Sposoby leczenia Cel dydaktyczny: Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Rozróżnić różne sposoby leczenia Omówić korzyści terapii grupowej Konsultacją (ang. consultation ) terapeuci nazywają pierwszą wizytę klienta, rozpoczynającą terapię. Podczas niej terapeuta zbiera szczegółowe informacje, żeby móc zająć się najpilniejszymi potrzebami klienta: zapoznaje się z jego problemem, omawia system wsparcia. Terapeuta informuje klienta o poufności, opłatach i o tym, czego może się spodziewać w trakcie leczenia. Poufność (ang. confidentiality ) oznacza, że terapeuta nie może ujawniać treści rozmowy z klientem osobom trzecim, chyba że będzie do tego upoważniony lub prawo mu na to zezwoli. Podczas konsultacji terapeuta i klient wspólnie ustalają cele leczenia. Następnie zostaje opracowany plan terapii, zwykle z konkretnymi, jasno sprecyzowanymi celami. Ponadto terapeuta i klient omawiają, co będzie wyznacznikiem sukcesu leczenia i ile wyniesie szacunkowy czas terapii. Istnieje kilka różnych sposobów (modalności) leczenia ( ). Najpopularniejsze są: terapia indywidualna, terapia rodzin, terapia par oraz terapia grupowa. Terapia może się odbywać (a) pomiędzy dwiema osobami: terapeutą i klientem, lub (b) w grupie osób. (Źródło (a): Connor Ashleigh, AusAID/Department of Foreign Affairs and Trade). Terapia indywidualna Terapia indywidualna (ang. individual therapy ) jest znana także jako psychoterapia indywidualna lub doradztwo indywidualne, czyli spotkanie terapeuty z klientem (które zazwyczaj trwa od 45 minut do 1 godziny). Spotkania te przeważnie odbywają się co tydzień lub co dwa tygodnie, a sesje są prowadzone w dyskretnym i bezpiecznym otoczeniu ( ). Terapeuta pracuje z klientami, aby pomóc im: odkryć ich uczucia, przejść przez wyzwania życiowe, wybrać te aspekty siebie i swojego życia, które chcą zmienić, oraz wyznaczyć kroki, które pomogą im zmierzać w kierunku tych zmian. Klient może spotykać się z terapeutą tylko na kilku sesjach lub może uczestniczyć w indywidualnych spotkaniach terapeutycznych przez rok lub dłużej. Czas spędzony na terapii zależy od potrzeb klienta, a także od jego osobistych celów. Podczas sesji terapii indywidualnej klientka i wyszkolona terapeutka pracują jako zespół. (Źródło: Alan Cleaver). Terapia grupowa Terapia grupowa (ang. group therapy ) to przestrzeń, w której terapeuta spotyka się z kilkoma klientami mającymi podobne problemy ( ). Kiedy na terapię grupową uczęszczają dzieci, szczególnie ważne jest dopasowanie ich do siebie według wieku i problemów. Jedną z korzyści terapii grupowej jest to, że może ona zmniejszyć wstyd i izolację klienta z powodu jego problemu, oferując jednocześnie potrzebne wsparcie ze strony terapeuty i innych członków grupy (APA, 2014). Na przykład dziewięcioletnie dziecko po doświadczeniu wykorzystywania seksualnego może czuć się bardzo zażenowane i zawstydzone. Jeśli jednak zostanie umieszczone w grupie z innymi dziećmi wykorzystywanymi seksualnie, zrozumie, że nie jest w tym osamotnione. Dziecko zmagające się ze słabymi umiejętnościami społecznymi prawdopodobnie bardzo skorzystałoby z terapii w grupie posiadającej opracowany program nauczania wspierający konkretne umiejętności. Kobieta cierpiąca na depresję poporodową może czuć się mniej winna i bardziej wspierana, kiedy jest w grupie z kobietami zmagającymi się z podobnym problemem. Terapia grupowa ma również określone ograniczenia. Członkowie grupy mogą bać się mówić do obcych ludzi, ponieważ dzielenie się tajemnicami i problemami z całkowicie nieznajomymi osobami może być stresujące i przytłaczające. Między członkami grupy mogą wystąpić konflikty charakterologiczne i kłótnie. Mogą pojawić się również obawy dotyczące poufności: członek grupy może podzielić się z kimś spoza grupy tym, co inny uczestnik powiedział na sesji terapeutycznej. W terapii grupowej zazwyczaj 5–10 osób spotyka się z wyszkolonym terapeutą, aby omówić ich wspólny problem, np. rozwód, żałobę, zaburzenia odżywiania, nadużywanie substancji odurzających lub nieumiejętność radzenia sobie z gniewem. (Źródło: Cory Zanker). Kolejną zaletą terapii grupowej jest to, że członkowie mogą skonfrontować swoje wzorce postępowania. Osobom z niektórymi rodzajami problemów, np. sprawcom przemocy seksualnej, zalecana jest terapia grupowa. Uważa się, że w przypadku tych osób leczenie grupowe ma kilka zalet: Leczenie grupowe jest tańsze niż leczenie indywidualne, terapia par czy rodzinna. Sprawcy przemocy seksualnej często czują się swobodniej, wyznając i omawiając swoje przestępstwa w grupie terapeutycznej, gdzie inni prezentują otwartość. Klienci często akceptują opinie o swoim zachowaniu chętniej od innych członków grupy niż od