{"translation": {"Hindi": "चित्त का चाञ्चल्य ही चित्त का विक्षेप कहलाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯೇ ವಿಕ್ಷೇಪವು.", "Sanskrit": "चित्तस्य चाञ्चल्यम्‌ एव विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषयों के प्रति चित्त का आकर्षण ही विक्षेप होता है।", "Kannada": "ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ವಿಕ್ಷೇಪ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "विषयान्‌ प्रति चित्तस्य आकर्षणं विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त मलिन होता है ।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವು ಮಲಿನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मलिनं चित्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो भोग्य वस्तु का आकर्षण होता है।", "Kannada": "ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेत्‌ भोग्यवस्तुनः आकर्षणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त में विक्षेप उत्पन्न हो जाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्ते विक्षेपः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का चाञ्चल्य ही विक्षेप बन जाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯಿಂದ ವಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तस्य चाञ्चल्यात्‌ विक्षेपः अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना के द्वारा चित्त की शान्ति, अर्थात्‌ एकाग्रता सम्पादित होती है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಾಂತಿಯು, ಅಂದರೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपासनया चित्तस्य शान्तिः अर्थात्‌ एकाग्रता सम्पाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विक्षेप के कम होने से चाञ्चल्य में भी कमी आ जाती है।", "Kannada": "ವಿಕ್ಷೇಪಲಾಘವದಲ್ಲಿ ಚಂಚಲತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विक्षेपलाघवे चाञ्चल्यम्‌ अल्पतां गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त शान्त है अथवा नहीं इसके ज्ञान के लिए जैसे वायु रहित स्थान में स्थित दीपक प्रज्वलित होता है अथवा जैसे जैसे तेलधारा अविच्छिन्न होती हुई गिरती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಲ್ಲ ಎಂಬ ತಿಳಿಯಲು - ದೀಪವು ಹೇಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತದೋ ಅಥವಾ ದೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಎಣ್ಣೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "चित्तं शान्तं न वेति ज्ञानार्थं - यथा दीपो निवतस्थो नेङ्गते, यथा वा तैलधारा अविच्छिन्ना पतति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार उपासना करने वाले के ब्रह्म में लगे हुए चित्त की शान्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಉಪಾಸನದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಲೀನವಾಗಿದ್ದರೆ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्वत्‌ चित्तस्य उपास्ये ब्रह्मणि लग्नता चेत्‌ चित्तं शान्तमति अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञानावरण क्या होता है यह केसे उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನಾವರಣ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "किम्‌ अज्ञानावरणम्‌ कथं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "केसे पता चलता है की यह अज्ञान का आवरण है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನಾವರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ?", "Sanskrit": "कथं ज्ञायते यद्‌ अज्ञानावरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आवरण का भङऱगा किस प्रकार से किया जाता है।", "Kannada": "ಆವರಣಭಂಗ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ ?", "Sanskrit": "आवरणभङ्गः कथं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनात्म में आत्मबुद्धि आवरण से होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ಆತ್ಮತ್ವದ ಬುದ್ಧಿಯು ಆವರಣದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनात्मसु आत्मत्वबुद्धिः आवरणाद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनात्मों में आत्मबुद्धि से आवरण बढ़ता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ಆತ್ಮದ ಬುದ್ದಿಯಿಂದ ಆವರಣವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनात्मसु आत्मत्वबुद्धितः आवरणम्‌ अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ज्ञान के द्वारा इस आवरण का नाश होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मज्ञानेन अज्ञाननाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कृत की परम्परा में ग्रन्थकार चार प्रकार के अनुबन्धों को प्रत्यक्ष रूप से तथा परोक्ष रूप से ग्रन्थ के आदि में उपस्थापित करते हैं।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗ್ರಂಥಕಾರರು ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯೋ ಗ್ರಂಥಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "संस्कृतपरम्परासु सर्वत्र ग्रन्थकाराः चतुरः अनुबन्धान्‌ प्रत्यक्षरूपेण परोक्षरूपेण वा ग्रन्थादौ उपस्थायन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी, विषय, सम्बन्ध तथा प्रयोजन।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರಿ ವಿಷಯವು, ಸಂಬಂಧವು ಪ್ರಯೋಜನ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अधिकारी विषयः सम्बन्धः प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन चारों का समुदाय ही अनुबन्ध चतुष्टय कहलाते हैं।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಮ್ಧಗಳು ಇವೆ. ಇವುಗಳ ಸಮುದಾಯವೇ ಅನುಬಂಧಚತುಷ್ಟಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "इति चत्वारः अनुबन्धाः सन्ति। एषां समुदाय एव अनुबन्धचतुष्टयम्‌ इति आख्यायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अपने ज्ञान के द्वारा बाँधते है, शास्त्र तथा ग्रन्थ में प्रेरित करते है वे अनुबन्ध कहलाते हैं इस प्रकार से यह अनुबन्ध शब्द की व्युत्पत्ति है।", "Kannada": "ಯಾರು ಸ್ವಜ್ಞಾನದ ನಂತರವೂ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೋ, ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಾರೋ, ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ, ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಅನುಬಂಧಿಗಳು ಎಂದು ಅನುಬಂಧಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "ये अनु स्वज्ञानात्‌ अनन्तरं बध्नन्ति, शास्त्रे ग्रन्थे वा आसज्जयन्ति प्रवर्तयन्ति प्रेरयन्ति ते अनुबन्धाः इति अनुबन्धशब्दस्य व्युत्पत्तिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका इस प्रकार से लक्षण किया जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡುಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि तस्य लक्षणम्‌ क्रियते"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ में प्रवृत्ति का जो प्रयोजक जो ज्ञान विषय होता है वह अनुबन्ध कहलाता है।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಆದ ಪ್ರಯೋಜನವು ಯಾವ ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯವು ಅದೆ ಅನುಬಂಧ.", "Sanskrit": "ग्रन्थे प्रवृत्तेः प्रयोजकं यद्‌ ज्ञानं तस्य विषयः एव अनुबन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा जिस विषय को जानते हुए ग्रन्थ में प्रवर्तित होते है वह अनुबन्ध कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಷವನ್ನು ತಿಳಿದು ಗ್ರಂಥವು ಇದೆ ಆ ವಿಷಯವೇ ಅನುಬಂಧ ಎಂದು ಹೇಳುವರು.", "Sanskrit": "यं विषयं जानन्‌ ग्रन्थे प्रवर्तते स विषयः एव अनुबन्धः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ग्रन्थ के आदि में अनुबन्धों को उपस्थापित किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಂಥಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो ग्रन्थादौ एते अनुबन्धाः उपन्यस्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह परम्परा इस प्रकार से है-", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪರಂಪರೆ.", "Sanskrit": "तथाहि परम्परा-"}}
{"translation": {"Hindi": "(श्लोकवार्तिकम्‌ 1.1.17) श्रोता तथा ज्ञाता ग्रन्थ के अर्थ तथा सम्बन्ध को जानकर के ग्रन्थ के अध्ययन में प्रवृत होते है।", "Kannada": "(ಶ್ಲೋಕವಾರ್ತಿಕ ೧.೧.೧೭) ಶೃತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದ ಗ್ರಂಥದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಿಳಿದು ಗ್ರಂಥಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(श्लोकवार्तिकम्‌ १.१.१७) श्रोता ज्ञाता ग्रन्थस्य अर्थं सम्बन्धं च ज्ञात्वा ग्रन्थाध्ययने प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ग्रन्थ के आदि में विषय सम्बन्ध तथा प्रयोजन इनका उल्लेख किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಂಥಾದಿಯಲ್ಲ್ಲಿ ವಿಷಯ, ಸಂಬಂಧ ಅಮ್ತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು ಮಾಡಲೇಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः ग्रन्थादौ विषयः सम्बन्धः प्रयोजनम्‌ इत्येषाम्‌ उल्लेखः नूनं कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भट्टपाद के द्वारा श्लोकवार्तिक मे कहा गया है।", "Kannada": "ಭಟ್ಟಪಾದರು ಶ್ಲೋಕವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ -", "Sanskrit": "अन्यच्चाहुः भट्टपादाः श्लोकवार्तिके-"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रयोजनमनुद्दिश्य न मन्दोऽपि प्रवर्तते।", "Kannada": "ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದೆ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रयोजन के विना मंद भी प्रवर्तित नही होता हैं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे अनुबन्ध यहाँ पर श्लोकबद्ध है अधिकारी च विषयः सम्बन्धश्च प्रयोजनम्‌।", "Kannada": "ಆ ಅನುಬಂಧಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ - ಅಧಿಕಾರೀ ಚ ವಿಷಯಃ ಸಂಬಂಧಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಜನಮ್ |", "Sanskrit": "ते चानुबन्धाः अत्र श्लोकबद्धाः-अधिकारी च विषयः सम्बन्धश्च प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "6॥ (स.वे.सि.सा.संग्रहः) अनुबन्धों के क्रम में भी कोई विशेषता होती है।", "Kannada": "೬ || (ಸ. ವೇ. ಸಿ. ಸಾ. ಸಂಗ್ರಹಃ) ಅನುಬಂಧಾನಾಂ ಕ್ರಮೇಽಪಿ ಅಸ್ತಿ ವಾ ಕಾಚಿತ್ ವಿಶೇಷತಾ |", "Sanskrit": "६॥ (स.वे.सि.सा.संग्रहः)अनुबन्धानां क्रमेऽपि अस्ति वा काचित्‌ विशेषता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी, विषय सम्बन्ध तथा प्रयोजन इस प्रकार से अनुबन्धों को क्रम से उपस्थापित करने में कोई नियम अवश्य है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರಿ - ವಿಷಯ - ಸಂಬಂಧ - ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಅನುಬಂಧಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ಒಂದು ನಿಯಮವಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिकारि-विषय-सम्बन्ध-प्रयोजनानाम्‌ अनुबन्धानां क्रमेण उपस्थितौ कोऽपि नियमः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह नियम है की शास्त्र के ज्ञाता के बिना शास्त्र में प्रवृत्त सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ಅದು - ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಜ್ಞಾತಾರಂ ವಿನಾ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ನೈವ ಸಂಭವತಿ | ಶಾಸ್ತ್ರ ತಿಳಿದವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವ್ರುತ್ತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "स उच्यते - शास्त्रस्य ज्ञातारं विना शास्त्रे प्रवृत्तिः नैव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शास्त्र के ज्ञाता अधिकारी का उल्लेख सबसे पहले किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರ ತಿಳಿದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಉಲ್ಲೇಖ ಮೊದಲು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ शास्त्रस्य ज्ञातुः अधिकारिणः उल्लेखः प्रथमम्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही अधिकारी की उपस्थिति होती है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि अधिकारिणः उपस्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी जो विषय होते हैं उनका सामान्य ज्ञान तो अधिकारी को ही होता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಯಾವ ವಿಷಯದ ವಿಶೇಷತೆಯಿಂದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯಜ್ಞಾನವು ಅಧಿಕಾರಿಯದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि यं विषयं विशेषतः जिज्ञासति तस्य सामान्यज्ञानं तु अधिकरिणः स्यादेव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि विषय ज्ञानहीन अधिकारी की शास्त्र में प्रवृत्त असम्भव होती है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ವಿಷಯಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಅಧಿಕಾರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಅಸಂಭವವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि विषयज्ञानहीनस्य अधिकारिणः शास्त्रे प्रवृत्तिः असम्भवा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दूसरा  विषय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡೆಯ ವಿಷಯದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ द्वितीयतः विषयस्य उल्लेखः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषय के साथ शास्त्र का अथवा विषय के साथ पुरुष के सम्बन्ध का ज्ञान आवश्यक होता है।", "Kannada": "ವಿಷಯದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಥವಾ ವಿಷಯದಿಂದ ಪುರುಷನ ಸಂಬಂಧಜ್ಞಾನವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विषयेण सह शास्त्रस्य अथवा विषयेण सह पुरुषस्य सम्बन्धज्ञानम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सम्बन्ध का तृतीय स्थान में उल्लेख किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಬಂಧದ ತೃತೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ सम्बन्धस्य तृतीये स्थाने उल्लेखः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रयोजन की हमेशा अन्त में अवस्थिति होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಯೋಜವು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रयोजनस्य सर्वदा अन्तिमे अवस्थितिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसका चतुर्थ स्थान में उल्लेख किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ तस्य चतुर्थे स्थाने उल्लेखः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "10 मानवों के अन्तः करण के दोष कितने होते हैं तथा बे कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೧೦. ಮಾನವನ ಅಂತಃಕರಣದ ದೋಷಗಳು ಎಷ್ಟು ? ಅವು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "१०. मानवान्तःकरणस्य दोषाः कति के च।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.चित्त का मल क्या होता है तथा चित्त के मल को किस प्रकार से जाना जा सकता है?", "Kannada": "೧೧. ಚಿತ್ತಮಲವು ಯಾವುದುದ್ ? ಚಿತ್ತದ ಮಲವು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "११. चित्तमलः कः। चित्तमलः कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "12.चित्त का विक्षेप क्या होता है तथा उसे किस प्रकार से जाना जा सकता है?", "Kannada": "೧೨. ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪವು ಯಾವುದು ? ಅದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "१२. चित्तविक्षेपः कः। स च कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "13.अज्ञान का आवरण क्या होता है?", "Kannada": "೧೩. ಅಜ್ಞಾನಾವರಣವು ಏನು ?", "Sanskrit": "१३. अज्ञानावरणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उसे किस प्रकार से जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಅದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्‌ का मल नाशक कर्म कौनसा होता है।", "Kannada": "೧೪. ಚಿತ್ತಮಲನಾಶಕವಾದ ಕರ್ಮ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१४. चित्तमलनाशकं कर्म किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. चित्त के विक्षेप का नाशक क्या होता है?", "Kannada": "೧೫. ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪನಾಶಕವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१५. चित्तविक्षपनाशकं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "16.अज्ञानावरण नाश के उपाय किसके द्वारा होते हैं?", "Kannada": "೧೬. ಅಜ್ಞಾನಾವರಣಶಾವು ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१६. अज्ञानावरणनाशः केनोपायेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) काम्यकर्म के द्वारा (ख) निषिद्ध के द्वार (ग) नित्यादिकर्मो के द्वार (घ) ब्रह्मज्ञान के द्वारा अनुबन्ध कितने होते हैं तथा वे कौन-कौन से हैं।", "Kannada": "(ಕ) ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಣಾ (ಖ) ನಿಷಿದ್ಧೇನ (ಗ) ನಿತ್ಯಾದಿನಾ (ಘ) ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನೇನ | ಅನುಬಂಧಗಳು ಎಷ್ಟು ? ಅವು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "(क) काम्यकर्मणा (ख) निषिद्धेन (ग) नित्यादिना (घ) ब्रह्मज्ञानेन  अनुबन्धाः कति के च।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गौडपादीयकारिका 2.32) आत्मा कभी भी बद्ध नहीं होती है।", "Kannada": "(ಗೌಡಪಾದೀಯಕಾರಿಕಾ ೨.೩೨) ಆತ್ಮವು ಯಾವಗೂ ಬದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(गौडपादीयकारिका २.३२)आत्मा कदापि बद्धो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो बद्ध नहीं होती है तो उसके मोक्ष का विचार क्यों किया जाता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಬಂಧವು ಇಲ್ಲವೋ ಅದರ ಮೋಕ್ಷವು ಹೇಗೆ ವಿಚಾರಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "यश्च बद्धो नास्ति, तस्य कुतो मोक्षो विचार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बद्ध को ही मोक्ष के लिए ही साधन करने चाहिए।", "Kannada": "ಬದ್ಧವಾದರೆ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बद्धश्चेत्‌ मोक्षाय साधनानि कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो बद्ध ही नहीं है, तो उसको साधक की आवश्यक्ता भी नहीं है।", "Kannada": "ಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಧಕವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बद्ध एव नास्ति, अतो न साधकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो बद्ध होता है उसकी ही मुमुक्षा सम्भव होती है।", "Kannada": "ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಮುಮುಕ್ಷೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बद्धस्यैव मुमुक्षा सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा तो मुमुक्षु भी नहीं होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ಮುಮುಕ್ಷುವೂ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मा न मुमुक्षुरपि नास्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा का निरोध भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮನಕ್ಕೆ ನಿರೋಧವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मनश्च निरोधो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उसकी उत्पत्ति भी नहीं होती है।", "Kannada": "ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नापि उत्पत्तिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमार्थत्व से यह ही स्थिति होती है।", "Kannada": "ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "परमार्थत्वेन एषा स्थितिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वह यह सोचता हैं की में बद्ध हूँ इसलिए वह बद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಯಾರು ನಾನು ಬಂಧಿತ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಬಂಧಿತನು.", "Sanskrit": "तथापि यः चिन्तयति बद्धोऽस्मि इति स एव बद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह ही मोक्ष के लिए यतन करता है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव मोक्षाय यतेत यतते च  ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको मोक्ष लाभ प्राप्त होता है अथवा नहीं इस ज्ञान के लिए यह विषय प्रस्तुत  किया जा रहा है।", "Kannada": "ಅದರ ಮೋಕ್ಷಲಾಭಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव मोक्षलाभाय सन्नद्धता अस्ति न वेति ज्ञानाय विषयः प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी कौन होता है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರೀ ಯಾರು ?", "Sanskrit": "कः अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी अधिकृत होता है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರೀ ಅಧಿಕೃತನಾದವನು.", "Sanskrit": "अधिकारी अधिकृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जगह जो विद्वान्‌ अर्थ को समझने में समर्थ होता है वह ही अधिकारी समझा जाता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಡೆ ಯಾರು ಅರ್ಥಿ, ಸಮರ್ಥಿ, ವಿದ್ವಾನ್ ಆಗಿದ್ದಾನೋ ಅವನೇ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "सर्वत्र यो हि अर्थी समर्थो विद्वान्‌ सः अधिकारित्वेन गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे किसी व्यक्ति की सम्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಪತ್ತು ಇದ್ದ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा कस्यचिद्‌ जनस्य सम्पत्तिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी सम्पत्ति लाभ मे किसका अधिकार है, कौन अधिकृत है तथा कौन अधिकारी है।", "Kannada": "ಆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಅಧಿಕಾರ ? ಯಾರು ಅಧಿಕೃತರು ? ಯಾರು ಅಧಿಕಾರೀ ?", "Sanskrit": "तत्सम्पत्तिलाभे कस्य अधिकारः, कः अधिकृतः, कः अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं कि जो उस व्यक्ति का पुत्र होता है।", "Kannada": "ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಗನದ್ದು ಎಂದು.", "Sanskrit": "यः तस्य जनस्य पुत्रः अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही वहाँ पर अधिकृत होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತನು.", "Sanskrit": "स तत्र अधिकृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से यहाँ पर अधिकारी कौन है तो इससे पहले ये भी जानना चाहिए की वह किसका अधिकारी है।", "Kannada": "ಅದರಂತೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಯಾರು ? ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಏನೆಂದರೆ ಅವನು ಯಾವುದರ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तद्वत्‌ अत्र अधिकारी कः ततः पूर्वम्‌ इदं ज्ञातव्यम्‌ यत्‌ स कस्य अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "परम पुरुष को जो चाहता है वह अधिकारी है।", "Kannada": "ಪುರುಷನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಯಾವುದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಧಿಕಾರ.", "Sanskrit": "पुरुषः परमत्वेन यत्‌ कामयते तत्र अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त शास्त्र में तो पुरुषपरमत्व के द्वारा मोक्ष की कामना को बताया गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तशास्त्रे पुरुषः परतमत्वेन मोक्षं कामयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ साक्षात्‌ मोक्ष की कामना करते है तो कुछ दूर से।", "Kannada": "ಕೆಲವರು ನೇರವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ವಿಳಂಬವಾಗಿ.", "Sanskrit": "केचित्‌ साक्षात्‌ मोक्षं कामयन्ते केचित्‌ दूरान्वयेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मोक्ष प्राप्त करने लिए भी अधिकारी होना आवश्यक है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂಬುದು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो मोक्षे अधिकारी इति सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे कोई वाराणसी जाने का अधिकारी है अथवा नहीं सर्वप्रथम इसको मीमांसा करते है।", "Kannada": "ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಾರಾಣಸಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅಧಿಕಾರೀ ಯೋಗ್ಯನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्यथा कश्चित्‌ वाराणसीं गन्तुम्‌ अधिकारी, योग्यः न वा इति मीमांस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले तो उसकी वाराणसी जाने की इच्छा है अथवा नहीं।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಅವನಿಗೆ ವಾರಾಣಸಿಗೆ ಹೋಗಲು ಇಷ್ಟವಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रथमन्तु तस्य वारणसीगमने इच्छा अस्ति न वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि इच्छा है तो जाने हेतु मार्गव्यय के लिए पर्याप्त धन है अथवा नहीं।", "Kannada": "ಇಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವ್ಯಯಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆ.", "Sanskrit": "यदि इच्छा अस्ति तर्हि गमनस्य मार्गव्ययाय पर्याप्तं धनम्‌ अस्ति न वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि धन है तो वह जाने के लिए योग्य है तथा अधिकारी भी है।", "Kannada": "ಹಣವಿದ್ದರೆ ಹೋಗಲು ಅವನು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "यदि धनमस्ति तर्हि गमनाय योग्यः, सः अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "इतना सब होने पर भी वह वाराणसी को प्राप्त नहीं करता है क्योंकि वहाँ पहुँचने के लिए उसे गमन क्रिया करनी ही पडेगी।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯವರೆವೆಗೂ ಅವರು ವಾರಾಣಸಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆ ಅವನು ಹೋಗಲಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "एतावता स वाराणसीं न प्राप्तः। ततः परं तेन गन्तव्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से यहाँ पर भी जिसने साङ्गपूर्वक सभी वेदों का अध्ययन कर लिया है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರು ಅಂಗಸಹಿತವಾಗಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು ಅಧಿಕಾರಿ.", "Sanskrit": "तद्वदेवेहापि यः साङ्गं वेदान्‌ अधीतवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सम्पूर्ण वेद को शुरू से अन्त तक जानता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ವೆದಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವನು.", "Sanskrit": "खिलवेदार्थम्‌ आपाततः जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका चित्त एकदम शुद्ध तथा एकाग्र है, जिसकी मोक्षेच्छा भी है जिसकी साधनचतुष्टय सम्पत्ति भी है।", "Kannada": "ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಇದೆ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷದ ಇಚ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "यस्य चित्तं शुद्धम्‌ एकाग्रं चास्ति, यस्य मोक्षेच्छा अस्ति, यस्य साधनचतुष्टयसम्पत्तिः अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मोक्ष साधना का अधिकारी गिना जाता है।", "Kannada": "ಅವನು ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಧನೆಯ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "स मोक्षस्य साधनाय अधिकारी इति गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन केवल इन सब के होने मात्र से ही उसका मोक्ष सिद्ध नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅವನ ಮೋಕ್ಷವು ಆಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतावता तस्य मोक्षः न सिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके लिए साधनों अनुष्ठान तो करना ही चाहिए।", "Kannada": "ಇನ್ನೂ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इतोऽपि साधनानि अनुष्ठेयानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष लाभ के लिए गुरु के समीप जाना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत इतः परं तेन मोक्षलाभाय गुरुसमीपं गन्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवणादि कार्य करना चाहिए।", "Kannada": "ಶ್ರವಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "श्रवणादिकं कार्यं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अधिकारी के रूप में यहाँ पर वेदार्थ को जानने वाला।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವೇದಾರ್ಥಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ अत्र अधिकारी इति पदेन वेदार्थविद्‌  गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्मलचित्त, एकाग्रचित्त तथा साधनचतुष्टसम्पन्न का ही ग्रहण होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮನಸ್ಸಿರುವವನು, ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಮನಸ್ಸಿರುವವನು ಸಾಧನಾಚತುಷ್ಟಯಗಳನ್ನು ಪಡೆದವನನ್ನೇ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "निर्मलचित्तः एकाग्रचित्तः साधनचतुष्टयसम्पन्नः एव गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से गुरु के द्वारा भी किसी शिष्य के लिए ब्रह्मविद्या देना चाहिए तो उसके लिए नीचे श्लोक मे कहा गया है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗುರು ಯಾವ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಕೆಳಗಿನ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च गुरुः कस्मै शिष्याय ब्रह्मविद्यां दद्याद्‌ इति अधः श्लोके सनिबद्धमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रशान्तचित्तवाला, शमगुणयुक्त, जितेन्द्रिय,दमगुण युक्त, शुद्ध चित्ताला, गुरु तथा शास्त्र के द्वारा जिस प्रकार से कहा गया है उसका पूर्ण रूप से जो आचरण वाला अधिकारी कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಶಾಂತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಶಮಗುಣಯುಕ್ತವಾದ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಿಗೆ, ದಮಗುಣಯುಕ್ತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಯು ಹೇಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಗುರುವಿನಿಂದ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವವರು ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "प्रशान्तचित्ताय, शमगुणयुक्त, जितेन्द्रियाय, दमगुणयुक्त , चित्तं, शुद्धं  यथा उक्तं शास्त्रेण गुरुणा च तथा करोति स अधिकारी कथ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह विवेक वैरुग्य, उपरति, तितिक्षा, समाधान, आदि गुणों से युक्त चाहिए श्रद्धावान्‌ तथा गुरु सेवा परायण होना चाहिए।", "Kannada": "ಗುಣ ವಿವೇಕವೈರಾಗ್ಯೋಪರತಿತಿತಿಕ್ಷಾಸಮಾಧಾನಗಳು ಶದ್ಧಾಳು ಗುರುಸೇವೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "गुणा विवेकवैराग्योपरतितितिक्षासमाधानानि श्रद्धालुः खलु अनुगतः गुरुसेवापरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसका अधिकारी यह प्रश्‍न उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कस्य अधिकारी इति प्रश्‍न उदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अधिकारी का अधिकार कहाँ किस वस्तु में कितना होना चाहिए।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಅಧಿಕಾರವು ಎಲ್ಲಿ ? ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अर्थाद्‌ अधिकारिणः अधिकारः कुत्र, कस्मिन्‌ विषय इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह तो स्पष्ट ही है की ग्रन्थ में जो प्रयोजन कहे गये हैं, उन प्रयोजनों के लाभ के लिए अधिकारी ग्रन्थ का अध्ययन करता है।", "Kannada": "ಇದಂತು ಸ್ಪಷ್ಟವೇ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೇಳುವುದು. ಆ ಪ್ರಯೋಜನಲಾಭಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಧಿಕಾರೀ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इदं तु स्पष्टमेव यद्‌ ग्रन्थे यत्‌ प्रयोजनम्‌ उच्यते, तत्प्रयोजनलाभाय खलु अधिकारी ग्रन्थम्‌ अधीते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उसमें कहे गये साधनों का अनुष्ठान करता है।", "Kannada": "ಹೇಳಿದ ಸಾಧನಗಳು ಅನುಶಾಸನ ಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तानि साधनानि चानुतिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रतिपाद्यमान फल के लाभ के लिए अधिकारी सुस्पष्ट होना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಫಲದ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रतिपाद्यमानस्य फलस्य लाभे अधिकारी इति सुस्पष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त के मत में जो मोक्ष का प्रयोजन है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಕ್ಕೆ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य यत्‌ मोक्षाख्यं प्रयोजनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लाभ के अधिकारी वेदान्त ग्रन्थों में कहे गये है।", "Kannada": "ಅದರ ಲಾಭವನ್ನೇ ಗ್ರಂಥದಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लाभस्य एव अधिकारी वेदान्तग्रन्थेषु उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ को कोई भी पढ़ता है, शाब्दिक अर्थ भी जानता है।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾರೂ ಓದಬಹುದು, ಶಬ್ದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "ग्रन्थं यः कोऽपि पठेत्‌, शाब्दिकम्‌ अर्थमपि जानीयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी कोई योग्यता आवश्यक है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಯೊಗ್ಯತೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्रापि काचित्‌ योग्यता आवश्यकी।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी यदि वह वेदान्त अधिकारी आवश्यक कहे गये लक्षणों से सम्पन्न नहीं होता है तो उसे कहे गये फल की प्राप्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಅವನು ವೇದಾಂತಾಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಂದ ಹೇಳಿದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಹೇಳಿದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि स यदि वेदान्ताधिकारिणि आवश्यकैः प्रोक्तलक्षणैः सम्पन्नः न स्यात्‌ तर्हि प्रोक्तं फलं न लभेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ के अध्ययन में अधिकारी भले ही कहा गया है।", "Kannada": "ಅದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಂಥಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ ग्रन्थाध्ययने अधिकारी यद्यपि उच्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वह प्रतिपाद्यमान प्रयोजन के लाभ के लिए अधिकारी हो इस प्रकार से समझना चाहिए।", "Kannada": "ಆದರೂ ಅದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಪ್ರಯೋಜನದ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथापि स प्रतिपाद्यमानस्य प्रयोजनस्य लाभाय अधिकारी इत्येव अभ्युपगन्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं तो शान्त दान्त उपरति तितिक्षु इत्यादि गुण सम्पन्न वेदान्तसारादि ग्रन्थों के अध्ययन में अधिकारी होता है इस प्रकार को आपत्ति हो जाएगी।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಶಾಂತೋ ದಾಂತ ಉಪರತಸ್ತಿತಿಕ್ಷುಃ ಇತ್ಯಾದಿಗುಣಗಳ ಸಂಪನ್ನನು ವೇದಾಂತಸಾರಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಮ್ದ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂಬ ಆಕ್ಷೇಪವು ಇರಬಹುದು.", "Sanskrit": "अन्यथा शान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः इत्यादिगुणसम्पन्नः वेदान्तसारादिग्रन्थाध्ययने अधिकारी इति आपत्तिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि नास्तिक भी इस ग्रन्थ को पढ़ते हैं।", "Kannada": "ನಾಸ್ತಿಕರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "नास्तिका अपि ग्रन्थममुं पठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसारग्रन्थ में अधिकारी का स्वरूप कहा गया है अधिकारी तु विधिवदधीतवेदवेदाङगत्वेन आपाततोऽधिगताखिलवेदार्थोऽस्मिन्‌ जन्मनि जन्मान्तरे वा काम्यनिषिद्धवर्जनपुरःसरं नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तोपासनानुष्ठानेन निर्गतनिखिलकल्मषतया नितान्तनिर्मलस्वान्तः साधनचतुष्टयसम्पन्नः प्रमाता इति।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ - ಅಧಿಕಾರೀ ತು ವಿಧಿವದಧೀತವೇದವೇದಾಂಗತ್ವೇನ ಆಪಾತತೋಽಧಿಗತಾಖಿಲವೇದಾರ್ಥೋಽಸ್ಮಿನ್ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ವಾ ಕಾಮ್ಯನಿಷಿದ್ಧವರ್ಜನಪುರಸ್ಸರಂ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೋಪಾಸನಾನುಷ್ಠಾನೇನ ನಿರ್ಗತನಿಖಿಲಕಲ್ಮಷತಯಾ ನಿತಾಂತನಿರ್ಮಲಸ್ವಾಂತಃ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪನ್ನಃ ಪ್ರಮಾತಾ ಇತಿ |", "Sanskrit": "वेदान्तसारग्रन्थे अधिकारिणः स्वरूपम्‌ उच्यते -अधिकारी तु विधिवदधीतवेदवेदाङ्गत्वेन आपाततोऽधिगताखिलवेदार्थोऽस्मिन्‌ जन्मनि जन्मान्तरे वा काम्यनिषिद्धवर्जनपुरःसरं नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तोपासनानुष्ठानेन निर्गतनिखिलकल्मषतया नितान्तनिर्मलस्वान्तः साधनचतुष्टयसम्पन्नः प्रमाता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ जो लौकिक तथा वैदिक व्यवहारों में अभ्रान्त जो जीव होता है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥವು - ಯಾವುದು ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭ್ರಾಂತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದೋ ಅದು ಜೀವ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यः लौकिकवैदिकव्यवहारेषु अभ्रान्तो यो जीवः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही प्रमाता कहलाता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಮಾತಾ |", "Sanskrit": "स एव प्रमाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वाध्यायोऽध्येतव्यः इस श्रुति वचन के अनुसार जो वेदों का साङ्ग विधिवत्‌ अध्ययन करके संशयाविरोधि निश्चयरूप से समग्र वेदार्थ को जानता है।", "Kannada": "ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಽಧ್ಯೇತವ್ಯಃ ಎಂಬ ಶ್ರುತಿವಚನದಿಮ್ದ ಯಾರು ವೇದಗಳನ್ನು ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ವಿಧಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕಲಿತು ಮತ್ತು ಸಂಶಯವಿರೋಧನಿಶ್ಚಯರೂಪದಿಂದ ಸಮಗ್ರ ವೇದಾರ್ಥವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वाध्यायोऽध्येतव्यः इति श्रुतिवचनात्‌ यः वेदान्‌ साङ्गान्‌ विध्यनुसारेण अधीत्य संशयाविरोधिनिश्चयरूपेण च समग्रं वेदार्थं जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा यह जानता है कि कर्तव्य तथा वर्जनीयत्व का पालन कैसे करना चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕರ್ತವ್ಯತ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ವರ್ಜನೀಯತ್ವದಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ?", "Sanskrit": "अन्यथा कर्तव्यत्वेन वर्जनीयत्वेन च उपदिष्टानां ज्ञानं कुतः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो काम्य तथा निषिद्ध कर्मों का त्याग करता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಆಸೆಗಳ ಮತ್ತು ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ,", "Sanskrit": "यः काम्यानां निषिद्धानां च कर्मणां त्यागं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य नैमित्तिक तथा प्रायश्चित कर्मो के अनुष्ठान से जिसके धर्माधर्म रूपी निखिल कल्मष निकल चुके हैं।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಯಾವ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮರೂಪಗಳು ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಮಶಗಳು ನಾಶವಾಗಲಿವೆ.", "Sanskrit": "नित्यानां नैमित्तिकानां प्रायश्चितानां च कर्मणाम्‌ अनुष्ठानेन यस्य धर्माधर्मरूपाणि निखिलानि कल्मषाणि निर्गतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्मषों के निकल जाने से जिसका अन्तः करण नितान्त निर्मल है।", "Kannada": "ಕಲ್ಮಶ ಹೋದ ನಮ್ತರ ಯಾರ ಅಂತಃಕರಣವು ಸದಾ ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कल्मषापगमात्‌ यस्य अन्तःकरणं नितान्तं निर्मलम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना के अनुष्ठान से जिसका चित्त विक्षेप रहित एकाग्र तथा समाहित है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ವಿಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "उपासनायाः अनुष्ठानेन च यस्य चित्तं विक्षेपरहितम्‌ एकाग्रम्‌ समाहितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो साधनचतुष्टय से सम्पन्न है।", "Kannada": "ಯಾರು ಸಾಧನಚತುಷ್ಠಯ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ,", "Sanskrit": "यश्च साधनचतुष्टयसम्पन्नः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही यहाँ पर अधिकारी के रूप में माना जाता है।", "Kannada": "ಅವನನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स एव अत्र अधिकारित्वेन गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जो प्रमाता है वह ही अधिकारी है।", "Kannada": "ಯಾರು ಪ್ರಮಾತನೋ ಅವನೇ ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂದು.", "Sanskrit": "यः प्रमाता सः अधिकारी इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सविस्तार आलोचन आगे उपस्थापित किया जाएगा।", "Kannada": "ಇದರ ಸವಿಸ್ತರವಾದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सविस्तरम्‌ आलोचनम्‌ अग्रे उपस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर ही कहे विषय इस के बाद में प्रतिपादनीय है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोक्ता एव विषया इतः परं प्रतिपादनीयाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी प्रसक्त-अनुप्रसक्त और भी कुछ विषय उपस्थापित किये जाते हैं।", "Kannada": "ಆದರೂ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳೂ ಉಪನ್ಯಸ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तथापि प्रसक्तानुप्रसक्ता अन्येऽपि केचिद्‌ विषया उपन्यस्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत स्थानों पर तो विषय दृढत्व सम्पादित करने के लिए श्रुति तथा स्मृतियों के वचनों का भी उपस्थापन किया जाएगा।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆ ವಿಷಯದ ದೃಢತ್ವಸಂಪಾದನೆಗೆ ಶೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಯ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "बहुत्र विषयस्य दृढत्वसम्पादनाय श्रुतिस्मृतिवचनानि उपस्थापयिष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत से स्थानों पर तो भगवान्‌ भाष्यकार आचार्य शङ्कर के वचनों की व्याख्या भी की जाएगी।", "Kannada": "ತುಂಬ ಕಡೆ ಭಗವಾನ್ ಭಾಷ್ಯಕಾರ ಆಚಾರ್ಯ ಶಂಕರರ ವಚನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "बहुत्र भगवतो भाष्यकारस्य आचार्यस्य शङ्करस्य वचनानि, व्याख्यानानि च  प्रदास्यन्ते"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी के कर्मो में उक्त कर्मों की उपासना तथा इनका अनुष्ठान तभी सम्भव होगा जब प्रमाता ऋक्‌, यजु, साम तथा अथर्व इन वेदों का अर्थ सामान्य रूप से जानता होगा।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರಿಯ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಉಪಾಸನಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಯಾವಾಗ ಆಗುವುದೋ ಆಗ ಪ್ರಮಾತಾ ಋಕ್-ಸಾಮ-ಯಜು-ಅಥರ್ವಗಳ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಅರ್ಥವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "अधिकारिणो लक्षणे उक्तानाम्‌ कर्मणाम्‌ उपासनानां च एतेषाम्‌ अनुष्ठानं तदैव सम्भवति यदा प्रमाता ऋक्‌-साम-यजुरथर्वणां चतुर्णां वेदानाम्‌ अर्थं सामान्येन जानीयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों का अर्थ ज्ञान वेदाङ्गज्ञानपूर्वक ही सम्भव होता है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನವು ವೇದಾಂಗಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदानाम्‌ अर्थज्ञानं वेदाङ्गज्ञानपूर्वकमेव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण, निरुक्त, ज्योतिष, शिक्षा, कल्प तथा छन्द ये छ: वेदाङ्ग होते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ, ನಿರುಕ್ತ, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಶಿಕ್ಷಾ, ಕಲ್ಪ, ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳು.", "Sanskrit": "व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं शिक्षा कल्पः छन्दः च इति षड्‌ वेदाङ्गानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "छ: प्रकार के वेदाङगों साथ ही वेदों के सम्यक्‌ अर्थ का ज्ञान सम्भव होता है।", "Kannada": "ಆರು ವಿಧ ವೇದಾಂಗಗಳಿಂದಲೇ ವೇದಗಳ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "षड्विधैः वेदाङ्गैः सह एव वेदानां सम्यक्‌ अर्थज्ञानं सम्भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके अलावा और कोई उपाय नहीं है।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಏನಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नान्यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदों के अर्थ के परिज्ञान के लिए विधि पूर्वक षडङ्ग सहित वेदों का अध्ययन आवश्यक है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಗಳ ಅರ್ಥದ ಪರಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾದ ಷಡಂಗಸಹಿತವಾಗಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನವು ಅವಶ್ಯಕ.", "Sanskrit": "अतो वेदानाम्‌ अर्थस्य परिज्ञानाय विधिपूर्वकं षडङ्गसहितं वेदाध्ययनम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए लक्षण में “विधिवदधीतवेदवेदाङगत्वेन” यह कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ \"ವಿಧಿವದಧೀತವೇದವೇದಾಂಗತ್ವೇನ\" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो लक्षणे “विधिवदधीतवेदवेदाङ्गत्वेन” इति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान समय में कुछ लोग भान्ति के कारण विधिविधान का त्याग करके जिस किसी भी क्रम से ग्रन्थों को इधर उधर से पढ़ते है।", "Kannada": "ಸಾಂಪ್ರತಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಯಾವುದಾರೊಂದು ಕ್ರಮದಿಂದ ಯಾವುದಾದರೂ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಂದರೆಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "साम्प्रतिके काले केचिद्‌ भ्रान्त्या विधि हित्वा येन केनापि क्रमेण कांश्चिद्‌ ग्रन्थान्‌ इतस्ततः पठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वे वेदोक्त फल को प्राप्त नहीं करते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತೋಕ್ತಫಲವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतो वेदान्तोक्तफलं न लभन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे वीत श्रद्धा वाले होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ವೀತಶ್ರದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेन ते वीतश्रद्धा भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें शास्त्र का कोई दोष नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ದೋಷವೇನು ?", "Sanskrit": "परन्तु अत्र शास्त्रस्य को दोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः विधिवत तरीके से ही वेदवेदाङ्गों का अध्ययन करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಧಿಯಂತೆಯೇ ವೇದವೇದಾಂಗಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतो विधिवदेव वेदवेदाङ्गाध्ययनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह सम्प्रदायविद होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा स सम्प्रदायविद्‌ भवेद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर एक प्रश्‍न होता है कि वेदों में ही वेदान्त का अन्तर्भाव है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ - ವೇದಗಳಲ್ಲೆ ವೇದಾಂತದ ಅಂತರ್ಭಾವವು.", "Sanskrit": "अत्र प्रश्नः भवति यत्‌ वेदेषु एव वेदान्तस्य अन्तर्भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि वेदाङ्ग सहित विधि का अनुसरण करके कोई वेद का अध्ययन करता है तो उस प्रमाता को वेद के अध्ययन के समय ही वेदान्त तत्व का ज्ञान हो जाता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂಗಸಹಿತವಾದಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನವಾದರೆ ಪ್ರಮಾತಾ ವೇದಪಾಠದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ವೇದಾಂತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि वेदाङ्गसहितं विधिम्‌ अनुसृत्य वेदाध्ययनं भवति तर्हि प्रमाता वेदपाठकाले एव वेदान्ततत्त्वं जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उस्ले अलग से वेदान्तशास्त्र के ज्ञान के लिए योग्यता अर्जित नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಉಪಾರ್ಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ पृथक्तया वेदान्तशास्त्रस्य ज्ञानाय योग्यता न अर्जनीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "और नहीं गुरु के समीप जाकर के श्रवणादि करना चाहिए।", "Kannada": "ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪ ಹೋಗಿ ಶ್ರವಣಾದಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "नापि गुरुसमीपं गत्वा श्रवणादिकं कर्तव्यम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रश्‍न का उत्तर देते हुए कहतें हैं कि प्रश्‍न के प्रशमन के लक्षण में आपततः इस पद का प्रयोग किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಪಾತತಃ ಎಂಬ ಪದದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव अस्य प्रश्नस्य प्रशमनाय लक्षणे आपाततः इति पदस्य प्रयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो प्राथमिक वेदार्थ को जानता है लेकिन वेदान्त के तात्पर्य को नहीं जानता है उस प्रकार का प्रमाता ही यहाँ पर अधिकारी कहलाता है।", "Kannada": "ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ವೇದಾಂತದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಅಂತಃ ಪ್ರಮಾತಾ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರೀ.", "Sanskrit": "यः प्राथमिकतया वेदार्थ जानाति परन्तु वेदान्ततात्पर्यं न जानाति तादृशः प्रमाता अत्र अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसे संशय अविरोधि निश्चयात्मक ज्ञान विधिवत्‌ वेदाध्ययन के द्वारा सम्पादित करना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಶಯಾವಿರೋಧಿನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕವಾದ ಜ್ಞಾನವು ವಿಧಿವದ್ವೇದಾಧ್ಯಯನನಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि संशयाविरोधिनिश्चयात्मकं ज्ञानं विधिवद्वेदाध्ययनेन सम्पादनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह संशयाविरोधि निश्चयात्मक ज्ञान क्या होता है तो कहते हैं कि यदि निश्चय हो जाए तो संशय का निवारण हो जाता है।", "Kannada": "ಸಂಶಯವಿರೋಧಿನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕಜ್ಞಾನವೆಂದರೇನು, ನಿಶ್ಚಯವು ಇರಬಹುದು ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸಂಶಯವು ಇರಬಹುದು.", "Sanskrit": "किमिदं संशयाविरोधिनिश्चयात्मकं ज्ञानम्‌ यदि निश्चयः स्यात्‌ संशयो निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "संशय तथा निश्चय क्या होता है तो कहते हैं कि प्राथमिक वेदाध्ययन के द्वारा जो निश्चय होता है उससे असम्भवाना विपरीत भावना तथा संशय विपर्यय का निवारण नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಂಶಯವು ಹೇಗಿದೆ. ನಿಶ್ಚಯವೂ ಇದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದ ಯಾವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗುವುದೋ ಅದರಿಂದ ಅಸಂಭಾವದಿಂದ ವಿಪರೀತಭಾವನೆ ಎಂದು ಸಂಶಯವಿಪರ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कथं संशयोऽपि अस्ति, निश्चयोऽप्यस्ति , प्राथमिकवेदाध्ययनेन यो निश्चयो जायते तेन असम्भावना विपरीतभावना इति संशयविपर्ययौ न निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "संशय विपर्यय का निवारण नहीं होने पर ब्रह्म ज्ञान भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಯಗಳ ಇರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "संशयविपर्यययोः सत्त्वे ब्रह्मज्ञानं नोदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके नाश के लिए अधिकारी को श्रवण मनन तथा निदिध्यासन करना चाहिए।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರೀ ಶವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एतयोः नाशाय अधिकारी श्रवणमनननिदिध्यासनानि कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों का अध्ययन करके काम्यादि कर्मों का त्याग करके नित्यादी अनुष्ठानों को करके चित्त शुद्ध तथा एकाग्र होता है तो संशय तथा विपर्यय की निवृत्ति भी सम्भव होती है।", "Kannada": "ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿತು ಕಾಮ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿತ್ಯಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಆದರೆ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಯಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्‌ अधीत्य काम्यादीनां त्यागम्‌ नित्यादीनाम्‌ अनुष्ठानं च कृत्वा चित्तं शुद्धम्‌ एकाग्रं च भवति चेत्‌ संशयविपर्यययोः निवृत्तिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जब प्राथमिकरूप से वेदों को पढता है तब वेदाध्ययन का अधिकार भले ही उसको होता है लेकिन फिर भी वह मोक्ष का अधिकारी नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನಾಧಿಕಾರವು ಸಿಕ್ಕರೂ ಮೋಕ್ಷಾಧಿಕಾರವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु यदा प्राथमिकतया वेदान्‌ पठति तदा तु वेदाध्ययनाधिकारो यद्यपि स्यात्‌ तथापि मोक्षाधिकारो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से संशय विपर्यय के द्वारा प्रतिबद्ध निश्चयात्म ज्ञान ही यहाँ पर आपाततः वेदार्थज्ञान मानना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬದ್ಧವಾದ ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನವು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ವೇದಾರ್ಥಜ್ಞಾನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "इत्थं संशयविपर्ययाभ्यां प्रतिबद्धं निश्चयात्मकं ज्ञानम्‌ अत्र आपाततः वेदार्थज्ञानमिति मन्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधिपूर्वक वेदाध्ययन,वेदार्थज्ञान काम्य तथा निषिद्ध कर्मों का परित्याग नित्यनैमित्तिक प्रायश्चित तथा उपासना का अनुष्ठान इत्यादि कर्मो करने पर भी पूर्वजन्म में जो कर्म किए गये है उनका फल तो प्राप्त होता ही है।", "Kannada": "ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾದ ವೇದಾಧ್ಯಯನವು, ವೇದಾರ್ಥಜ್ಞಾನವು, ಕಾಮ್ಯನಿಷ್ಠವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ಪರಿತ್ಯಾಗವು, ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೋಪಾಸನಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಇನ್ನೂ ಮುಂತಾದ ಕರ್ಮಗಳು ಪೂರ್ವಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಫಲವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विधिपूर्वकं वेदाध्ययनम्‌, वेदार्थज्ञानम्‌, काम्यनिषिद्धकर्मणोः परित्यागः, नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तोपासनानाम्‌ अनुष्ठानम्‌ च इत्यादिकर्माणि पूर्वजन्मसु कृतानि चेदपि तेभ्यः फलं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो पूर्व जन्म में इन कर्मों को साधा हुआ होते हैं उसके लिए वर्तमान जन्म में नित्यादि कर्मों को आवश्यक्ता नहीं होती है।", "Kannada": "ಯಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆಯೋ ಅಂತವರಿಗೆ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ये पूर्वजन्मसु एतत्कर्मादिकं साधितवन्तः तेषां कृते प्रकृतजन्मनि नित्यादिकर्मणाम्‌ आवश्यकता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां पर यह प्रमाण है कि जगत में कुछ विदुर धर्म व्याध आदि पुरुष उत्पन्न हुए है वे द्विजकुलो में उत्पन्न नहीं हुए अपितु अन्य कुलों में उत्पन्न हुए है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ - ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿದುರಧರ್ಮವ್ಯಾಧಿ ಪುರುಷರು ಇದ್ದಾರೆ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲವಾದರೂ ಬೇರೆ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿರುವುದು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रमाणं हि - जगति केचन विदुरधर्मव्याधादयः पुरुषाः समभूवन्‌ ये द्विजकुलेषु न उत्पन्नाः अपि तु अन्यकुले उत्पन्नाः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनेक पूर्वजन्म में सम्पादित नित्यादि कर्मों के द्वारा उनका चित्त शुद्ध होता है।", "Kannada": "ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषां पूर्वजन्मनि सम्पादितेन नित्यादिकर्मणा चित्तं शुद्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उनमें ज्ञानोदय दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನೋದಯವು ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तेषु ज्ञानोदयः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने इस जन्म में भले ही वेदाध्ययन वैदिककर्मो का अनुष्ठान भले ही नहीं किया है फिर भी वे उसके बिना ही वेदान्त के अधिकारी माने जाते है।", "Kannada": "ಅವರು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಅಥವಾ ವೈದಿಕಕರ್ಮಾನುಷ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ते अस्मिन्‌ जन्मनि यद्यपि वेदाध्ययनं वैदिककर्मानुष्ठानं वा न कृतवन्तः तथापि तद्‌ विनापि वेदान्ते अधिकारिणः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक महापुरुष एक ही जन्म में विधि पूर्वक वेदाध्ययन के द्वार नित्यादिकर्मो के अनुष्ठान के द्वारा वेदान्त में अधिकार के लाभ के लिए प्रयास करते हैं।", "Kannada": "ಅನೇಕ ಮಹಾಪುರುಷರು ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವೇದಾಧ್ಯಯದಿಂದ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಗಳಿಮ್ದ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अनेके महापुरुषाः एकस्मिन्‌ एव जन्मनि विधिपूर्वकवेदाध्ययनेन नित्यादिकर्मानुष्ठानेन वेदान्ते अधिकारलाभाय यतन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन साधारण जन तो बहुत जन्मों में किए गये तपस्यादि बल के द्वारा अधिकारी होते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಬಹಳ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸಿನ ಬಲದಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "परन्तु साधारणजनाः बहुषु जन्मसु कृतेन तपस्याबलेन अधिकारिणः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भगवान श्री कृष्ण ने गीता में कहा है- प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः।", "Kannada": "ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ - ಪ್ರಯತ್ನಾದ್ಯತಮಾನಸ್ತು ಯೋಗೀ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ | ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "भगवान्‌ श्रीकृष्णः गीतायाम्‌ उक्तवान्‌ यत्‌ -प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( भ.गी.6.45) संशुद्ध किल्बिष तथा विनष्ट पाप युक्त वह व्यक्ति होता है जिसके सभी पाप नष्ट हो चुके है।", "Kannada": "(ಭ.ಗೀ. ೬.೪೫) ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ ವಿನಷ್ಟಪಾಪಃ ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಪಾಪಾನಿ ವಿನಷ್ಟಾನಿ ತಾದೃಶಃ ಪುರುಷಃ |", "Sanskrit": "(भ.गी.६.४५)  संशुद्धकिल्बिषः विनष्टपापः यस्य सर्वाणि पापानि विनष्टानि तादृशः पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा जो बहुत अधिक प्रयासरत है,कार्य में लग्न , वह योगी पुरुष अनेक जन्मों से परिशुद्ध होता हुआ उस परम गति को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ - ತುಂಬಾ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ. ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲು ಇರುವವನು, ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿರುವನು ಎಂದರ್ಥ. ಯೋಗಿ ಯೋಗವಾನ್ ಪುರುಷನು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಯಾದ ನಾನಾ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रयत्नात्‌ - बहुयत्नेन। यतमानः प्रवर्तमानः, कार्ये लग्नः इत्यर्थः। योगी योगवान्‌ पुरुषः तु अनेकजन्मसंसिद्धः नानाजन्मसु परिशुद्धः याति गच्छति प्राप्नोति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जो पुरुष विधि का अनुसरण करके शास्त्रोक्त कर्मो का आचरण करता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ಪುರುಷ ವಿಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यः पुरुषः विधिम्‌ अनुसृत्य शास्त्रोक्तकर्माणि आचरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके सभी पाप नष्ट हो जाते हैं।", "Kannada": "ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तस्य सर्वाणि पापानि विनश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बहुत जन्मों में वह शुद्ध होकर के मुक्तिरूप परमगति को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ತುಂಬಾ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿರುಪವಾದ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं बहुषु जन्मसु क्रमेण शुद्धो भूत्वा मुक्तिरूपां परमां गतिं प्राप्नोति इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इसका यह भावार्थ होता है।", "Kannada": "ಎಂದು ಭಾವಾರ್ಥ.", "Sanskrit": "इति भावार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्यारण्य मुनि ने पञ्चदशी में कहा है कुर्वते कर्म भोगाय कर्म कर्तु च भुज्यते।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ - ಕುರ್ವತೇ ಕರ್ಮ ಭೋಗಾಯ ಕರ್ಮ ಕರ್ತುಂ ಚ ಭುಜ್ಯತೇ.", "Sanskrit": "विद्यारण्यमुनिः पञ्चदश्याम्‌ अपि उक्तवान्‌-कुर्वते कर्म भोगाय कर्म कर्तुं च भुज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(प.द.1.30) भोग के लिए, सुख दुःख के अनुभवों के लिए मनुष्यादि शरीर को प्राप्त करके जीव पुण्यजनक तथा पापजनक कर्मों को करता है।", "Kannada": "(ಪ.ದ.೧.೩೦) ಸುಖ ದುಃಖಗಳ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ ಭೋಗವು, ಮನುಷ್ಯಾದಿ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಪುಣ್ಯಜನಕ ಮತ್ತು ಪಾಪ ಜನಕ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "(प.द्‌.१.३०) भोगाय सुखदुःखानाम्‌ अनुभवाय, मनुष्यादिशरीराणि अधिष्ठाय कर्म पुण्यजनकानि पापजनकानि च कर्माणि कुर्वते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर कर्म को करने के लिए पूर्वकृत कर्मों के फल को भोगता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "पुनः कर्म कर्तु पूर्वकृतस्य कर्मणः फलं भुञ्जते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जबतक पूर्व कृत फलों के उपभोगों का लय नहीं होता है, तब तक वह नये कर्मों को नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಹಿಂದೆಯೇ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲದ ಭೋಗದಿಂದ ಲಯ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕರ್ಮ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यावत्‌ पूर्वकृतस्य फलस्य उपभोगेन लयो न भवति, तावत्‌ नूतनतया कर्म कर्तु न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए फिर नये कर्मों को करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः पुनः कर्माणि कर्तुं फलानि भञ्जते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से आवर्त (जलाशय) पतित कीट आवर्त से आवर्तान्तर (अन्य जलाशयों में) जाते हैं उसी प्रकार से जीव भी जन्म जन्मान्तरों के फलों को प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಕೀಟಗಳು ಗುಂಡಿಯಿಂದ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆ ಜೀವಗಳು ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा आवर्ते पतिताः कीटाः आवर्तात्‌ आवर्तान्तरं गच्छन्ति तथैव जीवाः जन्मनः जन्मान्तरं लभन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निवृत्ति को प्राप्त नहीं करते हैं।", "Kannada": "ನಿರ್ವೃತ್ತಿಯು ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निर्वृतिं सुखं न लभन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बहुत जन्मों के बाद कभी उद्बोध सम्भव होता हे।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ತುಂಬಾ ಜನ್ಮಗಳ ನಂತರ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಉದ್ಬೋಧವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "एवं बहु जन्मनः परं कदाचित्‌ उद्बोध  सम्भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "(1/31) जिस प्रकार से कीट सत्कर्म के परिपाक के कारण करुणानिधि कृपालु किसी पुरुष विशेष के द्वारा बचकर नदी के जल प्रवाह से किसी वृक्ष की छाया को प्राप्त करके वहाँ पर जिस प्रकार से विश्राम को प्राप्त करतें है।", "Kannada": "(೧/೩೧) ಕೀಟಗಳು ಹೇಗೆ ಸತ್ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಕರುಣಾನಿಧಿಯಿಂದ ಪರಮಕೃಪೆಯಿಂದ ಯಾವುದಾರೂ ಪುರುಷವಿಶೇಷದಿಂದ ಆದ ರಕ್ಷಣೆಯಾದ ಜಲಪ್ರವಾಹತೀರದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತು ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವವೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "(१/३१) ते कीटाः सत्कर्मपरिपाकात्‌ करुणानिधिना परमकृपालुना केनचित्‌ पुरुषविशेषेण उद्धृताः रक्षिताः जलप्रवाहतीरे तरुच्छायां प्राप्य तत्र यथा विश्राम्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से जीव भी संसार रूपी आवर्त में बहुत जन्मों को भोगकर के सत्कर्म के परिपाक होने से करुणानिधि परमकृपालु गुरु के द्वारा उद्धृत होकर के रक्षित होते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಿಗಳು ಸಂಸಾರಾವರ್ತದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ಕಳೆದು ಸತ್ಕರ್ಮಪರಿಪಾಕದಿಂದ ಕರುಣಾನಿಧಿಯಿಂದ ಪರಮಕೃಪಾಳುವಿನಿಂದ ಗುರುವಿನಿಂದ ಆದವುಗಳು ರಕ್ಷಣೆ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तथैव जीवाः संसारावर्ते बहु जन्म यापयित्वा सत्कर्मपरिपाकात्‌ करुणानिधिना परमकृपालुना गुरुणा उद्धृताः सन्तः रक्षिताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आत्मा की शुद्धि के लिए बहुत जन्म आवश्यक होते हैं यह प्रमाणित हो चुका है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮದ ಶುದ್ಧತೆಗಾಗಿ ತುಂಬ ಜನ್ಮಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत आत्मनः शुद्ध्यर्थं बहु जन्म आवश्यकम्‌ इति प्रमाणितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अधिकारी के लक्षण में वेदान्तसार में - “ अस्मिन्‌ जन्मनि जन्मान्तरे वा” इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಲಕ್ಷಣವು ವೇದಾಂತಸಾರದಂತೆ - \"ಅಸ್ಮಿನ್ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ವಾ\" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अधिकारिणो लक्षणे वेदान्तसारस्थे “अस्मिन्‌ जन्मनि जन्मान्तरे वा” इति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अधिकारी के लक्षण सामान्य रूप से प्रदर्शित किए गये हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अधिकारिलक्षणं सामान्यरूपेण प्रदर्शितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब उसका विस्तार आवश्यक है।", "Kannada": "ಈಗ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವು ಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदानीं तस्य विस्तारः आवश्यकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब तक यह तो सिद्ध हो चुका है कि विधिवत्‌ वेदाङ्ग सहित वेदों का अध्ययन करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವುದು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವೇದಾಂಗಸಹಿತವಾಗಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एतत्‌ सिद्धं यत्‌ विधिवत्‌ वेदाङ्गसहितं वेदाध्ययनं कर्तव्यं।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह एक जन्म में अथवा बहुत जन्मों में हो।", "Kannada": "ಅದು ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬಹು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಆಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "तत्‌ एकस्मिन्‌ एव जन्मनि अथवा बहुषु जन्मसु भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधिवत्‌ अध्ययन इसका यह अर्थ है की तीन वर्णों वाले ब्राह्मण क्षत्रिय तथा वैश्यों का उपनय संस्कार करना चाहिए।", "Kannada": "ವಿಧಿವತ್ ಅಧ್ಯಯಯನ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ - ಮೂರು ವರ್ಣಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯರ ಉಪನಯನ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "विधिवत्‌ अध्ययनम्‌ इत्यस्य अर्थः त्रैवर्णिकानां ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्यानाम्‌ उपनयनसंस्कारः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ से गुरुगृह में जाना चाहिए।", "Kannada": "ತದನಂತರ ಗುರುವಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "ततः गुरुगृहं गन्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर स्थित होकर के ब्रह्मचर्य का पालन करके वेदाङगों के सहित वेदों का अध्ययन करके विधिवत्‌ तरीके से अध्ययन करना चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ವೇದಾಂಗಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೇ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तत्र स्थित्वा ब्रह्मचर्यं पालयित्वा वेदाङ्गैः सहितं वेदानाम्‌ अध्ययनम्‌ एव विधिवत्‌ अध्ययनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त के तत्वज्ञान के लिए वेदों का आपाततः अर्थज्ञान होना आवश्यक है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತತತ್ವಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ವೇದಾಗಳ ಮೂಲವಾಗಿ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನವು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ततत्त्वज्ञानाय वेदानाम्‌ आपाततः अर्थज्ञानम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों के अर्थ ज्ञान के द्वारा ही कर्तव्य अकर्तव्यत्व विवेक होता होना चाहिए।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವ ಮಾಡದಿರಬೇಕಾಗಿರುವ ವಿವೇಕವು ತಿಳಿಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "वेदानाम्‌ अर्थज्ञानेन कर्तव्यत्वाकर्तव्यत्वविवेकः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों के अध्ययन के लिए गुरुगृह में जाना तथा वेदान्त श्रवण के लिए भी गुरु के समीप जाना इस प्रकार से दो बार गुरु के समीप जाना चाहिए।", "Kannada": "ವೇದಾಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಗುರುವಿನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವುದು ದ್ವಿವಿಧ ಗುರುಗೃಹಗಮನಮ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदाध्ययनाय गुरुगृहगमनं वेदान्तश्रवणाय च गुरुसमीपगमनम्‌ इति द्विविधं गुरुगृहगमनम्‌ इति उक्तप्रायं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": ",11.5.1 ) वेदान्तोक्त मार्ग का अधिकारी के द्वारा कहाँ से अनुसरण करना चाहिए।", "Kannada": "೨೧.೫.೧) ವೇದಾಂತ ತಿಳಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ಅಧಿಕಾರಿ ಏಕೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ?", "Sanskrit": "२१.५.१) वेदान्तोक्तमार्ग एव कुतोऽनुसर्तव्यः अधिकारिणा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुपाधिद्वेषविषयीभूत चित्तवृत्ति दुख होती है।", "Kannada": "ನಿರುಪಾಧಿದ್ವೇಷವಿಷಯಗಳಿಂದ ಆದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ದುಃಖವೆನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "निरुपाधिद्वेषविषयीभूता चित्तवृत्तिः दुःखम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह दुःख फिर चित्तधर्म हो जाता है।", "Kannada": "ದುಃಖವು ಚಿತ್ತಧರ್ಮ.", "Sanskrit": "दुःखं च चित्तधर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह बुद्धितत्व का परिणाम विशेष होता है।", "Kannada": "ಅದು ಬುದ್ಧಿತತ್ವದ ಪರಿಣಾಮದ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च बुद्धितत्त्वस्यपरिणामविशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह रजो गुण का कार्य होता है।", "Kannada": "ಇದು ರಜೋಗುಣದ ಕೆಲಸ.", "Sanskrit": "रजसः कार्यं तद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुःख तीन प्रकार का होता हेै।", "Kannada": "ದುಃಖವು ಮೂರು ವಿಧ.", "Sanskrit": "दुःखं त्रिविधम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आध्यात्मिक, आधिदैविक तथा आधिभौतिक।", "Kannada": "ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಮ್, ಆಧಿಭೌತಿಕಮ್ ಮತ್ತು ಆಧಿದೈವಿಕಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "आध्यात्मिकम्‌, आधिभौतिकम्‌ आधिदैविकं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर आध्यात्मिक दो प्रकार का होता है शारीरिक तथा मानसिक।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವು ದ್ವಿವಿಧ. ಶರೀರಮ್ ಮತ್ತು ಮಾನಸಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्रापि आध्यात्मिकं द्विविधं शारीरं मानसं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर वातपित्तलेष आदि के वैषम्य के निमित्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಶರೀರವು ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಗಳಿಂದ ವಿಷಮ್ಯನಿಮಿತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र शारीरं वातपित्तश्लेष्मणां वैषम्यनिमित्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा मानस काम, क्रोध, लोभ, मोह, भय, ईर्ष्या आदि विषयों के विशेष दर्शन के निबन्ध से होता है।", "Kannada": "ಮಾನಸಂ - ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಭಯ, ಈರ್ಷಾ, ವಿಷಯವಿಶೇಷಗಳ ನಿಬಂಧನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मानसं तु कामक्रोधलोभमोहभयेर्ष्याविषयविशेषादर्शननिबन्धनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह सभी दुख आन्तरोप्यसाध्यत्व से आध्यात्मिक दुःख कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಆಂತರೋಪಾಯಸಾಧ್ಯತ್ವದಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವು ದುಃಖವು.", "Sanskrit": "सर्वं चैतद्‌ आन्तरोपायसाध्यत्वाद्‌ आध्यात्मिकं दुःखम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्य साधनों से जो दुःख होता है वहा दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಬಾಹ್ಯೋಪಾಯವು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವು ದುಃಖದ ಎರಡು ವಿಧಗಳು.", "Sanskrit": "बाह्योपायसाध्यं च दुःखं  द्वेधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ आधिभौतिक दुःख मनुष पशुपक्षी सरीसृप आधिस्थावरों के कारण होता है।", "Kannada": "ಆಧಿಭೌತಿಕವು ಮನುಷ್ಯ,ಪಶು, ಪಕ್ಷಿ, ಸರೀಸೃಪ, ಸ್ಥಾವರಗಳು ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र आधिभौतिकं मानुषपशुपक्षिसरीसृपस्थावरनिमित्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा आधिदैविक यक्ष राक्षस विनायक तथा ग्रहों के कारण होता है।", "Kannada": "ಆಧಿದೈವಿಕವು ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ, ವಿನಾಶಕಗ್ರಹಾವೇಶನಿಬಂಧನಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "आधिदैविकं यक्षराक्षसविनायकग्रहावेशनिबन्धनं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुःख तीन प्रकार का होता है।", "Kannada": "ದುಃಖವು ತ್ರಿವಿಧ.", "Sanskrit": "त्रिविधं दुःखम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको निवृत्ति विभिन्न उपायों के द्वारा सम्भव होती है।", "Kannada": "ಅದರ ನಿವೃತ್ತಿವ್ಯು ವಿಭಿನ್ನ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य निवृत्तिः विभिन्नैः उपायैः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन प्रकार के दुःखों के नाश को सभी चाहते हैं।", "Kannada": "ತ್ರಿವಿಧ ದುಃಖನಾಶವನ್ನು ಯಾರು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "त्रिविधदुःखनाशं को वा न वाञ्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "औषधि आदि के द्वारा रोगादि दुःख दूर हो जाते हैं।", "Kannada": "ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ರೋಗದಿಂದಾದ ದುಃಖದ ನಿವೃತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "औषधादिना रोगजदुःखनिवृत्तिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भोजनादि के द्वारा क्षुधादिजनित दुःख दूर हो जाते हैं।", "Kannada": "ಆಹಾರದಿಂದ ಹಸಿವಿನಿಂದಾಗುವ ದುಃಖಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "भोजनादिना क्षुधादिजनितदुःखनिवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा शस्त्रास्त्रादि के द्वारा चौरव्याघ्रादि भयजिनित दुःखों की निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಮ್ದ ಕಳ್ಳ, ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳಿಂದಾಗುವ ಭಯದ ನಿವೃತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "शस्त्रास्त्रादिना चौरव्याघ्रादिजभयनिवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तन्त्र मन्त्रादि के प्रयोग से प्रेत पिशाचादि के दुःखों को निवृत्ति हो जाती है।", "Kannada": "ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಪ್ರೇತ ಪಿಶಾಚಗಳಿಂದ ಆಗುವ ದುಃಖದ ನಿವೃತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "तन्त्रमन्त्रप्रयोगेण च प्रेतपिशाचादिजदुःखनिवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इनके अनेक उपाय होते हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "इत्थं सन्ति नैके उपायाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दुःखों के सत्‌ होने के कारण में वेदान्त दर्शन दुःखों के नाश के लिए प्रवर्तित हुआ है।", "Kannada": "ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರು ವೇದಾಂತದಿಂದ ದುಃಖನಾಶದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्सु च एतेषु को वेदान्तेन दुःखनाशे प्रवर्तेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त मत के अनुसार तो अविद्या तथा उसका कार्य यह जगत होता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಮತದಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯೆಯ ಕಾರ್ಯವೇ ಜಗತ್ತಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तमते तु अविद्या तत्कार्यं जगत्‌  भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों की निवृत्ति जब होती है तब ही वस्तुतः दुखों को निवृत्ति सम्भव होती है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಯಾವಾಗ ಆಗುವುದೋ ಆಗ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः निवृत्तिः यदा भवति तदैव वस्तुतः दुःखनिवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते है कि दुःखों को निवृत्ति तो पूर्व में बताए हुए प्रकारान्तर उपायों के माध्यम से भी हो रही थी फिर वेदान्त की आवश्यकता क्या है, इस प्रकार की जिज्ञासा उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರಕಾರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತವು ಹೇಳಿದ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೇ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु प्रकारान्तेषु सत्सु वेदान्तोक्तोपायैरेव दुःखनिवृत्तिः कुत इति जिज्ञासा उदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं कि यह तो सत्य है की औषधि आदि के माध्यम से दुःखों की निवृत्ति सम्भव होती है।", "Kannada": "ಇದಂತು ಸತ್ಯ ಔಷಧಿಯಿಂದ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆಂಬುದು.", "Sanskrit": "इदं तु सत्यं यद्‌ औषधादिना दुःखनिवृत्तिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन वह आत्यन्तिक नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆತ್ಯಂತಿಕ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु आत्यन्तिकनिवृत्तिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस निवृत्ति के बाद में फिर दुःखों की उत्पत्ति नहीं होती है वह आत्यन्तिक निवृत्ति कहलाती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಯಾವುದರಿಂದ ಅಂದರೆ ಮತ್ತೆ ದುಃಖದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದುವೇ ಆತ್ಯಂತಿಕನಿವೃತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तथा निवृत्तिः यतः परं पुनः दुःखोत्पत्तिः न भवति सा आत्यन्तिकनिवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मज्ञान के बिना आत्यन्तिक निवृत्ति सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಆತ್ಯಂತಿಕನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मज्ञानं विना आत्यन्तिकनिवृत्तिः न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "औषदि आदि के द्वारा भले ही दुःख की निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಔಷಧಗಳಿಂದ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "ओऔषधादिभिः यद्यपि दुःखनिवृत्तिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी एकान्ततया निवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಅದರೂ ಏಕಾಂತತೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि एकान्ततया न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ ये उपाय एकान्त उपाय नहीं माने जाते है।", "Kannada": "ಅಮ್ದರೆ ಈ ಉಪಾಯಗಳು ಏಕಾಂತವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ एते उपाया एकान्ता न सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकान्त इसका अर्थ है निश्चयरूप से फलदायी।", "Kannada": "ಏಕಾಂತವೆಂದರೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಫಲದಾಯಕ ಎಂದು.", "Sanskrit": "एकान्त इत्यस्यार्थः निश्चयेन फलदायकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त के द्वारा दुःख की निवृत्ति निश्चय पूर्वक होती है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದಿಂದ ದುಃಖನಿವೃತ್ತಿಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तेन दुःखनिवृत्तिः निश्चयेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्त एकान्तोपाय कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತವು ಏಕಾಂತೋಪಾಯವು.", "Sanskrit": "अतः वेदान्तः एकान्तोपायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वेदान्त उक्त मार्ग का ही अनुसरण करना चाहिए यह सिद्धान्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವೇದಾಂತ ಹೇಳಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬದು ಸಿದ್ಧಾಂತ.", "Sanskrit": "अत एव वेदान्तोक्तमार्ग एव अनसरणीय इति सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "18. वेदान्त के अधिकारी का किसमें अधिकार होता है?", "Kannada": "೧೮. ಅಧಿಕಾರಿಯ ಅಧಿಕಾರವು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿದೆ ?", "Sanskrit": "१८. वेदान्तस्य अधिकारिणः कुत्राधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) ग्रन्थाध्ययन में (ख) वेदान्तश्रवण में वेदान्तशास्त्र में पुरुष परमत्वरूप से क्या कामना करता है?", "Kannada": "(ಕ) ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, (ಖ) ವೇದಾಂತದ ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ. ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ಪರಮತ್ವದಿಂದ ಏನನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "(क) ग्रन्थाध्ययने (ख) वेदान्तश्रवणे वेदान्तशास्त्रे पुरुषः परमत्वेन किं कामयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "20. वेदान्त में कहे गये प्रयोजन के लाभ के लिए अधिकारी कौन होता है?", "Kannada": "೨೦. ವೇದಾಂತ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಯೋಜನಲಾಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು ?", "Sanskrit": "२०. वेदान्तोक्तप्रयोजनलाभे कोऽधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "21 वेदान्तसार में कहे गये अधिकारी के लक्षण में आपाततः इसके द्वारा क्या समझना चाहिए।", "Kannada": "೨೧. ವೇದಾಂತಸಾರ ಹೇಳಿದ ಅಧಿಕಾರಿಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಪಾಪತಃ ಎಂಬುದರಿಂದ ಏನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२१. वेदान्तसारोक्ते अधिकारिलक्षणे आपापतः इत्यनेन किं बोध्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "22. नित्यादि कर्म प्रत्येक जन्म के कर्तव्य होते हैं अथवा नहीं प्रस्तुत कोजिए।", "Kannada": "೨೨. ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ಮಾಡಬೇಕೇ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ.", "Sanskrit": "२२. नित्यादिकर्माणि प्रति जन्म कर्तव्यानि न वेति प्रस्तूयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में साधना का उपक्रम किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे साधनायाः उपक्रमः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्य जन्म बहुत ही दुर्लभ है वह बहुत पुण्यों के साधन के स्वरूप प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮವು ದುಲಭವು ಅದು ತುಂಬ ಪುಣ್ಯಸಾಧ್ಯದಿಂದ ಆಗುವುದು ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ साधनायाः उपक्रमः कृतः। नरजन्म दुर्लभम्‌ बहुपुण्यसाध्यत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्राप्त मानव जन्म किस प्रकार से सर्वोच्चपुरुषार्थ के लाभ के लिए ही व्यय किया जाए इस विषय को भूमिका को प्रकट किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಮಾನವಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚವಾದ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯವ್ಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ವಿಷಯವು ಭೂಮಿಕೆಯಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथः लब्धं मानवजीवनं कथं सर्वोच्चपुरुषार्थलाभाय व्ययीकर्तव्यम्‌ इति विषयो भूमिकायां प्रकटितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्म से लेकर मृत्यु पर्यन्त शरीर तथा मन से कर्मों को कर्ता हुआ मनुष्य उनका फल प्राप्त करता ही है।", "Kannada": "ಜನ್ಮದಿಂದ ಮ್ರುತ್ಯುವಿನ ವರೆಗೆ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮಾನವನು ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುವನು.", "Sanskrit": "जन्मनः मुत्युं यावत्‌ शारीरं मानसं कर्म कुर्वाणो मानवः तत्फलं तु लभते एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कर्मों का परिणाम धर्म अधर्म तथा चित्त शुद्धि तीन प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮದ ಪರಿಣಾಮವೇ ಧರ್ಮ, ಅಧರ್ಮ, ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿ ಎಂದು ಮೂರು ವಿಧ.", "Sanskrit": "अतः कर्मणां परिणामः धर्मः अधर्मः चित्तशुद्धिः इति त्रिविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार कर्मों के संचित प्रारब्ध तथा क्रियमाण मध्य में तीन विभाग भी किए गये है।", "Kannada": "ಸಂಚಿತ, ಪ್ರಾರಬ್ಧ, ಕ್ರಿಯಮಾಣಂ ಎಂದು ಮೂರು ವಿಧವಿದೆ.", "Sanskrit": "संचितं प्रारब्धं क्रियमाणं चेति त्रेधा विभागोऽपि व्यवसितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदादि शास्त्रों के ज्ञान से आचरण से स्वर्गादि अनित्य कर्मजन्यत्व की प्राप्ति होती है इसमें श्रुति तथा स्मृति प्रमाण रूप में है।", "Kannada": "ವೇದಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುವ ಸ್ವರ್ಗದಂತಃ ಅನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಎಂಬ ಶೃತಿಸ್ಮೃತಿವಚನಗಳ ಪ್ರಮಾಣತ್ವದಿಂದ ಇದೆ.", "Sanskrit": "वेदादिशास्त्रतः ज्ञायमानः स्वर्गादिः अनित्यः कर्मजन्यत्वात्‌ इत्यत्र श्रुतिस्मृतिवचनानि प्रमाणत्वेन सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मल विक्षेप तथा आवरण इन तीन दोषों के नाश के लिए साधना का उपदेश दिया गया है।", "Kannada": "ಮಲಃ, ವಿಕ್ಷೇಪಃ, ಅಜ್ಞಾನಾವರಣಮ್ ಎಂಬ ಮೂರು ದೋಷಗಳಿಂದ ಇದರ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मलः विक्षेपः अज्ञानावरणं चेति त्रिदोषदुष्टत्वात्‌ तद्दोषनाशाय साधना उपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्काम कर्मयोग के द्वारा मल का नाश होता है।", "Kannada": "ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ ಮಲದ ನಾಶವು.", "Sanskrit": "निष्कामकर्मयोगेन मलनाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना के द्वारा विक्षेप का तथा ब्रह्मज्ञान के द्वारा अज्ञानावरण का नाश होता है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ವಿಕ್ಷೇಪದ ಕ್ಶಯವು. ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಿವ್ರುತ್ತಿಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "उपासनया विक्षेपक्षयः ब्रह्मज्ञानेन अज्ञानावरणनिवृत्तिः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनका उपस्थापन  किया गया है।", "Kannada": "ಎಂದು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति सुव्यस्थापितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसको ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಜ್ಞಾನ ಆಗುತ್ತದೋ ಅದು.", "Sanskrit": "यस्य ज्ञानं भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पुरुष इन कर्मों की ओर प्रवर्तित होता है।", "Kannada": "ಪುರುಷನು ಆಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "चेत्‌ पुरुषः प्रवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह अनुबन्ध की स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದು ಅನುಬಂಧವೆಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯು.", "Sanskrit": "सः अनुबन्धः इति स्थितिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त के अधिकारी, विषय, सम्बन्ध तथा प्रयोजन भेद से चार प्रकार के अनुबन्ध होते है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಅಧಿಕಾರಿ - ವಿಷಯ- ಸಂಬಂಧ - ಪ್ರಯೋಜನ ಭೇದಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳು.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य अधिकारि-विषय-सम्बन्ध-प्रयोजनभेदात्‌ चत्वारोऽनुबन्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी यह एक महान विषय है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರೀ ಎಂಬ ಮಹಾ ವಿಷಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिकारी इति महान्‌ विषयो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य रूप से वेदार्थ को जानने वाला निर्मलचित्त एकाग्रचित्त तथा साधनचतुष्य से सम्पन्न अधिकारी के रूप में गिना जाता है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೇದಾರ್ಥದ ಜ್ಞಾನಿ ನಿರ್ಮಲಚಿತ್ತ,ನು, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನು, ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪನ್ನನು ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "मुख्यत्वेन वेदार्थविद्‌ निर्मलचित्तः एकाग्रचित्तः साधनचतुष्टयसम्पन्नः अधिकारी गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये विषय यहाँ पर क्रम से प्रतिपादित किए गये हैं।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ.", "Sanskrit": "एते एव विषयाः क्रमशः प्रतिपादिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विषयों का इस पाठ में सामान्य रूप से आलोचन किया गया है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु अस्मिन्‌ पाठे सामान्यम्‌ आलोचनं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आगे के पाठ में भी इन ही विषयों का अनुसरण किया जाएगा।", "Kannada": "ಮುಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಷಯವೇ ಅನುವರ್ತಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अग्रिमे पाठे अयमेव विषयः अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.सञ्चित्‌ तथा प्रारब्ध किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧. ಸಂಚಿತ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ ? ಪ್ರಾರಬ್ಧವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१.संचितं किमुच्यते। प्रारब्धं वा किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. फकर्मबन्धनों का वर्णन कीजिए?", "Kannada": "೨. ಕರ್ಮಬಂಧನವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "२. कर्मबन्धनं विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. कर्मभोग योनि का परिचय दीजिए?", "Kannada": "೩. ಕರ್ಮದ ಭೋಗಯೋನಿಯ ಪರಿಚಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "३. कर्मभोगयोनिपरिचयं दद्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 मानवों के अन्तः करण तीन दोषों का परिचय दीजिए?", "Kannada": "೪. ಮಾನವನ ಅಂತಃಕರಣದ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ.", "Sanskrit": "४. मानवान्तःकरणस्य त्रीन्‌ दोषान्‌ परिचाययत।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 चित्त के मल की मीमांसा कीजिए?", "Kannada": "೫. ಚಿತ್ತಮಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "५. चित्तमलो मीमांस्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 चित्त के विक्षेप की मीमांसा कीजिए?", "Kannada": "೬. ಚಿತ್ತವಿಪಕ್ಷೇಪವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "६. चित्तविक्षेपो मीमांस्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 अनुबन्ध के अर्थ का विवरण दीजिए?", "Kannada": "೭. ಅನುಬಂಧದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "७. अनुबन्धार्थः वित्रियताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 वेदान्तसार में अधिकारी का लक्षण क्या बताया गया है उसका विवरण दीजिए?", "Kannada": "೮. ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಲಕ್ಷಣವು ಏನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "८. वेदान्तसारे अधिकारिलक्षणं किमुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. अधिकारी कौन होता है इसका विचार कीजिए?", "Kannada": "೯. ಅಧಿಕಾರಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿ.", "Sanskrit": "९. अधिकारी कुत्र इति विचार्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. अनेक जन्मों में साधनो के अनुष्ठान से किस प्रकार का अधिकारी होता है इसक वर्णन कीजिए?", "Kannada": "೧೦. ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನಾನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಎಂತಹ ಜನ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಗುವನು ಎಂದು ಚರ್ಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "१०. अनेकजन्मसु साधनानुष्ठानेन कीदृशो जनः अधिकारी भवति इति वित्रियताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. वेदोक्तमार्ग का अधिकारी के द्वारा किस प्रकार से अनुसरण करना चाहिए?", "Kannada": "೧೧. ಅಧಿಕಾರಿ ವೇದಾಂತ ಹೇಳಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನೇ ಏಕೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ?", "Sanskrit": "११. वेदान्तोक्तमार्ग एव कुतोऽनुसर्तव्यः अधिकारिणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानव शरीर बहुत जन्मों में महान पुण्यों के द्वारा प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮಾನವನ ಶರೀರವು ಬಹು ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಮಹಾಪುಣ್ಯಗಳಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मानवशरीरं बहुषु जन्मसु अर्जितेन महता पुण्येन लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शरीरकाया रूपी एक नौका होता है।", "Kannada": "ಈ ಶರೀರವು ಕಾಯರೂಪದ ನೌಕೆ.", "Sanskrit": "इदं शरीरं कायरूपिणी नौका।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो दुःख सागर से पार जाने के लिए प्राप्त हुआ है।", "Kannada": "ದುಃಖ ಸಾಗರವನ್ನು ಈಜಲು ಸಿಕ್ಕಿದೆ.", "Sanskrit": "दुःखसागरं तर्तु लब्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक यह नौक खराब नहीं हो जाती तब तक इसके द्वारा इस संसार सखे पार जाने का प्रयास कर लेना चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನೌಕೆ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೂ ಹೋಗಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "यावत्‌ नौका न भिद्यते तावत्‌ पारं गन्तव्यमिति अभिप्रायः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 जो अनात्मवान होता है उसमें काम का उद्‌भव होता है।", "Kannada": "೨. ಯಾರು ಅನಾತ್ಮವಿತ್ ಇದ್ದಾನೋ ಅವನಿಗೆ ಆಸೆಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "२. यः अनात्मविद्‌ भवति तस्य कामः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम ही अनात्मफल का विषय होता है।", "Kannada": "ಆಸೆಯೇ ಅನಾತ್ಮದ ಫಲವಿಷಯವು.", "Sanskrit": "कामो हि अनात्मफलविषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम प्ररेक तथ प्रवर्तक होता है।", "Kannada": "ಆಸೆಯ ಪ್ರೇರಕವೇ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कामः प्रेरकः प्रवर्तकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए काम कर्मो में प्रवृत्ति उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಸೆಯು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರವ್ರುತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः कामः कर्मणि प्रवृत्तिं जनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 9.21) उत्तर-2 10. मानवों का अन्तः करण तीन प्रकार के दोषों से दूषित होता है।", "Kannada": "(ಗೀತಾ. ೯.೨೯) ಉತ್ತರಗಳು. - ೨.೨೦. ಮಾನವನ ಅಂತಃಕರಣವು ಮೂರು ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(गीता ९.२१)उत्तराणि-२.१०. मानवान्तःकरणं त्रिदोषदुष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे तीन दोष है मल, विक्षेप तथा आवरण।", "Kannada": "ದೋಷತ್ರಯಗಳು - ಮಲ, ವಿಕ್ಷೇಪ, ಆವರಣ ಎಂದು.", "Sanskrit": "दोषत्रयं हि मलः विक्षेपः आवरणं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. चित्त का मल पाप होता है।", "Kannada": "೧೧. ಚಿತ್ತಮಲವು ಪಾಪ.", "Sanskrit": "११. चित्तमलः पापम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्ध कर्मों के आचरण की वासना के द्वारा चित्त के मल का बढता है।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರಮ್ಗಳ ಆಚರಣೆ ವಾಸನೆಯ ಚಿತ್ತಮಲವು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धकर्माचरणस्य वासनया चित्तमलः अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. चित्त के चाञ्चल्यों से विक्षेप होता है,विषयों के प्रति चित्त का आकर्षण विक्षेप कहलाता है।", "Kannada": "೧೨. ಮನಸ್ಸಿನ ಚಾಂಚಲ್ಯವೇ ವಿಕ್ಷೇಪವು. ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಕರ್ಷಣವು ವಿಕ್ಷೇಪವು.", "Sanskrit": "१२. चित्तस्य चाञ्चल्यम्‌ एव विक्षेपः, विषयान्‌ प्रति चित्तस्य आकर्षणं विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चित्त के चाञ्चल्य को बढाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಚಾಂಚಲ್ಯದಿಂದ ವಿಕ್ಷೇಪವು ಅನುಮಾನಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तस्य चाञ्चल्यात्‌ विक्षेपः अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "13.अनात्म में आत्मबुद्ध आवरण से होती है।", "Kannada": "೧೩. ಅನಾತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯು ಆವರಣದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१३. अनात्मसु आत्मत्वबुद्धिः आवरणाद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनात्म में आत्मबुद्ध करने से आवरण बढ़ाता है।", "Kannada": "ಅನಾತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆವರಣವು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनात्मसु आत्मत्वबुद्धितः आवरणम्‌ अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "17. अधिकारी विषय सम्बन्ध तथा प्रयोजन इस प्रकार से चार अनुबन्ध होते है।", "Kannada": "೧೭. ಅಧಿಕಾರೀ, ವಿಷಯಃ, ಸಂಬಂಧಃ, ಪ್ರಯೋಜನಮ್ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "१७. अधिकारी विषयः सम्बन्धः प्रयोजनम्‌ इति चत्वारः अनुबन्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "20. वेदों का जानने वाला निर्मलचित्त, एकाग्रचित्त, साधनचतुष्टय सम्पन्न, वेदान्त प्रयोजन के लाभ में वह अधिकारी कहा जाता है।", "Kannada": "20. ವೇದಾರ್ಥಜ್ಞಾನಿಯು ನಿರ್ಮಲಚ್ಚಿತ್ತನು, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನು, ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪನ್ನನು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಯೋಜನದ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "२०. वेदार्थविद्‌ निर्मलचित्तः एकाग्रचित्तः साधनचतुष्टयसम्पन्नः वेदान्तोक्तप्रयोजनलाभे अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "21. वेदान्तसार में उक्त अधिकारी के लक्षण में आपततः इस शब्द का तात्पर्य यह है कि शाब्दिक ज्ञान से तो संशय का निरवारण होता है लेकिन आत्मज्ञान के प्रतिबन्धिका असम्भावना विपरीतभावना तथा विवर्त होती है।", "Kannada": "೨೧. ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಲಕ್ಷಣವು ಆಪಾಪತಃ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥದಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಬ್ದಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಯಾವುದು ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವು ಅಸಂಭಾವನಾ ಮತ್ತು ವಿಪರೀತಭಾವನಾ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२१. वेदान्तसारोक्ते अधिकारिलक्षणे आपापतः इत्यनेन इत्यस्यार्थस्तावत्‌ तथा शाब्दिकं ज्ञानं येन संशयो निवर्तते परन्तु आत्मज्ञानस्य प्रतिबन्धिका असम्भावना विपरीतभावना च  विवर्तते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "22. विधिपूर्वक वेदाध्ययन, वेदार्थ का ज्ञान, काम्यनिषिद्धकर्मों का परित्याग तथा नित्यनैमित्तिक प्रायश्चित तथा उपासनाओं का अनुष्ठान इत्यादि कर्म यदि पूर्व जन्म में किये हुए रहते हैं तो भी उनका फल तो प्राप्त होता ही है।", "Kannada": "೨೨. ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾದ ವೇದಾಧ್ಯಯನ, ವೇದಾರ್ಥಜ್ಞಾನ, ಕಾಮ್ಯನಿಷಿದ್ಧರ್ಮಗಳ ಪರಿತ್ಯಾಗ, ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೋಪಾಸನಾಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಇತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಪೂರ್ವಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಫಲವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२२. विधिपूर्वकं वेदाध्ययनम्‌, वेदार्थज्ञानम्‌, काम्यनिषिद्धकर्मणोः परित्यागः, नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तोपासनानाम्‌ अनुष्ठानम्‌ च इत्यादिकर्माणि पूर्वजन्मसु कृतानि चेदपि तेभ्यः फलं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो पूर्वजन्मों में इन कर्मों को साधते हैं उनके लिए प्रकृत जन्म में नित्यादिकर्मो को करने की आवश्यकता नहीं होती है।", "Kannada": "ಯಾರು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೋ ಅಂತಹವರಿಗೆ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ये पूर्वजन्मसु एतत्कर्मादिकं साधितवन्तः तेषां कृते प्रकृतजन्मनि नित्यादिकर्मणाम्‌ आवश्यकता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपाठ में  साधना का सामान्य निरूपण किया गया है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपाठे साधनायाः सामान्यं निरूपणम्‌ कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसाधनों मे जो क्रम है उसी क्रम का अनुसरण यहाँ पर इन पाठों में किया गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕ್ರಮವು ಇದೆಯೋ ಆ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಈ ಪಾಠಗಳಲ್ಲೂ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसाधने यः क्रमः अस्ति तमेव क्रमम्‌ अनुसृत्य उपस्थाप्यन्ते पाठेषु एषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष विषय प्रत्यक्ष गम्य नहीं होकर के अनुमान के द्वारा गम्य होता है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷ ವಿಷಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗಮ್ಯವಲ್ಲ ಅನುಗಮ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मोक्षः विषयः न प्रत्यक्षगम्यः नापि अनुमानगम्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मात्र आगम के द्वारा गम्य होता है।", "Kannada": "ಇದು ಆಗಮೈಕಗಮ್ಯವಾದ ವಿಷಯ.", "Sanskrit": "अयम्‌ आगमैकगम्यः विषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए साधक की हमेशा यह जिज्ञासा रहती है की प्रमाण भूत आगम क्या है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾದ ಆಗಮವು ಯಾವುದು ? ಎಂದು ಸಾಧಕನ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः साधकस्य सदा जिज्ञासा भवति यत्‌ प्रमाणभूत आगमः कः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए साधनों का जो क्रम है उसका प्रमाणों के साथ इस पाठ में उपस्थापन किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವು ಇದೆ. ಅದರ ಪ್ರಮಾಣೋಪನ್ಯಾಸವು ಮುಂದೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव साधनेषु यः क्रमः वर्तते तस्य प्रमाणोपन्यासपुरः प्रकटनं विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्रमाण ज्ञान होता है तो साधक सन्देह रहित तथा श्रद्धावान होकर के साधनों में प्रवर्तित होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾಣ ಸಹಿತ ಜ್ಞಾನವಾದರೆ ಸಾಧಕನು ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಶ್ರದ್ಧಾವಂತರಾಗಿ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सप्रमाणं ज्ञानं भवति चेत्‌ साधकः सन्देहरहितः सन्‌ श्रद्धावित्तो भूत्वा साधनेषु प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह उपन्यास प्रपञ्च प्रारम्भ किया जा रहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಉಪನ್ಯಾಸಪ್ರಪಂಚ.", "Sanskrit": "अत एवायम्‌ उपन्यासप्रपञ्चः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तरंग  साधन तथा बहिरङ्ग साधन कहलाते हैं।", "Kannada": "ಅಂತರಂಗಬಹಿರಂಗಸಾಧನವಿಭಾಗವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अन्तरङ्गबहिरङ्गसाधनविभागम्‌ अवगच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु के द्वारा कहे गये उपनिषद्‌ से सम्बन्धित साधन अन्तरङ्ग साधनों में गिने जाते हैं इस प्रकार से यह स्थूलविभाग होते हैं।", "Kannada": "ಗುರುವಿನಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ವಿಹಿತವಾದ ಸಾಧನಗಳು ಅಂತರಂಗಸಾಧನಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಥೂಲವಿಭಾಗವು ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गुरूपसदनोत्तरं विहितानि साधनानि अन्तरङ्गसाधनानि गण्यन्ते इति स्थूलविभागोऽयमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परम्परा से प्राप्त साधन ही शास्त्रों में कुछ बहिङ्गसाधन इस प्रकार से कहे जाते है।", "Kannada": "ಪರಂಪರಾಸಾಧನಗಳೇ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಬಹಿರಂಗಸಾಧನಗಳು ಎಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "परम्परासाधनानि एव शास्त्रेषु क्वचित्‌ बहिरङ्गसाधनानि इत्यपि उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करणशुद्धिकरण परक चित्तैकाग्र शुद्धि परक साधन, साधन चतुष्टय कहे जाते हैं वो सभी इनके अन्तर्गत होते हैं।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣಶುದ್ಧಿಕರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರತಾಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯ ಎಂದು ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणशुद्धिकराणि चित्तैग्रतासाधनानि साधनचतुष्टयम्‌ इति एतानि सर्वाण्यपि अत्र अन्तर्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोगादि नाना प्रकार के साधानों का मुमुक्षुओं को फल प्राप्त करवाने के लिए शास्त्रों में उपदेश दिया गया है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗಾದಿಗಳು ನಾನಾವಿಧ ಸಾಧನಗಳು ಮುಮುಕ್ಷುವಿನ ಸಂಪತ್ತಿಯ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मयोगादीनि नानाविधानि साधनानि मुमुक्षुणा सम्पत्तिलाभाय शास्त्रेषु उपदिश्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अधिकार के लाभ के लिए करने योग्य साधन बहिरङ्ग साधन कहलाते हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸಾಧನೆಗಳು ಬಹಿರಂಗಸಾಧನೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवमधिकारलाभाय कर्तव्यानि साधनानि बहिरङ्गसाधनानि कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अधिकार प्राप्त करने पर करने योग्य श्रवणादि साधन अन्तरङ्ग साधन कहलाते हैं।", "Kannada": "ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಊರ್ಧ್ವವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವ ಶ್ರವಣಾದಿಸಾಧನಗಳು ಅಂತರಂಗಸಾಧನಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "लब्धे चाधिकारे ऊर्ध्वं कर्तव्यानि श्रवणादिसाधनानि अन्तरङ्गसाधनानि कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ स्थानों पर चित्तशुद्धिकारक कर्म तथा चित्तैग्रतासम्पादिका उपासना इस प्रकार से ये दो बहिरङ्ग साधन कहालाते हैं।", "Kannada": "ಕೆಲವೆಡೆ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ-ಏಕಾಗ್ರತೆ, ಉಪಾಸನೆಗಳೆರಡು ಬಹಿರಂಗಸಾಧನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "क्वचिच्च चित्तशुद्धिकराणि कर्माणि चित्तैग्रतासम्पादिका उपासना चेति एतद्वयम्‌ बहिरङ्गसाधनं कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकादि साधनचतुष्टय अन्तरङ्गसाधनत्व के द्वारा गिने जाते हैं।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾದಿ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳನ್ನು ಅಂತರಂಗಸಾಧನತ್ವದಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकादिसाधनचतुष्टयम्‌ अन्तरङ्गसाधनत्वेन गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी के द्वारा बहुत साधनों को करने के लिए उपदेश दिया गया है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ತುಂಬ ಸಾಧನಗಳು ಕರ್ತವ್ಯದಂತೇ ಉಪದೇಶ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिकारिणा बहूनि साधनानि कर्तव्यत्वेन उपदिष्टानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें कोई क्रम होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರಮವಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु कश्चित्‌ क्रमः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए किस साधन के बाद में कौन सा साधन करें यह बात मुमुक्षुओं को अच्छी प्रकार से जान लेना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಯಾವ ಸಾಧನದ ನಂತರ ಯಾವ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಮುಮುಕ್ಷು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत एव कस्मात्‌ साधनात्‌ परं किं साधनम्‌ कर्तव्यमिति सुष्ठु बोद्धव्यम्‌ मुमुक्षुणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी साधन का किसी भी क्रम में अनुष्ठान करने पर कोई कामाचार नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರೂ ಸಾಧನವು ಯಾವ ಕ್ರಮದಿಂದಲೂ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किमपि साधनं केनापि क्रमेण अनुष्ठाने नास्ति कामचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही क्रम विविध प्रमाणों के साथ बताया जा रहा है।", "Kannada": "ಅದೇ ಕ್ರಮವು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ  ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स एव क्रमः विविधैः प्रमाणैः उपवर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ब्र.सू.शा.भा.1.1.1) इस वचन से यह ज्ञात होता है की साधनसम्पत्ति के लाभ के बाद ही ब्रह्मजिज्ञासा करनी चाहिए।", "Kannada": "(ಬ್ರ. ಸೂ.ಶಾ.ಭಾ. ) ಈ ಮಾತಿನಿಂದ ಏನು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆಂದರೆ, ಸಾಧನಸಂಪತ್ತಿಲಾಭದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು.", "Sanskrit": "(ब्र.सू. शा.भा.१.१.१) अस्माद्‌ वचनाद्‌ ज्ञायते यद्‌ साधनसम्पत्तिलाभात्‌ परं ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या इति|"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भाष्य में कहा है तस्मात्‌ किमपि वक्तव्यं यदनन्तरं ब्रह्मजिज्ञासा उपदिश्यत इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಭಾಷ್ಯವು - ಅದರಿಂದ ಏನಾದರೂ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಯಾವುದು ಅನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि भाष्यम्‌ -तस्मात्‌ किमपि वक्तव्यं यदनन्तरं ब्रह्मजिज्ञासा उपदिश्यत इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ब्र.सू. शा.भा.1.1.1) तात्पर्य पूर्व मीमांसा दर्शन प्रतिपाद्य विषय ही धर्मजिज्ञासा का होता है।", "Kannada": "(ಬ್ರ. ಸೂ. ಶಾ. ಭಾ. ೧.೧.೧) ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸಾದರ್ಶನಪತಿಪಾದ್ಯವಾದ ವಿಷಯವೇ ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(ब्र.सू.शा.भा.१.१.१)तात्पर्यम्‌- पूर्वमीमांसादर्शनप्रतिपाद्यो विषय एव धर्मजिज्ञासायाम्‌ अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ लोग कहते हैं की कर्मकाण्ड के बिना ज्ञानकाण्ड सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಕೆಲವರು ಕರ್ಮಕಾಂಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜ್ಞಾನಕಾಂಡವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "केचिद्‌ वदन्ति यत्‌ कर्मकाण्डं विना ज्ञानकाण्डं न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन धर्म जिज्ञासा के बिना ब्रह्मजिज्ञासा सम्भव होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु धर्मजिज्ञासां विनापि ब्रह्मजिज्ञासा सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन यदि नित्यानित्यवस्तु विवेक इहामुत्रार्थभोगविराग शमादिसाधन तथा मुमुक्षुत्व नहीं होते हैं तो ब्रह्मजिज्ञासा भी सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕವು ಇಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಾರ್ಥದ ಭೋಗವಿರಾಗವು ಶಮದಮಾದಿಸಾಧನಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವವು ಇದಲ್ಲವಾದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु यदि नित्यानित्यवस्तुविवेकः इहामुत्रार्थभोगविरागः शमदमादिसाधनसम्पत्‌ मुमुक्षुत्वं चेति एतन्नास्ति तर्हि ब्रह्मजिज्ञासा न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सर्पप्रथम इनको सम्पादित करके ब्रह्म जिज्ञासा करनी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಪದಿಸಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत एतत्‌ सम्पाद्य ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा धर्म तथा ब्रह्म जिज्ञासा का पूर्व पर भाव नहीं कहा गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳ ಪೂರ್ವಪರಿಭಾವವು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि धर्मब्रह्मजिज्ञासयोः पूर्वपरीभावो नास्तीति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन साधन चतुष्टय सम्पत्ति के उत्तर में ही ब्रह्मजिज्ञासा यह क्रम स्पष्टरूप से समझा गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪತ್ತಿನ ಉತ್ತರವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಎಂಬ ಕ್ರಮ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु साधनचतुष्टयसम्पत्तेः उत्तरमेव ब्रह्मजिज्ञासा इति क्रमः स्पष्टम्‌ अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 5.12) सब कर्म ईश्वर के लिये ही हैं मेरे फल के लिये नहीं इस प्रकार निश्चय वाला योगी कर्म फल का त्याग करके ज्ञान निष्ठा में होने वाली मोक्ष रूप परम शान्ति को प्राप्त हो जाता है।", "Kannada": "(ಗೀತಾ ೫.೧೨) ಯುಕ್ತಃ \"ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ನನಗಲ್ಲ ಎಂದೆಲ್ಲ ಸಮಾಹಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮೋಕ್ಷವೆಂಬುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(गीता ५.१२)युक्तः “ईश्वराय कर्माणि करोमि न मम फलाय इत्येवं समाहितः सन्‌ कर्मफलं त्यक्त्वा परित्यज्य शान्तिं मोक्षाख्याम्‌ आप्नोति नैष्ठिकीं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पहले अन्तःकरण की शुद्धि फिर ज्ञान प्राप्ति फिर सर्व कर्म संन्यास रूप ज्ञान निष्ठा की प्राप्ति इस प्रकार क्रम से परम शान्ति को प्राप्त होता है ।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಷ್ಯಕಾರನು ಸಾಧಾನೆಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - ಸತ್ವಶುದ್ಧಿ - ಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿ - ಸರ್ವಕರ್ಮಸನ್ಯಾಸ - ಜ್ಞನನಿಷ್ಠಾ ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "अत्र भाष्ये भाष्यकारः साधनानां क्रमम्‌ आह- संत्त्वशुद्धि-ज्ञानप्राप्ति-सर्वकर्मसंन्यास- ज्ञाननिष्ठा-क्रमेणेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परंतु जो अयुक्त है अर्थात्‌ उपर्युक्त निश्चय वाला नहीं है वह काम को प्रेरणा से अपने फल के लिये यह कर्म मैं करता हूँ इस प्रकार फल  में आसक्त होकर बँधता है।", "Kannada": "ನನ್ನ ಫಲಕ್ಕೆ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಫಲದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ | ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಜನ್ಮರೂಪವು ಸಂಸಾರವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मम फलाय इदं करोमि कर्म इत्येवं फले सक्तो निबध्यते। कर्मभिः जन्मरूपं संसारं प्राप्यते॥"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये तू युक्त हो अर्थात्‌ उपर्युक्त निश्चय वाला हो यह अभिप्राय है।", "Kannada": "ನನ್ನ ಫಲಕ್ಕೆ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಫಲದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ |", "Sanskrit": "मम फलाय इदं करोमि कर्म इत्येवं फले सक्तो निबध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "करण नाम कार है काम के करण का नाम कामकार है उसमें तृतीया विभक्ति जोड़ने से काम के कारण से अर्थात्‌ काम की प्रेरणा से यह अर्थ हुआ।", "Kannada": "ಯಸ್ತು ಅಯುಕ್ತಃ ಅಸಮಾಹಿತಃ ಫಲಾಶಾವಿಕ್ಷಿಪ್ತಚಿತ್ತಃ ಕಾಮಕಾರಃ ಕಾಮಸ್ಯ ಆಶಾಯಾಃ ಕಾರಃ ಕರಣಂ ಕಾಮಕಾರಃ, ತೇನ ಫಲಾಶಾಯುಕ್ತತ್ವೇನ |", "Sanskrit": "यस्तु अयुक्तः असमाहितः फलाशाविक्षिप्तचित्तः कामकारः कामस्य आशायाः कारः करणं कामकारः, तेन फलाशायुक्तत्वेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "(शां.भा) इस भाष्य में भाष्यकार ने साधनों का क्रम इस प्रकार से कहा है सत्वशुद्धि, ज्ञान प्राप्ति, सर्व कर्म सन्यास तथा ज्ञाननिष्ठा।", "Kannada": "(ಶಾಂ.ಭಾ.) ಭಾಷ್ಯಕಾರನು ಸಾಧನೆಯ ಕ್ರಮವನ್ನು - ಸತ್ವಶುದ್ಧಿ - ಜ್ಞಾಪ್ರಾಪ್ತಿ - ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸ - ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "(शां.भा) अत्र भाष्ये भाष्यकारः साधनानां क्रमम्‌ आह- संत्त्वशुद्धि-ज्ञानप्राप्ति-सर्वकर्मसंन्यास- ज्ञाननिष्ठा-क्रमेणेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ कर्मयोग के द्वारा सत्वशुद्धि उसके बाद परोक्षज्ञान को प्राप्ति उसके बाद काम्यनिषिद्ध नित्य नैमित्तिक रूप जो कर्म है उनका विधिवत्‌ त्याग करना इस प्रकार से सर्वकर्म सन्यास होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಕರ್ಮಯೋಗದಿಮ್ದ ಸತ್ವಶುದ್ಧಿಯು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಪರೋಕ್ಶಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಮ್ಯ-ನಿಷಿದ್ಧ-ನಿತ್ಯ-ನೈಮಿತ್ತಿಕ-ರೂಪಗಳು ಯಾವುವು ಇದ್ದಾವೋ ಅವುಗಳ ವಿಧಿವತ್ ತ್ಯಾಗವು, ಅವುಗಳನ್ನೇ ಸರ್ವಕರ್ಮಸನ್ಯಾಸ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ कर्मयोगेन सत्त्वशुद्धिः, ततः परोक्षज्ञानप्राप्तिः, ततः काम्य-निषिद्ध-नित्य- नैमित्तिक-रूपाणि यानि कर्माणि सन्ति तेषां विधिवत्‌ त्यागः, स एव सर्वकर्मसन्न्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर अपरोक्ष ज्ञान निष्ठा होती है जिससे विदेहकैवल्यात्म का मोक्ष प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯು, ತದನಂತರ ವಿದೇಹಕೈವಲ್ಯಾತ್ಮಕ ಮೋಕ್ಷವು.", "Sanskrit": "ततः अपरोक्षज्ञाननिष्ठा, ततः विदेहकैवल्यात्मको मोक्षः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो कर्म योग नहीं करता है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यस्तु कर्मयोगं न करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा फल की आशा से कर्म करता है वह कर्मबद्ध हो जाता है।", "Kannada": "ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕರ್ಮಬದ್ಧವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "फलाशया कर्म करोति स कर्मबद्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा संसार चक्र को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संसारचक्रं प्राप्नोति|"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कर्मयोग का फल भी कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಯೋಗದ ಫಲವೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः कर्मयोगस्य फलमपि उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और काम्य कर्म का भी फल इस श्लोक में कहा गया है।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮದ ಫಲದ ವಿಷಯವೂ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "काम्यकर्मणः अपि फलम्‌ अस्मिन्‌ श्लोके स्पष्टम्‌ उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस चित्र के माध्यम से साधनों के सोपानों को दिखाया जा रहा हे।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಾಧನದ ಸೋಪಾನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र चित्रमुखेन साधनसोपानानि प्रदर्शितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले स्तम्भ में साधन हैं तथा दूसरे स्तम्भ में उनके फल है।", "Kannada": "ಮೊದಲ ಕಂಭದಲ್ಲಿ ಸಾಧನಗಳು ಇವೆ. ಎರಡನೇ ಕಂಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಫಲವಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमस्तम्भे साधनानि सन्ति। द्वितीयस्तम्भे तत्तत्फलमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्तुओं के मोह का कारण क्या है अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः॥", "Kannada": "ಜಂತುಗಳ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ? ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜಂತುಗಳು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "जन्तूनां मोहस्य कारणं किम्‌ अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 5.15) अज्ञान के द्वारा विवेकियों का ज्ञान आवृत्त है जिससे जन्तु मोहित होते हैं।", "Kannada": "(ಗೀತಾ ೫. ೧೫) ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಜ್ಞಾನವು ವಿವೇಕಜ್ಞಾನವು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತವೆ ಜಂತುಗಳು.", "Sanskrit": "(गीता ५.१५) अज्ञानेन आवृतं ज्ञानं विवेकविज्ञानम्‌। तेन मुह्यन्ति जन्तवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "करता हूँ, करवाता हूँ, भजता हूँ, भजवाता हूँ, इस प्रकार के मोह को संसारी प्राप्त हो जाते हैं।", "Kannada": "ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ ತಿಂದು ತಿನ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಂಬ ಮೋಹವು ಸಂಸಾರಿಗಳಿಂದ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "करोमि कारयामि भोक्ष्ये भोजयामि' इत्येवं मोहं गच्छन्ति  संसारिणो ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान के आवरण का नाश किस उपाय के द्वारा होता है ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಾಶವು ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಎಂಬುದು ಯಾರ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅವರಿಗೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानावरणस्य नाशः केनोपायेन भवति ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 5.16) जिन जीवों के अन्तःकरण का वह अज्ञान जिस अज्ञान से आच्छादित हुए जीव मोहित होते हैं आत्म विषयक विवेक ज्ञान द्वारा नष्ट हो जाता है उनका वह ज्ञान सूर्य की भाँति उस परम परमार्थ तत्त्व को प्रकाशित कर देता है।", "Kannada": "(ಗೀತಾ ೫.೧೬) - ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯಾವ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವ್ರುತವಾಗಿ ಜಂತುಗಳು ಮುಗಿಬೀಳುತ್ತವೋ ಅಂತಹ ಜಂತುಗಳ ವಿವೇಕಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆತ್ಮವಿಷಯದಿಂದ ನಾಶವಾದ ಆತ್ಮವು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ಜಂತುಗಳು ಆದಿತ್ಯನಂತೆ ಹೇಗೆ ಆದಿತ್ಯನು ಎಲ್ಲ ರೂಪಜಾತನಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವನೋ ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ತದನಂತರ ಪರಮಾರ್ಥತತ್ವವು.", "Sanskrit": "(गीता५.१६)- ज्ञानेन तु येन अज्ञानेन आवृताः मुह्यन्ति जन्तवः तत्‌ अज्ञानं येषां जन्तूनां विवेकज्ञानेन आत्मविषयेण नाशितम्‌ आत्मनः भवति, तेषां जन्तूनाम्‌ आदित्यवत्‌ यथा आदित्यः समस्तं रूपजातम्‌ अवभासयति तद्त्‌ ज्ञानं ज्ञेयं वस्तु सर्व प्रकाशयति , तत्‌ परं परमार्थतत्त्वम्‌। ,"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जैसे सूर्य समस्त रूप मात्र को प्रकाशित कर देता है वैसे ही उनका ज्ञान समस्त ज्ञेय वस्तु को प्रकाशित कर देता है।", "Kannada": "ಆ ಜಂತುಗಳನ್ನು ಆದಿತ್ಯನಂತೆ ಆದಿತ್ಯ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆದಂತೆ ಕಾಣುವ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ವಸ್ತುವನ್ನೆಲ್ಲ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तेषां जन्तूनाम्‌ आदित्यवत्‌ यथा आदित्यः समस्तं रूपजातम्‌ अवभासयति तद्त्‌ ज्ञानं ज्ञेयं वस्तु सर्व प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह स्पष्ट किया गया है कि अज्ञान का नाश कर्म के द्वारा नहीं होता हैं अपितु ज्ञान के द्वारा ही होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಕರ್ಮದಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಅಜ್ಞಾನನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रेदं स्पष्टं यद्‌ अज्ञानस्य नाशः कर्मणा न भवति, ज्ञानेनैव अज्ञाननाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय' (श्वे. उ. 3.8) इस प्रकार से विद्या के अन्य मार्ग मोक्ष के लिए नहीं हैं इस प्रकार से यह श्रुति इन पन्थों का निराकरण करती है।", "Kannada": "ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿಮೃತ್ಯುಮೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿದ್ಯತೇಽಯನಾಯ (ಶ್ವೇ.ಉ. ೩.೮) ಎಂದು ವಿದ್ಯಯಿಂದ ಬೇರೆ ಪಂಥಗಳು ಮೋಕ್ಷಾಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಶೃತಿಯು ಬೇರೆಪಂಥಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय (श्वे. उ. ३.८) इति विद्याया अन्यः पन्थाः मोक्षाय न विद्यते इति श्रुतिः इतरपन्थानं निराकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान का आवरण क्या होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನದ ಆವರಣವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "ज्ञानस्य आवरणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अज्ञान का आवरण क्या होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಆವರಣ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "उत अज्ञानस्य आवरणं किम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान का आवरण कर्म तो होने योग्य नहीं है क्योंकि कर्म द्रव्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನದ ಆವರಣ ಕರ್ಮ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಯಾಕೆಂದರೆ ಕರ್ಮವು ದ್ರವ್ಯವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ज्ञानस्य आवरणं कर्म भवितुम्‌ नार्हति यतोहि कर्म द्रव्यं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आवरण केवल द्रव्य ही हो सकता है।", "Kannada": "ಆವರಣ ಕೇವಲ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "आवरणं केवलं द्रव्येण भवितुम्‌ अर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्रव्यकार्य आवरण कहलाता है।", "Kannada": "ದ್ರವ್ಯಕಾರ್ಯವೇ ಆವರಣ.", "Sanskrit": "द्रव्यकार्यम्‌ आवरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान भाव रूप में होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಭಾವರೂಪವು.", "Sanskrit": "अज्ञानं च भावरूपमस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न की अभाव रूप में इसलिए ज्ञान अज्ञान के द्वारा ही आवृत्त होता है।", "Kannada": "ನ ತು ಅಭಾವರೂಪಮ್ | ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಆವೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न तु अभावरूपम्‌। अत एव अज्ञानेन आवृतं भवति ज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का ज्ञान अज्ञान का नाशक होता है?", "Kannada": "ಎಂತಹ ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕವು.", "Sanskrit": "कीदृशं ज्ञानम्‌ अज्ञानस्य नाशकम्‌ |"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्माज्ञानस्वरूप, चित्स्वरूप तथा चैतन्यस्वरूप होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಾ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವು, ಚಿತ್ಸ್ವರೂಪವು, ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವು.", "Sanskrit": "ननु आत्मा ज्ञानस्वरूपः, चित्स्वरूपः, चैतन्यस्वरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान तथा अविद्या में विरोध तो सुप्रसिद्ध है तो, किस प्रकार से अविद्या ज्ञानत्मक आत्मा का आवरण करती है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಗಳ ವಿರೋಧವು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವಿದ್ಯೆಯು ಹೇಗೆ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕವೂ ಸ್ವಯಂ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानाविद्ययोः विरोधस्तु सुप्रसिद्धः, तर्हि कथम्‌ अविद्या ज्ञानात्मकम्‌ अपि आत्मानम्‌ आवृणोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब कहते हैं की अविद्या आत्मा की विरोधी नहीं है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯ ಅನಾತ್ಮದ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अविद्याया आत्मना विरोधो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ ज्ञान रूप आत्मा अविद्या की विरोधी नहीं होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಜ್ಞಾನರೂಪವು ಆತ್ಮವಲ್ಲ ಅವಿದ್ಯೆಯ ವಿರೋಧಿ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ ज्ञानरूपः आत्मा न अविद्यायाः विरोधी।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या की विरोधी तो विद्या होती है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯ ವಿರೋಧಿಯು ವಿದ್ಯೆಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यायाः विरोधिनी तु विद्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपरोक्त श्लोक में विद्या ही ज्ञान शब्द के द्वारा कही गयी है, यहाँ पर सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म' इत्यादि श्रुतियों में उक्त ज्ञान नहीं कहा है।", "Kannada": "ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆಯೇ ಜ್ಞಾನಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯವಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಮನಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಜ್ಞಾನವು.", "Sanskrit": "उपरोक्तश्लोके विद्या एव ज्ञानशब्देन उच्यते, न तु सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म इत्यादिश्रुतौ उक्तं ज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्या ही बुद्धिरूपी वृत्ति है, न की प्रकाश रूप।", "Kannada": "ವಿದ್ಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಿದ್ಧಿವೃತ್ತಿರೂಪವು, ಪ್ರಕಾಶರೂಪವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विद्या च इह बुद्धिवृत्तिरूपा, न तु प्रकाशरूपा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वहाँ पर “सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म\" इसमें ज्ञान शब्द का प्रकाश अर्थ है।", "Kannada": "\"ಸತ್ಯಂಂ ಜ್ಞಾನಮನಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" ಎಂದು ಜ್ಞಾನಶಬ್ದವು ಅದರ ಪ್ರಕಾಶದ ಅರ್ಥ |", "Sanskrit": "यत्र तु \"सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म\" इति ज्ञानशब्दः तस्य प्रकाशः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ज्ञान प्रकाश तथा प्रकाशक दोनों ही होता है।", "Kannada": "ಈ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಕಾಶವು ಪ್ರಕಾಶಕವೂ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं ज्ञानम्‌ प्रकाशः प्रकाशकः अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुतियों में कहा है की उसकी प्रभा से यह सब प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ - ಅದರ ಅರಿವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि- तस्य भासा सर्वमिदं विभाति इति श्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह बुद्धिवृत्ति विद्या आत्मा की आवरक अविद्या का नाश करती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತಿಯು ವಿದ್ಯೆಯ ಆತ್ಮದ ಆವರಣವನ್ನು ಅವಿದ್ಯೆಯು ನಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च इयं बुद्धिवृत्तिः विद्या आत्मावरकाम्‌ अविद्यां नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आत्मप्रकाश उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ತದಂತರ ಆತ್ಮಪ್ರಕಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः आत्मप्रकाशो जायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म वस्तु प्रकाशकत्व विद्या को ही कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಕಾಶಕತ್ವವು ವಿದ್ಯೆಯದ್ದೇ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्यतः ब्रह्मवस्तुप्रकाशकत्वम्‌ विद्यायाः उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से चैतन्यभासित बुद्धिवृत्ती है ज्ञान तथा करण के द्वारा आत्मा के आवरक अज्ञान का नाश करते आत्मा को प्रकाश मान बनाती है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಚೈತನ್ಯಭಾಸತೆಯಿಂದಲೇ ಬೃದ್ಧಿವೃತ್ತಿಯ ಜ್ಞಾನಕಾರಣದಿಂದ ಆತ್ಮದ ಆವರಣದ ನಾಶದಿಂದ ಆತ್ಮವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ चैतन्यभासितया एव बुद्धिवृत्त्या ज्ञानेन करणेन आत्मावरकस्य अज्ञानस्य नाशद्वारा आत्मा प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि वृत्ति रूप ज्ञान प्रकाशक नहीं होता है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತಿರೂಪವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बुद्धिवृत्तिरूपं ज्ञानं न प्रकाशकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन प्रकाशकरणात्म ही होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನುಂಟು ಮಾಡವಂತಹದ್ದು.", "Sanskrit": "किन्तु प्रकाशकरणात्मकमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकाशात्मज्ञान तो चैतन्य ही होता हे।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಕವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಚೈತನ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकाशात्मकं तु ज्ञानं चैतन्यमेव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या कारण है जिसके द्वारा जन्तु जन्ममृत्युरूपी संसार का अतिक्रमण करता है।", "Kannada": "ಜಂತುವಿನ ಲಕ್ಷಣವೇನು - ಜನ್ಮಮೃತ್ಯುರೂಪಸಂಸಾರವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किंलक्षणः जन्तुः जन्ममृत्युरूपसंसारम्‌ अतिक्रमति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 5.17) सरलार्थ जो प्रकाशित हुआ परमज्ञान है उस परमार्थ तत्त्व में जिनकी बुद्धि जा पहुँची है वे तदबुद्धि हैं। वह परब्रह्म ही जिनका आत्मा है वे तदात्मा हैं । उस ब्रह्म में ही जिनकी निष्ठा दृढ़ आत्म भावना तत्परता है अर्थात्‌ जो सब कर्मों का संन्यास करके ब्रह्म में ही स्थित हो गये हैं वे तन्निष्ठ हैं।", "Kannada": "|| (ಗೀತಾ ೫.೧೭) ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಗತಾ ಸ್ಥಿತಾ ಬುದ್ಧಿಃ ಯೇಷಾ ತೇ ತದ್ಬುದ್ಧಯಃ | ಎಂದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ, ತದಾತ್ಮಾನಃ ತದೇವ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಆತ್ಮಾ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತದಾತ್ಮಾನಃ | ಎಂದು ತದಾತ್ಮಾನಃ ಎಂಬ ಪದದ ವಿಗ್ರಹ. ತನ್ನಿಷ್ಠಾಃ ನಿಷ್ಠಾ ಅಭಿನಿವೇಶಃ ತಾತ್ಪರ್ಯಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸನ್ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇವ ಅವಸ್ಥಾನಂ ಯೇಷಾಂ ತೇ ತನ್ನಿಷ್ಠಾಃ | ಎಂದು ತನ್ನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು.", "Sanskrit": "॥ (गीता ५.१७)सरलार्थः- तस्मिन्‌ ब्रह्मणि गता स्थिता बुद्धिः येषां ते तद्बुद्धयः। तदात्मानः तदेव परं ब्रह्म आत्मा येषां ते तदात्मानः। तन्निष्ठाः निष्ठा अभिनिवेशः तात्पर्यं सर्वाणि कर्माणि संन्यस्य तस्मिन्‌ ब्रह्मण्येव अवस्थानं येषां ते तन्निष्ठाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह परब्रह्म ही जिनका परम अयन आश्रय परमगति है अर्थात्‌ जो केवल आत्मामें ही रत हैं वे तत्परायण हैं (इस प्रकार) जिनके अन्तःकरण का अज्ञान ज्ञान द्वारा नष्ट हो गया है एवं उपर्युक्त ज्ञान द्वारा संसार के कारण रूप पापादि दोष जिनके नष्ट हो चुके हैं ऐसे ज्ञान निर्धूतकल्मष संन्यासी अपुनरावृत्ति को अर्थात्‌ जिस अवस्था को प्राप्त कर लेने पर फिर देह से सम्बन्ध होना छूट जाता है ।", "Kannada": "ತತ್ಪರಾಯಣ ಮತ್ತು ಅದೇ ಪರಮ್ ಅಯನಂ ಪರಾ ಗತಿಃ ಎಂದು ಆತ್ಯಂತಿಕವನ್ನು ಯಾರು ಪಡೆದಿರುವರೋ ಅವರು ತತ್ಪರಾಯಣರು ಕೇವಲ ಆತ್ಮರತರು ಎಂದರ್ಥ. ಯಾರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾಶವಾದ ಆತ್ಮದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಿಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೆ ದೇಹಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದೇ ಮೋಕ್ಷವು ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷವು ಯಥೋಕ್ತವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನೊರ್ಧೂತವು ನಾಶಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्परायणाश्च तदेव परम्‌ अयनं परा गतिः परमं प्राप्यं येषां भवति ते तत्परायणाः केवलात्मरतय इत्यर्थः। येषां ज्ञानेन नाशितम्‌ आत्मनः अज्ञानं ते गच्छन्ति एवंविधा अपुनरावृत्तिम्‌ अपुनर्देहसम्बन्धं मोक्षं ज्ञाननिर्धूतकल्मषा यथोक्तेन ज्ञानेन निर्धूतः नाशितः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर यह स्पष्ट होता है कि तद्बुद्धि (परोक्ष ब्रह्म ज्ञान, शब्द ज्ञान, जैसे गुड मीठा होता है यह स्वयं अनुभव नहीं किया , इस प्रकार से वह गुड के माधुर्य को परोक्ष रूप से जानता है।)", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವು ಯಾವುದೋ ಅದು ತದ್ಬುದ್ಧಿ ( ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ, ಶಾಬ್ದಜ್ಞಾನ, ಬೆಲ್ಲವು ಹೇಗೆ ಸಿಹಿಯಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸದವನಿಗೆ ಬೆಲ್ಲವು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ಹೇಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದೋ ಹಾಗೆ)", "Sanskrit": "स्पष्टञ्चात्र यत्‌ यः तद्बुद्धिः (पारोक्ष्येण ब्रह्मज्ञानम्‌, शाब्दज्ञानम्‌, यथा गुडो मधुर इति यो नानुभूतवान्‌ परन्तु कुतश्चित्‌ श्रुतवान्‌ स गुडस्य माधुर्यं पारोक्ष्येण जानाति।)"}}
{"translation": {"Hindi": "तदात्मा (ब्रह्मात्मा परोक्ष ज्ञान) तन्निष्ठः (नैरन्तर्येण तत्वस्वरूपानुसन्धानम्‌) तत्परायण (उसमें रति) ज्ञाननिर्धूत कल्मष अर्थात्‌ वह फिर देह को प्राप्त नहीं करता है अपितु मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ತದಾತ್ಮಾ ( ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಾಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವು) ತನ್ನಿಷ್ಠವು (ನಿರಂತರವಾದ ತತ್ಸ್ವರೂಪಾನುಸಂಧಾನವು) ತತ್ಪರಾಯಣಃ (ತದ್ರತಿಃ) ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷವು ಅದೇ ಮತ್ತೆ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदात्मा (ब्रह्मात्मापरोक्षज्ञानम्‌) तन्निष्ठः (नैरन्तर्येण तत्स्वरूपानुसन्धानं) तत्परायणः (तद्रतिः) ज्ञाननिर्धूतकल्मषः स एव पुनः देहं न लभते। मुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संन्यास के दो प्रकार विविदिष संन्यास तथा विद्वत संन्यास के भेद से संन्यास दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಸನ್ಯಾಸವು ದ್ವಿವಿಧ - ವಿವಿದಿಷಾಸಂನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಸಂನ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಬೇದದಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸದ ದ್ವೈವಿದ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "संन्यासस्य द्वैविध्यम्‌ विविदिषासंन्यासः विद्वत्संन्यास इति भेदात्‌ संन्यासस्य द्वैविध्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्वत्संन्यास मोक्ष का हेतु होता है।", "Kannada": "ವಿದ್ವತ್ಸಂನ್ಯಾಸವು ನೇರವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विद्वत्संन्यासः साक्षात्‌ मोक्षहेतुः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्वत्‌ संन्यास में सभी कर्मों का त्याग कर दिया जाता है।", "Kannada": "ವಿದ್ವತ್ಸಂನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विद्वत्संन्यासे सर्वकर्माणि त्यज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्वत्‌ संन्यासी परमहंस भी कहलाता है।", "Kannada": "ವಿದ್ವತ್ಸಂನ್ಯಾಸಿಯನ್ನು ಪರಮಹಂಸನೆಂದು ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "विद्वत्संन्यासी परमहंसः अपि कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानसहित यह संन्यास होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನರಹಿತವಾದದ್ದು ಈ ಸಂನ್ಯಾಸವು.", "Sanskrit": "ज्ञानसहितः अयं संन्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका कर्ता आत्मवान कहलाता हैं ।", "Kannada": "ಅದರ ಕರ್ತಾ ಆತ್ಮವಿತ್", "Sanskrit": "तस्य कर्ता आत्मविद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विविदिषा संन्यास जो करता है वह विविदिषु कहलाता है।", "Kannada": "ವಿವಿದಿಷಾಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರು ವಿವಿದಿಷ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विविदिषासंन्यासं यः करोति स विविदिषुः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह कुटीचकादि होता है।", "Kannada": "ಅದು ಕುಟೀಚಕಾದಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च कुटीचकादिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विविदिषा संन्यास में कर्म के एकदेश का त्याग होता है, अपरदेश का अनुवर्तन हो जाता है।", "Kannada": "ವಿವಿದಿಷಾಸಂನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಏಕದೇಶವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विविदिषासंन्यासे कर्मेकदेशः त्यज्यते, अपरदेशः अनुवर्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह कर्मयोग को परिसमाप्ति के पहले से ही संन्यास हो जाता है।", "Kannada": "ಅದು ಕರ್ಮಯೋಗವು ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च कर्मयोगस्य परिसमाप्तेः पूर्वमेव संन्यस्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसके द्वारा कर्मयोग अनुवर्तनीय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ ಅನುವರ್ತನೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः तेन कर्मयोगः अनुवर्तनीय एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह संन्यास ज्ञानरहित होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನರಹಿತವಾದದ್ದು ಈ ಸನ್ಯಾಸವು.", "Sanskrit": "ज्ञानरहितः अयं संन्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका कर्ता आत्मवान कहलाता है।", "Kannada": "ಇದರ ಕರ್ತಾ ಅನಾತ್ಮವಿದ್", "Sanskrit": "तस्य कर्ता अनात्मविद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्यकर्मो का त्याग मुमुक्षुओं के द्वारा करना चाहिए।", "Kannada": "ಮುಮುಕ್ಷು ಆದವನು ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "काम्यकर्मणां त्यागः कर्तव्यः मुमुक्षुणा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "( कैवल्योपनिषत्‌ 1.2) कर्म के द्वारा, प्र॒जा के द्वारा तथा धन के द्वारा अमृतत्व प्राप्त नही होता है।", "Kannada": "(ಕೈವಲ್ಯೋಪನಿಷತ್ ೧.೨) ಕರ್ಮದಿಂದ, ಪ್ರಜೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಹಣದಿಂದಲೂ ಅಮೃತತ್ವವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(कैवल्योपनिषत्‌ १.२) कर्मणा वा प्रजया वा धनेन वा अमृतत्वं न प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या एक ही ज्ञानी के त्याग के द्वारा अमृतत्व प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಕೆಲವು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "किं तु एके ज्ञानिनः त्यागेन अमृतत्वं प्राप्तवन्तः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अमृतत्व के लिए त्याग ही एक साधन होता है।", "Kannada": "ಅಮೃತಕ್ಕಾಗಿ ತ್ಯಗ ಒಂದು ಸಾಧನ.", "Sanskrit": "अमृतत्वाय त्याग एव एकं साधनम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से धैर्य के द्वारा यह मन्त्र प्रतिपादित होता है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರವು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति धैर्येण प्रतिपादयति अयं मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक सम्प्रदाय में यह मन्त्र यदि वन्दन मन्त्र के रूप में सुप्रसिद्ध तथा जनप्रिय है।", "Kannada": "ವೈದಿಕಸಂಪ್ರದಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರವು ಯತಿವಂದನಮಂತ್ರವೆಂದು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವು.", "Sanskrit": "वैदिकसम्प्रदाये अयं मन्त्रो यतिवन्दनमन्त्रः इति सुप्रसिद्धो जनप्रियश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जपपूजापारायणहोमदानध्यान आदि के फलोद्देश से क्रियमाण कर्म होते हैं।", "Kannada": "ಜಪಪೂಜಾಪಾರಾಯಣಹೋಮದಾನಧ್ಯಾನಾದಿಗಳ ಫಲೋದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जपपूजापारायणहोमदानध्यानादीनि फलोद्देशेन क्रियमाणानि कर्माणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन कर्मों से इष्टफल प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಕರಮ್ಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟಫಲಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतेभ्यः कर्मभ्य इष्टफलानि लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म से केबल अभ्युदय फल ही प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಅಭ್ಯುದಯಫಲಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कर्मभ्यः अभ्युदयफलानि केवलानि लभ्यन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्पुत्रों से गृहस्थी लोग अमृतत्व प्राप्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಮನೆಯವರಿಂದಲೋ ಅಥವ ಒಳ್ಳೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಂದಲೋ ಅಮೃತತ್ವವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सत्पुत्रेभ्यश्च गृहस्थानाम्‌ अमृतत्वं न लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धन के द्वारा ही वर्तमान समय में सबकुछ सम्पादित होता है।", "Kannada": "ಇವತ್ತಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಹಣದಿಂದಲೇ ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "धनेन हि अद्यतनकाले सर्वं सम्पाद्येत।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी स्वतः सिद्ध स्वाभाविक मोक्ष धन के द्वारा भी प्राप्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದರೂ ಸ್ವತಸ್ಸಿದ್ಧವಾದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಮೋಕ್ಷವು ಧನದಿಂದಲೂ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि स्वतस्सिद्धः स्वाभाविको मोक्षो धनेनापि न लभ्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो मोक्ष का साधन क्या है।", "Kannada": "ಹಾಗದರೆ ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಧನ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "तर्हि मोक्षस्य किं  साधनम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब कहते हैं की त्याग ही एक साधन है।", "Kannada": "ತ್ಯಾಗವೇ ಒಂದು ಸಾಧನ.", "Sanskrit": "इति चेत्‌ त्याग एव एकं साधनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा त्याग से अध्यास के त्याग का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ತ್ಯಾಗವೇ ಅಧ್ಯಾಸದ ತ್ಯಾಗವು.", "Sanskrit": "त्यागो हि अध्यासस्य त्यागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहंता ममता का त्याग तथा आत्मज्ञान के द्वारा अनात्मवस्तु का त्याग होता है।", "Kannada": "ಅಹಂತಾ ಮತ್ತು ಮಮತೆಗಳೇ ತ್ಯಾಗ. ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅನಾತ್ಮವಸ್ತುವಿನ ತ್ಯಾಗ.", "Sanskrit": "अहंताममतयोरेव त्यागः।आत्मज्ञानेन अनात्मवस्तुत्यागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वास्तविक रूप से अविद्या की ध्यान दें: हानि ही त्याग कहलाता है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾಹಾನಿಯೇ ತ್ಯಾಗ.", "Sanskrit": "अविद्याहानिरेव त्यागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्याग से ही मुक्ति की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "त्यागेनैव मुक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मन्त्र को जानते हुए बहुत लोग वेदविहित सभी कर्मो को त्याग देते हैं, लेकिन वह उचित नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ವೇದವಿಹಿತವಾದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मन्त्रममुं जानन्तो बहवो वेदविहितानि सर्वाणि कर्माणि रभसात्‌ त्यजन्ति, परन्तु तदनुचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके द्वारा नित्यादिकर्मों उपासना तथा विवेक साधनाएँ की जाती है उसके द्वारा ही नित्यादि कर्म भी आगे त्यागे जाते हैं।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳು ಉಪಾಸನಗಳು ವಿವೇಕಾದಿಸಾಧನಗನ್ನು ಮಾಡಿದೆ ಅದರಿಂದಲೇ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳೂ ಮುಂದೆ ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यादिकर्माणि उपासनानि विवेकादिसाधनानि कृतानि तेन एव नित्यादिकर्माणि अपि अग्रे त्याज्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कर्मो के त्याग का भी कोई क्रम होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಾದಿಗಳ ತ್ಯಗದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಕ್ರಮವಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः कर्मादीनां त्यागेऽपि कश्चित्‌ क्रमः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस क्रम को जाने बिना ही जो असम्यक्‌ रूप से कर्मों का त्याग कर देता है वह मोक्ष प्राप्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಸನ್ನದ್ದನು ಕರ್ಮತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಮೋಕ್ಷವು ಸಿಗದೇ ಇರಬಹುದು.", "Sanskrit": "तं क्रममबुद्ध्वा असन्नद्धः कर्मत्यागं करोति चेद्‌ मोक्षं न भजेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से जो बारहवीं कक्षा की परीक्षा को लिखकर के उत्तीर्ण होता है वह ही बारहवीं पास कहलाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಿರುವನೋ ಅವನೇ ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿ ಉತ್ತೀರ್ಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा यः द्वादशकक्षायाः परीक्षां लिखित्वा उत्तीर्णो भवति स एव द्वादशकक्षोत्तीर्ण इति गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन पहली कक्षा में पढ़ता हुआ छात्र बारहवीं कक्षा के योग्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಯೋಗ್ಯನು.", "Sanskrit": "परन्तु प्रथमकक्षां पठन्‌ छात्रः न द्वादशकक्षायोग्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उसके द्वारा यह भी नहीं सोचना चाहिए की बारहवीं कक्षा में अध्ययन के द्वारा ही बारहवीं कक्षा पास होती है तो पहले कक्षा में अध्ययन की कोई आवश्यक्ता ही नहीं है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರೆ ಯಾರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿಯ ಪರೀಕ್ಷಯಿಂದಲೇ ಉತ್ತೀರ್ಣವಾದರೆ ಒಂದನೇ ತರಗತಿ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಆಗಬಾರದು.", "Sanskrit": "नापि तेनेदं चिन्तनीयं यद्‌ यदि द्वादशकक्षायाः परीक्षया एव द्वादशकक्षोत्तीर्णता स्यात्‌ तर्हि किं प्रथमकक्षाध्ययनेन इति न कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोपानादिक्रमों का तथा भ्रमादि क्रमों का त्याग नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಸೋಪಾನಕ್ರಮಭ್ರಮಾದಿಮ್ನವಾದ ಕ್ರಮದ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "सोपानक्रमभ्रमम्रदिम्ना कम्रं त्यागं न कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए महाभारत में कहा गया है कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಭಾರತವಚನಗಳನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಂತುಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि महाभारतवचः कर्मणा बध्यते जन्तुर्विद्यया च विमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(मो.ध. 329. 40)1. ब्रह्मजिज्ञासा कब करनी चाहिए?", "Kannada": "(ಮೋ.ಧ. ೩೨೯.೪೦) ೧. ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(मो.ध.३२९. ४०) १. ब्रह्मजिज्ञासा कदा कर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "2.धर्मजिज्ञासा के पहले भी ब्रह्मजिज्ञासा सम्भव होती है अथवा नहीं?", "Kannada": "೨. ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಮುಂಚೆ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಆಗುವುದೋ ಇಲ್ಲವೋ ?", "Sanskrit": "२. धर्मजिज्ञासायाः पूर्वमपि ब्रह्मजिज्ञासा सम्भवति न वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. किन कर्मों का त्याग सर्व कर्म संन्यास कहलाता है?", "Kannada": "೩. ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಸರ್ವಕರ್ಮಸನ್ಯಾಸ ಎಂದು ಹೇಳುವರು.", "Sanskrit": "३. केषां कर्मणां त्यागः सर्वकर्मसन्न्यासः उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "4.जो फलाशय कर्म करता है उसकी क्या गति होती है?", "Kannada": "೪. ಯಾರು ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವನೋ ಅವನ ಗತಿ ಏನು ?", "Sanskrit": "४. यः फलाशया कर्म करोति तस्य का गतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "5.किस प्रकार का ज्ञान अज्ञान का नाशक होता है?", "Kannada": "೫. ಎಂತಹ ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "५. कीदृशं ज्ञानम्‌ अज्ञानस्य नाशकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान का आवरण क्या होता है?", "Kannada": "೬. ಜ್ಞಾನದ ಆವರಣ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "६. ज्ञानस्य आवरणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञानावरण के नाश का क्या कारण है?", "Kannada": "೭. ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನು ?", "Sanskrit": "७. अज्ञानावरणनाशस्य कारणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) ब्रह्मज्ञानम्‌ (ख) उपासना (ग) नित्यादिकर्माणि (घ) काम्यादिकर्माणि 8.जन्तु के संसार चक्र में अतिक्रमण करने का लक्षण क्या है?", "Kannada": "(ಕ) ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಮ್ (ಖ) ಉಪಾಸನಾ (ಗ) ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳು (ಘ) ಕಾವ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳು ೮. ಜಂತುವಿನ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣವು ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(क) ब्रह्मज्ञानम्‌ (ख) उपासना (ग) नित्यादिकर्माणि (घ) काम्यादिकर्माणि ८. किंलक्षणो जन्तुः संसारचक्रम्‌ अतिक्रामति।"}}
{"translation": {"Hindi": "9.संन्यास के भेद को लिखिए।", "Kannada": "9. ಸಂನ್ಯಾಸಭೇದವು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "९ संन्यासभेदः लेख्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन किस प्रकार के कर्म का त्याग करता है?", "Kannada": "ಯರು ಎಂತಹ ಕರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कः कीदृशं कर्म त्यजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "10.यदि सभी कर्मों के त्याग से ही मोक्ष होता है तो नित्यादि कर्म क्यों करना चाहिए?", "Kannada": "೧೦. ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವಾಗುವುದಾದರೆ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದೇಕೆ ?", "Sanskrit": "१०. यदि सर्वकर्मत्यागेनैव मोक्षः भवति तर्हि नित्यादिकर्माणि कुतः कर्तव्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "(22.1.1) काम्य, निषिद्ध, नित्य, नैमित्तिक, तथा प्रायश्चित इस प्रकार से पाँच प्रकार के कर्म कहे जाते हैं।", "Kannada": "(೨೨.೧.೧) ಕರ್ಮಭೇದವು ಕಾಮ್ಯ, ನಿಷಿದ್ಧ, ನಿತ್ಯ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳೆಂದು ಪಂಚವಿಧ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "२२.१.१) कर्मभेदः काम्यं निषिद्धं नित्यं नैमित्तिकम्‌ प्रायश्चित्तञ्चेति पञ्चविधानि कर्माणि प्रथन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. जिन कर्मों के माध्यम से स्वर्गादि सुखात्म तथा सुखजनक इष्ट फल प्राप्त होता है वे काम्य कर्म कहे जाते हैं।", "Kannada": "೧. ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳಾದ ಸುಖಾತ್ಮವು ಮತ್ತು ಸುಖಜನಕವು ಇಷ್ಟವಾದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಆ ಕರ್ಮಗಳು ಕಾಮ್ಯಗಳು.", "Sanskrit": "१. येः कर्मभिः स्वर्गादि सुखात्मं सुखजनकं च इष्टम्‌ फलं लभ्यते तानि कर्माणि काम्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. जिन कर्मों का नरकादि अनिष्ट ही फल होता है वे शास्त्र के द्वारा प्रतिषिद्ध कर्म निषिद्ध कर्म कहलाते है।", "Kannada": "೨. ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನರಕಾದಿ ಅನಿಷ್ಟ ಫಲವು ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮಗಳು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "२. येषां कर्मणां नरकादि अनिष्टम्‌ एव फलं तानि शास्त्रेण प्रतिषिद्धानि कर्माणि निषिद्धानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. ब्राह्मणादि वर्ण ब्रह्मचर्यादि आश्रमो का उद्देश्य करने नित्यकर्तव्यता के द्वारा जिन शास्त्रविहित कर्मों को करते हैं वे कर्म नित्य कर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನಿತ್ಯಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮಗಳು ನಿತ್ಯವಾದವುಗಳು.", "Sanskrit": "३. ब्राह्मणादीन्‌ वर्णान्‌ ब्रह्मचर्यादीन्‌ आश्रमान्‌ च उद्दिश्य नित्यकर्तव्यतया शास्त्रेण विहितानि कर्माणि नित्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. पुत्रजन्मादिरूप कुछ भी विशिष्ट निमित्त का आश्रय लेकर के जो कर्म करने होते हे वे नैमित्तिक होते हैं।", "Kannada": "೪. ಪುತ್ರಜನ್ಮಾದಿರೂಪವಾದ ಯಾವುದರೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಿಮಿತ್ತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಅವು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "४. पुत्रजन्मादिरूपं किमपि विशिष्टं निमित्तम्‌ आश्रित्य यानि कर्माणि कर्तव्यानि भवन्ति तानि नैमित्तिकानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. प्रकृत जन्म में प्रमादादि वश निषिद्ध करने पर तथ नित्य कर्म नहीं करने पर उनसे उत्पन्न दोष के क्षय के लिए कर्म करना चाहिए वह प्रायश्चित कर्म कहलाता है।", "Kannada": "೫. ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾದಗಳಿಂದ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡದೆ, ಆಗ ಅದರಿಂದ ಆದ ದೋಷದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "५. प्रकृतजन्मनि प्रमादात्‌ निषिद्धं कर्म कृतं, नित्यं च अकृतम्‌। तदा ततो जायमानस्य दोषस्य क्षयार्थं यत्‌ कर्म कर्तव्यं तत्‌ प्रायश्चित्तम्‌ ईर्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें काम्य तथा निषिद्ध कर्म को छोड़कर के अन्य तीन प्रकार के कर्म अधिकार लाभ करने पर ही करने होते हैं।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷಿದ್ಧವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನುಳಿದ ಮೂರು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "एषु काम्यं निषिद्धं च वर्जयित्वा अन्यानि त्रिविधानि कर्माणि अधिकारलाभाय कर्तव्यानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके नित्य नैमित्तिक प्रायश्चित तथा शास्त्र प्रसिद्ध कर्मों का,  गुरुजनों के द्वारा,  कर्तव्यता के द्वारा उपदिष्ट कर्मका मोक्ष साधन के रूप में अनुष्ठान ही वेदान्त शास्त्र में कर्मयोग कहा गया है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳಿಂದ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಾರೂಪದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನೇ ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಯೋಗ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एषां नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानां शास्त्रप्रसिद्धानां कर्मणां, गुरुजनैः कर्तव्यतया उपदिष्टानां कर्मणां च मोक्षसाधनरूपेण अनुष्ठानम्‌ एव वेदान्तशास्त्रे कर्मयोग इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग के द्वारा चित्त के मल का नाश होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ ಚಿತ್ತಮಲಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मयोगेन चित्तमलानां नाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे चित्त शुद्ध होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಚಿತ್ತವೂ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च चित्तं शुद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्ध किसी के द्वारा भी नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧವಾದದನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "निषिद्धं न केनापि करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी जो काम्य कर्म वर्णाश्रम कर्म रूप के द्वारा प्राप्त होते हैं तो वे यदि निष्काम भावना के द्वारा किये जाते हैं।", "Kannada": "ಆದರೂ ಯಾವ ಕಾಮ್ಯ ಕಾರ್ಮಗಳು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಕರ್ಮರೂಪದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथापि यः काम्यानि कर्माणिवर्णाश्रमकर्मरूपेण प्राप्तानि चेत्‌ तानि यदि निष्कामभावनया क्रियन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो वे भी चित्त की शुद्धि में कारण होते हैं।", "Kannada": "ಅವುಗಳೂ ಕೂಡ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುವವುಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तर्हि तानि अपि चित्तशुद्धिकराणि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही भगवान ने गीता में अर्जुन को वर्णाश्रम धर्म प्राप्त युद्ध करने का उपदेश दिया।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ವರ್ಣಾಶ್ರಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अत एव भगवान्‌ गीतासु अर्जुनं वर्णाश्रमधर्मप्राप्तं युद्धं कर्तुम्‌ उपदिदेश।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं तो युद्ध त्याग का उपदेश देते नित्यादि केवल कर्म के कारण।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಾಂದಿದ್ದರೆ ಯುದ್ಧತ್ಯಾಗವನ್ನು ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಕೇವಲ ನಿತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ವಿಧಿಸಿದ.", "Sanskrit": "अन्यथा युद्धत्यागम्‌ उपदिशेत्‌। नित्यादीनि च केवलानि विदध्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का मल क्या होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ಮಲವು ಯಾವುದು.", "Sanskrit": "कः चित्तस्य मलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से चित्त मलिन होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವು ಹೇಗೆ ಮಲಿನವಾಗುವುದು ?", "Sanskrit": "कथं चित्तं मलिनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त में मल है अथवा नहीं इसको किस प्रकार से जान जा सकता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಮಲವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ?", "Sanskrit": "चित्ते मलः अस्ति इति कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तमल की शुद्धि किस प्रकार से करनी चाहिए।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಮಲದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡವುದು.", "Sanskrit": "चित्तमलस्य शुद्धिः कथं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त को शुद्धि हुई अथवा नहीं हुई इसको कैसे जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಶಿದ್ದಿಯಾಯಿತೆಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ?", "Sanskrit": "चित्तशुद्धिः जाता न वेति कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त की शुद्धि होने पर उसके बाद क्या करना चाहिए।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವು ಶುದ್ಧವಾದರೆ ನಂತರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "चित्तं शुद्धं चेत्‌ ततः परं किं कर्तव्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का मल पाप होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಮಲವು ಪಾಪ.", "Sanskrit": "चित्तमलः पापम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्ध कर्मों के आचरण से पाप उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ಪಾಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धकर्माचरणेन पापं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्धकर्मों के आचरण की वासना से चित्त मलिन होता है।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾಚರಣೆಯ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತಮಲವು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धकर्माचरणस्य वासनया चित्तमलः अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्काम कर्म के द्वारा चित्त की शुद्धि करनी चाहिए।", "Kannada": "ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निष्कामकर्मणा चित्तस्य शुद्धिः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम क्रोधादि की लघुता से शुद्धि की मात्रा का अनुमान लगाना चाहिए।", "Kannada": "ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅನುಮಾಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कामक्रोधादीनां लाघवेन शुद्धैः मात्रा अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त के शुद्ध होने के बाद उपासान करनी चाहिए।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯ ನಂತರ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "चित्तशुद्धेः परम्‌ उपासना करणीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकादि साधनचतुष्टय करना चाहिए।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾದಿ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "विवेकादिसाधनचतुष्टं च कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिए गुरु की शरण ग्रहण करके श्रवणादिक करना चाहिए।", "Kannada": "ತದನಂತರ ಗುರೂಪಸದನ, ಇದಾದ ನಂತರ ಶ್ರವಣವು.", "Sanskrit": "ततः गुरूपसदनम्‌। ततः श्रवणादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणों का चित्त में प्रभाव ब्रह्मविद्या के द्वारा अविद्यामान संसार की निवृत्ति नित्यनिरतिशयानन्द की प्राप्तिरूप महान प्रयोजन की सिद्धि होती है।", "Kannada": "ಗುಣಗಳ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವವು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅವಿದ್ಯಾಮಯದ ಸಂಸಾರದ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯನಿರತಿಶಯಾನಂದಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಮಹಾ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.", "Sanskrit": "गुणानां चित्ते प्रभावः ब्रह्मविद्यया अविद्यामयस्य संसारस्य निवृत्तिः नित्यनिरतिशयानन्दप्राप्तिश्चेति महत्‌ प्रयोजनं सिदुध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन सभी जीवों के द्वारा स्वरूप प्रतिपादक महावाक्यों के बार-बार सुनने पर भी उनके अन्दर ब्रह्म विद्या का उदय नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಸ್ವರೂಪಪ್ರತಿಪಾದಕಗಳಾದ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಶ್ರವಣದಿಂದಲೂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯು ಬಹಳ ಜನರಿಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु सर्वैः जीवैः स्वरूपप्रतिपादकानां महावाक्यानां भूयो भूयः श्रवणेऽपि ब्रह्मविद्या न समुदेति बहूनाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर क्या कारण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೇನರಬಹುದು ?", "Sanskrit": "किमत्र कारणं स्यादिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं की कारणों में सबसे अन्यतम कारण है अन्तःकरण की मालिन्य।", "Kannada": "ಇಲ್ಲ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾರಣವು ಅಂತಃಕರಣದ ಮಾಲಿನ್ಯವು.", "Sanskrit": "तत्र कारणेषु अन्यतमं कारणं हि अन्तःकरणस्य मालिन्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्वरजतमोगुणमय अज्ञान से सत्त्वगुण के प्राधान्य के द्वारा अन्तः करण उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಸತ್ವರಜಸ್ತಮೋಗುಣಮಯದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸತ್ವಗುಣದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಅಂತಃಕರಣವು ಕಾರಣ.", "Sanskrit": "सत्त्वरजस्तमोगुणमयाद्‌ अज्ञानाद्‌ सत्त्वगुणस्य प्राधान्येन उत्पन्नं खलु अन्तःकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही अन्तः करण त्रिगुणात्मक होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಂತಃಕರಣವು ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव अन्तःकरणं त्रिगुणात्मकम्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीनों गुणों में सत्वगुण प्रकाशक होता है।", "Kannada": "ಮೂರು ಗುಣಗಳಲ್ಲೂ ಸತ್ವಗುಣವು ಪ್ರಕಾಶಕವು.", "Sanskrit": "त्रिषु गुणेषु सत्त्वगुणः प्रकाशकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रजोगुण कामक्रोधरागद्वेषादि का उत्पादक होता है।", "Kannada": "ರಜೋಗುಣವು ಕಾಮಕ್ರೋಧರಾಗದ್ವೇಷಾದಿಗಳ ಉತ್ಪಾದಕವು.", "Sanskrit": "रजोगुणः कामक्रोधरागद्वेषादीनाम्‌ उत्पादकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तमोगुण प्रमाद आलस्य निद्रामोहादि का जनक होता है।", "Kannada": "ತಮೋಗುಣವು ಪ್ರಮಾದಾಲಸ್ಯನಿದ್ರಾಮೋಹಾದಿಗಳ ಉತ್ಪಾದಕವು.", "Sanskrit": "तमोगुणस्तु प्रमादालस्यनिद्रामोहादीनां जनकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रज के तथा तम के क्षीण होने पर सत्त्वगुण के आधिक्य से अन्तःकरण में सभी ज्ञेय प्रकाशक हो जाता है।", "Kannada": "ರಜೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸತ್ವಗುಣಾಧಿಕ್ಯೆತೆಯಿಂದ ಅಂತಃಕರಣವು ಯಥಾವತ್ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रजसि तमसि च क्षीणे सत्त्वगुणाधिक्यात्‌ अन्तःकरणं यथायथं सर्वं ज्ञेयं प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रजोगुण के द्वारा तथा तमोगुण के द्वारा अभिभूत अन्तःकरण दृष्ट, स्पृष्ट , श्रुत, अघ्रात तथा रसित विषय के वास्तविक स्वरूप को प्रकाशित नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಗಿರುವ ಅಂತಃಕರಣವು ನೋಡಿದ, ಸ್ಪರ್ಷಿಸಿದ, ಕೇಳಿದ, ಘ್ರಾಣಿಸಿದ, ಮತ್ತು ರುಚಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "रजसा तमसा च अभिभूतम्‌ अन्तःकरणं दृष्टस्य स्पृष्टस्य श्रुतस्य आपघ्रातस्य रसितस्य च विषयस्य वास्तविकं स्वरूपम्‌ प्रकाशयितुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह इस प्रकार से है जैस चुम्बक में लोहे की आकर्षण शक्ति होती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ - ಚುಂಬಕವಾದ ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಶಣ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ.", "Sanskrit": "तद्यथा- चुम्बके लौहाकर्षणशक्तिरस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन वह यदि धूली आदि मालिन्य से युक्त होता है तो लोहे का आकर्षण करने में असमर्थ होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅದು ಧೂಳುಗಳ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಲೋಹಾಕರ್ಶಣೆಯು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु तद्‌ धूल्यादिमालिन्ययुक्तं चेत्‌ लौहाकर्षणे असमर्थं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से अन्तः करण भी प्रकाशशील सत्त्वगुण के द्वारा शुद्ध स्वभाव वाला होता हुआ भी रज, तम आदि के योग से अशुद्ध हो जाता है।", "Kannada": "ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದರೆ ಚುಂಬಕವು ಆಕರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಅಂತಃಕರಣವು ಪ್ರಕಾಶನಶೀಲದಿಂದ ಸತ್ವಗುಣದಿಂದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ರಜೋ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣಗಳ ಯೋಗದಿಂದ ಅಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपसारिते च मालिन्ये चुम्बकम्‌ आकर्षति। एवमेव अन्तःकरणम्‌ प्रकाशनशीलेन सत्त्वगुणेन स्वभावतः सहितं चेदपि रजसा, तमसा च योगात्‌ अशुद्धम्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्मज्ञान का प्रतिबन्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತಿಬಂಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः ब्रह्मज्ञानस्य प्रतिबन्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस ब्रह्म ज्ञान के लिए सर्वप्रथम अन्तः करण की शुद्धि यत्नपूर्वक करना चाहिए।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಅಂತಃಕರಣದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಹುಯತ್ನದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ ब्रह्मलाभाय प्रथमम्‌ अन्तःकरणस्य शुद्धिः यत्नेन सम्पादनीया भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करण में विद्यमान सत्त्वगुण से रजोगुण को तथा तमोगुण को दूर करना चाहिए।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿರುವ ಸತ್ವಗುಣದಿಂದ ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणे विद्यमानात्‌ सत्त्वगुणात्‌ रजोगुणः तमोगुणश्च दूरीकरणीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही अन्तः करण को शुद्धि सत्त्वशुद्धि इस प्रकार से कही गयी है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಂತಃಕರಣದ ಶುದ್ಧಿ ಸತ್ವಶುದ್ಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः एव अन्तःकरणस्य शुद्धिः सत्त्वशुद्धिः इत्यपि व्यपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसकी सत्त्वशुद्धि होती है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಸತ್ವಶುದ್ಧಿಯು ಇದೆಯೋ.", "Sanskrit": "यस्य सत्त्वशुद्धिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके ही साधनचतुष्टय सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಲೇ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव साधनचतुष्टयं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधनचतुष्टय सम्पन्न ही ब्रह्मबोधक वेदान्तवाक्यों को सुनकर के ब्रह्मविद्या को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು  ಬ್ರಹ್ಮಬೋಧಕಗಳನ್ನು ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टयसम्पन्नः एव ब्रह्मबोधकानि वेदान्तवाक्यानि श्रुत्वा ब्रह्मविद्यां लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म भेद, उनका प्रभाव, साधनों की उपयोगिता।", "Kannada": "ಕರ್ಮಭೇದಗಳು, ಅವುಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಸಾಧನಗಳ ಉಪಯೋಗ.", "Sanskrit": "कर्मभेदाः, तेषां प्रभावः, साधनानाम्‌ उपयोगिता ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में शास्त्रों के प्रमाणों को नीचे उपस्थापित किया जा रहा है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣತ್ವದಿಂದ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति विषये शास्त्राणि प्रमाणत्वेन उपस्थाप्यन्ते अधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञादि कर्मो के अनारम्भ से, बिना अनुष्ठन किए कोई भी पुरुष नैष्कर्म्य निष्कर्मभाव को प्राप्त करता है तथा न केलव संन्यास के द्वारा ही अर्थात्‌ केवल कर्मपरित्यग मात्र से ज्ञानरहित नैष्कर्म्य सिद्ध को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳು, ಆರಂಭವಾಗದ ಅನನುಷ್ಠಾನಗಳಿಂದ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯವಾದ ನಿಷ್ಕರ್ಮಭಾವವಾದ ಕರ್ಮಶೂನ್ಯತೆಯ ಪುರುಷನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. ಕೇವಲ ಸಂನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನರಹಿತದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "कर्मणाम्‌ यज्ञादीनाम्‌ , अनारम्भात्‌ अननुष्ठानात्‌ नैष्कर्म्यं निष्कर्मभावं कर्मशून्यतां पुरुषः न अश्नुते, न प्राप्नोति इत्यर्थः। नापि संन्यसनादेव केवलात्‌ कर्मपरित्यागमात्रादेव ज्ञानरहितात्‌ सिद्धिं नैष्कर्म्यलक्षणां समधिगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले उन कर्मों को करना चाहिए जो चित्त की शुद्धि करते हैं।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಾಗುವುದೋ ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "आदौ तानि कर्माणि कर्तव्यानि यानि चित्तशुद्धिं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको किए बिना संन्यास फलवान नहीं होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯು ಫಲವಾನ್ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तानि न कृतानि चेत्‌ संन्यासः फलवान्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संन्यास का फल तो नैष्कर्म्य होता है।", "Kannada": "ಸಂನ್ಯಾಸಫಲಂತು ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯವು.", "Sanskrit": "संन्यासफलं तु नैष्कर्म्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्क्रियात्मस्वरूप के द्वारा अवस्थान इस प्रकार से कर्म करना ही कर्मयोग कहलाता है।", "Kannada": "ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಅವಸ್ಥಾನವು. ಈ ಕರ್ಮದ ಕರಣವನ್ನೇ ಕರ್ಮಯೋಗ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "निष्क्रियात्मस्वरूपेण अवस्थानम्‌। एतत्कर्मकरणम्‌ एव कर्मयोगः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग का अच्छी प्रकार से अनुष्ठान कर लेन पर ही मुमुक्षु ज्ञानयोग की कल्पना करते हैं।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಮುಮುಕ್ಷು ಜ್ಞಾನಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.", "Sanskrit": "कर्मयोगः सम्यग्‌ अनुष्ठितः चेत्‌ ज्ञानयोगाय मुमुक्षुः कल्पते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कर्मयोग ज्ञानयोग का उपायभूत होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕರ್ಮಯೋಗವು ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಉಪಾಯಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव कर्मयोगः ज्ञानयोगस्य उपायभूतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञादि कर्म पापों का नाश करते हैं यदि वे फलों के आशा को त्याग करके किए गए होते हैं तो।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು ಫಲದ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಾಡಿದರೆ ಪಾಪದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यज्ञादीनि कर्माणि पापनाशं कुर्वन्ति फलाशां त्यक्त्वा कृतानि चेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाप ही मल होता है।", "Kannada": "ಪಾಪವೇ ಮಲವು.", "Sanskrit": "पापमेव मलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस का नाश ही सत्व की शुद्धि होती है।", "Kannada": "ಅದರ ನಾಶವೇ ಸತ್ವದ ಶುದ್ಧಿಯು.", "Sanskrit": "तस्य नाश एव सत्त्वस्य शुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से भाष्य की भी इसमें सम्मति है क्रियाणां यज्ञादीनाम्‌ इह जन्मनि जन्मान्तरे वा अनुष्ठितानाम्‌ उपात्तदुरितक्षयहेतुत्वेन सत्त्वशुद्धिकारणानां तत्कारणत्वेन च ज्ञानोत्पत्तिद्वारेण ज्ञाननिष्ठाहेतूनाम्‌ (गीता.भा.3.4) ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्‌ पापस्य कर्मणः।", "Kannada": "ಭಾಷ್ಯವು - ಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಯಜ್ಞಾದೀನಾಂ ಇಹ ಜನ್ಮನಿ ಜನ್ಮಾಂತರೇ ವಾ ಅನುಶ್ಠಿತಾನಾಮ್ ಉಪಾತ್ತದುರಿತಕ್ಷಯಹೇತುತ್ವೇನ ಸತ್ವಶುದ್ಧಿಕಾರಣಾನಾಂ ತತ್ಕಾರಣತ್ವೇನ ಚ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿದ್ವಾರೇಣ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾಹೇತೂನಾಮ್ (ಗೀತಾ.ಭಾ.೩.೪) ಜ್ಞಾನಮುತ್ಪದ್ಯತೇ ಪುಂಸಾಂ ಕ್ಷಯಾತ್ ಪಾಪಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ |", "Sanskrit": "तथाहि भाष्यसम्मतिः- क्रियाणां यज्ञादीनाम्‌ इह जन्मनि जन्मान्तरे वा अनुष्ठितानाम्‌ उपात्तदुरितक्षयहेतुत्वेन सत्त्वशुद्धिकारणानां तत्कारणत्वेन च ज्ञानोत्पत्तिद्वारेण ज्ञाननिष्ठाहेतूनाम्‌ (गीता.भा.३.४) ज्ञानमुत्पद्यते पुंसां क्षयात्‌ पापस्य कर्मणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि (महा. शान्ति. 204.8) पापकर्म के क्षय होने से अर्थात्‌ निषिद्धकर्मों के आचरण से उत्पन्न अधर्माख्य संस्कार का यदि क्षय होता है तब ही ज्ञान उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಯಥಾದರ್ಶತಲಪ್ರಖ್ಯೇ ಪಶ್ಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಿ (ಮಹಾ. ಶಾಂತಿ. ೨೦೪.೮) ಪಾಪಕರ್ಮದ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಅಂದರೆ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾಚರಣೆಯಿಂದ ಆದ ಅಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಕ್ಷಯವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "यथादर्शतलप्रख्ये पश्यत्यात्मानमात्मनि (महा. शान्ति. २०४.८)  पापकर्मणः क्षयात्‌ अर्थात्‌ निषिद्धकर्माचरणेन उत्पन्नस्य अधर्माख्यस्य संस्कारस्य यदि क्षयः भवेत्‌ तर्हि ज्ञानम्‌ उत्पद्येत।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब ज्ञान उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಯಾವಗ ಜ್ಞಾನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದೋ ಆಗ.", "Sanskrit": "यदा ज्ञानम्‌ उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब आत्मा, आत्मा में देखती है।", "Kannada": "ಆಗ ಆತ್ಮವು ಆತ್ಮವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा आत्मानम्‌ आत्मनि पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म के द्वारा पाप दूर होते हैं।", "Kannada": "ಧರ್ಮದಿಮ್ದ ಪಾಪವು ನಿವಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धर्मेण पापम्‌ अपनुदति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यकर्मपाप नाशक होते हैं इस विषय में गीता की सम्मति है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳು ಪಾಪನಾಶಕಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯ ಸಮ್ಮತಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "नित्यकर्माणि पापनाशकानि सन्ति इत्यत्र गीतासम्मतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता.18.5) यज्ञ दान तथा तप इस प्रकार से ये तीनों तपों का त्याग नहीं करना चाहिए अर्थात्‌ यह कार्य हमेशा करना चाहिए।", "Kannada": "( ಗೀತಾ. ೨೮.೫ ) ಯಜ್ಞಃ ದಾನಂ ತಪಃ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೂರುವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಅಲ್ಲ ತ್ಯಾಗವನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು, ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು.", "Sanskrit": "(गीता.१८.५) यज्ञः दानं तपः इत्येतत्‌ त्रिविधं कर्म न त्याज्यं न त्यक्तव्यम्‌, कार्यं करणीयम्‌ एव तत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यज्ञ दान तथा तप मनीषियों को पावन करते हैं।", "Kannada": "ಯಜ್ಞ ದಾನ ತಪಸ್ಸುಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಪಾಪವಗಳನ್ನು ವಿಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವಂತಹವುಗಳು.", "Sanskrit": "यज्ञः दानं तपश्चैव पावनानि विशुद्धिकराणि मनीषिणां  इत्येतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह भगवान्‌ वासुदेव का निश्चय है।", "Kannada": "ಇದು ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं भवगतः वासुदेवस्य निश्चयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कहे गये यज्ञादि काम्य कर्म नहीं हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹೇಲೀದ ಯಜ್ಞಾದಿಕರ್ಮಗಳು ಕಾಮ್ಯಗಳಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्रोक्तं यज्ञादिकं न काम्यं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तशुद्धि ही आत्मशुद्धि कहलाती है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯನ್ನೇ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "चित्तशुद्धिरेव आत्मशुद्धिरपि कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तशुद्धि के बिना संन्यास विफल हो जाता है।", "Kannada": "ಚಿತಶುದ್ದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂನ್ಯಾಸವು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तशुद्धिं विना संन्यासः विफलो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इसके ही विषय में भगवद्गीता में बाहुल्य से उल्लेख परिलक्षित होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಭಗವದ್ಗೀತಯಲ್ಲೂ ತುಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्यैव विषयस्य भगवद्गीतायामपि बाहुल्येन उल्लेखः परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 5.11) काया के द्वारा, मन के द्वारा तथा बुद्धि के द्वारा ममत्ववर्जित केवल ईश्वर के लिए ही कर्म करता हूँ न की स्वयं के फल के लिए।", "Kannada": "(ಗೀತಾ ೫.೧೧) ಕಾಯ, ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಗಳಿಂದ ಕೇವಲ ನನ್ನ ತನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈಶ್ವರನಿಗೋಸ್ಕರ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿವೆನು, ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಎಂದು.", "Sanskrit": "(गीता ५.११)  कायेन देहेन मनसा बुद्ध्या च केवलैः ममत्ववर्जितैः ईश्वरायैव कर्म करोमि, न मम फलाय” इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार से ममत्वबुद्धिशून्य इन्द्रियों के द्वारा भी योगीकर्मी कर्म करता  है, तथा संग को त्यागकर और फल विषयों में सभी जगह ममता को त्याग करके आत्मशुद्धि के लिए अथवा सत्वशुद्धि के लिए कर्म करता है।", "Kannada": "ನನ್ನದು ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿರಹಿತವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ಕರ್ಮಗಳ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಸಂಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಫಲವಿಷಯವನ್ನು ಎಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಮತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆತ್ಮದ ಶುದ್ದಿಗಾಗಿ ಸತ್ವಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ममत्वबुद्धिशून्यैः इन्द्रियैरपि योगिनः कर्मिणः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वा फलविषयम्‌ सर्वव्यापारेषु ममतां हित्वा आत्मशुद्धये सत्त्वशुद्धये।"}}
{"translation": {"Hindi": "(तै.उ.भा.वार्तिकम्‌ 4) भगवान्‌ भाष्यकार ने किल्बिष पाप को ही गीता के भाष्य में स्पष्ट रूप से कहा है।", "Kannada": "(ತೆ. ಉ. ಭಾ. ವಾರ್ತಿಕಮ್ ೪ ) ಭಗವಾನ್ ಗೀತಾಭಾಷ್ಯಕಾರನು ಕಿಲ್ಬಿಷವನ್ನು ಪಾಪವೇ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "(ते.उ.भा.वार्तिकम्‌ ४) भगवान्‌ भाष्यकारः किल्बिषं पापमेव इति स्पष्टं कथयति गीताभाष्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह श्लोक युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः।", "Kannada": "ಯುಂಜನ್ನೇವಂ ಸದಾತ್ಮಾನಂ ಯೋಗೀ ವಿಗತಕಲ್ಮಷಃ |", "Sanskrit": "युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 6.28) (शांकरभाष्यम्‌-) योग में लगा हुआ योगी क्रम से सभी पापों से मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "(ಗೀತಾ ೬.೨೮ (ಶಂಕರಭಾಷ್ಯ) ಯುಂಜನ್ ಎಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಯೋಗೀ ಯೋಗಾಂತರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವಾಗಲೂ ಆತ್ಮವನ್ನು ವಿಗತಕಲ್ಮಷವಾದ ವಿಗತಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "(गीता ६.२८) (शांकरभाष्यम्‌-) युञ्जन्‌ एवं यथोक्तेन क्रमेण योगी योगान्तरायवर्जितः सदा सर्वदा आत्मानं विगतकल्मषः विगतपापः अश्नुते व्याप्नोति"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सुख के द्वारा अनायास ही ब्रह्म से संस्पृष्ट होकर उस निरतिशय परमतत्व को प्राप्त कर लेता है और- प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः।", "Kannada": "ಸುಖದಿಂದ ಅನಾಯಾಸದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಂತರದ ಸ್ಪರ್ಷವು ಯಾವುದೋ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಸಂಸ್ಪರ್ಶ ಸುಖವು ಅತ್ಯಂತ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಯತ್ನದ್ಯತಮಾನಸ್ತು ಯೋಗೀ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷಃ |", "Sanskrit": "सुखेन अनायासेन ब्रह्मसंस्पर्शं ब्रह्मणा परेण संस्पर्शो यस्य तत्‌ ब्रह्मसंस्पर्शं सुखम्‌ अत्यन्तम्‌ अन्तमतीत्य वर्तत इत्यत्यन्तम्‌ उत्कृष्टं निरतिशयम्‌ अश्नुते व्याप्नोति॥ प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगित्व श्रेष्ठ किस कारण से है जो प्रयत्न पूर्वक अधिक साधन में लगा हुआ है वह विद्वान्‌ योगी विशुद्धकिल्बिष अर्थात्‌ अनेक जन्मों में थोडे-थोडे संस्कारों को एकत्रित कर उन अनेक जन्मों के सजिचित संस्कारों से पाप रहित होकर सिद्ध अवस्था को प्राप्त हुआ सम्यक्‌ ज्ञान को प्राप्त करके परम गति मोक्ष को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಯೋಗಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಸಂಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷನು, ವಿಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷನು, ಸಂಶುದ್ಧಪಾಪನು, ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ದನು ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದಾದ ಉಪಚಿತ್ಯದಿಮ್ದ ಅನೇಕಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಸಂಸಿದ್ದವಾದ ಅನೇಕಜನ್ಮಸಂಸಿದ್ಧವು. ತದನಂತರ ಒಳ್ಳೆಯದರ್ಶನವಾದರೊ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಕೃಷ್ಟವಾದ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವನು.", "Sanskrit": "तत्र योगी विद्वान्‌ संशुद्धकिल्बिषः विशुद्धकिल्बिषः संशुद्धपापः अनेकजन्मसंसिद्धः अनेकेषु जन्मसु किञ्चित्‌ किञ्चित्‌ संस्कारजातम्‌ उपचित्य तेन उपचितेन अनेकजन्मकृतेन संसिद्धः अनेकजन्मसंसिद्धः।ततो लब्धसम्यग्दर्शनः सन्‌ याति परां प्रकृष्टां गतिमिति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त की शुद्धि के लिए यज्ञादि अनुष्ठेय कर्मों का उल्लेख बहुत स्थानों पर परिलक्षित होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಶುದ್ಧತೆಗೆ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಎಲ್ಲಕಡೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "चित्तशुद्धये यज्ञादीनाम्‌ अनुष्ठेयत्वेन उल्लेखः बहुत्र परिलक्ष्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे यज्ञ कौन से हैं।", "Kannada": "ಅವು ಯಾವುವು ಯಜ್ಞಗಳು.", "Sanskrit": "के ते यज्ञाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्हें किस प्रकार से करना चाहिए।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ ?", "Sanskrit": "कथं ते कर्तव्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको करने में शास्त्र प्रमाण क्या है इस प्रकार से इस स्थान पर अनेक प्रश्‍न उत्पन्न होते हैं।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಯಾವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तेषां करणे किं शास्त्रं प्रमाणम्‌ इति स्थाने एते प्रश्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके समाधान में भाष्य कार ने कहा है- स्मृतिष्वपि भगवदगीताद्यासु अनभिसन्धाय फलम्‌ अनुष्ठितानि यज्ञादीनि मुमुक्षोः ज्ञानसाधनानि भवन्तीति प्रपञ्चितम्‌ तस्माद्‌ यज्ञादीनि शमदमादीनि च यथाश्रमं सर्वाण्येव आश्रमकर्माणि विद्योत्पत्तौ अपेक्षितव्यानि।", "Kannada": "ಅದರ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಭಾಷ್ಯಕಾರನು - ಸ್ಮೃತಿಷ್ವಪಿ ಭಗವದ್ಗೀತಾದ್ಯಾಸು ಅನಭಿಸಂಧಾಯ ಫಲಮ್ ಅನುಷ್ಠಿತಾನಿ ಯಜ್ಞಾದೀನಿ ಮುಮುಕ್ಷೋಃ ಜ್ಞಾನಸಾಧನಾನಿ ಭವಂತೀತಿ ಪ್ರಪಂತಿತಮ್ | ತಸ್ಮಾತ್ ಯಜ್ಞಾದೀನಿ ಶಮದಮಾದೀನಿ ಚ ಯಥಾಶ್ರಮಂ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಆಶ್ರಮಕರ್ಮಾಣಿ ವಿದ್ಯೋತ್ಪತ್ತೋ ಅಪೇಕ್ಷಿತವ್ಯಾನಿ |", "Sanskrit": "तत्समाधौ आह भाष्यकारः- स्मृतिष्वपि भगवद्वीताद्यासु अनभिसन्धाय फलम्‌ अनुष्ठितानि यज्ञादीनि मुमुक्षोः ज्ञानसाधनानि भवन्तीति प्रपञ्चितम्‌। तस्माद्‌ यज्ञादीनि शमदमादीनि च यथाश्रमं सर्वाण्येव आश्रमकर्माणि विद्योत्पत्तो अपेक्षितव्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्रापि “एवंवित्‌' इति विद्यासंयोगात्‌ प्रत्यासन्नानि विद्यासाधनानि शमादीनि, विविदिषासंयोगात्तु बाह्यतराणि यज्ञादीनीति विवेक्तव्यम्‌ मुमुक्षु साधनत्व के रूप में यज्ञादिक करता है यहाँ पर यह गीता की सम्मति है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯೂ \"ಎವಂ ವಿತ\" ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾಸಂಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನವಾದ ವಿದ್ಯಾಸಾಧನಗಳು ಶಮಗಳೇ, ವಿವಿದಿಷಾಸಂಯೋಗಗಳಂತೂ ಬಾಹ್ಯತರಗಳು ಯಜ್ಞಾದಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮುಮುಕ್ಷುವು ಸಾಧನೆಯೆಂದು ಯಜ್ಞಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯ ಸಮ್ಮತಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तत्रापि “एवंवित' इति विद्यासंयोगात्‌ प्रत्यासन्नानि विद्यासाधनानि शमादीनि, विविदिषासंयोगात्तु बाह्यतराणि यज्ञादीनीति विवेक्तव्यम्‌॥ मुमुक्षुः साधनत्वेन यज्ञादिकं करोतीत्यत्र गीतासम्मत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 17.25) तत्‌ ऐसे इस ब्रह्म के नाम का उच्चारण करके और कर्मो के फल को न चाहकर नाना प्रकार की यज्ञ और तप रूप तथा दान अर्थात्‌ भूमि?", "Kannada": "(ಗೀತಾ ೧೭.೨೫) ತತ್ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದು \"ತತ್\" ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದನ್ನು ಉಚ್ಚಾರಿಸಿ ಮತ್ತು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯಜ್ಞಗಳ ಫಲವನ್ನು ಯಜ್ಞತಪಸ್ಸಿನ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯಗಲು ಮತ್ತು ತಪಃಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಯಜ್ಞತಪಃ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಹಿರಣ್ಯಪ್ರದಾನಾದಿಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "(गीता १७.२५)  तत्‌ इति अनभिसन्धाय, “तत्‌ इति ब्रह्माभिधानम्‌ उच्चार्य अनभिसन्धाय च यज्ञादिकर्मणः फलं यज्ञतपःक्रियाः यज्ञक्रियाश्च तपःक्रियाश्च यज्ञतपःक्रियाः दानक्रियाश्च विविधाः क्षेत्रहिरण्यप्रदानादिलक्षणाः क्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोना आदि का दान करना रूप क्रियाएँ मोक्ष को चाहने वाले मुमुक्षु पुरुषों द्वारा की जाती हैं।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷಾಪೇಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಪ್ರದಾನಾದಿಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यप्रदानादिलक्षणाः क्रियन्ते निर्वर्त्यन्ते मोक्षकाङ्किभिः मोक्षार्थिभिः मुमुक्षुभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी के अन्तः करण में मल विक्षेप तथा आवरण इस प्रकार से तीन  दोष होते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಲ, ವಿಕ್ಷೇಪ, ಆವರಣ ಎಂದು ಮೂರು ದೋಷಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषाम्‌ अन्तःकरणे मलो विक्षेपः आवरणं चेते त्रयो दोषा आसते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मल पाप होता है।", "Kannada": "ಮಲವೇ ಪಾಪ.", "Sanskrit": "मलो हि पापम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अतिसूक्ष्म होने के कारण प्रत्यक्ष नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದು ಸಂಸ್ಕಾರಾತ್ಮದಿಂದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तच्च संस्कारात्मना अतिसूक्ष्मत्वात्‌ न प्रत्यक्षीभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन उसका अनुमान किया जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅನುಮಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से चित्त मलिन होता है।", "Kannada": "ಹಾಎಯೇ ಅನುಮಾನವು - ಚಿತ್ತವು ಮಲಿನವು.", "Sanskrit": "तथाहि अनुमानम्‌- चित्तं मलिनम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्धकर्मानुष्ठान से विषयासक्ति के कारण चित्त में अशुभ भावनाएँ भर जाती हैं अर्थात्‌ चित्त मलिन हो जाता है।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧಕರಮನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿತ್ತಗತಾಶುಭವಾಸನಾಗಳಿಂದ. ಅಂದರೆ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಮಲಿನತ್ವವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धकर्मानुष्ठानाद्‌ विषयासक्त्या चित्तगताशुभवासनाभिश्च। अर्थात्‌ चित्ते मलिनत्वम्‌ अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका हेतु निषिद्ध कर्मों का अनुष्ठान होता है तथा दूसरा हेतु विषयासक्ति है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೇ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನವೇ ಆಗದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ ವಿಷಯದ ಆಸಕ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "तत्र हेतुः निषिद्धकर्मनुष्ठानम्‌। अपरो हेतुः विषयासक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तीसरा हेतु चित्तगत अशुभ भावनाएँ हैं।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಹೇತು ಚಿತ್ತಗತಾಶುಭವಾಸಗಳು.", "Sanskrit": "तृतीयो हेतुः चित्तगताशुभवासनाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जो वेदादि श्रुतिस्मृतियों के द्वारा निषिद्ध कर्म है उसको यदि वह करता है तो वह पापी कहलाता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ವೇದಾದಿಶೃತಿಸ್ಮೃತಿಗಳಿಂದ ಯಾವುದು ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮವು ಅದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಅದು ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यः वेदादिश्रुतिस्मृतिभिः यन्निषिद्धं कर्म तदनुतिष्ठति स पापीयान्‌ जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उसके चित्त में मल आ जाता है।", "Kannada": "ಅದರ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಮಲವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य चित्ते मलः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो विषयों में आसक्त होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೋ ಅದು.", "Sanskrit": "यो विषयेषु आसक्तो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी आसक्ति के कारण ही चित्त में मल स्थित होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕಾರಣವೇ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಮಲವು.", "Sanskrit": "तस्य आसक्तेः कारणं हि चित्तस्थो मलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कारण से ही कार्य होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಕಾರಣವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः कार्यात्‌ कारणम्‌ अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसक्ति से पार रूपी मल सभी के द्वारा जाना जाता हे ।", "Kannada": "ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಾಪರೂಪದ ಮಲವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आसक्तितः पापरूपः मलः सुतराम्‌ ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके चित्त में अशुभ भावनाएँ होती है उसका चित्त मलिन होता है इसमें सन्देह का अवकाश बिल्कुल भी नहीं है।", "Kannada": "ಯಾವ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಅಶುಭವಾದ ವಾಸನೆಗಳು ಇವೆಯೋ ಅವನ ಚಿತ್ತವು ಮಲಿನವು ಎಂದು ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यस्य चित्ते अशुभवासनाः सन्ति तस्य चित्तं मलिनमस्ति इति नास्ति सन्देहावकाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह हेतु त्रय जिस पुरुष के होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಮೂರು ಹೇತುಗಳು ಯಾವ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "एतत्‌ हेतुत्रयं यस्य पुरुषस्य अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मलिन होता है।", "Kannada": "ಅದು ಮಲಿನವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स मलिनः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मल की निवृत्ति के लिए निष्कामकर्मभूत यज्ञादि के द्वारा मल का निवारण करना चाहिए।", "Kannada": "ಮಲನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಭೂತಯಾದಿ ಮಲವನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "मलनिवृत्त्यर्थं  निष्कामकर्म भूतयादि च मलं निवर्तयेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ईश्वरनामोच्चारण के द्वारा मल का तथा विक्षेप का निवारण करना चाहिए।", "Kannada": "ಮಲನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮಗಲು ಭೂತದಯಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಈಶ್ವರನ ನಾಮೋಚ್ಚಾರಣೆಗಳು ಸಾಧನಗಳಾಗಿ ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "मलनिवृत्त्यर्थं निष्कामकर्माणि भूतदयादि ईश्वरनामोच्चारणादीनि च साधनानि विधीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विक्षेप चित्त का चाञ्चल्य होता है।", "Kannada": "ವಿಕ್ಷೇಪವು ಮನಸ್ಸಿನ ಚಾಂಚಲ್ಯ.", "Sanskrit": "विक्षेपश्च चित्तस्य चाञ्चल्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका चित्त वेदान्त के श्रवण में अथवा स्वरूपानुसन्धान में स्थिरता प्राप्त नहीं करता है अपितु विषयाभिमुखी होता है उसके द्वारा ईश्वर का नामोच्चारण अजपामन्त्रावृत्ति ईश्वरमूर्ति का ध्यान तथा निर्गुणब्रह्मानुसन्धान इत्यादि उपाय कहे गये हैं।", "Kannada": "ಯಾರ ಚಿತ್ತವು ವೇದಾಂತಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ವರೂಪಾನುಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ವಿಷಯಾಭಿಮುಖೀ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಅದರ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಈಶ್ವರನಾಮೋಚ್ಚರಣೆಯು ಅಜಪಾಮಂತ್ರಾವೃತ್ತಿಯು ಈಶ್ವರಮೂರ್ತಿಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮಾನುಸಂಧಾನ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಅಲಬಂಬಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "यस्य चित्तं वेदान्तश्रवणे स्वरूपानुसन्धाने वा स्थैर्यं न प्राप्नोति किन्तु विषयाभिमुखीभवति तेन तन्निवृत्तये ईश्वरनामोच्चारणम्‌ अजपामन्त्रावृत्तिः ईश्वरमूर्तिध्यानं निर्गुणब्रह्मानुसन्धानम्‌ इत्यादय उपाया अवलम्ब्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना आदि के द्वारा भी चित्त की एकाग्रता उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನಾದಿಗಳು ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपासनादिभिः चित्तस्य एकाग्रता जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से शरीर वाक्‌ तथा मन के द्वारा धन के द्वारा तथा सेवा के द्वारा ईश्वर ही हमें अनन्तकोटिजन्मार्जितसुकृतो के परिपाक से गुरुमूर्ति के रूप में अवतीर्ण होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಶರೀರ, ವಾಕ್, ಮನಸ್ಸುಗಳ ಪುಷ್ಕಲ, ಧನ ಮತ್ತು ಶುಶ್ರೂಷೆಯಿಂದ ಈಶ್ವರನೇ ನಮ್ಮ ಅನಂತಕೋಟಿಜನ್ಮಾಂತರಗಳಿಂದ ಅರ್ಜಿಸಿದ ಸುಕೃತಪರಿಪಾಕದಿಂದ ಗುರುಮೂರ್ತಿರೂಪದಿಂದ ಅವತರಿಸಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "एवञ्च शरीरवाङ्गनोभिः पुष्कलेन धनेन शुश्रूषया च ईश्‍वर एव अस्मदनन्तकोटिजन्मार्जितसुकृतपरिपाकात्‌ गुरुमूर्तिरूपेण अवतीर्ण इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के सद्गुरु को सेवा के महान लाभ बताए गये हैं।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಸದ್ಗುರುವಿನ ಸೇವೆಯಿಂದ ಮಹಾ ಲಾಭವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ईदृश्या सद्गुरुसेवया महान्‌ लाभ उक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(३वे.उ.6.23) 11. वेदान्त में कितने कर्म होते हैं तथा वे कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "(ಶ್ವೇ.ಉ.೬.೨೩) ೧೧. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳು ಎಷ್ಟು ? ಅವು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "(श्वे.उ.६.२३) ११. वेदान्ते कति कर्माणि। कानि च तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. काम्य की किस प्रकार के आचरण से चित्त की शुद्धि होती है?", "Kannada": "೧೨. ಕಾಮ್ಯದ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಕರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१२. काम्यस्य कीदृशाचरणेन तत्‌ चित्तशुद्धिकरं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. मनित्यादिकर्मों को किस प्रकार अनुष्ठान करना चाहिए?", "Kannada": "೧೩. ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು ?", "Sanskrit": "१३. नित्यादिकर्माणि कुतः अनुष्ठेयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "14. अन्तः करण के घटद्रव्य कौन-कौन से हैं।", "Kannada": "೧೪. ಅಂತಃಕರಣದ ಘಟದ್ರವ್ಯಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "१४. अन्तःकरणस्य घटद्रव्याणि कानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. चविषयासक्ति का कारण क्या है?", "Kannada": "೧೫. ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಯ ಕಾರಣ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१५. विषयासक्तेः कारणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "16. नित्यादि कर्मो से भी अधिक नाम जप की क्या विशेषता हे?", "Kannada": "೧೬. ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ನಾಮಜಪಗಳ ವಿಶೇಷವೇನು ?", "Sanskrit": "१६. नित्यादिकर्मभ्योऽपि नामजपस्य को विशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो प्रकार के कर्म त्याज्य होते हैं काम्य कर्म तथा निषिद्ध कर्म। फलोदेश्य से क्रियमाण कर्म काम्य कर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯದ ಎರಡು ವಿಧ ತ್ಯಾಜ್ಯಕರ್ಮಗಳು -  ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮ ಮತ್ತು ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮ ಎಂದು. ಫಲೋದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು ಕಾಮ್ಯಗಳು.", "Sanskrit": "काम्यम्‌ द्विविधं त्याज्यं कर्म - काम्यकर्म निषिद्ध्कर्म चेति। फलोद्वेश्येन क्रियमाणानि कर्माणि काम्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस किसी भी फल की आकाङक्षा करके जो कर्म किए जाते हैं वे काम्य कर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದರೂ ಫಲವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮ ಯಾವುದೋ ಅದೇ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮ.", "Sanskrit": "यत्किञ्चित्‌ फलम्‌ आकाङ्क्ष्य यत्‌ कर्म क्रियते तत्‌ काम्यं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे स्वर्ग की प्राप्ति के लिए क्रियमाण ज्योतिष्टोमयज्ञादि कर्म।", "Kannada": "ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮಯಜ್ಞಾದಿಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा स्वर्गप्राप्त्यर्थं क्रियमाणानि ज्योतिष्टोमयज्ञादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मरणानन्तर स्वर्ग की प्राप्ति हो इस फल के लाभ के लिए ज्योतिष्टोमादियाग किए जाते हैं वे काम्य कर्म कहलाते है।", "Kannada": "ಮರಣದ ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಲಿ ಎಂದು ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಠೋಮಾದಿ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗರೂಪದ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮಾದಿಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮ.", "Sanskrit": "मरणादनन्तरं स्वर्गप्राप्तिः भवतु इति फललाभाय ज्योतिष्टोमादियागः अनुष्ठीयते। अतः स्वर्गरूपफल प्राप्तये यो ज्योतिष्टोमादियागः क्रियते स काम्यं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्यकर्मों का फल अनित्य होता है।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮದ ಫಲವು ಅನಿತ್ಯವು.", "Sanskrit": "काम्यकर्मणः फलम्‌ अनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्‌ कृतकं तदनित्यम्‌ यह नियम होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಕೃತಕವೋ ಅದು ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ನಿಯಮವಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ कृतकं तदनित्यम्‌ इति नियमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जो क्रियाजन्य साधन जन्य है वह अनित्य है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವುದು ಕ್ರಿಯಾಜನ್ಯವೋ ಮತ್ತು ಸಾಧನಜನ್ಯವೋ ಅದು ಅನಿತ್ಯವು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यत्‌ क्रियाजन्यं साधनजन्यं तद्‌ अनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल भोग के बाद फिर उस फल को भोगने को कोई भी इच्छा करता है तो उसे वह कर्म फिर करना चाहिए।", "Kannada": "ಫಲಭೋಗದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಆ ಫಲವನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "फलभोगात्‌ परं पुनः तत्‌ फलं कोऽपि इच्छति चेत्‌ तत्‌ कर्म पुनः कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्य कर्म का त्याग किस प्रकार से करना चाहिए।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ತ್ಯಾಗವು ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು ?", "Sanskrit": "काम्यकर्मणः त्यागः कुतः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्य कर्मों का फल स्वर्गादि होते हैं।", "Kannada": "ಕಾರ್ಮಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳು ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "काम्यकर्मणः फलं स्वर्गादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका फल मरने के बाद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಫಲವು ಮರಣೋತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च फलं मरणोत्तरं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्य कर्म मरने के बाद फल देते हैं।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮವು ಮರಣೋತ್ತರ ಫಲ ಕೊಡುವುದು.", "Sanskrit": "काम्यकर्म मरणोत्तरं फलं ददाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मरने के बाद कर्म के फलों की उत्पत्ति के लिए फिर जन्म आवश्यक होता है।", "Kannada": "ಮರಣೋತ್ತರದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮದ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "मरणोत्तरं कर्मणः फलोत्तपत्तये पुनः जन्म आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह जन्म मृत्यु लोक में हो अथवा स्वर्ग लोक में।", "Kannada": "ಆ ಜನ್ಮ ಮೃತ್ಯುಲೋಕಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಾದರೂ ಆಗಲಿ.", "Sanskrit": "तच्च जन्म मृत्युलोके वा भवतु स्वर्गलोके वा भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन कर्मों से पुण्य उत्पन्न होता है वे पुण्यों के फलों को देकर के ही समाप्त होते हैं।", "Kannada": "ಎಷ್ಟು ಕರ್ಮದ ಪುಣ್ಯವಾಗುವುದೋ ಅಷ್ಟು ಪುಣ್ಯವು ಫಲವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावत्‌ कर्मणः पुण्यं जायते तावत्‌ पुण्यं फलं दत्वा समाप्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर फल लाभ के लिए काम्य कर्मों के द्वारा पुण्यों का संचय करना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಫಲ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "पुनः फललाभाय पुनः काम्यकर्मभिः पुण्यसंचयः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह चक्र प्रवर्तित होता रहता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಚಕ್ರವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ इदम्‌ चक्रं प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इसको समझकर के जो इस प्रकार के साध्य तथा साधनभूत काम्यकर्मों से विरक्त हो जाता है वह ही मुमुक्षु कहलाता है।", "Kannada": "ಇದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಯಾವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯಸಾಧಭೂತದಿಂದ ವಿರಕ್ತವೋ ಅದೇ ಮುಮುಕ್ಷು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "इदमेवमेवेति अवगम्य यश्च इत्थं साध्यसाधनभूताद्‌ विरक्तः स एव मुमुक्षुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह स्पष्ट हो गया की जो मुमुक्षु होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮುಮುಕ್ಷು ಎಂದು.", "Sanskrit": "अत इदं स्पष्टं यद्‌ मुमुक्षुः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह साध्यसाधनप्रसूत संसारचक्र की कामना नहीं करता है तो कर्मों को वह त्याग देता है।", "Kannada": "ಸಾಧ್ಯಸಾಧನಪ್ರಸೂತವಾದ ಸಂಸಾರಚಕ್ರವು ಬಯಸದೇ ಕರ್ಮ ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साध्यसाधनप्रसूतं संसारचक्रं न कामयते कर्म त्याज्यम्‌ इति स्फुटमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मुमुक्षु के द्वारा काम्य कर्मों का त्याग कर देना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ಧರಿಂದ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು ಮುಮುಕ್ಷುವಿನಿಂದ.", "Sanskrit": "अतः काम्यकर्म वर्जनीयं मुमुक्षुणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्ध ब्राह्मणहननादि कर्म होते हैं जिनके द्वारा नरकादि की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ನರಕಾದ್ಯನಿಷ್ಟಸಾಧನಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹನನಾದಿಗಳು ಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "निषिद्धानि नरकाद्यनिष्टसाधनानि ब्राह्मणहननादीनि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के द्वारा जिन कर्मों का निषेध किया गया है वे यहाँ पर निषिद्ध कर्म कहलाते है।", "Kannada": "ವೇದದಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿವೆಯೋ ಆವು ಇಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदेन यानि कर्माणि निषिद्धानि तानि अत्र निषिद्धकर्माणि कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये कर्म पापरूपी संस्कारो को अन्तः करण में उत्पन्न करते हैं और वे संस्कार समुचित काल में विविध दुःखों को तथा नरकादि अनिष्टों को जन्म देते हैं।", "Kannada": "ಈ ಕರ್ಮಗಳು ಪಾಪಸಂಸ್ಕಾರದ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಸಮುಚಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ದುಃಖಗಳು ನರಕಾದಿ ಅನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतानि कर्माणि पापाख्यं संस्कारम्‌ अन्तःकरणे जनयन्ति। स च संस्कारः समुचिते काले विविधानि दुःखानि नरकादि अनिष्टं च जनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्ध जैसे पाप के द्वारा दुःख को उत्पन्न करते हैं।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧಗಳು ಹೇಗೆ ಪಾಪದಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धानि यथा पापद्वारा दुःखं जनयन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा असम्भावना विपरीत भावना की निवृत्ति में प्रतिबन्धकत्व के रुप में कार्य करते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ಅಸಂಭಾವನಾವಿಪರೀತಭಾವನೆಗಳ ನಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕತ್ವದಿಮ್ದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तथा असम्भावनाविपरीतभावनानां निवर्तने प्रतिबन्धकत्वेन कार्यं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात जिससे पाप होता है उस में असम्भावनादि दोष उत्पन्न होते हैं।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ಪಾಪವಿದೆಯೋ ಅದರ ಅಸಂಭಾವನಾದಿದೋಷಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यस्य पापम्‌ अस्ति तस्य असम्भावनादिदोषाः जायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए महावाक्य सुनने के बाद भी उसे जीवब्रह्म के ऐक्य का ज्ञान नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮಹಾವಾಕ್ಯಶ್ರವಣದ ನಂತರವೂ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯಜ್ಞಾನವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत एव महावाक्यश्रवणोत्तरमपि जीवब्रह्मैक्यज्ञानं नोत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पाप के नाश के लिए कर्मों का अनुष्ठान करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಪಾಪದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत एव पापस्य नाशाय कर्माणि अनुष्ठेयानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जन्म में निषिद्धकर्म यदि प्रमादात्‌ पूर्वक हो जाए तो उससे जन्य पाप उत्पन्न नहीं हो इस प्रकार से कोई चाहता है तो उसके लिए प्रायश्चित का विधान किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಆದ ಪಾಪವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ जन्मनि निषिद्धं प्रमादात्‌ कृतं चेत्‌ तेन जन्यं पापं न भवतु इति वाञ्छति चेत्‌ प्रायश्चित्तानि विधीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित कर्म निषिद्धजन्य पाप के प्रतिबन्धक होते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ದವಾದ ಪಾಪದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तकर्माणि निषिद्धजन्यस्य पापस्य प्रतिबन्धकानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म के द्वारा ही कर्म का नाश किया जाता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮದಿಂದ ಕರ್ಮನಾಶ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मणा कर्मनाशः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वजन्मों में किए गये निषिद्ध कर्मो  का भी इस जन्म में प्रारब्ध के रूप में परिणाम होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾದಿದ ನಿಷಿದ್ಧವಾದಂತಹ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧರೂಪದ ಪರಿಣಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपूर्वजन्मसु कृतस्य निषिद्धस्य अस्मिन्‌ जन्मपि प्रारब्धरूपेण परिणामो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह निषिद्ध अब फल देने में परिपक्व होते हैं।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ದವಾಗಿರುವುದು ಈಗ ಫಲದಾನಕ್ಕೆ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तन्निषिद्धम्‌ अधुना फलदानाय परिपक्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी भी शान्ति की कामना की जाती है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೂ ಶಾಂತಿಯು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यापि शान्तिः काम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वजन्म में किए गए निषिद्धकर्म अन्तः करण में अधर्म के रूप में पाप के अपर नाम से उत्पन्न होते हैं।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳು ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಪದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वजन्मकृतानि निषिद्धकर्माणि अन्तःकरणे अधर्मम्‌ पापापरनाम जनयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अधर्म रूप संस्कार अगले जन्म में दुःख को जन्म देते है।", "Kannada": "ಇದು ಅಧರ್ಮವೆಂದ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ अधर्माख्यः संस्कारः अग्रिमजन्मसु दुःखम्‌ जनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नरकादि अनिष्टों की प्राप्ति के प्रति कारण होता है।", "Kannada": "ನರಕಾದಿಗಳು ಅನಿಷ್ಟಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नरकादीनाम्‌ अनिष्टानां प्राप्तिं प्रति कारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "असम्भावना की अनिवृत्ति से तथा विपरीतभावना को अनिवृत्ति से वह प्रतिबन्धक हो जाता है।", "Kannada": "ಅಸಂಭಾವನೆಯ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಮತ್ತು ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "असम्भावनानिवृत्तेः विपरीतभावनानिवृत्तेश्च प्रतिबन्धको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अधर्म रूप से कहे जाने वाले संस्कार होने पर वेदान्त का श्रवण करने पर भी असम्भावना को निवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಧರ್ಮ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ವೇದಾಂತಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದರೂ ಅಸಂಭಾವನೆಯ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अधर्माख्ये संस्कारे सति कृतेऽपि वेदान्तश्रवणे असम्भावना न निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा न ही विपरीत भावना की निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विपरीतभावना च न निवर्तते"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पूर्वजन्म में किए गए निषिद्ध के प्रारब्धत्व के द्वारा परिणित ये विविध दोष होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರಾರಬ್ಧತ್ವದಿಂದ ಪರಿಣಿತದ ವಿವಿಧ ದೋಷಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अतः पूर्वजन्मसु कृतस्य निषिद्धस्य प्रारब्धत्वेन परिणतस्य एते विविधा दोषाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें प्रतिबन्धकत्व से स्थित अधर्म का निवारण मुख्यत्वरूप से आवश्यक होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕತ್ವದಿಂದ ಇರುವ ಅಧರ್ಮದ ನಿವಾರಣೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु प्रतिबन्धकत्वेन स्थितस्य अधर्मस्य निवारणम्‌ मुख्यत्वेन आवश्यकमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि जब तक असम्भावना का निवारण नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಸಂಭಾವನೆಯು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतो हि यावत्‌ असम्भावना न निवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तक विपरीत भावना का निवारण नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯು ನಿವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तावत्‌ विपरीतभावना न निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक विपरीत भावना का निवारण नहीं होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ವಿಪರೀತಭಾವನೆ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ.", "Sanskrit": "यावद्‌ विपरीतभावना न निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तबतक अज्ञानावरण का नाश भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तावद्‌ अज्ञानावरणनाशो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से निषिद्धकर्म बहुत अनर्थो के मूल होते हैं।", "Kannada": "ಇಂತಹ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳು ತುಂಬ ಅನರ್ಥಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ निषिद्धकर्माणि बहूनाम्‌ अनर्थानाम्‌ मूलम्‌ सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस उपाय के लिए नित्यकर्मों का विधान किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉಪಾಯದಿಂದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत उपायत्वेन नित्यकर्माणि विधीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन कर्मो को करने पर तो ये निषिद्ध कर्मो के द्वारा सम्भावित दोषों का भी निवारण करनें में समर्थ होते हें।", "Kannada": "ಈ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾದಿದರೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಆಗುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "एतानि कर्माणि कृतानि चेत्‌ निषिद्धैः कर्मभिः सम्भाव्या दोषा प्रायो वारयितुं शक्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो है संध्यावंदनादि नित्यकर्म इसलिए श्रुतियों में कहा है अहरह सन्ध्यामुपासीत इस प्रकार से।", "Kannada": "ಆ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳು ಸಂಧ್ಯಾವಂದನಾದಿಗಳು ಆಗಿವೆ. ಶೃತಿಯು - ಅಹರಃ ಸಂಧ್ಯಾಮುಪಾಸೀತ್ ಇತಿ |", "Sanskrit": "तानि च नित्यानि कर्माणि सन्ध्यावन्दनादीनि सन्ति। तथाहि श्रुतिः- अहरहः सन्ध्यामुपासीत इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनिमित्त होने पर विहित नित्य कर्म होते है।", "Kannada": "ನಿಮಿತ್ತವಾಗದೇ ಇದ್ದರೂ ವಿಹಿತವಾದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनिमित्ते सति विहितं नित्यं कर्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकरण में प्रत्ययवायसाधन के रूप में सन्ध्यवंदनादि नित्यकर्म वेदान्त सार में कहे गये हैं।", "Kannada": "ಅಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಯಸಾಧನಗಳು ನಿತ್ಯ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನಾದಿಗಳು ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अकरणे प्रत्ययवायसाधनानि नित्यानि सन्ध्यावन्दनादीनि इति उक्तं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर इसका क्या अर्थ है कुछ लोग कहते हैं कि जो लोग नित्य कर्म नहीं करते हैं तो उनको प्रत्यवाय दोष लगता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ? ಕಲವರ ಪ್ರಕಾರ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಯವು ದೋಷದ ಪಾವವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कोऽस्यार्थः। केचिदाहुः यत्‌ नित्यानि न कृतानि चेत्‌ प्रत्ययवायः दोषः पापं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए संन्यासी को भी नित्य कर्मों का अनुष्ठान करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಯಿಂದಲೂ ನಿತ್ಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಲ್ಪಡುವವುಗಳು ಎಂಬ ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡಲೇ ಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः संन्यासिना अपि नित्यानि अनुष्ठेयानि इति एवं ज्ञानेन सह कर्मापि कर्तव्यमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से ज्ञान के साथ कर्म भी करना चाहिए।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं ज्ञानेन सह कर्मापि कर्तव्यमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ज्ञानकर्म समुच्चय कहलाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಸಮುಚ್ಚಯವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं ज्ञानकर्मसमुच्चयः उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शङ्कराचार्य जी के द्वारा शाङ्करभाष्य में कहा गया है कि- न हि अग्निकार्याद्यकरणात्‌ संन्यासिनः प्रत्यवायः कल्पयितुं शक्यः।", "Kannada": "ಭಾಶ್ಯಕಾರರಿಮ್ದ - ನ ಹಿ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯಾದ್ಯಕರಣಾತ್ ಸಂನ್ಯಾಸಿನಃ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಃ ಕಲ್ಪಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಃ | ಎಂದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्रोच्यते भाष्यकारेण भगवता शङ्करेण - न हि अग्निकार्याद्यकरणात्‌ संन्यासिनः प्रत्यवायः कल्पयितुं शक्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(गी.भा. तृतीयाध्याये उपोद्घातः) नैमित्तिक कर्म पुत्रजन्मादि अनुबन्ध जातेष्ट्यादि होते हैं।", "Kannada": "(ಗೀ.ಭಾ. ತೃತೀಧ್ಯಾಯೇ ಉಪೋದ್ಘಾತಃ) ನೈಮಿತ್ತಿಕಗಳಾದ ಪುತ್ರಜನ್ಮಾದ್ಯನುಬಂಧಗಳು ಜಾತೇಷ್ಟ್ಯಾದಿಗಳು ಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "(गी.भा.तृतीयाध्याये उपोद्धातः) नैमित्तिकानि पुत्रजन्माद्यनुबन्धीनि जातेष्ट्यादीनि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके लिए निमित्त कर्म किए जाते हैं वह नैमित्तिक कहलाता है।", "Kannada": "ನಿಮಿತ್ತವಾದ ಕಾರಣವು ಎಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅದು ನೈಮಿತ್ತಿಕವು.", "Sanskrit": "निमित्तं कारणं यस्यास्ति तत्‌ नैमित्तिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी निमित्त की उपस्थिति में शास्त्रोपदेश के द्वारा जो कर्म करना होता है वह नैमित्तिक कर्म होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರೂ ನಿಮಿತ್ತದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪದೇಶದಿಂದ  ಯಾವ ಕರ್ಮ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೋ ಅದು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮ.", "Sanskrit": "कस्यचित्‌ निमित्तस्य उपस्थितौ शास्त्रोपदेशेन यत्‌ कर्म कर्तव्यं भवति तत्‌ नैमित्तिकं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे जातेष्ट्यादि यज्ञ।", "Kannada": "ಜಾತೇಷ್ಟ್ಯಾದಿಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा जातेष्ट्यादयो यज्ञाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से जातेष्ट्यादि यज्ञ विधायक वाक्य है- “वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेत्‌ पुत्रे जाते” इति।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಜಾತೇಷ್ಟ್ಯಾಗದ ವಿಧಾಯಕವಾದ ವಾಕ್ಯವು - \"ವೈಶ್ವಾನರಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ನಿರ್ವಪೇತ್ ಪುತ್ರೇ ಜಾತೇ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि जातेष्टियागस्य विधायकं वाक्यम्‌- “वैश्वानरं द्वादशकपालं निर्वपेत्‌ पुत्रे जाते” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब पुत्र उत्पन्न होता है तब बारह कपालों में पुरोडाश रखकर के वैश्वानरदेव के लिए देना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಮಗನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೋ ಆಗ ಹನ್ನೆರಡು ಕಪಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಡಶವನ್ನು ಇಟ್ಟು ವೈಶ್ವಾನರದೇವನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "यदा पुत्रः जायते तदा द्वादशसु कपालेषु पुरोडाशं स्थापयित्वा वैश्वानरदेवाय दातव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुत्र जन्म के निमित्त जातेष्टि नामक याज्ञ भी होता है।", "Kannada": "ಪುತ್ರನ ಜನ್ಮದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಜಾತೇಷ್ಟಿಯಾಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुत्रजान्मनिमित्तो जातेष्टियागो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह यज्ञ के निमित्तक कर्म होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಯಾಗವು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ स यागो नैमित्तिकं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित्त पाप क्षय साधन चान्द्रायणादि कर्म होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು ಪಾಪಕ್ಷಯಸಾಧನಗಳು ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿಗಳು ಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तानि पापक्षयसाधनानि चान्द्रायणादीनि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्य मोह से प्रमाद करता है।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಹದಿಂದ್ ಅಪ್ರಮಾದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मनुष्या मोहात्‌ प्रमादं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोभादि के वश में होकर निषिद्ध कर्मो का आचरण करता है।", "Kannada": "ಲೋಭಾದಿಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಷಿದ್ಧವೂ ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "लोभादीनां वशम्‌ आगत्य निषिद्धमपि आचरन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विहित कर्मों के अनुष्ठान के द्वारा तथा निषिद्ध कर्मो के अनुष्ठान के द्वारा मनुष्य पाप के भागी होते हैं।", "Kannada": "ವಿಹಿತಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವಲ್ಲದ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಪಾಪಭಾಜನರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विहितकर्मणाम्‌ अननुष्ठानेन निषिद्धकर्मणां च अनुष्ठानेन मनुष्याः पापभाजः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वो किए गए पाप के लिए पश्चाताप भी करते है।", "Kannada": "ನಂತರ ಮಾಡಿದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "परं च कृतस्य पापस्य कृते अनुशोचनं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा इसी जन्म में उस पाप से मुक्ति के प्राप्त करने लिए प्रयास भी करते हैं।", "Kannada": "ಇದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्नेव जन्मनि तस्मात्‌ पापात्‌ मुक्तिं प्राप्तुं यतन्ते च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के मनुष्यों के लिए शास्त्रों में प्रायश्चित कर्मों का विधान किया गया है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಮನುಷ್ಯರುಗಳಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतादृशानां मनुष्याणां कृते एव शास्त्रे प्रायश्चित्तकर्माणि विधीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित शब्द का अर्थ है “प्रायः तुष्टं चित्तं यत्र तत्‌ प्रायश्चित्तम्‌” जिसके द्वारा चित्त संतुष्ट हो जाए वह प्रायश्चित्त कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಶಬ್ದಾರ್ಥವನ್ನು - \"ಪ್ರಾಯಃ ತುಷ್ಟಂ ಚಿತ್ತಂ ಯತ್ರ ತತ್ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तशब्दार्थः “प्रायः तुष्टं चित्तं यत्र तत्‌ प्रायश्चित्तम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर प्राय शब्द का प्रकृष्ट अर्थ लोहे के समान कठोर तप है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಃ ಶಬ್ದಾರ್ಥವು ಪ್ರಕೃಷ್ಟವಾದ ಅಯ, ಅಂದರೆ ಲೋಹದಂತೆ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು.", "Sanskrit": "प्रायशब्दार्थः प्रकृष्टम्‌ अयः अर्थात्‌ लौहवत्‌ कठोरं तपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस व्रत के अनुष्ठान में कठोरता के द्वार तथा तप से चित्त तुष्ट होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ವ್ರತಾನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿತ್ತವು ತುಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यस्मिन्‌ व्रतानुष्ठाने कठोरेण तपसा चित्तं तुष्टं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह प्रायश्चित होता है।", "Kannada": "ಅದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು.", "Sanskrit": "तत्‌ प्रायश्चित्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके द्वारा पापों का क्षय होता है।", "Kannada": "ಪಾಪಗಳ ಕ್ಷಯವು ಯಾವುದರಿಂದ ಆಗುವುದೋ ಅದರಿಂದ.", "Sanskrit": "येन पापानां क्षयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चान्द्रायण भी एक प्रायश्चित है।", "Kannada": "ಚಂದ್ರಾಯಣವು ಒಂದು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವು.", "Sanskrit": "चान्द्रायणम्‌ एकं प्रायश्चित्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चान्द्रायण के विषय में मनुमुनि ने कहा है- एकैकं हासयेत्‌ पिण्डं कृष्णे शुक्ले च वर्धयेत्‌।", "Kannada": "ಚಂದ್ರಾಯಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮನುಮುನಿಯು - ಏಕೈಕಂ ಹಾಸಯೇತ್ ಪಿಂಡಂ ಕೃಷ್ಣೇ ಶುಷ್ಕೇ ಚ ವರ್ಧಯೇತ್ |", "Sanskrit": "चान्द्रायणविषये मनुमुनिराह - एकैकं हासयेत्‌ पिण्डं कृष्णे शुक्के च वर्धयेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(मनुस्मृतिः 11.216) प्रत्येक दिन प्रातः, मध्यान्ह तथा शाम के समय स्नान करना चाहिए पूर्णिमा में पन्द्रह मुटटी भोजन करके कृष्णपक्ष की प्रतिपदा तिथि से एक एक मुट्ठी भोजन कम करते जाना चाहिए।", "Kannada": "(ಮನುಸ್ಮೃತಿ - ೧೧.೨೧೬) ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನವೂ ಸ್ನಾನವೂ ಮಾಡಬೇಕು. ಪೂರ್ಣಿಯ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ಮುಷ್ಟಿಪರಿಮಿತದಷ್ಟು ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪತ್ ತಿಥಿಯ ಚತುರ್ದಶಿಯ ವರೆಗೂ ಒಂದು ಮುಷ್ಟಿಪರಿಮಿತ ಭೋಜನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "(मनुस्मृतिः ११.२१६) प्रत्यहं प्रातः सायं मध्याह्णे च स्नानम्‌ कर्तव्यम्‌। पूर्णिमायां पञ्चदशमुष्टिपरिमितं भोजनं कृत्वा कृष्णपक्षस्य प्रतिपत्तिथेः चतुर्दशीपर्यन्तं प्रत्यहम्‌ एकमुष्टिपरिमितं भोजनं न्यूनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद अमावस्या को उपवास करना चाहिए।", "Kannada": "ತದನಂತರ ಅಮಾವಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "ततः अमावस्यायाम्‌ उपवासः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद में फिर शुक्लपक्ष की प्रतिपदा तिथि में भोजन का आरम्भ करना चाहिए तथा प्रत्येक दिन एकमुट्टी भोजन बढाना चाहिए इस प्रकार से फिर पूर्णिमा के दिन पन्द्रमुटी भोजन करना चाहिए।", "Kannada": "ತದನಂತರ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪ್ರತಿಪತ್ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನಾರಂಭ ಮಾಡಬೇಕು. ನಂತರ ಒಂದು ಮುಷ್ಟಿಪರಿಮಿತದ ಭೋಜನವನ್ನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಮುಷ್ಟಿಪರಿಮಿತವಾದ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "ततः शुक्लपक्षस्य प्रतिपत्तिथौ भोजनारम्भः कर्तव्यः। प्रत्यहम्‌ एकमुष्टिपरिमितस्य भोजनस्य वर्धनं कर्तव्यम्‌। पुनः पूर्णिमायां पञ्चदशमुष्टिपरिमितं भोजनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से एक मास पर्यन्त करना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवम्‌ एकमासं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रायश्चित कर्म का नाम  चान्द्रायण है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಕರ್ಮದ ಹೆಸರು ಚಾಂದ್ರಾಯಣ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्य प्रायश्चित्तकर्मणो नाम चान्द्रायणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अन्य भी प्रायश्चित होते हे।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಕರ್ಮಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "एवमन्यानि अपि प्रायश्चित्तकर्माणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यादि कर्मो का फल किसी भी कर्म का आवश्यक तथा मुख्यभेद से दो ही फल होते हैं।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಾದಿ ಫಲವು ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯ ಮುಖ್ಯಬೇದದಿಂದ ಫಲಗಳೆರೆಡು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "नित्यादीनाम्‌ फलम्‌ कस्यापि कर्मणा आवश्यकमुख्यभेदेन फलद्वयं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कदाचित्‌ जो आवश्यक होता है वह ही मुख्य कर्म होने योग्य होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಏನಾದರೂ ಆವಶ್ಯಕವಾದರೆ ಅದೇ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಆಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "कदाचित्‌ यद्‌ आवश्यकं तदेव मुख्यमिति भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन नित्यनैमित्तिकप्राश्चित्तों का बुद्धिशुद्धि रूपी परम अर्थात्‌ आवश्यक प्रयोजन होता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ಬುದ್ಧಿಶುದ್ಧಿಯ ನಂತರ ಅಂದರೆ ಪ್ರಯೋಜನ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानां बुद्धिशुद्धिः परम्‌ अर्थात्‌ आवश्यकं प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य प्रयोजन तो विविदिषा आदि होते है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನವು ವಿವಿದಿಷಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "मुख्यं प्रयोजनं तु विविदिषादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुतियों में कहा हैं तमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन इति।", "Kannada": "ಶೃತಿ - ತಮೇತಂ ವೇದಾನುವಚನೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿವಿದಿಷಂತಿ ಯಜ್ಞೇನ ಇತಿ |", "Sanskrit": "तथाहि श्रुतिः- तमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन नित्यनैमित्तिक तथा प्रायश्चितसोपानों का अवान्तर फल अर्थात्‌ गौण फल पितृलोक प्राप्ति तथा सत्यलोक प्राप्ति होता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೋಪಾಸನಾಗಳ ಅವಾಂತರಫಲವು ಅಂದರೆ ಗೌಣವಾದ ಫಲವು ಪಿತೃಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "एतेषां नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तोपासनानाम्‌ अवान्तरफलम्‌ अर्थात्‌ गौणं फलं तु पितृलोकप्राप्तिः सत्यलोकप्राप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर यह प्रमाण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "तत्र प्रमाणं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्मणा पितृलोकः विद्यया देवलोकः” इस प्रकार से श्रुतियों में कहा है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಮಣಾ ಪಿತೃಲೋಕಃ ವಿದ್ಯಯಾ ದೇವಲೋಕಃ\" ಎಂದು ಶೃತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“कर्मणा पितृलोकः विद्यया देवलोकः” इति श्रुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन नित्य नैमित्तिक प्रायश्चित तथा उपासनाओं के द्वारा परिशुद्ध मन साधन चतुष्टय सम्पादन में समर्थ होता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಿಂದ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೋಪಾಸನಗಳಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतैः नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तोपासनाभिः परिशुद्धं मनः साधनचतुष्टयसम्पादने समर्थं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए नित्यादि कर्मों के द्वारा जिस पुरुष का चित्त निर्मल होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮದಿಂದ ಪುರುಷನ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः नित्यादिकर्मणा यस्य पुरुषस्य चित्तं निर्मलं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह साधचतुष्टय को सम्पादन में स्वयं को नियोजित करता है।", "Kannada": "ಅವನು ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವಯಂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सः साधनचतुष्टयसम्पादने स्वं नियोजयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इन कर्मों के अनुष्ठान के द्वारा बुद्धि शुद्ध तथा निर्मल होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಈ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ಶುದ್ಧತೆಯು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ एतेषां कर्मणामनुष्ठानेन बुद्धेः शुद्धिः निर्मलता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही इनका आचरण करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇವುಗಳ ಆಚರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ एव एतेषाम्‌ आचरणं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "17. काम्य कर्मों को त्यागने में क्या हेतु है?", "Kannada": "೧೭. ಕಾಮ್ಯಗಳ ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೇನು ?", "Sanskrit": "१७. काम्यानां त्यागे को हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 कौन-कौन से कर्म निषिद्ध कर्म होते हैं?", "Kannada": "2. ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "2. कानि निषिद्धानि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. कौन-कौन से कर्म नित्य कर्म होते हैं?", "Kannada": "೩. ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "3. कानि नित्यानि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 कौन-से कर्म नैमित्तिक कर्म होते हैं?", "Kannada": "೪. ನಿಮಿತ್ತಿಕ ಕರ್ಮ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "4. किं नैमित्तिकं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. प्रायश्चित कर्म कौन-से होते हैं?", "Kannada": "೫. ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕರ್ಮಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "5. कानि प्रायश्चित्तानि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 नित्यादि कर्मों का परम प्रयोजन क्या है?", "Kannada": "೬. ನಿತ್ಯಾದಿಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಯೋಜನ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "6. नित्यादीनाम्‌ परम्‌ प्रयोजनं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 नित्यादि कर्मो का अवान्तर फल क्या है?", "Kannada": "೭. ನಿತ್ಯಾದಿಗಳ ಅವಾಂತಫಲವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "7. नित्यादीनाम्‌ अवान्तरफलं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆ ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "उपासना द्वेधा"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुण ब्रह्म विषय तथा निर्गुण ब्रह्मविषया इस प्रकार से सगुण ब्रह्म विषय उपासना में ब्रह्म विद्या के बहिरङ्ग साधनों को गिना जाता है।", "Kannada": "ಸುಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಗಳು ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಗಳು ಎಂದು. ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕದ ಉಪಾಸನೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಯ ಬಹಿರಂಗಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರಂಪರಾಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सगुणब्रह्मविषया निर्गुणब्रह्मविषया इति। सगुणब्रह्मविषयकम्‌ उपासनम्‌ एव ब्रह्मविद्यायाः बहिरङ्गसाधनेषु अथवा परम्परासाधनेषु गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा परम्परा वाले साधनों को गिना जाता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಪರಂಪರಾಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथवा परम्परासाधनेषु गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्गुण ब्रह्मोपासना में तो निदिध्यासन ही होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಕವಾದ ಉಪಾಸನೆಯು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು.", "Sanskrit": "निर्गुणब्रह्मविषयकम्‌ उपासनं तु निदिध्यासनमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अन्तरङगसाधन के अन्तर्गत होती है।", "Kannada": "ಅದು ಅಂತರಂಗಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ अन्तरङ्गसाधनेषु अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण, मनन, निदिध्यासन, ब्रह्मविद्या की उत्पत्ति के प्रति अन्तरङ्ग साधन होते हैं।", "Kannada": "ಶ್ರವಣ, ಮನನ ಮತ್ತು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಅಂತರಂಗಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "श्रवणम्‌ मननं निदिध्यासनञ्च ब्रह्मविद्योत्पत्तिम्‌ प्रति अन्तरङ्गसाधनानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन की एकाग्रता के लिए उपदिष्ट उपासना सगुणब्रह्मविषयक होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಉಪಾಸನೆಯು ಸುಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕವು.", "Sanskrit": "मनसः एकाग्रतायै उपदिष्टम्‌ उपासनम्‌ सगुणब्रह्मविषयकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से वेदान्त सार में कहा गया है “उपासनानि सगुणब्रह्मविषयमानसव्यापाररूपाणि शाण्डिल्यविद्यादीनि”।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ - \"ಉಪಾಸನಾನಿ ಸುಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಮಾನಸವ್ಯಾಪಾರರೂಪಾಣಿ ಶಾಂಡಿಲ್ಯವಿದ್ಯಾದೀನಿ\" | ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि वेदान्तसार आह-“उपासनानि सगुणब्रह्मविषयमानसव्यापाररूपाणि शाण्डिल्यविद्यादीनि”।"}}
{"translation": {"Hindi": "(वेदान्तसारः) जो पुरुष नित्यादि कर्मों को करता है।", "Kannada": "(ವೇದಾಂತಸಾರಃ) ಯಾವು ಪುರುಷನು ನಿತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ.", "Sanskrit": "(वेदान्तसारः) यः पुरुषः नित्यादि कर्म करोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका मन निर्मल हो जाता है।", "Kannada": "ಅವನ ಮನಸ್ಸು ನಿರ್ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य मनः निर्मलं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्मल मन की एकाग्रता सम्पादन के लिए उपासना करना चाहिए।", "Kannada": "ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "निर्मलस्य मनसः एकाग्रतासम्पादनाय उपासनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उप अर्थात्‌ समीप में तथा आस्यते अर्थात्‌ रुकता है वह उपासना होती है।", "Kannada": "ಉಪ ಸಮೀಪೇ ಆಸ್ಯತೇ ಸ್ಥೀಯತೇ ಅನೇನ ಇತಿ ಉಪಾಸನಮ್ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹ -  ಉಪ ಎಂದರೆ ಸಪೀಪದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಯತೇ ಸ್ಥೀಯತೆ ಎಂದರೆ ಕುಳಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "उप समीपे आस्यते स्थीयते अनेन इति उपासनम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ उपासक का चित्त हमेशा उपास्य में ही लग्न होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಉಪಾಸಕನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲೂ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವುದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ उपासकस्य चित्तं सर्वदा उपास्ये एव लग्नं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना विद्यारूपी होती है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯು ವಿದ್ಯಾರೂಪಾವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपासना विद्यारूपा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर विद्या शब्द का अर्थ है कि जिसके द्वारा चित्त उपसास्य में स्थित होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಇರುವುದು, ಸಿಗುವುದು, ಚಿತ್ತಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अत्र विद्याशब्दस्य अर्थो हि विद्यते लभ्यते उपास्ये चित्तस्थैर्यम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह विद्या कहलाती हे।", "Kannada": "ಅದು ವಿದ್ಯೆ.", "Sanskrit": "सा विद्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस विद्या का शाण्डिल्यादि महर्षियों के द्वार उपदेश किया गया है।", "Kannada": "ಆ ವಿದ್ಯೆಯು ಶಾಂಡಿಲ್ಯಾದಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सा विद्या शाण्डिल्यादिमहर्षिभिः उपदिष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुण ब्रह्मविषयक दो उपासनाएँ मुख्यरूप से उपनिषदों में सुनी जाती है।", "Kannada": "ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕಗಳು ಉಪಾಸನೆಗಳೆರಡು ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सगुणब्रह्मविषयकानि उपासनद्वयम्‌ उपनिषत्सु मुख्यतया श्रूयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहंकारोपासना तथा प्रतिकोपासना।", "Kannada": "ಅಹಂಕಾರೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕೋಪಾಸನೆ.", "Sanskrit": "अहङ्कारोपासनम्‌ प्रतीकोपासनं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों प्रकार की उपासनाओं के भी अपने फल होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಎರಡುವಿಧಗಳೂ ಉಪಾಸನೆಗಳ ಸ್ವಂತ ಫಲಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "एषां द्विविधानाम्‌ अपि उपासनानां स्वकीयानि फलानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन फलों में कामनाओं का परित्याग करके चित्त की शुद्धि के लिए उपासनओं को कर सकते हैं।", "Kannada": "ಆ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಗಾಗಿಯೂ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "तेषु फलेषु कामनाम्‌ परित्यज्य चित्तशुद्ध्यर्थम्‌ अपि उपासनं कर्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह भी प्रश्‍न उत्पन्न होता है कि उपासना के द्वारा साक्षात्‌ निर्विशेष ब्रह्म का साक्षात्कार होता है अथवा परम्परा के द्वारा।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಂದು - ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಶೇಷಬ್ರಹ್ಮಸಾತ್ಕಾರವಾಗುವುದೋ ಅಥವಾ ಪರಂಪರೆಯಿಂದಲೋ ?", "Sanskrit": "समुदेति प्रश्नोऽत्र यद्‌ उपासनया साक्षात्‌ निर्विशेषब्रह्मसाक्षात्कारो भवति उत परम्परया।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि उपसना ही साक्षात्‌ ब्रह्मसाक्षात्कार के प्रति कारण है तो फिर श्रवणादि व्यर्थ ही होते हैं।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ವೈಯರ್ಥ್ಯಾಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यदि उपासना साक्षात्‌ ब्रह्मसाक्षात्कारं प्रति कारणं तर्हि श्रवणादीनां वैयर्थ्यापत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर कहा गया है की उपासना परम्परा के द्वारा ही निर्विशेषब्रह्मसाक्षात्कार के प्रति निमित्त होता है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯ ಪರಂಪರೆಯೇ ನಿರ್ವಿಶೇಷಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾರದ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्रोच्यते यद्‌ उपासना परम्परया एव निर्विशेषब्रह्मसाक्षात्कारं प्रति निमित्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी एक ही जन्म में उपासनाओं को समाप्त करके श्रवणादि के द्वारा मोक्ष नहीं मिलता है।", "Kannada": "ಒಬ್ಬ ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कश्चित्‌ एकस्मिन्नेव जन्मनि उपासनां समाप्य श्रवणादिना मोक्षं न भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह दुर्वासना वासित अन्तःकरण वैराग्यादि भावों के कारण श्रवणादि से हीन होता है।", "Kannada": "ಅದು ದುರ್ವಾಸನಾವಾಸಿತಾಂತಃಕರಣವು ವೈರಾಗ್ಯಾದಿಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ಶ್ರವಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "स दुर्वासनावासितान्तःकरणः वैराग्याद्यभावात्‌ श्रवणादिहीनो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए केवल सगुण की ही उपासना करनी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಸುಗುಣವನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः केवलं सगुणमेवोपासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस उपासना के द्वारा चित्त को सम्पादित करके वह अर्चिरादि क्रम से ब्रह्मलोक को जाता है।", "Kannada": "ಆ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಅರ್ಚಿರಾದಿಕ್ರಮದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವನು.", "Sanskrit": "तया उपासनया चित्तैग्रतां सम्पाद्य अर्चिरादिक्रमेण ब्रह्मलोकं गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर ही श्रवणादि के द्वारा ब्रह्मानुभव को प्राप्त करके वह अमृतत्व को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭಾವವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्रैव श्रवणादिना ब्रह्मानुभावम्‌ उत्पाद्य अमृतत्वं भजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रवणादियों व्यर्थ तत्त्व नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं न श्रवणादिवैयर्थ्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुणोपासना की परम्परा से ही ब्रह्मानुभव हेतुत्व होता है।", "Kannada": "ಸಗುಣದ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಭವಹೇತುತ್ವವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सगुणोपासनस्य पारम्पर्येण ब्रह्मानुभवहेतुत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको कल्पतरु में इस प्रकार से प्रतिपादित किया है- निर्विशेषं परं ब्रह्म साक्षात्कर्तुमनीश्वराः।", "Kannada": "ಕಲ್ಪತರುವಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ - ನಿರ್ವಿಶೇಷಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರ್ತುಮನೀಶ್ವರಾಃ |", "Sanskrit": "तदित्थं प्रतिपादितं कल्पतरौ- निर्विशेषं परं ब्रह्म साक्षात्कर्तुमनीश्वराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो मन्द दुर्वासना वासित अन्तः करण वाले होते हैं वे वैराग्य के अभाव से श्रवणादिसाधनों से हीन होने पर निर्विशेष पर ब्रह्म का साक्षात्कार करने में अक्षम होते है।", "Kannada": "ಯಾರು ಮಂದರೋ ಅವರು ದುರ್ವಾಸನಾವಾಸಿತಾಂತಃಕರಣರು ವೈರಾಗ್ಯದ ಅಭಾವದಿಂದ ಶ್ರವಣಾದಿಸಾಧನಹೀನರು ನಿರ್ವಿಶೇಷವಾದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನೀಶ್ವರರು ಅಥವ ಅಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ये मन्दाः दुर्वासनावासितान्तःकरणाः वैराग्यद्यभवात्‌ श्रवणादिसाधनहीना निर्विशेषं परं ब्रह्म साक्षात्कर्तुम्‌ अनीश्वरा अक्षमाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर वे सविशेष निरुपण सगुणब्रह्म की उपासना करके उनकी अनुकम्पा प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ಅವರು ಸವಿಶೇಷನಿರೂಪಣೆಗಳಿಂದ ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನನಿರೂಪಣೆಗಳಿಂದ ಅನುಕಂಪದಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते सविशेषनिरूपणैः सगुणब्रह्मोपासननिरूपणैः अनुकम्प्यन्ते अनुगृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुणोपसाना रूपी फल से सगुण ब्रह्म की उपासना से प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸಗುಣೋಪಾಸನೆಯ ಫಲವು ಮಂದರ ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮಶೀಲತೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सगुणोपासनफलं च एषां मन्दानां सगुणब्रह्मशीलनात्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुणब्रह्म की उपासना के अभ्यास से मन उसी ब्रह्म में एकाग्र होने पर वह उसमें उपाधि कल्पना करने पर वह निरुपाधिक ब्रह्म भी सोपाधिक होकर प्रकट हो जाता है।", "Kannada": "ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನಾಭ್ಯಾಸದಿಮ್ದ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ವಶೀಕರಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದೇ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಪೇತೋಪಾಧಿಕಲ್ಪನೆಯು ಅಪೇತಾ ಉಪಾಧಿಕಲ್ಪನೆಯು ಯಾವುದರಿಂದ ಅದರ ಉಪಾಧಿಕವಿಲ್ಲದಿರುವುದೋ ಅದೇ ನೇರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सगुणब्रह्मोपासनाभ्यासात्‌ मनसि वशीकृते ब्रह्मणि एव एकाग्रे सति तदेव परं ब्रह्म अपेतोपाधिकल्पनम्‌ अपेता उपाधिकल्पना यस्मात्‌ तन्निरुपाधिकं सत्‌ साक्षात्‌ आविर्भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करण कौ शुद्धि के द्वारा ब्रह्मविद्या की उपायभूत और भी दो उपासनाएँ कही गयी हैं।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಉಪಾಯಭೂತಗಳು ಬೇರೆ ಎರಡುವಿಧ ಉಪಾಸನೆಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणशुद्धिद्वारा ब्रह्मविद्योदयस्य उपायभूतम्‌ अन्यत्‌ अपि द्विविधम्‌ उपासनं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बे है ध्यान, योग तथा भक्ति योग।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನಯೋಗ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ध्यानयोगः, भक्तियोगश्च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान तथा भक्ति मन से की जाती है।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯು ಮನಸ್ಸಿಂದಲೇ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "ध्यानम्‌ भक्तिश्च मनसा एव क्रियते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ध्यानयोग का तथा भक्तियोग का मानस व्यापार रूप में उपासना के अन्तर्भाव होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಮಾನಸವ್ಯಾಪಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्यतः ध्यानयोगस्य भक्तियोगस्य च मानसव्यापाररूपे उपासने अन्तर्भावः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान के द्वारा चित्त विक्षेपों के क्षय से चित्त की एकाग्रता होती है।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಗಳ ನಾಶದಿಮ್ದ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ध्यानेन चित्तविक्षेपाणां क्षयात्‌ चित्तस्य एकाग्रता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब भक्ति का विषय सगुण ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಭಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವು ಸಗುಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಾವಾಗುವುದೋ,", "Sanskrit": "यदा भक्तेः विषयः सगुणं ब्रह्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह उपासना में अन्तर्भाव्य होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಆ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा सा उपासनायाम्‌ अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब उपास्य निर्गुण ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಉಪಾಸ್ಯವು ನಿರ್ಗುಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗುತ್ತದೋ,", "Sanskrit": "यदा उपास्यं निर्गुणं ब्रह्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब निदिध्यासन पद वाच्य होता है।", "Kannada": "ಆಗ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಪದವಾಚ್ಯವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तदा निदिध्यासनपदवाच्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुणभक्ति योग का यह वैशिष्ट्य हैं कि इसमें हम उस ब्रह्म के साथ पुत्रत्व, मित्रत्व दासत्व आदि लौकिक सम्बन्धों की कल्पना ईश्वर के साथ कर लेते हैं।", "Kannada": "ಸಗುಣಭಕ್ತಿಯೋಗದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವು ಒಬ್ಬ ಲೌಕಿಕನ ಸಂಬಂಧವು ಮಗ, ಗೆಳೆಯ, ಸೇವಕ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सगुणभक्तियोगस्य वैशिष्ट्यं हि कश्चित्‌ लौकिकः सम्बन्धः पुत्रत्व-मित्रत्व-दासत्वादिः ईश्वरेण सह कल्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सम्बन्ध जब दृढता को प्राप्त हो जाता है तब चित्त ईश्वर के चिन्तन में लग्न हो जाता है।", "Kannada": "ಆ ಸಂಬಂಧವು ಎಷ್ಟು ದೃಢವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೋ ಅಷ್ಟು ಮನಸ್ಸು ಈಶ್ವರನ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಲಗ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स सम्बन्धः यावत्‌ दार्ढ्यं लभते तावत्‌ चित्तं ईश्वरचिन्तने लग्नं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुण ब्रह्म में भक्ति का किस प्रकार से अभ्यास करना चाहिए यह जिज्ञासा उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सगुणब्रह्मणि भक्तिः कथम्‌ अभ्यसनीया इति जिज्ञासा सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौ सोपानों के द्वारा समन्वित कोई भक्तिमार्ग भक्तों के लिए भागवतमहापुराण में निरूपित किया गया है।", "Kannada": "ಒಂಬತ್ತು ಸೋಪಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭಾಗವತಮಹಾಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नवभिः सोपानैः समन्वितः कश्चन भक्तिमार्गः भक्तानां कृते भागवतमहापुराणे निरूपितो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह भक्ति मार्ग नौ प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಈ ಭಕ್ತಿಮಾರ್ಗವು ನವವಿಧ ಭಕ್ತಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ भक्तिमार्गः नवविधा भक्तिः इति प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह इस प्रकार से श्रवणं कीर्तनं विष्णोः स्मरणम्‌ पादसेवनम्‌।", "Kannada": "ಅವುಗಳು - ಶ್ರವಣಂ ಕೀರ್ತನಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ಮರಣಮ್ ಪಾದಸೇವನಮ್ |", "Sanskrit": "तथाहि- श्रवणं कीर्तनं विष्णोः स्मरणम्‌ पादसेवनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवणम्‌ सर्वव्यापी विष्णु ईश्वर के नाम तथा महात्म्यों का श्रवण।", "Kannada": "ಶ್ರವಣ - ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಈಶ್ವರನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಆಲಿಸುವಿಕೆ.", "Sanskrit": "श्रवणम्‌ - विष्णोः सर्वव्यापिनः ईश्वरस्य नाम्नां माहात्म्यस्य च श्रवणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कीर्तनम्‌ भगवान के गुणों तथा नामों का सङ्कौर्तन तथा गान।", "Kannada": "ಕೀರ್ತನ - ಭಗವಂತನ ಗುನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಂಕೀರ್ತನೆಗಳು ಅಥವಾ ಗಾನಗಳು.", "Sanskrit": "कीर्तनम्‌ - भगवतः गुणानां नाम्नां च सङ्कीर्तनम्‌ अथवा गानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मरण भगवान के विषय में ही हमेशा स्मरण।", "Kannada": "ಸ್ಮರಣ - ಭಗವಂತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೇ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿಂತನೆಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "स्मरणम्‌ - भगवद्विषये एव सर्वदा स्मरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्चनम्‌ भगवान की पूजा।", "Kannada": "ಅರ್ಚನ - ಭಗವಂತನ ಪೂಜೆ.", "Sanskrit": "अर्चनम्‌ - भगवतः पूजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दास्यम्‌ भगवान के दास रूप में आचरण।", "Kannada": "ದಾಸ್ಯ - ಭಾಗವಂತನಿಗೆ ದಾಸನಾಗಿರುವುದು.", "Sanskrit": "दास्यम्‌ - भगवतः दासरूपेण आचरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सख्यम्‌ भगवान के साथ सौहार्द आत्मनिवेदनम्‌ भगवान में आत्मसमर्पण।", "Kannada": "ಸಖ್ಯಮ್ - ಭಗವಂತನ ಜೊತೆ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಿಂದ ಇರುವುದು. ಆತ್ಮವಿವೇದನೆ - ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "सख्यम्‌ - भगवता सह सौहार्दम्‌। आत्मनिवेदनम्‌ - भगवति आत्मसमर्पणम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग के अनन्तर ही उपासना से अनुष्ठान में क्या हेतु है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗದ ಅನಂತರವೇ ಉಪಾಸನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೇನು ?", "Sanskrit": "कर्मयोगानन्तरमेव उपासनाया अनुष्ठाने को हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का मल ही धर्म तथा अधर्म होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಮಲವೇ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮ.", "Sanskrit": "चित्तस्य मलः धर्मः अधर्मश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहा अधर्म को किस प्रकार से जान जाता हेै।", "Kannada": "ಅಧರ್ಮ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "तत्र अधर्मः कथम्‌ ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्धाचरण के प्रति आकर्षण होने से अधर्म की सत्ता अन्तःकरण में बढ़ने लगती है।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅಧರ್ಮದ ಇರುವಿದೆ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धाचरणं प्रति आकर्षणाद्‌ अधर्मस्य सत्ता अन्तःकरणे अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करण में जितने निषिद्धकर्मजनित पाप होते हैं वे पाप निषिद्धकर्मो की और प्रेरित करते हैं।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳಿಂದಾದ ಪಾಪಗಳು ಇವೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಆ ಪಾಪಗಳು ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणे यावत्‌ निषिद्धकर्मजनितानि पापानि सन्ति तावत्‌ तानि पापानि निषिद्धकर्मसु प्रेरयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मन विषयों में आकृष्ट होने लगता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೃಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः मनः विषयेषु आकृष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह निषिद्ध कर्म प्रेरणा भी आगे पाप को जन्म देती है जिसके कारण मन में विक्षेप होने लगता है।", "Kannada": "ಇದು ನಿಷಿದ್ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಆಗುವ ಪಾಪಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಷೇಪ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "इदं निषिद्धकर्मसु प्रेरणमपि येन अग्रे पापं जायते किञ्च चित्तस्य विक्षेपो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जबतक चित्त में विक्षेप का कारण उपस्थित रहता है तब तक उपासना अर्थात्‌ एकाग्रता का प्रयास कष्टकारी होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಷ್ಟು ಇದೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಅಂದರೆ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "अतः चित्तस्य विक्षेपस्य कारणं यावद्‌ वर्तते तावद्‌ उपासना अर्थात्‌ एकाग्रतायाः प्रयासः कष्टाय कल्पेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जब चित्त की शुद्धि होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಾದರೆ !", "Sanskrit": "इत्थं चित्तशुद्धिः भवति चेत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब आकर्षण का कारण लघुता को प्राप्त कर लेता है।", "Kannada": "ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ ಕಾಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आकर्षणस्य कारणम्‌ लघुतां गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा उपासना का साफल्य प्राप्त होने लगता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन उपासनायां साफल्यं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका गीता के छठे अध्याय में प्रमाण दिया गया है।", "Kannada": "ಇದು ಗೀತೆಯ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतत्‌ प्रमाणीभवति गीतायां षष्ठाध्याये।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर भगवान श्रीकृष्ण ने जो कहा है उसका सारांश यह पर शांकरभाष्य के साथ उपस्थापित किया जा रहा है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಕೃಷ್ಣನು ಏನು ಹೇಳಿರುವನೋ ಅದರ ಸಾರಂಶವನ್ನು ಶಾಂಕರಭಾಷ್ಯಾನುರೋಧದಿಂದ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र भगवता श्रीकृष्णेन यदुक्तं तस्य सारांशः अत्र शांकरभाष्यानुरोधेन उपन्यस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान योग का कर्म बहिरङ्ग होता है।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಬಹಿರಂಗವೇ ಕರ್ಮ.", "Sanskrit": "ध्यानयोगस्य बहिरङ्गं भवति कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस कर्म में अनाश्रित होकर के वह कर्म करना चाहिए।", "Kannada": "ಆ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸದೇ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तच्च कर्म कर्मफलम्‌ अनाश्रित्य कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोगानुष्ठान में कर्मफल की तृष्णा का सर्वथा परित्याग कर देना चाहिए।", "Kannada": "ಕರ್ಮಫಲದ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕರ್ಮಯೋಗನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "कर्मफलतृष्णां परिहृत्य कर्मयोगोऽनुष्ठेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या कर्म करना चाहिए तो कहते है कि नित्य कर्म करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವ ಕರ್ಮ ಮಾಡಬೇಕು ?  ನಿತ್ಯವೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "किं कर्म कर्तव्यम्‌। नित्यं कर्म कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निहोत्र नित्यकर्म होते हैं।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳನ್ನು.", "Sanskrit": "नित्यं च अग्निहोत्रादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मफल का संकल्प ही चित्त के विक्षेप का हेतु होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಫಲಸಂಕಲ್ಪವೇ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.", "Sanskrit": "कर्मफलसंकल्पो हि चित्तविक्षेपहेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सभी कर्मो को तथा उनके फलों को त्यागता है वह परमार्थ सन्यासी कहलाता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅವನನ್ನು ಪರಮಾರ್ಥ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "यश्च सर्वकर्माणि तत्फलानि च त्यज्यति स परमार्थसंन्यासी इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो परमार्थ संन्यासी होता है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸಿ.", "Sanskrit": "यो हि परमार्थसंन्यासी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह त्यक्तसर्वधर्मकर्मसाधना के द्वारा सभी कर्मो के तथा उनेक संकल्प में निवृत्त होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಬಿಟ್ಟವನಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವಿಷಯವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ ಆದ ಹೇತುಕಾಮಕಾರಣವು ಸಂನ್ಯಸ್ತವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "स त्यक्तसर्वकर्मसाधनतया सर्वकर्मतत्फलविषयं सङ्कल्पं प्रवृत्तिहेतुकामकारणं संन्यस्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संकल्प तथा फल का विषय अभिसन्धि कहलाती है।", "Kannada": "ಸಂಕಲ್ಪವು ಫಲವಿಷಯದ ಅಭಿಸಂಧಿಯು.", "Sanskrit": "संकल्पश्च फलविषयः अभिसन्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मफल का संकल्प ही चित्तविक्षेप का हेतु होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಫಲಸಂಕಲ್ಪವೇ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತುವು.", "Sanskrit": "कर्मफलसंकल्पो हि चित्तविक्षेपहेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जो कोई कर्मी संन्यस्तफलसङकल्प वाला यदि होगा तो वह समाधानवान तथा अविक्षितचित्त वाला भी होगा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಂನ್ಯಸ್ತಫಲಸಂಕಲ್ಪನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಅವನು ಯೋಗಿ, ಸಮಾಧಾನಿ, ಅವಿಕ್ಷಿಪ್ತಚಿತ್ತನಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ यः कश्चन कर्मी संन्यस्तफलसङ्कल्पो भवेत्‌ स योगी समाधानवान्‌ अविक्षिप्तचित्तो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फलनिरपेक्ष कर्मयोग ध्यानयोग का बहिरङ्ग साधन होता है।", "Kannada": "ಫಲದ ಅಪೇಕ್ಷಯಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮಯೋಗವು ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಬಹಿರಂಗಸಾಧನೆಯು.", "Sanskrit": "फलनिरपेक्षः कर्मयोगो ध्यानयोगस्य बहिरङ्गं साधनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीचे गीता के कुछ श्लोक दिये गये है यहाँ यह स्पष्ट कहा गया है कि कर्मयोग किनके द्वारा करना चाहिए।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಯಾವುದರಿಂದ ಮಾಡಬೇಕೆಂದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಗೀತೆಯ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधो गीतायाः श्लोकाः दीयन्ते यत्र स्पष्टमुक्तं यत्‌ कर्मयोगः केन कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कितने समय तक करना चाहिए।", "Kannada": "ಎಷ್ತು ಸಮಯ ಮಾಡಬೇಕು ?", "Sanskrit": "कियन्तं कालं कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग सफल होता है अथवा नहीं इसके क्या लक्षण होते है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗವು ಸಫಲವೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು, ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾವುವು ಎಂದು.", "Sanskrit": "कर्मयोगः सफलो न वेति कानि लक्षणानि इत्यादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्लोक को उपस्थापित करके अन्त में उनका सारांश दिया जा रहा है।", "Kannada": "ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्लोकान्‌ उपस्थाप्य अन्ते सारांशः प्रदास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो ध्यान योग में आरूढ होने की इच्छा करता है वह आरुरुक्षु कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಧ್ಯಾನಯೋಗವನ್ನು ಆರೋಹಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುವನೋ ಆವನು ಆರುರುಕ್ಷನು.", "Sanskrit": "यः ध्यानयोगम्‌ आरोढुम्‌ इच्छति स आरुरुक्षुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरुरुक्षु को कर्म फलों को सन्यस्य करके कर्म करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾರು ಆರುರುಕ್ಶನೋ ಅವನು ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಸಂನ್ಯಸ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "यश्च आरुरुक्षुः स कर्मफलं संन्यस्य कर्म कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके कर्म का कारण साधन कहलाता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಕರ್ಮ ಕಾರಣವಾದ ಸಾಧನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य तु कर्म कारणम्‌ साधनम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह कर्तव्यत्व के द्वार उपदिश्य होता है।", "Kannada": "ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कर्तव्यत्वेन उपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब वह योगारूढ होता है तब कर्म का शम उपशम सभी कर्मों से निवृत्ति के कारण योगारूढ का साधन कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಅವನು ಯೋಗಾರೂಢನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ ಆಗ ಕರ್ಮದ ಶಮ ಉಪಶಮವು, ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಯೋಗಾರೂಢದ ಸಾಧನ ಎಂದು ಹೇಳುವರು.", "Sanskrit": "यदा च स योगारूढः भवति तदा कर्मणः शमः उपशमः, सर्वकर्मभ्यो निवृत्तिः कारणम्‌ योगारूढस्य साधनम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके कर्म का त्याग करना चाहिए।", "Kannada": "ಆ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तेषां कर्मणां त्यागः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह कैसे होगा।", "Kannada": "ಇದು ಹೇಗೆ ?", "Sanskrit": "कुत एवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक कर्मो से उपरती नहीं हो तब तक जितेन्द्रिय होकर के चित्त को लगाना चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಉಪರಮ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಿರಾಯಾಸದ ಚಿತ್ತವು ಸಮಾಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावद्यावत्‌ कर्मभ्यः उपरमते, तावत्तावत्‌ निरायासस्य जितेन्द्रियस्य चित्तं समाधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसा होने पर जल्दी ही योगारूढ हो जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಬೇಗ ಯೋಗಾರೂಢವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा सति स झटिति योगारूढो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका व्यास जीने इस प्रकार से कहा है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा चोक्तं व्यासेन ।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधक योगारूढ हुआ अथवा नहीं यह कैसे समझा जाता है।", "Kannada": "ಸಾಧಕನು ಯೋಗಾರೂಢನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ?", "Sanskrit": "साधको योगारूढो न वेति कथं बोद्धव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों के शब्दादि अर्थ होते है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳೇ ಅರ್ಥಗಳು.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणाम्‌ शब्दादयः हि अर्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यनैमित्तिककाम्य प्रतिषिद्ध कर्म होते हैं।", "Kannada": "ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಕಾಮ್ಯಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಾಗಳು ಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "नित्यनैमित्तिककाम्यप्रतिषिद्धानि च कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन अर्थो में प्रयोजन अभाव वाली बुद्धि के द्वारा कर्त्तव्य बुद्धि नहीं करता है तथा उनका सङ्ग भी नहीं करता है।", "Kannada": "ಆ ಅರ್ಥಗಳ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನದ ಅಭಾವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕರ್ತವ್ಯತಾಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेषु अर्थेषु कर्मसु च प्रयोजनाभावबुद्ध्या कर्तव्यताबुद्धिं न करोति, न अनुषज्जते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अर्थ से तथा कर्म से जो प्राप्तव्य होता है वह प्रयोजन नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಯಾವುದು ಸಿಗಬೇಕೋ ಆ ಪ್ರಯೋಜನವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अर्थेभ्यः कर्मभ्यश्च यत्‌ प्राप्तव्यं तत्‌ प्रयोजनं नास्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की उसकी बुद्धि हो जाती है।", "Kannada": "ಎಂದು ಬುದ್ಧಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति बुद्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह अर्थ तथा कर्म में आसक्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा अर्थेषु कर्मसु च नानुषज्जते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अर्थ तथा कर्म के द्वारा जो प्राप्तव्य होता है वह प्रयोजन नहीं होता है इस प्रकार की उसकी बुद्धि हो जाती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಏನು ಸಿಗಬೇಕು ಅದು ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अर्थेभ्यः कर्मभ्यश्च यत्‌ प्राप्तव्यं तत्‌ प्रयोजनं नास्ति इति बुद्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उसकी अर्थ तथा कर्म में प्रीति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆಗ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा अर्थेषु कर्मसु च नानुषज्जते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वह सभी कर्मो से सन्यस्त होने के कारण सर्व संकल्प संन्यासी योगारूढ कहलाता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ಯಾವಾಗ ಆಗುವುದೋ ಆಗ ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲ್ಪಸನ್ಯಾಸಿಯ ಯೋಗಾರೂಢವು ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "एवञ्च स सर्वान्‌ कामान्‌ सर्वाणि च कर्माणि संन्यस्यति तदा स सर्वसंकल्पसन्न्यासी योगारूढः उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके द्वारा कार्यकारणसंघातरूप आत्म वश में होती है वह जितेन्द्रिय होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಂಘಾತರೂಪವು ಆತ್ಮವನ್ನು ವಶೀಕರಿಸಿದವನು ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನು.", "Sanskrit": "येन कार्यकारणसंघातरूपः आत्मा (न तु प्रत्यगात्मा) वशीकृतः स जितेन्द्रियः|"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार की आत्मा ही आत्म की बन्धु होती है।", "Kannada": "ಅಂತಹ ಆತ್ಮವೇ ಆತ್ಮದ ಬಂಧುವು.", "Sanskrit": "तादृश एव आत्मा आत्मनः बन्धुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य लौकिक बन्धु बन्धु नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಲೌಕಿಕ ಬಂಧುವು ಬಂಧುವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अन्यो लौकिको बन्धुस्तु न बन्धुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से जितात्मा तथा प्रशान्त जिसका अन्तः करण होता है वह प्रशान्तात्मा कहलाता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜಿತಾತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ ಅಂತಃಕರಣವು ಯಾರದ್ದೋ ಅದು ಪ್ರಾಶಾಂತಾತ್ಮಾ |", "Sanskrit": "एवं जितात्मा प्रशान्तं च अन्तःकरणं यस्य स प्रशान्तात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा शीतोष्णदुःरूपों में वह सम होता है।", "Kannada": "ಶೀತೋಷ್ಣಸುಖದುಃಖರೂಪಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शीतोष्णसुखदुःखरूपेषु द्वन्द्वेषु समः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसे शास्त्रोक्त पदार्थों का परिज्ञान होता है।", "Kannada": "ಯಾರ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪರಿಜ್ಞಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "यस्य शास्त्रोक्तपदार्थानां परिज्ञानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह उपासनादि करके उन विषयों का ज्ञान भी कर लेता  है अतः वह ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कहलाता है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ತಿಳಿದ ವಿಷಯಗಳ ಸ್ವಾನುಭವವಿದೆಯೆಂದು ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನತೃಪ್ತಿಯ ಅಂತಃಕರಣಯು ಯಾರದ್ದೋ ಅದು.", "Sanskrit": "शास्त्रतो ज्ञातानां विषयाणां स्वानुभवो वर्तते इति ज्ञानविज्ञानतृप्तम्‌ अन्तःकरणं यस्य सः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो लोष्टाश्म तथा काञ्चन में सम होता है वह योगारूढ कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಂಚಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿದೆಯೇ ಅದು ಯೋಗಾರೂಢವೆಂದು ಹೇಳುವರು.", "Sanskrit": "यश्च लोष्टाश्मकाञ्चनेषु समः अस्ति स योगारूढः उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा कर्म करके तथा उससे जो शुद्धचित्तरूपी फल प्राप्त किया जाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಯಾವ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿರೂಪವಾದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವವಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन कर्माणि कृत्वा ततः यत्‌ चित्तशुद्धिरूपं फलं तत्‌ आसादितम्‌ इति भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वह ध्यान योग के योग्य हो जाता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಅದು ಧ್ಯಾನಯೋಗಕ್ಕೆ ಯೊಗ್ಯವು.", "Sanskrit": "एवञ्च स ध्यानयोगाय योग्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो योगारूढ होते हैं वे कोई विशिष्ट ही होते हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಯೋಗಾರೂಢವೋ ಅದು ಕೂಡ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ये च योगारूढाः तेषु अपि कश्चित्‌ विशिष्टः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका लक्षण है- जो साधुओं में तथ पापियों में समबुद्धि होता है वह योगारूढों में भी विशिष्ट हो जाता है।", "Kannada": "ಅದರ ಲಕ್ಷಣವು - ಸಾಧುಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪಗಳಿಯೂ ಯಾರು ಸಮಬುದ್ಧಿಯೋ ಅವನು ಯೋಗಾರೂಢಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶಿಷ್ಟನಾಗಿರುವನು.", "Sanskrit": "तस्य लक्षणं हि- साधुषु पापेषु च यः समबुद्धिः स योगारूढेषु अपि विशिष्टः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधु कौन होते हैं तथा पापी कौन होते हैं।", "Kannada": "ಸಾಧುಗಳು ಯಾರು ? ಪಾಪಿಗಳು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "के साधवः के च पापाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो प्रत्युपकार की उपेक्षा नहीं करता है तथा स्नेहवान मित्र होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವವನು ಸುಹೃತ್ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಸ್ನೇಹವಾನ್ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रत्युपकारम्‌ अनपेक्ष्य उपकर्ता सुहृद्‌ भवति। स्नेहवान्‌ मित्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो किसी का भी पक्ष स्वीकार नहीं करता है वह उदासीन होता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಯಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಇರಲಾರನೋ ಅವನು ಉದಾಸೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यः कस्यापि पक्षं न भजते स उदासीनो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो दोनों विरुद्ध पक्षों का हितैषी होता है वह मध्यस्थ कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾರು ವಿರುದ್ಧಗಳ ಎರಡರ ಹಿತೈಷಿಯಾಗಿರುವನೋ ಅವನನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥನೆಂದು ಹೇಳುವರು.", "Sanskrit": "यो विरुद्धयोः उभयोः हितैषी स मध्यस्थः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो आत्मा का अप्रिय होता है वह आत्मा का द्वेषी तथा जो सम्बन्धी होता है वह बन्धु होता है।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮದ ದ್ವೇಷಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಸಂಬಂಧಿಯನ್ನು ಬಂಧು ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "आत्मनः अप्रियः द्वेष्यः भवति। सम्बन्धी बन्धुः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें जो शास्त्रों के अनुसार चलते है वह साधु होते हैं तथा जो प्रतिषिद्धकारी होते है वे पापी होते है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಶಾಸ್ತ್ರಾನುಸಾರಿಗಳು ಇದ್ದಾರೋ ಅವರು ಸಾಧುಗಳು. ಯಾರು ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಕಾರಿಗಳೋ ಅವರು ಪಾಪಿಗಳು.", "Sanskrit": "एतेषु ये शास्त्रानुसारिणः सन्ति ते साधवः। ये च प्रतिषिद्धकारिणः ते पापाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विषय कर्मों में अनुषङ्गहीन सर्वसंकल्पसन्यासी, जितेन्द्रिय, जितात्मा, प्रशान्त, समाहित, शीतोष्णादिबाह्य द्वन्दों में सम, मानोपमानादि मानस द्वद्वों में सम ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा, कूटस्थ, समलोष्टाश्माकाञ्चन ही योगरूढ़ कहलाता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷಂಗಹೀನರೋ, ಎಲ್ಲ ಸಂಕಲ್ಪಗಳ ಸಂನ್ಯಾಸಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯರು, ಜಿತಾತ್ಮರು, ಪ್ರಶಾಂತರು, ಸಮಾಹಿತರು, ಶೀತಾದಿಬಾಹ್ಯದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ ಸ್ಥಿತಿಯವರು, ಮಾನ ಅಪಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸದ್ವಂದ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವಾದವರು, ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತರಾದವರು, ಕೂಠಸ್ಥರು, ಸಮಲೋಷ್ಟಾಶ್ಮಕಾಂಚನರೇ ಮೋದಲಾದವರು ಯೋಗಾರೋಢರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ विषयेषु कर्मसु अनुषङ्गहीनः, सर्वसंकल्पसंन्यासी, जितेन्द्रियः, जितात्मा, प्रशान्तः, समाहितः, शीतादिबाह्यद्वन्द्रेषु समः, मानापमानादि-मानसद्वन्द्वेषु समः, ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा, कूटस्थः, समलोष्टाश्मकाञ्चनः एव योगारूढः इति लक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें भी जो साधुओं तथा पापियों में समबुद्धि रखता है वह योगारू़ढों में विशिष्ट होता है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಧುಷು ಮತ್ತು ಪಾಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಬುದ್ಧಿ ಯೋಗಾರೂಢರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶಿಷ್ಟರಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्रापि साधुषु पापेषु च समबुद्धिः योगारूढेषु अपि विशिष्टः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से योगरूढ को आगे ध्यानाभ्यास करना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಯಾರು ಯೋಗಾರೊಢನೋ ಅವನು ಮುಂದೆ ಧ್ಯಾನಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "इत्थं यो योगारूढः सः अग्रे ध्यानाभ्यासं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 उपासना के कितने भेद होते हैं तथा कौन-कौन से होते हैं?", "Kannada": "೧. ಉಪಾಸನಾ ಭೇದಗಳು ಎಷ್ತು ? ಅವು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "1. उपासनाभेदाः कति। के च ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 उपासना का परम प्रयोजन क्या होता है?", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು ?", "Sanskrit": "उपासनायाः परं प्रयोजनं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "3 सगुण ब्रह्म कौ उपासना के कितने भेद होते हैं तथा वे कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೩. ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನೆಯ ಭೇದಗಳು ಎಷ್ಟು ? ಅವು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "3 सगुणब्रह्मोपासनायाः भेदाः कति के च।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 वेदान्तसार में उपासना के क्या लक्षण बताए गए हैं?", "Kannada": "೪. ವೇದಾಂತಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಉಪಾಸನಾ ಲಕ್ಷಣ ಏನು ?", "Sanskrit": "4 उपासनालक्षणं किं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. सगुणब्रह्मोपासना तथा निर्गुणब्रह्मोपासना इन दोनों के मध्य मोक्ष का साधन क्या होता है?", "Kannada": "೫. ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸನೆ ಎಂಬ ಎರಡರ ನಡುವೆ ನೇರ ಮೋಕ್ಷದ ಸಾಧನಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "5 सगुणब्रह्मोपासना निर्गुणब्रह्मोपासना इति द्वयोः मध्ये का साक्षात्‌ मोक्षस्य साधनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 परमार्थ संन्यासी कौन होता हे?", "Kannada": "೬. ಪರಮಾರ್ಥಸಂನ್ಯಾಸೀ ಯಾರು ?", "Sanskrit": "6 कः परमार्थसंन्यासी।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क.) जो काम्यकर्म को त्यागता है।", "Kannada": "(ಕ)  ಕಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಡುವವನು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "(क) यः काम्यानि त्यजति"}}
{"translation": {"Hindi": "(ख.) जो उपासना को त्यागता है (ग.) जो नित्यनैमित्तिक प्रायश्चित को त्यागता है।", "Kannada": "(ಖ) ಯಾರು ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೋ ಅವನು. (ಗ) ಯಾರು ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೋ ಅವನು.", "Sanskrit": "(ख) यः उपासनां त्यजति। (ग) यः नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानि त्यजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(घ.) जो काम्य निषिद्ध नित्यनैमित्तिक प्रायश्चित तथा उपसना को त्यागता है।", "Kannada": "(ಘ) ಯಾರು ನಿಷೇಧವಾದ ಕಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳಾದ ಉಪಾಸನೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೋ ಅವನು.", "Sanskrit": "(घ) यः काम्यानि निषिद्धानि नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानि उपासनानि च त्यजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 चित्त के विक्षेप का हेतु क्या होता हे?", "Kannada": "೭. ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತುವು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "7 कः चित्तविक्षेपहेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 ध्यानयोग के बहिरङ्ग साधन कौन-से होते हैं?", "Kannada": "೮. ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಬಹಿರಂಗ ಸಾಧನೆಯು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "8 ध्यानयोगस्य बहिरङ्गं साधनम्‌ किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में निष्कामकर्मयोग की उपासना का विषय मुख्यरूप से वर्णित है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಾಮರ್ಮಯೋಗದ ಉಪಾಸನೆ ಎಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे निष्कामकर्मयोगः उपासना चेति विषयः प्रामुख्येन वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसमें सबसे पहले साधनों में जो क्रम है उसका उपस्थापन किया गया है।", "Kannada": "ಮೊದಲಿಗೆ ಶಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕ್ರಮ ಇದೆಯೋ ಅದರ ಉಪಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्रादौ साधनेषु यः क्रमः वर्तते तस्य उपस्थापनं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद वेदान्तसाधनानुकूल कर्म विभाग का प्रदर्शन किया गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾಧನಾನುಕೂಲವಾದ ಕರ್ಮವಿಭಾಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसाधनानुकूलम्‌ कर्मविभाजनं प्रदर्शितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तरङ्ग तथा बहिरङ्ग साधन के निमित्त विभाग का यहाँ पर संक्षेप से प्रकटन किया गया है।", "Kannada": "ಅಂತರಂಗಬಹಿರಂಗಸಾಧನೆ ಎಂಬ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्तरङ्गबहिरङ्गसाधनमिति विभागः संक्षेपेण प्रकटितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान के द्वार ज्ञान आवृत्त होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜ್ಞಾನವು ಆವೃತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानेन ज्ञानम्‌ आवृतं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जन्तु मोहग्रस्त हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜಂತುವು ಮೋಹಗ್ರಸ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव जन्तुः मोहग्रस्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही ब्रह्म ज्ञानस्वरूप ही होता है फिर भी वह अज्ञान का विरोधी नहीं होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಅಜ್ಞಾನದ ವಿರೋಧಿಯಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यद्यपि ब्रह्म ज्ञानस्वरूपमेव तथापि तद्‌ अज्ञानस्य विरोधि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसके द्वारा अज्ञान की निवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत तेन अज्ञाननिवृत्तिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त की कोई विशिष्ट वृत्ति ही अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ ವೃತ್ತಿಯೇ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तस्य काचिद्‌ विशिष्टा वृत्तिरेव अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये विषय उपस्थापित किए गए है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एते विषया उपस्थापिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संन्यास विविदिषा तथा विद्वत्संन्यास के भेद से दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಸಂನ್ಯಾಸಿಯ ವಿವಿದಿಷಾ ಮತ್ತು  ವಿದ್ವತ್ ಸಂನ್ಯಾಸಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧಗಳು.", "Sanskrit": "संन्यासो विविदिषाविद्वत्संन्यासभेदात्‌ द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्यकर्म बन्धन करतें है इसलिए उनके त्याग का ही विधान किया गया है।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳು ಬಂಧನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನೇ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "काम्यकर्माणि बन्धनं कुर्वन्ति। तेषां त्याग एव विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी फलांशों को त्याग करके अनुष्ठान करते हैं तो चित्त की शुद्धि ही होती है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಫಲದ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಚಿತ್ತಶುದ್ದಿಯಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तथापि फलाशां त्यक्त्वा तानि अनुष्ठीयन्ते चेत्‌ चित्तशुद्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ नित्यादिकर्मो के द्वारा चित्त की शुद्धि को जाती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तत्र नित्यादिकर्माणि चित्तशुद्धये क्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त की अशुद्धि निषिद्ध कर्मजन्य पाप ही होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶುದ್ಧಿಗಳು ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಜನ್ಯದ ಪಾಪವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चित्तस्य अशुद्धिश्च निषिद्धकर्मजन्यं पापमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही मल होता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಮಲ.", "Sanskrit": "स एव मलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी का नाश नित्यादिकर्मों के द्वारा किया जाता है।", "Kannada": "ಅದರದ್ದೇ ನಾಶವು ನಿತ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव नाशः नित्यादिकर्मणा क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना चित्त के विक्षेप की शान्ति के लिए की जाती है।", "Kannada": "ಉಪಸನೆಯನ್ನು ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपासना चित्तविक्षेपशान्तये क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यादियों के जिस प्रकार से चित्तशुद्धयदि फल होते हैं वैसे ही पितृलोक देवलोक प्राप्ति रूप भी फल होते हैं।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಫಲವಿದೇಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪಿತೃಲೋಕದೇವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಫಲವಿದೆ.", "Sanskrit": "नित्यादीन्‌ यथा चित्तशुद्ध्यादिकं फलमस्ति तथैव पितृलोकदेवलोकप्राप्तिुुपमपि फलमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इन विषयों का भी इस पाठ में वर्णन दिया गया है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳು ಈ ಪಾಥದಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "इति एते विषया अस्मिन्‌ पाठे अन्तर्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. वेदान्त में अन्तरङगसाधन तथा बहिरङ्ग साधन इस प्रकार के दो विभाग किए गए हैं?", "Kannada": "೧. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಂತರಂಗಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗಸಾಧನಗಳು ಎಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "1  वेदान्ते अन्तरङ्गसाधनानि बहिरङ्गसाधनानि इति विभागः करणीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 किस प्रकार का ज्ञान अज्ञान का नाशक होता है विवरण दीजिए।", "Kannada": "ಎಂತಹ ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कीदृशं ज्ञानम्‌ अज्ञानस्य नाशकम्‌ इति विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. संन्यास के भेदों का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "೩. ಸಂನ್ಯಾಸಭೇದವನ್ನು ವಿಶದಪಡಿಸಿ.", "Sanskrit": "3 संन्यासभेदः विशदनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष साधने की अनुपूर्वी को स्पष्ट कीजिए।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಆನುಪೂರ್ವತೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ.", "Sanskrit": "मोक्षसाधनेषु आनुपूर्वी स्पष्टीकुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुमुक्षुओं को काम्यादिकर्मों का त्याग किस प्रकार से करना चाहिए?", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಾದಿಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವು ಮುಮುಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಯಾವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "काम्यादिकर्मणां त्यागः केन क्रमेण कर्तव्यः मुमुक्षुणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मभेदों का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ಕರ್ಮಭೇದಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "कर्मभेदान्‌ विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त के मल को स्पष्ट कीजिए।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಮಲವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿ.", "Sanskrit": "चित्तमलं स्पष्टीकुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणों का चित्त में प्रभाव किस प्रकार से होता है विस्तार पूर्वक बताइए।", "Kannada": "ಗುಣಗಳ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಿಸಿ.", "Sanskrit": "गुणानां चित्ते प्रभावं विस्तारयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यकर्मों का परिचय दीजिए।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ.", "Sanskrit": "नित्यानि कर्माणि परिचाययत।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्यकर्मों का सक्षेप में परिचय दीजिए।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿ.", "Sanskrit": "काम्यं कर्म संक्षेपेण परिचाययत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित का विस्तारपूर्वक वर्णन कोजिए।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तं विस्तारयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यादि कर्मों के फलों के बारे में वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ನಿತ್ಯದಿಗಳ ಫಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ.", "Sanskrit": "नित्यादीनां फलं संगृह्णीत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना को विशदता को लिखिए।", "Kannada": "ಉಪಸನೆಯನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "उपासनां विशदतया लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग के अनन्तर ही उपासना के द्वारा अनुष्ठान में क्या हेतु है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗಾನಂತರವೇ ಉಪಾಸನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಹೇತುವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "कर्मयोगानन्तरमेव उपासनाया अनुष्ठाने को हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग के द्वारा किसको दूर करना चाहिए जिससे कर्मयोग का साफल्य प्राप्त हो सके।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗವು ಎಷ್ಟು ದೂರ ಮಾಡಬೇಕು. ಕರ್ಮಯೋಗದ ಫಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ?", "Sanskrit": "कर्मयोगः कियद्दूरं कर्तव्यः। कथं कर्मयोगसाफल्यं ज्ञातुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदोक्तसाधनसम्पत्ति अनन्तर ही ब्रह्मजिज्ञासा करनी चाहिए।", "Kannada": "ವೇದಾಂತೋಕ್ತಸಾಧಸಂಪತ್ತಿಯ ನಂತರವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "वेदान्तोक्तसाधनसम्पत्त्यनन्तरं ब्रह्मजिज्ञासा कर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्मजिज्ञासा के पूर्व भी ब्रह्मजिज्ञासा सम्भव होती है।", "Kannada": "ಧರ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಮೊದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धर्मजिज्ञासायाः पूर्वमपि ब्रह्मजिज्ञासा सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्य, निषिद्ध, नित्य, नैमित्तिक, रूप वाले सभी कर्मों का विधिवत्‌ त्याग ही सर्वकर्म संन्यास कहलाता है।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯ - ನಿಷಿದ್ಧ - ನಿತ್ಯ - ನೈಮಿತ್ತಕ - ರೂಪದ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಿಯಂತೆ ತ್ಯಾಗವೇ ಸರ್ವಕರ್ಮಸನ್ಯಾಸವು.", "Sanskrit": "काम्य-निषिद्ध-नित्य-नैमित्तिक-रूपाणां कर्मणां विधिवत्‌ त्यागः एव सर्वकर्मसन्न्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धिवृत्ति रूपा विद्या आत्मा के आवरक अविद्या का नाश करती है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತಿರೂಪವು ವಿದ್ಯೆ ಆತ್ಮಾವರಕವಾದ ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बुद्धिवृत्तिरूपा विद्या आत्मावरकाम्‌ अविद्यां नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो कर्म योग नहीं करता है वह फलाशय कर्म करता हुआ कर्मबद्ध हो जाता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ಅವನು ಕರ್ಮಬದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यः कर्मयोगं न करोति, फलाशया कर्म करोति स कर्मबद्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा संसारचक्र को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संसारचक्रं प्राप्नोति"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान का आवरण अज्ञान है न की कर्म तद्बुद्धि तदात्मा तन्निष्ठ ज्ञाननिर्धूतकल्मष जन्तु संसार चक्र का अतिक्रमण करता हेै।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನದ ಆವರಣವು ಅಜ್ಞಾನವು ಆಗಿದೆ ಕರ್ಮಲ್ಲ. ಅದರ ಬುದ್ಧಿ, ಅದರ ಆತ್ಮಾ, ಅದರ ನಿಷ್ಠೆ, ತತ್ಪರವಾದ ಜ್ಞಾನನಿರ್ಧೂತಕಲ್ಮಷವು ಜಂತುವಿನ ಸಂಸಾರಚಕ್ರವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानस्य आवरणम्‌ अज्ञानं भवति न तु कर्म। तद्बुद्धिः तदात्मा तन्निष्ठः तत्परायणः ज्ञाननिर्धूतकल्मषः जन्तुः संसारचक्रम्‌ अतिक्रामति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विविदिषासंन्यास तथा विहवत्संन्यास के भेद से संन्यास दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ವಿವಿದಿಷಾಸಂನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್ಸಂನ್ಯಾಸ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸದ ಎರಡು ವಿಧವಿದೆ.", "Sanskrit": "विविदिषासंन्यासः विद्वत्संन्यास इति भेदात्‌ संन्यासस्य द्वैविध्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्वत्संन्यास में सभी कर्मों का त्याग किया जाता है।", "Kannada": "ವಿದ್ವತ್ಸಂನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विद्वत्संन्यासे सर्वकर्माणि त्यज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विविदिषु कर्मयोग अनुवर्तन चित्तशुद्धि होने तक करना चाहिए।", "Kannada": "ವಿವಿದಿಷುವು ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विविदिषुः कर्मयोगम्‌ अनुवर्तयति चित्तशुद्धिं यावत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही सभी कर्मों का त्याग ही मोक्ष होता है फिर भी चित्त शुद्धि के लिए तथा प्रतिबन्धक निवृत्ति के लिए नित्यादि कर्म करने चाहिए।", "Kannada": "ಸರ್ವಕರ್ಮತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವು ಆಗುವುದು ಆದರೂ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಂಧಕನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि सर्वकर्मत्यागेनैव मोक्षः भवति तथापि चित्तशुद्धये प्रतिबन्धकनिवृत्तये च नित्यादिकर्माणि कर्तव्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्यकर्म, निषिद्धकर्म, नित्यकर्म, नैमित्तिककर्म तथा प्रायश्चित्तकर्म इस प्रकार से पाँच प्रकार के कर्म माने जाते हैं।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯ, ನಿಶಿದ್ಧ, ನಿತ್ಯ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಎಂದು ಐದು ಕರ್ಮಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "काम्यं निषिद्धं नित्यं नैमित्तिकम्‌ प्रायश्चित्तञ्चेति पञ्चविधानि कर्माणि प्रथन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो काम्य कर्म वर्णाश्रमकर्मरुप से प्राप्त होते हैं तो वो भी यदि निष्कामभावना से किये जाते हैं तो वे भी चित्तशुद्धिकारक होते है।", "Kannada": "ಯಾರು ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಕರ್ಮರೂಪದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಮಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅವು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಕರವಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यः काम्यानि कर्माणि वर्णाश्रमकर्मरूपेण प्राप्तानि चेत्‌ तानि यदि निष्कामभावनया क्रियन्ते तर्हि तानि अपि चित्तशुद्धिकराणि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त के मल के नाश के लिए अर्थात चित्त की शुद्धि के लिए नित्यादि कर्मों का अनुष्ठान किया जाता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಮಲದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು.", "Sanskrit": "चित्तमलस्य नाशाय अर्थात्‌ चित्तस्य शुद्धये नित्यादीनि कर्माणि अनुष्ठेयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करण के घटकद्रव्य सत्वरजतम इस प्रकार से तीन गुण होते हैं।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣದ ಘಟಕದ್ರವ್ಯಗಳು ಸತ್ವರಜಸ್ತಮಗಳ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणस्य घटकद्रव्याणि सत्त्वरजस्तमांसि त्रयो गुणाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर भी सत्त्वरजतमोगुणमय अज्ञान से तथा सत्वगुण के प्राधान्य अन्तः करण उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲೂ ಸತ್ವರಜಸ್ತಮೋಗುಣಮಯದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸತ್ವಗುನದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿಂದ ಅಂತಃಕರಣವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्रापि सत्त्वरजस्तमोगुणमयाद्‌ अज्ञानाद्‌ सत्त्वगुणस्य प्राधान्येन उत्पन्नमन्तःकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषयासक्ति से चित्त मलिन होता है।", "Kannada": "ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣ ಚಿತ್ತಸ್ಥಮಲವು.", "Sanskrit": "विषयासक्तेः कारणं चित्तस्थमलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यादि कर्म चित्त के मल के नाशक होते हैं तथा चित्त की एकाग्रता को सम्पादित नहीं करते हैं।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳು ಚಿತ್ತಮಲವನ್ನು ನಾಶಿಸುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नित्यादिकर्माणि चित्तमलं नाशयन्ति। चित्तैग्रतां न कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्य कर्मो को फल की भावना से करने पर वे अपने फल को देने को लिए फिर से देह धारण करवाते हैं।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಗಳ ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಆದರೆ ಅದರ ಜನಕಫಲಭೋಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತೇ ದೇಹಧಾರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "काम्यानि फलाशया कृतानि चेत्‌ तज्जन्यफलभोगाय पुनः देहधारणम्‌ आपपति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष होने पर तो देहादि धारण नहीं होती है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ದೇಹಧಾರಣೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मोक्षे च सति पुनः देहधारणादिकं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मोक्ष के द्वारा काम्य के फलों का विरोध होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಮೋಕ್ಷದಿಂದ ಕಾಮ್ಯಗಳ ಫಲದ ವಿರೋಧವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवं मोक्षेण काम्यानां फलस्य विरोधो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए काम्य कर्मो को त्यागना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಕಾಮ್ಯಗಲನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः काम्यानि त्यज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जो कृतक होते हैं वे अनित्य होते हैं इस न्याय के अनुसार काम्यफल अनित्य होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದು ಕೃತಕವೋ ಅದು ಅನಿತ್ಯವು ಎಂಬ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಕಾಮ್ಯಫಲವು ಅನಿತ್ಯವು ಎಂದು.", "Sanskrit": "एवञ्च यत्‌ कृतकं तदनित्यम्‌ इति न्यायात्‌ काम्यफलमनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भी अनित्य का त्याग करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅನಿತ್ಯದ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतोऽपि अनित्यस्य त्यागः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नरकादि के साधन ब्राह्मण हननादिकर्म निषिद्धकर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ನರಕಾದಿ ಅನಿಷ್ಟಸಾಧನಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "निषिद्धानि नरकाद्यनिष्टसाधनानि ब्राह्मणहननादीनि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "बेद में जिन कर्मों को निषिद्ध माना है बे यहाँ पर निषिद्ध कर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ವೇದದಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆಯೋ ಅವು ಇಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदेन यानि कर्माणि निषिद्धानि तानि अत्र निषिद्धकर्माणि कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकरण में प्रत्ययवायवसाधनस्वरूप नित्य सन्ध्यावन्दनादि कर्म वेदान्त सार में कहे गये हैं।", "Kannada": "ಕರಣವಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಯಸಾಧನಗಳು ನಿತ್ಯಗಳು ಸಂಧ್ಯಾವಂದನಾದಿಗಳು ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अकरणे प्रत्ययवायसाधनानि नित्यानि सन्ध्यावन्दनादीनि इति उक्तं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "नैमित्तिक पुत्रजन्मादि जातेष्ट्यादि कर्म होते है अर्थात्‌ जिनके निमित्त कारण होते है व नैमित्तिक कहलाते हैं।", "Kannada": "ನೈಮಿತ್ತಿಕಗಳು ಪುತ್ರಜನ್ಮಾದಿ ಅನುಬಂಧಗಳು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಇಷ್ಟವಾಗುವ ಕರ್ಮಗಳು. ನಿಮಿತ್ತವಾದ ಕಾರಣವು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಇದೆಯೋ ಅದು ನೈಮಿತ್ತಿಕವು.", "Sanskrit": "नैमित्तिकानि पुत्रजन्माद्यनुबन्धीनि जातेष्ट्यादीनि कर्माणि। निमित्तं कारणं यस्यास्ति तत्‌ नैमित्तिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित्त पापक्षयसाधन चान्द्रायणादि कर्म होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು ಪಾಪಕ್ಷಯಸಾಧನಗಳು ಚಾಂದ್ರಾಯಣಾದಿ ಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तानि पापक्षयसाधनानि चान्द्रायणादीनि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यनैमित्तिकप्रायश्चि कर्मों का बुद्धि शुद्धिरूप आवश्यक प्रयोजन होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ಬುದ್ಧಿಶುದ್ಧಿಯ ನಂತರ ಪ್ರಯೋಜನವು ಅವಶ್ಯಕ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानां बुद्धिशुद्धिः परम्‌ अर्थात्‌ आवश्यकं प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यनैमित्तिक प्रायश्चित तथा उपासनाओं के अवान्तरफल अर्थात्‌ गौण फल होते हैं जिससे पितृलोक की तथा सत्यलोक प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೊಪಾಸನಗಳ ಅವಾಂತರಫಲವು ಗೌಣಫಲವು ಪಿತೃಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तोपासनानाम्‌ अवान्तरफलम्‌ अर्थात्‌ गौणं फलं पितृलोकप्राप्तिः सत्यलोकप्राप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯು ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "उपासना द्वेधा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुणब्रह्मविषयक तथा निर्गुणब्रह्मविषय।", "Kannada": "ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सगुणब्रह्मविषया निर्गुणब्रह्मविषया इति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासना का परम प्रयोजन चित्त की एकाग्रता है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯ ನಂತರದ ಪ್ರಯೋಜನ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕಾಗ್ರತೆ.", "Sanskrit": "उपासनायाः परं प्रयोजनं चित्तस्य एकाग्रता।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुणब्रह्मविषयक दो प्रकार की उपासनाएँ उपनिषदों में सुनाई देती है।", "Kannada": "ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಗಳು ಉಪಾಸನಗಳೆರಡು ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सगुणब्रह्मविषयकानि उपासनद्वयम्‌ उपनिषत्सु श्रूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहङऱकारोपासना तथा साधना।उपासनानि सगुणब्रह्मविषयमानसव्यापाररूपाणि शाण्डिल्यविद्यादीनि, इस प्रकार से वेदान्तसार में उपासना का लक्षण बताया गया है।", "Kannada": "ಅಹಂಕಾರೋಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕೋಪಾಸನೆ ಎಂದು. ಉಪಾಸನೆಗಳು ಸಗುಣಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಮಾನಸವ್ಯಾಪಾರರೂಪಗಳು ಶಾಂಡಿಲ್ಯವಿದ್ಯಾದಿಗಳು ಎಂದು ವೇದಾಂದಸಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अहङ्कारोपासनम्‌ प्रतीकोपासनं चेति। उपासनानि सगुणब्रह्मविषयमानसव्यापाररूपाणि शाण्डिल्यविद्यादीनि इति उपासनालक्षणं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मफलसंकल्प ही चित्त के विक्षेप का हेतु होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಫಲಸಂಕಲ್ಪವೇ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪಹೇತುವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मफलसंकल्पो हि चित्तविक्षेपहेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 फलनिरपेक्ष कर्मयोग ध्यानयोग का बहिरङ्ग साधन होता है।", "Kannada": "ಫಲನಿರಪೇಕ್ಷವು ಕರ್ಮಯೋಗವು ಧ್ಯಾನಯೋಗದ ಬಹಿರಂಗ ಸಾಧನವು.", "Sanskrit": "फलनिरपेक्षः कर्मयोगो ध्यानयोगस्य बहिरङ्गं साधनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकारी विषय सम्बन्ध तथा प्रयोजन इस प्रकार से चार प्रकार के अनुबन्ध होते हैं।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರಿ, ವಿಷಯ, ಸಂಬಂಧ, ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳು.", "Sanskrit": "अधिकारिविषयसम्बन्धप्रयोजनानि इति चत्वारोऽनुबन्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें अनुबन्ध के अधिकारी के पाँच विषयों का आलोचन किया जाता है वो हैं 1) वेदाध्ययनम्‌ 2) काम्यनिषिद्धवर्जनम्‌ 3) नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानाम्‌ अनुष्ठानम्‌ 4) उपासना 5) साधनचतुष्टम्‌।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರಿ ಅನುಬಂಧದಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ - ೧. ವೇದಾಧ್ಯಯನ ೨. ಕಾಮ್ಯನಿಷಿದ್ಧವರ್ಜನೆ ೩. ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ೪. ಉಪಾಸನೆ ೫. ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯ.", "Sanskrit": "अधिकारिणि अनुबन्धे एते पञ्च विषया आलोच्यन्ते-- १)वेदाध्ययनम्‌ २)काम्यनिषिद्धवर्जनम्‌ ३)नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानाम्‌ अनुष्ठानम्‌ ४)उपासना ५)साधनचतुष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें उपासना पर्यन्त विषय पूर्व दो पाठों मे प्रतिपादित किए गये है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ವಿಷಯವನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಪಾಠಗಳೆರಡರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु उपासनां यावत्‌ विषयः पूर्वतनपाठद्वये प्रतिपादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधनचतुष्टय केवल अवशिष्ट है जिसे इस पाठ में उपस्थापित करके अवशिष्ट तीन अनुबन्ध, विषय, सम्बन्ध तथा प्रयोजन के विषय में भी बताया जाएगा।", "Kannada": "ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯವು ಉಳಿದೆ. ಅದನ್ನು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಉಳಿದ ಮೂರು ಅನುಬಂಧಗಳು ವಿಷಯಸಂಬಂಧಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टम्‌ अवशिष्टम्‌ अस्ति। तदस्मिन्‌ प्रकृते पाठे उपस्थाप्य अवशिष्टाः त्रयोऽनुबन्धाः विषयसम्बन्धप्रयोजनानि वक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद श्रवण मनन निदिध्यासनादि के विषय में भी कहा जाएगा।", "Kannada": "ತದನಮ್ತರ ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "ततश्च श्रवणमनननिदिध्यासनानि वक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह पाठ गतपाठ का ही शेष अंश है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಆಗಿರುವ ಪಾಠದ ಈ ಪಾಠವು ಉಳಿದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ गतपाठस्य अयं पाठः शेषः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ के अध्ययन से आप सक्षम होंगे; साधनचतुष्टय के विषय में जानने में; विषय सम्बन्ध तथा प्रयोजन इन अवशिष्ट अनुबन्धों के विषय में जानने में; अधिकारी को कब गुरु के पास जाना चाहिए, इसका निर्धारण करने में; श्रवणमनन तथा निदिध्यासनादि को जानने में; श्रवण के द्वारा तात्पर्यग्रहण करने के लिए आवश्यक लिङगों को जानने में; 1.11.1 ) साधनचतुष्टय मोक्ष में अधिकार की प्राप्ति हेतु साधन चतुष्ट का अनुष्ठान करना चाहिए।", "Kannada": "ಪಾಠದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ - ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ವಿಷಯಸಂಬಂಧಪ್ರಯೋಜಗಳು ಎಂದು ಉಳಿದ ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರೀ ಯಾವಾಗ ಗುರುವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧಾರಿಸಬೇಕು. ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶ್ರವಣದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. (೧.೧೧.೧) ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯವು ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಲಿಪ್ಸುವಿನಿಂದ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाठस्यास्याध्ययनेन- साधनचतुष्टयं ज्ञास्यति। विषयसम्बन्धप्रयोजनानि इति अवशिष्टान्‌ अनुबन्धान्‌ अवगच्छेत्‌। अधिकारी कदा गुरुम्‌ उपसर्पति इति निर्धारयेत्‌। श्रवणमनननिदिध्यासनानि बुध्यात्‌। श्रवणेन तात्पर्यग्रहाय आवश्यकानि लिङ्गानि जानीयात्‌। 1.11.1) साधनचतुष्टयम्‌- मोक्षे अधिकारं लिप्सुना साधनचतुष्टम्‌ अनुष्ठेयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यानित्यवस्तुविवेक 2. इहामुत्रार्थभोगविराग शमदमादि षट्क सम्पत्ति 4. मुमुक्षुत्व ये जो साधन यहाँ पर दिए गए है।", "Kannada": "೧. ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕ ೨. ಇಹಾಮುತ್ರಾರ್ಥಭೋಗವಿರಾಗ ೩) ಶಮದಮಾದಿಸಾಧನಸಂಪತ್ತು ೪. ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವ ಎಂದು. ಇವು ಸಾಧನಗಳು.", "Sanskrit": "१)नित्यानित्यवस्तुविवेकः २)इहामुत्रार्थभोगविरागः ३) शमदमादिसाधनसम्पत्‌ ४) मुमुक्षुत्वं चेति। अत एतानि साधनानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको एक एक करके नीचे प्रस्तुत किया जा रहा है।", "Kannada": "ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकैकशः अधस्तात्‌ प्रस्तूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य तथा अनित्य इस प्रकार से दो प्रकार की वस्तु संसार में होती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯವಸ್ತು ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯವಸ್ತು ಎಂದು ದ್ವಿವಿಧವಸ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "नित्यं वस्तु अनित्यं वस्तु इति द्विविधं वस्तु विद्यते जगति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोनों में विवेक का विवेचन करना कि कौन-सी वस्तु नित्य है, तथा कौन-सी वस्तु अनित्य है इस प्रकार से विचारपूर्वकज्ञान ही नित्यानित्यवस्तु विवेक कहलाता है।", "Kannada": "ಅವೆರಡರ ವಿವೇಕವು ವಿವೇಚನೆಯು ಯಾವುದು ನಿತ್ಯವಸ್ತು ? ಯಾವುದು ಅನಿತ್ಯವಸ್ತು ಎಂದು ವಿಚಾರಪೂರ್ವಕಜ್ಞಾನವೇ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕವು.", "Sanskrit": "तयोः विवेकः विवेचनम्‌, किं नित्यं वस्तु किम्‌ अनित्यं वस्तु इति विचारपूर्वकज्ञानम्‌ एव नित्यानित्यवस्तुविवेकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे वेदान्तसार में इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಾಂತಸಾರಕಾರನು ಹೇಳುವನು.", "Sanskrit": "तथाहि वेदान्तसारकार आह।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ही केवल नित्य वस्तु है, उससे भिन्न अखिल आकाशादिप्रपज्च अनित्य है इस प्रकार का विचार पूर्वक ज्ञान।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನೇ ನಿತ್ಯವಸ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆಕಾಶಾದಿಪ್ರಪಂಚವು ಅನಿತ್ಯವಸ್ತು ಎಂದು ವಿಚಾರಪೂರ್ವಕ ಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म एव नित्यं वस्तु ततः अन्यत्‌ अखिलं सर्वम्‌ आकाशादिप्रपञ्चः अनित्यं वस्तु इति विचारपूर्वकं ज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य वस्तु किसे कहते हैं जो तीनों कालों में होती है वह नित्य वस्तु कहलाती हे।", "Kannada": "ನಿತ್ಯವಸ್ತು ಯಾವುದು ? ಯಾವು ಮೂರು ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ ಅದು ನಿತ್ಯವಸ್ತು.", "Sanskrit": "नित्यं वस्तु किं भवति। यत्‌ कालत्रये एव तिष्ठति तत्‌ नित्यं वस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतकाल में भी थी।", "Kannada": "ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "अतीते काले अपि आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान में भी है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "वर्तमानकाले अपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा भविष्य में भी होगी वह वस्तु नित्य कहलाती है।", "Kannada": "ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ ಇದು ನಿತ್ಯವಸ್ತು.", "Sanskrit": "भविष्यत्काले अपि भविष्यति तत्‌ नित्यं वस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो तीनों कालों में होती है वह नित्यवस्तु होती है उस प्रकार का तो केवल ब्रह्म ही है।", "Kannada": "ತ್ರಿಕಾಲದ ಬಾಧ್ಯತೆಯು ನಿತ್ಯತ್ವವು. ಅಂತಹದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिकालाबाध्यत्वं नित्यत्वम्‌। तादृशम्‌ एकं ब्रह्म एव विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ही नित्यवस्तु है इस प्रकार से यहाँ पर यह प्रमाण है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿತ್ಯವಸ್ತು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म नित्यं वस्तु इत्यत्र प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अजो नित्यः शाश्वतः” (कठोपनिषद्‌ 1.2.18), “सत्यं ज्ञानम्‌ अनन्तं ब्रह्म” (तै.उ. 2.1) इत्यादि श्रुतियों में।", "Kannada": "\"ಅಜೋ ನಿತ್ಯಃ ಶಾಶ್ವತಃ\" (ಕಠೋಪನಿಷದ್ ೧.೨.೧೮), \"ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮ್ ಅನಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" (ತೈ. ಉ. ೨.೧) ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳು.", "Sanskrit": "“अजो नित्यः शाश्वतः” (कठोपनिषद्‌ १.२.१८), “सत्यं ज्ञानम्‌ अनन्तं ब्रह्म” (तै.उ. २.१) इत्यादयः श्रुतयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मभिन्न अन्य सब अनित्य होते है पूर्व में नहीं थे अभी भी नहीं है तथा भविष्य में भी नहीं होंगे।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವಲ್ಲದ ಬೇರೆಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯವೇ. ಅವು ಹಿಂದೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಈಗ ಇವೆ, ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ब्रह्मभिन्नम्‌ अन्यत्‌ सर्वम्‌ अपि अनित्यम्‌। तानि पूर्व नासन्‌, इदानीं सन्ति, भविष्यत्काले अपि न स्थास्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वो तीनों कालों में नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಮೂರು ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः तानि कालत्रये न तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उन्हें अनित्यवस्तु भी कहते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ಅನಿತ್ಯವಸ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "अतः तानि अनित्यवस्तूनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिकालबाध्य वस्तु नित्य कहलाती है।", "Kannada": "ಮೂರು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಬಾಧ್ಯ ವಸ್ತುವೇ ನಿತ್ಯ.", "Sanskrit": "त्रिकालाबाध्यं वस्तु नित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य वस्तु भी दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯವೂ ಎರಡು ಇದೆ.", "Sanskrit": "नित्यमपि द्विविधं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कूटस्थ नित्य तथा प्रवाह नित्य।", "Kannada": "ಕೂಟಸ್ಥನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಿನಿತ್ಯ", "Sanskrit": "कूटस्थनित्यं प्रवाहिनित्यं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म तो कूटस्थ नित्य होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವು ಕೂಟಸ್ಥನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म तु कूटस्थनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म से भिन्न सभी का अनित्यत्व के विषय में “नेह नानास्ति किञ्चन” (बृ.उ.4.4.19) , “एकमेवाद्वितीयम्‌ (छा.उ. 6.2.1), “ अथ यदल्पं तन्मर्त्यम्‌” (छा.उ. 7.24.1)।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ಅನಿತ್ಯತ್ವವಿಷದಲ್ಲಿ \"ನೇಹ ನಾನಾಸ್ತಿ ಕಿಂಚನ\" (ಬೃ.ಉ.೪.೪.೧೯) \"ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್\" (ಛಾ.ಉ,೬.೨.೧) \"ಅಥ ಯದಲ್ಪಂ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಮ್\" (ಛಾ.ಉ. ೭.೨೪.೧)", "Sanskrit": "ब्रह्मभिन्नानां सर्वेषाम्‌ अनित्यत्वविषये “नेह नानास्ति किञ्चन” (बृ.उ.४.४.१९), “एकमेवाद्वितीयम्‌ (छा.उ. ६.२.१), “अथ यदल्पं तन्मर्त्यम्‌\" (छा.उ. ७.२४.१) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्यादि श्रुतियाँ प्रमाण भूत है।", "Kannada": "ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "इत्यादिश्रुतयः प्रमाणभूताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य वस्तु का तथा अनित्य वस्तु कां अलग करना ही नित्यानित्यवस्तु विवेक कहलाता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿನ ಅನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದೇ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕವು.", "Sanskrit": "नित्यवस्तुनः अनित्यवस्तुतः पृथक्करणम्‌ एव नित्यानित्यवस्तुविवेकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं कि ब्रह्म ही नित्य है, अन्य अखिल अनित्य है यह विवेचन यदि निश्चय है तो एक प्रकार का संशय उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮೈವೇ ನಿತ್ಯ ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ಯಾವ ವಿವೇಚನೆ ಇದೆಯೋ ಅದು ನಿಶ್ಚಯವೋ ಅಲ್ಲವೋ ?", "Sanskrit": "ननु ब्रह्मैव नित्यम्‌ अन्यद्‌ अखिलम्‌ अनित्यम्‌ इति यद्‌ विवेचनं तद्‌ निश्चयः उत संशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस निश्चय से तो श्रवणादि साधन भी व्यर्थ ही सिद्ध होते हैं क्योंकि यदि संशय होता है तो संशयात्मक ज्ञान से वैराग्यादि उत्पन्न ही नहीं होगा।", "Kannada": "ನಿಶ್ಚಯವಾದರೆ ಶ್ರವಣಾದಿಸಾಧನಗಳ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಹುದು. ಸಂಶಯವೆಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಸಂಶಯಾತ್ಮಕವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯದ ಉದಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदि निश्चयः तर्हि श्रवणादिसाधनानां वैयर्थ्यं स्यात्‌। यदि उच्येत यत्‌ संशय इति तर्हि संशयात्मकात्‌ ज्ञानाद्‌ वैराग्योदयो न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक वैराग्य के प्रति कारण होता है यह सिद्धान्त है।", "Kannada": "ವಿವೇಕವು ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवेकः वैराग्यं प्रति कारणमिति सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का ज्ञान होता है तो कहते हैं कि अनुमानिक ज्ञान।", "Kannada": "ಎಂತಃ ಜ್ಞಾನವಿದು ಎಂದು ಹೇಳುವುದಾದರೆ - ಆನುಮಾನಿಕವು ಎಂದು.", "Sanskrit": "कीदृशं ज्ञानमिदमिति चेदुच्यते- आनुमानिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अनुमान कृतृत्व तथा अकृतत्व से अनित्य होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅನುಮಾನವು - ಇದು ಅನಿತ್ಯವು ಕೃತಕತ್ವದಿಂದ.", "Sanskrit": "तथाहि अनुमानम्‌- इदम्‌ अनित्यम्‌ कृतकत्वाद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो नित्य होता है उसका उसको कुछ भी अधिष्ठान होना ही चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವು ಅನಿತ್ಯವೋ ಅದರ ಏನಾದರು ನಿತ್ಯ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಇರಲೇ ಬೇಕು.", "Sanskrit": "यदनित्यं तस्य किमपि नित्यम्‌ अधिष्ठानं स्यादेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिना अधिष्ठान के अनित्य सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಧಿಷ್ಠಾನವಿಲ್ಲದ್ದು ಅನಿತ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निरधिष्ठानम्‌ अनित्यं न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रूप से तो आलोचनात्मक प्रत्ययविशेष ही विवेक पद के द्वारा वाच्य है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನಾತ್ಮಕಪ್ರತ್ಯಯವಿಶೇಷಗಳೇ ವಿವೇಕಪದವಾಚಕಗಳು.", "Sanskrit": "एवंरूपेण आलोचनात्मकप्रत्ययविशेष एव विवेकपदवाच्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का विवेक करने पर तो ऐहिक तथा आमुष्मिकों से विराग सम्भव होता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ವಿವೇಕದಿಂದ ಕೃತಕಗಳ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕಗಳಿಂದ ವಿರಾಗವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईदृशविवेकाद्‌ कृतकेभ्य ऐहिकामुष्मिकेभ्यो विरागः नितरां सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विवेक चूडामणि में भी कहा है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ अपि उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इति ब्रह्म सत्य है तथा जगत्‌ मिथ्या है इस प्रकार का जो विनिश्चय निर्धारण है वह ही यह नित्यानित्यवस्तुविवेक कहा गया है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಂ ಜಗನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಯಾವುದು ನಿಶ್ಚಯ ನಿರ್ಧಾರವೋ ಅದು ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म सत्यं जगत्‌ मिथ्या इत्येवंरूपः यः विनिश्चयः निर्धारणम्‌, सः अयं नित्यानित्यवस्तुविवेकः समुदाहृतः कथितः उक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य अनित्य वस्तु विवेक जब होता है तब ही द्वितीय इहामुत्रफलभोगविराग में यत्न फलवान होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೆಕವು ಯಾವ ಆಗುವುದೋ ಆಗಲೇ ಎರಡನೆಯದ್ದರಲ್ಲಿ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗದಲ್ಲಿ ಯತ್ನವು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यानित्यवस्तुविवेकः यदा भवति तदा एव द्वितीये इहामुत्रफलभोगविरागे यत्नः फलवान्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विवेक से वैराग्य उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ  ವಿವೇಕದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯವು ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च विवेकाद्‌ वैराग्यस्य उदयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इहामुत्रफलभोगविराग यहाँ पर वैराग्य पद का अर्थ है।", "Kannada": "ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗವು ಇಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯಪದಾರ್ಥವು.", "Sanskrit": "इहामुत्रफलभोगविरागः अत्र वैराग्यपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस लोक में तथा उस स्वर्ग लोक में कर्मजन्य जो फल प्राप्त होते है उनके भोग से विरक्ति तथा आसक्ति का अभाव ही इहामुत्रफलभोगविराग कहलाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಕರ್ಮಜನ್ಯವಾಗಿದೆ ಅದು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದರ ಭೋಗದಿಂದ ವಿರಕ್ತಿಯು, ಆಸಕ್ತಿಯ ಅಭಾವವೇ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗವು.", "Sanskrit": "इह अस्मिन्‌ लोके अमुत्र स्वर्गलोके कर्मजन्यं यत्‌ फलं प्राप्यते तस्य भोगात्‌ विरक्तिः, आसक्त्याः अभावः एव इहामुत्रफलभोगविरागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्तसार में कहा गया है ऐहिकानां स्रक-चन्दनवनितादिविषयभोगानाम्‌ अनित्यत्ववद्‌ आमुष्मिकाणाम्‌ अपि अमृतादिविषयभोगानाम्‌ अनित्यतया तेभ्यो नितरां विरतिः इहामुत्रफलभोगविरागः इति।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ - ಐಹಿಕಾನಾಂ ಸ್ರಕ್-ಚಂದನವನಿತಾದಿವಿಷಯಭೋಗಾನಾಮ್ ಅನಿತ್ಯತ್ವವದ್ ಆಮುಷ್ಮಿಕಾರಣಾಮ್ ಅಪಿ ಅಮೃತಾದಿವಿಷಯಭೋಗಾನಾಮ್ ಅನಿತ್ಯತಯಾ ತೇಭ್ಯೋ ನಿತರಾಂ ವಿರತಿಃ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗಃ ಇತಿ |", "Sanskrit": "वेदान्तसारे उक्तं - ऐहिकानां स्रक्‌-चन्दनवनितादिविषयभोगानाम्‌ अनित्यत्ववद्‌ आमुष्मिकाणाम्‌ अपि अमृतादिविषयभोगानाम्‌ अनित्यतया तेभ्यो नितरां विरतिः इहामुत्रफलभोगविरागः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस लोक में होने वाले को ऐहिक कहते हैं।", "Kannada": "ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದು ಐಹಿಕವು.", "Sanskrit": "इहलोके भव ऐहिकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे ग्रक्‌ चन्दन स्त्री घर इत्यादि विषय इस लोक मे होते हैं।", "Kannada": "ಸ್ರಕ್, ಚಂದನ, ವನಿತಾ, ಗೃಹಮ್ ಎಂಬ ವಿಷಗಳು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಗುವವು.", "Sanskrit": "स्रक्‌ चन्दनं वनिता गृहम्‌ इत्यादिविषया इहलोके भवाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ इस लोक में उत्पन्न होते हैं।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ इहलोके एव जायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ये विषय ऐहिक कहलाते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯಗಳು ಐಹಿಕಗಳು.", "Sanskrit": "अत एते विषया ऐहिकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विषयों को भोगने से ही जन्तु आत्मा को सुखी मानता हैं।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳ ಭೋಗದಿಂದಲೇ ಜಂತುಗಳು ಅತ್ಮಸುಖವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतेषां विषयाणां भोगेन एव जन्तुः आत्मानं सुखिनं मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन ऐहिक वस्तुओं से जो सुख उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಐಹಿಕವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಯಾವ ಸುಖವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु ऐहिकवस्तुभ्यः यत्‌ सुखं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अनित्य होता है।", "Kannada": "ಅದು ಅನಿತ್ಯ.", "Sanskrit": "तत्‌ अनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि विषय अनित्य होते हैं।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಈ ವಿಷಯಗಳು ಅನಿತ್ಯಗಳು.", "Sanskrit": "यतो हि विषयाः अनित्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उनसे उत्पन्न सुख ही अनित्य ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರಿಂದ ಆದ ಸುಖವೂ ಅನಿತ್ಯವೇ.", "Sanskrit": "अतः ततः जन्यं सुखम्‌ अपि अनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार उस परलोक में प्राप्त होने स्वर्गादि सुखों का अमृतादि विषय भोगों का भी अनित्यत्व होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಆಮುಷ್ಮಿಕಗಳ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಸುಖಗಳ ಅಮೃತಾದಿವಿಷಯಭೋಗಗಳಲ್ಲೂ ಅನಿತ್ಯತ್ವವಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ एव आमुष्मिकाणां परलोके लभ्यमानानां स्वर्गादिसुखानाम्‌ अमृतादिविषयभोगानाम्‌ अपि अनित्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रमाण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "तत्र प्रमाणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म के द्वारा चित्त पृथ्वी लोक के भोगों को भोगने से क्षीण होते हैं।", "Kannada": "ಕರ್ಮದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಪೃಥಿವೀಲೋಕವು ಭೋಗದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मणा चितः पृथिवीलोको भोगेन क्षीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से स्वर्ग लोक पुण्य को भोगने से भी पुण्यक्षीण होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪುಣ್ಯದದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕೊಳವು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವೂ ಭೋಗದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव पुण्येन चितो लोकः स्वर्गलोकः अपि भोगेन क्षीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोक विशन्ति” इस प्रकार से यह गीता का वचन भी प्रमाण है।", "Kannada": "\"ಕ್ಷೀಣೇ ಪುಣ್ಯೇ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕಂ ವಿಷಂತಿ\" ಎಂದು ಗೀತಾವಚನವು ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "“क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति” इति गीतावचनम्‌ अपि प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए लौकिक सुख तथा स्वर्ग का सुख दोनों ही अनित्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಸುಖವು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಸುಖವು ಎರಡೂ ಅನಿತ್ಯಗಳು.", "Sanskrit": "अतो लौकिकं सुखं तथा स्वर्गसुखम्‌ उभयम्‌ अपि अनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उन दोनों से हमेशा विरक्ति अत्यन्तविमुखता इहामुत्रफलभोगविराग कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿರಕ್ತಿಯು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ವಿಮುಖವೇ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗವು.", "Sanskrit": "अतः तेभ्यो नितरां विरतिः अत्यन्ततया विमुखता एव इहामुत्रफलभोगविरागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विवेकचूडामणी में कहा गया है- तद्वैराग्यं जुगुप्सा या दर्शनश्रवणादिभिः।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ - ತದ್ವೈರಾಗ್ಯಂ ಜುಗುಪ್ಸಾ ಯಾ ದರ್ಶನಶ್ರವಣಾದಿಭಿಃ | ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ अपि उक्तम्‌ - तद्वैराग्यं जुगुप्सा या दर्शनश्रवणादिभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने देह से लेकर के ब्रह्मलोक पर्यन्त भोग्यवस्तुओं के दर्शन से तथा श्रवण से जो घृणा होती है वह वैराग्य कहलाता है।", "Kannada": "ಸ್ವದೇಹದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ವರೆಗೂ ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುಗಳ ದರ್ಶನದಿಂದ ಶ್ರವಣದಿಂದಲೋ ಆಗುವ ಜಿಗುಪ್ಸೆಯೇ ವೈರಾಗ್ಯ.", "Sanskrit": "स्वदेहात्‌ आरभ्य ब्रह्मलोकपर्यन्ते भोग्यवस्तुनि दर्शनेन श्रवणेन वा या जुगुप्सा घृणा तत्‌ एव वैराग्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ मनुष्य शरीर अनित्य है इस प्रकार से सभी जानते हैं।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಶರೀರವು ಅನಿತ್ಯವು ಎಂದು ಎಲ್ಲಿರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವೇ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ मनुष्यशरीरम्‌ अनित्यम्‌ इति सर्वे एव जानन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मलोक अत्यन्तविशिष्टकर्मज्ञानसाध्य तथा दुष्प्राप्य होता है।", "Kannada": "ಅತ್ಯಮ್ತವಿಷಿಷ್ಟಕರ್ಮಜ್ಞಾನಸಾಧ್ಯವು ದುಷ್ಪ್ರಾಪವು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವು.", "Sanskrit": "अत्यन्तविशिष्टकर्मज्ञानसाध्यो दुष्प्रापो ब्रह्मलोकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विशिष्टपुण्य कर्म के द्वारा पुरुष ब्रह्मलोक को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶಿಷ್ಟಪುಣ್ಯಕರ್ಮದಿಂದ ಪುರುಷನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ विशिष्टपुण्यकर्मणा पुरुषो ब्रह्मलोकं प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही वहाँ निवास दीर्घकाल पर्यन्त तक होता है फिर भी वह लोक नित्य नहीं है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ದೀಘಕಾಲದ ವರೆಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಆ ಲೋಕವು ನಿತ್ಯವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यद्यपि तत्र निवासो दीर्घकालपर्यन्तं भवति तथापि स लोको न नित्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मलोक की प्राप्ति के बाद भी सुख का अवसान होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಸುಖವೂ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मलोके प्राप्तस्य सुखस्य अवसानं भवति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसे स्मृतियों में इस प्रकार से कहा है आ ब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿಯು - ಆ ಬ್ರಹ್ಮಭುವನಾಲ್ಲೋಕಾಃ ಪುನರಾವರ್ತಿನೋಽರ್ಜುನ |", "Sanskrit": "तथाहि स्मृतिः- आ ब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मलोक से लेकर के इस पृथ्वी तक जितने भी लोक हैं वे सभी पुनरावर्ति वाले हैं अर्थात्‌ पुनरावर्ति स्वभाव वाले हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಭುವನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬ್ರಹ್ಮಭುವನದಿಂದ ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಗುವ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आ ब्रह्मभुवनात्‌ सह ब्रह्मभुवनेन लोकाः सर्वे पुनरावर्तिनः पुनरावर्तनस्वभावा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे अर्जुन केवल मुझे ही प्राप्त करने के बाद ही फिर से उत्पत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಹೆ ಅರ್ಜುನ ! ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಅಥವಾ ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "हे अर्जुन ! माम्‌ एकम्‌ उपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म पुनरुत्पत्तिः न विद्यते॥"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ वस्तुओं को देखकर के यह अनित्य है इस प्रकार से जाना जाता है तथा कुछ वस्तुओं के आप्त जनों से सुनकर के ही उसकी अनित्यता के विषय में जाना जाता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಅನಿತ್ಯವೆಂದು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳು ಅನಿತ್ಯಗಳೆಂದು ಆಪ್ತರಿಂದ ಕೇಳಿ ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "कानिचन वस्तूनि अनित्यानि इति दृष्ट्वा एव ज्ञायते। अपि च कानिचन वस्तूनि अनित्यानि इति आप्तजनेभ्यः श्रुत्वा ज्ञायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों प्रकार से भोग्यवस्तुओं के अनित्यत्व के ज्ञान से उन अनित्यों में जो घृणा होती है।", "Kannada": "ಎರಡರ ಪ್ರಕಾರ ಭೋಗ್ಯವಸ್ತುಗಳ ಅನಿತ್ಯತ್ವದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಅನಿತ್ಯವೋ ಜಿಗುಪ್ಸೆಯೋ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उभयप्रकारेण भोग्यवस्तुनः अनित्यत्वस्य ज्ञानात्‌ तस्मिन्‌ अनित्ये या जुगुप्सा घृणा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वैराग्य कहलाता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ವೈರಾಗ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುವುದು.", "Sanskrit": "तत्‌ एव वैराग्यम्‌ इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भोग्य विषय दो प्रकार के होते हैं।", "Kannada": "ಭೋಗ್ಯವಿಷವು ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "भोग्यविषयः द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृष्ट तथा आनुश्रविकादृष्ट ऐहिक अर्थात्‌ इस मृत्युलोक में उपलभ्य विषय होते हैं।", "Kannada": "ದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆನುಶ್ರವಿಕ ಎಂದು. ದ್ರುಷ್ಟವು ಐಕಿಕವು. ಅಂದರೆ ಈ ಮೃತ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು.", "Sanskrit": "दृष्टः आनुश्रविकश्च। दृष्टः ऐहिकः अर्थात्‌ अस्मिन्‌ मृत्युलोके उपलभ्यमानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनुश्रविक अर्थात्‌ श्रुतियों के माध्यम से ज्ञात पारलौकिक, आमुष्मिक तथा वेदादि विहित कर्म के द्वारा लभ्य होते हैं।", "Kannada": "ಆನುಶ್ರವಿಕ ಎಂದರೆ ಶೃತಿಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತಿಳಿದ, ಪಾರಲೌಕಿಕವಾದದ್ದು, ಆಮುಷ್ಮಿಕವು, ವೇದಾದಿಗಳಿಂದ ತಿಳಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸಿಗುವುದು.", "Sanskrit": "आनुश्रविकश्च श्रुतिप्रमाणाद्‌ ज्ञातः, पारलौकिकः, आमुष्मिकः, वेदादिविहितकर्मणा लभ्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन विषयों में भोगेच्छा का अभाव ही वैराग्य कहलाता है।", "Kannada": "ಆ ವಿಷಯಗಳ ಭೋಗದ ಇಚ್ಚೆಯ ಅಭಾವವೇ ವೈರಾಗ್ಯವು.", "Sanskrit": "तेषां विषयाणां भोगेच्छायाः अभावः वैराग्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. वेदान्त में अधिकारी का विवेक क्या होता है?", "Kannada": "೧. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿವೇಕವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१. वेदान्ते अधिकारिणो विवेकः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. वेदान्त में अधिकारी का वैराग्य क्या होता हे?", "Kannada": "೨. ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವೈರಾಗ್ಯವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "२. वेदान्ते अधिकारिणो वैराग्यं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. स्वर्ग फल नित्य होता है अथवा अनित्य प्रमाण सहित बताइए?", "Kannada": "೩. ಸ್ವರ್ಗಫಲವು ನಿತ್ಯವೋ ಅನಿತ್ಯವೋ ಎಂದು ಸಪ್ರಮಾಣ ತಿಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "३. स्वर्गफलं नित्यमनित्यं वेति सप्रमाणं वदत।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.4 ) शमादिषट्कसम्पत्ति शम, दम, उपरति, तितिक्षा, श्रद्धा तथा समाधान ये छः शमादि षट्‌ सम्पत्ति होती है।", "Kannada": "೧೧.೪) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿಯು - ಶಮ, ದಮ, ಉಪರತಿ, ತಿತಿಕ್ಷಾ, ಶ್ರದ್ಧಾ, ಸಮಾಧಾನ ಎಂದು ಶಮಾದಿ ಷಟ್ಕಗಳು.", "Sanskrit": "11.4) शमादिषट्कसम्पत्तिः- शमः दमः उपरतिः तितिक्षा श्रद्धा समाधानम्‌ इति एतत्‌ शमादिषट्कम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधनचतुष्टय में यह तीसरा साधन है।", "Kannada": "ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೂರನೆಯ ಸಾಧನ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टयमध्ये इदं तृतीयं साधनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे पहले विवेक तथा वैराग्य दो साधनों का वर्णन किया जा चुका है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂದು ಎರಡು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "इतः पूर्वं विवेकः वैराग्यम्‌ इति साधनद्वयं वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब हम शमादि का क्रम से उपस्थान कर रहे है।", "Kannada": "ಈಗ ಶಮಾದಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "अधुना शमादयः क्रमशः उपस्थाप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पत्ति क्या होती है?", "Kannada": "ಸಮ್ಪತ್ತಿಯು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "सम्पत्तिः का।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मभाव के अनुरूप ही सम्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಅನುರೂಪವು ಆತ್ಮದ ಭಾವವೇ ಸಂಪತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "अनुरूपः आत्मभावः सम्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुरूप से तात्पर्य है योग्य।", "Kannada": "ಅನುರೂಪವು ಯೋಗ್ಯವು.", "Sanskrit": "अनुरूपः योग्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा आत्मभाव से तात्पर्य है आत्मा का स्वयं का भाव।", "Kannada": "ಆತ್ಮಭಾವವು ಆತ್ಮದ ಸ್ವಂತ ಭಾವ.", "Sanskrit": "आत्मभावः आत्मनः स्वस्य भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे कोई क्षत्रियकुलोत्पन्न व्यक्ति अगर युद्धादि कर्मो से डरता है तो उसमें पर्याप्त क्षत्रियत्व भाव नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೋಗೋ ಒಬ್ಬ ಕ್ಷತ್ರಿಯಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಭಯಪಟ್ಟರೆ, ಅವನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವಭಾವವು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "यथा कश्चित्‌ क्षत्रियकुलोत्पन्नः जनः युद्धादिभ्यः प्रायः बिभेति। तर्हि तस्मिन्‌ पर्याप्तः क्षत्रियत्वभावः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही कुछ होता है फिर भी जो परिमाण सामान्य क्षत्रिय में होना चाहिए वह उसमें अभिप्रेत नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆದ್ದರೂ ಸ್ವಲ್ಪವಿದೆ ಆದರೂ ಅಷ್ಟು ಪರಿಮಾಣ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಯನಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರೇರಣೆಯು ಅಷ್ಟು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यद्यपि किञ्चिदस्ति, तथापि यावत्‌ परिमाणं सामान्यतः क्षत्रिय अभिप्रेतं तावन्नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ उसमें क्षत्रियत्व की सम्पत्ति नहीं है इस प्रकार से कह सकते है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅವನಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವದ ಸಂಪತ್ತಿಯು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तस्मिन्‌ क्षत्रियत्वस्य सम्पत्तिः नास्ति इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षत्रियत्व भाव से तात्पर्य है की उस व्यक्ति में पर्याप्त क्षत्रियत्व होना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂದು ಪದಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವವು ಆವಶ್ಯಕ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ क्षत्रिय इति पदप्रयोगाय तस्मिन्‌ जने पर्याप्तं क्षत्रियत्वम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं तो वह क्षत्रियपद वाच्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವನು ಕ್ಷತ್ರಿಪದವಾಚಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अन्यथा स क्षत्रियपदवाच्यो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उसे क्षत्रिय नहीं कह सकते है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂಬ ಪದವು ಅಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इत्थं क्षत्रिय इति पदं न तत्र प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ उस व्यक्ति में क्षत्रियपद का प्रवृत्तिनिमित्त नहीं है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಪದದ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಮಿತ್ತವು ಇಲ್ಲವೆಂದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तस्मिन्‌ जने क्षत्रियपदस्य प्रवृत्तिनिमित्तं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकरण में शमादि छ: सम्पत्तियाँ अभीष्ट हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಶಮಾದಿಷಟ್ಕದ ಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रकरणे शमादिषट्कस्य सम्पत्तिः अभीष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ शमादि के अनुष्ठान से गुण आस्वादनीय होते है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಶಮಾದೀಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ शमादीनाम्‌ अनुष्ठानेन गुणा आसादनीयाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी भी विशिष्ट मात्रा अभीष्ट होती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "तेषां च विशिष्टा मात्रा अभीष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि उतनी मात्रा होती है तो वह मोक्ष के लिए पर्याप्त होती है।", "Kannada": "ಅಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಾಕು.", "Sanskrit": "तावती मात्रा अस्ति चेत्‌ मोक्षाय अलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उस मात्रा को ही सम्पत्ति कह सकते हैं।", "Kannada": "ಆಗ ಆ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟೇ ಸಂಪತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "तदा तथा मात्रा एव सम्पत्तिः वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ शमस्तावत्‌ श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः मनसः निग्रहः” इस प्रकार से वेदान्तसार में कहा गया है।", "Kannada": "\"ಶಮಸ್ತಾವತ್ ಶ್ರವಣಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಿಷಯೇಭ್ಯಃ ಮನಸಃ ನಿಗ್ರಹಃ\" ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "“शमस्तावत्‌ श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः मनसः निग्रहः” इति उक्तं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः मन का निग्रह ही शम कहलाता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹವೇ ಶಮ.", "Sanskrit": "वस्तुतः मनसः निग्रहः एव शमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्ततत्व के श्रवण मनन तथा निदिध्यासन के द्वारा ही तत्वज्ञान उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತತ್ವದ ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನದಿಂದಲೇ ತತ್ವಜ್ಞಾವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ततत्त्वस्य श्रवण-मनन-निदिध्यासनेन एव तत्त्वज्ञानं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस वृत्ति विशेष से आत्मविषयक श्रवणादिभिन्न विषयों से बल पूर्वक मन का निग्रह होता है शम होता है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿವಿಶೇಷದಿಂದ ಆತ್ಮವಿಷಯದ ಶ್ರವಣವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹ ಆಗುವುವುದೇ ಶಮ.", "Sanskrit": "येन वृत्तिविशेषेण आत्मविषयकश्रवणादिभिन्नविषयेभ्यः बलात्‌ मनसः निग्रहः भवति सः शमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि सम्पूर्ण मन का निग्रह सभी विषयों से हो जाए तो वेदान्त श्रवण भी नहीं हो ।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನೋನಿಗ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ ವೇದಾಂತಶ್ರವಣವೂ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदि सम्पूर्णतया मनोनिग्रहः स्यात्‌ तर्हि वेदान्तश्रवणमपि न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर श्रवणादिव्यतिरिक्त विषय कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರವಣಾದಿವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಿಷಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत उक्तं श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका फलितार्थ यह हुआ की श्रवणादि विषयों को छोड़कर के अन्य विषयों से मन का निग्रह करना चाहिए।", "Kannada": "ಶ್ರವಣಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಮನೋನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ಫಲಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणादिविषयान्‌ विहाय अन्येभ्यः मनोनिग्रहः कर्तव्य इति फलितार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव का चित्त अतिशय चपल होता है।", "Kannada": "ಜೀವದ ಚಿತ್ತವು ಅತಿಶಯವಾದ ಚಪಲವು.", "Sanskrit": "जीवस्य चित्तम्‌ अतिशयचपलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह एक ही विषय में दीर्घकाल तक नहीं रुकता है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ विषये दीर्घकालं यावत्‌ न तिष्ठति|"}}
{"translation": {"Hindi": "भूखे की जिस प्रकार से भोजन की प्रति अभिरुचि होती है।", "Kannada": "ಹಸಿವು ಊಟಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಅಭಿರುಚಿಯಾಗಿರುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "बुभुक्षोः भोजनं प्रति यथा अभिरुचिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही वैराग्ययुक्त पुरुष का मन अभिरुचि सम्पन्न होने से होने पर भी पूर्वसंस्कारवश विक्षिप्त भी हो जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೈರಾಗ್ಯಯುಕ್ತವಾದ ಪುರುಷನ ಮನಸ್ಸು ತತ್ವಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಸಂಪನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಪೂರ್ವಸಂಸ್ಕಾರವಶದಿಂದ ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा एव वैराग्ययुक्तस्य पुरुषस्य मनः तत्त्वज्ञाने अभिरुचिसम्पन्नं सत्‌ अपि पूर्वसंस्कारवशात्‌ विक्षिप्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस दशा में जिस वृत्ति विशेष के द्वारा पार्थिव सुख अनित्य हैं तथा परिणाम में दुःख जनक है।", "Kannada": "ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಮ್ದ ವೃತ್ತಿವಿಶೇಷದಿಂದ ಪಾರ್ಥಿವ ಸುಖವು ಅನಿತ್ಯವಾದ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ದುಃಖಜನಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्यां दशायां येन वृत्तिविशेषेण पार्थिवं सुखम्‌ अनित्यं परिणामे च दुःखजनकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसा विचार करके बलपूर्वक विषयों से जो हटाता है वह शम कहलाता है।", "Kannada": "ವಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ವೃತ್ತಿವಿಶೇಷವಾದ ಶಮವು.", "Sanskrit": "इति विविच्य बलपूर्वक विषयेभ्य आकर्षति स वृत्तिविशेषः शमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक चूडामणी में भी कहा है कि- विरज्य विषयव्राताद दोषदृष्ट्या मुहुर्मुहुः।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಮಣಿಯಲ್ಲಿ - ವಿರಜ್ಯ ವಿಷಯವ್ರತಾದ್ ದೋಷದೃಷ್ಟ್ಯಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ | ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ अपि उक्तम्‌ - विरज्य विषयव्रताद् दोषदृष्ट्या मुहुर्मुहुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बार-बार हर क्षण दोष दृष्टि के द्वारा दोष देखकर के विषयों से तथा विषयों के समूहों से वैराग्यप्राप्ति करके मन को अपने लक्ष्य ब्रह्मतत्वनियतावस्था में निश्चल रूप से लगाना शम कहलाता हे।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ದೋಷದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ವಿಷಯದಿಂದ ವಿಷಯಸಮೂಹವು ವಿರಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಂತ ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮತತ್ವಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯತ ಅವಸ್ಥೆಯ ನಿಶ್ಚಲರೂಪದಿಂದ ಅವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶಮ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "मुहुर्मुहुः प्रतिक्षणं दोषदृष्ट्या दोषदर्शनेन विषयत्रातात्‌ विषयसमूहात्‌ विरज्य वैराग्यप्राप्त्या मनसः स्वलक्ष्ये ब्रह्मतत्त्वज्ञाने नियतावस्था निश्चलरूपेण अवस्थानं शमः उच्यते कथितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“दमो बाह्येन्द्रियाणां तद्वयतिरिक्तविषयेभ्यो निवर्तनम्‌” वेदान्त सार में दम कौ यह परिभाषा दी गई है।", "Kannada": "\"ದಮೋ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ತದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಿಷಯೇಭ್ಯೋ ನಿವರ್ತನಮ್\" ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "“दमो बाह्येन्द्रियाणां तद्व्यतिरिक्तविषयेभ्यो निवर्तनम्‌\" इति वेदान्तसारे उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्येन्द्रियों से चक्षु कर्म नासिका जिह्वा त्वचा इन सभी को इनके विषयों से हटाना।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಕ್ಷು, ಕರ್ಣ, ನಾಸಿಕಾ, ಜಿಹ್ವಾ, ತ್ವಕ್ಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ.", "Sanskrit": "बाह्येन्द्रियाणां चक्षुः-कर्ण-नासिका-जिह्वा-त्वचां तद्विषयेभ्यः आकर्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ आखीों को रूप से, कानों को शब्द से,नासिका को गन्ध से, जिह्वा को रस से,त्वचा को स्पर्श से जिस वृत्ति विशेष के द्वारा हटाया जाता है वह वृत्तिविशेष दम कहलाती है।", "Kannada": "ಕಣ್ಣು ರೂಪದಿಂದ, ಕಿವಿ ಶಬ್ದದಿಂದ, ಮೂಗು ಗಂಧದಿಂದ, ನಾಲಿಗೆ ರಸದಿಂದ, ಚರ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಯಾವ ವೃತ್ತಿವಿಶೇಷದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತವೋ ಅದು ದಮ.", "Sanskrit": "चक्षुषः रूपात्‌, कर्णस्य शब्दात्‌, नासिकायाः गन्धात्‌, जिह्वायाः रसात्‌, त्वचः स्पर्शात्‌ आकर्षणं येन वृत्तिविशेषेण क्रियते स दमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि सम्पूर्ण रूप से इन्द्रियाँ निवृत्त हो जाए तो वेदान्तश्रवणादि कार्य भी नहीं हो सकेंगे।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ನಿವೃತ್ತಿಯಾದರೆ ವೇದಾಂತಶ್ರವಣವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदि सम्पूर्णतया इन्द्रियाणि निवृत्तानि तर्हि वेदान्तश्रवणमपि न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर तद्वयतिरक्तविषभ्यः कहा गया हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನ ಬಿಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ವಿಷಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अत उक्तं तद्व्यतिरक्तविषयेभ्यो निवर्तनम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयों को छोड़कर अन्यों से इन्द्रियों का निवर्तन करना चाहिए।", "Kannada": "ಶ್ರವಣಾದಿವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿವರ್ತನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಫಲಿತದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "श्रवणादिविषयान्‌ विहाय अन्येभ्यः इन्द्रियाणां निवर्तनं कर्तव्यम्‌ इति फलितार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले अन्तरिन्द्रिय का निग्रह करना चाहिए।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಒಳ ಇಂದ್ರಿಯದ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "आदौ अन्तरिन्द्रियस्य निग्रहः कर्तव्यः|"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद बाह्येन्द्रियों का निग्रह करना चाहिए।", "Kannada": "ತದನಂತರ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹವು.", "Sanskrit": "ततः बाह्येन्द्रियाणां निग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सबसे पहले शम का निर्देश किया गया है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಶಮದ ನಿರ್ದೇಶವು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ आदौ शमस्य निर्देशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस के बाद दम का निर्देश किया गया है ।", "Kannada": "ತದನಂತರ ದಮದ ನಿರ್ದೇಶ.", "Sanskrit": "ततः परं दमस्य निर्देशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि मन वश में होता है तो चक्षु आदि इन्द्रियों का निग्रह सम्भव हो जाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ವಶವಾದರೆ ಚಕ್ಷುರಾದಿ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "यदि मनः वशीभूतं भवति तर्हि चक्षुरादीनां निग्रहः शक्यसम्भवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन ही सङकल्पवश चक्षु आदि इन्द्रियों के विषयों की और दोड़ता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಚಕ್ಷುರಾದಿಗಳು ರೂಪಾದಿಗಳನ್ನು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಓದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः सङ्कल्पवशात्‌ एव चक्षुरादयः रूपादीन्‌ विषयान्‌ प्रति धावन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह इस प्रकार से कोई भी पुरुष किसी भी विषय में मन का नियोग करता है।", "Kannada": "ಅದು ಹೇಂದರೆ ಯಾರಾದರು ಒಂದು ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तद्यथा कोऽपि पुरुषः कस्मिंश्चित्‌ विषये मनसः नियोगं करोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उसके सामने रूप आता है तो भी वह उसे नहीं देखता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅವನ ಮುಂದೆ ಸುರೂಪವು ನಿಂತರೂ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा तस्य सम्मुखे सुरूपं तिष्ठति चेदपि न पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुगीत होता है तो भी वह उसे नहीं सुनता है।", "Kannada": "ಸುಗೀತವಾದರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुगीतं भवति चेदपि न शृणोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यदि मन का निग्रह हो जाए तो बाह्येन्द्रियों का अपने आप निग्रह हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹವಾದರೆ ಬಹಿರಿಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹ ತಾನೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः मनसः निग्रहः भवति चेत्‌ बहिरिन्द्रियाणां स्वतः निग्रहः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन संस्कारवश मन विक्षिप्त होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕಾರ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु संस्कारवशात्‌ विक्षिप्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यत्न करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ यत्नः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकचूडामणि में दम के विषय में इस प्रकार से कहा है कि- 'विषयेभ्यः परावर्त्य स्थापनं स्वस्वगोलके।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ - ವಿಷಯೇಭ್ಯಃ ಪರಾವತ್ಯ ಸ್ಥಾಪನಂ ಸ್ವಸ್ವಗೋಲಕೇ | ಎಂದು ದಮವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ दमविषये उक्तम्‌ - विषयेभ्यः परावत्य स्थापनं स्वस्वगोलके।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ दोनों प्रकार की इन्द्रियों को अपने अपने विषयों से हटाकर के परिवर्तित करके अपने अपने स्थान में ही स्थित करके निश्चल रूप से उनकी रक्षा करनी चाहिए।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಎರಡು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮತ್ತು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ವಸ್ವವಿಷಯಗಳಿಂದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ವಿಮುಖವಾಗಿ ಸ್ವಸ್ವಗೋಲಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸಿ ನಿಶ್ಚಲರೂಪದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- उभयेषाम्‌ इन्द्रियाणां ज्ञानेन्द्रियाणां कर्मेन्द्रियाणां च विषयेभ्यः स्वस्वविषयेभ्यः परावर्त्य विमुखीकृत्य स्वस्वगोलके स्वस्वस्थाने स्थापनं स्थिरीकृत्य निश्चलरूपेण रक्षणम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही दम परिकीर्तित कहलाता हे।", "Kannada": "ಅದು ದಮ ಪರಿಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सः दमः परिकीर्तितः कथितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शमदमवान पुरुष ही स्थित प्रज्ञ होता है इस प्रकार से भगवान श्रीकृष्ण ने गीता में कहा है यदा संहरते चायं कुर्मोऽङगानीव सर्वशः।", "Kannada": "ಶಮದಮವಿರುವ ಪುರುಷನೇ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನೆಂದು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವನು - ಯದಾ ಸಂಹರತೇ ಚಾಯಂ ಕುರ್ಮೋಽಂಗಾನೀವ ಸರ್ವಶಃ |", "Sanskrit": "शमदमवान्‌ पुरुषः एव स्थितप्रज्ञः इति भगवान्‌ श्रीकृष्णः अपि गीतायाम्‌ उक्तवान्‌ - यदा संहरते चायं कुर्मोऽङ्गानीव सर्वशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब यह कछुए की तरह सभी इन्द्रियों को उनके विषयों से हटा लेता है तब उसको प्रज्ञा प्रतिष्ठित होती है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಇದು ಕುರ್ಮಃ ಅಂಗಾನಿ ಎಂಬಂತೆ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಇಂದ್ರಿಯಾರ್ಥಗಳ ಸಂಹರಿಸುವಂತೆ ಅದರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यदा अयं कुर्मः अङ्गानि इव सर्वशः इन्द्रियाणि इन्द्रियार्थभ्यः संहरते तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता भवति इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ इन्द्रियाँ हमेशा शब्दादि विषयों में प्रवृत्त होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ इन्द्रियाणि सर्वदा अपि शब्दादिषु विषयेषु प्रवृत्तानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कछुआ जैसे भय से अपने अङ्गो का संकोच करता है उसी प्रकार से यह ज्ञान निष्ठा में प्रवृत्त व्यक्ति भी सभी इन्द्रियों को शब्दादि विषयों से संकोच करते हैं।", "Kannada": "ಕೂರ್ಮಃ ಭಯದಿಂದ ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾದ ಜನ ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಶಬ್ದಾದಿಗಳಿಂದ ಒಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "कूर्मः यथा भयात्‌ स्वानि अङ्गानि संकोचयति तथा यदा अयं ज्ञाननिष्ठायां प्रवृत्तः जनः सर्वाणि इन्द्रियाणि शब्दादिभ्यः संकोचयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी प्रज्ञा प्रतिष्ठित कहलाती है।", "Kannada": "ಆಗ ಅದರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तदा तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह ही स्थित प्रज्ञ होता है।", "Kannada": "ಅದು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "स च स्थितप्रज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में उपरति के दो लक्षण बताए गए है - “निवर्तितानाम्‌ एतेषां तद्वयतिरिक्तविषयेभ्यः उपरमणम्‌ उपरतिः” अथवा “विहितानां कर्मणां विधिना परित्यागः” इति।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಉಪರತಿಯ ಎರಡು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ - \"ನಿವರ್ತಿತಾನಾಮ್ ಏತೇಷಾಂ ತದ್ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಿಷಯಗಳಿಂದ ಉಪರಮಣಮ್ ಉಪರತಿಃ\" ಅಥವಾ \"ವಿಹಿತಾನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ವಿಧಿನಾ ಪರಿತ್ಯಾಗಃ\" ಇತಿ |", "Sanskrit": "वेदान्तसारे उपरतेः लक्षणद्वयम्‌ उक्तम्‌ - “निवर्तितानाम्‌ एतेषां तद्व्यतिरिक्तविषयेभ्यः उपरमणम्‌ उपरतिः” अथवा “विहितानां कर्मणां विधिना परित्यागः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के केवल बाह्य इन्द्रियों से निग्रह करने पर ही वह तत्त्वज्ञान के मार्ग को और उन्मुक्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಬಹಿರಿಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ತತ್ವಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗವು ಉನ್ಮುಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः तथा बहिरिन्द्रियाणां निग्रहेण एव तत्त्वज्ञानस्य मार्ग उन्मुक्तो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले की वासना के कारण से वह फिर चञ्चल हो जाता है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ವಾಸನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವು ಮತ್ತೆ ಚಂಚಲವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "पूर्वतनवासनावशात्‌ तानि पुनः चञ्चलानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निवर्तित बाह्येन्द्रियवाले मन से श्रवणादिव्यतिरिक्त विषयों में बार बार दोषदर्शन करने से जो उपरमण निवृत्ति होती है वह ही उपरति कहलाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿವರ್ತಿತವಾದ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರವಣಾದಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ದೋಷದರ್ಶನದಿಂದ ಉಪರಮಣವು ನಿವೃತ್ತಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः निवर्तितानाम्‌ बाह्येन्द्रियाणाम्‌ मनसः च श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः पुनः पुनः दोषदर्शनेन उपरमणम्‌ निवृत्तिः एव उपरतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपरति का दूसरा अर्थ भी शास्त्रज्ञों के द्वारा प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಇಂದರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರಕೃದುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपरतेः अपरोऽप्यर्थः शास्त्रकृद्किः प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रविहित नित्यनैमित्तिक प्रायश्चित कर्मों का विधिपूर्व परित्याग ही उपरति होती है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾದ ಪರಿತ್ಯಾಗವೇ ಉಪರತಿಯು.", "Sanskrit": "शास्त्रविहितानां नित्यनैमित्तिकप्रायश्चित्तानां विधिपूर्वकं परित्यागः एव उपरतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह दूसरा अर्थ है।", "Kannada": "ಎಂದು ಎರಡನೇ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "इति द्वितीयोऽर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक चूडामणी में कहा गया है कि- “बाह्यानालम्बनं वृत्तेरेषोपरतिरुत्तमा” इति।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ  - \"ಬಾಹ್ಯನಾಲಂಬನಂ ವೃತ್ತೇರೇಷೋಪರತಿರುತ್ತಮಾ\" ಎಂದು | ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ उक्तम्‌ - “बाह्यानालम्बनं वृत्तेरेषोपरतिरुत्तमा” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ वृत्ति मन की विषय प्रकाशक शक्ति होती है उसे बाह्य आलम्बनों से रहित होना तथा बाह्य अनात्म वस्तु के परिणाम भाव के कारण उनसे उपरति करना की उत्तम उपरति कहलाती है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಷಯಪ್ರಕಾಶಕಶಕ್ತಿಯ, ಬಾಹ್ಯಾನಾಲಂಬನೆಯು ಬಾಹ್ಯಾನಾತ್ಮವಸ್ತ್ವಾಕಾರದಿಂದ ಪರಿಣಾಮದ ಅಭಾವವೇ ಉತ್ತಮವಾದ ಉಪರತಿಯು.", "Sanskrit": "वृत्तेः मनसः विषयप्रकाशकशक्तेः, बाह्यानालम्बनं बाह्यानात्मवस्त्वाकारेण परिणामाभावः एव उत्तमा उपरतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तितिक्षा “तितिक्षा शीतोष्णादिद्वन्द्रसहिष्णुता” इस प्रकार से कही गयी है।", "Kannada": "ತಿತಿಕ್ಷಾ - \"ತಿತಿಕ್ಷಾ ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿದ್ವಂದ್ವಸಹಿಷ್ಣುತಾ\" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "तितिक्षा- “तितिक्षा शीतोष्णादिद्वन्द्वसहिष्णुता” इति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ शीतोष्ण से लेकर परस्पर विरुद्धद्वन्द्वों को तथा उनसे उत्पन्न सुख दुःखादि को सहना तितिक्षा होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಶೀತೋಷ್ಣ ಮೊದಲಾ ಪರಸ್ಪರವಿರುದ್ಧಗಳ ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಅದರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಸಹನೆಯು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ शीतोष्णप्रभृति-परस्परविरुद्धानां द्वन्द्वानां तथा ततः उत्पन्नसुखदुःखादीनां सहनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जीव सुख के द्वारा आनन्द का अनुभव करते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಸುಖದಿಂದ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सर्वे जीवाः सुखेन आनन्दम्‌ अनुभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनन्द के द्वारा प्रमाद नहीं होता है।", "Kannada": "ಆನಂದದಿಂದ ಪ್ರಮಾದವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आनन्देन प्रमादः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन दुःख का सहन सभी नहीं कर सकते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ದುಃಖದ ಸಹನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु दुःखस्य सहनं सर्वे कर्तुं न शक्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसिलए दुःख के कारणों से बहुत से लोग प्रमाद करते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದುಃಖಕಾರಣದಿಂದ ಬಹವರು ಪ್ರಮಾದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः दुःखकारणात्‌ प्रमादं कुर्वन्ति बहवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जो तितिक्षा का अभ्यास करता है।", "Kannada": "ಆದರು ಯಾರು ತಿತಿಕ್ಷಾವನ್ನು ಅಭಯಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "परन्तु यः तितिक्षाम्‌ अभ्यस्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके समीप में सुख तथा दुःख दोनों ही समान होते हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳೆರಡೂ ಸಮಾನವೇ.", "Sanskrit": "तस्य समीपे सुखं दुःखम्‌ उभयम्‌ अपि समानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सुख द्वारा अत्यधिक आनन्द का अनुभव नहीं करता है, तथा दुख से भी अत्यधिक दुःखी नहीं होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಸುಖದಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ದುಃಖದಿಂದಲೂ ದುಃಖಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सः सुखेन अत्यधिकम्‌ आनन्दम्‌ न अनुभवति, दुःखेन अपि दुःखितः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह अप्रमादी तथा धैर्यवान होकर के साधनों से अविचलित नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಅಪ್ರಮಾದವನ್ನು ಧೈರ್ಯವಂತನಾಗಿ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಬಾರದು.", "Sanskrit": "अतः सः अप्रमादः धैर्यवान्‌ भूत्वा साधनातः अविचलितः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस विवेक चूडामणी में इस प्रकार से कहा सहनं सर्वदुःखानामप्रतीकारपूर्वकम्‌।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ - ಸಹನಮ್ ಸರ್ವದುಃಖಾನಾಮಪ್ರತೀಕಾರಪೂರ್ವಕಮ್ | ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ उक्तम्‌ - सहनं सर्वदुःखानामप्रतीकारपूर्वकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(वि.चू.) सभी प्रकार के दुःखों की चिन्ता तथा विलाप को त्यागकर उसका अप्रतिकार कर पूर्व उसका प्रतिकार नहीं करके सहन तथा उसे स्वीकार करना ही तितिक्षा कहलाती है।", "Kannada": "(ವಿ. ಚೂ) ಎಲ್ಲ ದುಃಖಗಳ ಎಲ್ಲವಿಧದುಃಖಗಳ ಚಿಂತಾವಿಲಾಪವಿಲ್ಲದೆ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಲಾಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಪ್ರತೀಕಾರಪೂರ್ವಕವು ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಸಹಿಸುವುದೇ ತಿತಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "(वि.चू ) सर्वदुःखानां सर्वविधदुःखानां चिन्ताविलापरहितं चिन्तां विलापं च त्यक्त्वा अप्रतीकारपूर्वकम्‌ प्रतीकारम्‌ अकृत्वा सहनं स्वीकारः एव तितिक्षा निगद्यते उच्यते इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः शम, दम, तथा उपरति के द्वारा बाह्यविषयों से निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಶಮದಮಗಳಿಂದ ಹೊರವಿಚಾರಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः शमदमोपरतिभ्यः बहिर्विषयेभ्यः निवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन तितीक्षा में तो अन्तर्विषयों से चित्त का निवर्तन होता है।", "Kannada": "ತಿತಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तितिक्षायां तु अन्तर्विषयेभ्यः चित्तस्य निवर्तनं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इनमें यह भेद होता है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "इति एतावान्‌ भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शमादि के ज्ञान के लिए एक उदाहरण प्रस्तुत किया जाता है।", "Kannada": "ಶಮಾದಿಗಳ ಬೋಧನೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शमादीनां बोधाय उदाहरणमेकं प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से कोई एक चञ्चल बालक इधर से उधर दोड॒ता है।", "Kannada": "ಅದು ಹೇಂದರೆ ಒಬ್ಬ ಚಂಚಲ ಬಾಲಕನು ಇಲ್ಲಿಂದಲ್ಲಿಗೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तद्यथा कश्चिद्‌ चञ्चलो बालः इतस्ततः धावति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह कही दूर चला जाता है तो माता उसको अपने पास ले आती है।", "Kannada": "ಅವನು ಬೇರೆಡೆ ಹೋದರೆ ಅವನನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿ ಅವಳ ