Popyt i podaż z perspektywy makroekonomicznej Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie : Objaśnić sposób działania prawa rynków Saya i zrozumieć, dlaczego ma ono zastosowanie przede wszystkim w długim horyzoncie czasowym Objaśnić prawo rynków Keynesa i zrozumieć, dlaczego ma ono zastosowanie przede wszystkim w krótkiej perspektywie czasowej Ekonomistów z ostatnich dwóch stuleci, którzy koncentrowali swoje dociekania na zagadnieniach makroekonomicznych, możemy podzielić na dwie grupy. Członkowie pierwszej z nich uważali, że to podaż globalna jest najważniejszym czynnikiem decydującym o wielkości produkcji w danej gospodarce, a globalny popyt dostosowuje się do podaży. Z kolei reprezentanci drugiej byli przeciwnego zdania: że to właśnie popyt globalny jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na wielkość produkcji, a globalna podaż dostosowuje się do popytu. Prawo rynków Saya i ekonomia podażowa Ekonomiści, którzy kładą nacisk na stronę podażową w kształtowaniu wielkości produkcji, często odwołują się do prac słynnego francuskiego ekonomisty z początku XIX w. Jeana-Baptiste'a Saya (1767–1832). Prawo rynków Saya ( Say's law ) można sprowadzić do słów: „podaż kreuje popyt na samą siebie”. Żeby być precyzyjnym – Say w swoich pismach tak naprawdę jednoznacznie nigdy tego prawa nie sformułował. Stwierdzenie to jest pewnym uproszczeniem jego poglądów, niemniej dobrze oddaje sposób myślenia tego ekonomisty. Intuicja stojąca za prawem Saya polega na tym, że za każdym razem, gdy dobro lub usługa są produkowane i sprzedawane, tworzony jest czyjś dochód: pracowników i właścicieli firmy odpowiedzialnej za dostarczenie gotowego produktu na rynek, jak również pracowników i właścicieli przedsiębiorstw wchodzących w skład łańcucha tworzenia wartości (poddostawców, sprzedawców energii, właścicieli czynników produkcji wykorzystywanych w danym procesie wytwarzania itd.). Wspominaliśmy o tym wcześniej w dyskusji na temat dochodowej metody liczenia PKB. Na skutek wzajemnego oddziaływania popytu i podaży mamy do czynienia z wahaniami cen na poszczególnych rynkach. Niezależnie jednak od poziomu cen każda transakcja sprzedaży stanowi czyjś dochód, a zatem – zgodnie z prawem Saya – podaż musi gdzieś w gospodarce wykreować popyt o takiej samej wartości. Jean-Baptiste Say, Adam Smith oraz inni ekonomiści żyjący na przełomie XVIII i XIX w., którzy w ten sposób rozumieli sposób funkcjonowania gospodarki w skali makro, zaliczani są do klasyków ekonomii. Współcześni ekonomiści podzielający pogląd Saya o kluczowej roli strony podażowej w gospodarce nazywani są więc ekonomistami neoklasycznymi (ang. neoclassical economists ). Jeśli podaż co do zasady kreuje identyczny co do wartości popyt na poziomie makroekonomicznym, to – jak zauważył sam Say – trudno zrozumieć, dlaczego kiedykolwiek miałyby wystąpić okresy recesji i wysokiego bezrobocia. Aby rozwiać wszelkie wątpliwości, nawet jeśli globalna podaż zawsze kreuje taką samą wartość globalnego popytu, może się oczywiście zdarzyć, że niektóre firmy będą osiągać zyski, podczas gdy inne poniosą straty. Jednak w czasie recesji zdecydowana większość firm notuje straty i musi ograniczać skalę działalności lub nawet całkowicie ją wstrzymać. Tym samym podczas recesji gospodarka jako całość się kurczy, porażek jest więcej niż sukcesów, a wiele przedsiębiorstw bankrutuje i zwalnia pracowników. Prawo rynków Saya, zgodnie z którym globalna podaż kreuje identyczny w skali makroekonomicznej popyt, dobrze przybliża zachowanie gospodarki w długim okresie. W perspektywie lat bądź nawet dekad, wraz ze wzrostem potencjału produkcyjnego, globalny popyt rośnie mniej więcej w tym samym tempie, co globalna podaż. Jednak w krótszym horyzoncie czasowym, obejmującym raczej kwartały i lata niż dekady, mogą się pojawić okresy, w których większość przedsiębiorstw będzie się borykać z problemem niedostatecznego popytu na swoje produkty. Prawo rynków Keynesa i ekonomia popytowa Alternatywą dla prawa Saya, które podkreśla kluczową rolę strony podażowej, jest prawo rynków Keynesa ( Keynes' law ), które można wyrazić za pomocą twierdzenia, że to „globalny popyt stymuluje globalną podaż produktów”. Podobnie jak to było w przypadku Jeana-Baptiste’a Saya, John Maynard Keynes nigdy nie sformułował swojego prawa dokładnie w taki właśnie sposób, niemniej powyższa formuła trafnie oddaje jego pogląd na tę kwestię. Kiedy Keynes (właściwie powinniśmy w jego przypadku używać tytułu „lord”, ponieważ ten gigant myśli ekonomicznej XX w. w 1944 r. otrzymał tytuł szlachecki) pisał swoją najważniejszą książkę zatytułowaną „Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza” w czasie Wielkiego Kryzysu w latach 30. XX w., zwrócił uwagę na fakt, że w okresach nawet najgłębszych depresji możliwości produkcyjne gospodarki nie ulegają dużym zmianom. Stopa bezrobocia w USA w latach 1933–1935 zwiększyła się do ponad 20%, ale liczba potencjalnych pracowników utrzymywała się w zasadzie na niezmienionym poziomie. Fabryki zostały zamknięte, jednak maszyny i urządzenia były nadal gotowe do produkcji. Technologie, które zostały wynalezione w latach 20., w kolejnej dekadzie wciąż były dostępne. Keynes argumentował, że Wielki Kryzys (a także zdecydowana większość recesji o mniejszej skali) nie był spowodowany spadkiem możliwości produkcyjnych gospodarki wynikającym z ograniczenia dostępnych zasobów pracy, kapitału rzeczowego i technologii. Twierdził, że gospodarka nie wykorzystuje w pełni swojego potencjału produkcyjnego nie dlatego, że brakuje technologicznych możliwości wyprodukowania większej liczby dóbr i usług przy istniejących zasobach czynników wytwórczych, ale dlatego, że popyt w gospodarce jest zbyt mały i nie gwarantuje przedsiębiorstwom zbytu wyprodukowanych dóbr i usług. Keynes wskazywał, że w okresach recesji o poziomie PKB nie decydowały możliwości produkcyjne gospodarki, ale raczej wielkość całkowitego popytu. Prawo rynków Keynesa dość dobrze opisuje sposób funkcjonowania gospodarki w krótkim okresie, trwającym od kilku miesięcy do kilku lat. W tak zdefiniowanym horyzoncie czasowym wiele przedsiębiorstw może doświadczyć gwałtownego spadku popytu na swoje produkty w wyniku recesji. Albo przeciwnie – równie imponującego wzrostu zapotrzebowania na wytwarzane produkty podczas ożywienia gospodarczego, tak że firma będzie miała problemy z wyprodukowaniem wystarczającej ilości dóbr czy usług. Jednak wzrost popytu nie jest panaceum na problemy gospodarcze. Przecież gdyby tak było, państwo mogłoby zwiększyć PKB do dowolnego poziomu, po prostu nieustannie stymulując popyt globalny drogą wzrostu swoich wydatków lub poprzez obniżkę podatków prowadzącą do wzrostu konsumpcji. Gospodarki mają jednak swoje ograniczenia (bariery) produkcyjne zdefiniowane przez dostępne zasoby pracy, kapitału rzeczowego, technologii i pozostałych czynników wytwórczych, a także przez otoczenie instytucjonalne, które wpływa m.in. na efektywność wykorzystania dostępnych zasobów. Ograniczenia wynikające z możliwości produkcyjnych nie znikają automatycznie na skutek wzrostu popytu. Gospodarka Polski niezależnie od tego, jak gigantyczny popyt udałoby się w niej wygenerować, nie będzie w stanie produkować wolumenu dóbr i usług porównywalnego z gospodarką amerykańską. Łączne ujęcie strony popytowej i podażowej w gospodarce Prawo rynków Saya, uwypuklające znaczenie podaży globalnej, i prawo rynków Keynesa, podkreślające kluczową rolę popytu w krótkim okresie, pozwalają na sformułowanie dwóch wniosków. Po pierwsze, analiza gospodarki skoncentrowana wyłącznie na stronie podażowej lub wyłącznie na popycie globalnym będzie niekompletna, a zatem niezbędne jest ujęcie uwzględniające to, co się dzieje z oboma tymi parametrami. Po drugie, ponieważ prawo Keynesa dotyczy krótkiego okresu, a prawo Saya długiego, charakter relacji (substytucyjna lub komplementarna) pomiędzy trzema podstawowymi celami polityki gospodarczej (szybki i trwały wzrost gospodarczy, niskie bezrobocie i niska inflacja) w krótkim i długim okresie mogą być różne. Podsumowanie Ekonomiści neoklasyczni podkreślają znaczenie prawa rynków Saya, zgodnie z którym globalna podaż kreuje popyt na samą siebie. Z kolei ekonomiści identyfikujący się z poglądami głoszonymi przez Keynesa kładą nacisk na sformułowane przez niego prawo rynków, w myśl którego to popyt globalny determinuje wielkość podaży w gospodarce. Wielu ekonomistów głównego nurtu (reprezentujących ortodoksyjny nurt w makroekonomii) przyjmuje jednocześnie perspektywę keynesowską, podkreślającą znaczenie popytu globalnego, w krótkim okresie ograniczonym do kilku lat, i perspektywę neoklasyczną, kładącą nacisk na podaż globalną, w długim okresie (powyżej 5 lat). Pytania sprawdzające Opisz mechanizm, za pomocą którego globalna podaż kreuje popyt. Aby produkować, przedsiębiorstwa muszą zatrudniać pracowników (wykorzystywać kapitał i ziemię), którzy w ten sposób uzyskują dochód (czynniki produkcji są wynagradzane). Swoje wynagrodzenie, równe wartości wytworzonych dóbr i usług, pracownicy (właściciele kapitału i ziemi) przeznaczają na zakupy towarów, które wyprodukowali. Opisz mechanizm, za pomocą którego globalny popyt kreuje podaż. Kiedy konsumenci chcą kupić więcej dóbr i usług, niż jest dostępne na rynku, ceny rosną. Dodatkowe możliwości zysku skłaniają nowe przedsiębiorstwa do wejścia do gałęzi i wyprodukowania dodatkowych towarów (a te, które już funkcjonowały w branży, do zwiększenia produkcji), aby zaspokoić dodatkowy popyt. W ten sposób rośnie podaż. Sprawdź wiedzę Wyjaśnij działanie prawa rynków Saya. Wyjaśnij działanie prawa rynków Keynesa. Czy ekonomiści neoklasyczni identyfikują się z prawem rynków Keynesa, czy z prawem Saya? Czy prawo rynków Saya objaśnia funkcjonowanie gospodarki w krótkim, czy w długim okresie? A prawo rynków Keynesa? Ćwicz myślenie krytyczne Dlaczego jedni ekonomiści analizują sposób funkcjonowania gospodarki przede wszystkim na podstawie modelu neoklasycznego, inni zaś głównie na podstawie modelu keynesowskiego? Bibliografia Keynes, John Maynard. The General Theory of Employment, Interest and Money . London: Palgrave Macmillan, 1936. U.S. Department of Commerce: United States Census Bureau. “New Residential Sales: Historical Data.” http://www.census.gov/construction/nrs/historical_data/. prawo rynków Keynesa (ang. Keynes’ law ) przeświadczenie, że to popyt globalny kreuje rozmiary podaży globalnej ekonomiści neoklasyczni (ang. neoclassical economists ) ekonomiści podkreślający kluczową rolę strony podażowej w kształtowaniu rozmiarów produkcji w gospodarce w długim okresie prawo rynków Saya (ang. Say’s law ) przeświadczenie, zgodnie z którym to podaż globalna determinuje rozmiary globalnego popytu

Social Sciences