terapeutów. I w końcu klienci mogą ćwiczyć umiejętności społeczne w warunkach terapii grupowej (McGrath et al., 2009) Grupy o silnym elemencie edukacyjnym nazywane są „grupami psychoedukacyjnymi”. Na przykład grupa dzieci, których rodzice chorują na raka, może wyczerpująco omawiać, czym jest nowotwór, analizować rodzaje jego leczenia oraz skutki uboczne terapii, na przykład wypadanie włosów. Często sesje terapii grupowej z dziećmi odbywają się w szkole. Kieruje nimi pedagog szkolny, psycholog szkolny lub specjalista z zewnątrz. Grupy te mogą koncentrować się na lęku przed klasówką, izolacji społecznej, poczuciu własnej wartości, problemie znęcania się nad słabszymi lub niepowodzenia szkolnego (Shechtman, 2002). Niezależnie od tego, czy grupa spotyka się w szkole, czy w gabinecie terapeutycznym, terapia grupowa okazuje się skuteczna w przypadku dzieci, które zmagają się z wieloma wyzwaniami (Shechtman, 2002). Podczas sesji grupowej wszyscy jej uczestnicy mogą zastanowić się nad problemem lub trudnościami danej osoby, a niektórzy z grupy mogą podzielić się tym, co oni zrobili w takiej samej sytuacji. Kiedy prowadzący terapię czuwa nad przebiegiem sesji, zawsze upewnia się, że wszyscy korzystają i uczestniczą w spotkaniu oraz że żadna osoba nie podporządkowuje sobie całej sesji. Grupy mogą być organizowane na różne sposoby: niektóre mają nadrzędny temat lub cel, niektóre mają ograniczony czas, inne są otwarte na nowych członków i pozwalają ludziom przychodzić i odchodzić, a niektóre są zamknięte. Niektóre grupy mają zaplanowane działania i cele, podczas gdy inne są nieustrukturyzowane, tzn. nie mają konkretnego planu, a ich członkowie sami decydują, w jaki sposób grupa spędzi czas i na jakich celach się skoncentruje. Może to stać się złożonym i emocjonalnie zabarwionym procesem, ale jest również okazją do rozwoju osobistego (Page i Berkow, 1994). Terapia par (terapia małżeńska) Terapia par (ang. couples therapy ) wymaga zaangażowania obu będących w związku osób, które mają w nim trudności i próbują je rozwiązać ( ). Para ta może chodzić ze sobą, być w związku partnerskim, być narzeczeństwem lub małżeństwem. Para spotyka się z terapeutą, aby omówić te konflikty i/lub aspekty swojego związku, które chce zmienić. Terapeuta pomaga im zobaczyć, jak ich rodziny, pochodzenie, osobiste przekonania i działania wpływają na ten związek. Często terapeuta próbuje pomóc danej parze rozwiązać jej problemy, a także wdrożyć strategie, które doprowadzą do zdrowszego i szczęśliwszego związku, np. nauczyć, jak słuchać siebie wzajemnie, jak się kłócić i jak wyrażać uczucia. Czasami jednak po pracy z prowadzącym terapię para zdaje sobie sprawę, że jest zbyt niedopasowana i decyduje się na separację. Niektóre pary szukają terapii, aby rozwiązać swoje problemy, podczas gdy inne biorą udział w terapii, aby ustalić, czy bycie razem jest najlepszym rozwiązaniem. Terapie związków niestabilnych i będących w mocnym konflikcie mogą okazać się trudne. I rzeczywiście, psychologowie Peter Pearson i Ellyn Bader , którzy założyli Instytut dla Par (ang. Couples Institute ) w Palo Alto w Kalifornii, porównali doświadczenia prowadzenia sesji z parami do „pilotowania helikoptera podczas huraganu” (Weil, 2012). W poradni dla par terapeuta pomaga ludziom przepracować ich relację. (Źródło: Cory Zanker). Terapia rodzin Terapia rodzin (ang. family therapy ) jest specjalną formą terapii grupowej, ponieważ uczestnikami są członkowie jednej lub więcej rodzin. Chociaż istnieje wiele kierunków akademickich w terapii rodzinnej, jednym z najbardziej dominujących jest podejście systemowe. Rodzina jest tu postrzegana jako zorganizowany system, czyli każda osoba w nim wnosi swój wkład, tworzy i podtrzymuje procesy, które kształtują zachowania (Minuchin, 1985). Każdy członek rodziny ma wpływ na pozostałych, a także jest pod ich wpływem. Celem tego podejścia jest pobudzenie rozwoju każdego członka rodziny, a przez to całej rodziny. Często do konfliktu mogą prowadzić dysfunkcyjne wzorce komunikacji, które rozwijają się między osobami w rodzinie. Rodzina z taką właśnie dynamiką może woleć wspólne uczestnictwo w terapii od sesji indywidualnych. W wielu przypadkach jeden członek rodziny zmaga się z problemami, które mają szkodliwy wpływ na wszystkich; na przykład depresja matki, zaburzenia odżywiania nastoletniej córki lub uzależnienie ojca od alkoholu mogą wpływać na każdą osobę w rodzinie. Terapeuta powinien współpracować więc z nimi wszystkimi, aby pomóc im poradzić sobie z danym problemem, a w przypadku osoby z danym problemem wspierać ją w jego rozwiązaniu i inspirować ją do rozwoju osobistego. W przypadku terapii rodzin na leczenie przychodzi rodzina nuklearna (tj. rodzice i dzieci) lub rodzina nuklearna powiększona o mieszkające z nią osoby (np. dziadek). Terapeuci rodzinni współpracują z każdą z tych osób w celu uzdrowienia całej rodziny. Istnieje kilka różnych rodzajów terapii rodzinnej. Strukturalna terapia rodzinna (ang. structural family therapy ) to proces, w którym terapeuta bada i omawia granice i strukturę rodziny: kto w niej ustanawia reguły, kto z kim śpi w łóżku, w jaki sposób podejmowane są decyzje i gdzie znajdują się granice wewnątrz rodziny. W niektórych rodzinach rodzice nie współpracują przy ustanawianiu zasad albo jedno z rodziców może podważać autorytet drugiego, co doprowadza dzieci do wyładowywania się. Terapeuta pomaga im rozwiązać te problemy i nauczyć się skuteczniejszej komunikacji. Obejrzyj ten film przedstawiający sesję strukturalnej terapii rodzinnej. Strategiczna terapia rodzinna (ang. strategic family therapy ) to leczenie, którego celem jest zajęcie się konkretnymi problemami w rodzinie, które można rozwiązać w stosunkowo krótkim czasie. Terapeuta prowadzi sesje terapeutyczne i zazwyczaj opracowuje szczegółowe podejście do rozwiązania problemu dla każdego z członków rodziny (Madanes, 1991). Podsumowanie Istnieje kilka sposobów leczenia: najpopularniejsze z nich to terapia indywidualna, terapia grupowa, terapia par i terapia rodzinna. Podczas sesji terapii indywidualnej klient i wykształcony terapeuta pracują w parze. W terapii grupowej zazwyczaj 5–10 osób spotyka się z wyszkolonym terapeutą, aby omówić ich wspólny problem (np. rozwód, żałobę, zaburzenia odżywiania, nadużywanie substancji odurzających lub nieumiejętność radzenia sobie z gniewem). Terapia par oznacza pomoc dwóm osobom będącym w bliskim związku, mającym trudności i próbującym je rozwiązać. Para oznacza dwie osoby, które ze sobą chodzą lub są w związku partnerskim, są narzeczeństwem albo małżeństwem. Terapeuta pomaga im w rozwiązywaniu ich problemów oraz wdrażaniu strategii, które doprowadzą je do zdrowszego i szczęśliwszego związku. Terapia rodzinna jest specjalną formą terapii grupowej. Taka grupa terapeutyczna składa się z co najmniej jednej rodziny. Celem tego podejścia jest zwiększenie rozwoju każdego członka rodziny oraz rodziny jako całości. Review Questions Taki sposób leczenia, w którym 5–10 ludzi z tym samym problemem lub lękiem zbiera się razem z wyszkolonym prowadzącym, znany jest jako ________. terapia rodzin terapia par terapia grupowa grupa samopomocowa C Co dzieje się podczas konsultacji (pierwszej sesji terapeutycznej)? Terapeuta zbiera szczegółowe informacje, żeby móc zająć się najpilniejszymi potrzebami klienta: zapoznaje się z jego problemem, omawiają wspólnie system wsparcia klienta. Terapeuta informuje klienta o poufności, opłatach i o tym, czego może się spodziewać w trakcie leczenia. Terapeuta kieruje tym, co dzieje się podczas sesji terapeutycznej, i opracowuje szczegółowe podejście do rozwiązania problemu przedstawionego przez każdego uczestnika. Terapeuta spotyka się z parą, aby pomóc jej zobaczyć, jak rodzina, pochodzenie oraz osobiste przekonania i działania wpływają na związek. Terapeuta bada i omawia z rodziną jej granice i strukturę: na przykład, kto ustanawia reguły funkcjonowania, kto z kim śpi w łóżku, jak podejmowane są decyzje. A Critical Thinking Question Przedstaw podobieństwa i różnice między terapiami indywidualną i grupową. Podczas indywidualnej sesji terapeutycznej klient pracuje w parze z wykształconym terapeutą. W terapii grupowej zaś zazwyczaj 5–10 osób spotyka się z wyszkolonym terapeutą grupowym, aby omówić wspólny problem grupy, np. rozwód, żałobę, zaburzenia odżywiania, nadużywanie substancji odurzających lub nieumiejętność radzenia sobie z gniewem. Personal Application Twoja bliska przyjaciółka zwierza ci się, że martwi się o swoją kuzynkę. Kuzynka nastolatka ostatnio ciągle wraca do domu po ustalonej godzinie, w dodatku chyba pod wpływem alkoholu. Jaki rodzaj terapii twoim zdaniem byłby najlepszy dla dziewczyny? Dlaczego tę właśnie metodę podpowiesz swojej przyjaciółce? poufność (ang. confidentiality) zasada poufności w terapii zakłada, że terapeuta ma obowiązek dbać o tajemnicę procesu psychoterapeutycznego, co oznacza zachowanie niejawności wszystkich informacji przekazywanych przez klienta oraz faktu jego udziału w procesie psychoterapii; zasada ta może zostać uchylona na wniosek samego pacjenta lub na wniosek sądu (w przypadku niebezpieczeństwa związanego z zagrożeniem jego życia lub życia czy zdrowia innych osób) terapia par (ang. couples therapy ) terapia par (małżeńska) jest formą psychoterapii, w której uczestniczy małżeństwo lub osoby pozostające w związku partnerskim; terapie par prowadzone są