Korzyści z ograniczenia barier w handlu międzynarodowym Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wyjaśnić, dlaczego cła stanowią bariery w handlu zagranicznym Określić co najmniej dwie korzyści wynikające z ograniczania barier w handlu międzynarodowym Cła ( tariffs ) to opłaty (parapodatki), które państwa nakładają z różnych powodów na towary importowane. Niektóre z tych powodów obejmują ochronę wrażliwych branż (pozostających na wczesnym etapie rozwoju, związanych z bezpieczeństwem narodowym lub najbardziej zagrożonych konkurencją z importu), względy społeczne (ochrona środowiska naturalnego i rynków pracy) oraz walkę z dumpingiem, który bywa bardzo różnie definiowany, ale najczęściej jest rozumiany jako sprzedaż dóbr i usług po cenach niższych niż koszty wytworzenia. Tradycyjnie cła były używane po prostu jako narzędzie polityczne do ochrony interesów gospodarczych, społecznych i kulturalnych. Światowa Organizacja Handlu ( World Trade Organization , WTO ) jest zaangażowana w ograniczanie barier w handlu. Przedstawiciele różnych krajów spotykają się na forum WTO, aby negocjować zmniejszanie barier w handlu, takich jak cła. Negocjacje WTO odbywają się w „rundach”, w których wszystkie kraje negocjują jedną umowę mającą zwiększyć obroty handlowe, robią sobie rok lub dwa przerwy, a następnie zaczynają negocjować nową umowę. Obecna runda negocjacji nosi nazwę Rundy z Dohy, ponieważ została oficjalnie rozpoczęta w Dosze, stolicy Kataru, w listopadzie 2001 r. W 2009 r. ekonomiści Banku Światowego podsumowali ostatnie badania i stwierdzili, że Runda z Dohy zwiększy wielkość światowej produkcji dóbr i usług od 160 mld do 385 mld dol. rocznie, w zależności od dokładnych warunków umowy, które ostatecznie zostaną wynegocjowane. W zestawieniu z rozmiarami światowej gospodarki, która wytwarza obecnie produkty o wartości ponad 30 bln dol. rocznie, kwota ta może nie robić szczególnego wrażenia: jest to wzrost o 1% lub mniej. Ale zanim zbagatelizujesz te korzyści z handlu, pomyśl o dwóch kwestiach. Po pierwsze, korzyść w wysokości kilkuset miliardów dolarów jest wystarczająco duża, by zasługiwała na uwagę! Co więcej, pamiętaj, że wzrost ten nie jest jednorazowym wydarzeniem; utrzymywałaby się corocznie w przyszłości. Po drugie, szacunki korzyści mogą być zaniżone, ponieważ niektóre z nich nie są szczególnie dobrze mierzone w statystykach gospodarczych. Na przykład trudno jest zmierzyć potencjalne korzyści dla konsumentów wynikające z dostępności różnorodnych produktów i większego stopnia konkurencji między producentami. Być może najważniejszą niemierzalną korzyścią z wolnego handlu jest to, że wymiana towarowa pomiędzy krajami, zwłaszcza gdy firmy dzielą łańcuch wartości produkcji, często wiąże się z transferem wiedzy, który może obejmować umiejętności w zakresie produkcji, technologii, zarządzania, finansów i prawa. Kraje o niskich dochodach czerpią większe korzyści z handlu niż te o wysokich dochodach. Pod pewnymi względami dla gigantycznej gospodarki USA handel międzynarodowy jest już mniej ważny, ponieważ jej rynek wewnętrzny może okazać się wystarczający. Jednak wiele mniejszych gospodarek na całym świecie, w regionach takich jak Ameryka Łacińska, Afryka, Bliski Wschód i Azja, ma znacznie bardziej ograniczone możliwości handlu w ramach swojego terytorium lub w jego najbliższym regionie. Bez handlu międzynarodowego mogą mieć niewielkie możliwości czerpania korzyści z przewagi komparatywnej, specjalizacji w ramach globalnych łańcuchów tworzenia wartości lub korzyści skali. Co więcej, w mniejszych gospodarkach funkcjonuje mniej konkurencyjnych firm wytwarzających dobra i usługi, a zatem przedsiębiorstwa doświadczają słabszej presji, aby dostarczać towary i oferować ceny, które akceptują konsumenci. Korzyści gospodarcze z rozwoju handlu międzynarodowego są mierzone w setkach miliardów dolarów, a zyski z handlu międzynarodowego jako całości prawdopodobnie sięgają nawet bilionów dolarów. Potencjał zysków z handlu zagranicznego może być szczególnie wysoki w wypadku mniejszych krajów świata o niższym poziomie dochodów. Odwiedź tę stronę internetową, aby zapoznać się z listą niektórych korzyści płynących z handlu. Od handlu pomiędzy jednostkami do handlu międzynarodowego Większość ludzi jest w stanie uwierzyć, że osobiście nie byłoby im lepiej, gdyby próbowali hodować i uprawiać całą swoją żywność, wytwarzać własne ubrania, budować od podstaw własne samochody i domy itd. Wszyscy czerpiemy bowiem korzyści z życia w gospodarkach, w których ludzie i firmy mogą się specjalizować i handlować ze sobą. Korzyści płynące z handlu nie kończą się jednak na granicach państw. Wcześniej wyjaśniliśmy, że podział pracy może zwiększyć produkcję z trzech powodów: (1) pracownicy o różnych cechach mogą specjalizować się w rodzajach produkcji, w których mają przewagę komparatywną; (2) firmy i pracownicy, którzy specjalizują się w określonej produkcji, stają się bardziej produktywni dzięki nauce i doświadczeniu; oraz (3) pozwala wykorzystywać wzrost przychodów wynikający ze skali produkcji (korzyści skali). Te trzy powody występują od poziomu jednostki i kraju aż po poziom międzynarodowy. Jeśli zgadzasz się co do tego, że handel pomiędzy jednostkami i przedsiębiorstwami działającymi w jednym kraju jest ekonomicznie korzystny, powinno być dla ciebie zrozumiałe również to, że handel międzynarodowy przynosi analogiczne korzyści. Handel międzynarodowy obejmuje obecnie towary i usługi o wartości ok. 20 bln dol. przemieszczające się po całym świecie. Niezależnie od tego, jakie są globalne korzyści osiągane dzięki temu strumieniowi, handel zagraniczny z pewnością powoduje pewne zakłócenia w funkcjonowaniu rynków (pracy!) i wywołuje lokalne kontrowersje. W tym rozdziale przedstawiono jedynie argumenty uzasadniające tezę, iż handel międzynarodowy przynosi korzyści ekonomiczne wszystkim zaangażowanym weń krajom. W innych rozdziałach niniejszego podręcznika szczegółowo omówiono argumenty przemawiające za wprowadzaniem polityk publicznych ograniczających skalę handlu zagranicznego. To w końcu czyj jest ten iPhone? Apple wykorzystuje globalny łańcuch tworzenia wartości do produkcji iPhone’a. Teraz, gdy rozumiesz pojęcie przewagi komparatywnej, możesz łatwo pojąć, dlaczego proces projektowania iPhone’a odbywa się w USA. Stany Zjednoczone zbudowały przez lata przewagę komparatywną w dziedzinie projektowania i marketingu najnowocześniejszych wyrobów takich jak smartfony, dzięki czemu poświęcają mniej zasobów na projektowanie zaawansowanych technologicznie urządzeń w porównaniu z innymi krajami. Chiny mają przewagę komparatywną w zakresie montażu smartfonów, ze względu na bardzo duże zasoby wykwalifikowanej siły roboczej. Korea Południowa ma przewagę komparatywną w produkcji komponentów wykorzystywanych przy produkcji smartfonów. Korea koncentruje swoją produkcję, zwiększając jej skalę, ucząc się lepszych sposobów wytwarzania ekranów i mikroprocesorów komputerowych oraz wykorzystując innowacje, aby obniżyć średnie koszty produkcji. Apple z kolei czerpie korzyści, ponieważ może kupować te wysokiej jakości podzespoły po niższych cenach. Teraz zbuduj globalną „linię montażową” i otrzymasz urządzenie, które wszyscy znamy. Key Concepts and Summary Cła są nakładane na towary importowane w celu ochrony wrażliwych gałęzi przemysłu, ze względów społecznych (ochrona środowiska i rynków pracy) oraz z powodu walki z dumpingiem. Cła są również dość często narzędziem ochrony interesów pewnych wybranych grup producentów (UE chroni w ten sposób rodzime rolnictwo i przemysł motoryzacyjny). Tradycyjnie cła były wykorzystywane jako narzędzie polityczne do ochrony pewnych żywotnych interesów gospodarczych, społecznych i kulturalnych. WTO była i nadal jest forum spotkań krajów tworzących światową gospodarkę służącym negocjacjom, które mają prowadzić do zmniejszania barier (celnych i pozacelnych) w handlu. Korzyści z handlu międzynarodowego są bardzo duże, zwłaszcza dla mniejszych państw o niskich i średnich dochodach, ale dotyczą