Model popytu globalnego i podaży globalnej (AD-AS) Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Objaśnić kształt krzywej podaży globalnej oraz jej związek z poziomem faktycznego i potencjalnego PKB Zinterpretować kształt krzywej popytu globalnego w kontekście poziomu cen Zrozumieć sposób interakcji popytu globalnego i podaży globalnej w ramach modelu opisującego zachowanie tych dwóch zmiennych (modelu AD-AS) Określić i zinterpretować stan równowagi w modelu popytu globalnego i podaży globalnej Zrozumieć różnice pomiędzy krótkookresową i długookresową krzywą podaży globalnej Aby zbudować użyteczny model makroekonomiczny, potrzebujemy listy zmiennych (czynników) determinujących rozmiary zagregowanego popytu i podaży globalnej w gospodarce oraz opisu mechanizmu, za pomocą którego globalny popyt i zagregowana podaż oddziałują na siebie na poziomie makroekonomicznym. Do tego celu wykorzystujemy model popytu globalnego i podaży globalnej , nazywany także modelem zagregowanego popytu i zagregowanej podaży lub po prostu od angielskich określeń obu parametrów modelem AD-AS (ang. aggregate demand/aggregate supply ). Niniejszy podrozdział przedstawia sposób, w jaki ekonomiści wyobrażają sobie podaż globalną, popyt globalny i mechanizm ustalania równowagi pomiędzy tymi parametrami. W kolejnych podrozdziałach omówione zostaną czynniki, które mogą wpłynąć na zmianę wartości obu parametrów, a tym samym przesunięcie wykresów podaży i popytu globalnego. Krzywa podaży globalnej i poziom potencjalnego PKB Przedsiębiorstwa podejmują decyzje o wielkości produkcji na podstawie oczekiwanych zysków. Zysk zaś zależy między innymi od ceny sprzedawanego produktu oraz kosztu zakupu czynników wytwórczych, takich jak praca, kapitał i surowce wykorzystywane do produkcji (różnicy pomiędzy utargiem i kosztem). Podaż globalna ( podaż zagregowana , AS ) (ang. aggregate supply (AS) ) przedstawia łączny wolumen produkcji i sprzedaży dóbr i usług w danej gospodarce (tj. poziom realnego PKB). Krzywa podaży globalnej ( krzywa AS ) ( aggregate supply (AS) curve ) ilustruje łączną wielkość produkcji, jaką przedsiębiorstwa będą wytwarzać i sprzedawać przy każdym poziomie cen w gospodarce. . W dalszej części podrozdziału omówimy kolejno poszczególne elementy wykresu: wartości odłożone na osi poziomej i pionowej, samą krzywą podaży globalnej oraz pionową linię wyznaczającą poziom potencjalnego PKB. Krzywa podaży globalnej (krzywa AS) Krzywa podaży globalnej (AS) ma nachylenie dodatnie, ponieważ wraz ze wzrostem cen dóbr i usług, przy stałych cenach czynników wytwórczych, przedsiębiorstwa mają motywację do rozwijania produkcji i tym samym zwiększania wartości zysku. Linia wskazująca poziom potencjalnego PKB ilustruje maksymalną wielkość produkcji, jaką dana gospodarka może wytworzyć przy pełnym zatrudnieniu pracowników i kapitału rzeczowego (pełnym wykorzystaniu czynników produkcji) w określonych ramach czasowych, np. przez rok. Na osi poziomej powyższego wykresu odłożona jest wartość realnego PKB, czyli poziom produktu globalnego skorygowany o inflację. Natomiast oś pionowa przedstawia poziom cen, który najlepiej interpretować jako wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) lub deflator PKB, które przedstawiliśmy w . Należy pamiętać, że poziom cen różni się od stopy inflacji. W naszym przypadku poziom cen jest wskaźnikiem średniej ceny dóbr i usług nabywanych w gospodarce (ważonej ich udziałem np. w konsumpcji), podczas gdy stopa inflacji to procentowa zmiana wartości tego wskaźnika (poziomu cen) w czasie. Wraz ze wzrostem poziomu cen rośnie również realny PKB. Dlaczego? Na osi pionowej odłożone zostały ceny dóbr finalnych, a nie ceny dóbr pośrednich stanowiących nakłady w procesie produkcji. Zatem krzywa AS opisuje sposób, w jaki producenci reagują na wyższe ceny dóbr finalnych, w sytuacji gdy ceny nakładów, takich jak praca i energia, nie zmieniają się. Jeśli przedsiębiorstwa w całej gospodarce zauważą, że ceny produkowanych i sprzedawanych wyrobów rosną, ale koszty ich produkcji nie ulegają zmianie, wówczas pokusa wyższych zysków skłoni firmy do zwiększenia produkcji. Innymi słowy, krzywa podaży globalnej pokazuje, w jaki sposób producenci (jako grupa) reagują na wzrost popytu globalnego. Nachylenie krzywej AS na wykresie ulega zmianie: początkowo jest ona płaska, a wraz ze wzrostem wartości realnego PKB (przesuwając się w prawo) staje się bardziej stroma i w końcu prawie pionowa. Dzieje się tak dlatego, że przy stosunkowo niskim poziomie realnego PKB wolumen produkcji w gospodarce jest znacznie niższy od poziomu potencjalnego PKB (ang. potential GDP ), który jest określany jako wartość produkcji możliwa do wytworzenia przy pełnym wykorzystaniu istniejących czynników wytwórczych (pracy, kapitału rzeczowego i technologii) oraz określonym otoczeniu prawnym i instytucjonalnym. Warto dodać, że poziom potencjalnego PKB oznacza pełne wykorzystanie czynnika produkcji „praca”, a więc brak bezrobocia przymusowego. Przy stosunkowo niskich wolumenach produkcji (odległych od poziomu potencjalnego) bezrobocie przymusowe jest wysokie, a wiele fabryk działa w niepełnym wymiarze czasu lub jest zamkniętych. W takiej sytuacji stosunkowo niewielki wzrost cen produktów sprzedawanych przez przedsiębiorstwa – przy założeniu stałych cen czynników wytwórczych – może spowodować znaczny wzrost podaży globalnej, ponieważ rezerwa siły roboczej poszukującej pracy i niewykorzystany kapitał rzeczowy umożliwiają stosunkowo łatwe i szybkie zwiększenie produkcji. Jednak wraz ze wzrostem wartości realnego PKB coraz więcej przedsiębiorstw i całych gałęzi gospodarki zaczyna osiągać maksymalny możliwy do osiągnięcia wolumen produkcji. Dzieje się tak dlatego, że w niektórych branżach wszyscy pracownicy wykwalifikowani mogą już mieć pracę, a fabryki będą funkcjonować przy pełnym wykorzystaniu maszyn, urządzeń i linii produkcyjnych. W środkowej części wykresu podaży globalnej wyższe ceny nadal zachęcają przedsiębiorstwa do zwiększania produkcji, ale – jak pokazuje coraz bardziej stromy kształt krzywej AS – wzrost realnego PKB w odpowiedzi na dany wzrost cen nie będzie już tak imponujący jak poprzednio. (Przeczytaj poniższą ramkę „Poznaj szczegóły”, aby się dowiedzieć, dlaczego krzywa AS może przeciąć linię wyznaczającą poziom potencjalnego PKB). Dlaczego krzywa AS przecina linię wyznaczającą poziom potencjalnego PKB? Ekonomiści zazwyczaj wykreślają krzywą podaży globalnej tak, by przecinała linię wyznaczającą poziom potencjalnego PKB. Ten kształt może wydawać się dziwny: jak gospodarka może produkować więcej, niż wynosi jej potencjał, tj. PKB przy pełnym wykorzystaniu czynników wytwórczych (w tym przy pełnym zatrudnieniu)? Ekonomiczna intuicja podpowiada jednak, że gdy ceny produktów są wystarczająco wysokie, przedsiębiorstwa zrobią wszystko, aby zwiększyć produkcję. Pracownicy będą wykorzystywać nadgodziny, pracować na trzecią zmianę i w czasie weekendów, co oznacza, że maszyny działają 24 godziny na dobę przez 7 dni w tygodniu. Taki sposób intensywnego wykorzystywania czynników produkcji wykracza poza standardy pełnego zatrudnienia zasobów pracy i kapitału rzeczowego i nie jest możliwy do utrzymania w długim okresie. W związku z tym wolumen produkcji wypracowany przez gospodarkę może przekroczyć poziom potencjalny, ale tylko w krótkim okresie. Przy relatywnie bardzo wysokim poziomie realnego PKB (na prawym krańcu swojego wykresu) krzywa podaży globalnej staje się niemal pionowa. Przy takim wolumenie produkcji wyższe ceny nie przekładają się na znaczący wzrost PKB. Nawet jeśli przedsiębiorstwa chciałyby zwiększyć produkcję, nakłady pracy i kapitału w gospodarce są w pełni wykorzystane. Pionowa linia na wykresie wskazuje, że poziom potencjalnego PKB w naszej hipotetycznej gospodarce występuje przy produkcji o wartości 9500 mld zł. Kiedy faktyczny PKB jest równy potencjalnemu, maszyny i fabryki pracują na pełnych obrotach (przy pełnym wykorzystaniu swojego standardowego potencjału), a stopa bezrobocia jest stosunkowo niska, na poziomie naturalnej stopy bezrobocia. Z tego powodu potencjalny PKB jest również nazywany PKB przy pełnym zatrudnieniu (ang. full-employment GDP ). Krzywa popytu globalnego Popyt globalny ( popyt zagregowany , AD ) (ang. aggregate demand (AD) ) ilustruje poziom wydatków na krajowe dobra i usługi. (Mówiąc precyzyjniej, AD ekonomiści nazywają całkowitymi planowanymi wydatkami. Wyjaśnimy to dokładniej w Załączniku B ( ). Na razie popyt globalny traktuj po prostu jako całkowite wydatki). Popyt globalny składa się z czterech składników: konsumpcji, inwestycji, wydatków państwa na dobra i usługi oraz eksportu netto (eksportu pomniejszonego o import). Popyt globalny zależy od wielu czynników. Jednym z nich jest poziom cen – pamiętaj tylko, że poziom cen jest wyrażony w postaci wskaźnika, np. deflatora PKB, mierzącego przeciętną cenę wszystkich kupowanych dóbr i usług. Krzywa popytu globalnego ( krzywa AD ) (ang. aggregate demand (AD) curve ) ilustruje całkowite wydatki na dobra i usługi wytworzone na terenie danego kraju przy każdym poziomie cen. Podobnie jak w przypadku krzywej podaży globalnej na osi poziomej odłożony jest realny PKB, a na osi pionowej – poziom cen. Krzywa AD ma nachylenie ujemne, ponieważ zapotrzebowanie na dobra i usługi maleje wraz ze wzrostem cen. Dokładny kształt krzywej popytu globalnego zależy od tego, jak zmiany cen wpływają na poszczególne składniki popytu globalnego: konsumpcję (C), inwestycje (I), wydatki państwa na dobra i usługi (G) oraz eksport (X) pomniejszony o import (Z): C + I + G + X − Z. Krzywa popytu globalnego (krzywa AD) ma nachylenie ujemne, ponieważ wraz ze wzrostem cen spada zapotrzebowanie na krajowe dobra i usługi. Ceny wpływają na poszczególne składowe popytu globalnego: konsumpcję, inwestycje, wydatki państwa i eksport netto poprzez trzy różne kanały transmisyjne. Pierwszym z nich jest efekt majątkowy. Polega on na tym, że wraz ze wzrostem cen siła nabywcza oszczędności zgromadzonych na rachunkach bankowych i w postaci innych aktywów finansowych maleje, gdyż jest zjadana przez inflację. Aby to lepiej zrozumieć, wyobraź sobie, że twoje oszczędności nie są wyrażone w jednostkach pieniężnych – złotych lub dolarach – tylko w bochenkach chleba, które możesz za te oszczędności nabyć. Im wyższa inflacja, tym liczba bochenków chleba zakupionych dzięki zaoszczędzonym przez ciebie środkom pieniężnym jest mniejsza. Ekonomiści uważają ponadto, że poziom konsumpcji jest skorelowany dodatnio (rośnie wraz) z wielkością majątku (pomyśl, kto wydaje na konsumpcję więcej – osoby zamożne, posiadające własną nieruchomość, jeden lub dwa samochody i działkę pod miastem, czy ktoś, kto ma tylko rower i mieszka w mieszkaniu wynajmowanym wspólnie ze znajomymi). A ponieważ wzrost cen zmniejsza wartość majątku, to realna wartość wydatków konsumpcyjnych będzie spadać wraz ze wzrostem poziomu cen. Z kolei efekt stopy procentowej polega na tym, że wraz ze wzrostem cen koszt zakupu danego koszyka dóbr będzie większy, wskutek czego zwiększy się również popyt na pieniądz i zapotrzebowanie na kredyty. Spowoduje to – ceteris paribus , czyli przy stałej podaży pieniądza – wzrost stóp procentowych. Wyższe stopy procentowe zmniejszą wolumen pożyczek dla przedsiębiorstw na cele inwestycyjne oraz dla gospodarstw domowych na zakup dóbr trwałego użytku (np. domów i samochodów). Skutkiem będzie spadek wartości inwestycji i konsumpcji. Wreszcie efekt cen w handlu zagranicznym oznacza, że jeśli ceny np. w Polsce wzrosną, a w innych krajach się nie zmienią, to dobra produkowane w Polsce będą relatywnie droższe niż gdzie indziej. A zatem polski eksport stanie się relatywnie droższy i jego wolumen spadnie. Z kolei import do Polski będzie względnie tańszy, więc jego wolumen wzrośnie. Tym samym wyższy poziom cen w kraju w stosunku do zagranicy zmniejszy eksport netto. Ekonomiści formułują liczne zastrzeżenia dotyczące wszystkich trzech kanałów transmisji poziomu cen na wielkość popytu globalnego. Częściowo z uwagi na to, że ich wpływ na konsumpcję, inwestycje czy eksport netto nie wydaje się bardzo duży. Z tego względu krzywa popytu globalnego na ma silne ujemne nachylenie (jest bardzo stroma). Taki kształt krzywej AD wskazuje, że wyższe ceny zmniejszają popyt globalny w niewielkim stopniu, biorąc pod uwagę działanie opisanych wyżej efektów. Przeczytaj poniższą , aby zapoznać się z interpretacją modelu AD-AS. W podanym przykładzie podaż globalna, popyt globalny i poziom cen odnoszą się do fikcyjnej gospodarki Xurbii (załóżmy, że walutą tego kraju jest złoty). Interpretacja modelu AD-AS pokazuje dane na temat podaży globalnej, popytu globalnego i poziomu cen w Xurbii. Co możesz powiedzieć o stanie gospodarki tego hipotetycznego kraju na podstawie informacji zawartych w ? Czy Xurbia notuje wysokie bezrobocie, czy też raczej grozi jej presja inflacyjna? Poziom cen, popyt globalny i podaż globalna (kwoty w zł) Poziom cen Popyt globalny Podaż globalna 110 700 600 120 690 640 130 680 680 140 670 720 150 660 740 160 650 760 170 640 770 Aby znaleźć równowagę, warto na