według różnych metod psychoterapii, w zależności od praktyki psychoterapeuty; terapia pozwala parze poradzić sobie z aktualnym kryzysem, nieporozumieniami, poprawić wzajemną komunikację, zrozumienie, wyrażanie potrzeb i uczuć, a tym samym przekłada się na polepszenie wzajemnych relacji terapia rodzin (ang. family therapy ) terapia rodzin jest formą psychoterapii, w której uczestniczą członkowie rodziny; opiera się na podejściu systemowym, tj. założeniu, że za trudności odpowiada geneza i aktualna dynamika całego systemu rodzinnego, wzajemnie na siebie wpływającego terapia grupowa (ang. group therapy ) forma psychoterapii w grupie (zazwyczaj 5-10 osób); prowadzona jest według różnych metod psychoterapii, w zależności od praktyki psychoterapeuty; polecana jest zwłaszcza w przypadku problemów w relacjach; dzięki dynamice i interakcjom zachodzącym między uczestnikami grupy osoba może na żywo zaobserwować swoje funkcjonowanie wśród innych osób terapia indywidualna (ang. individual therapy ) forma psychoterapii w parze terapeuta-klient konsultacja (ang. consultation ) początkowe spotkania terapeuty i klienta, mające na celu wzajemne poznanie się, omówienie trudności klienta, jego oczekiwania oraz możliwości pomocy w jego problemie. Zazwyczaj obejmuje 2-5 spotkań strategiczna terapia rodzinna (ang. strategic family therapy ) jedna z odmian terapii systemowej, skoncentrowana na rozwiązaniu problemu; przyjmuje wszystkie podstawowe założenia ogólnej teorii systemowej oraz podstawowe tezy teorii komunikacji; rodzina ujmowana jest jako system interpersonalny; problemy indywidualne traktowane są jako manifestacja zaburzenia systemu rodzinnego strukturalna terapia rodzinna (ang. structural family therapy ) jedna z odmian terapii systemowej, koncentrująca się na strukturze rodziny, tj. wzajemnych interakcjach między członkami rodziny, oczekiwaniach i panujących zasadach

Social Sciences


Uzależnienia i zaburzenia związane z zażywaniem środków odurzających Cel dydaktyczny: Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Rozpoznać cel leczenia zaburzeń związanych z substancjami psychoaktywnymi i uzależnień Omówić, co wpływa na skuteczność leczenia Opisać sposób leczenia chorób współistniejących Uzależnienie jest często postrzegane jako choroba przewlekła ( ). Początkowo zażycie danego środka odurzającego jest wolnym wyborem człowieka, jednak długotrwałe stosowanie danej używki może nieodwracalnie zmienić strukturę neuronalną w korze przedczołowej (ang. prefrontal cortex ), obszarze mózgu związanym z podejmowaniem decyzji i osądem. Tym samym osoba nadużywająca substancji z czasem staje się uzależniona do narkotyków i/ lub alkoholu (Muñoz-Cuevas et al., 2013). To pomaga nam zrozumieć, dlaczego częstość nawrotów w uzależnieniach bywa tak wysoka: nawrót (ang. relapse ) następuje u ok. 40–60% przypadków, co oznacza, że ludzie ci po okresie poprawy wracają do nadużywania narkotyków i/lub alkoholu (NIDA, 2008). Amerykańskie badanie dotyczące zdrowia i używania narkotyków pokazuje częstość zażywania poszczególnych grup narkotyków przez osoby w wieku 12–17 lat, 18–25 lat i starsze. W Polsce używanie narkotyków jest o wiele mniej rozpowszechnione niż picie napojów alkoholowych. Według danych z badań populacyjnych używanie alkoholu w 2013 roku wynosiło 89,7% (dane z 2014 roku), co plasuje nas na jednym z czołowych miejsc w Europie. W przypadku narkotyków odsetek ten wyniósł 4,7% (dane dla osób w wieku 15–64 lata) (Raport Krajowego Biura ds. Przeciwdziałania Narkomanii, 2018). Jednocześnie uzależnienie od alkoholu dotyczy 12% populacji polskiej (3 mln osób) i znajduje się na pierwszym miejscu wśród najczęściej występujących zaburzeń psychicznych, wyprzedzając depresję i zaburzenia lękowe (EZOP, 2012). Celem leczenia zaburzeń związanych z zażywaniem substancji odurzających jest pomoc osobie uzależnionej w powstrzymaniu kompulsywnych zachowań związanych z poszukiwaniem narkotyków (NIDA, 2012). Oznacza to, że osoba uzależniona wymaga długotrwałego leczenia, podobnie jak osoba walcząca z przewlekłą chorobą fizyczną, np. nadciśnieniem lub cukrzycą. Leczenie zwykle obejmuje terapię behawioralną i/lub leki, w zależności od potrzeb danej osoby (NIDA, 2012). Opracowano także specjalistyczne terapie w przypadku pewnych rodzajów zaburzeń związanych z zażywaniem określonych substancji odurzających (alkoholu, kokainy i opioidów) (McGovern i Carroll, 2003). Leczenie osób nadużywających tych substancji uważa się za znacznie bardziej opłacalne niż ich nieleczenie lub karanie więzieniem (NIDA, 2012) ( ). Osoba na zdjęciu jest uzależniona od heroiny. (Źródło: „jellymc - urbansnaps”/Flickr). Co sprawia, że leczenie jest skuteczne? Leczenie osób nadużywających narkotyków jest znacznie skuteczniejsze dzięki konkretnym czynnikom. Jednym z nich jest czas trwania terapii. Zasadniczo osoba uzależniona musi być leczona przez co najmniej trzy miesiące, aby osiągnąć pozytywny wynik (Simpson, 1981; Simpson et al., 1982; NIDA, 2012). Wynika to z psychologicznych, fizjologicznych, behawioralnych i społecznych aspektów uzależnienia (Simpson, 1981; Simpson et al., 1982; NIDA, 2012). Terapia behawioralna, której poddaje się osoba uzależniona, może jej pomóc zmotywować się do udziału w programie leczenia i nauczyć ją strategii radzenia sobie z głodem narkotykowym i zapobiegania nawrotom. Ponadto leczenie musi być całościowe i uwzględniać różnorodne potrzeby, nie tylko uzależnienie od narkotyków. Oznacza to, że w ramach terapii pracuje się też nad komunikacją, zarządzaniem stresem, problemami w relacjach, rodzicielstwem, problemami zawodowymi i prawnymi (McGovern i Carroll, 2003; NIDA, 2012). Chociaż do leczenia uzależnień jest stosowana terapia indywidualna, to właśnie terapia grupowa stanowi najbardziej rozpowszechnioną metodę ich leczenia (Weiss et al., 2004). Uzasadnieniem do stosowania terapii grupowej w leczeniu uzależnień jest to, że osoby uzależnione znacznie częściej zachowują wszelkiego rodzaju abstynencje, gdy leczenie ma charakter grupowy. Uważa się, że wynika to z korzyści terapeutycznych, jakie daje bycie częścią grupy, tj.: wsparcia, przynależności, identyfikacji, a nawet konfrontacji (Center for Substance Abuse Treatment, 2005). W przypadku nastolatków często w terapii musi brać udział cała rodzina, aby zająć się takimi problemami jak dynamika rodziny, komunikacja i zapobieganie nawrotom. Zaangażowanie rodziny w terapię uzależnień nastolatków od narkotyków ma kluczowe znaczenie. Badania sugerują, że większe zaangażowanie rodziców sprzyja skuteczniejszej terapii nastolatków uzależnionych od narkotyków. Ponadto matki, które uczestniczyły w terapii, wykazywały lepszą równowagę psychiczną i miały cieplejsze podejście do swoich dzieci (Bertrand et al., 2013). Jednak ani terapia indywidualna, ani grupowa nie okazała się zdecydowanie skuteczniejsza (Weiss et al., 2004). Niezależnie od rodzaju terapii głównym celem jest abstynencja od narkotyków lub przynajmniej znaczące ograniczenie ich używania (McGovern i Carroll, 2003). Leczenie zwykle obejmuje również podawanie leków w celu bezpiecznego odtrucia osoby uzależnionej po przedawkowaniu, aby zapobiec napadom drgawek i pobudzeniu, które często występują podczas detoksykacji jako objawy odstawienne. Odstawianie narkotyków często wiąże się z zażywaniem innych leków, a niektóre z nich mogą być tak samo uzależniające. Tym samym detoksykacja może być trudna i niebezpieczna. Zaburzenia współistniejące Osoba uzależniona od narkotyków i/lub alkoholu często cierpi na dodatkowe zaburzenia psychiczne. Rozpoznanie zaburzenia współistniejącego (ang. comorbid disorder ) oznacza, że dana osoba otrzymała co najmniej dwie diagnozy. Oprócz uzależnienia od używek nierzadko może być rozpoznane inne zaburzenie psychiczne: depresja, choroba dwubiegunowa lub schizofrenia. Osoby te należą do kategorii osób chorych psychicznie i uzależnionych chemicznie (ang. mentally ill and chemically addicted , MICA) — ich problemy są często przewlekłe i drogie w leczeniu, a sukces terapeutyczny ograniczony. W porównaniu z ogólną populacją osoby nadużywające substancji odurzających są dwa razy bardziej narażone na zaburzenia nastroju lub zaburzenia lękowe. Nadużywanie narkotyków może powodować objawy zaburzeń nastroju i lęku, ale sytuacja odwrotna także jest możliwa — bywa, że osoby z wyniszczającymi objawami zaburzeń psychicznych samodzielnie się leczą i popadają w uzależnienie od leków. Gdy występuje choroba współistniejąca (ang. comorbidity ), uważa się, że najlepszym wyjściem jest leczenie obu (lub więcej) tych zaburzeń jednocześnie (NIDA, 2012). W leczeniu zaburzeń współistniejących stosuje się terapie behawioralne, a w wielu przypadkach równolegle z psychoterapią przepisuje się leki psychotropowe. Badania sugerują, że bupropion (nazwa handlowa to Wellbutrin oraz Zyban), zatwierdzony do leczenia depresji i uzależnienia od nikotyny, może również pomóc zmniejszyć głód metamfetaminy, a przez to pomóc ograniczyć jej zażywanie (NIDA, 2011). Potrzebne są jednak dalsze badania, aby lepiej zrozumieć, jak działają te leki — szczególnie przyjmowane w połączeniu, co zachodzi w przypadku pacjentów z chorobami współistniejącymi. Podsumowanie Uzależnienie jest często postrzegane jako choroba przewlekła, która wpływa na cały układ nerwowy. To pomaga nam zrozumieć, dlaczego częstość nawrotów bywa tak wysoka: następuje u około 40–60% osób (McLellan et al., 2000). Celem terapii jest pomoc uzależnionemu w powstrzymaniu kompulsywnych zachowań związanych z poszukiwaniem substancji odurzającej. Leczenie zwykle oznacza terapię behawioralną, która może odbywać się indywidualnie lub grupowo. Terapia może również obejmować przyjmowanie leków. Czasami osoba uzależniona cierpi na współistniejące zaburzenie psychiczne, czyli rozpoznano u niej uzależnienie od używek oraz inne zaburzenie, np. depresję, chorobę dwubiegunową lub schizofrenię. Wtedy optymalnym rozwiązaniem jest leczenie obu tych zaburzeń jednocześnie. Review Questions Jaki jest minimalny czas, przez który osoby uzależnione powinny być leczone, aby osiągnąć pożądany rezultat? 