wszystkich gospodarek zaangażowanych w wymianę handlową. Self-Check Question Jeśli usunięcie barier handlowych jest tak korzystne dla międzynarodowego wzrostu gospodarczego, dlaczego kraj miałby nadal ograniczać handel niektórymi importowanymi lub eksportowanymi produktami? Kraj może ograniczyć handel importowanymi produktami, aby chronić własny przemysł, który jest ważny dla bezpieczeństwa narodowego. Na przykład państwa X i kraj Y mogą być rywalami geopolitycznymi, z których każdy ma ambicje zwiększenia siły politycznej i ekonomicznej. Nawet jeśli kraj Y dysponuje przewagą komparatywną w produkcji systemów obrony przeciwrakietowej, jest mało prawdopodobne, aby chciał eksportować te towary do kraju X. Czasami zdarza się i tak, że w przypadku niektórych państw produkcja określonego towaru jest kluczowym składnikiem tożsamości narodowej. W Japonii produkcja ryżu ma bardzo duże znaczenie kulturowe. Japonia może mieć trudności z importem ryżu z kraju takiego jak Wietnam, nawet jeśli Wietnam ma przewagę komparatywną (a zapewne i absolutną) w produkcji ryżu. Review Question Czy twoim zdaniem zyski z handlu międzynarodowego będą relatywnie ważniejsze dla dużych czy małych krajów? Critical Thinking Questions Jak myślisz, za czym lobbują kraje o niskich dochodach na spotkaniach Światowej Organizacji Handlu? Dlaczego kraj o niskich dochodach chciałby stosować bariery handlowe takie jak cła nakładane na import? Czy obszar przewagi komparatywnej danego kraju może się z czasem zmienić? Jakie czynniki mogłyby sprawić, że taka sytuacja wystąpiłaby w rzeczywistości? Problems Jeśli handel zagraniczny zwiększa światowy PKB o 1% rocznie, to jaki jest globalny wpływ tego wzrostu na rozmiary światowej gospodarki w perspektywie 10 lat? Jak ten wzrost ma się do rozmiarów rocznego PKB kraju takiego jak np. Sri Lanka? Przedyskutuj te relacje. Wskazówka: Oto kroki, które warto rozważyć, aby odpowiedzieć na postawione pytanie. Przejdź do bazy World Development Indicators (online) opublikowanych przez Bank Światowy. Znajdź aktualny poziom światowego PKB w dolarach międzynarodowych. Znajdź także PKB Sri Lanki w dolarach międzynarodowych. Po uzyskaniu tych dwóch wartości oblicz kwotę dodatkowego wzrostu światowych dochodów z tytułu handlu i porównaj tę liczbę z PKB Sri Lanki. References World Trade Organization. “The Doha Round.” Accessed October 2013. http://www.wto.org/english/tratop_e/dda_e/dda_e.htm. The World Bank. “Data: World Development Indicators.” Accessed October 2013. http://data.worldbank.org/data-catalog/world-development-indicators. cła (ang. tarffs ) opłaty (parapodatki), które państwa nakładają na importowane towary

Social Sciences


Wprowadzenie do rozdziału Konkurencja w produkcji płaskich ekranów Rynek płaskich wyświetlaczy w Stanach Zjednoczonych jest ogromny. Tamtejsi wytwórcy muszą konkurować z producentami z całego świata. (Źródło: modyfikacja pracy „Jemimus”/Flickr Creative Commons). Jakie są wady protekcjonizmu? Rządy ingerują w rynkową alokację dochodów, dóbr i usług oraz majątku dla osiągnięcia celów politycznych lub społecznych. Chociaż władze mogą ograniczyć wzrost cen niektórych produktów, nie są w stanie kontrolować tego, ile ludzie chcą kupować, ani wolumenu produkcji przedsiębiorstw. Nawet na rynkach poddanych kontroli w dalszym ciągu obowiązywać będą prawa popytu i podaży. Polityka handlowa może wprawdzie ograniczyć zakres i miejsce oddziaływania mechanizmów ekonomicznych, jednak osłabiane w jednym miejscu, dadzą o sobie znać w innym. Przykładem działania takiego mechanizmu jest produkcja i sprzedaż monitorów komputerowych, wyświetlaczy do laptopów, tabletów i telewizorów. Na początku lat 90. ub. wieku zdecydowana większość płaskich wyświetlaczy stosowanych w laptopach produkowanych w USA była importowana, głównie z Japonii. Niewielki, ale politycznie wpływowy amerykański przemysł płaskich wyświetlaczy poskarżył się w Departamencie Handlu na dumping obcych firm. Przedstawiciele amerykańskich przedsiębiorstw argumentowali wówczas, że Japończycy sprzedają wyświetlacze „poniżej wartości godziwej”, co utrudnia konkurowanie firmom z USA. Ten powód ochrony krajowego rynku jest zazwyczaj nazywany działaniem antydumpingowym. Inne argumenty przywołane przez amerykańskich producentów odwoływały się do kwestii bezpieczeństwa narodowego. Po wstępnym dochodzeniu przeprowadzonym przez Departament Handlu, którego efektem była konstatacja, że japońskie firmy faktycznie dumping stosowały, Komisja Handlu Międzynarodowego Stanów Zjednoczonych nałożyła 63-procentowe cło antydumpingowe (które można również uznać za swoisty parapodatek) na import płaskich wyświetlaczy z Japonii. Czy było to dla USA korzystne posunięcie? Przemyśl to i sprawdź, czy pod wpływem lektury niniejszego rozdziału twoje poglądy nie ulegną zmianie. Wprowadzenie do tematu globalizacji i protekcjonizmu Dzięki lekturze tego rozdziału dowiesz się: Dlaczego protekcjonizm może być uznany za rodzaj subwencji, jaką konsumenci danego dobra przekazują jego producentom W jaki sposób handel międzynarodowy wpływa na liczbę miejsc pracy, wysokość płac oraz warunki pracy Jakie argumenty mogą uzasadniać ograniczenia importu W jaki sposób polityka handlowa jest wdrażana na szczeblu globalnym, regionalnym i krajowym Z jakimi wyborami typu „coś za coś” mamy do czynienia w przypadku polityki handlowej Począwszy od drugiej połowy XX w. świat stał się znacznie bardziej zintegrowany, zwłaszcza pod względem ekonomicznym. W 1970 r. import i eksport stanowiły 11% PKB USA, podczas gdy obecnie jest to już 32%. Jednak Stany Zjednoczone, ze względu na rozmiary swojej gospodarki, są mniej uzależnione od handlu zagranicznego niż większość rozwiniętych państw świata. Na przykład według Banku Światowego 97% działalności gospodarczej Botswany jest związane z handlem zagranicznym (podobnie wysoki udział charakteryzuje gospodarkę Słowacji, która jest największym na świecie producentem samochodów per capita ). W tym rozdziale omówimy politykę handlową – prawa i strategie stosowane przez państwa do regulowania handlu międzynarodowego. Temat ten nie jest pozbawiony kontrowersji. Ponieważ gospodarka światowa podlega daleko idącej globalizacji, firmy i pracownicy w krajach o wysokich dochodach, takich jak Stany Zjednoczone, Japonia lub członkowie Unii Europejskiej, dostrzegają zagrożenie konkurencyjne ze strony firm z państw o średnich dochodach, takich jak Meksyk, Chiny czy Południowa Afryka, które mają niższe koszty życia, dlatego wypłacają swoim pracownikom niższe wynagrodzenia. Firmy i zatrudnieni w krajach o niskich dochodach niepokoją się z kolei, że ucierpią, jeśli będą musieli konkurować z bardziej produktywnymi pracownikami i zaawansowaną technologią, jaką dysponują gospodarki o wysokich dochodach. Z drugiej strony niektórzy ekolodzy obawiają się, że międzynarodowe firmy mogą ominąć przepisy dotyczące ochrony środowiska, przenosząc produkcję do państw, w których normy zanieczyszczeń są znacznie mniej restrykcyjne lub po prostu nie istnieją, co wprawdzie poprawi stan powietrza, wód i gleby w krajach rozwiniętych, za to drastycznie zmniejszy w nich liczbę miejsc pracy. Niektórzy politycy wyrażają obawy, że ich kraj może stać się nadmiernie zależny od importu kluczowych surowców, takich jak ropa naftowa, gaz ziemny czy metale ziem rzadkich, co w wypadku konfliktu zbrojnego może zagrozić bezpieczeństwu narodowemu. Wszystkie te wątpliwości skłaniają rządy do formułowania strategii politycznych polegających na ochronie zarówno bezpieczeństwa narodowego, jak i miejsc pracy, a tym samym dochodów ludności. Strategie te, mimo górnolotnego zazwyczaj brzmienia konkretnych przepisów w nich zawartych, sprowadzają się po prostu do ograniczenia importu. W niniejszym rozdziale przeanalizowano argumenty najczęściej przywoływane na obronę takiego sposoby postępowania. Najpierw jednak musimy zapoznać się z kilkoma kluczowymi pojęciami z obszaru polityki handlowej i zrozumieć, w jaki sposób model popytu i podaży odnosi się do handlu międzynarodowego.

