Model dochodowo-wydatkowy (Z niniejszym dodatkiem należy się zapoznać po pierwszym przeczytaniu .) Podstawowe idee ekonomii keynesowskiej zostały opracowane przed spopularyzowaniem modelu AD-AS. Od lat 30. do 70. XX wieku ekonomię keynesowską najczęściej wyjaśniano za pomocą innego modelu, znanego jako podejście wydatkowo-produkcyjne. Podejście to jest silnie zakorzenione w fundamentalnych założeniach ekonomii keynesowskiej: koncentruje się na całkowitej kwocie wydatków w gospodarce, bez wyraźnej wzmianki o zagregowanej podaży czy poziomie cen (chociaż, jak zobaczysz, można wyciągnąć pewne wnioski na temat zagregowanej podaży i poziomów cen na podstawie poniższego wykresu). Osie wykresu wydatki-produkcja Model wydatki-produkcja (ang. expenditure-output model ), nazywany także krzyżem keynesowskim (ang. Keynesian cross diagram), określa równowagę w punkcie, w którym całkowite lub zagregowane wydatki w gospodarce są równe ilości wytworzonej produkcji. Na osiach keynesowskiego wykresu przedstawionego na są: PKB na osi poziomej, jako miara wielkości produkcji oraz zagregowane wydatki, jako miara wydatków, na osi pionowej. Model wydatki-produkcja Model zagregowanych wydatków i produkcji przedstawia zagregowane wydatki na osi pionowej i realne PKB na osi poziomej. Linia pionowa pokazuje potencjalne PKB w przypadku pełnego zatrudnienia. Linia nachylona pod kątem 45° reprezentuje wszystkie punkty, w których zagregowane wydatki i produkcja są sobie równe. Wykres zagregowanych wydatków pokazuje, w jaki sposób wydatki ogółem, a więc wydatki zagregowane, rosną wraz ze wzrostem produkcji, czyli realnym PKB. Przecięcie zagregowanych wydatków i linii 45 stopni wyznacza równowagę. Równowaga ma miejsce w punkcie E 0 , gdzie zagregowane wydatki AE 0 są równe poziomowi produkcji Y 0 . Pamiętaj, że o PKB można myśleć na kilka równoważnych sposobów: PKB mierzy zarówno wartość wydatków na dobra finalne, jak i wartość wyprodukowanych dóbr finalnych. Przychody ze sprzedaży finanlnych dóbr i usług, które składają się na PKB, ostatecznie staną się dochodem dla pracowników, menedżerów oraz inwestorów i właścicieli firm. Suma wszystkich dochodów otrzymanych za tworzenie PKB nazywana jest dochodem narodowym (Y). W niektórych punktach poniższej dyskusji przydatne będzie odniesienie się do realnego PKB jako „dochodu narodowego”. Obie osie są mierzone w wartościach realnych (skorygowanych o inflację). Linia potencjalnego PKB i linia 45 stopni Krzyż keynesowski zbudowany jest z dwóch linii, które służą jako konceptualne ramy ukierunkowujące dyskusję. Pierwsza to pionowa linia pokazująca poziom potencjalnego PKB . Potencjalny PKB oznacza tutaj to samo, co na wykresach AD/AS: odnosi się do wielkości produkcji, którą gospodarka może wytworzyć przy pełnym zaangażowaniu pracy i kapitału rzeczowego. Drugą konceptualną linią na keynesowskim diagramie krzyżowym jest tzw. linia 45 stopni, która zaczyna się w początku układu współrzędnych i idzie w górę i w prawo. Linia ta, nachylona pod kątem 45°, reprezentuje zbiór punktów (1, 1), (2, 2), (3, 3), itd., gdzie wartość na osi pionowej jest równa wartości na osi poziomej. A więc, linia 45 stopni przedstawia zbiór punktów, w których poziom zagregowanych wydatków w gospodarce mierzony na osi pionowej jest równy poziomowi produktu lub dochodu narodowego w gospodarce mierzonego PKB na osi poziomej. Gdy gospodarka jest w równowadze, to musi być prawdą, że zagregowane wydatki w gospodarce są równe realnemu PKB – bo z definicji PKB jest miarą tego, ile ostatecznie wydaje się na zakup towarów i usług w gospodarce. Zatem równowaga obliczona za pomocą keynesowskiego krzyża zawsze znajduje się tam, gdzie zagregowane wydatki i produkcja są sobie równe - co ma miejsce tylko na linii 45 stopni. Krzywa zagregowanych wydatków Ostatnim elementem krzyża keynesowskiego lub wykresu wydatki-produkcja, jest krzywa zagregowanych wydatków (ang. aggregate expenditure schedule ), która pokazuje całkowite wydatki w gospodarce dla każdego poziomu realnego PKB. Przecięcie krzywej zagregowanych wydatków z linią 45 stopni – w punkcie E 0 na — pokaże równowagę gospodarki, ponieważ jest to punkt, w którym zagregowane wydatki są równe produkcji (lub realnemu PKB). Po zrozumieniu, co oznacza krzywa zagregowanych wydatków, powrócimy do zagadnienia równowagi i jej interpretacji. Budowanie krzywej zagregowanych wydatków Zagregowane wydatki są kluczem do zrozumienia modelu wydatki-produkcja. Funkcja zagregowanych wydatków pokazuje, w formie tabeli lub wykresu, w jaki sposób zagregowane wydatki w gospodarce rosną wraz ze wzrostem realnego PKB lub dochodu narodowego. Tak więc, myśląc o składnikach krzywej zagregowanych wydatków – konsumpcji, inwestycjach, wydatkach rządowych, eksporcie i imporcie – kluczową kwestią jest to, jak wydatki w każdej z tych kategorii dostosują się do wzrostu dochodu narodowego. Konsumpcja jako funkcja dochodu narodowego W jaki sposób wydatki konsumpcyjne rosną wraz ze wzrostem dochodu narodowego? Ludzie mogą swoje dochody przeznaczać na konsumpcję lub oszczędności (na razie pomińmy płacenie podatków). Przed takim wyborem staje każda osoba, która otrzymuje dodatkową złotówkę. Krańcowa skłonność do konsumpcji ( MPC ) (ang. marginal propensity to consume ) to część dodatkowego dolara dochodu, którą dana osoba decyduje się przeznaczyć na wydatki konsumpcyjne. Krańcowa skłonność do oszczędzania ( MPS ) (ang. marginal propensity to save ) to część dodatkowego dolara, którą dana osoba decyduje się zaoszczędzić. Zawsze prawdziwa jest zależność: MPC + MPS = 1 Jeśli zatem krańcowa skłonność do konsumpcji z krańcowej kwoty dochodu wynosi 0,9, to krańcowa skłonność do oszczędzania wynosi 0,1. Mając to na uwadze, rozważ zależność między dochodami, konsumpcją i oszczędnościami pokazaną na . (Zauważ, że używamy „Zagregowanych wydatków” na osi pionowej na tym i kolejnych rysunkach, ponieważ wszystkie wydatki na konsumpcję są częścią zagregowanych wydatków). Powszechnie przyjmuje się w tym modelu, że nawet przy zerowych dochodach ludzie muszą coś konsumować. W tym przykładzie konsumpcja wyniosłaby 600 dol., nawet gdyby dochód wynosił zero. Wtedy MPC wynosi 0,8, a MPS 0,2. Tak więc, gdy dochód wzrasta o 1000 dol., konsumpcja wzrasta o 800 dol., a oszczędności o 200 dol. Przy dochodzie w wysokości 4000 dol. całkowita konsumpcja wyniesie 600 dol., które zostałyby skonsumowane nawet bez dochodu, plus 4000 dol. pomnożone przez krańcową skłonność do konsumpcji wynoszącą 0,8, czyli 3200 dol., co daje w sumie 3800 dol. Całkowita kwota konsumpcji i oszczędności musi zawsze sumować się do całkowitej kwoty dochodu. (Problem zerowych dochodów i ujemnych oszczędności nie jest ważny w praktyce, ponieważ nawet społeczeństwa o niskich dochodach nie mają dochodów równych dosłownie zero, więc sprawa jest czysto hipotetyczna). Relacja między dochodem i konsumpcją, przedstawiona na i w , nazywana jest funkcją konsumpcji (ang. consumption function ). W jaki sposób w modelu wydatki-produkcja rośnie konsumpcja wraz z wzrostem dochodu narodowego? Produkcja na osi poziomej jest koncepcyjnie tym samym co dochód narodowy, ponieważ wartość całej produkcji końcowej, musi być dochodem dla kogoś, gdzieś w gospodarce. Przy zerowym dochodzie narodowym konsumuje się 600 dol. Następnie za każdym razem, gdy dochód wzrasta o 1000 dol., konsumpcja wzrasta o 800 dol., ponieważ w tym przykładzie krańcowa skłonność do konsumpcji wynosi 0,8. Przykład konsumpcji z jest także przedstawiony graficznie na . Aby obliczyć wielkość konsumpcji, pomnóż wielkość dochodu przez 0,8, co jest wartością krańcowej skłonności do konsumpcji, oraz dodaj kwotę 600 dol., która byłaby przeznaczona na konsumpcję, gdyby dochód był równy zero. Konsumpcja plus oszczędności muszą być równe dochodowi. Dochód Konsumpcja Oszczędności 0 600 –600 1000 1400 –400 2000 2200 –200 3000 3000 0 4000 3800 200 5000 4600 400 6000 5400 600 7000 6200 800 8000 7000 1000 9000 7800 1200 Funkcja konsumpcji (dol.) Istnieje szereg przyczyn innych niż zmiany dochodu mogących spowodować przesunięcie całej funkcji konsumpcji. Zostały one przedstawione wcześniej, w dyskusji na temat konsumpcji, i wymienione w . Funkcja konsumpcji może zmieniać położenie na dwa sposoby: cała funkcja konsumpcji przesuwa się równolegle w górę lub w dół lub może się zmieniać jej nachylenie na bardziej strome lub bardziej płaskie. Jeśli na przykład obniżka podatków powoduje, że konsumenci wydają więcej, ale nie wpływa to na ich krańcową skłonność do konsumpcji, to efektem będzie przesunięcie w górę. Wówczas nowa funkcja konsumpcji będzie równoległa do pierwotnej. Jednak zmiana preferencji gospodarstw domowych co do oszczędzania, która zmniejszyłaby krańcową skłonność do oszczędzania, spowodowałaby, że nachylenie funkcji konsumpcji stałoby się bardziej strome: to znaczy, że jeśli stopa oszczędności jest niższa, to każdy wzrost dochodu prowadzi do większego wzrostu konsumpcji. Inwestycje jako funkcja dochodu narodowego Decyzje inwestycyjne wybiegają w przyszłość i są oparte na oczekiwanych stopach zwrotu. Właśnie dlatego, że decyzje inwestycyjne zależą przede wszystkim od postrzeganych przyszłych warunków gospodarczych, nie zależą one od poziomu PKB w bieżącym roku. Tak więc, na krzyżu keynesowskim funkcję inwestycji można narysować jako linię poziomą przebiegającą na ustalonym poziomie wydatków inwestycyjnych. pokazuje funkcję inwestycji, w której wartość inwestycji jest ustalona na poziomie 500. Podobnie, jak funkcja konsumpcji pokazuje zależność między poziomami konsumpcji a realnym PKB (lub dochodem narodowym), tak funkcja inwestycji (ang. investment function ) pokazuje związek między poziomem inwestycji a realnym PKB. Funkcję inwestycji rysuje się jako linię poziomą, ponieważ inwestycje opierają się na stopach procentowych i oczekiwaniach