3 miesiące 6 miesięcy 9 miesięcy 12 miesięcy A Gdy danej osobie postawiono co najmniej dwie diagnozy: dotyczącą nadużywania substancji oraz inną diagnozę psychiatryczną, nazywa się to ________. zaburzeniem afektywnym dwubiegunowym zaburzeniem współistniejącym współuzależnieniem dwuzaburzeniem wpółistniejącym B John nie zażywał narkotyków przez prawie sześć miesięcy. Potem zaczął spotykać się ze swoimi uzależnionymi przyjaciółmi, a teraz znów sięgnął po narkotyki. Jest on przykładem ________. odwrotu powrotu ponownego nałogu nawrotu D Critical Thinking Question Przeprowadzasz właśnie pierwsze, wstępne spotkanie terapeutyczne z klientem, którym jest 45-letni mężczyzna, pracujący singiel uzależniony od kokainy. Pracodawca wystawia mu naganę do akt pracowniczych i zaleca leczenie. Twój klient przyznaje, że potrzebuje pomocy. Dlaczego polecasz mu udział w terapii grupowej? Uzasadnieniem stosowania terapii grupowej w leczeniu uzależnień jest to, że osoby uzależnione znacznie częściej zachowują wówczas wszelkiego rodzaju abstynencję. Uważa się, że wynika to z terapeutycznych korzyści bycia częścią grupy, jakimi są : wsparcie, przynależność, identyfikacja, a nawet konfrontacja. Ponieważ opisany klient jest samotny, może nie mieć wsparcia rodziny, więc tym bardziej wsparcie ze strony grupy może być decydujące dla jego zdolności do porzucenia narkotyków i zachowania wolności od nałogu. Personal Application Question Jakie są ośrodki leczenia uzależnień i nałogów w twojej okolicy i jakie rodzaje usług zapewniają? Czy któryś z nich uważasz za wart polecenia znajomemu lub członkowi rodziny, który ma problem z nadużywaniem środków odurzających? Uzasadnij dlaczego. zaburzenie współistniejące (ang. comorbid disorder) jednoczesne występowanie u danej osoby dwóch lub więcej zaburzeń, np. zaburzeń depresyjnych i lękowych, zespołu stresu pourazowego i uzależnienia etc. nawrót (ang. relapse ) nawrót objawów zaburzenia lub trudności psychicznych; nawroty w procesie leczenia (oraz po jego zakończeniu) są naturalne, a profesjonalnie prowadzona psychoterapia uczy radzenia sobie z nimi

Social Sciences


Wykorzystanie paradygmatu społeczno-kulturowego w terapii Cel dydaktyczny: Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wyjaśnić, w jaki sposób model społeczno-kulturowy jest wykorzystywany w terapii OmówIć bariery w dostępie do usług w zakresie zdrowia psychicznego wśród mniejszości etnicznych Perspektywa społeczno-kulturowa dotyczy człowieka, jego zachowań oraz objawów powstających w kontekście określonej kultury i otoczenia. Na przykład José jest 18-letnim Latynosem z tradycyjnej rodziny. Pojawił się na terapii z powodu depresji. Już podczas konsultacji wyjawił, że jest gejem i stresuje się, jak powiadomić o tym rodzinę. Wyjawił również, że martwi się, ponieważ według religii, w której się wychował, homoseksualizm jest złem. Jak na José wpływa jego pochodzenie religijne i kulturowe? Jak jego pochodzenie kulturowe może wpłynąć na reakcję jego rodziny, jeśli José powie, że jest gejem? Ponieważ współczesne społeczeństwa często stają się coraz bardziej wieloetniczne i wielorasowe, specjaliści ds. zdrowia psychicznego muszą rozwijać w sobie kompetencje kulturowe (ang. cultural competence ) ( ). Oznacza to, że muszą zrozumieć i potrafić zająć się kwestiami związanymi z rasą, kulturą i pochodzeniem etnicznym swoich klientów. Muszą także opracować strategie skutecznego zaspokajania potrzeb różnych populacji, dla których popularne terapie adresowane do osób z kręgu kultury europejskiej mają ograniczone zastosowanie (Sue, 2004). Na przykład doradca, który prowadzi terapię skoncentrowaną na podejmowaniu indywidualnych decyzji, może być nieskuteczny w pomaganiu klientowi chińskiemu z kolektywistycznym podejściem do rozwiązywania problemów, charakterystycznym dla jego kultury pochodzenia (Sue, 2004). Doradztwo i terapia wielokulturowe oferują zarówno doraźną pomoc, jak i terapię, których metody i cele określane są zgodnie z wartościami i