Social Sciences


Protekcjonizm: pośrednia subwencja od konsumentów dla producentów Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wyjaśnić, czym jest protekcjonizm i jakie są jego trzy główne formy Przeanalizować protekcjonizm, wykorzystując modele popytu i podaży, z uwzględnieniem jego wpływu na równowagę makroekonomiczną Oszacować skutki funkcjonowania barier handlowych Kiedy rząd ustanawia przepisy mające na celu ograniczenie lub blokowanie handlu międzynarodowego, angażuje się w działania nazywane protekcjonizmem (ang. protectionism ). Polityka protekcjonistyczna najczęściej ma na celu ochronę krajowych producentów i pracowników przed zagraniczną konkurencją. Przybiera ona trzy główne formy: ceł, ograniczeń ilościowych importu (kwot importowych) oraz barier pozataryfowych. Przypomnij sobie z , że cła (ang. tariffs ) to opłaty (parapodatki) nakładane przez rządy na importowane towary i usługi. Dzięki nim import jest droższy dla konsumentów, co zniechęca ich do zakupu towarów z zagranicy. Na przykład w ostatnich latach duże telewizory z płaskim ekranem importowane do USA z Chin podlegały pięcioprocentowej stawce celnej. Innym sposobem kontrolowania handlu są kwoty importowe (ang. import quotas ), które są ilościowymi ograniczeniami nakładanymi na towary wwożone do danego kraju z zagranicy. Na przykład we wczesnych latach 80. XX w. administracja prezydenta R. Reagana nałożyła ograniczenia ilościowe na import japońskich samochodów. W latach 70. w wielu krajach rozwiniętych głęboki kryzys dotknął przemysł lekki. Produkcja tekstyliów nie wymaga wysoko wykwalifikowanych pracowników, dzięki czemu producenci mogli zakładać tańsze fabryki w krajach rozwijających się. Aby „zarządzać” utratą miejsc pracy i dochodów, państwa rozwinięte ustanowiły międzynarodową umowę handlową, tzw. Porozumienie Wielowłóknowe (ang. Multifiber Agreement ), która zasadniczo podzieliła rynek tekstyliów w krajach rozwiniętych pomiędzy importerów i nielicznych wciąż działających krajowych wytwórców. Porozumienie, które obowiązywało od 1974 do 2004 r., określało dokładną kwotę (kontyngent) importu tekstyliów z każdego kraju o niskich dochodach, którą każdy rozwinięty kraj zaakceptuje. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku importu do Stanów Zjednoczonych cukru, nadal podlegającego kontyngentom. Bariery pozataryfowe (ang. non-tariff barriers ) to zbiór metod, za pomocą których kraj może tworzyć zasady, przepisy, inspekcje i dokumenty służące temu, aby import był droższy lub trudniejszy; do metod tych należą wspomniane wcześniej kwoty importowe oraz np. subwencje. Przepis wymagający pewnych norm bezpieczeństwa może ograniczać import tak samo skutecznie, jak np. wysokie cła lub niskie kwoty importowe. Istnieją również bariery pozataryfowe w postaci przepisów określających tzw. reguły pochodzenia. Zasady te obejmują m.in. etykietę „Wyprodukowano w kraju X” jako tym, w którym miała miejsce ostatnia istotna zmiana cech danego produktu. Producent chcący ominąć ograniczenia importowe może próbować zmienić proces produkcyjny tak, aby ostatnie istotne przekształcenie danego dobra miało miejsce w jego kraju. Na przykład w przypadku niektórych tekstyliów proces produkcji rozpoczyna się w USA, następnie częściowo przetworzone produkty są wysyłane do innych państw, tam dalej przetwarzane i łączone z tekstyliami wyprodukowanymi w tych innych krajach, a następnie ponownie eksportowane do Stanów Zjednoczonych w celu ostatecznego zamknięcia procesu produkcji, aby uniknąć płacenia ceł lub aby uzyskać etykietę „Wyprodukowano w USA”. Mimo stosowania kwot importowych, ceł i innych barier pozataryfowych udział importowanej odzieży sprzedawanej w Stanach Zjednoczonych wzrósł z ok. 50% w 1999 r. do mniej więcej 75% obecnie. Amerykańskie Biuro Statystyki Pracy oszacowało, że liczba miejsc pracy w USA w branży tekstylnej i odzieżowej zmniejszyła się z 666 tys. w roku 2007 do 385 tys. w 2012, co stanowi spadek o 42%. Jednak gdyby w USA nie wprowadzono ceł, spadek byłby z pewnością jeszcze głębszy. Niemniej ochrona krajowych miejsc pracy za pomocą kwot importowych ma swoją cenę: protekcjonizm branży tekstylnej i odzieżowej zwiększa koszty importu, więc konsumenci co roku płacą miliony dolarów więcej płacą za kupowaną odzież. Kiedy dany kraj eliminuje bariery handlowe w jednej gałęzi, konsumenci wydają zaoszczędzone dzięki temu pieniądze na inne dobra i usługi. O ile zatem zniesienie barier handlowych w jednej branży prawdopodobnie spowoduje utratę części jej miejsc pracy, powstałe oszczędności konsumenci wydadzą w innych sektorach, a tym samym zwiększą liczbę miejsc pracy, jakich one potrzebują. Oczywiście, gdyby Stany Zjednoczone zmniejszyły swoje bariery w handlu tekstyliami, pracownicy w niektórych najbiedniejszych krajach świata, którzy znaleźliby zatrudnienie przy produkcji ubrań, znacznie poprawiliby swój standard życia. To powiedziawszy, przechodzimy do stwierdzenia, że istnieją dobre powody, aby do zmniejszania barier w handlu podchodzić ostrożnie. Pożary w fabrykach tekstyliów w Bangladeszu, które w latach 2012 i 2013 przyniosły straszliwą liczbę ofiar, są istotnym elementem tego równania. Zdając sobie sprawę z konieczności zawarcia kompromisu pomiędzy krajami w dziedzinie polityki handlowej, wiele państw w 1947 r. powołało Układ Ogólny w sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT), który omówimy bardziej szczegółowo w dalszej części rozdziału. Porozumienie to zostało od tego czasu zastąpione przez Światową Organizację Handlu (ang. World Trade Organization – WTO ), do której należy ok. 150 krajów, wytwarzających zdecydowaną większość globalnego PKB. Jest to podstawowy mechanizm międzynarodowy, za pomocą którego narody negocjują swoje zasady handlowe – w tym zasady dotyczące ceł, kwot importowych i barier pozataryfowych. W kolejnej części podrozdziału przeanalizujemy skutki takiego protekcjonizmu i przedstawimy prosty model pokazujący wpływ polityki handlowej na rynki. Analiza popytu i podaży w kontekście protekcjonizmu Dla nieekonomistów ograniczanie importu może wydawać się jedynie przesuwaniem obrotów na korzyść producentów krajowych, czyli zmniejszaniem przychodów importerów. Jednak taki sposób myślenia jest zbytnim uproszczeniem, przedsiębiorstwa bowiem nie działają w próżni. Firmy sprzedają swoje produkty konsumentom lub innym firmom (jeśli są dostawcami komponentów i półproduktów), których bariery handlowe również dotyczą. Analiza popytu i podaży w kontekście protekcjonizmu pokazuje, że nie jest to tylko kwestia dodatkowych krajowych zysków i zagranicznych strat, ale także polityka, która generuje powstanie znacznych kosztów wewnętrznych. Przyjrzyjmy się dwóm krajom, Brazylii i Polsce, które produkują cukier. Każdy kraj ma własne podaż i popyt na cukier, jak pokazują i . W Brazylii w warunkach autarkii cena cukru w równowadze wynosi w przeliczeniu z reala 12 centów za kilogram, a produkcja w równowadze – 30 ton. W analogicznej sytuacji w Polsce cena równowagi cukru wynosi w przeliczeniu ze złotego 24 centy za kilogram, a ilość równowagi – 80 ton. Te warunki równowagi oznaczamy jako punkty E na obu wykresach. Handel cukrem pomiędzy Brazylią i Polską W sytuacji, w której nie dochodzi do wymiany handlowej pomiędzy Polską i Brazylią, cena cukru w stanie równowagi w Brazylii wynosi 12 centów za kilogram i 24 centy za analogiczną ilość w Polsce. Gdy handel jest możliwy, firmy będą kupować tani cukier w Brazylii i sprzedawać go w Polsce. Doprowadzi to do wyższych cen w Brazylii i niższych w Polsce. Jeśli pominiemy koszty transakcyjne, ceny powinny zbliżyć się do 16 centów za kilogram, przy czym Brazylia wyeksportuje, a Polska zaimportuje 15 ton cukru. Jeżeli handel między krajami będzie tylko częściowo otwarty, cena i ilość ukształtują się pomiędzy sytuacjami wolnego handlu i braku handlu. Handel cukrem pomiędzy Brazylią i Polską Cena (w centach) Brazylia: wielkość podaży (tony) Brazylia: wielkość popytu (tony) Polska: wielkość podaży (tony) Polska: wielkość popytu (tony) 8 20 35 60 100 12 30 30 66 93 14 35 28 69 90 16 40 25 72 87 20 45 21 76 83 24 50 18 80 80 28 55 15 82 78 Jeśli handel międzynarodowy między Brazylią a Polską stanie się możliwy, firmy nastawione na zysk dostrzegą okazję: kupią tani cukier w Brazylii i sprzedadzą go po wyższej cenie w Polsce. Ponieważ cukier jest wysyłany z Brazylii do Polski, ilość cukru wyprodukowanego w Brazylii będzie większa niż jego krajowa konsumpcja (bo część produkcji trafia na eksport), a ilość wyprodukowana w Polsce będzie mniejsza niż wolumen jego konsumpcji (na którą składa się też import). Eksport do Polski zmniejszy podaż cukru w Brazylii, podnosząc tam jego cenę. Import do Polski zwiększy w niej podaż cukru, obniżając jego cenę w Polsce. Gdyby cena cukru w warunkach autarkii była taka sama w obu krajach, nie byłoby bodźców do prowadzenia handlu zagranicznego nawet wtedy, gdyby stał się on możliwy. Jak pokazuje równowaga handlowa występuje przy cenie 16 centów za kilogram. Brazylijscy plantatorzy wytwarzają wówczas 40 ton cukru, podczas gdy konsumenci w Brazylii kupują tylko 25 ton. Dodatkowe 15 ton cukru, na co wskazuje pozioma różnica między krzywą popytu a krzywą podaży w Brazylii, jest eksportowane do Polski. W tym drugim kraju przy rynkowej cenie 16 centów za kilogram rolnicy produkują 72 tony cukru, a konsumenci zgłaszają popyt w wysokości 87 ton. Nadwyżkę popytu w wysokości 15 ton ze strony polskich konsumentów, zilustrowaną poziomą różnicą między popytem a podażą krajową przy cenie 16 centów, zaspokaja cukier z importu. Wolny handel oznacza zazwyczaj redystrybucję dochodów, ale kluczową kwestią jest umiejętność dostrzeżenia wszystkich korzyści z handlu międzynarodowego, jak to pokazuje . W podrozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/3-wprowadzenie-do-rozdzialu przedstawiliśmy pojęcia nadwyżki konsumenta i producenta. na panelu (a) pokazuje, że producenci w Brazylii zyskują na sprzedaży większej ilości cukru po wyższej cenie, podczas gdy panel (b) dowodzi, że konsumenci w Polsce korzystają z niższej ceny i większej dostępności cukru. Konsumenci w Brazylii znajdują się w gorszej sytuacji (porównaj ich nadwyżkę konsumenta w warunkach bez handlu z nadwyżką konsumenta w przypadku wolnego handlu), podobnie jak polscy producenci cukru. Korzyści z handlu – wzrost sumy nadwyżki producenta i konsumenta (nadwyżki społecznej) – występują w każdym kraju. Oznacza to, że zarówno Polska, jak i Brazylia znajdują się w lepszej sytuacji niż wtedy, gdy wymiany nie prowadzą. Poniższa ramka wyjaśnia, w jaki sposób polityka handlowa może wpływać na kraje o niskich dochodach. Wolny handel cukrem Wolny handel pozwala na osiąganie korzyści. Całkowita nadwyżka wzrasta w obu krajach, jak pokazują dwa obszary zacienione na niebiesko. Istnieją jednak wyraźne efekty związane z redystrybucją dochodów. W państwie eksportującym dane dobro (cukier) producenci zyskują, podczas gdy konsumenci tracą; w kraju importującym z kolei konsumenci zyskują, tracą zaś producenci. Odwiedź tę stronę , aby dowiedzieć się więcej o światowym handlu cukrem. Dlaczego istnieją kraje o niskich dochodach? Dlaczego biedne państwa na świecie są biedne? Powodów jest wiele, ale jeden z nich zapewne cię zaskoczy: to polityka handlowa krajów o wysokich dochodach. Poniżej znajduje się jednoznaczny przegląd priorytetów społecznych, szeroko nagłośnionych przez międzynarodową organizację pomocową Oxfam International . Kraje o wysokich dochodach – głównie Stany Zjednoczone, Kanada, członkowie Unii Europejskiej i Japonia – dotują swoich rolników kwotami w łącznej wysokości ok. 360 mld dol. rocznie. Dla kontrastu, całkowita kwota pomocy zagranicznej pochodzącej z tych samych państw przeznaczona dla biednych krajów świata wynosi ok. 70 mld dol. rocznie, czyli mniej niż 20% wartości subsydiów rolniczych. Dlaczego ma to tak istotne znaczenie? Ponieważ wsparcie rolników w krajach o wysokich dochodach niszczy źródła utrzymania rolników w państwach o dochodach niskich. Nawet jeśli ich klimat i ziemia są odpowiednie do uprawy lub produkcji takich dóbr jak bawełna, ryż, cukier lub mleko, rolnikom z biednych krajów trudno jest konkurować. Subsydia rolnicze w krajach o wysokich dochodach powodują bowiem, że ich rolnicy zwiększają produkcję. Ten wzrost podaży obniża światowe ceny produktów rolnych poniżej kosztów produkcji. Jak to opisuje Michael Gerson z „Washington Post”: „Skutki w regionach uprawy bawełny w Afryce Zachodniej są dramatyczne (…) przyczyniając się do utrzymywania milionów Afrykanów na krawędzi niedożywienia. W niektórych najbiedniejszych krajach na Ziemi rolnicy uprawiający bawełnę należą do najbiedniejszych, zarabiając około dolara dziennie. Kto korzysta na obecnym systemie dopłat? Około 20 tys. amerykańskich producentów bawełny ze średnim rocznym dochodem przekraczającym 125 tys. dol.”. Jakby subsydia były niewystarczające, państwa o wysokich dochodach często blokują też eksport produktów rolnych z krajów o niskich dochodach. W niektórych przypadkach sytuacja staje się jeszcze gorsza, gdy rządy krajów bogatych, kupiwszy i zapłaciwszy za nadwyżkę produktów rolnych, rozdają te produkty w państwach biednych i całkowicie wypierają lokalnych rolników z rynku. Na przykład transfer nadwyżek mleka z Unii Europejskiej na Jamajkę przyniósł ogromne trudności tamtejszym hodowcom bydła mlecznego. Przekazywanie nadwyżek ryżu ze Stanów Zjednoczonych na Haiti sprawiło, że tysiące haitańskich rolników zbankrutowało. Koszty alternatywne protekcjonizmu ponoszą nie tylko konsumenci krajowi, ale także producenci zagraniczni – a w przypadku wielu produktów rolnych ci zagraniczni producenci są biednymi tego świata. Przyjrzyjmy się teraz, jakie są konsekwencje protekcjonizmu (ang. protectionism ). Polscy cukrownicy prawdopodobnie będą przekonywać, że gdyby tylko byli chronieni przed importem z Brazylii, Polska miałyby wyższą krajową produkcję cukru, więcej miejsc pracy w przemyśle cukrowniczym, a oni otrzymaliby za swój produkt wyższą cenę. Jeśli rząd Polski ustali wystarczająco wysoką stawkę celną na importowany cukier lub zerową kwotę importową, handel cukrem pomiędzy krajami może spaść do zera, a ceny w każdym kraju powrócą do poziomu sprzed rozpoczęcia wymiany. Ten przykład jest oczywiście hipotetyczny, bowiem wraz z wejściem Polski do UE kompetencje w ustalaniu polityki handlowej pomiędzy krajami członkowskimi UE i państwami trzecimi zostały przekazane Komisji Europejskiej. Możliwe jest również zablokowanie tylko niektórych transakcji. Załóżmy, że Polska ustanowi wartość kwoty importowej cukru wynoszącą 7 ton. Brazylia tylko tyle produktu będzie mogła wyeksportować. W rezultacie cena cukru w Polsce wyniesie 20 centów za kilogram w przeliczeniu ze złotych, co jest ceną, przy której wielkość popytu jest o 7 ton większa niż podaż krajowa. I odwrotnie, jeśli Brazylia może eksportować tylko 7 ton cukru, to cena cukru w Brazylii wyniesie 14 centów za kilogram w przeliczeniu z reali, co jest ceną, przy której krajowa podaż w Brazylii jest o 7 ton większa niż popyt krajowy. Ogólnie rzecz biorąc, kiedy kraj ustala niską lub średnią wysokość cła lub kwotę importową, cena i ilość w równowadze przyjmą wartości gdzieś pomiędzy tymi, które istniałyby w sytuacji bez handlu, a tymi z handlem całkowicie wolnym. Poniższa analizuje wpływ tych barier handlowych na sytuację rynkową. Skutki barier handlowych Przyjrzyjmy się uważnie skutkom ceł lub kwot importowych. Jeśli rząd Polski nałoży cło lub kontyngent wystarczający do wyeliminowania handlu z Brazylią, zachodzą wówczas dwa procesy. Polscy konsumenci płacą wyższą cenę, dlatego kupują mniejszą ilość cukru. Z kolei polscy plantatorzy buraków cukrowych (producenci cukru) uzyskują wyższą cenę i dostarczają większą ilość buraków. Możemy zmierzyć wpływ ceł na producentów i konsumentów w Polsce za pomocą dwóch koncepcji, które omówiliśmy w podrozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/3-wprowadzenie-do-rozdzialu : nadwyżki konsumenta i nadwyżki