. 2008.

Business


Handel wewnątrzgałęziowy między podobnymi gospodarkami Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Zidentyfikować co najmniej dwie zalety handlu wewnątrzgałęziowego Wyjaśnić związek między korzyściami skali a handlem wewnątrzgałęziowym Koncepcja przewag absolutnych i komparatywnych pomaga zrozumieć kierunki globalnych przepływów dóbr i usług pomiędzy krajami. Na przykład dzięki znajomości obu pojęć łatwo wyjaśnić, dlaczego jesz świeże owoce z Chile lub Meksyku lub dlaczego regiony o niższej produktywności, takie jak Afryka i Ameryka Łacińska, są w stanie sprzedać znaczną część eksportowanych przez siebie dóbr do regionów o wyższej produktywności, takich jak Unia Europejska i Ameryka Północna. Jednak przewaga komparatywna, przynajmniej na pierwszy rzut oka, nie wydaje się szczególnie dobrze wyjaśniać innych mechanizmów powszechnie obserwowanych w handlu międzynarodowym. Wzrost skali handlu wewnątrzgałęziowego pomiędzy gospodarkami na podobnym poziomie rozwoju Teoria przewag komparatywnych mówi, że handel międzynarodowy powinien odbywać się pomiędzy gospodarkami, w których występują duże różnice w kosztach alternatywnych produkcji różnych dóbr. Tymczasem aż połowa całego światowego handlu obejmuje przepływy towarów pomiędzy dość podobnymi gospodarkami o relatywnie wysokim dochodzie, tj. Stanami Zjednoczonymi, Kanadą, Unią Europejską, Japonią, Meksykiem i Chinami (patrz ). Polska, która również klasyfikowana jest w tej samej grupie (zgodnie z danymi GUS za rok 2021) aż 86,4% wartości sprzedawanych za granicę dóbr i usług eksportuje do krajów rozwiniętych (w tym 75,1% do gospodarek UE), zaś importuje z krajów rozwiniętych 62,7% wartości kupowanych dóbr i usług (z krajów UE 54,1%). Największym partnerem handlowym Polski pozostają Niemcy. Eksport do tego kraju w 2021 r. osiągnął wartość blisko 83 mld euro, zaś wartość polskiego importu z Niemiec wyniosła 60,6 mld euro. (https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5466/2/14/1/obroty_towarowe_handlu_zagranicznego_ogolem_i_wedlug_krajow_w_2021_r..pdf.) Struktura eksportu i importu USA (2015 r.) Kraj Odsetek eksportu z USA do danego kraju Odsetek importu z danego kraju do USA Unia Europejska 19,0 21,0 Kanada 22,0 14,0 Japonia 4,0 6,0 Meksyk 15,0 13,0 Chiny 8,0 20,0 (Źródło: https://www.census.gov/foreign-trade/Press-Release/current_press_release/ft900.pdf). Co więcej, koncepcja przewagi komparatywnej sugeruje, że każda gospodarka powinna w pewnym stopniu specjalizować się w produkcji określonych produktów, a następnie wymieniać te produkty na inne. Jednak duża część handlu zagranicznego to wymiana wewnątrzgałęziowa (ang. intra-industry trade ), czyli handel towarami w ramach tej samej gałęzi pomiędzy różnymi krajami. Na przykład Stany Zjednoczone samochody produkują i eksportują, a jednocześnie importują. przedstawia niektóre z największych kategorii eksportu i importu USA. We wszystkich tych kategoriach Stany Zjednoczone są zarówno znaczącym eksporterem, jak i importerem towarów. Według Bureau of Economic Analysis w 2014 r. USA wyeksportowały samochody o wartości 146 mld dol., a sprowadziły z zagranicy auta o wartości 327 mld dol. Około 60% handlu USA i 60% handlu europejskiego to wymiana wewnątrzgałęziowa. Wybrane kategorie eksportu i importu wewnątrzgałęziowego w USA w 2014 r. Wybrane dobra eksportowane z USA Wielkość eksportu (mld dol.) Wielkość importu (mld dol.) Samochody 146 327 Żywność i napoje 144 126 Dobra kapitałowe 550 551 Dobra konsumpcyjne 199 558 Dobra pośrednie 507 665 Pozostałe środki transportu 45 55 (Źródło: http://www.bea.gov/newsreleases/international/trade/tradnewsrelease.htm). Dlaczego podobne gospodarki o wysokich dochodach angażują się w handel wewnątrzgałęziowy? Jakie mogą być korzyści ekonomiczne z posiadania pracowników o dość podobnych umiejętnościach, wytwarzających samochody, komputery, maszyny i inne produkty, które są następnie wysyłane przez ocean z i do Stanów Zjednoczonych, Unii Europejskiej i Japonii? Istnieją dwa powody: (1) podział pracy, który prowadzi do uczenia się, innowacji i osiągania unikalnych umiejętności; oraz (2) korzyści skali. Korzyści ze specjalizacji i uczenia się Rozważmy kategorię „maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy”, w ramach której gospodarka USA wykazuje wysoki poziom handlu wewnątrzgałęziowego. Istnieją różne rodzaje maszyn, a więc Stany Zjednoczone mogą eksportować maszyny do produkcji drewna, ale importować maszyny do obróbki fotograficznej. Podstawowy powód, dla którego kraj taki jak Stany Zjednoczone, Japonia czy Niemcy produkuje taki, a nie inny rodzaj maszyn, zwykle nie jest związany z amerykańskimi, niemieckimi lub japońskimi firmami i ich pracownikami, którzy ogólnie posiadają wyższy lub niższy poziom umiejętności. Po prostu, pracując nad bardzo specyficznymi i konkretnymi produktami, firmy w niektórych krajach rozwijają unikatowe umiejętności. Specjalizację w gospodarce światowej można zdefiniować niezwykle wąsko. W rzeczywistości w ostatnich latach obserwujemy trend w handlu międzynarodowym, który ekonomiści nazywają podziałem łańcucha tworzenia wartości (ang. splitting up the value chain ). Łańcuch tworzenia wartości (ang. value chain ) opisuje poszczególne etapy produkcji dobra. Jak wskazano na początku rozdziału, produkcja iPhone’a obejmuje zaprojektowanie telefonu w Stanach Zjednoczonych, dostarczenie podzespołów z Korei, montaż urządzenia w Chinach oraz reklamę i marketing w Stanach Zjednoczonych. W dużej mierze dzięki postępom poczynionym w technologii komunikacyjnej, wymianie informacji i transporcie łatwiej jest podzielić proces produkcyjny na etapy. Zamiast wytwarzania gotowego produktu od etapu surowców, takich jak stal, masy plastyczne czy guma, w jednej dużej fabryce, różne firmy działające w różnych miejscach, a nawet w różnych krajach, mogą podzielić pomiędzy siebie kolejne etapy procesu produkcyjnego. Ponieważ firmy dzielą pomiędzy siebie różne etapy łańcucha tworzenia wartości, handel międzynarodowy nie zawsze obejmuje gotowe produkty, takie jak samochody czy lodówki, które przemieszczają się pomiędzy poszczególnymi krajami. Często wiąże się on z wysyłką podzespołów lub części składających się na finalny produkt, takich jak, powiedzmy, deski rozdzielcze samochodów lub półki, które znajdują się w lodówkach, z jednej fabryki funkcjonującej w ramach międzynarodowego koncernu w kraju „A” do będącego własnością tego samego koncernu innego zakładu produkcyjnego w kraju „B”. Handel wewnątrzgałęziowy pomiędzy podobnymi państwami przynosi korzyści ekonomiczne, ponieważ pozwala pracownikom i firmom uczyć się i wprowadzać innowacje w zakresie określonych produktów – i często skupia się na bardzo wąsko definiowanych etapach łańcucha tworzenia wartości. Odwiedź tę stronę internetową, aby uzyskać interesujące informacje na temat montażu iPhone’a. Korzyści skali, konkurencja, różnicowanie produktów Drugim ważnym powodem, dla którego handel wewnątrzgałęziowy między podobnymi krajami przynosi korzyści ekonomiczne, są korzyści skali. Pojęcie korzyści skali (lub inaczej mówiąc, rosnących przychodów ze skali produkcji), które wprowadziliśmy w podrozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/6-wprowadzenie-do-rozdzialu , oznacza, że wraz ze wzrostem wolumenu produkcji przeciętne koszty produkcji spadają – przynajmniej do pewnego momentu. przedstawia korzyści skali dla zakładu produkującego tostery. Oś pozioma wykresu pokazuje wielkość produkcji danej firmy lub danego zakładu produkcyjnego. Oś pionowa – przeciętny koszt produkcji jednego tostera. Zakład produkcyjny S produkuje niewiele (30 jednostek) i osiąga przeciętny koszt produkcji jednego tostera równy 30 dol. Zakład M produkuje 50 tosterów i osiąga średni koszt produkcji tostera równy 20 dol. Zakład L produkuje 150 sztuk przy przeciętnym koszcie produkcji wynoszącym zaledwie 10 dol. Chociaż zakład V może wyprodukować 200 sztuk produktu, nadal uzyskuje taki sam koszt przeciętny jak zakład L. W tym przykładzie mały lub średni zakład, taki jak S lub M, nie będzie w stanie konkurować na rynku z producentem dużym lub bardzo dużym, takim jak L lub V, ponieważ firma, która zarządza zakładami L lub V, będzie w stanie produkować i sprzedawać swoje tostery po niższej cenie. W tym przykładzie korzyści skali działają do rozmiarów produkcji charakterystycznych dla zakładu L (150 sztuk), ale pomiędzy wolumenem produkcji fabryk L i V wzrost rozmiarów produkcji tosterów nie przekłada się na dalszy spadek przeciętnego kosztu produkcji. Korzyści skali Zakład produkcyjny S ma przeciętny koszt produkcji równy 30 dol. na toster. Zakład M wytwarza tostery po koszcie 20 dol. na sztukę. Zakład L ma przeciętny koszt produkcji jedynie 10 dol. na toster. Zakład V nadal produkuje po koszcie 10 dol. na toster. Tak więc zakład M może wytwarzać tostery taniej niż zakład S ze względu na korzyści skali (rosnące przychody ze skali produkcji), a zakłady L lub V mogą wytwarzać taniej niż S lub M ze względu na korzyści skali. Jednak korzyści skali wyczerpują się przy poziomie produkcji równym 150. Zakład V, mimo że jest większy, nie może produkować tosterów taniej niż zakład L. Koncepcja korzyści skali staje się szczególnie istotna w przypadku handlu międzynarodowego, gdy umożliwia jednemu lub dwóm dużym producentom zaopatrywanie całego kraju. Na przykład jedna duża fabryka samochodów mogłaby, korzystając z rosnących przychodów ze skali produkcji, zaspokoić cały popyt na nowe auta w gospodarkach o rozmiarach Belgii, Polski lub nawet Wielkiej Brytanii. Jeśli jednak w danym kraju znajduje się tylko jedna lub dwie duże fabryki produkujące samochody, a nie występuje handel międzynarodowy, konsumenci w tym kraju mają stosunkowo niewielki wybór między rodzajami aut (pomijając kolor lakieru i inne nieistotne opcje). Pomiędzy różnymi producentami samochodów będzie występować niewielka lub żadna konkurencja, a to prosta droga do obniżania jakości i wzrostu cen. Handel międzynarodowy stanowi sposób na połączenie niższych przeciętnych kosztów produkcji, które wynikają z korzyści skali, przy jednoczesnej silniejszej konkurencji, która prowadzi do niższych cen i większej różnorodności produktów dla konsumentów. Duże fabryki samochodów w różnych krajach mogą wytwarzać i sprzedawać swoje wyroby na całym świecie. Gdyby General Motors, Ford i Chrysler byli jedynymi graczami na amerykańskim rynku samochodowym, poziom konkurencji i wybór konsumentów byłyby znacznie mniejsze niż wtedy, gdy producenci z USA muszą stawić czoło konkurencji ze strony Toyoty, Hondy, Suzuki, Fiata, Mitsubishi, Nissana, Volkswagena, Hyundaia, BMW, Mercedesa i innych. Większa konkurencja niesie ze sobą innowacyjność i szybką reakcję na to, czego chcą konsumenci. Amerykańscy producenci samochodów wytwarzają teraz znacznie lepsze auta niż kilkadziesiąt lat temu, a główną przyczyną tego stanu rzeczy jest presja konkurencyjna, zwłaszcza ze strony firm z Azji Wschodniej i Europy. Dynamiczna przewaga komparatywna Źródła korzyści płynących z handlu wewnątrzgałęziowego pomiędzy podobnymi gospodarkami – a mianowicie uczenie się wynikające z korzyści skali, wysokiego stopnia specjalizacji i podziału łańcucha wartości – nie są sprzeczne z wcześniejszą teorią przewagi komparatywnej. Po prostu poszerzają tę koncepcję. W handlu wewnątrzgałęziowym klimat czy geografia nie określają poziomu produktywności pracowników. Nie determinuje go nawet ogólny poziom wykształcenia czy umiejętności. Przesądza o tym sposób, w jaki firmy angażują się w proces uczenia się coraz wydajniejszych sposobów produkcji specjalistycznych wyrobów, w tym korzystania z rosnących przychodów ze skali produkcji. W tej wizji przewaga komparatywna może być dynamiczna, to znaczy ewoluować i zmieniać się w czasie, gdy ktoś rozwija nowe umiejętności i gdy producenci dzielą łańcuch tworzenia wartości w nowy sposób. Ten tok myślenia sugeruje również, że kraje nie uzyskują żadnej przewagi komparatywnej na zawsze i muszą być elastyczne w reagowaniu na zmiany zachodzące w światowych procesach gospodarczych. Key Concepts and Summary Duża część światowego handlu odbywa się pomiędzy gospodarkami o wysokich dochodach, które są do siebie dość podobne pod względem poziomu wykształcenia pracowników i zaawansowania technologicznego. Kraje te praktykują handel wewnątrzgałęziowy, w ramach którego jednocześnie importują i eksportują te same produkty, takie jak samochody, maszyny i komputery. W przypadku handlu wewnątrzgałęziowego występującego pomiędzy gospodarkami o podobnych poziomach dochodów źródłem zysków są specjalizacja w zakresie bardzo konkretnych zadań oraz korzyści skali. Podział łańcucha wartości oznacza, że kilka etapów w ramach procesu produkcji konkretnego towaru odbywa się w różnych krajach na całym świecie. Self-Check Questions W jaki sposób kraj może czerpać korzyści ekonomiczne zarówno z importu, jak i eksportu tego samego dobra, np. samochodów? Istnieje wiele możliwych zalet handlu wewnątrzgałęziowego pomiędzy dwoma państwami. Obie gospodarki mogą skorzystać z silnej specjalizacji i efektów uczenia się przy produkcji niektórych rodzajów samochodów o określonych cechach, takich jak samochody o niskim zużyciu paliwa, samochody luksusowe, samochody sportowe, samochody dostawcze itd. Co więcej, kraje mogą skorzystać z rosnących przychodów ze skali produkcji, dzięki czemu duże firmy będą konkurować ze sobą, zapewniając klientom korzyści wynikające z rywalizacji i różnorodności. Ten sam argument dotyczy handlu między stanami USA, gdzie obywatele często kupują wyroby wykonane przez pracowników z innych stanów, mimo że podobny produkt jest wytwarzany w granicach ich stanu. Wszystkie państwa mogą czerpać korzyści z tego rodzaju konkurencji i handlu. pokazuje, jak zmieniają się przeciętne koszty produkcji półprzewodników („chipów” w pamięciach komputerów) wraz ze wzrostem skali ich produkcji w hipotetycznej fabryce. Na podstawie tych danych naszkicuj wykres przestawiający przeciętny koszt produkcji półprzewodników. W jaki sposób wykreślona przez ciebie krzywa ilustruje korzyści skali? Jeśli wymagana liczba półprzewodników w stanie równowagi wynosi 90 tys., czy ta gospodarka może w pełni wykorzystać korzyści skali? A jeśli wymagana liczba to 70 tys. półprzewodników? 50 tys. półprzewodników? 30 tys. półprzewodników? Wyjaśnij, w jaki sposób handel międzynarodowy umożliwia nawet małej gospodarce pełne wyzyskanie korzyści skali przy jednoczesnym korzystaniu z konkurencji i różnorodności wyrobów oferowanych przez kilku producentów. Liczba półprzewodników Przeciętny koszt całkowity (dol. za sztukę) 10 000 8 20 000 5 30 000 3 40 000 2 100 000 2 Zacznij od wykreślenia punktów na diagramie, a następnie połącz je linią. Poniższy wykres ilustruje średnie koszty produkcji półprzewodników. Krzywa ilustruje korzyści skali, pokazując, że wraz ze wzrostem wolumenu produkcji – to znaczy wzrostem produkcji w tej konkretnej fabryce – średni koszt spada. Korzyści skali istnieją do poziomu produkcji równego 40 tys. półprzewodników; przy wyższej produkcji średni koszt produkcji już się nie zmniejsza. Przy każdej wielkości popytu powyżej 40 tys. gospodarka ta może w pełni wykorzystać korzyści skali. Oznacza to, że jest w stanie produkować po najniższym koszcie jednostkowym. Rzeczywiście, jeśli wielkość popytu byłaby dość wysoka, np. 500 tys., wówczas mogłoby istnieć wiele różnych fabryk, a wszystkie w pełni korzystałyby z korzyści skali i konkurowały ze sobą. Jeśli wielkość popytu spadnie poniżej 40 tys., to sama gospodarka, bez handlu zagranicznego, nie jest w stanie w pełni wykorzystać korzyści skali. Najprostszą odpowiedzią na to pytanie jest spostrzeżenie, że mały kraj mógłby mieć wystarczająco dużą fabrykę, aby w pełni wykorzystać korzyści skali, a następnie eksportować większość produkcji. W przypadku półprzewodników do tego opisu pasują kraje takie jak Tajwan i Korea Południowa. Co więcej, kraj ten mógłby również importować półprzewodniki z innych państw, które również mają duże fabryki, czerpiąc w ten sposób korzyści z konkurencji i różnorodności. Nieco bardziej złożoną kwestią jest spostrzeżenie, że państwo może wykorzystywać korzyści skali, nie produkując półprzewodników, ale po prostu kupując je, wykonane po niskich kosztach, na całym świecie. Gospodarka, zwłaszcza małego kraju, może się wyspecjalizować i produkować kilka dóbr na naprawdę gigantyczną skalę, a następnie wymieniać je na inne wyroby wytwarzane masowo w innych państwach. Review Questions Czym jest handel wewnątrzgałęziowy? Jakie są dwa główne źródła korzyści ekonomicznych płynących z handlu wewnątrzgałęziowego? Co oznacza podział łańcucha tworzenia wartości? Critical Thinking Questions Czy handel wewnątrzgałęziowy jest sprzeczny z teorią przewag komparatywnych? Czy konsumenci odnoszą korzyści z handlu wewnątrzgałęziowego? Dlaczego handel wewnątrzgałęziowy może wydawać się zaskakujący z punktu widzenia przewagi komparatywnej? Problems Dzięki lekturze poprzednich rozdziałów podręcznika, jak również kursowi mikroekonomii wiesz już, że zmiany technologiczne przesuwają krzywe średniego kosztu. Narysuj wykres pokazujący, jak zmiany technologiczne mogą wpłynąć na handel wewnątrzgałęziowy. Weźmy pod uwagę dwa kraje: Koreę Południową i Tajwan. Tajwan może wyprodukować milion telefonów komórkowych dziennie przy cenie 10 dol. za sztukę, a Korea Południowa dziennie może wytworzyć 50 mln telefonów komórkowych po 5 dol. za sztukę. Załóżmy, że telefony są tego samego typu i jakości, a cena jest jedna. Jaka jest minimalna cena, po której oba kraje będą prowadzić handel? References U.S. Census Bureau. 2015. “U.S. International Trade in Goods and Services: December 2014.” Accessed April 13, 2015. http://www.bea.gov/newsreleases/international/trade/2015/pdf/trad1214.pdf. U.S. Census Bureau. U.S. Bureau of Economic Analysis. 2015. “U.S. International Trade in Goods and Services February 2015.” Accessed April 10, 2015. https://www.census.gov/foreign-trade/Press-Release/current_press_release/ft900.pdf. Vernengo, Matias. “What Do Undergraduates Really Need to Know About Trade and Finance?” in Political Economy and Contemporary Capitalism: Radical Perspectives on Economic Theory and Policy , ed. Ron Baiman, Heather Boushey, and Dawn Saunders. M. E. Sharpe Inc, 2000. Armonk. 177-183. handel wewnątrzgałęziowy (ang. intra-industry trade ) międzynarodowy handel towarami w ramach tej samej gałęzi przemysłu podział łańcucha tworzenia wartości (ang. splitting up the value chain ) sytuacja, w której wiele różnych etapów produkcji tego samego dobra odbywa się w zakładach przemysłowych zlokalizowanych w różnych krajach łańcuch produkcji zob. łańcuch tworzenia wartości łańcuch dostaw zob. łańcuch tworzenia wartości łańcuch tworzenia wartości (ang. value chain ) podzielony na etapy proces produkcyjny konkretnego produktu, od pozyskiwania surowców po sprzedaż detaliczną, reklamę i inne działania marketingowe

Business