doświadczeniami danego kręgu kulturowego. Dzięki temu można rozpoznać utożsamianie się klienta z jego wartościami indywidualnymi, grupowymi oraz uniwersalnymi dla danej kultury. Tym samym w terapii mogą być użyte strategie zarówno uniwersalne, jak i specyficzne dla danej kultury, co zapewnia równowagę pomiędzy indywidualizmem a kolektywizmem w całym procesie diagnozy i leczenia klienta (Sue, 2001). Ta perspektywa terapeutyczna już na samym początku leczenia uwzględnia wpływ norm społecznych i kulturowych. Terapeuci korzystający z tej perspektywy współpracują z klientami w celu stworzenia unikatowego podejścia do leczenia, integrującego zarówno wzorce kulturowe klienta, jak i jego konkretną sytuację problemową (Stewart et al., 2012). Perspektywa społeczno-kulturowa może dotyczyć metod pracy w terapii indywidualnej, grupowej, rodzinnej i terapii par. Jak twoje przekonania kulturowe i religijne wpływają na twoje podejście do leczenia psychicznego? (Źródło: Staffan Scherz; Alejandra Quintero Sinisterra; Pedro Ribeiro Simões; Agustin Ruiz; Czech Provincial Reconstruction Team; Arian Zwegers; „Wonderlane”/Flickr; Shiraz Chanawala). Obejrzyj ten krótki film , aby dowiedzieć się więcej o kompetencjach kulturowych i terapii z uwzględnieniem aspektów społeczno-kulturowych. Przeszkody w leczeniu Według statystyk mniejszości etniczne rzadziej korzystają z usług leczenia psychicznego niż Amerykanie rasy białej z klasy średniej (Alegría et al., 2008; Richman et al., 2007). Dlaczego tak jest? Być może powodem jest dostępność usług zdrowia psychicznego. Mniejszości etniczne i osoby o niskim statusie społeczno-ekonomicznym twierdzą, że takimi barierami są dla nich brak ubezpieczenia, brak możliwości transportu i brak czasu (Thomas i Snowden, 2002). Jednak naukowcy odkryli, że nawet wziąwszy pod uwagę poziom dochodów i czynnik ubezpieczenia, mniejszości etniczne znacznie rzadziej szukają i korzystają z usług w zakresie leczenia psychicznego. Te różnice pozostają istotne nawet wtedy, gdy dostęp do psychoterapii jest porównywalny we wszystkich grupach etnicznych i rasowych (Richman et al., 2007). W badaniu z udziałem tysięcy kobiet stwierdzono, że częstość występowania anoreksji była podobna u różnych ras, ale już bulimia nervosa wśród latynoskich i afroamerykańskich kobiet była bardziej rozpowszechniona niż u kobiet rasy białej (Marques et al., 2011). Chociaż więc te ostatnie mają podobne lub wyższe wskaźniki zaburzeń odżywiania, to kobiety latynoskie i afroamerykańskie cierpiące na te choroby wykazują znacznie mniejszą tendencję do poszukiwania leczenia i angażowania się w nie niż kobiety rasy białej. Odkrycia te sugerują ograniczenia w dostępie do opieki zdrowotnej (leczenia klinicznego i konsultacji) w przypadku kobiet latynoskich i afroamerykańskich. Może to być również kwestia niechęci do mówienia o prywatnych sprawach rodziny, braku terapii dwujęzycznych, postrzegania leczenia psychicznego jako stygmatyzującego, a także lęku przed niezrozumieniem i braku edukacji na temat zaburzeń odżywiania. Do zróżnicowania w dostępie do terapii może także przyczyniać się postrzeganie i podejście do usług związanych ze zdrowiem psychicznym. Niedawne badania Kolegium Królewskiego w Londynie (ang. King's College London ) wykazały wiele złożonych powodów, dla których ludzie nie szukają leczenia: samowystarczalność i brak potrzeby szukania pomocy, nieuznawanie terapii za skuteczną, obawy o poufność oraz wiele skutków potencjalnej stygmatyzacji i wstydu (Clement et al., 2014). Dodatkowo osoby należące do grup etnicznych, które już zgłaszają obawy dotyczące uprzedzeń i dyskryminacji, rzadziej szukają pomocy w przypadku choroby psychicznej, ponieważ uważają ją za dodatkowe obciążenie (Gary, 2005; Townes et al., 2009; Scott et al., 2011). W jednym z badań, w którym wzięło udział 462 starszych Amerykanów pochodzenia koreańskiego (w wieku powyżej 60 lat), wielu uczestników mówiło o swoich objawach depresji. 71% z nich wyznało jednak, że uważają depresję za oznakę osobistej słabości, a 14% stwierdziło, że posiadanie chorego krewnego przyniosłoby wstyd ich rodzinie (Jang et al., 2009). Różnice językowe stanowią kolejną barierę w leczeniu. W poprzednim badaniu nad nastawieniem Amerykanów koreańskiego pochodzenia wobec podjęcia terapii stwierdzono, że w miejscu, w którym przeprowadzono cytowane badania (Orlando i Tampa na Florydzie), nie było profesjonalistów w zakresie psychoterapii mówiących po koreańsku (Jang et al., 2009). Ze względu na rosnącą liczbę ludzi z różnych środowisk etnicznych terapeuci i psychologowie powinni nabyć wiedzę i umiejętności, aby stać się kompetentnymi także kulturowo (Ahmed et al., 2011). Osoby prowadzące terapię muszą podchodzić do tego procesu w kontekście kultury właściwej dla każdego klienta (Sue i Sue, 2007). Postrzeganie psychoterapii Do czasu ukończenia przez dziecko szkoły średniej 20% jego kolegów i koleżanek z klasy — czyli jeden nastolatek na pięcioro — będzie miało problemy ze zdrowiem psychicznym ((U.S. Department of Health and Human Services, 1999), a 8% — czyli około jedno dziecko na dwanaścioro — będzie próbowało popełnić samobójstwo (Centers for Disease Control and Prevention, 2014). Spośród wszystkich osób z klasy doświadczających zaburzeń psychicznych jedynie 20% otrzyma profesjonalną pomoc (U.S. Public Health Service, 2000). Dlaczego tak się dzieje? Wydaje się, że społeczeństwo negatywnie postrzega dzieci i nastolatków z zaburzeniami zdrowia psychicznego. Wyniki ankiet przeprowadzonych przez naukowców z Uniwersytetu Indiany, Uniwersytetu Wirginii i Uniwersytetu Colombia wśród ponad 1300 dorosłych osób w USA wskazują, że ludzie uważają, iż dzieci z depresją są skłonne do przemocy i że jeśli dziecko jest leczone z powodu zaburzenia psychicznego, to jest bardziej prawdopodobne, iż zostanie ono odrzucone przez rówieśników ze szkoły. Innym powszechnym powodem, mocno podkreślanym zwłaszcza w polskich realiach, jest brak dostępu do specjalistycznej opieki zdrowotnej, szczególnie w przypadku dzieci i młodzieży. W Polsce liczba psychiatrów dziecięcych jest dramatycznie mała — wg danych Naczelnej Izby Lekarskiej to jedynie 419 czynnych zawodowo lekarzy (dane za I kwartał 2019 roku). Dla porównania psychiatrów z prawem wykonywania zawodu dla osób dorosłych jest w Polsce dziesięciokrotnie więcej — 4165. Według danych NFZ w całej Polsce jest 37 oddziałów dziennych psychiatrii dzieci i młodzieży. Część województw nie ma podpisanych umów na prowadzenie dziennych oddziałów psychiatrycznych. W kolejce do przyjęcia na oddział całodobowy między marcem a kwietniem 2019 roku czekały 634 osoby. Czas oczekiwania na przyjęcie na oddział psychiatryczny w przypadkach braku bezpośredniego zagrożenia życia to zwykle około miesiąca (mediana to 36 dni), a niechlubny rekord wyniósł 720 dni. W przypadku stanu zagrażającego życiu czas oczekiwania wynosi średnio 12 –13 dni (uśrednione dane ze wszystkich województw w Polsce). Średni czas oczekiwania na wizytę u psychiatry dziecięcego to rok w przypadku refundacji NFZ (Raport Watchdog, 2019). W placówkach prywatnych minimalny czas oczekiwania wynosi obecnie 2,5 miesiąca. Podsumowanie Perspektywa społeczno-kulturowa dotyczy ciebie, twoich zachowań oraz objawów w kontekście twojej kultury i kraju pochodzenia. Klinicyści stosujący to podejście włączają przekonania kulturowe i religijne do procesu terapeutycznego. Badania wykazały, że w Stanach Zjednoczonych mniejszości etniczne rzadziej korzystają z usług leczenia psychicznego niż ich biali amerykanie z klasy średniej. Przeszkodami w podejmowaniu leczenia są: brak ubezpieczenia zdrowotnego, brak możliwości przemieszczania się i brak czasu, obawy przed leczeniem oraz bariery językowe, a także kulturowy pogląd związany ze stygmatyzowaniem zaburzenia psychicznego. Review Questions Perspektywa społeczno-kulturowa dotyczy człowieka, jego zachowań oraz objawów w kontekście ________. wykształcenia statusu społeczno-ekonomicznego kultury i pochodzenia wieku C Który z poniższych czynników NIE jest przeszkodą w podjęciu leczenia psychicznego? obawa przed leczeniem język środek transportu bycie członkiem większości etnicznej D Critical Thinking Question Lashawn to 24-letnia Afroamerykanka od lat zmagająca się z bulimią. Wie, że ma problem, ale nie chce pójść na psychoterapię. Z jakich możliwych powodów Lashawn waha się szukać fachowej pomocy? Jednym z powodów może być to, że jej kultura uważa chorobę psychiczną za piętno. Poza tym Lashawn być może nie ma ubezpieczenia i martwi się kosztami terapii. Może się też obawiać, że biały doradca nie zrozumie problemów związanych z jej pochodzeniem kulturowym, więc nie będzie mogła się przed nim otworzyć. Być może wierzy, że jest samowystarczalna, i wmawia sobie sobie, że jest silną kobietą, która może samodzielnie rozwiązać swój problem bez uciekania się do pomocy terapeuty. Personal Application Question A jakie jest twoje podejście do podjęcia terapii? Czy impulsem do szukania leczenia byłyby dla ciebie uciążliwe objawy lub problemy z funkcjonowaniem w życiu? Uzasadnij dlaczego. W jaki sposób według ciebie twoje przekonania kulturowe i/lub religijne wpływają na twoje zdanie o interwencji psychologicznej? kompetencje kulturowe (ang. cultural competence) ujmowanie przez terapeutę w procesie terapii specyfiki osoby wynikającej z jej przynależności etnicznej i kultury kraju pochodzenia

Social Sciences