producenta. Podaż i popyt na cukier w Polsce W warunkach wolnego handlu równowaga znajduje się w punkcie A. Gdy nie ma handlu, równowaga występuje w punkcie E. Krok 1. Spójrz na , która pokazuje hipotetyczne kształtowanie się popytu i podaży tego produktu w Polsce. Krok 2. Zauważ, że w warunkach wolnego handlu rynek cukru jest w równowadze w punkcie A, gdzie krajowa wielkość popytu (Q d ) = wielkość podaży (krajowa podaż + import z Brazylii) po cenie P Handel . Krok 3. Zauważ również, że wartość importu jest równa odległości między punktami C i A. Krok 4. Przypomnijmy, że nadwyżka konsumenta to różnica pomiędzy ceną, którą konsumenci faktycznie zapłacili za dany produkt, i tą (wyższą), którą gotowi byliby za niego zapłacić. Graficznie jest to obszar pod krzywą popytu, ale powyżej poziomu wyznaczonego przez obowiązującą cenę rynkową. W tym przypadku nadwyżka konsumenta w Polsce jest równa polu trójkąta utworzonemu przez punkty P Handel , A i B. Krok 5. Przypomnijmy też, że nadwyżka producenta to w pewnym uproszczeniu inna nazwa zysku – dochód, który producenci uzyskują dzięki sprzedaży swojego produktu po cenie przewyższającej jednostkowe (przeciętne) koszty produkcji reprezentowane przez krzywą podaży. W tym przypadku nadwyżka producenta w warunkach handlu to obszar równy polu trójkąta utworzonego przez punkty P Handel , C i D. Krok 6. Załóżmy, że wprowadzono bariery w handlu, import jest niemożliwy, a cena rośnie do poziomu P Autarkia . Zobacz, co dzieje się z nadwyżką producenta i nadwyżką konsumenta. Przy wyższej cenie krajowa podaż rośnie z Q s do Q (punkt E na krzywej podaży krajowej). Ponieważ producenci sprzedają większą ilość po wyższej cenie, nadwyżka producenta wzrasta do obszaru równemu polu trójkąta P Autarkia , E i D. Krok 7. Porównaj obszary dwóch trójkątów, a zobaczysz wzrost nadwyżki producenta. Krok 8. Przeanalizuj nadwyżkę konsumenta. Konsumenci płacą teraz wyższą cenę, aby uzyskać mniejszą ilość (Q zamiast Q d ). Ich nadwyżka konsumenta kurczy się do obszaru trójkąta P Autarkia , E i B. Krok 9. Określ efekt netto. Nadwyżka producenta zwiększa się o obszar P Handel , C, E, P Autarkia . Większa jest jednak utrata nadwyżki konsumenta. Jest to obszar P Handel , A, E, P Autarkia . Innymi słowy, w wyniku ustanowienia barier handlowych konsumenci tracą więcej, niż zyskują producenci, a Polska ma niższą nadwyżkę społeczną. Kto czerpie korzyści, a kto płaci? Korzystając z modelu popytu i podaży, rozważ wpływ protekcjonizmu na producentów i konsumentów w każdym z tych dwóch krajów. Dla chronionych producentów, takich jak polscy cukrownicy, ograniczenie importu jest wyraźnie pozytywne. Bez konieczności zmierzenia się z produktami importowanymi są oni w stanie sprzedać więcej, po wyższej cenie. Dla konsumentów w kraju z chronionym towarem, w tym przypadku konsumentów cukru w Polsce, ograniczenie importu jest wyraźnie negatywne. Kupują bowiem mniejszą ilość dobra i płacą wyższą cenę w porównaniu z ceną i ilością zakupioną w warunkach wymiany handlowej. Poniższa ramka wyjaśnia, dlaczego dany kraj może zlecić produkcję za granicę nawet w przypadku produktu, którego właścicielem jest podmiot będący rezydentem danego kraju. Dlaczego amerykański produkt nie jest wytwarzany w Ameryce? W 1912 r. w Cleveland w stanie Ohio Clarence Crane wynalazł Life Saver – twardy cukierek z dziurką w środku. Począwszy od późnych lat 60. XX w. przez kolejnych 35 lat fabryka w Holland w stanie Michigan produkowała 46 mld cukierków Life Savers rocznie. Jednak w 2002 r. Kraft Company ogłosiła, że zamknie fabrykę w Michigan i przeniesie produkcję Life Savers za granicę, do kanadyjskiego Montrealu. Jednym z powodów takiego posunięcia było to, że kanadyjscy pracownicy otrzymują nieco niższe wynagrodzenie, zwłaszcza w zakresie kosztów opieki zdrowotnej i ubezpieczenia. Jednak najważniejszym czynnikiem, który skłonił właściciela marki do przeniesienia produkcji, było utrzymywanie przez rząd Stanów Zjednoczonych wysokich cen cukru z korzyścią dla producentów tego artykułu, dzięki połączeniu rządowego programu cen minimalnych i ścisłych kwot importowych na cukier. Według Koalicji na rzecz Reformy Cukru w latach 2009–2012 cena cukru rafinowanego w Stanach Zjednoczonych była od 64% do 92% wyższa niż cena światowa. Na produkcję Life Savers potrzeba ponad 100 ton cukru dziennie, ponieważ cukierki składają się z niego w 95%. Wiele innych firm wytwarzających cukierki również zmniejszyło wolumen produkcji w USA i rozszerzyło swoją działalność za granicą. W latach 1997–2011 przemysł wykorzystujący cukier w produkcji zlikwidował ok. 127 tys. miejsc pracy, ponad siedem razy więcej, niż wynosi całkowite zatrudnienie przy produkcji amerykańskiego cukru. Ale przemysł cukierniczy nie jest jedyną ofiarą wysokiego kosztu cukru. Konsumenci amerykańscy płacą ok. 1 mld dol. rocznie w ramach wyższych cen żywności z powodu podwyższonych kosztów produkcji cukru, zaś producenci cukru w państwach o niskich dochodach są wypierani z biznesu. Z powodu subsydiów cukrowych dla krajowych producentów i kwot importowych nie mogą oni sprzedawać swojej produkcji na amerykańskim rynku. Fakt, że polityka protekcjonistyczna podnosi ceny dla konsumentów w kraju ją stosującym, nie zawsze jest otwarcie przywoływany, ale nie jest kwestionowany. W końcu gdyby protekcjonizm nie przynosił korzyści rodzimym producentom, wprowadzenie takiej polityki w ogóle nie miałoby sensu. Protekcjonizm jest po prostu metodą dotowania producentów przez konsumentów. Dotacja ta jest pośrednia, bo konsumenci realizują ją poprzez wyższe ceny, a nie bezpośrednią subwencję rządową finansowaną z ich podatków. Jednak protekcjonizm działa jak subwencja. Amerykański satyryk Ambrose Bierce w swojej książce z 1911 r. zatytułowanej „The Devil’s Dictionary („Słownik diabła”) zdefiniował „cło” w ten sposób: „Cło – skala podatku od importu, mającego na celu ochronę krajowego producenta przed chciwością konsumentów”. Wpływ protekcjonizmu na producentów i konsumentów w kraju, z którego pochodzi ewentualny import, jest złożony. Kiedy rząd wykorzystuje kwoty importowe, aby narzucić częściowy protekcjonizm, brazylijscy producenci cukru otrzymują niższą cenę za towar, który sprzedają w Brazylii, ale wyższą za cukier, który mogą eksportować do Polski, UE lub USA. Zauważ, że część ciężaru protekcjonizmu ponoszonego przez krajowych konsumentów trafia w tym przypadku w ręce zagranicznych producentów. Brazylijscy konsumenci cukru wydają się korzystać z protekcjonizmu Polski (w szerszym kontekście krajów rozwiniętych), ponieważ obniża on cenę cukru, którą płacą (w porównaniu z sytuacją, w której całkowicie swobodny handel zagraniczny tym produktem by nie istniał). Z drugiej strony, przynajmniej niektórzy z brazylijskich konsumentów cukru pracują również jako producenci cukru, więc protekcjonizm zmniejsza ich dochody i liczbę dostępnych w tej branży miejsc pracy. Co więcej, gdyby zniknął handel pomiędzy Polską i Brazylią (w szerszym kontekście pomiędzy Brazylią i krajami rozwiniętymi), brazylijscy konsumenci utraciliby niższe ceny towarów importowanych z Polski lub krajów rozwiniętych, czego nie da się wprost pokazać w naszym przykładzie protekcjonizmu dotyczącym wyłącznie rynku cukru. Niezależnie od wpływu protekcjonizmu na kraje trzecie polityka taka oznacza, że rodzimi konsumenci produktu (konsumenci mogą obejmować gospodarstwa domowe lub przedsiębiorstwa) płacą wyższe ceny z korzyścią dla krajowych producentów tego produktu. Ponadto kiedy kraj stosuje podejście protekcjonistyczne, traci korzyści gospodarcze, które mógłby osiągnąć dzięki połączeniu przewagi komparatywnej, specjalizacji i korzyści skali, czyli koncepcji, które omawiamy w . Key Concepts and Summary Istnieją trzy narzędzia ograniczania skali handlu zagranicznego: cła, kwoty importowe (kontyngenty) i bariery pozataryfowe. Kiedy kraj nakłada ograniczenia na import, mówi się, że praktykuje protekcjonizm. Protekcjonizm podnosi cenę chronionego dobra na rynku krajowym, przez co krajowi konsumenci