początku wykreślić krzywe AD i AS na podstawie danych zawartych w tabeli. Krok 1. Narysuj układ współrzędnych. Na osi poziomej (odciętych) odznacz realny PKB, a na osi pionowej (rzędnych) – poziom cen. Krok 2. Na wykresie narysuj krzywą popytu globalnego (krzywą AD). Krok 3. Naszkicuj następnie krzywą podaży globalnej (krzywą AS). Krok 4. Przeanalizuj poniższy wykres, żeby lepiej zrozumieć kroki 1-3. Krzywe AD i AS Krzywe AD i AS utworzone na podstawie danych z . Krok 5. Znajdź punkt przecięcia krzywych AD i AS. Jest to stan równowagi z poziomem cen wynoszącym 130 i realnym PKB równym 680 zł. Krok 6. Zaznacz punkt równowagi na wykresie. Łatwo zauważyć, że równowaga znajduje się dość daleko od poziomów produkcji, dla których krzywa AS staje się prawie pionowa (lub przynajmniej dość stroma), co ma miejsce przy wolumenie wyższym od 750 zł. Oznacza to, że faktyczny PKB jest daleki od potencjalnego. Bezrobocie będzie więc stosunkowo wysokie. Na relatywnie płaskim fragmencie wykresu krzywej AS, gdzie położony jest punkt równowagi, zmiany cen nie będą stanowić większego problemu dla gospodarki Xurbii, ponieważ prawdopodobnie będą one niewielkie. Krok 7. Zastanów się, jaka jest interpretacja stromego fragmentu krzywej AS. Gdy wykres krzywej AS jest stromy, produkcja osiągnęła poziom równy lub zbliżony do potencjalnego. Krok 8. Wyciągnij wnioski z podanych informacji: Jeśli punkt równowagi znajduje się na płaskiej części krzywej AS, wolumen produkcji odbiega znacznie in minus od poziomu potencjalnego. W gospodarce występuje bezrobocie, ale poziom cen jest stabilny. Jeśli punkt równowagi znajduje się na stromej części krzywej AS, wolumen produkcji jest bliski lub równy potencjalnemu PKB. W gospodarce pojawia się inflacja, ale stopa bezrobocia jest niska lub występuje pełne zatrudnienie. Równowaga w modelu AD-AS Punkt przecięcia krzywych popytu globalnego i podaży globalnej wyznacza wielkość realnego PKB i poziom cen w stanie równowagi makroekonomicznej. Przy stosunkowo niskich cenach przedsiębiorstwa mają niewielką motywację do zwiększania wolumenu produkcji, chociaż konsumenci byliby skłonni do zakupu większej ilości dóbr i usług. Wraz ze wzrostem cen podaż globalna rośnie, a globalny popyt maleje, aż do osiągnięcia punktu równowagi. przedstawia naszkicowane na jednym wykresie krzywą podaży globalnej z oraz krzywą popytu globalnego z . Równowaga występuje w punkcie E przy poziomie cen równym 90 i produkcji o wartości 8800 mld zł. Popyt globalny (AD) i podaż globalna (AS) Równowaga podaży globalnej (AS) i popytu globalnego (AD) występuje przy poziomie cen wynoszącym 90 i wielkości produkcji równej 8800 mld zł. Czasami interpretacja wniosków wypływających z modelu popytu globalnego i podaży globalnej może być mylona z podejściem wykorzystywanym do analizy mikroekonomicznego modelu rynku konkretnego produktu (dobra, usługi, pracy lub kapitału), z jego popytem i podażą. Przeczytaj poniższą ramkę „Poznaj szczegóły”, aby zrozumieć, czy krzywe AD i AS reprezentują ujęcie makro-, czy mikroekonomiczne. Czy krzywe AD i AS reprezentują ujęcie makro-, czy mikroekonomiczne? Model popytu globalnego i podaży globalnej wykazuje pewne podobieństwo do modeli popytu i podaży na pojedynczych rynkach dóbr, usług, pracy i kapitału w mikroekonomii, ale należy pamiętać, że istnieją między nimi zasadnicze różnice. Na przykład wartości odłożone na obu osiach układu współrzędnych mają odmienną interpretację na wykresach ilustrujących ujęcie makro- i mikroekonomiczne. W mikroekonomii oś pionowa przedstawia cenę (stawkę płacy albo koszt wynajmu jednostki kapitału) pojedynczego dobra lub usługi. Cena ta musi być porównywalna z cenami innych produktów (np. cena pizzy w stosunku do ceny kurczaka). Z kolei oś pionowa modelu AD-AS ukazuje przeciętny poziom cen w gospodarce mierzony wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) lub deflatorem PKB, uwzględniającym ceny bardzo wielu dóbr i usług produkowanych w gospodarce. Wyrażony w taki sposób poziom cen nie jest porównywalny z żadnymi innymi cenami, ponieważ przedstawia średnią cenę wszystkich lub niemal wszystkich produktów będących przedmiotem obrotu. Oś pozioma wykresu ilustrującego mikroekonomiczny rynek przedstawia ilość określonego dobra lub usługi. Natomiast oś pozioma w modelu AD-AS reprezentuje PKB, który jest sumą wszystkich finalnych dóbr i usług wyprodukowanych w gospodarce, a nie ilością towarów oferowanych na pojedynczym rynku. Dodatkowo czynniki determinujące kształt mikroekonomicznych krzywych popytu i podaży różnią się od czynników wpływających na kształt krzywych w modelu AD-AS. Mikroekonomiczna krzywa popytu na dane dobro lub usługę ma nachylenie ujemne głównie z powodu istnienia dóbr substytucyjnych, natomiast ujemne nachylenie krzywej popytu globalnego wynika z istnienia efektu majątkowego, efektu stopy procentowej i efektu cen w handlu zagranicznym. Krzywe podaży i popytu na poszczególnych rynkach mogą mieć różne nachylenia w zależności od rodzaju dobra oraz stopnia reakcji popytu i podaży na zmiany jego ceny. Natomiast wygląd krzywych AD i AS w zasadzie niemal zawsze jest taki sam (z zastrzeżeniem, że krzywa AS może mieć różne nachylenie w krótkim i długim okresie, co zostanie omówione w kolejnych rozdziałach). Krótko mówiąc, to, że wykres z modelem AD-AS zawiera dwie przecinające się linie, nie oznacza, iż jego interpretacja jest taka sama jak każdego innego prezentującego dwie krzywe, które się przecinają. Modele przedstawiające popyt i podaż w ujęciu mikro- i makroekonomicznym są oparte na odmiennych teoriach, reprezentując dwa różne segmenty wiedzy składającej się na dorobek nauk ekonomicznych. Krótko- i długookresowe krzywe podaży globalnej (SAS i LAS) W ramce „Poznaj szczegóły” zatytułowanej „Dlaczego krzywa AS przecina linię wyznaczającą poziom potencjalnego PKB?” wprowadziliśmy rozróżnienie pomiędzy krótkookresowymi zmianami podaży globalnej, które można zilustrować przesuwaniem się wzdłuż wykresu krzywej AS, a długookresowym poziomem zagregowanej podaży, reprezentowanym przez pionową linię wyznaczającą wartość potencjalnego PKB (która oczywiście również może się przesuwać w prawo lub w lewo, wraz ze zmianami potencjału danej gospodarki, np. wzrostem liczby ludności w wyniku migracji). W krótkim okresie jeśli popyt jest zbyt niski (lub zbyt wysoki), przedsiębiorstwa mogą wytwarzać mniej (lub więcej), niż wynosi produkcja potencjalna. Jednak w długim okresie firmy nie mogą w trwały sposób przekroczyć poziomu produkcji potencjalnej (jak długo bylibyśmy w stanie pracować w każdy weekend i na trzecią zmianę, o ile nie uzasadniałyby tego absolutnie ekstraordynaryjne okoliczności, np. konflikt zbrojny?). Właśnie z tego powodu krzywą AS o dodatnim nachyleniu możemy traktować jako krótkookresową krzywą podaży globalnej (SAS) (ang. short run aggregate supply (SAS) curve ). Z kolei pionową linię wyznaczającą poziom potencjalnego PKB możemy traktować jako długookresową krzywą podaży globalnej (LAS) (ang. long run aggregate supply (LAS) curve ). Podsumowanie Krótkookresowa krzywa podaży globalnej (SAS) pokazuje dodatnią zależność między poziomem cen a realnym PKB w krótkim okresie. Krzywa podaży ma nachylenie dodatnie, ponieważ gdy ceny produktów finalnych rosną, a ceny czynników wytwórczych się nie zmieniają, możliwość osiągania dodatkowych zysków zachęca przedsiębiorstwa do zwiększania produkcji. Krzywa podaży globalnej jest niemal całkowicie płaska dla stosunkowo niskich poziomów produkcji i prawie pionowa dla wysokiego realnego poziomu PKB. W długim okresie krzywa podaży globalnej (długookresowa krzywa podaży globalnej – LAS) jest linią pionową wykreślaną na poziomie produkcji potencjalnej, czyli wartości PKB, jaką gospodarka może wytworzyć przy pełnym wykorzystaniu czynników wytwórczych (pracy, kapitału rzeczowego, technologii) i danym otoczeniu instytucjonalnym. Krzywa popytu globalnego (AD) pokazuje ujemną zależność pomiędzy poziomem cen w gospodarce i wielkością całkowitych wydatków, na które składają się konsumpcja, inwestycje, wydatki państwa na zakup dóbr i usług oraz eksport netto. Krzywa ma nachylenie ujemne ze względu na działanie trzech mechanizmów: (a) efektu majątkowego oznaczającego, że wyższy poziom cen prowadzi do zmniejszenia realnej wartości majątku, co obniża wielkość konsumpcji; (b) efektu stopy procentowej, z którego wynika, że wyższe ceny prowadzą do wzrostu popytu na pieniądz, co skutkuje wzrostem stóp procentowych i spadkiem wydatków inwestycyjnych oraz konsumpcji dóbr trwałego użytku; oraz (c) efektu cen w handlu zagranicznym polegającego na tym, że w wyniku wzrostu cen produkty wytwarzane w danym kraju stają się relatywnie droższe, co utrudnia eksport i ułatwia import. Pytania sprawdzające Krótkookresowa krzywa podaży globalnej (SAS) opiera się na założeniu, że wraz ze wzrostem cen produktów finalnych ceny czynników wytwórczych pozostają stałe. W jaki sposób wzrost cen nakładów, np. energii, wpłynie na podaż globalną? Wyższe ceny nakładów powodują, że produkcja staje się mniej opłacalna, co zmniejsza podaż. W rezultacie krzywa SAS przesuwa się w górę (inaczej mówiąc: w lewo lub w stronę początku układu współrzędnych). Jakie czynniki utrudniają ustalenie w modelu AD-AS równowagi przy wielkości produkcji równej poziomowi potencjalnemu? Równowaga występuje przy takiej wielkości PKB, dla której jest spełniony warunek AD = AS. Niewystarczający popyt globalny jest jednym z czynników powodujących, że równowaga występuje na poziomie PKB niższym od potencjalnego. Innym powodem może być spadek (tj. przesunięcie w górę) podaży globalnej. Sprawdź wiedzę Jakie wartości odłożone są na poziomej osi układu współrzędnych w modelu AD-AS? A jakie na osi pionowej? Dlaczego krzywa SAS ma nachylenie dodatnie? Jakie są elementy składające się na popyt globalny (AD)? Dlaczego krzywa AD ma nachylenie ujemne? Krótko wyjaśnij przyczynę, dla której krzywa SAS jest niemal płaska dla relatywnie niskich poziomów produkcji. Krótko wyjaśnij przyczynę, dla której krzywa SAS jest niemal pionowa dla relatywnie wysokich poziomów produkcji. Zinterpretuj stwierdzenie, że PKB osiągnął swój potencjalny poziom. Ćwicz myślenie krytyczne Zgodnie z mikroekonomiczną krzywą popytu spadek ceny powoduje wzrost wielkości zapotrzebowania, ponieważ dany produkt staje się relatywnie tańszy w porównaniu z dobrami substytucyjnymi. Wyjaśnij, dlaczego popyt globalny nie wzrasta z tego samego powodu w przypadku spadku ogólnego poziomu cen w gospodarce. Innymi słowy, dlaczego całkowite wydatki rosną, skoro wszystkie dobra i usługi w gospodarce tanieją (nie ma efektu substytucyjnego)? Problemy Wróćmy do problemu opisanego w . przedstawia dane na temat popytu globalnego, podaży globalnej i poziomu cen w Xurbii. Poziom cen, popyt globalny (AD) i podaż globalna (AS) (kwoty w zł) Poziom cen AD AS 110 700 600 120 690 640 130 680 680 140 670 720 150 660 740 160 650 760 170 640 770 Narysuj wykresy krzywych AD i AS. Wyznacz punkt równowagi. Załóżmy, że w wyniku obniżki podatków popyt globalny wzrasta o 50 jednostek przy każdym poziomie cen. Wyznacz nowy stan równowagi. Jak zmieni się wielkość produkcji? Jak zmieni się poziom cen? Co stanie się z wielkością zatrudnienia? przedstawia krzywe popytu globalnego i podaży globalnej w pewnym kraju. Poziom cen, popyt globalny (AD) i podaż globalna (AS) (wartości w umownych jednostkach pieniężnych) Poziom cen AD AS 100 700 200 120 600 325 140 500 500 160 400 570 180 300 620 Narysuj wykresy krzywych AD i AS. Wyznacz punkt równowagi. Czy bezrobocie w tej gospodarce będzie relatywnie wysokie, czy niskie? Czy ludzie będą oczekiwać relatywnie wysokiej, czy niskiej inflacji? Załóżmy, że konsumenci zaczynają tracić zaufanie do stanu gospodarki i popyt globalny maleje o 275 jednostek przy każdym poziomie cen. Wyznacz nowy stan równowagi. W jaki sposób zmiana popytu globalnego wpłynie na wielkość produkcji, poziom cen i wielkość