co do przyszłości, a więc nie zmieniają się wraz ze zmianami poziomu bieżącego dochodu narodowego. W tym przykładzie nakłady inwestycyjne kształtują się na poziomie 500. Zmiany czynników, takich jak możliwości technologiczne, oczekiwania dotyczące krótkoterminowego wzrostu gospodarczego i stopy procentowe, spowodują przesunięcie funkcji inwestycji w górę lub w dół. Poziomy przebieg funkcji inwestycji nie oznacza, że poziom inwestycji nigdy się nie zmienia. Oznacza to tylko tyle, że na tym dwuwymiarowym wykresie poziom inwestycji na pionowej osi zagregowanych wydatków nie zmienia się w zależności od aktualnego poziomu realnego PKB z osi poziomej. Jednak wszystkie inne czynniki, które wpływają na inwestycje — nowe możliwości technologiczne, oczekiwania dotyczące krótkoterminowego wzrostu gospodarczego, stopy procentowe, ceny kluczowych nakładów i zachęty podatkowe dla inwestycji — mogą powodować przesunięcie poziomej funkcji inwestycji w górę lub w dół. Rządowe wydatki i podatki jako funkcja dochodu narodowego Na wykresie krzyża keynesowskiego wydatki rządowe przedstawione są jako pozioma linia, co widać na , gdzie wydatki te ustalono na poziomie 1300. Podobnie, jak w przypadku wydatków inwestycyjnych, ta pozioma linia nie oznacza, że wydatki rządowe są niezmienne. Oznacza to tylko tyle, że wydatki rządowe zmieniają się i uchwalona jest zmiana budżetu, a nie przesuwają się w przewidywalny sposób wraz ze zmianami wielkości realnego PKB pokazanego na osi poziomej. Funkcja wydatków rządowych. O poziomie wydatków rządowych decydują czynniki polityczne, a nie poziom realnego PKB w danym roku. Tak więc, wydatki rządowe są przedstawione jako linia pozioma. W tym przykładzie wydatki rządowe kształtują się na poziomie 1300 dol. Decyzja o zwiększeniu wydatków rządowych spowoduje przesunięcie tej poziomej linii w górę, podczas gdy decyzje o ograniczeniu wydatków spowodują jej przesunięcie w dół. Inaczej ma się sprawa z podatkami, ponieważ podatki często rosną lub spadają wraz z wielkością działalności gospodarczej. Na przykład podatki dochodowe są oparte na poziomie dochodów, a podatki od sprzedaży są oparte na kwocie dokonanej sprzedaży, a zarówno dochód, jak i sprzedaż są zwykle wyższe, gdy gospodarka się rozwija, i niższe, gdy gospodarka znajduje się w recesji. W celu zbudowania podstawowego krzyża keynesowskiego pomocne jest postrzeganie podatków jako proporcjonalnego udziału w PKB. Na przykład w Stanach Zjednoczonych rząd zwykle pobiera w sumie ok. 30–35% dochodu w postaci podatków federalnych, stanowych i lokalnych. koryguje wcześniejszą tabelę dotyczącą konsumpcji tak, aby uwzględniała podatki. Pierwsza kolumna przedstawia dochód narodowy. W drugiej kolumnie obliczone są podatki, które w tym przykładzie wynoszą 30%, czyli 0,3. Trzecia kolumna pokazuje dochód po opodatkowaniu, czyli całkowity dochód pomniejszony o podatki. W czwartej kolumnie obliczona jest konsumpcja w taki sam sposób jak poprzednio: dochód po opodatkowaniu pomnożony jest przez 0,8, czyli krańcową skłonność do konsumpcji, a następnie dodana jest kwota 600 dol., która zostałaby skonsumowana, nawet gdyby dochód wynosił zero. Po uwzględnieniu podatków krańcowa skłonność do konsumpcji jest zmniejszana o stawkę podatkową, więc każdy dodatkowy dolar dochodu powoduje mniejszy przyrost konsumpcji niż przed opodatkowaniem. Z tego powodu funkcja konsumpcji z uwzględnieniem podatków jest bardziej płaska niż funkcja konsumpcji bez podatków, co pokazano na . Funkcja konsumpcji przed i po uwzględnieniu opodatkowania. Górna krzywa jest taka sama, jak funkcja konsumpcji z . Dolna krzywa pokazuje funkcję konsumpcji, gdy najpierw trzeba zapłacić podatki od dochodu, a konsumpcja jest oparta na dochodzie po opodatkowaniu. Dochód Podatki Dochód po opodatkowaniu Konsumpcja Oszczędności 0 0 0 600 –600 1000 300 700 1160 –460 2000 600 1400 1720 –320 3000 900 2100 2280 –180 4000 1200 2800 2840 –40 5000 1500 3500 3400 100 6000 1800 4200 3960 240 7000 2100 4900 4520 380 8000 2400 5600 5080 520 9000 2700 6300 5640 660 Funkcja konsumpcji przed i po opodatkowaniu (dol.) Eksport i import jako funkcja dochodu narodowego Funkcja eksportu, która pokazuje zmiany eksportu wraz ze zmianami realnego PKB danego kraju, jest linią poziomą tak, jak w przykładzie na (a) gdzie eksport wynosi 840 dol. Ponownie, podobnie jak w przypadku wydatków inwestycyjnych i wydatków rządowych, pozioma funkcja eksportu nie oznacza, że eksport nigdy się nie zmienia. Oznacza to tylko, że nie zmieniają się one z powodu tego, co jest na osi poziomej – czyli wielkości produkcji krajowej – a zamiast tego są kształtowane przez poziom zagregowanego popytu w innych krajach. Większy popyt na eksport w innych krajach spowodowałby przesunięcie funkcji eksportu w górę; mniejszy popyt na eksport w innych krajach spowodowałby jego przesunięcie w dół. Funkcje eksportu i importu. (a) Funkcja eksportu jest narysowana jako linia pozioma, ponieważ eksport jest zdeterminowany przez siłę nabywczą innych krajów, a zatem nie zmienia się wraz z wielkością krajowej gospodarki. W tym przykładzie eksport jest ustalony na poziomie 840. Jednak eksport może się zmieniać w górę lub w dół, w zależności od zmian zakupów w innych krajach. (b) Funkcja importu jest rysowana po stronie ujemnej, ponieważ wydatki na produkty importowane są odejmowane od wydatków w gospodarce krajowej. W tym przykładzie krańcowa skłonność do importu wynosi 0,1, więc import oblicza się mnożąc poziom dochodu przez –0,1. Import jest krzywą opadającą na wykresie krzyża keynesowskiego, przy czym nachylenie jest określone przez krańcową skłonność do importu ( MPI ) (ang. marginal propensity to import ). Na panelu b) krańcowa skłonność do importu wynosi 0,1. Tak więc, jeśli realny PKB wynosi 5000 dol., import wynosi 500 dol.; jeśli dochód narodowy wynosi 6000 dol., import wynosi 600 dol., itd. Funkcja importu jest linią opadająca, ponieważ import jest odjęty od zagregowanych wydatków. Zmiana krańcowej skłonności do importu, być może w wyniku zmian preferencji, zmieniłaby nachylenie krzywej importu. Podejście algebraiczne w modelu wydatki-produkcja W modelu wydatki-produkcja lub krzyżu keynesowskim, równowaga pojawia się tam, gdzie krzywa zagregowanych wydatków (krzywa AE) przecina linię 45 stopni. Algebraicznie współrzędne tego punktu przecięcia można bardzo łatwo obliczyć. Wyobraź sobie gospodarkę o następujących cechach: Y = realne PKB lub dochód narodowy T = podatki = 0,3Y C = konsumpcja = 140 + 0,9(Y – T) I = inwestycje = 400 G = wydatki rządowe = 800 X = eksport = 600 M = import = 0,15Y Krok 1. Zapisz zagregowaną funkcję wydatków. W tym przypadku jest to: AE = C + I + G + X – M AE = 140 + 0,9(Y – T) + 400 + 800 + 600 – 0,15Y Krok 2. Równanie linii 45 stopni to zbiór punktów, w których PKB lub dochód narodowy na osi poziomej jest równy zagregowanym wydatkom na osi pionowej. Zatem równanie dla linii 45 stopni jest następujące: AE = Y. Krok 3. W następnym kroku znajdziemy rozwiązanie tych dwóch równań dla Y (lub AE, ponieważ będą sobie równe). Zapisz Y zamiast AE po prawej stronie równania: Y = 140 + 0,9(Y – T) + 400 + 800 + 600 – 0,15Y Krok 4. Wstaw 0,3Y zamiast T. Spowoduje to utworzenie równania z tylko jedną zmienną, Y. Krok 5. Rozwiąż równanie znajdując wartość Y. Y = 140 + 0,9(Y – 0,3Y) + 400 + 800 + 600 – 0,15Y Y = 140 + 0,9Y – 0,27Y + 1800 – 0,15Y Y = 1940 + 0,48Y Y – 0,48Y = 1940 0,52Y = 1940 0,52Y 0,52 = 1940 0,52 Y = 3730 Te ramy algebraiczne są elastyczne i przydatne w przewidywaniu, w jaki sposób zdarzenia gospodarcze i działania polityczne wpłyną na realny PKB. Krok 6. Załóżmy na przykład, że z powodu zmian względnych cen towarów krajowych i zagranicznych krańcowa skłonność do importu spada do 0,1. Oblicz wielkość produkcji w stanie równowagi, gdy krańcowa skłonność do importu zmieni się na 0,1. Y = 140 + 0,9(Y – 0,3Y) + 400 + 800 + 600 – 0,1Y Y = 1940 – 0,53Y 0,47Y = 1940 Y = 4127 Krok 7. Z powodu wzrostu zaufania w biznesie, inwestycje wzrastają do 500. Oblicz nowy produkt równowagi. Y = 140 + 0,9(Y – 0,3Y) + 500 + 800 + 600 – 0,15Y Y = 2040 + 0,48Y Y – 0,48Y = 2040 0,52Y = 2040 Y = 3923 Jeśli chodzi o kwestie polityczne, kluczowe pytania dotyczyłyby tego, jak dostosować poziomy wydatków rządowych lub stawki podatkowe, aby równowaga została osiągnięta przy pełnym zatrudnieniu. W takim przypadku niech parametry ekonomiczne będą następujące: Y = dochód narodowy T = podatki = 0,3Y C = konsumpcja = 200 + 0,9(Y – T) I = inwestycje = 600 G = wydatki rządowe = 1.000 X = eksport = 600 Y = import = 0,1(Y – T) Krok 8. Oblicz równowagę dla tej gospodarki (pamiętaj, że Y = AE). Y = 200 + 0,9(Y – 0,3Y) + 600 + 1000 + 600 – 0,1(Y – 0,3Y) Y – 0,63Y + 0,07Y = 2400 0,44Y = 2400 Y = 5454 Krok 9. Załóżmy, że poziom produkcji przy pełnym zatrudnieniu wynosi 6000. Jaki poziom wydatków rządowych byłby konieczny, aby osiągnąć ten poziom? Aby odpowiedzieć na to pytanie, wstaw 6000 jako wartość Y, ale pozostaw G jako niewiadomą i znajdź jej wartość. Zatem: 6000 = 200 + 0,9(6000 – 0,3(6000)) + 600 + G + 600 – 0,1(6000 – 0,3(6000)) Krok 10. Rozwiąż ten problem arytmetycznie. Odpowiedź brzmi: G = 1240. Innymi słowy, zwiększenie wydatków rządowych o 240, z pierwotnego poziomu 1000 do 1240, podniosłoby produkcję do poziomu pełnego zatrudnienia PKB. Rzeczywiście, na pytanie, o ile zwiększyć wydatki rządowe, aby produkcja równowagi wzrosła z 5454 do 6000, można odpowiedzieć bez wielkich obliczeń, po prostu używając wzoru na mnożnik. Równanie mnożnika w tym przypadku to: 1 1 – 0,56 = 2,27 Tak więc, zwiększenie produkcji o 546 wymagałoby wzrostu wydatków rządowych o 546/2,27 = 240, co odpowiada wynikowi obliczeń algebraicznych. Ta reguła algebraiczna jest bardzo elastyczna. Podatki na przykład można traktować jako pochodne decyzji politycznych (np. wydatki rządowe) i niezależną od dochodu narodowego. Import może opierać się na dochodzie przed opodatkowaniem, a nie na dochodzie po opodatkowaniu. Czasem pomocne może być analizowanie gospodarki bez eksportu i importu. W bardziej skomplikowanym podejściu można podzielić konsumpcję, inwestycje, administrację publiczną, eksport i import na mniejsze kategorie lub uwzględnić pewną zmienność stawek podatków, oszczędności i importu. Mądry ekonomista ukształtuje model tak, aby pasował do konkretnego przypadku będącego przedmiotem badania. Budowanie zagregowanej funkcji wydatków Wszystkie składniki globalnego popytu (ang. aggregate demand ) — konsumpcja, inwestycje, wydatki rządowe i bilans handlowy — są teraz na miejscu, aby zbudować krzyż keynesowski. pokazuje funkcję zagregowanych wydatków w oparciu o numeryczne ilustracje C, I, G, X i M, które były używane wcześniej w tekście. Pierwsze trzy kolumny w zostały przeniesione z wcześniejszej , która pokazała, jak wprowadzić podatki do funkcji konsumpcji. Pierwsza kolumna to realny PKB lub dochód narodowy, czyli to, co znajduje się na poziomej osi wykresu. W drugiej kolumnie obliczony jest dochód po opodatkowaniu, w oparciu o założenie, że 30% realnego PKB jest pobierane w podatkach. Trzecia kolumna wynika z przyjęcia MPC na poziomie 0,8. Jeśli więc dochód po opodatkowaniu wzrasta o 700 dolarów z jednego wiersza do drugiego, konsumpcja wzrasta o 560 dolarów (700 × 0,8) z jednego wiersza do drugiego. Inwestycje, wydatki rządowe i eksport nie zmieniają się wraz z poziomem bieżącego dochodu narodowego. Poprzednio inwestycje wyniosły 500 dol., wydatki rządowe 1300 dol., a eksport 840 dol., co daje łącznie 2640 dol. Ta wartość jest pokazana w czwartej kolumnie. W tym przykładzie import wynosi 0,1 realnego PKB, a poziom importu jest obliczany w piątej kolumnie. Ostatnia kolumna, zagregowane wydatki (ang. aggregate expenditures ), sumuje C + I + G + X – M. Krzywa zagregowanych wydatków (ang. aggregate expenditure line ) jest przedstawiona na . Krzyż keynesowski. Każda kombinacja dochodu narodowego i zagregowanych wydatków (konsumpcja po opodatkowaniu, wydatki rządowe, inwestycje, eksport i import) jest przedstawiona na wykresie. Równowaga występuje wtedy, gdy zagregowane wydatki są równe dochodowi narodowemu. Dzieje się tak, gdy krzywa zagregowanych wydatków przecina linię 45 stopni, przy realnym PKB w wysokości 6000 dol. Potencjalny PKB w tym przykładzie wynosi 7000 dol, więc równowaga występuje na poziomie produkcji lub realnego PKB poniżej poziomu potencjalnego PKB. Dochód narodowy Dochód po opodatkowaniu Konsumpcja Wydatki rządowe + Inwestycje + Eksport Import Zagregowane wydatki 3000 2100 2280 2640 300 4620 4000 2800 2840 2640 400 5080 5000 3500 3400 2640 500 5540 6000 4200 3960 2640 600 6000 7000 4900 4520 2640 700 6460 8000 5600 5080 2640 800 6920 9000 6300 5640 2640 900 7380 Równowaga dochodu narodowego i wydatków (w dol.) Funkcja zagregowanych wydatków jest tworzona przez nałożenie na siebie funkcji konsumpcji (po opodatkowaniu), funkcji inwestycji, funkcji wydatków rządowych, funkcji eksportu i funkcji importu. Punkt, w którym zagregowana funkcja wydatków przecina oś pionową, będzie określony przez poziom wydatków inwestycyjnych, rządowych i eksportowych, które nie zmieniają się wraz ze zmianami dochodu narodowego. Nachylenie w górę funkcji wydatków zagregowanych będzie określone przez krańcową skłonność do oszczędzania, stawkę podatkową i krańcową skłonność do importu. Wyższa krańcowa skłonność do oszczędzania, wyższa stawka podatkowa i wyższa krańcowa skłonność do importu sprawią, że nachylenie funkcji zagregowanych wydatków będzie bardziej płaskie — ponieważ z każdego dodatkowego dochodu więcej pójdzie na oszczędności, podatki lub import, a mniej na wydatki na towary i usługi krajowe. Równowaga występuje wówczas, gdy dochód narodowy jest równy zagregowanym wydatkom, co pokazano na wykresie jako punkt, w którym krzywa zagregowanych wydatków przecina linię 45 stopni. W tym przykładzie równowaga występuje przy 6000 dolarów. Równowagę tę można również odczytać z tabeli pod rysunkiem; jest to poziom dochodu narodowego, przy którym zagregowane wydatki są równe dochodowi narodowemu. Równowaga w krzyżu keynesowskim Mamy już krzywą zagregowanych wydatków, następnym krokiem jest powiązanie jej z dwoma pozostałymi elementami keynesowskiego krzyża. Zatem najpierw zinterpretujemy przecięcie funkcji zagregowanych wydatków i linii 45 stopni, a następnie odniesiemy ten punkt przecięcia do linii potencjalnego PKB. Gdzie pojawia się równowaga? Punkt, w którym zagregowana linia wydatków zbudowana z C + I + G + X – M przecina linię 45 stopni, będzie równowagą dla gospodarki. Jest to jedyny punkt na linii wydatków zagregowanych, w którym łączna kwota wydatków na zagregowany popyt jest równa całkowitemu poziomowi produkcji. Na ten punkt równowagi (E 0 ) występuje przy 6000, co można również odczytać z . Znaczenie słowa „równowaga” pozostaje takie samo, to znaczy: równowaga (ang. equilibrium ) jest punktem, w którym nie ma bodźców do odejścia od tego stanu. Aby zrozumieć, dlaczego punkt przecięcia funkcji zagregowanych wydatków z linią 45 stopni jest równowagą makroekonomiczną, rozważmy, co by się stało, gdyby gospodarka znalazła się na prawo od punktu równowagi E, powiedzmy, w punkcie H na , w którym produkcja jest wyższa niż w równowadze. Punkt H znajduje się poniżej linii 45 stopni, tak więc poziom zagregowanych wydatków w gospodarce jest mniejszy niż poziom produkcji. W rezultacie w punkcie H produkcja gromadzi się na stosie niesprzedanych dóbr i usług – nie jest to stan zrównoważony. Równowaga w krzyżu keynesowskim Jeśli produkcja była większa niż produkcja w stanie równowagi, np. w punkcie H, to produkcja realna jest większa niż zagregowane wydatki w gospodarce. To nie może się jednak utrzymać, ponieważ oznaczałoby to, że towary są produkowane, ale piętrzą się w magazynach. Gdyby produkcja była niższa niż produkcja w stanie równowagi, np. w punkcie L, to zagregowane wydatki byłyby większe niż produkcja. Ten stan rzeczy również nie może się utrzymać, ponieważ oznaczałoby to, że wydatki przekraczają liczbę produkowanych dóbr. Tylko w punkcie E może być równowaga, bo produkcja, czyli dochód narodowy i zagregowane wydatki, są sobie równe. Równowaga (punkt E) musi leżeć na linii 45 stopni, która jest zbiorem punktów, w których dochód narodowy i zagregowane wydatki są równe. I odwrotnie, rozważmy sytuację, w której poziom produkcji znajduje się w punkcie L — gdzie rzeczywista produkcja jest niższa niż równowaga. W takim przypadku poziom zagregowanego popytu w gospodarce jest powyżej linii 45 stopni, co wskazuje, że poziom zagregowanych wydatków w gospodarce jest większy niż poziom produkcji. Gdy zagregowany popyt opróżni półki sklepowe, nie można go dalej zaspokoić. Firmy zareagują zwiększeniem poziomu produkcji. Tak więc, równowaga musi być punktem, w którym produkcja i wydatki są w równowadze, a więc na przecięciu krzywej wydatków zagregowanych i linii 45 stopni. Znajdowanie równowagi zawiera pewne informacje o gospodarce. Model keynesowski zakłada, że istnieje pewien poziom konsumpcji nawet przy zerowym dochodzie. Kwota ta wynosi 236 – 216 = 20 [dol.]. Czyli 20 dol. zostanie skonsumowanych, gdy dochód narodowy wyniesie zero. Załóżmy, że podatki wynoszą 0,2 realnego PKB. Niech krańcowa skłonność do oszczędzania dochodu po opodatkowaniu będzie równa 0,1. Poziom inwestycji wynosi 70 dol., poziom wydatków rządowych to 80 dol., a poziom eksportu to 50 dol. Import stanowi 0,2 dochodu po opodatkowaniu. Biorąc pod uwagę te wartości, wypełnij i odpowiedz na następujące pytania: Jaka jest funkcja konsumpcji? Gdzie jest równowaga? Dlaczego nie ma równowagi przy dochodzie równym 300 dolarów? Jak wygląda porównanie wydatków i produkcji w tym punkcie? Dochód narodowy Podatki Dochód po opodatkowaniu Konsumpcja I + G + X Import Wydatki zagregowane 300 236 400 500 600 700 Krok 1. Oblicz wysokość podatków dla każdego poziomu dochodu narodowego (przypomnienie: PKB = dochód narodowy) na przykładzie: Dochód narodowy (Y) 300 dol. Podatki = 0,2 lub 20% × 0,2 Kwota podatków (T) 60 dol. Krok 2. Oblicz dochód po opodatkowaniu, odejmując kwotę podatku od dochodu narodowego dla każdego poziomu dochodu narodowego, korzystając z następującego przykładu: Dochód narodowy minus podatki 300 dol. –60 dol. Dochód po opodatkowaniu 240 dol. Krok 3. Oblicz konsumpcję. Krańcowa skłonność do oszczędzania wynosi 0,1. Oznacza to, że krańcowa skłonność do konsumpcji wynosi 0,9, ponieważ MPS + MPC = 1. Dlatego pomnóż 0,9 przez kwotę dochodu po opodatkowaniu, używając następującego przykładu: Dochód po opodatkowaniu 240 dol. MPC × 0,9 Konsumpcja 216 dol. Krok 4. Zastanów się, dlaczego w tabeli jest konsumpcja w wysokości 236 dolarów w pierwszym rzędzie. Jak wspomniano wcześniej, model keynesowski zakłada, że istnieje pewien poziom konsumpcji nawet bez dochodu. Kwota ta wynosi 236 – 216 = 20 [dol.]. Krok 5. Jest teraz wystarczająco dużo informacji, aby napisać funkcję konsumpcji. Funkcję konsumpcji można znaleźć, ustalając poziom konsumpcji przy dochodzie równym zero. Zapamiętaj, że: C = Konsumpcja przy zerowym dochodzie narodowym + MPC (dochód po opodatkowaniu) Niech C reprezentuje funkcję konsumpcji, Y - dochód narodowy, T - podatki. C = 20 dol. + 0,9(Y – T) = 20 dol. + 0,9(300 – 60) dol. = 236 dol. Krok 6. Wykorzystaj funkcję konsumpcji, aby znaleźć konsumpcję na każdym poziomie dochodu narodowego. Krok 7. Dodaj inwestycje (I), wydatki rządowe (G) i eksport (X). Pamiętaj, że nie zmieniają się one wraz ze zmianami dochodu narodowego: Krok 8. Znajdź import, który stanowi 0,2 dochodu po opodatkowaniu na każdym poziomie dochodu narodowego. Na przykład: Dochód po opodatkowaniu 240 dol. Import w wysokości 0,2 or 20% of Y – T × 0,2 Import 48 dol. Krok 9. Znajdź zagregowane wydatki, dodając C + I + G + X – I dla każdego poziomu dochodu narodowego. Twoja wypełniona tabela powinna wyglądać tak jak . Dochód narodowy (Y) Podatek = 0.2 × Y (T) Dochód po opodatkowaniu (Y – T) Konsumpcja C = 20 + 0.9(Y – T) I + G + X Minus import (M) Zagregowne wydatki AE = C + I + G + X – M 300 60 240 236 200 48 388 400 80 320 308 200 64 444 500 100 400 380 200 80 500 600 120 480 452 200 96 556 700 140 560 524 200 112 612 Krok 10. Odpowiedz na pytanie: Gdzie jest równowaga? Równowaga występuje tam, gdzie AE = Y. pokazuje, że równowaga występuje wówczas, gdy dochód narodowy jest równy łącznym wydatkom na poziomie 500 dol. Krok 11. Zapisz równowagę matematycznie, wiedząc, że dochód narodowy jest równy zagregowanym wydatkom. Y = AE = C + I + G + X – M = 20 dol. + 0,9(Y – T) + 70 dol. + 80 dol. + 50 dol. – 0,2(Y – T) = $220 + 0,9(Y – T) – 0,2(Y – T) Ponieważ T wynosi 0,2 dochodu narodowego, zastąp T wyrażeniem 0,2 Y, czyli: Y = 220 dol. + 0,9(Y – 0,2Y) – 0,2(Y – 0,2Y) = 220 dol. + 0,9Y – 0,18Y – 0,2Y + 0,04Y = 220 dol. + 0,56Y Znajdź wartość Y. Y = 220 dol. + 0,56Y Y – 0,56Y = 220 dol. 0,44Y = 220 dol. 0,44Y 0,44 = 220 dol. 0,44 Y = 500 dol. Krok 12. Odpowiedz na pytanie: Dlaczego przy dochodzie narodowym w wysokości 300 dol. gospodarka nie jest w równowadze? Przy dochodzie narodowym w wysokości 300 dol. łączne wydatki wynoszą 388 dol. Krok 13. Odpowiedz na pytanie: Jaki jest wynik porównania wydatków i produkcji na tym etapie? Zagregowane wydatki nie mogą w dłuższej perspektywie przekroczyć produkcji (PKB), ponieważ nie byłoby wystarczającej ilości towarów do kupienia. Luka recesyjna i inflacyjna Jeśli na krzyżu keynesowskim linia zagregowanych wydatków przecina linię 45 stopni na poziomie potencjalnego PKB, to gospodarka jest w dobrej kondycji. Nie ma recesji, a bezrobocie jest niskie. Ale nie ma żadnej gwarancji, że równowaga wystąpi na poziomie potencjalnego PKB. Równowaga może zachodzić przy PKB wyższym lub niższym od potencjalnego. Na panelu (a) pokazano sytuację, w której krzywa zagregowanych wydatków przecina linię 45 stopni w punkcie E 0 . Punkt E 0 odpowiada realnemu PKB w wysokości 6000 dol. i jest niższy od potencjalnego PKB wynoszącego 7000 dol. W tej sytuacji poziom zagregowanych wydatków jest zbyt niski, aby PKB osiągnął poziom pełnego zatrudnienia i wystąpi bezrobocie. Różnica między produkcją wyznaczoną przez równowagę w punkcie E 0 , która jest niższa od potencjalnego PKB, a poziomem potencjalnego PKB, nazywana jest luką recesyjną (ang. recessionary gap ) Ponieważ poziom równowagi na poziomie realnego PKB jest tak niski, firmy nie będą chciały zatrudniać pełnej liczby pracowników gotowych do podjęcia pracy, a bezrobocie będzie wysokie. Eliminowanie luk recesyjnych i inflacyjnych (a) Jeśli równowaga występuje przy produkcji mniejszej niż potencjalne PKB, wówczas powstaje luka recesyjna. Rozwiązaniem politycznym przy istnieniu luki recesyjnej jest przesunięcie krzywej zagregowanych wydatków w górę, z AE 0 do AE 1 , przy zastosowaniu polityki obniżenia podatków lub zwiększenia wydatków rządowych. Nowa równowaga E 1 zachodzi na poziomie potencjalnego PKB. (b) Jeśli równowaga ma miejsce przy produkcji większej niż potencjalne PKB, to powstaje luka inflacyjna. Rozwiązaniem politycznym dla luki inflacyjnej jest przesunięcie krzywej zagregowanych wydatków w dół z AE 0 do AE 1 , przy stosowaniu takiej polityki, jak podwyżka podatków lub cięcia wydatków. Wówczas nowa równowaga E 1 zachodzi na poziomie równym potencjalnemu PKB. Co może spowodować lukę recesyjną? Wszystko, co przesuwa krzywą zagregowanych wydatków w dół, jest potencjalną przyczyną recesji, np. spadek konsumpcji, wzrost oszczędności, spadek inwestycji, spadek wydatków rządowych lub wzrost podatków, spadek eksportu lub wzrost importu. Co więcej, gospodarka, która jest w równowadze z luką recesyjną, może w tej sytuacji pozostać i przez długi czas doświadczać wysokiego bezrobocia; pamiętajcie, równowaga polega na tym, że w gospodarce nie ma żadnego szczególnego powodu do dostosowywania cen lub ilości, które mogłyby zakończyć recesję. Właściwą reakcją na lukę recesyjną jest obniżenie przez rząd podatków lub zwiększenie wydatków, tak aby krzywa zagregowanych wydatków przesunęła się w górę z AE 0 do AE 1 . Po takim przesunięciu nowa równowaga E 1 będzie zachodziła przy PKB na poziomie potencjalnym, co widać na (a). I na odwrót, (b) pokazuje sytuację, w której krzywa zagregowanych wydatków (AE 0 ) przecina linię 45 stopni powyżej potencjalnego PKB. Luka pomiędzy realnym PKB w stanie równowagi E 0 a potencjalnym PKB nazywana jest luką inflacyjną (ang. inflationary gap ). Luka inflacyjna również wymaga pewnej interpretacji. Nadmiernie uproszczona interpretacja krzyża keynesowskiego mogłaby prowadzić do wniosku, że podniesiona wystarczająco wysoko funkcja zagregowanych wydatków spowoduje, że realny PKB będzie tak duży, jak tylko sobie tego życzymy — można nawet podwoić lub potroić potencjalny poziom PKB gospodarki. Ten wniosek jest wyraźnie błędny. Gospodarka napotyka pewne ograniczenia po stronie podaży dotyczące tego, ile może wyprodukować w danym czasie przy istniejących zasobach pracowników, kapitału fizycznego i ludzkiego, technologii i instytucji rynkowych. Lukę inflacyjną należy interpretować nie jako dosłowną prognozę wielkości realnego PKB, ale jako wskazówkę, o ile zagregowane wydatki w gospodarce przewyższają wydatki potrzebne do osiągnięcia potencjalnego PKB. Luka inflacyjna pokazuje, że skoro gospodarka nie jest w stanie wyprodukować wystarczającej ilości towarów i usług, aby zaspokoić dany poziom zagregowanych wydatków, to te wydatki spowodują inflacyjny wzrost poziomu cen. W ten sposób, chociaż zmiany poziomu cen nie pojawiają się wyraźnie w krzyżu keynesowskim, pojęcie inflacji jest zawarte w koncepcji luki inflacyjnej. Właściwą keynesowską odpowiedź na lukę inflacyjną przedstawia (b). Pierwotne przecięcie krzywej zagregowanych wydatków AE 0 i linii 45 stopni następuje przy 8000 dol., czyli powyżej poziomu potencjalnego PKB wynoszącego 7000 dol. Jeśli AE 0 przesunie się w dół do AE 1 , to nowa równowaga znajdzie się na poziomie E 1 , a gospodarka osiągnie poziom potencjalnego PKB, bez presji na inflacyjny wzrost cen. Rząd może doprowadzić do obniżenia zagregowanych wydatków podnosząc podatki nakładane na konsumentów lub firmy lub zmniejszając wydatki rządowe. Efekt mnożnikowy Keynesowska recepta na politykę ma jeszcze jeden aspekt. Załóżmy, że dla pewnej gospodarki przecięcie funkcji zagregowanych wydatków i linii 45 stopni znajduje się na poziomie PKB równym 700, podczas gdy poziom potencjalnego PKB dla tej gospodarki wynosi 800. O ile trzeba zwiększyć wydatki rządowe, aby gospodarka osiągnęła PKB zapewniające pełne zatrudnienie? Oczywistą może wydawać się odpowiedź: 800 – 700 = 100; a więc należy podnieść wydatki rządowe o 100. Ale ta odpowiedź jest błędna. Zmiana wydatków rządowych o na przykład 100 dolarów będzie miała większy niż 100 dolarów wpływ na poziom realnego PKB w równowadze. A to dlatego, że zmiana wartości zagregowanych wydatków krąży po gospodarce: gospodarstwa domowe kupują towary od firm, firmy płacą pracownikom i dostawcom, pracownicy i dostawcy kupują towary od innych firm, te firmy płacą swoim pracownikom i dostawcom, i tak dalej. W ten sposób pierwotna zmiana w zagregowanych wydatkach jest faktycznie wydatkowana więcej niż raz. Nazywa się to efektem mnożnikowym (ang. multiplier effect ): początkowy wzrost wydatków cyklicznie powtarza się w gospodarce i ma większy wpływ niż początkowa wydana kwota. Jak działa mnożnik? Aby zrozumieć działanie mnożnika, wróć do przykładu, w którym równowaga na wykresie krzyża keynesowskiego występuje przy wielkości realnego PKB równej 700 dol. (czyli 100 dol. mniejszej niż 800 dol. potrzebnych do osiągnięcia pełnego zatrudnienia, czyli potencjalnego PKB). Jeśli rząd wyda 100 dol., aby zlikwidować tę lukę, ktoś w gospodarce otrzyma te wydatki i potraktuje je jako dochód. Załóżmy, że podmioty, które otrzymują ten dochód, płacą 30% podatków, oszczędzają 10% dochodu po opodatkowaniu, wydają 10% całkowitego dochodu na import, a resztę wydają na towary i usługi produkowane w kraju. W obliczeniach przedstawionych na i w , z pierwotnych 100 dol. wydatków rządowych, 53 dol. pozostają do wydania na towary i usługi produkowane w kraju. Te 53 dol., gdy zostaną wydane, stają się dochodem dla kogoś, gdzieś w gospodarce. Ci, którzy otrzymują ten dochód, płacą również 30% podatków, oszczędzają 10% dochodu po opodatkowaniu i wydają 10% całkowitego dochodu na import, co pokazano na , gdzie w trzeciej rundzie wydano dodatkowe 28,09 dol. (czyli 0,53 × 53 dol.). Ludzie, którzy otrzymują ten dochód, płacą podatki, oszczędzają i kupują towary importowane, a kwota wydana w czwartej rundzie wynosi 14,89 dol. (czyli 0,53 × 28,09 dol.). Efekt mnożnikowy Pierwotny wzrost wydatków rządowych o 100 dol. powoduje wzrost łącznych wydatków o 100 dol. Ale te 100 dol. to dochód dla innych w gospodarce, a po tym, jak część zostanie zaoszczędzona, podatki zapłacone i kupione towary importowane, to w drugiej rundzie zostanie wydane 53 z tych 100 dol. Z kolei te 53 dol. to dochód dla innych. Tak więc początkowe wydatki rządowe w wysokości 100 dol. są pomnażane w kolejnych cyklach wydatków, ale wpływ każdego kolejnego cyklu staje się coraz mniejszy. Biorąc pod uwagę dane w tym przykładzie, pierwotny wzrost wydatków rządowych o 100 dol. powoduje wzrost łącznych wydatków o 213 dol.; dlatego mnożnik w tym przykładzie wynosi 213 dol./100 dol. = 2,13. Pierwotny wzrost zagregowanych wydatków w wyniku wzrostu wydatków rządowych 100 To stanowi dochód ludzi w całej gospodarce: zapłać 30% podatku; oszczędź 10% dochodu po opodatkowaniu; wydaj 10% dochodu na import. Wzrost zagregowanych wydatków w drugiej rundzie wyniesie… 70 – 7 – 10 = 53 To stanowi 53 dol. dochodu ludzi w gospodarce: zapłać 30% podatków; oszczędź 10% dochodu po opodatkowaniu; wydaj 10% dochodu na import. Wzrost zagregowanych wydatków w trzeciej rundzie wyniesie… 37,1 – 3,71 – 5,3 = 28,09 To daje 28,09 dol. dochodu ludzi w gospodarce: zapłać 30% podatków; oszczędź 10% dochodu po opodatkowaniu; wydaj 10% dochodu na import. Wzrost zagregowanych wydatków w czwartej rundzie wyniesie… 19,663 – 1,96633 – 2,809 = 14,89 Obliczanie efektu mnożnikowego Tak więc, w czasie pierwszych czterech rund obiegu zagregowanych wydatków pierwotny wzrost wydatków rządowych o 100 dolarów spowodował przyrost łącznych wydatków o 100 + 53 + 28,09 + 14,89 = 195,98 [dol.]. pokazuje te łączne zagregowane wydatki po pierwszych czterech rundach, a następnie łączne zagregowane wydatki po 30 rundach. Dodatkowy impuls do wzrostu zagregowanych wydatków maleje w każdej kolejnej rundzie wydatków. Po około 10 rundach dodatkowe przyrosty są naprawdę bardzo małe - prawie niewidoczne gołym okiem. Po 30 rundach dodatkowe przyrosty w każdej rundzie są tak małe, że nie mają większego znaczenia. Po 30 rundach skumulowana wartość początkowego wzrostu łącznych wydatków wynosi ok. 213 dol. Tak więc wzrost wydatków rządowych o 100 dol. po wielu cyklach, ostatecznie spowodował wzrost łącznych wydatków i realnego PKB o ok. 213 dol. W tym przykładzie mnożnik wynosi 213 dol./100 dol = 2,13. Obliczanie mnożnika Na szczęście dla każdego, kto nie nosi ze sobą komputera z arkuszem kalkulacyjnym do prognozowania wpływu pierwotnego wzrostu wydatków przez 20, 50 lub 100 rund wydatków, istnieje wzór na obliczenie mnożnika. Mnożnik = 1 1 – (MPC × (1 – Stopa podatkowa) + MPI) Dane z i to: Krańcowa skłonność do oszczędzania MPS = 30% Stawka podatkowa = 10% Krańcowa skłonność do importu MPI = 10% MPC = 1 – MPS, czyli MPC = 0,7. Dlatego mnożnik wydatków jest równy: Mnożnik wydatków = 1 1 – (0,7 – (0,10)(0,7) – 0,10) = 1 0,47 = 2,13 Zmiana wydatków o 100 dol. pomnożona przez mnożnik wydatków wynoszący 2,13 przekłada się na zmianę PKB równą 213 dol. Nieprzypadkowo wynik ten jest dokładnie taki, jak obliczono w po wielu cyklach wydatków w gospodarce. Wielkość mnożnika zależy od tego, jaka część krańcowego dolara dochodu jest przeznaczona na podatki, oszczędności i import. Te trzy czynniki są znane jako „wycieki”, ponieważ określają, ile popytu „wycieka” w każdej rundzie działania efektu mnożnikowego. Jeśli wycieki są stosunkowo małe, to każda kolejna runda działania efektu mnożnikowego będzie dawała większe przyrosty popytu, a sam mnożnik będzie wysoki. I odwrotnie, jeśli wycieki są stosunkowo duże, to każda początkowa zmiana popytu będzie skutkowała mniejszym efektem w drugiej, trzeciej i późniejszych rundach, a mnożnik będzie mały. Zmiany wielkości wycieków – zmiana krańcowej skłonności do oszczędzania, stawki podatkowej czy krańcowej skłonności do importu – zmienią wielkość mnożnika. Obliczanie skutków keynesowskich interwencji politycznych Wracając do pierwotnego pytania: o ile należy zwiększyć wydatki rządowe, aby całkowity wzrost realnego PKB wyniósł 100 dolarów? Jeśli celem jest zwiększenie zagregowanego popytu o 100 dolarów, a mnożnik wynosi 2,13, to wzrost wydatków rządowych w celu osiągnięcia tego celu powinien wynieść 100 dol./2,13 = 47 dol. Wydatki rządowe w wysokości ok. 47 dol., w połączeniu z mnożnikiem 2,13 (który jest, pamiętajmy, oparty na konkretnych założeniach dotyczących podatków, oszczędności i stóp importu), dają ogólny wzrost realnego PKB o 100 dol., przywracając gospodarkę do potencjalnego PKB równego 800 dol., jak pokazano na . Efekt mnożnikowy w modelu wydatki-produkcja Potęga efektu mnożnikowego polega na tym, że wzrost wydatków powoduje relatywnie większy wzrost produkcji w stanie równowagi. Wzrost wydatków to przesunięcie AE 0 do położenia AE 1 . Jednak przyrost produkcji w stanie równowagi, pokazany na osi poziomej, jest wyraźnie większy. Efekt mnożnikowy jest również widoczny na wykresie krzyża keynesowskiego. pokazuje omawiany przez nas przykład: luka recesyjna z równowagą na poziomie 700 dol., potencjalnym PKB równym 800 dol., nachylenie funkcji zagregowanych wydatków (AE 0 ) określone przy założeniu, że podatki stanowią 30% dochodu, a oszczędności wynoszą 0,1 dochodu do opodatkowania, a import stanowi 0,1 dochodu przed opodatkowaniem. Przy AE 1 krzywa zagregowanych wydatków przesuwa się w górę, aby osiągnąć potencjalny PKB. Teraz porównajmy przesunięcie w górę krzywej zagregowanych wydatków o 47 dol., z przesunięciem w prawo realnego PKB, o 100 dol. (zgodnie z tym, co zostało obliczone wcześniej). Wzrost realnego PKB jest ponad dwukrotnie większy niż wzrost funkcji wydatków zagregowanych. (Podobnie, jeśli spojrzysz wstecz na , zobaczysz, że pionowe przesunięcia krzywej zagregowanych wydatków są mniejsze niż zmiana produkcji w równowadze, która jest pokazana na osi poziomej. Ponownie jest to efekt mnożnikowy.) W ten sposób potęga działania mnożnika jest widoczna na wykresie modelu wydatki-produkcja, jak również w obliczeniach arytmetycznych. Mnożnik nie tylko wpływa na wydatki rządowe, ale ma zastosowanie do wszelkich zmian w gospodarce. Powiedzmy, że spada zaufanie biznesowe i spadają inwestycje, lub że gospodarka wiodącego partnera handlowego zwalnia, co powoduje spadek eksportu. Zmiany te zmniejszą zagregowane wydatki, a następnie będą miały jeszcze większy wpływ na realny PKB ze względu na efekt mnożnikowy. Przeczytaj poniższą ramkę, aby dowiedzieć się, w jaki sposób można zastosować efekt mnożnikowy do analizy ekonomicznego wpływu sportu zawodowego. W jaki sposób można wykorzystać mnożnik do analizy wpływu sportu zawodowego na gospodarkę? Przyciąganie profesjonalnych drużyn sportowych i budowa stadionów sportowych w celu tworzenia miejsc pracy i stymulowania rozwoju biznesu to strategia rozwoju gospodarczego przyjęta przez wiele społeczności w całych Stanach Zjednoczonych. W artykule „Public Financing of Private Sports Stadiums” James Joyner z Outside the Beltway przyjrzał się publicznemu finansowaniu drużyn NFL. Odkrycia Joynera potwierdzają wcześniejsze prace Johna Siegfrieda z Vanderbilt University i Andrew Zimbalista ze Smith College. Siegfried i Zimbalist wykorzystali mnożnik do analizy tego problemu. Wzięli pod uwagę wysokość płaconych podatków i wydatków lokalnych, aby sprawdzić, czy wystąpił pozytywny efekt mnożnikowy. Większość zawodowych sportowców i właścicieli drużyn sportowych jest bogata i płaci dużo podatków – powiedzmy, że 40% ich krańcowego dochodu jest odprowadzane jako podatki. Ponieważ sportowcy często dobrze zarabiają a ich kariery są krótkie, to załóżmy, że oszczędzają jedną trzecią swojego dochodu po opodatkowaniu. Wielu zawodowych sportowców nie mieszka przez cały rok w mieście, w którym gra, więc powiedzmy, że połowa pieniędzy, które wydają, jest wydawana poza tym obszarem. W tym przykładzie można uznać wydatki dokonane poza lokalną gospodarką jako ekwiwalent towarów importowanych dla gospodarki narodowej. Pomyśl teraz o pieniądzach wydawanych na lokalną rozrywkę inną niż sport zawodowy. Właściciele tych innych biznesów mają pewnie średnie dochody, niewielu z nich znajduje się w ekonomicznej stratosferze zawodowych sportowców. Ponieważ ich dochody są niższe, to płacą też niższe podatki – powiedzmy, że płacą tylko 35% swojego krańcowego dochodu w postaci podatków. Nie mają takiej samej zdolności ani potrzeby oszczędzania jak zawodowi sportowcy, więc załóżmy, że ich MPC wynosi 0,8. Wreszcie, ponieważ więcej z nich mieszka cały rok w jednym mieście, będą wydawać większą część swoich dochodów na towary lokalne — powiedzmy 65%. Jeśli te ogólne założenia są prawdziwe, to pieniądze wydawane na sport zawodowy będą miały mniejszy wpływ na lokalną gospodarkę niż pieniądze wydawane na inne formy rozrywki. Dla zawodowych sportowców z każdego zarobionego dolara 40 centów idzie na podatki, więc pozostaje 60 centów. Z tych 60 centów jedna trzecia jest zaoszczędzona. Z pozostałych 40 centów połowa zostaje wydana poza obszarem. Tylko 20 centów z każdego dolara trafia do lokalnej gospodarki w pierwszej rundzie. W przypadku lokalnej rozrywki z zarobionego dolara 35 centów idzie na podatki, pozostawiając 65 centów. Z tego oszczędzone jest 20%, a z pozostałych 52 centów 65% wydawane jest na szczeblu lokalnym, tak więc 33,8 centa z każdego dolara dochodu jest ponownie wykorzystywane w lokalnej gospodarce. Siegfried i Zimbalist przekonująco argumentują, że w ramach domowego budżetu ludzie mają ustaloną kwotę do wydania na rozrywkę. Jeśli to założenie jest prawdziwe, to pieniądze wydane na profesjonalne imprezy sportowe są pieniędzmi, które nie zostały wydane na inne formy rozrywki w danej metropolii. Ponieważ mnożnik jest niższy w przypadku sportu zawodowego niż w przypadku innych lokalnych form rozrywki, pojawienie się sportu zawodowego w mieście spowodowałoby realokację wydatków na rozrywkę w sposób, który powoduje kurczenie się lokalnej gospodarki zamiast wzrostu. Tak więc, ich odkrycia wydają się potwierdzać to, co donosi Joyner i co donoszą gazety w całym kraju. Szybkie wyszukiwanie w Internecie hasła „wpływ sportu na gospodarkę” przyniesie liczne prace kwestionujące tę strategię rozwoju gospodarczego. Mnożnikowe kompromisy: stabilność a siła polityki ekonomicznej Czy gospodarka jest zdrowsza gdy mnożnik jest wysoki czy niski? Przy wysokim mnożniku każda zmiana zagregowanego popytu będzie oznaczała znaczne zwiększanie się dodatkowych wydatków, a więc gospodarka będzie bardziej niestabilna. Z kolei przy niskim mnożniku zmiany zagregowanego popytu nie będą znacznie pomnażane, więc gospodarka będzie bardziej stabilna. Jednak przy niskim mnożniku zmiany polityki rządu w zakresie podatków lub wydatków będą miały mniejszy wpływ na wysokość produkcji realnej w równowadze. Przy wyższym mnożniku polityka rządu mająca na celu zwiększenie lub zmniejszenie zagregowanych wydatków będzie bardziej skuteczna. Tak więc, niski mnożnik oznacza bardziej stabilną gospodarkę, ale także słabszą skuteczność polityki makroekonomicznej rządu, podczas gdy wysoki mnożnik oznacza bardziej niestabilną gospodarkę, ale także gospodarkę, w której polityka makroekonomiczna rządu jest silniejsza. Kluczowe pojęcia i podsumowanie Model wydatki-produkcja oraz krzyż keynesowski pokazują, w jak sposób poziom zagregowanych wydatków (na osi pionowej) zmienia się wraz ze zmianami poziomu produkcji w gospodarce (pokazanym na osi poziomej). Ponieważ wartość produkcji w skali makro stanowi również dochód dla kogoś innego w gospodarce, oś pozioma może być również interpretowana jako dochód narodowy. Równowaga na wykresie wystąpi tam, gdzie krzywa zagregowanych wydatków przecina linię 45 stopni, która reprezentuje zbiór punktów, w których zagregowane wydatki w gospodarce są równe produkcji (lub dochodowi narodowemu). Równowaga w krzyżu keynesowskim może wystąpić przy PKB na poziomie potencjalnym, poniżej lub powyżej tego poziomu. Funkcja konsumpcji pokazuje rosnącą zależność między dochodem narodowym a konsumpcją. Krańcowa skłonność do konsumpcji (KSK lub MPC) to część dodatkowego dolara dochodu przeznaczona na konsumpcję. Wyższa krańcowa skłonność do konsumpcji oznacza bardziej stromą funkcję konsumpcji; niższa krańcowa skłonność do konsumpcji oznacza bardziej płaską funkcję konsumpcji. Krańcowa skłonność do oszczędzania (KSO lub MPS) to zaoszczędzona część każdego dodatkowego dolara dochodu. Zawsze zachodzi prawidłowość mówiąca, że MPC + MPS = 1. Funkcja inwestycji jest linią płaska, pokazująca, że inwestycje w bieżącym roku nie zależą od bieżącego poziomu dochodu narodowego. Jednak funkcja inwestycji będzie się przesuwać (w górę i w dół) w zależności od stopy zwrotu oczekiwanej w przyszłości. Wydatki rządowe także są poziomą linią na wykresie krzyża keynesowskiego, ponieważ ich poziom jest determinowany względami politycznymi, a nie bieżącym poziomem dochodu w gospodarce. Podatki w krzyżu keynesowskim uwzględniane są poprzez odpowiednie dostosowanie funkcji konsumpcji. Funkcja eksportu jest poziomą linią na wykresie krzyża keynesowskiego, ponieważ eksport nie podąża za zmianami dochodu krajowego, ale przesuwa się w wyniku zmian dochodów za granicą, a także zmian kursów walutowych. Funkcja importu jest linią opadającą, ponieważ co prawda import rośnie wraz z dochodem narodowym, ale import jest odejmowany od zagregowanego popytu. Wyższy poziom importu oznacza zatem niższy poziom wydatków na dobra krajowe. Na wykresie krzyża keynesowskiego równowaga może zachodzić na poziomie niższym niż potencjalne PKB, co nazywamy luką recesyjną, lub na poziomie wyższym od potencjalnego PKB, co określamy jako luka inflacyjna. Efekt mnożnikowy opisuje, w jaki sposób początkowa zmiana globalnego popytu generuje większy przyrost skumulowanego PKB. O wielkości mnożnika wydatków decydują trzy strumienie: wydatki na oszczędności, podatki i import. Wzór na mnożnik to: Mnożnik = 1 1 – (MPC × (1 – Stopa podatkowa) + MPI) Gospodarka z niższym mnożnikiem jest bardziej stabilna - w mniejszym stopniu wpływają na nią wydarzenia gospodarcze lub polityka rządu niż w przypadku gospodarki z wyższym mnożnikiem. Pytania sprawdzające Narysuj wykres funkcji zagregowanych wydatków z luką recesyjną. Poniższy rysunek przedstawia wykres krzywej zagregowanych wydatków z luką recesyjną. Naszkicuj model wydatki-produkcja z luką inflacyjną Poniższy rysunek przedstawia krzywą zagregowanych wydatków z luką inflacyjną. W danej gospodarce: Y = dochód narodowy Podatki = T = 0,25Y C = konsumpcja = 400 + 0,85(Y – T) I = 300 G = 200 X = 500 M = 0,1(Y – T) Znajdź równowagę dla tej gospodarki. Jeśli potencjalny PKB wynosi 3500, to jaka zmiana w wydatkach rządowych jest potrzebna, aby osiągnąć ten poziom? Rozwiąż to zadanie na dwa sposoby. Najpierw wstaw 3500 do równań i oblicz G. Potem rozwiąż to zadanie używając mnożnika. Najpierw zapisz równania. AE = 400 + 0,85(Y – T) + 300 + 200 + 500 – 0,1(Y – T) AE = Y Następnie wstaw Y w miejsce AE i 0,25Y w miejsce T Y = 400 + 0,85(Y – 0,25Y) + 300 + 200 + 500 – 0,1(Y – 0,25Y) Y = 1400 + 0,6375Y – 0,075Y 0,4375Y = 1400 Y = 3200 Jeśli pełne zatrudnienie będzie osiągnięte dla Y=3500, to jednym ze sposobów rozwiązania jest podstawienie 3500 w miejsce Y w całym równaniu, ale pozostawienie G jako obliczanej zmiennej. Y = 400 + 0,85(Y – 0,25Y) + 300 + G + 500 + 0,1(Y – 0,25Y) 3500 = 400 + 0,85(3500 – 0,25(3500)) + 300 + G + 500 – 0,1(3500 – 0,25(3500)) G = 3500 – 400 – 2231,25 – 1300 – 500 + 262,5 G = 331,25 Wartość G wynosząca 331,25 to przyrost o 131,25 z pierwotnego poziomu równego 200. Alternatywnie można rozwiązać to zadanie wykorzystując informacje, że z każdego wydanego dolara 0,25 idzie na podatki, pozostawiając 0,75, a z dochodu po opodatkowaniu 0,15 idzie na oszczędności a 0,1 na import. Ponieważ (0,75)(0,15) = 0,1123 i (0,75)(0,1) = 0,075, to oznacza, że z każdego wydanego dolara: 1 –0,25 –0,1125 –0,075 = 0,5625. Zatem, używając odpowiedniego wzoru, mnożnik wynosi: 1 1 – 0,5625 = 2,2837 Aby zwiększyć PKB w stanie równowagi o 300, potrzebna jest podwyżka o 300/2,2837, co ponownie daje 131,25. przedstawia dane pochodzące z wykresu krzyża keynesowskiego. Załóżmy, że stawka podatkowa wynosi 0,4 dochodu narodowego; MPC z dochodu po opodatkowaniu wynosi 0,8; inwestycje równe są 2000 dolarów a wydatki rządowe 1000 dolarów; eksport wynosi 2000 dolarów, a import stanowi 0,05 dochodu po opodatkowaniu. Jaki jest poziom produkcji w stanie równowagi w tej gospodarce? Dochód narodowy Dochód po opodatkowaniu Konsumpcja I + G + X Minus import Wydatki zagregowane 8000 4340 9000 10.000 11.000 12.000 13.000 Poniższa tabela jest już wypełniona. Wiersz odpowiadający równowadze jest wyróżniony kursywą. Dochód narodowy Dochód po opodatkowaniu Konsumpcja I + G + X Minus import Wydatki zagregowane 8000 4800 4340 5000 240 9100 9000 5400 4820 5000 270 9550 10.000 6000 5300 5000 300 10.000 11.000 6600 5780 5000 330 10.450 12.000 7200 6260 5000 360 10.900 13.000 7800 6240 5000 4390 11.350 Alternatywnym sposobem wyznaczenia równowagi jest obliczenie Y (Y = dochód narodowy), przy wykorzystaniu równania: Y = AE = C + I + G + X – M Y = 500 dol. + 0,8(Y – T) + 2,000 dol. + 1,000 dol. + 2,000 dol. – 0,05(Y – T) Po obliczeniach widzimy, że równowaga zachodzi przy produkcji równej Y = 10.000. Wyjaśnij, jak działa mnożnik. W przykładzie wykorzystaj MPC równe 80%. Mnożnik mówi o tym, ile razy ten sam dolar będzie się obracał w gospodarce. Wartość mnożnika opiera się na krańcowej skłonności do konsumpcji (MPC), która mówi, ile zostanie wydane z każdego otrzymanego dolara. Jeśli MPC wynosi 80%, to z każdego otrzymanego dolara zostanie wydane 0,80 dol. Te 0,80 dol. otrzymuje jakaś inna osoba. Następnie 80% z otrzymanych 0,80 dol., czyli 0,64 dol., zostanie wydane i tak dalej. Wpływ mnożnika jest osłabiony, gdy weźmie się pod uwagę wpływ podatków i wydatków na import. Aby wyprowadzić mnożnik, użyj wzoru 1/(1 – F); gdzie F jest równy odsetkowi oszczędności, podatków i wydatków na import. Sprawdź wiedzę Co przedstawione jest na osiach wykresu wydatki-produkcja? Co pokazuje linia 45 stopni? Co określa nachylenie krzywej konsumpcji? Czym jest krańcowa skłonność do konsumpcji i jaki jest jej związek z krańcową skłonnością do importu? Dlaczego funkcja inwestycji, funkcja wydatków rządowych i funkcja eksportu mają postać funkcji stałych? Dlaczego funkcja importu jest malejąca? Czym jest krańcowa skłonność do importu? Jakie są elementy składowe zagregowanej funkcji wydatków? Czy zwykle oczekuje się, że równowaga na wykresie krzyża keynesowskiego będzie równa lub zbliżona do potencjalnego PKB? Co to jest luka inflacyjna? A luka recesyjna? Co to jest efekt mnożnikowy? Dlaczego przy obliczaniu efektu mnożnikowego oszczędności, podatki i import są określane jako „wycieki" lub „odpływy”? Czy gospodarka z wysokim mnożnikiem będzie bardziej czy mniej stabilna niż gospodarka z niskim mnożnikiem w odpowiedzi na zmiany w gospodarce lub polityce rządu? W jaki sposób ekonomiści wykorzystują mnożnik? Ćwicz myślenie krytyczne Co to oznacza, gdy zagregowana linia wydatków przecina linię 45 stopni? Innymi słowy, jak wytłumaczysz to przecięcie słowami? Który model, model AD/AS czy model AE, lepiej wyjaśnia związek między rosnącymi poziomami cen a PKB? Dlaczego? Jakie są powody, dla których gospodarka może znaleźć się w recesji, i jakie są odpowiednie działania rządu w celu złagodzenia recesji? Co powinien zrobić rząd, aby złagodzić presję inflacyjną, jeśli zagregowane wydatki są większe niż potencjalny PKB? Dwa kraje są w recesji. Kraj A ma MPC na poziomie 0,8, zaś kraj B ma MPC na poziomie 0,6. W którym kraju wydatki rządowe będą miały większy wpływ? Porównajmy dwie polityki: obniżkę podatku dochodowego lub zwiększenie wydatków rządowych na drogi i mosty. Jakie są krótko- i długoterminowe skutki takiej polityki dla gospodarki? Jaką rolę odgrywa rząd w stabilizowaniu gospodarki i jakie kompromisy należy wziąć pod uwagę? Jeśli istnieje luka recesyjna w wysokości 100 miliardów dolarów, czy rząd powinien zwiększyć wydatki o 100 miliardów dolarów, aby ją zlikwidować? Dlaczego? Jakie inne zmiany w gospodarce można ocenić za pomocą mnożnika? Bibliografia Joyner, James. Outside the Beltway. “Public Financing of Private Sports Stadiums.” Last modified May 23, 2012. http://www.outsidethebeltway.com/public-financing-of-private-sports-stadiums/. Siegfried, John J., and Andrew Zimbalist. “The Economics of Sports Facilities and Their Communities.” Journal of Economic Perspectives . no. 3 (2000): 95-114. http://pubs.aeaweb.org/doi/pdfplus/10.1257/jep.14.3.95.

Business


Przedmowa Podręcznik Mikroekonomia – Podstawy powstał po to, by bezpłatnie udostępnić studentom materiały dydaktyczne spełniające najwyższe standardy akademickie. Jest adaptacją podręcznika Principles of Microeconomics 2e stworzonego przez OpenStax, fundację non-profit działającą przy Rice University w Stanach Zjednoczonych. Został wydany w 2022 roku przez OpenStax Polska, fundację non-profit z siedzibą w Warszawie. O podręczniku Mikroekonomia – Podstawy Wierzymy, że przyszłość edukacji to swobodny i wygodny dostęp do najlepszych treści, równy dla wszystkich. Fundacja OpenStax Poland wspólnie z fundacją OpenStax realizują tę misję, tworząc wysokiej jakości podręczniki i udostępniając je studentom i wykładowcom. W ramach projektu opublikowano w języku polskim trzytomowy podręcznik Fizyka dla szkół wyższych (2018) oraz jednotomową Psychologię (2020). Mikroekonomia – Podstawy to polska adaptacja podręcznika Principles of Microeconomics 2e wydanego przez OpenStax. Dzięki aktualizacjom wprowadzonym przez polski zespół redakcyjny jest to jeden z najbardziej aktualnych podręczników do mikroekonomii na polskim rynku. Publikacja przygotowana została przez OpenStax Poland we współpracy z wykładowcami: Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Uniwersytetu Gdańskiego, Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach, Uniwersytetu Łódzkiego oraz Akademii Leona Koźmińskiego. Publikacja jest odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie na treści mające wysokie walory dydaktyczne, a zarazem atrakcyjne dla współczesnych studentów i dostępne online bez żadnych opłat. Podręcznik został wydany na otwartej licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe (CC-BY 4.0). Gwarantuje ona całkowicie bezpłatne użytkowanie i niemal nieograniczone możliwości korzystania z publikacji: wolny dostęp, swobodne pobieranie i przekazywanie pliku PDF oraz legalne modyfikowanie kopii – zarówno tekstu, jak i ilustracji. Jeśli więc zamierzacie Państwo wykorzystać fragmenty publikacji np. do przygotowania własnych materiałów dydaktycznych, nie ma ku temu żadnych przeszkód prawnych ani technicznych, jedynym warunkiem jest powołanie się na źródło: Mikroekonomia – Podstawy , OpenStax Poland, 2022, www.OpenStax.org. Podręcznik jest dostępny w wersji cyfrowej (online oraz w pliku PDF) na stronie www.OpenStax.org. Podziękowania W pracę nad polskim wydaniem podręcznika zaangażowanych było 17 dydaktyków akademickich, trzech korektorów oraz redaktor językowy. Składamy serdeczne podziękowania wszystkim, którzy brali udział w tworzeniu tego otwartego podręcznika. W szczególności chcielibyśmy wyróżnić współpracowników, których udział był szczególnie znaczący. Są to: dr Piotr Maszczyk, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie dr Bożena Horbaczewska, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie prof. dr hab. Mariusz Próchniak, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Adaptacja podręcznika została sfinansowana z grantu przekazanego przez White Star Education Foundation. Serdecznie dziękujemy. Modyfikacje względem podręcznika Principles of Microeconomics 2e Podręcznik Mikroekonomia – Podstawy , podobnie jak Principles of Microeconomics 2e , przeznaczony jest do trwających jeden semestr zajęć z podstaw mikroekonomii. Treść dopasowano pod względem zakresu i układu do praktyki dydaktycznej większości uczelni prowadzących takie zajęcia. Niniejsza publikacja pomoże studentom poznać najważniejsze zagadnienia z dziedziny mikroekonomii. Publikacja została dostosowana do standardów nauczania przedmiotu na polskich uczelniach. Polskie wydanie wzbogacono o liczne adaptacje kulturowe. Ponadto, ze względu na różnorodność terminologii z zakresu mikroekonomii obowiązującej na polskich uczelniach, we współpracy z dydaktykami z wymienionych wyżej siedmiu uczelni wprowadziliśmy synonimy terminów w sekcji Kluczowe pojęcia na końcu każdego rozdziału. Zabieg ten sprawia, że podręcznik jest uniwersalny i odnajdzie się w nim student każdej uczelni w Polsce. Przygotowaliśmy także dodatkowy rozdział o wpływie katastrofy klimatycznej na rozwój przedsiębiorstw. Dla jasności przekazu i wygody studentów w obecnym wydaniu nie zostały natomiast uwzględnione te zagadnienia z Principles of Microeconomics 2e, które na polskich uczelniach typowo są prowadzone na kursie makroekonomii. Zakres materiału Zakres wiedzy prezentowanej w podręczniku Mikroekonomia – Podstawy został dopasowany do typowych zajęć akademickich z mikroekonomii ogólnej prowadzonych przez jeden semestr. Naszym celem było zaprezentowanie mikroekonomii jako dziedziny ciekawej i przystępnej, a poruszane zagadnienia staraliśmy się obrazować życiowymi przykładami. Publikacja zawiera następujące rozdziały: Rozdział 1. Wstęp do mikroekonomii Rozdział 2. Wybory w świecie rzadkości zasobów Rozdział 3. Popyt i podaż Rozdział 4. Elastyczność Rozdział 5. Wybory konsumenta Rozdział 6. Teoria podaży, kosztów i struktur rynku Rozdział 7. Konkurencja doskonała Rozdział 8. Monopol Rozdział 9. Konkurencja monopolistyczna i oligopol Rozdział 10. Wprowadzenie do rynku czynników produkcji Rozdział 11. Zawodność rynku – państwo a biznes Rozdział 12. Wpływ zmian klimatu na rozwój przedsiębiorstw Funkcje dydaktyczne Struktura podręcznika została przygotowana w sposób mający zachęcić czytelnika do aktywnego przetwarzania wiedzy. Każdy rozdział zawiera dodatkowe informacje przedstawione w czterech typach ramek: Do przemyślenia. Krótka analiza przypadku. Przedstawione w niej odniesienia do rzeczywistych zdarzeń pozwalają pokazać praktyczne zastosowanie wiedzy prezentowanej rozdziale. Treść analizy przypadku jest rozbita na dwa elementy: na początku i na końcu każdego rozdziału. Pierwsza część wprowadza czytelnika do omawianego zagadnienia, a druga część jest podsumowaniem analizy przypadku z wykorzystaniem wiedzy przedstawionej w rozdziale. Krok po kroku. Prowadzi czytelnika krok po kroku przez kolejne etapy rozwiązywania konkretnego problemu analitycznego albo obliczeniowego. Poznaj szczegóły. Mierzy się z popularnymi wśród studentów nieporozumieniami związanymi z wprowadzanym tematem. Zazwyczaj treść ramki jest pogłębieniem zagadnień z głównego tekstu. Sięgnij po więcej. Prowadzi do źródeł zewnętrznych jak popularne artykuły prasowe i materiały wideo, które mają nadać omawianemu zagadnieniu ciekawy kontekst i osadzić problem w realiach. Efektywne uczenie się i weryfikacja wiedzy Na końcu każdego rozdziału zamieszczone są zagadnienia do samodzielnej pracy. Pytania sprawdzające. Ćwiczenia mające ułatwić samodzielne sprawdzenie wiedzy i motywujące studenta do rozważań wykraczających poza zagadnienia wprowadzone w rozdziale. Rozwiązania do zadań znajdują się w osobnej sekcji na końcu książki. Sprawdź wiedzę. Nieskomplikowane pytania otwarte z wiedzy zawartej w rozdziale. Ćwicz myślenie krytyczne. Pytania koncepcyjne, w których czytelnik może sprawdzić rozumienie zagadnienia, stosując pozyskaną wiedzę w różnych kontekstach. Wymagają pogłębionej analizy, mają sprowokować do nieszablonowych rozważań. Problemy. Zadania dodatkowo sprawdzające wiedzę i umiejętności analityczne i obliczeniowe dotyczące wprowadzanych w rozdziale zagadnień. Zasoby dla studentów i wykładowców Na stronie OpenStax.org można znaleźć materiały dodatkowe w języku angielskim, przeznaczone zarówno dla studentów, jak i wykładowców — między innymi przewodniki użytkownika, slajdy dla prowadzących zajęcia i studentów. Aby uzyskać dostęp do materiałów dla wykładowców, należy posiadać zweryfikowane konto wykładowcy, o które można poprosić przy logowaniu na OpenStax.org. Zasoby te są dopasowane do podręcznika Principles of Microeconomics 2e . Format Podręcznik jest dostępny za darmo online oraz do pobrania w dokumencie PDF za pośrednictwem strony OpenStax.org. Zgłaszanie błędów Wszystkie podręczniki OpenStax Poland przechodzą rygorystyczny proces recenzji. Mimo to niektóre błędy mogły zostać przeoczone, co zdarza się w każdej profesjonalnej publikacji. Nasze książki są cyfrowe, dlatego możemy uaktualniać je, gdy zachodzi taka potrzeba. By zaproponować poprawkę, prosimy skorzystać z odnośnika na stronie podręcznika na OpenStax.org. Zgłoszone poprawki są analizowane przez ekspertów i wprowadzane do publikacji przez zespół redakcyjny. Twórcy podręcznika Autorzy Steven A. Greenlaw, University of Mary Washington Steven Greenlaw wykłada podstawy ekonomii od ponad 30 lat. w 1999 r. działalność dydaktyczna Greenlawa została wyróżniona przez jego macierzystą uczelnię nagrodą Grelleta C. Simpsona za Doskonałość w Nauczaniu Akademickim . Jest autorem Doing Economics: A Guide to Doing and Understanding Economic Research (Jak robić ekonomię: przewodnik po prowadzeniu badań) oraz artykułów o dydaktyce ekonomii m.in. w Journal of Economic Education , International Review of Economic Education . Greenlaw napisał także moduł Quantitative Writing for Starting Point: Teaching and Learning Economics opublikowany w portalu poświęconym najlepszym praktykom nauczania ekonomii. Mieszka w Alexandrii w stanie Wirginia w USA, razem z żoną Kathy mają troje dzieci. David Shapiro, Pennsylvania State University David Shapiro jest profesorem emerytowanym na wydziale Ekonomii, demografii oraz studiów nad tematyką kobiecości, gender i seksualności na University of Michigan. Obronił licencjat z Nauk politycznych i ekonomicznych na University of Michigan oraz dyplom i doktorat Nauk Ekonomicznych na Princeton University. Karierę akademicką rozpoczął w 1971 r. na Ohio State University, gdzie zajmował się badaniami kobiet i młodzieży na rynku pracy w USA. W latach 1978–1979 jako stypendysta Fulbrighta na Uniwersytecie w Kinszasie w Demokratycznej Republice Konga prowadził badania nad edukacją, zatrudnieniem i zachowaniami reprodukcyjnymi kobiet w Kinszasie, a później poszerzył zakres badań na cały region subsaharyjski. Shapiro zdobył najwyższe nagrody dla dydaktyków zarówno w Ohio State jak i Penn State. Waldemar Karpa, Akademia Leona Koźmińskiego Waldemar Karpa jest wieloletnim dydaktykiem i profesorem nadzwyczajnym w Katedrze Ekonomii Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Jest twórcą programu studiów i liderem kierunku Ekonomia na tejże uczelni. Systematycznie gości z wykładami gościnnymi w prestiżowych uczelniach zagranicznych. Magisterium i doktorat w dyscyplinie ekonomii międzynarodowej obronił na paryskiej Sorbonie (Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne). Główną tematyką jego pracy naukowej są procesy innowacyjności w gospodarce, a w szczególności te zachodzące w obszarach ochrony zdrowia oraz tych skierowanych na niwelację negatywnych skutków zmian klimatycznych. Autor monografii, artykułów naukowych oraz opracowań na rzecz praktyki oraz prac o charakterze popularnonaukowym. W podręczniku Mikroekonomia – Podstawy jest autorem rozdziału Wpływ zmian klimatu na rozwój przedsiębiorstw. Piotr Maszczyk, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Piotr Maszczyk prodziekan Studium Magisterskiego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie oraz kierownik Zakładu Makroekonomii i Ekonomii Sektora Publicznego w Kolegium Gospodarki Światowej. Autor i współautor blisko 50 artykułów i opracowań naukowych z obszarów teorii ekonomii, ekonomii instytucjonalnej i transformacji ustrojowej w Europie Środkowej i Wschodniej, a także licznych ekspertyz. Posiada ponaddwudziestoletnie doświadczenie dydaktyczne na studiach licencjackich, magisterskich, doktorskich i podyplomowych, potwierdzone licznymi nagrodami przyznanymi zarówno przez JM Rektora SGH, jak i samych studentów, o czym świadczy dwukrotne wyróżnienie studencką nagrodą Inspiracja Roku. Maszczyk jest także laureatem Nagrody Ministra Nauki i Edukacji. Pracował także w Ministerstwie Finansów i Ministerstwie Rozwoju Regionalnego w randze radcy ministra. Jest stałym komentatorem ekonomicznym radia Tok FM i RdC. W podręczniku Mikroekonomia – Podstawy jest współautorem rozdziału Wpływ zmian klimatu na rozwój przedsiębiorstw oraz autorem adaptacji polskiego wydania. Redakcja naukowa polskiego wydania: dr Piotr Maszczyk, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Tłumaczenia: dr Bożena Horbaczewska, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (rozdziały: Popyt i podaż, Wprowadzenie do rynku czynników produkcji, Teoria podaży, kosztów i struktur rynku, Monopol, Dodatek C); dr Krystian Jaworski, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (rozdziały: Wstęp do mikroekonomii, Wybór w świecie rzadkości zasobów); prof. dr hab. Mariusz Próchniak, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie (rozdziały: Elastyczność, Wybory konsumenta, Konkurencja doskonała, Konkurencja monopolistyczna i oligopol, Zawodność rynku – państwo a biznes, Dodatek A, Dodatek B) Recenzje naukowe polskiego wydania: dr Ewa Ignaciuk, Uniwersytet Gdański; dr hab. Jacek Jankiewicz, Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, dr Jakub Gazda, d. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu; prof. dr hab. Wojciech Giza, Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie; prof. dr hab. Bożena Borkowska, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu; dr hab. Sławomir Czetwertyński, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu; dr hab. Izabela Ostoj, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach; dr hab. Jacek Pietrucha, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach; prof. dr hab. Janina Godłów-Legiędź, Uniwersytet Łódzki; dr hab. Edyta Dworak, prof. Uniwersytetu Łódzkiego; dr Tomasz Grabia, Uniwersytet Łódzki; dr hab. Bolesław Rok, prof. Akademii Leona Koźmińskiego. Redakcja językowa: Sławomir Borkowski Korekta językowa: Marcin Kuźma, Ewa Jeżewska, Weronika Dulęba Okładka i ilustracje: Marta Sztuka Wsparcie redakcji: Marta Sztuka, Dorota Rokowska Zespół redakcyjny Principles of Microeconomics 2e Prowadzenie redakcji: Thomas Sigel Specjalne podziękowania redakcji podręcznika Principles of Microeconomics 2e dla Christiana Pottera z University of Mary Washington za szczegółowy research i aktualizacje danych w publikacji. Współautorstwo: Eric Dodge, Hanover College Cynthia Gamez, University of Texas at El Paso Andres Jauregui, Columbus State University Diane Keenan, Cerritos College Dan MacDonald, California State University, San Bernardino Amyaz Moledina, The College of Wooster Craig Richardson, Winston-Salem State University Ralph Sonenshine, American University Recenzje naukowe: Bryan Aguiar, Northwest Arkansas Community College; Basil Al Hashimi, Mesa Community College; Jennifer Ball, Washburn University; Emil Berendt, Mount St. Mary's University; Zena Buser, Adams State University; Douglas Campbell, The University of Memphis; Sanjukta Chaudhuri, University of Wisconsin-Eau; Claire Xueyu Cheng, Alabama State University; Robert Cunningham, Alma College; Rosa Lea Danielson, College of DuPage; Steven Deloach, Elon University; Debbie Evercloud, University of Colorado Denver; Sal Figueras, Hudson County Community College; Reza Ghorashi, Stockton University; Robert Gillette, University of Kentucky; George Jones, University of Wisconsin-Rock County; Charles Kroncke, College of Mount St. Joseph; Teresa Laughlin, Palomar Community College; Carlos Liard-Muriente, Central Connecticut State University; Heather Luea, Kansas State University; Charles Meyrick, Housatonic Community College; William Mosher, Nashua Community College; Michael Netta, Hudson County Community College; Nick Noble, Miami University; Joe Nowakowski, Muskingum University; Shawn Osell, University of Wisconsin, Superior; Mark Owens, Middle Tennessee State University; Sonia Pereira, Barnard College; Brian Peterson, Central College; Jennifer Platania, Elon University; Robert Rycroft, University of Mary Washington; Adrienne Sachse, Florida State College at Jacksonville; Hans Schumann, Texas A&M University; Gina Shamshak, Goucher College; Chris Warburton, John Jay College of Criminal Justice, CUNY; Mark Witte, Northwestern University; Chiou-nan Yeh, Alabama State University

Business


Wprowadzenie do rozdziału Czy używasz mediów społecznościowych? Na funkcjonowanie gospodarki olbrzymi wpływ ma to, jak szybko informacje są wymieniane przez ludzi. Obecnie największe serwisy na rynku mediów społecznościowych, takie jak: Twitter, Facebook i Instagram, są najważniejszymi pośrednikami ułatwiającymi tę wymianę w przestrzeni infosfery. (Źródło: Johan Larsson/Flickr) Problem wyboru. Decyzje w erze mediów społecznościowych Opublikować czy nie opublikować? Każdego dnia stajemy przed niezliczonymi decyzjami, począwszy od tego, co zjeść na śniadanie, przez wybór sposobu dotarcia na uczelnię, po kwestie bardziej złożone, np.: Czy powinniśmy wybrać kolejną specjalizację i tym samym wydłużyć okres studiowania? Nasze zachowanie w obliczu tych wyborów zależy od zakresu informacji, którymi dysponujemy w danym momencie. Ekonomiści zwykle mówią w tym kontekście o „niedoskonałej informacji”, ponieważ rzadko mamy wszystkie dane potrzebne do podjęcia optymalnej decyzji. Ale mimo braku doskonałej informacji wciąż dokonujemy setek rozstrzygnięć dziennie. Obecnie dysponujemy dodatkowym narzędziem służącym do pozyskiwania i gromadzenia informacji – mediami społecznościowymi. Portale takie jak Facebook i Twitter zmieniają to, jakie filmy oglądamy, które produkty kupujemy, modyfikują sposoby dokonywania przez nas wyborów i spędzania wolnego czasu. Wpływają na niemal każdą naszą aktywność. Ilu z was wybrało uczelnię, nie sprawdzając najpierw jej strony i profilu na Facebooku lub Twitterze, aby uzyskać informacje i opinie na jej temat? Jak zauważysz podczas lektury tego podręcznika, na procesy zachodzące w gospodarce wpływa to, jak sprawnie informacje są rozpowszechniane w społeczeństwie, np. jak szybko wiadomości publikowane są na Facebooku i w innych mediach społecznościowych. „Ekonomiści najbardziej kochają duże i płynne rynki, które działają w warunkach doskonałej informacji” – stwierdziła Jessica Irvine, redaktor National Economics w News Corp Australia. Powyższe konstatacje prowadzą nas do tematu niniejszego rozdziału, którym jest wprowadzenie do świata podejmowania decyzji, przetwarzania informacji i zrozumienia zachowań na rynkach – świata ekonomii. Każdy rozdział w niniejszej książce zaczyna się od dyskusji na temat bieżących (czasami przeszłych) wydarzeń i powraca do nich na końcu, aby czytelnik mógł utrwalić sobie przyswojoną wiedzę. Wprowadzenie Dzięki lekturze tego rozdziału dowiesz się: Czym jest ekonomia i dlaczego jest ważna Jakie są różnice między mikro- a makroekonomią Jak ekonomiści wykorzystują teorie i modele do zrozumienia problemów ekonomicznych W jaki sposób może funkcjonować gospodarka w różnych systemach ekonomicznych Czym jest ekonomia i dlaczego warto poświęcać czas na jej studiowanie? W końcu istnieją inne dyscypliny naukowe, które możesz zgłębiać, i inne sposoby spędzania czasu. Jak to już zostało wspomniane, dokonywanie wyborów stanowi sedno tego, czym zajmują się ekonomiści, a decyzja o przeczytaniu tego podręcznika jest decyzją ekonomiczną, podobnie jak każdy inny dokonany przez ciebie wybór. Ekonomia prawdopodobnie jest czym innym niż myślisz. Nie chodzi w niej przede wszystkim o pieniądze czy finansowanie przedsiębiorstw. Nie sprowadza się do działalności biznesowej. Nie jest również matematyką. Czym zatem jest ekonomia? Otóż jest to zarówno jedna z nauk społecznych, jak i sposób postrzegania świata.

Business