płacą za nie więcej, ale jego lokalni producenci więcej zarabiają. Self-Check Questions Wyjaśnij, w jaki sposób obniżenie ceł powoduje wzrost ilości towarów importowanych w równowadze i spadek ceny równowagi. Wskazówka : Rozważ sytuację przedstawioną w . Jest to przypadek odwrotny do przedstawionego w ramce. Obniżona stawka celna działa jak spadek kosztów produkcji, o czym świadczy przesunięcie krzywej podaży w dół (lub w prawo). Wyjaśnij, w jaki sposób subwencja na towary rolne takie jak cukier w kraju A niekorzystnie wpływa na dochody zagranicznych producentów cukru importowanego do kraju A. Subwencja działa jak obniżka kosztów. Przesuwa więc krzywą podaży w dół (lub w prawo), obniżając cenę cukru na rynku w kraju A. Jeśli subwencja jest wystarczająco duża, cena cukru może spaść poniżej kosztów produkcji, jakie ponoszą zagraniczni producenci, co oznacza, że stracą oni dochody, ponieważ nie będą w stanie wyprodukować i sprzedać swojego cukru (przy założeniu, że ich kraj nie jest w stanie zastosować analogicznego wsparcia). Review Questions Kogo i przed czym chroni polityka protekcjonistyczna? Wymień i zdefiniuj trzy narzędzia służące realizacji polityki protekcjonistycznej. Jak protekcjonizm wpływa na cenę chronionego dobra na rynku krajowym? Critical Thinking Questions Wykorzystując graficzny model, pokaż, że dla dowolnej wysokości cła istnieje równoważna kwota importowa, która daje ten sam efekt. Jaka jest zatem różnica między tymi dwoma rodzajami barier handlowych? Wskazówka : Nie da się tego dostrzec na wykresie. Zgodnie z informacją przedstawioną w łatwo zauważyć, że cło podnosi cenę importowanych towarów. Co ciekawe, cena rynkowa rośnie o kwotę niższą niż wartość cła. Kto płaci resztę kwoty cła? Czy możesz to pokazać na wykresie? Problems Załóżmy, że dwa kraje, Tajlandia (T) i Japonia (J), wytwarzają jeden produkt: aparaty fotograficzne. Popyt (D) i podaż (S) na aparaty w Tajlandii i Japonii są opisane przez następujące funkcje: Qd T = 60 – P Qs T = –5 + 1 4 P Qd J = 80 – P Qs J = –10 + 1 2 P P to cena mierzona we wspólnej walucie używanej w obu krajach, takiej jak baht tajlandzki. Oblicz cenę równowagi (P) i ilości (Q) w każdym kraju w sytuacji bez handlu. Załóżmy teraz, że mamy do czynienia z wolnym handlem. Cena w wolnym handlu sięga 56,36 bahtów. Kto eksportuje i importuje aparaty fotograficzne i w jakich ilościach? References Bureau of Labor Statistics. “Industries at a Glance.” Accessed December 31, 2013. http://www.bls.gov/iag/. Oxfam International. Accessed January 6, 2014. http://www.oxfam.org/. kwoty importowe (ang. import quotas ) ilościowe ograniczenia ustanawiające dokładny wolumen importu, który może być sprzedawany na terenie danego kraju ograniczenia ilościowe zob. kwoty importowe bariery pozataryfowe (ang. nontariff barriers ) sposoby ograniczania wielkości importu lub podnoszenia cen towarów importowanych stosowane przez dany kraj, inne niż nakładanie ceł, np. wymagania sanitarne, metody produkcji uwzględniające negatywne efekty zewnętrzne dla środowiska itd. protekcjonizm (ang. protectionism ) polityka państwa mająca na celu ograniczenie lub zablokowanie importu Światowa Organizacja Handlu (ang. World Trade Organization, WTO ) organizacja, której celem jest negocjowanie redukcji barier w handlu oraz rozpatrywanie skarg dotyczących naruszeń międzynarodowej polityki handlowej; następca Układu Ogólnego w sprawie Taryf Celnych i Handlu (GATT)

Social Sciences


Handel międzynarodowy i jego wpływ na miejsca pracy, płace i warunki pracy Po przeczytaniu tego rozdziału będziesz w stanie: Wytłumaczyć, jak handel międzynarodowy wpływa na rynek pracy Przeanalizować koszt alternatywny protekcjonizmu Wyjaśnić, jak handel międzynarodowy wpływa na płace oraz standardy i warunki pracy Import, przynajmniej teoretycznie, może zaszkodzić pracownikom na kilka różnych sposobów: zmniejszyć liczbę miejsc pracy, obniżyć płace lub pogorszyć warunki pracy. Rozważmy je po kolei. Mniej miejsc pracy? Na początku lat 90. Stany Zjednoczone negocjowały z Meksykiem Północnoamerykańską umowę o wolnym handlu (ang. North American Free Trade Agreement - NAFTA ) (1 lipca 2020 r. NAFTA została oficjalnie zastąpiona umową o wolnym handlu między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą – USMCA. Jest ona co do zasady podobna do umowy NAFTA). Porozumienie to obniżyło cła, kwoty importowe i inne bariery pozataryfowe w handlu między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą. Henry Ross Perot, niezależny kandydat na prezydenta USA w 1992 r., w czasie jednego ze swoich spotkań w ramach kampanii wyborczej powiedział, że gdyby Stany Zjednoczone rozszerzyły handel z Meksykiem, pojawiłby się „ogromny dźwięk ssania”, bo amerykańscy pracodawcy przenieśliby swoją działalność do Meksyku, by skorzystać z niższych płac. W końcu średnie zarobki w Meksyku wynosiły w tamtym czasie ok. jednej ósmej tych w Stanach Zjednoczonych. NAFTA została zaakceptowana przez Kongres, prezydent Bill Clinton podpisał ją i w roku 1995 weszła w życie. Przez następne sześć lat gospodarka Stanów Zjednoczonych odnotowała jeden z najszybszych przyrostów miejsc pracy w swojej historii i jednocześnie niskie bezrobocie. Ci, którzy obawiali się, że otwarty handel z Meksykiem doprowadzi do dramatycznego spadku zatrudnienia, nie mieli racji. Dla ekonomistów ten wynik nie był zaskoczeniem. W końcu trend globalizacyjny można obserwować już od dziesięcioleci, zaś porozumienie NAFTA nie było ani pierwszym, ani z pewnością ostatnim krokiem na tej drodze. Gdyby handel zagraniczny redukował liczbę dostępnych miejsc pracy, to Stany Zjednoczone powinny być świadkiem wieloletniego trendu stałej ich utraty. O ile gospodarka Stanów Zjednoczonych doświadcza wzrostów i spadków stóp bezrobocia – według Bureau of Labor Statistics od wiosny 2007 do końca 2009 r. stopa bezrobocia wzrosła z 4,4% do 10%, po czym na koniec roku 2016 spadła z powrotem do poziomu poniżej 5% – liczba miejsc pracy w amerykańskiej gospodarce w długim okresie nie maleje. W 1970 r. było ich 71 mln, zaś w 2014 r. – 145 mln. Protekcjonizm (ang. protectionism ) z pewnością ratuje miejsca pracy w określonej branży, która jest chroniona, ale z dwóch powodów prowadzi do ich utraty w innych gałęziach, pozbawionych ochrony. Po pierwsze, jeśli konsumenci płacą wyższe ceny za dobra i usługi wytwarzane w ramach chronionej branży, mają mniej pieniędzy do wydania na towary pochodzące z innych gałęzi przemysłu, co skutkuje spadkiem liczby miejsc pracy tamże. Po drugie, jeśli przedsiębiorstwa kupują półprodukty od firm cieszących się ochroną protekcjonistyczną, to muszą płacić za nie wyższą cenę, a wówczas tracą rynek na rzecz zagranicznych producentów, którzy wyższych cen płacić nie muszą. Spadek sprzedaży przekłada się na utratę miejsc pracy. Ukryty koszt alternatywny stosowania polityki protekcjonistycznej w celu ratowania miejsc pracy w jednej branży to miejsca pracy poświęcane w innych. Właśnie dlatego Komisja Handlu Międzynarodowego Stanów Zjednoczonych w swoim badaniu barier w handlu przewiduje, że ich zmniejszenie nie doprowadzi do ogólnego spadku zatrudnienia. Protekcjonizm przenosi miejsca pracy z branż pozbawionych ochrony do tych, które są chronione przed importem, ale nowych miejsc pracy nie tworzy. Ponadto koszty ratowania miejsc pracy poprzez protekcjonizm mogą być bardzo wysokie. W wielu różnych badaniach próbowano oszacować koszt ponoszony przez konsumentów (w postaci wyższych cen) odpowiadający jednemu miejscu pracy uratowanemu dzięki protekcjonizmowi. pokazuje próbkę wyników opracowanych przez ekonomistów z Banku Rezerwy Federalnej w Dallas. Uratowanie jednego stanowiska poprzez praktyki protekcjonistyczne zazwyczaj kosztuje znacznie więcej niż rzeczywiste wynagrodzenie pracownika na tym stanowisku. Na przykład badanie opublikowane w 2002 r. dowodzi, że stosowanie protekcjonizmu w celu zachowania jednego miejsca pracy w przemyśle tekstylnym i odzieżowym kosztowałoby przeciętnie 199 tys. dol. rocznie. Innymi słowy, ci pracownicy mogliby otrzymywać 100 tys. dol. rocznie za pozostawanie bez pracy, a koszt byłby wciąż o połowę niższy niż utrzymanie ich miejsca pracy w tej branży. Ten wynik nie dotyczy jedynie przemysłu tekstylnego. Produkt wytwarzany przez branżę chronioną taryfami lub kwotami importowymi Roczny koszt ochronionego miejsca pracy (w dol.) Cukier 826 000 Żywica polietylenowa 812 000 Nabiał 685 000 Mrożony zagęszczony sok pomarańczowy 635 000 Łożyska kulkowe 603 000 Narzędzia i maszyny 479 000 Torebki damskie 263 000 Wyroby ze szkła 247 000 Odzież i tekstylia 199 000 Obuwie gumowe 168 000 Obuwie damskie 139 000 (Źródło: Federal Reserve Bank of Dallas). Dlaczego ratowanie miejsc pracy dzięki polityce protekcjonistycznej kosztuje aż tyle? Podstawowym powodem jest to, że nie wszystkie dodatkowe pieniądze, które konsumenci płacą z powodu ceł lub kwot importowych, przeznaczane są na zachowanie miejsc pracy. Na przykład jeśli rząd nakłada cła na import stali, a więc nabywcy stali płacą za nią wyższą cenę, amerykańskie firmy stalowe osiągają większe zyski, kupują więcej sprzętu, oferują wyższe premie menedżerom, podnoszą płace obecnym zatrudnionym, a także unikają zwalniania pracowników. Tylko część wyższej ceny chronionej stali idzie na ratowanie miejsc pracy. Ponadto gdy branża jest chroniona, gospodarka jako całość traci korzyści płynące z wykorzystywania swojej przewagi komparatywnej – innymi słowy, produkowania tego, w czym jest najlepsza. Dlatego też część wyższej ceny, jaką konsumenci płacą za chronione dobra, to utracona efektywność ekonomiczna, którą możemy uznać za kolejną stratę, jak to omówiliśmy w rozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/10-wprowadzenie-do-rozdzialu . Na zderzakach samochodów w USA często można zauważyć naklejki, które mówią o zagrożeniu, jakie niektórzy pracownicy amerykańscy odczuwają wobec importowanych produktów: „Kupuj amerykańskie produkty – ocal amerykańskie miejsca pracy”. Jeśli samochodem kierowałby ekonomista, naklejka mogłaby głosić: „Zablokuj import – ocal miejsca pracy niektórych Amerykanów, zlikwiduj miejsca pracy innych Amerykanów, a także płać wyższe ceny”. Handel i płace Nawet jeśli handel nie zmniejsza liczby miejsc pracy, może wpływać na płace. Tutaj ważne jest oddzielenie zagadnienia średniego poziomu płac od kwestii dotyczących tego, czy zarobki niektórych pracowników mogą być wyższe lub niższe ze względu na handel zagraniczny. Ponieważ handel zwiększa wolumen produkcji w gospodarce, pozwalając firmom i pracownikom wykorzystywać ich przewagi komparatywne, spowoduje również wzrost średniego poziomu płac w gospodarce. Pracownicy, którzy mogą więcej wyprodukować, będą bardziej pożądani przez pracodawców, co przesunie popyt na ich pracę w prawo (do góry) i podniesie ich wynagrodzenia na rynku pracy. Natomiast bariery w handlu obniżą średni poziom płac w gospodarce. Jednak nawet jeśli handel zwiększy ogólny poziom płac, nadal niektórym pracownikom przyniesie on korzyści, a innym zaszkodzi. Zatrudnieni w branżach, które mają do czynienia z konkurencją ze strony produktów importowanych, mogą zauważyć, że popyt na siłę roboczą w ich gałęzi przemysłu spada i przesuwa się z powrotem w lewo, tak że ich płace maleją wraz ze wzrostem skali handlu międzynarodowego. I odwrotnie, pracownicy w sektorach, które czerpią korzyści ze sprzedaży na rynkach globalnych, mogą zaobserwować, że popyt na ich pracę przesuwa się w prawo (rośnie), a zatem handel zagraniczny ich płace podnosi. Odwiedź tę stronę , aby przeczytać artykuł na temat zagadnień związanych ze sprawiedliwym handlem (ang. fair trade ) kawą. Jedną z obaw dość powszechnie artykułowanych w związku z rosnąca skalą globalizacji (ang. globalization ), jest ta, że ów proces może być korzystny dla wysoko wykwalifikowanych i wysoko opłacanych pracowników w krajach rozwiniętych, ale jednocześnie nakładać koszty na pracowników nisko wykwalifikowanych i słabo opłacanych. W końcu wysoko wykwalifikowani pracownicy amerykańscy prawdopodobnie korzystają ze zwiększonej sprzedaży wyrafinowanych produktów, takich jak komputery, maszyny i leki, w których Stany Zjednoczone mają przewagę komparatywną. Tymczasem nisko wykwalifikowani pracownicy amerykańscy muszą teraz konkurować z wyjątkowo nisko opłacanymi pracownikami na całym świecie w ramach wytwarzania prostszych produktów, takich jak zabawki i ubrania. W rezultacie płace nisko wykwalifikowanych pracowników w USA prawdopodobnie spadną. Istnieje jednak wiele powodów, by sądzić, że chociaż globalizacja niektórym gałęziom przemysłu w USA pomogła, a innym zaszkodziła, jej negatywny wpływ nie skupił się na płacach nisko wykwalifikowanych Amerykanów. Po pierwsze, mniej więcej połowa handlu w USA to handel wewnątrzgałęziowy. Oznacza to, że Stany Zjednoczone handlują podobnymi towarami z innymi gospodarkami o wysokich dochodach, takimi jak Kanada, Japonia, kraje UE i Wielka Brytania. Na przykład w 2014 r. USA wyeksportowały ponad 2 mln samochodów, a także sprowadziły kilka milionów aut z innych krajów. Większość amerykańskich pracowników w tych branżach ma ponadprzeciętne umiejętności i płace – a wielu z nich radzi sobie całkiem nieźle w świecie globalizacji. Niektóre analizy sugerują, że handel wewnątrzgałęziowy między podobnymi krajami miał niewielki wpływ na pracowników krajowych, ale późniejsze badania wskazują, że wszystko zależy od elastyczności rynku pracy. Innymi słowy, kluczem jest elastyczność pracowników w znajdowaniu pracy w różnych branżach. Wpływ handlu na pracowników o niskich zarobkach zależy w dużej mierze od struktury rynku pracy i efektów pośrednich odczuwanych w innych częściach gospodarki. Na przykład w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, ze względu na relatywnie niską skalę nieefektywności na rynku pracy, wpływ handlu zagranicznego na pracowników o niskich dochodach jest niewielki. Po drugie, wielu nisko wykwalifikowanych pracowników w USA zatrudnionych jest w usługach, których nie da się importować z krajów o niskich płacach. Usług związanych z pielęgnacją trawnika czy przeprowadzkami i sprzątaniem pokojów hotelowych nie można sprowadzić z krajów takich jak Chiny czy Bangladesz. Konkurencja ze strony importowanych produktów nie jest więc głównym ogranicznikiem zarobków osób zatrudnionych w usługach. I chociaż nasza dyskusja skupia się na płacach, warto podkreślić, że nisko opłacani pracownicy amerykańscy cierpią z powodu protekcjonizmu we wszystkich branżach – nawet tych, w których nie pracują. Na przykład przemysł spożywczy i odzieżowy to gałęzie chronione. Ci nisko opłacani pracownicy płacą zatem wyższe ceny za zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb i ich siła nabywcza jest mniejsza. Korzyści i koszty rosnącej skali handlu zagranicznego, biorąc pod uwagę jego wpływ na wysokość płac, nie rozkładają się w gospodarce równomiernie. Jednak wzrost obrotów handlu międzynarodowego pomógł podnieść średnią produktywność pracowników amerykańskich, a tym samym średni poziom ich płac. Normy pracy i warunki pracy Pracownicy w wielu krajach o niskich dochodach na całym świecie pracują w warunkach, które zarówno w UE, jak i w Stanach Zjednoczonych byłyby nielegalne. Zatrudnieni w państwach takich jak Chiny, Tajlandia, Brazylia, RPA i Rumunia często otrzymują mniejsze wynagrodzenie, niż wynosi płaca minimalna w Stanach Zjednoczonych, Francji czy Luksemburgu. Na przykład w USA płaca minimalna wynosi 7,25 dol. za godzinę. Typowa płaca w wielu krajach o niskich dochodach może wynosić ok. 7,25 dol. dziennie, a często znacznie mniej. Co więcej, warunki pracy w krajach o niskich dochodach mogą być wyjątkowo nieprzyjemne, a nawet niebezpieczne. W najgorszych przypadkach przy produkcji wykorzystywana jest praca dzieci, a nawet niewolnicza. Te obawy dotyczące zagranicznych standardów pracy nie wpływają na większość handlu w USA, który jest wewnątrzgałęziowy i realizowany z innymi krajami o wysokim dochodzie, które mają standardy pracy podobne do amerykańskich, ale jest to jednak kwestia istotna społecznie i etycznie. W myśleniu o standardach pracy w innych krajach ważne jest rozróżnienie między tym, co jest naprawdę nie do przyjęcia, a tym, co jedynie wywołuje w nas dyskomfort. Większość ludzi, w tym ekonomiści, nie ma większych trudności ze stwierdzeniem, że praca sześciolatków zamkniętych w fabrykach lub niewolnicza praca na roli są niemoralne. Poparliby oni nawet bardzo daleko idące wysiłki na rzecz wyeliminowania takich praktyk – w tym wykluczenie importowanych produktów wytwarzanych przy użyciu takiej siły roboczej. Wiele spraw jest jednak mniej jednoznacznych. Artykuł opublikowany kilka lat temu w „New York Times” opisał przypadek Ahmeda Zii, 14-letniego chłopca z Pakistanu. Zarabiał on 2 dol. dziennie, pracując w fabryce dywanów. Szkołę porzucił w drugiej klasie. Czy zatem Stany Zjednoczone i inne kraje powinny odmówić zakupu dywanów wytwarzanych przez Ahmeda i jego kolegów z pracy? Gdyby fabryki dywanów miały zostać zamknięte, prawdopodobną alternatywą dla Ahmeda byłaby praca w gospodarstwie rolnym, a jak mówi Ahmed o swojej pracy przy tkaniu dywanów: „To daje znacznie więcej pieniędzy i jest mniej uciążliwe”. Inni pracownicy mogą mieć jeszcze mniej atrakcyjną alternatywę, np. grzebanie w śmieciach lub prostytucję. Prawdziwym problemem Ahmeda i wielu innych osób w krajach o niskich dochodach nie jest to, że globalizacja pogorszyła ich życie, ale raczej to, że mają tak mało dobrych alternatyw życiowych w porównaniu z pracą w fabryce dywanów. Stany Zjednoczone doświadczały podobnych problemów w XIX i na początku XX w. Podsumowując, gdy rządy Stanów Zjednoczonych i innych państw rozwiniętych lub obywatele tych państw kwestionują standardy pracy w krajach o niskich dochodach, wypada z pewną ironią zauważyć, że one same nie są liderami w kwestii przepisów chroniących pracowników. Według niedawnego badania Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) Stany Zjednoczone są jedynym z 41 krajów, które nie zapewniają obowiązkowego płatnego urlopu dla rodziców w związku z urodzinami dziecka. Z kolei w Polsce bardzo wiele osób (najwyższy obok Hiszpanii odsetek w całej UE) jest zatrudnionych na umowach nie gwarantujących osłony socjalnej (tzw. umowach śmieciowych). Wielu europejskich pracowników ma sześć tygodni lub więcej płatnego urlopu rocznie. W Stanach Zjednoczonych wakacje trwają często od jednego do trzech tygodni w roku. Gdyby kraje europejskie oskarżyły USA o stosowanie nieuczciwych standardów pracy do taniego wytwarzania produktów i ogłosiły, że wykluczą cały import ze Stanów Zjednoczonych, dopóki nie wprowadzą one płatnego urlopu rodzicielskiego i nie podwoją długości urlopu, Amerykanie byliby oburzeni. A przecież gdy amerykańscy protekcjoniści zaczynają mówić o ograniczeniu importu z biednych krajów ze względu na niskie płace i złe warunki pracy, przedstawiają bardzo podobny argument. Nie oznacza to, że warunki pracy w państwach o niskich dochodach nie są kwestią ważną. Jak najbardziej są. Jednak powiązanie warunków pracy w krajach o niskich dochodach z handlem odwraca uwagę od realistycznego pytania: jakie są dopuszczalne i możliwe do wyegzekwowania minimalne standardy pracy i przepisy ochrony pracowników na całym świecie. Key Concepts and Summary Wzrost skali handlu międzynarodowego przyczynia się do przesunięcia miejsc pracy z branż, w których dana gospodarka nie posiada przewagi komparatywnej, do gałęzi, w których taką przewagą dysponuje. Skala i zakres wpływu handlu zagranicznego na sytuację na rynku pracy ma wiele wspólnego ze strukturą tego rynku w danym kraju oraz procesem dostosowawczym w innych branżach. Handel światowy podnosi średni poziom płac poprzez wzrost wydajności. Jednak na ten wzrost średnich płac mogą się składać zarówno korzyści pracowników w niektórych zawodach i branżach, jak i straty zatrudnionych w innych gałęziach. Myśląc o warunkach pracy w krajach o niskich dochodach, warto nakreślić granicę między tym, co wywołuje w nas dyskomfort, a praktykami, które są moralnie nieakceptowalne. Na przykład niskie płace i długie godziny pracy w biednych krajach są nieprzyjemną kwestią, ale dla tamtejszych pracowników może to być najlepsza dostępna opcja. Praktyki takie jak praca dzieci i praca przymusowa są jednak absolutnie naganne, a wiele krajów odmawia importu produktów wytworzonych w gałęziach, gdzie taki stan rzeczy jest powszechny lub nawet akceptowalny. Self-Check Questions Wyjaśnij, w jaki sposób bariery handlowe ratują miejsca pracy w chronionych branżach, ale tylko dzięki zmniejszeniu liczby zatrudnionych w innych gałęziach gospodarki. Bariery handlowe podnoszą ceny towarów w branżach chronionych. Jeśli te produkty są wkładem do produkcji w innych gałęziach, podnosi to ich koszty produkcji, a następnie ceny, więc sprzedaż spada. Niższa sprzedaż prowadzi do mniejszego zatrudnienia. Dodatkowo jeśli chronione gałęzie są związane z wytwarzaniem dóbr konsumpcyjnych, ich klienci płacą wyższe ceny, co zmniejsza popyt na inne produkty konsumpcyjne, a tym samym prowadzi do redukcji zatrudnienia w branżach niechronionych. Wyjaśnij, w jaki sposób bariery handlowe podnoszą płace w chronionych branżach poprzez obniżanie średnich płac w całej gospodarce. Handel oparty na przewadze komparatywnej podnosi średnią stawkę płac w całej gospodarce, chociaż może obniżyć dochody branż substytuowanych importem. Oddalając się od przewagi komparatywnej danego kraju, bariery handlowe działają odwrotnie: dają przewagę pracownikom w branżach chronionych, jednocześnie obniżając średnią płacę w całej gospodarce. Jak handel międzynarodowy wpływa na warunki pracy w krajach o niskich dochodach? Handel zagraniczny, podnosząc średni poziom dochodów w gospodarce, przekłada się na polepszenie warunków pracy, chociaż warunki te mogą (jeszcze) nie odpowiadać regułom panującym w krajach o wysokim dochodzie. Czy miejsca pracy dla pracowników w krajach o niskich dochodach, które obejmują wytwarzanie produktów na eksport do krajów o wysokich dochodach, są zazwyczaj lepiej, czy gorzej opłacane w stosunku do kolejnej najlepszej alternatywy zatrudnienia? Zazwyczaj są lepiej opłacane niż kolejna najlepsza alternatywa. Jeśli firma Nike nie płaciłaby pracownikom przynajmniej tyle, ile zarobiliby, np. prowadząc na własne potrzeby gospodarstwo rolne, wielu z nich nigdy nie podjęłoby się pracy dla Nike. Jak bariery handlowe wpływają na średni poziom dochodów w gospodarce? Ponieważ bariery handlowe podnoszą ceny, realne dochody spadają. Przeciętny pracownik również zarabia mniej w porównaniu z sytuacją, w której takich barier nie ma. Jak koszt ratowania miejsc pracy w chronionych branżach ma się do płac zatrudnionych w nich pracowników? Koszt ten jest znacznie wyższy. Review Questions Czy handel międzynarodowy jako całość zwiększa łączną liczbę miejsc pracy, zmniejsza łączną liczbę miejsc pracy, czy też pozostawia łączną ich liczbę mniej więcej na tym samym poziomie? Czy handel zagraniczny może mieć mniej więcej taki sam wpływ na liczbę miejsc pracy w każdej branży? Jak handel międzynarodowy jako całość może wpłynąć na średni poziom płac? Czy handel zagraniczny może mieć mniej więcej taki sam wpływ na zarobki wszystkich? Critical Thinking Questions Jeśli bariery handlowe szkodzą przeciętnemu pracownikowi w gospodarce (z powodu niższych płac), dlaczego rządy państw rozwiniętych wciąż je tworzą lub utrzymują? Jak myślisz, dlaczego standardy i warunki pracy są gorsze w krajach o niskich dochodach niż w krajach takich jak Stany Zjednoczone czy państwa UE? References Bureau of Labor Statistics. “Data Retrieval: Employment, Hours, and Earnings (CES).” Last modified February 1, 2013. http://www.bls.gov/webapps/legacy/cesbtab1.htm. Dhillon, Kiran. 2015. “Why Are U.S. Oil Imports Falling?” Time.com. Accessed April 1, 2015. http://time.com/67163/why-are-u-s-oil-imports-falling/. Kristof, Nicholas. “Let Them Sweat.” The New York Times , June 25, 2002. http://www.nytimes.com/2002/06/25/opinion/let-them-sweat.html.

Social Sciences