zatrudnienia? opisuje gospodarkę pewnego kraju. Poziom cen, popyt globalny (AD) i podaż globalna (AS) (wartości w umownych jednostkach pieniężnych) Poziom cen AD AS 50 1000 250 60 950 580 70 900 750 80 850 850 90 800 900 Narysuj wykresy krzywych AD i AS. Wyznacz punkt równowagi. Czy bezrobocie w tym kraju będzie relatywnie wysokie, czy niskie? Czy ludzie będą oczekiwać relatywnie wysokiej, czy niskiej inflacji? Załóżmy, że ceny czynników wytwórczych maleją i krzywa AS przesuwa się w prawo o 150 jednostek przy każdym poziomie cen. Wyznacz nowy stan równowagi. W jaki sposób zmiana podaży globalnej wpłynie na wielkość produkcji, poziom cen i wielkość zatrudnienia? popyt globalny (AD) (ang. aggregate demand (AD) ) suma wydatków na dobra i usługi wyprodukowane w danym kraju popyt zagregowany zob. popyt globalny (AD podaż globalna (AS) (ang. aggregate supply (AS) ) całkowita produkcja (tj. realny PKB), którą przedsiębiorstwa z danego kraju mogą wytworzyć i sprzedać podaż zagregowana zob. podaż globalna (AS) krzywa popytu globalnego (ang. aggregate demand (AD) curve ) krzywa pokazująca wielkość całkowitych wydatków na dobra i usługi wyprodukowane w kraju przy każdym poziomie cen krzywa AD zob. krzywa popytu globalnego krzywa zagregowanego popytu zob. krzywa popytu globalnego krzywa podaży globalnej (ang. aggregate supply (AS) curve ) krzywa pokazująca całkowitą wielkość produkcji (realnego PKB), którą przedsiębiorstwa będą wytwarzać i sprzedawać przy każdym poziomie cen krzywa zagregowanej podaży zob. krzywa podaży globalnej krzywa AS zob. krzywa podaży globalnej model popytu globalnego i podaży globalnej (ang. aggregate demand/aggregate supply model ) model ilustrujący czynniki determinujące wolumen podaży globalnej i wartość popytu globalnego oraz sposób, w jaki popyt i podaż w gospodarce oddziałują na siebie na poziomie makroekonomicznym model zagregowanego popytu i zagregowanej podaży zob. model popytu globalnego i podaży globalnej model zagregowanego popytu i zagregowanej podaży zob. model popytu globalnego i podaży globalnej model AD-AS zob. model popytu globalnego i podaży globalnej PKB przy pełnym zatrudnieniu (ang. full-employment GDP ) inne określenie potencjalnego poziomu PKB, który występuje, gdy wielkość produkcji odpowiada możliwościom produkcyjnym gospodarki, a bezrobocie jest na poziomie swojej naturalnej stopy długookresowa krzywa podaży globalnej (LAS) (ang. long run aggregate supply (LAS) curve ) pionowa linia wykreślana na poziomie odpowiadającym potencjalnemu PKB; ilustruje brak związku pomiędzy poziomem cen a realnym PKB w długim okresie długookresowa krzywa zagregowanej podaży zob. długookresowa krzywa podaży globalnej (LAS) poziom potencjalnego PKB (ang. potential GDP ) maksymalna wielkość produkcji, jaką gospodarka może wytworzyć przy pełnym wykorzystaniu istniejących zasobów pracy, kapitału rzeczowego i technologii oraz danym otoczeniu instytucjonalnym PKB przy pełnym wykorzystaniu zasobów poziom potencjalnego PKB krótkookresowa krzywa podaży globalnej (SAS) (ang. short run aggregate supply (SAS) curve ) krzywa ilustrująca dodatnią krótkookresową zależność pomiędzy poziomem cen produktów finalnych i realnym PKB przy stałych cenach czynników wytwórczych krótkookresowa krzywa zagregowanej podaży zob. krótkookresowa krzywa podaży globalnej (SAS)

Social Sciences


Przesunięcie krzywej podaży globalnej Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Zrozumieć, w jaki sposób wzrost wydajności pracy wpływa na krzywą podaży globalnej Objaśnić, jaki jest związek pomiędzy zmianami cen czynników wytwórczych i krzywą podaży globalnej Jeśli krzywe AS lub AD przesuwają się, punkt równowagi w modelu AD-AS zmienia swoje położenie (zmienia się stan równowagi). Gdy krzywa podaży globalnej przesuwa się w dół (w prawo), producenci wytwarzają i sprzedają więcej przy każdym poziomie cen. Gdy krzywa AS przesuwa się w lewo (w górę), producenci wytwarzają mniej przy każdym poziomie cen. W tym podrozdziale zostaną omówione dwa najważniejsze czynniki, które mogą prowadzić do przesunięć krzywej AS: wzrost wydajności pracy i zmiany cen czynników wytwórczych. W jaki sposób wzrost wydajności pracy zmienia położenie krzywej AS W długim okresie najważniejszym czynnikiem, który wpływa na położenie krzywej AS (przesuwa ją) obok zmian typowo ilościowych, takich jak wzrost liczby ludności, jest wzrost wydajności (produkcyjności) pracy. Parametr ten określa rozmiary produkcji, która może być wytworzona przy danych zasobach pracy. Jedną z miar wydajności pracy jest produkcja na pracownika lub PKB per capita. Znajomość historii gospodarczej krajów uprzemysłowionych pozwala zauważyć, że wydajność pracy cały czas rośnie, co oznacza, że przy niezmienionym zasobie pracy wolumen produkcji nieustannie się zwiększa. Analizując zmiany wydajność pracy np. w Stanach Zjednoczonych, można stwierdzić, że w drugiej połowie XX w. dynamika wzrostu realnego PKB per capita w tym kraju wynosiła średnio ok. 2–3% rocznie, przy czym w latach 60. i w drugiej połowie lat 90. ub. stulecia była nawet większa. Z kolei w latach 70. tempo wzrostu wydajności pracy spadło poniżej 2% rocznie. Wzrost wydajności pracy przesuwa krzywą AS w prawo (w dół), ponieważ przy zwiększonej produktywności przedsiębiorstwa mogą wyprodukować więcej przy każdym poziomie cen. Panel (a) na przedstawia konsekwencje dwukrotnego skokowego wzrostu wydajności pracy. Krzywa podaży globalnej przesuwa się w prawo, początkowo z położenia SAS 0 do SAS 1 , a następnie do położenia SAS 2 , co oznacza, że równowaga przesuwa się z punktu E 0 do E 1 i potem do punktu E 2 . Zauważ, że w wyniku wzrostu wydajności pracy pracownicy mogą wyprodukować więcej towarów lub tę samą ich ilość szybciej. Tym samym rośnie także poziom potencjalnego PKB, czyli produktu globalnego, który byłby możliwy do wytworzenia przy pełnym zatrudnieniu, co jest zilustrowane jako przesunięcie w prawo krzywej LAS, z położenia LAS 0 do LAS 1 , a następnie LAS 2 . Przesunięcia krzywej podaży globalnej Panel (a) Wzrost wydajności pracy powoduje przesunięcie krzywej SAS w prawo (w dół). Początkowy punkt równowagi E 0 znajduje się na przecięciu krzywych AD i SAS 0 . Gdy krzywa SAS przesuwa się w prawo, nowa równowaga występuje najpierw w punkcie E 1 , tj. Na przecięciu krzywych AD i SAS 1 , a następnie w punkcie E 2 , czyli w miejscu przecięcia się krzywych AD i SAS 2 . Przesunięcia krzywej SAS w dół prowadzą do wzrostu produkcji i obniżają poziom cen w gospodarce. Panel (b) Wyższe ceny czynników wytwórczych (np. surowców) oznaczają, że przy każdym poziomie cen produktów finalnych wytworzony zostanie niższy realny PKB, w związku z czym krzywa podaży globalnej przesunie się w lewo, z położenia SAS 0 do położenia SAS 1 . W nowym punkcie równowagi (E 1 ) produkcja będzie mniejsza, a poziom cen wyższy niż w stanie pierwotnej równowagi (E 0 ). Przesunięcie krzywej SAS w prawo przy stałym poziomie zagregowanego popytu spowoduje wzrost realnego PKB i presję na spadek cen. Jeśli jednak zmiana położenia krzywej SAS wynika ze wzrostu wydajności pracy wynoszącego zwykle kilka punktów procentowych rocznie, efekt będzie stosunkowo niewielki w ciągu kilku miesięcy lub nawet kilku lat. Na zajęciach z mikroekonomii została wprowadzona koncepcja krzywej możliwości produkcyjnych, która jest względnie stała w krótkim okresie, ale przesuwa się na zewnątrz układu współrzędnych (w prawo) w długim okresie, wraz ze wzrostem zasobu czynników produkcji lub ich wydajności. Tutaj analizujemy to samo zjawisko, tyle że przy użyciu innego modelu. W jaki sposób zmiany cen czynników produkcji wpływają na położenie krzywej AS Wyższe ceny czynników wytwórczych wykorzystywanych w całej gospodarce mogą mieć wpływ na podaż globalną. Przykładem są koszty pracy, ceny surowców (np. ropy naftowej) oraz ceny energii elektrycznej. Wzrost kosztów pozyskania takich nakładów skutkuje przesunięciem krzywej SAS w lewo (w górę), co oznacza, że przy każdym poziomie cen produktów finalnych przedsiębiorstwa będą produkować mniej. Panel (b) przedstawia przesunięcie krzywej podaży globalnej w lewo, z położenia SAS 0 do SAS 1 , co powoduje zmianę punktu równowagi z E 0 do E 1 . Przejście z początkowej równowagi E 0 do nowej równowagi E 1 prowadzi do szeregu negatywnych skutków: PKB spadnie i gospodarka może znaleźć się w recesji, bezrobocie wzrośnie, ponieważ wolumen produkcji zmniejszy się w stosunku do poziomu potencjalnego, wzrosną także ceny i w gospodarce pojawi się inflacja. Z taką właśnie sytuacją mieliśmy do czynienia w ciągu ostatnich 50 lat w Stanach Zjednoczonych, które doświadczyły recesji w latach 1974–1975, 1980–1982, 1990–1991, 2001 i 2007–2009. Każdy z tych okresów był poprzedzony lub charakteryzował się wzrostem cen ropy naftowej. W latach 70. ub. stulecia takie przesunięcie w lewo krzywej SAS, prowadzące do spadku poziomu produkcji lub gwałtownego zmniejszenia tempa jej wzrostu niemal do zera, co w konsekwencji prowadziło do wzrostu bezrobocia i jednocześnie przyspieszenia inflacji, zostało określone jako stagflacja (ang. stagflation ). Spadek cen kluczowych czynników wytwórczych, np. ropy naftowej, przesuwa krzywą SAS w prawo, co zachęca przedsiębiorstwa do zwiększenia produkcji przy każdym poziomie cen dóbr i usług finalnych. Na przykład między rokiem 1985 i 1986 średnia cena ropy naftowej zmniejszyła się o połowę, z 24 dol. do 12 dol. za baryłkę. Podobnie w latach 1997–1998 cena baryłki ropy naftowej spadła z 17 dol. do 11 dol. W obu przypadkach gwałtowny spadek cen ropy doprowadził do sytuacji przedstawionej na panelu (a) , czyli przesunięcia krzywej SAS w prawo, co prowadzi do wzrostu produkcji, spadku bezrobocia i obniżenia tempa inflacji. Obok zmian cen surowców i energii również zmiany kosztów pracy (czyli płac) oraz kosztów pozyskiwania towarów importowanych wykorzystywanych jako nakłady w procesie produkcji innych dóbr mogą prowadzić do przesunięcia krzywej SAS. Niższe ceny czynników wytwórczych powodują przesunięcie krzywej SAS w prawo, zaś wyższe ceny – jej przesunięcie w lewo. Należy zauważyć, że w przeciwieństwie do zmian produktywności czynników wytwórczych zmiany ich cen generalnie nie powodują przesunięcia krzywej LAS, a jedynie SAS. Inne szoki podażowe Krzywa podaży globalnej może się również przesunąć ze względu na gwałtowne zmiany na rynku czynników produkcji, w tym na rynku pracy. Na przykład kilkudniowe przymrozki w maju na terenie całego kraju mogą się negatywnie odbić na produkcji owoców w Polsce, wywołując szok, który przesunie krzywą AS w lewo, ponieważ ilość dostępnych truskawek, jabłek, czereśni itd. gwałtownie spadnie. Również wstrząsy na rynku pracy wpływają na podaż globalną. Ekstremalnym przykładem może być wojna, która powoduje, że duża liczba pracowników przestaje pracować i idzie walczyć za swój kraj (tak jak to ma miejsce w Ukrainie od lutego 2022 r.). W takim przypadku zarówno krzywa SAS, jak i LAS przesuną się w lewo, bo mniej pracowników będzie mogło uczestniczyć w procesie produkcji. Innym przykładem szoku podażowego może być epidemia o skali porównywalnej z pandemią Covid-19. Szybko rozprzestrzeniająca się i potencjalnie niebezpieczna choroba oznacza, że w relatywnie krótkim okresie bardzo wielu pracowników ze względu na trapiące ich dolegliwości nie jest zdolnych do pracy. Co więcej, część z nich nawet po odzyskaniu zdrowia może nie chcieć wrócić do pracy w obawie o bezpieczeństwo swoje i swoich bliskich. Choć tego typu ograniczenia rzadko mają długotrwały charakter, mogą przełożyć się na zmniejszenie podaży wielu dóbr i usług, co znajduje odzwierciedlenie w przesunięciu w górę krótkookresowej krzywej podaży globalnej (SAS). W latach 2020–2021, czyli w okresie pandemii koronawirusa, podaż produktów takich jak układy scalone wykorzystywane przy produkcji samochodów, mięso i generalnie usługi była znacznie niższa od zgłaszanego popytu ze względu na niedobór pracowników w różnych krajach świata (przede wszystkim w transporcie), co skutkowało powstawaniem tzw. wąskich gardeł uniemożliwiających dostarczanie wyprodukowanych już towarów na rynki zbytu (np. z Chin do Europy). Podsumowanie Wykres z naszkicowanymi krzywymi popytu globalnego AD i podaży globalnej AS wskazuje, w jaki sposób oba parametry wzajemnie na siebie oddziałują. Punkt przecięcia krzywych AD i AS wyznacza poziom produkcji i cen w gospodarce w stanie równowagi. Przesunięcia krzywych popytu globalnego lub podaży globalnej prowadzą do zmian wielkości produkcji i poziomu cen w punkcie równowagi. Krzywa podaży globalnej przesuwa się w prawo (w dół) w wyniku wzrostu produktywności (wydajności) czynników wytwórczych. Wzrost cen kluczowych czynników wytwórczych przesuwa krzywą podaży globalnej w lewo (w górę), a spadek cen – w prawo. Jeśli krzywa AS przesuwa się w lewo, produkcja spada, bezrobocie i inflacja rosną, a gospodarka wchodzi w okres stagflacji. Jeśli krzywa AS przesuwa się w prawo, produkcja rośnie, a inflacja i bezrobocie maleją. Pytania sprawdzające Załóżmy, że polski parlament uchwala znaczącą reformę imigracyjną, która utrudnia obcokrajowcom uzyskiwanie pozwoleń na pracę. Użyj modelu AD-AS, aby wyjaśnić, w jaki sposób wpłynie to na polski PKB i poziom cen w równowadze. W równowadze realny PKB się obniży, a poziom cen wzrośnie. Przyjmijmy, że obawy dotyczące rozmiarów deficytu budżetowego skłoniły rząd do obcięcia wszystkich funduszy na badania i rozwój na najbliższe dziesięć lat. Zakładając, że ma to wpływ na rozwój technologii, jak – zgodnie z modelem AD-AS – zmieni się PKB i poziom cen w równowadze? Biorąc pod uwagę przyjęte tutaj założenia, cięcia w finansowaniu prac badawczo-rozwojowych powinny ograniczyć tempo wzrostu wydajności czynników wytwórczych. Zgodnie z modelem AD-AS krzywa SAS przesunie się w lewo, co doprowadzi do spadku PKB i wzrostu cen w równowadze oraz najpewniej ograniczy skalę redukcji deficytu. Sprawdź wiedzę Wymień kilka czynników, które powodują przesunięcie krzywej SAS. Wskaż, w którą stronę przesunie się ona pod wpływem działania każdego z nich. Czy przesunięcie krzywej SAS w prawo (w dół) spowoduje, że poziomy produkcji i cen w równowadze będą wyższe, czy niższe? A co się stanie, gdy krzywa SAS przesunie się w lewo (w górę)? Czym jest stagflacja? Ćwicz myślenie krytyczne Ekonomiści spodziewali się, że wraz z dalszym usztywnianiem rynku pracy w USA w drugiej połowie 2015 r. pracownicy zaczną oczekiwać podwyżek płac w 2015 i 2016 r. Zakładając, że taka zmiana miała miejsce i że była to jedyna zmiana na rynku pracy w 2015 r., zastanów się, jak wpłynęło to na krzywą AS? Co by się stało, gdyby towarzyszył temu również wzrost wydajności pracowników? Jeśli nowe regulacje wymagają od przedsiębiorstw stosowania czystszej (generującej mniejsze zanieczyszczenie środowiska) technologii, która jest przy tym mniej efektywna niż dotychczasowa, jak zmieni się poziom produkcji, cen i zatrudnienie zgodnie z modelem AD-AS? Wiosną 2016 r. środkowo-zachodnie stany USA, które specjalizują się w produkcji rolnej, doświadczyły ponadprzeciętnych opadów deszczu. Korzystając z modelu AD-AS, określ, jaki jest wpływ tego zjawiska na wielkość produkcji, poziom cen i zatrudnienie. Szczelinowanie hydrauliczne (pozyskiwanie gazu łupkowego) jest metodą pozwalającą na znaczne zwiększenie wydobycia gazu ziemnego w USA. Jeśli spalanie tego surowca jest kluczowym źródłem energii dla większości amerykańskich fabryk i przedsiębiorstw, jaki będzie wpływ upowszechnienia tej technologii dla wielkości produkcji, poziomu cen i zatrudnienia w gospodarce USA? Zdaniem niektórych polityków płaca minimalna powinna być indeksowana wskaźnikiem wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI). Korzystając z modelu AD-AS, określ, jaki prawdopodobny wpływ miałaby taka sytuacja na wielkość produkcji, poziom cen i zatrudnienie. stagflacja (ang. stagflation ) sytuacja, gdy w gospodarce występuje jednocześnie spadek produkcji związany ze wzrostem bezrobocia oraz wysoka inflacja; połączenie stag nacji i in flacji

Social Sciences


Przesunięcie krzywej popytu globalnego Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wyjaśnić, w jaki sposób wolumen importu wpływa na popyt globalny Zrozumieć, jak nastroje konsumentów i producentów przekładają się na rozmiary popytu globalnego Określić, w jaki sposób polityka państwa oddziałuje na popyt globalny Wytłumaczyć, dlaczego ekonomiści nie zgadzają się w kwestii obniżek podatków Dzięki wcześniejszym analizom wiemy, że na popyt globalny składają się wydatki konsumpcyjne (C), wydatki inwestycyjne (I), wydatki państwa na dobra i usługi (G) oraz eksport netto (NX). (Przeczytaj poniższą , aby zrozumieć, dlaczego składową popytu globalnego jest eksport netto, a nie sam eksport). Przesunięcie krzywej AD w prawo (w górę) oznacza, że przynajmniej jeden z tych składników wzrósł i w efekcie całkowite wydatki są większe przy każdym poziomie cen. Natomiast przesunięcie krzywej AD w lewo (w dół) oznacza, że co najmniej jeden ze składników popytu globalnego zmniejszył się i w rezultacie całkowite wydatki spadły przy każdym poziomie cen. Dokładne omówienie poszczególnych składników popytu globalnego i czynników, które determinują ich wielkość, znajdzie się w . Tutaj naszkicujemy tylko związek między dwiema dość ogólnie zdefiniowanymi determinantami – zmianą nastrojów konsumentów i przedsiębiorstw oraz zmianami wysokości podatków i wydatków państwa – a położeniem krzywej AD. Czy import zmniejsza popyt globalny? Wzór na popyt globalny jest następujący: AD = C + I + G + X - Z, przy czym Z reprezentuje całkowitą wartość importowanych dóbr i usług. Dlaczego import wprowadzamy do popytu globalnego ze znakiem minus? Czy to oznacza, że większy import obniża popyt globalny? Krótka odpowiedź brzmi: tak, ponieważ popyt globalny definiujemy jako całkowity popyt na dobra i usługi wytwarzane na terenie danego kraju. Na przykład kiedy Polak kupuje towar wyprodukowany za granicą, wydatek ten jest uwzględniony w całkowitej konsumpcji. Jednak wygenerowany w związku z produkcją tego dobra dochód nie trafia do polskich producentów (pracowników i właścicieli firmy), ale do producentów w innym kraju. Błędem byłoby więc zaliczenie tego wydatku do popytu krajowego. Dlatego wartość importu jest odejmowana od popytu globalnego. Ze względu na sposób zapisu równania popytu globalnego łatwo jest popełnić błąd, uznając, że import jest dla gospodarki niekorzystny. Pamiętajmy wszakże, że każdy element zawarty w składniku Z i wchodzący do równania ze znakiem ujemnym ma swój odpowiednik w postaci dodatniej wartości zawartej w składniku C, I lub G, co powoduje, że oba strumienie wzajemnie się znoszą. Jak zmiany nastrojów konsumentów i przedsiębiorstw wpływają na położenie krzywej popytu globalnego Kiedy przewidywania konsumentów dotyczące kondycji gospodarki w przyszłości, określane również jako ich nastrój lub sentyment, poprawiają się, konsumpcja rośnie. Jeśli nie boisz się utraty pracy, a raczej spodziewasz podwyżki swojego wynagrodzenia i awansu, możesz sobie przecież pozwolić na zakup nowego samochodu lub nawet większego domu. Podobnie jeśli analogiczne przewidywania formułowane w sektorze przedsiębiorstw są optymistyczne, firmy zwykle wydają więcej na inwestycje, wierząc, że przyszłe zyski z nich będą wysokie. Przekonanie o wzroście popytu w przyszłości może je skłonić do inwestowania w nowe maszyny, urządzenia lub nawet budowy nowej fabryki. I odwrotnie, jeśli pogarszają się nastroje konsumentów lub przedsiębiorstw, konsumpcja i wydatki inwestycyjne spadają. Uniwersytet w Michigan co miesiąc przeprowadza badanie nastrojów (zaufania) konsumentów, tworząc na ich podstawie stosowny wskaźnik. Wyniki badania są publikowane na tej stronie internetowej , przedstawiającej m.in. szczegółowe dane dotyczące zmian nastrojów konsumentów w podziale na różne grupy dochodowe. Analogiczne dane dla polskiej gospodarki gromadzi i publikuje na swojej witrynie internetowej GUS ( zobacz np. tutaj ). Z kolei Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) prowadzi badania nastrojów gospodarczych (ang. business tendency surveys ), które odzwierciedlają sentyment (nastawienie) w sektorze przedsiębiorstw. OECD gromadzi dane z badań ankietowych prowadzonych w sektorze przedsiębiorstw w 21 krajach, dotyczące m.in. prognoz cen sprzedawanych towarów i zatrudnienia, a także innych elementów szeroko rozumianego klimatu gospodarczego. Oczywiście żaden ze wskaźników opartych na wynikach badań ankietowych nie jest precyzyjny. Są one jednak użyteczne jako narzędzie umożliwiające ocenę tego, czy nastroje wśród konsumentów i przedsiębiorstw poprawiają się, czy pogarszają, a także czy są one lepsze, czy gorsze w porównaniu z poprzednimi okresami. Ponieważ ekonomiści wiążą polepszenie nastrojów gospodarczych z wyższym popytem konsumpcyjnym i inwestycyjnym, wraz z ich poprawą krzywa AD przesuwa się w prawo. Pokazuje to Panel (a) . Wtedy punkt równowagi przemieszcza się z położenia E 0 do E 1 , co oznacza wzrost poziomu produkcji i cen. Nastroje konsumentów i producentów często odzwierciedlają nie tyle przewidywania co do przyszłości, ile bieżącą kondycję makroekonomiczną gospodarki. Na przykład nastroje są zwykle dobre, gdy gospodarka wykazuje szybki wzrost, i kiepskie podczas recesji. Ponadto mogą się one zmieniać także z powodów niemających bezpośredniego związku z gospodarką, takich jak ryzyko wojny, wyniki wyborów, wydarzenia związane z polityką zagraniczną lub pesymistyczne prognozy formułowane przez osoby zajmujące kluczowe stanowiska polityczne, popularnych przedsiębiorców lub nawet osoby aktywne w mediach społecznościowych i mające bardzo dużą grupę obserwujących. Na przykład prezydenci i premierzy muszą być niezwykle ostrożni w swoich publicznych wypowiedziach na temat stanu gospodarki. Jeśli dadzą wyraz swojemu pesymizmowi, ryzykują wykreowanie mechanizmu swoistej samospełniającej się przepowiedni, ponieważ tego typu komentarze mogą wywołać faktyczny spadek konsumpcji i inwestycji oraz przesunięcie w dół krzywej AD i recesję, a więc zdarzenia, przed którymi sami ostrzegali. Panel (b) ilustruje właśnie takie przesunięcie krzywej AD w lewo i korespondującą z tym zmianę punktu równowagi z E 0 do E 1 . W nowej równowadze zarówno produkcja, jak i poziom cen są niższe. Odwiedź tę stronę internetową , aby uzyskać dane dotyczące nastrojów konsumentów. Na tej stronie internetowej znajdziesz dane dotyczące nastrojów przedsiębiorstw. Przesunięcia krzywej popytu globalnego Panel (a) Poprawa nastrojów konsumentów i/lub producentów przesuwa krzywą AD w prawo, z położenia AD o do AD 1 . Kiedy krzywa AD przesuwa się w prawo, w nowym punkcie równowagi (E 1 ) produkcja oraz poziom cen będą wyższe niż w stanie początkowej równowagi (E 0 ). W tym przykładzie nowa równowaga (E 1 ) znajduje się również bliżej poziomu potencjalnego PKB, można zatem domniemywać, że w wyniku przemieszczenia krzywej AD bezrobocie spadło. Wzrost wydatków państwa i/lub obniżka podatków prowadzące do zwiększenia wydatków konsumpcyjnych także przesuwają krzywą AD w prawo. Panel (b) Pogorszenie nastrojów konsumentów i/lub przedsiębiorstw przesuwa krzywą AD w lewo, z położenia AD 0 do AD 1 . Kiedy krzywa AD przesuwa się w lewo, w nowym punkcie równowagi (E 1 ) produkcja oraz poziom cen będą mniejsze niż w stanie początkowej równowagi (E0). W tym przypadku nowa równowaga (E 1 ) ukształtuje się również znacznie poniżej poziomu potencjalnego PKB, co może oznaczać wzrost bezrobocia przymusowego. Zmniejszenie wydatków państwa i/lub podwyżka podatków prowadzące do spadku wydatków konsumpcyjnych także przesuwają krzywą AD w lewo. Jak polityka państwa wpływa na zmiany położenia krzywej popytu globalnego? Wydatki państwa na dobra i usługi są jednym ze składników popytu globalnego. A zatem wyższe wydatki państwa powodują przesunięcie krzywej AD w prawo (tak jak na panelu (a) ), natomiast mniejsze wydatki państwa przesuwają krzywą AD w lewo (panel (b). Decyzje dotyczące wysokości podatków również mogą wpływać na poziom wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych. Obniżki podatków dla osób fizycznych będą prowadziły do zwiększenia popytu konsumpcyjnego, zaś podwyżki podatków będą go zmniejszać, gdyż wysokość podatku PIT (używając polskiego przykładu) bezpośrednio przekłada się na wartość dochodu, który gospodarstwa domowe mogą wydać na konsumpcję. Polityka podatkowa może również zwiększyć popyt inwestycyjny, wprowadzając np. niższe stawki podatku CIT dla przedsiębiorstw lub ulgi podatkowe dla określonych rodzajów inwestycji. Zmiany konsumpcji (C) lub inwestycji (I) przesuwają całą krzywą popytu globalnego (AD). W trakcie recesji, kiedy bezrobocie jest wysokie, a wiele przedsiębiorstw osiąga niskie zyski lub nawet notuje straty, państwo często obniża podatki lub zwiększa swoje wydatki (to pierwsze podejście dominuje w USA, zaś drugie jest typowe dla krajów europejskich, w tym również w Polsce). Politycy uzasadniają takie działania chęcią zmniejszenia obciążeń podatkowych nałożonych na podmioty gospodarcze w ciężkich czasach. Model AD-AS pozwala na określenie dokładnych skutków obniżki podatków, co przedstawia . Początkowa równowaga podczas recesji znajduje się w punkcie E 0 , stosunkowo daleko od poziomu produkcji zapewniającej pełne zatrudnienie. Obniżka podatków, zwiększając konsumpcję, przesuwa krzywą AD w prawo. W nowym punkcie równowagi (E 1 ) realny PKB jest większy, a bezrobocie mniejsze. Jednocześnie w gospodarce występuje wzrost poziomu cen, przy czym skala tego wzrostu zależy od tego, jak daleko faktyczna produkcja znajduje się od poziomu potencjalnego (w miarę zbliżania się do potencjalnego PKB wzrost cen jest coraz szybszy). Przeczytaj , aby się dowiedzieć, jakimi argumentami ekonomiści uzasadniają tezę o konieczności obniżania podatków, a jakich używają, by przekonywać do ich pozostawienia na niezmienionym poziomie. Recesja i pełne zatrudnienie w modelu AD-AS To, czy gospodarka znajduje się w recesji, jest ilustrowane w modelu AD-AS przez odległość punktu równowagi od poziomu potencjalnego PKB wyznaczonego przez pionową linię LAS. W podanym przykładzie wielkość produkcji Y 0 w stanie równowagi E 0 leży stosunkowo daleko od linii wyznaczającej potencjalny PKB, więc stan ten oznacza recesję i niepełne zatrudnienie (bezrobocie przymusowe). Natomiast produkcja Y 1 w stanie równowagi E 1 jest relatywnie bliska potencjalnego PKB, co oznacza znacznie niższą stopę bezrobocia w gospodarce. Czy ekonomiści opowiadają się za obniżkami podatków, czy są im przeciwni? Jedną z absolutnie fundamentalnych kwestii, wywołujących spory nie tylko wśród polityków w USA i nie tylko w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat, jest obniżanie podatków. Ronald Reagan objął amerykańską prezydenturę w 1980 r. z pewnością również dlatego, że w czasie swojej kampanii zapowiedział obniżkę podatków. Co więcej, to, że obietnicę spełnił, pozwoliło mu rządzić przez dwie kadencje. Z kolei jego następca, George Bush senior, przegrał walkę o swoją reelekcję z Billem Clintonem w 1992 r. m.in. (a może przede wszystkim) dlatego, że złamał obietnicę z 1988 r., która brzmiała: „Żadnych nowych podatków!”. W wyborach prezydenckich w 2000 r. zarówno George W. Bush, jak i Al Gore opowiadali się za znacznymi obniżkami podatków, a Bushowi (który ostatecznie został wówczas prezydentem) udało się przeforsować w Kongresie pakiet redukcji podatków na początku 2001 r. W 2017 i 2018 r. Donald Trump zainicjował kolejną obniżkę podatków w celu pobudzenia gospodarki. Podobny pakiet zapowiedział również Joe Biden w czasie swojej kampanii wyborczej. Po której stronie tego sporu opowiadają się ekonomiści? Czy popierają obniżki podatków, czy też raczej są im przeciwni? Odpowiedź, która nie jest satysfakcjonująca dla zaprzysięgłych zwolenników obu rozwiązań, brzmi: to zależy. Dla większości ekonomistów istotna jest bowiem nie tylko skala obniżek podatków, ale również to, czy takim cięciom towarzyszą analogiczne redukcje wydatków państwa. Ekonomiści różnią się także, podobnie jak całe społeczeństwo, w swoich opiniach dotyczących tego, jaka powinny być skala wydatków państwa i które z rządowych programów mogą zostać zredukowane lub nawet całkowicie wyeliminowane. Druga kwestia, bardziej istotna dla rozważań w niniejszym rozdziale, dotyczy tego, jak daleko od poziomu pełnego zatrudnienia znajduje się gospodarka. W czasie recesji, gdy krzywe AD i AS przecinają się znacznie poniżej produkcji potencjalnej, obniżki podatków może uzasadniać chęć przesunięcia krzywej AD w prawo. Jednak gdy gospodarka produkuje niemal przy pełnym wykorzystaniu zdolności wytwórczych, obniżki podatków mogą przesunąć krzywą AD tak daleko w prawo, że wygenerują presję inflacyjną przy relatywnie bardzo niewielkim wzroście PKB, skutkując w konsekwencji niemal całkowitym brakiem skuteczności popytowego pobudzania gospodarki.. W kontekście modelu AD-AS wielu ekonomistów może uważać, że obniżki podatków wprowadzone przez Reagana w 1981 r., które weszły w życie tuż po dwóch poważnych recesjach, były korzystne dla gospodarki. Obniżki podatków za prezydentury Busha w 2001 r. i Obamy w 2009 r. też nastąpiły w okresie pogorszenia koniunktury. Jednak wielu ekonomistów popierających redukcję podatków podczas recesji będzie miało znacznie większe wątpliwości co do identycznych obniżek wprowadzanych w okresach szybkiego wzrostu gospodarczego, gdy bezrobocie przymusowe jest relatywnie niskie. Wydatki państwa i podatki (czyli, zgodnie z terminologią używaną przez ekonomistów, narzędzia polityki fiskalnej) to powszechnie stosowane przez państwo zmienne oddziałujące na popyt globalny. Omówimy je bardziej szczegółowo w oraz . Jednak państwo dysponuje także innymi narzędziami wpływającymi na popyt globalny. Na przykład za pomocą polityki pieniężnej państwo (w tym wypadku reprezentowane przez bank centralny) może wpływać na wysokość stóp procentowych i dostępność kredytów, co zostanie omówione w . Wyższe stopy procentowe zwykle zniechęcają do zaciągania pożyczek, a tym samym zmniejszają zarówno wydatki gospodarstw domowych na dobra trwałego użytku, takie jak domy i samochody, jak również wydatki inwestycyjne przedsiębiorstw. I odwrotnie, niższe stopy procentowe będą stymulować popyt konsumpcyjny i inwestycyjny. Stopy procentowe mogą również oddziaływać na kursy walutowe, co z kolei będzie miało wpływ na eksport i import i w efekcie na popyt globalny. Szczegóły dotyczące wpływu polityki państwa na poszczególne składniki popytu globalnego zostaną omówione w . Natomiast najważniejszym wnioskiem z niniejszego podrozdziału jest konstatacja, zgodnie z którą przesunięcie krzywej zagregowanego popytu w prawo prowadzi do wzrostu realnego PKB i presji inflacyjnej. I odwrotnie, przesunięcie krzywej popytu globalnego w lewo oznacza niższy realny PKB i niższy poziom cen. To, czy zmiany poziomu produkcji i cen są stosunkowo duże, czy małe, oraz jak zmiana punktu równowagi kształtuje się na tle potencjalnego PKB, zależy od tego, czy przesunięcie krzywej AD zachodzi na stosunkowo płaskiej, czy stosunkowo stromej części krzywej AS. Podsumowanie Krzywa popytu globalnego (AD) przesuwa się w prawo, gdy składniki popytu globalnego – konsumpcja (C), inwestycje (I), wydatki państwa na dobra i usługi (G) lub eksport netto (X - Z) – rosną. Z kolei ich spadek powoduje przesunięcie krzywej AD w lewo. Na wartość tych składników wpływ mają nastroje konsumentów i producentów, a także polityka państwa dotycząca np. wydatków budżetowych i podatków. Jeśli krzywa popytu globalnego przesuwa się w prawo, produkcja i poziom cen w równowadze rosną. Jeśli krzywa AD przesuwa się w lewo, produkcja i poziom cen w równowadze maleją. To, czy zmiana wielkości produkcji jest relatywnie silniejsza, czy słabsza od zmiany poziomu cen, zależy od położenia punktu przecięcia krzywych AD i AS. Na pierwszy rzut oka model AD-AS przypomina mikroekonomiczny model popytu i podaży. W rzeczywistości jednak zmienne odłożone na osi poziomej i pionowej oraz czynniki determinujące kształt poszczególnych krzywych są w obu modelach odmienne. Długookresowy wzrost gospodarczy w modelu AD-AS możemy zilustrować stopniowym przesuwaniem się krzywej podaży globalnej w prawo. Jeśli pojawi się recesja, punkt przecięcia krzywych AD i AS znajdzie się znacznie poniżej poziomu potencjalnego PKB. Natomiast gdy gospodarka jest w fazie ekspansji, przecięcie krzywych AD i AS następuje w pobliżu poziomu potencjalnego PKB wyznaczonego linią LAS. Pytania sprawdzające W jaki sposób nagły i silny wzrost wartości akcji na giełdzie papierów wartościowych wpłynie na położenie krzywej AD? Jaki ma to wpływ na PKB i poziom cen w równowadze? Wzrost cen akcji sprawia, że ludzie czują się bogatsi, a tym samym – wraz z poprawą ich nastrojów – rośnie konsumpcja. To z kolei przesunie krzywą AD w prawo. Rezultatem jest wzrost wartości PKB i wzrost poziomu cen w stanie równowagi. Załóżmy, że w Unii Europejskiej, która jest jednym z najważniejszych partnerów handlowych Polski i ważnym odbiorcą eksportu z naszego kraju, wybucha recesja. Użyj modelu AD-AS, aby określić prawdopodobny wpływ tej sytuacji na wielkość PKB i poziom cen w Polsce. Ponieważ import zależy od PKB, to jeśli kraje UE wpadną w recesję, ich PKB i import spadną. W efekcie eksport Polski zmaleje, co można przedstawić jako przesunięcie krzywej AD w lewo prowadzące do zmniejszenia wartości PKB i poziomu cen w Polsce. Pewien polityk twierdzi, że obniżki podatków wyprowadzą gospodarkę z recesji, w której rzeczywiście się ona znajduje. Czy możemy użyć modelu AD-AS, aby to potwierdzić? Niższe podatki zwiększą konsumpcję lub inwestycje (w zależności od tego, które z nich zostaną obniżone). W efekcie krzywa AD przesuwa się w prawo. A zatem jeśli podatki są obniżane podczas recesji (gdy PKB znajduje się znacznie poniżej poziomu potencjalnego), produkcja rośnie i gospodarka może znaleźć się ponownie na ścieżce wzrostu. Wielu analityków finansowych i ekonomistów z niecierpliwością czeka na komunikaty prasowe dotyczące cen nieruchomości i wskaźnika nastrojów konsumentów. Co się stanie po opublikowaniu informacji, że ceny mieszkań i domów oraz nastroje konsumentów spadają? A co by się stało, gdyby stosowny komunikat informował o wzroście cen nieruchomości i poprawie nastrojów konsumentów? Po otrzymaniu negatywnego komunikatu na temat zmiany cen nieruchomości, stanowiących dla większości osób znaczną część majątku, konsumenci będą przewidywać, że wartość ich domów i mieszkań, a tym samym majątku, zmaleje. Pogorszenie nastrojów konsumentów spowoduje, że będą oni bardziej pesymistycznie patrzeć w przyszłość. W rezultacie wydatki konsumpcyjne się zmniejszą, przesuwając krzywą AD w lewo, co doprowadzi do spadku PKB i niższego poziomu cen. Pozytywny komunikat wywoła efekty odwrotne. Sprawdź wiedzę Wymień kilka czynników, które mogą spowodować przesunięcie krzywej popytu globalnego. Określ, w którą stronę przesunie się krzywa AD. Czy przesunięcie krzywej popytu globalnego w prawo spowoduje wzrost, czy spadek produkcji i poziomu cen w równowadze? A co się stanie, gdy krzywa AD przesunie się w lewo? Ćwicz myślenie krytyczne Jeśli gospodarstwa domowe zdecydują się przeznaczać większą część swoich dochodów na oszczędności, to jak się zmieni produkcja, zatrudnienie i poziom cen w krótkim okresie? A co się stanie w długim okresie? Jeśli przedsiębiorcy bardziej optymistycznie patrzą w przyszłość, a jednocześnie innowacyjne drukarki 3D zwiększają produktywność większości pracowników, to jaki jest łączny wpływ tych zmian na produkcję, zatrudnienie i poziom cen? Jeśli państwo obniża podatki i jednocześnie wśród przedsiębiorców zaczynają dominować negatywne nastroje, to jaki jest łączny wpływ tych zmian na produkcję, poziom cen i zatrudnienie zgodnie z modelem AD-AS?

Social Sciences


Jak model AD-AS wyjaśnia tempo wzrostu gospodarczego, stopę bezrobocia i zmiany inflacji Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wykorzystać model AD-AS do zilustrowania okresów wzrostu gospodarczego i recesji Wytłumaczyć, w jaki sposób model AD-AS pokazuje zjawiska bezrobocia i inflacji Ocenić znaczenie modelu AD-AS w ukazywaniu zależności makroekonomicznych Model AD-AS przedstawia szereg wzajemnych powiązań pomiędzy trzema parametrami makroekonomicznymi: wzrostem gospodarczym, bezrobociem i inflacją. Utrzymywanie pierwszego z nich na możliwie wysokim i stabilnym poziomie, zaś dwóch pozostałych na jak najniższym jest jednym z najważniejszych zadań realizowanej przez państwo polityki gospodarczej. Co więcej, ramy modelu AD-AS są wystarczająco elastyczne, aby uwzględnić zarówno podejście oparte na prawie rynków Keynesa, które koncentruje się na zagregowanym popycie i krótkim okresie, jak i alternatywny sposób postrzegania relacji makroekonomicznych, wykorzystujący prawo rynków Saya, w centrum rozważań stawiające zagregowaną podaż i długi okres. Są to niezwykle istotne zalety tego modelu, ale należy pamiętać, że każdy model jest uproszczeniem rzeczywistości. W niniejszym podrozdziale skupimy się na tym, w jaki sposób w modelu AD-AS można zilustrować szybki wzrost gospodarczy, niskie bezrobocie i niską inflację. Wzrost gospodarczy i recesja w modelu AD-AS W modelu AD-AS długookresowy wzrost gospodarczy wynikający ze wzrostu produktywności jest reprezentowany przez stopniowe przesuwanie się krzywej podaży globalnej w prawo. Pionowa linia przedstawiająca potencjalny PKB (czyli PKB przy pełnym zatrudnieniu) w miarę upływu czasu również będzie się stopniowo przemieszczać w prawo. Panel (a) pokazuje wzrost gospodarczy w ciągu trzech lat, z krzywą AS przesuwającą się nieznacznie w prawo w każdym roku. Jednak czynniki, które decydują o szybkości długookresowego tempa wzrostu gospodarczego – takie jak inwestycje w kapitał rzeczowy i ludzki oraz technologia – nie są bezpośrednio uwzględnione na wykresie przedstawiającym model AD-AS. W krótkim okresie PKB może zarówno rosnąć, jak i maleć, co odpowiada fazom ożywienia gospodarczego i recesji. W modelu AD-AS recesja występuje wtedy, gdy realny PKB w równowadze jest dużo niższy od potencjalnego, co widać w punkcie równowagi E 0 na . W okresach korzystnej koniunktury, kiedy wzrost gospodarczy przyspiesza, równowaga będzie zazwyczaj występować w punkcie położonym blisko poziomu potencjalnego PKB, co pokazuje punkt E 1 . Bezrobocie w modelu AD-AS W opisaliśmy dwa rodzaje bezrobocia. Krótkookresowe wahania bezrobocia, czyli bezrobocie cykliczne (ang. cyclical unemployment ) jest konsekwencją cykli koniunkturalnych – występujących naprzemiennie okresów ekspansji i recesji. W długim okresie (mierzonym dekadami) w Stanach Zjednoczonych, jeśli sytuacja gospodarcza jest relatywnie dobra, stopa bezrobocia zwykle oscyluje wokół 5% +/- 1 punkt procentowy. Z kolei w wielu krajach europejskich w ostatnich dziesięcioleciach nawet w okresach dobrej koniunktury stopa bezrobocia kształtowała się na poziomie ok. 10% lub niewiele niższym. Ten bazowy poziom bezrobocia, który występuje przeciętnie w długim okresie, nazywamy naturalną stopą bezrobocia ( natural rate of unemployment ). Mamy z nią do czynienia nawet wtedy, gdy rynek pracy pozostaje w równowadze, czyli wszyscy chętni mogą znaleźć zatrudnienie. Poziom naturalnej stopy bezrobocia jest efektem tego, jak dobrze struktury rynku oraz instytucje w gospodarce dopasowują pracowników i pracodawców na rynku pracy, a także czynników demograficznych (liczby pracowników schodzących z rynku pracy i tych, którzy nań wchodzą). To właśnie demografia w dużej mierze zadecydowała o dość szybkim spadku bezrobocia w Polsce na przełomie drugiej i trzeciej dekady XXI w. Naturalna stopa bezrobocia odpowiada potencjalnemu PKB. W różnych krajach wysokości naturalnych stóp bezrobocia mogą się od siebie dość znacznie różnić. Z wykresu przedstawiającego model AD-AS można odczytać wielkość bezrobocia cyklicznego na podstawie odległości między faktycznym poziomem PKB a poziomem potencjalnym (tj. PKB przy pełnym zatrudnieniu). Wracając do , względnie niskie bezrobocie cykliczne występuje wtedy, gdy produkcja jest bliska potencjalnemu PKB, co ma miejsce w punkcie równowagi E 1 . I odwrotnie, wysokie bezrobocie cykliczne pojawia się, gdy produkcja jest znacznie poniżej potencjalnego PKB, np. w punkcie równowagi E 0 . Chociaż w modelu AD-AS nie pokazujemy osobno czynników determinujących naturalną stopę bezrobocia, są one pośrednio uwzględnione w modelu, gdyż określają poziom potencjalnego PKB. Inflacja w modelu AD-AS Wysokość inflacji zmienia się w krótkim okresie. Wyższa inflacja występuje zwykle w trakcie ożywienia gospodarczego lub tuż po nim. Najwyższe tempo wzrostu wartości wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych (CPI) w gospodarce amerykańskiej w XX w. wystąpiło w czasie gwałtownej poprawy koniunktury po dwu wojnach światowych. I odwrotnie, stopa inflacji na ogół spada podczas recesji. Skrajnym przykładem jest okres Wielkiego Kryzysu, kiedy inflacja przekształciła się w deflację, czyli spadek ogólnego poziomu cen w gospodarce. Również podczas stosunkowo krótkiej recesji w USA w latach 1991-1992 stopa inflacji obniżyła się z 5,4% w 1990 r. do 3,0% w 1992 r. W Polsce, w konsekwencji kryzysu finansowego z lat 2008-2014, również pojawiła się deflacja, jakkolwiek tempo wzrostu gospodarczego w naszym kraju było w ciągu całego tego okresu dodatnie. W niektórych krajach wysoka inflacja utrzymywała się na przestrzeni dekad. Z kolei w Stanach Zjednoczonych od połowy lat 80. XX w. inflacja pozostawała na relatywnie umiarkowanym poziomie 1–5% rocznie. Pytanie o to, jak długo będzie w Polsce trwał okres podwyższonej (sięgającej w szczytowym momencie blisko 20% rocznie) inflacji, zapoczątkowany w 2022 r., pozostaje w kwietniu 2023 r. bez jednoznacznej odpowiedzi. Model AD-AS wskazuje na dwie przyczyny inflacji. Pierwszym z możliwych czynników przyspieszających tempo wzrostu cen jest przesuwanie się krzywej popytu globalnego w prawo (wzrost AD) w momencie, gdy gospodarka już osiągnęła lub zbliżyła się do poziomu potencjalnego PKB i pełnego zatrudnienia. W efekcie następuje przesunięcie równowagi makroekonomicznej na stromą część krzywej AS. Panel (a) przedstawia przesunięcie krzywej popytu globalnego w prawo. Nowej równowadze E 1 towarzyszy znacznie wyższy poziom cen w porównaniu z początkowym stanem równowagi w E 0 . Oznacza to, że popyt globalny w gospodarce wzrósł do tego stopnia, iż przedsiębiorstwa nie są w stanie w określonym czasie wyprodukować więcej dóbr i usług, ponieważ praca i kapitał rzeczowy są w pełni wykorzystywane. A zatem dodatkowy wzrost zagregowanego popytu przekłada się wyłącznie na wzrost cen. Źródła presji inflacyjnej w modelu AD-AS Panel (a) Jeśli przesunięcie krzywej popytu globalnego z położenia AD 0 do AD 1 ma miejsce na odcinku krzywej SAS leżącym blisko poziomu potencjalnego PKB, konsekwencją tego ruchu jest wzrost produkcji oraz inflacji (wyższy poziomu cen). Nowa równowaga (E 1 ) znajduje się przy wyższym poziomie cen (P 1 ) niż początkowa równowaga. Panel (b) Przesunięcie krzywej podaży globalnej z położenia SAS 0 do SAS 1 powoduje spadek realnego PKB i wzrost poziomu cen (inflację). Nowa równowaga (E 1 ) ukształtuje się przy wyższym poziomie cen (P 1 ) niż stan początkowy (E 0 ), któremu odpowiada niższy poziom cen (P 0 ). Drugą przyczyną inflacji jest negatywna zmiana po stronie podażowej (przesunięcie krzywej SAS w lewo), wywołana np. wzrostem cen kluczowych czynników wytwórczych wykorzystywanych przez wszystkie lub większość przedsiębiorstw w gospodarce, np. wzrostem cen ropy naftowej lub wzrostem kosztów pracy związanym z wyższymi narzutami na pracę. W efekcie krzywa podaży globalnej przesuwa się w lewo. Na panelu (b) można dostrzec, że przesunięcie krzywej SAS w lewo zwiększa poziom cen z P 0 w początkowej równowadze (E 0 ) do P 1 w nowym stanie równowagi (E 1 ). W rezultacie wzrost cen nakładów przekłada się na wzrost cen produktów finalnych. Model AD-AS ilustruje jednorazową zmianę poziomu cen. Nie wyjaśnia, dlaczego inflacja czasem zanika po roku, a innym razem utrzymuje się przez kilka lat. Istnieją dwie przyczyny występowania trwałej inflacji. Pierwszą są ciągłe próby stymulowania przez państwo zagregowanego popytu, co prowadzi do nieustannego przesuwania się krzywej AD w prawo i wywołuje trwałą inflację, szczególnie wtedy, gdy punkt przecięcia krzywych AD i AS znajduje się na stromej części krzywej podaży globalnej. Po drugie, jeśli inflacja występuje od kilku lat, zarówno wśród gospodarstw domowych, jak i przedsiębiorstw utrwalają się oczekiwania inflacyjne (wszyscy po prostu spodziewają się, że inflacja będzie trwałym elementem życia gospodarczego i negocjując podwyżkę lub wyznaczając przyszłe ceny, dostosowują swoje zachowanie do inflacji). Jeśli tak się stanie, to ceny, płace i stopy procentowe co roku będą rosły o wartość oczekiwanej inflacji. Dwa wskazane wyżej czynniki determinujące utrzymywanie się trwałej inflacji są ze sobą powiązane, ponieważ jeśli państwo prowadzi politykę polegającą na nieustannym stymulowaniu popytu globalnego niezależnie od rezerwy niewykorzystanych czynników produkcji (możemy ją nazwać polityką proinflacyjną), ludzie zaczynają się do niej przyzwyczajać i traktować jako nieodłączny element swojego postępowania. Wykres AD-AS nie pokazuje jednak w sposób bezpośredni czynników wywołujących trwałą inflację ani też przyczyn pojawienia się oczekiwań inflacyjnych. Znaczenie modelu AD-AS Makroekonomia analizuje gospodarkę jako całość, co oznacza, że musi wykorzystywać wiele różnych pojęć i koncepcji. Na przykład trzy główne cele gospodarowania w perspektywie makroekonomicznej to: trwały wzrost gospodarczy, niska inflacja i niskie bezrobocie. Z kolei popyt globalny składa się z czterech elementów: konsumpcji, inwestycji, wydatków państwa na dobra i usługi oraz eksportu pomniejszonego o import. Podaż globalna ilustruje dodatnią zależność pomiędzy wyższymi cenami dóbr finalnych i wolumenem produkcji oferowanym przez przedsiębiorstwa. Popyt i podaż globalna mogą się zmienić (ich wykresy mogą się przesuwać) w konsekwencji różnych szoków (zdarzeń i decyzji politycznych), takich jak: zmiany podatków i wydatków, odwrócenie nastrojów konsumenckich, wzrost lub spadek cen kluczowych czynników produkcji (układy scalone, surowce energetyczne takie jak gaz ziemny i ropa naftowa, metale ziem rzadkich!) lub zmiana technologii przekładająca się na poziom produktywności. Model AD-AS, czyli model popytu globalnego i podaży globalnej, jest jednym z podstawowych modeli makroekonomicznych (podobnie jak w mikroekonomii model wyboru konsumenta omówiony w podrozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/2-wprowadzenie-do-rozdzialu lub model popytu i podaży opisany w podrozdziale https://openstax.org/books/mikroekonomia-podstawy/pages/3-wprowadzenie-do-rozdzialu , ponieważ tworzy ogólne ramy do analizy bardzo różnych parametrów składających się na całość gospodarki. Różne wersje modelu AD-AS będą w związku z tym wykorzystywane w kolejnych rozdziałach podręcznika. Podsumowanie Bezrobocie przymusowe jest wysokie, jeśli równowaga w modelu AD-AS występuje przy produkcji znacznie niższej od poziomu potencjalnego. Niskie zaś jest wtedy, gdy stan równowagi w modelu AD-AS znajduje się blisko linii wyznaczającej potencjalne PKB. Naturalna stopa bezrobocia, określona przez sposób funkcjonowania (instytucje) rynku pracy, to wartość tego parametru odpowiadająca potencjalnemu PKB. Zmiany stanu równowagi w modelu AD-AS można wykorzystać do wskazania czynników determinujących wahania stopy inflacji (zmiany poziomu cen). Handel zagraniczny wpływa na równowagę w modelu AD-AS na kilka sposobów. Wzrost eksportu lub spadek importu przesuwa krzywą popytu globalnego (AD) w prawo. Zmiany cen kluczowych czynników produkcji pochodzących z importu, takich jak ropa naftowa, powodują zmiany w podaży globalnej (AS). Model AD-AS jest podstawowym narzędziem używanym w niniejszym podręczniku do wyjaśniania zagadnień z obszaru makroekonomii. Pytania sprawdzające Jaki jest – zgodnie z modelem AD-AS – wpływ spadku liczebności siły roboczej na PKB i poziom cen? Malejący zasób siły roboczej powoduje przesunięcie krzywej AS w lewo, co prowadzi do niższego PKB i wyższego poziomu cen w równowadze. Załóżmy, że po pięciu latach stagnacji gospodarka Unii Europejskiej wchodzi na ścieżkę szybkiego wzrostu gospodarczego. Jakie będą tego skutki dla bilansu handlowego, PKB i zatrudnienia w USA? Szybszy wzrost gospodarczy w UE zwiększa popyt na amerykański eksport, zmniejszając deficyt handlowy Stanów Zjednoczonych. Zwiększony popyt na amerykański eksport powoduje przesunięcie krzywej AD w prawo, prowadząc do wzrostu PKB (i wyższego poziomu cen). Wyprodukowanie większej liczby dóbr i usług składających się na PKB wymaga większej liczby pracowników, więc zatrudnienie w USA również wzrośnie. Załóżmy, że bank centralny (np. NBP) zaczyna zwiększać podaż pieniądza w coraz szybszym tempie. Jak wpłynie to na wartość PKB, bezrobocie i inflację? Ekspansywna polityka pieniężna przesuwa krzywą AD w prawo. Im dłuższy jest okres jej wdrażania, tym większa będzie skala tego przesunięcia. W rezultacie PKB, podobnie jak zatrudnienie, rośnie (bezrobocie maleje), analogicznie do poziomu cen. Po osiągnięciu wolumenu produkcji równej potencjalnemu poziomowi PKB dalsza ekspansja monetarna przekładać się będzie wyłącznie na wzrost cen (inflację). Sprawdź wiedzę W jaki sposób w modelu AD-AS można zilustrować długookresowy wzrost gospodarczy? W jaki sposób w modelu AD-AS można zilustrować recesję? W jaki sposób w modelu AD-AS można zilustrować bezrobocie przymusowe? W jaki sposób w modelu AD-AS można zilustrować naturalną stopę bezrobocia? W jaki sposób w modelu AD-AS można zilustrować inflację? W jaki sposób eksport i import mogą określać położenie krzywych popytu i podaży globalnej oraz wzajemne interakcje między tymi parametrami w modelu AD-AS? Ćwicz myślenie krytyczne Załóżmy, że bezrobocie strukturalne wzrasta. Jak wzrost tego rodzaju bezrobocia można przedstawić za pomocą modelu AD-AS? Wskazówka : Zastanów się, jak bezrobocie strukturalne wpływa na poziom potencjalnego PKB. Jeśli zagraniczni właściciele majątku zdecydują, że Polska, choćby ze względu na wojnę w Ukrainie, nie jest najbezpieczniejszym miejscem do inwestowania ich oszczędności, jaki będzie to miało wpływ na polską gospodarkę? Odpowiedź zilustruj za pomocą modelu AD-AS. Model AD-AS jest statyczny i pokazuje gospodarkę w danym punkcie w czasie. Tymczasem zarówno wzrost gospodarczy, jak i inflacja są zjawiskami dynamicznymi. Załóżmy, że wzrost gospodarczy wynosi 3% rocznie, a zagregowany popyt rośnie w tym samym tempie. Jaka powinna być stopa inflacji zgodnie z założeniami modelu AD-AS? Bibliografia Library of Economics and Liberty. “The Concise Encyclopedia of Economics: Jean-Baptiste Say.” http://www.econlib.org/library/Enc/bios/Say.html. Library of Economics and Liberty. “The Concise Encyclopedia of Economics: John Maynard Keynes.” http://www.econlib.org/library/Enc/bios/Keynes.html. Organization for Economic Cooperation and Development. 2015. "Business Tendency Surveys: Construction." Accessed March 4, 2015. http://stats.oecd.org/mei/default.asp?lang=e&subject=6. University of Michigan. 2015. "Surveys of Consumers." Accessed March 4, 2015. http://www.sca.isr.umich.edu/tables.html.

Social Sciences


Prawa Keynesa i Saya w modelu AD-AS Po przeczytaniu tego podrozdziału będziesz w stanie: Wskazać obszar neoklasyczny, pośredni i keynesowski w modelu popytu globalnego i podaży globalnej Wykorzystać model AD-AS do diagnozy kondycji gospodarczej swojego kraju Możemy użyć modelu AD-AS do zilustrowania zarówno prawa rynków Saya , zgodnie z którym to podaż kreuje swój popyt, jak i prawa rynków Keynesa , które kładzie nacisk na popyt jako czynnik przesądzający o wielkości podaży. W tym celu rozważmy trzy obszary na wykresie krzywej SAS, które przedstawiono na . Obszar keynesowski, neoklasyczny i pośredni na wykresie krzywej podaży globalnej W pobliżu punktu równowagi E k , czyli w obszarze keynesowskim, położonym po lewej stronie wykresu krzywej SAS, niewielkie przesunięcia krzywej popytu globalnego w prawo lub w lewo oddziałują na wolumen produkcji Y k , ale nie wpływają znacząco na poziom cen. W obszarze keynesowskim popyt globalny AD w dużej mierze determinuje wielkość produkcji. W pobliżu punktu równowagi E n , czyli w obszarze neoklasycznym znajdującym się po prawej stronie krzywej SAS, niewielkie przesunięcia krzywej AD w prawo lub w lewo będą wywierały stosunkowo niewielki wpływ na wielkość produkcji Y n , ale będą miały silny wpływ na poziom cen. W obszarze neoklasycznym to prawie pionowa krzywa SAS, położona blisko poziomu potencjalnego PKB, określa w dużej mierze wielkość produkcji. W strefie pośredniej wokół punktu równowagi E p przesunięcie krzywej AD w prawo powoduje wzrost zarówno produkcji, jak i cen, podczas gdy ruch AD w lewo prowadzi do spadku produkcji i cen. Spójrzmy najpierw na obszar keynesowski (ang. Keynesian zone ), czyli tę część krzywej SAS, która leży po lewej stronie i jest stosunkowo płaska. Jeśli krzywa AD przecina krzywą SAS w punkcie równowagi E k , to co możemy powiedzieć o sytuacji gospodarczej w tym obszarze? Otóż wartość realnego PKB jest znacznie niższa od poziomu potencjalnego, gospodarka znajduje się w recesji, a bezrobocie przymusowe jest wysokie. Jeśli popyt globalny zwiększy się lub zmniejszy, nowe położenie krzywej popytu globalnego określi finalną wielkość produkcji (a tym samym poziom bezrobocia). Presja inflacyjna w obszarze keynesowskim nie jest istotnym powodem do niepokoju, ponieważ poziom cen jest w miarę stabilny – producenci reagują na zwiększony popyt głównie wzrostem produkcji, a nie wzrostem cen. Przeanalizujmy teraz obszar neoklasyczny (ang. neoclassical zone ) krzywej SAS, charakteryzujący się niemal pionowym kształtem tej krzywej i znajdujący się po jej prawej stronie. Jeśli popyt globalny AD przecina tę część krzywej SAS w punkcie równowagi, takim jak E n , gdzie produkcja jest równa lub zbliżona do poziomu potencjalnego, wówczas wielkość potencjalnego PKB w dużej mierze określa faktyczny poziom produkcji w gospodarce. Ponieważ równowaga jest bliska potencjalnemu PKB, bezrobocie przymusowe jest niskie, chociaż problemem może być bezrobocie strukturalne. W obszarze neoklasycznym wzrost lub spadek popytu globalnego ma niewielki wpływ na wolumen produkcji i zatrudnienie. Jedynym sposobem na zwiększenie realnego PKB jest przesunięcie krzywej AS w prawo. Zmiany popytu globalnego w obszarze neoklasycznym prowadzą do zmian poziomu cen. Na koniec przyjrzyjmy się obszarowi pośredniemu (ang. intermediate zone ) krzywej SAS na . Jeśli popyt globalny przecina tę część krzywej SAS w punkcie równowagi takim jak E p , możemy się spodziewać, że przesunięcia krzywej popytu globalnego będą prowadzić do zmian bezrobocia i inflacji w przeciwnych kierunkach. Na przykład przesunięcie krzywej AD w prawo przybliży wolumen produkcji do poziomu potencjalnego, a tym samym zmniejszy bezrobocie, ale przyniesie też wyższy poziom cen (lub szybszą inflację). I odwrotnie, przesunięcie krzywej AD w lewo oddali produkcję od poziomu potencjalnego i zwiększy bezrobocie, ale spowoduje także obniżenie poziomu cen (lub spadek inflacji). Dzięki podzieleniu krzywej SAS na różne obszary możemy dokonać diagnozy stanu gospodarki, niczym lekarz badający pacjenta i określający jego kondycję na podstawie objawów. Najpierw należy określić, w jakim obszarze znajduje się analizowana gospodarka. Dzięki temu będziemy mogli stwierdzić, jakie będą konsekwencje zmian popytu globalnego i możliwości realizacji pożądanych, ale wykluczających się niekiedy celów polityki gospodarczej, w wyniku zastosowania przez państwo różnych jej kombinacji. Niektórzy ekonomiści uważają, że gospodarki w zasadzie nie przemieszczają się pomiędzy zdefiniowanymi powyżej obszarami. Na przykład ortodoksyjni keynesiści utrzymują, że gospodarki przez większość czasu znajdują się w obszarze keynesowskim, a obszar neoklasyczny postrzegają jako czysto teoretyczną abstrakcję. I odwrotnie, skrajni neoklasycy twierdzą, że gospodarki przez większość czasu znajdują się w obszarze neoklasycznym, a obszar keynesowski nie jest wart ich uwagi. i powinny pomóc w wyjaśnieniu podstaw i konsekwencji tych przeciwstawnych poglądów na gospodarkę. Recesja wywołana pandemią: kwestia popytu czy podaży? Wspomnieliśmy wcześniej, że globalna pandemia zagrażającej życiu ludzkiemu choroby, takiej jak Covid-19, może spowodować przesunięcie krzywej podaży globalnej w lewo, ze względu na tymczasowe zmniejszenie liczby pracowników chętnych do podjęcia zatrudnienia i wstrzymanie produkcji dóbr, zarówno z uwagi na brak rąk do pracy, jak i administracyjne ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej, przede wszystkim w sektorze usług (określane mianem lockdownów). Pandemie mogą jednak również wpływać na zagregowany popyt. Kiedy ludzie wahają się, czy wydawać pieniądze ze względu na wysokie prawdopodobieństwo utraty pracy lub po prostu z obawy przed pojawianiem się w miejscach publicznych, będzie to miało wpływ na zagregowane wydatki w gospodarce. Konsumenci wydają mniej m.in. w restauracjach, hotelach, przestają odwiedzać bary, kluby i dyskoteki, nie chodzą na siłownię itd., zaś firmy przestają inwestować z powodu braku popytu i niepewnej przyszłości. Oba czynniki prowadzą do przesunięcia krzywej zagregowanego popytu w lewo. Choć trwają dyskusje, czy wywołana pandemią globalna recesja, której polska gospodarka doświadczyła w 2020 r., była napędzana przede wszystkim przez malejącą podaż, czy kurczący się popyt, najbardziej prawdopodobna odpowiedź będzie brzmiała: zarówno przez jedno, jak i drugie. W marcu i kwietniu 2020 r. pracownicy masowo opuszczali rynek pracy, a później w ciągu roku wahali się, czy powrócić ze względu na obawy dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa. Wiele osób było również zmuszonych do odwołania planowanych podróży lub zrezygnowało z nich dobrowolnie z obawy o swoje bezpieczeństwo, co dodatkowo zmniejszyło zagregowany popyt. Doprowadziło to do głębokiego ograniczenia wolumenu produkcji w gospodarce światowej (przede wszystkim w Chinach, z ich niezwykle restrykcyjną polityką lockdownów), które było odczuwalne jeszcze w drugiej połowie 2022 r. Podsumowanie Krzywą SAS możemy podzielić na trzy obszary. Zgodnie z prawem rynków Keynesa popyt kreuje podaż, więc przesunięcie krzywej popytu globalnego spowoduje zmiany realnego PKB i poziomu zatrudnienia. Działanie prawa Keynesa możemy pokazać na poziomej części krzywej podaży globalnej, w tzw. obszarze keynesowskim. Znajduje się on po lewej stronie krzywej SAS, czyli w jej płaskiej części, więc zmiany popytu globalnego będą miały silny wpływ na wolumen produkcji, ale niewielki na poziom cen. Prawo rynków Say'a opiera się na założeniu, iż to podaż kreuje popyt na samą siebie. W takiej sytuacji zmiany popytu globalnego nie oddziałują na realny PKB i zatrudnienie, a jedynie na poziom cen. Działanie prawa Say'a możemy pokazać na pionowej części krzywej podaży globalnej, czyli w tzw. obszarze neoklasycznym. Leży on po prawej stronie krzywej SAS, w jej stromej – prawie pionowej – części, więc zmiany popytu globalnego będą miały silny wpływ na poziom cen, ale niewielki na wolumen produkcji. Obszar pośredni znajduje się pośrodku krzywej SAS, w jej rosnącej części, co oznacza, że wzrost popytu globalnego spowoduje zwiększenie produkcji i cen, podczas gdy spadek AD doprowadzi do zmniejszenia obu parametrów. Pytania sprawdzające Jeśli kondycja gospodarki sytuuje ją w neoklasycznym obszarze krzywej SAS, a popyt globalny spada, co najprawdopodobniej stanie się z poziomem realnego PKB? Ponieważ krzywa SAS jest pionowa w obszarze neoklasycznym, spadek popytu globalnego spowoduje obniżenie poziomu cen, ale realny PKB i poziom zatrudnienia nie zmienią się (z wyjątkiem sytuacji, gdy początkowa równowaga była bardzo blisko obszaru pośredniego i właśnie tam gospodarka znajdzie się po spadku popytu globalnego). Jeśli gospodarka działa w keynesowskim obszarze krzywej SAS, a popyt globalny spada, co najprawdopodobniej stanie się z poziomem realnego PKB? Ponieważ krzywa SAS jest pozioma w obszarze keynesowskim, spadek AD powinien doprowadzić do obniżenia się realnego PKB przy stałym poziomie cen. Sprawdź wiedzę Czym jest keynesowski obszar krzywej SAS? Jak zmienia się w nim poziom cen? Czym jest neoklasyczny obszar krzywej SAS? Jak zmienia się w nim wielkość produkcji? Czym jest pośredni obszar krzywej SAS? Czy w tym obszarze powiększaniu produkcji towarzyszy wzrost, czy spadek poziomu cen? Ćwicz myślenie krytyczne Wyjaśnij, dlaczego krótkookresowa krzywa podaży globalnej (SAS) jest dość płaska w swoim obszarze keynesowskim. W jaki sposób możemy potwierdzić, że dana gospodarka znajduje się w tym właśnie obszarze? Wyjaśnij, dlaczego krótkookresowa krzywa podaży globalnej (SAS) jest pionowa w swoim obszarze neoklasycznym. W jaki sposób możemy potwierdzić, że dana gospodarka znajduje się w tym właśnie obszarze? Dlaczego dla polityków gospodarczych kluczową kwestią pozostaje umiejscowienie gospodarki na konkretnym obszarze krzywej SAS? Czy twoim zdaniem polska gospodarka znajduje się obecnie na keynesowskim, pośrednim czy neoklasycznym obszarze krzywej podaży globalnej (SAS)? Czy prawo rynków Saya i prawo rynków Keynesa wzajemnie się wykluczają? obszar pośredni (ang. intermediate zone ) część krzywej SAS, na której PKB znajduje się poniżej poziomu potencjalnego, ale nie tak daleko, jak w obszarze keynesowskim; krzywa SAS ma nachylenie dodatnie obszar keynesowski (ang. Keynesian zone ) część krzywej SAS, na której PKB sytuuje się znacznie poniżej poziomu potencjalnego, a sama krzywa SAS jest płaska strefa keynesowska zob. obszar keynesowski obszar neoklasyczny (ang. neoclassical zone ) część krzywej SAS, na której PKB jest równy lub zbliżony do poziomu potencjalnego, a sama krzywa SAS jest stroma

Social Sciences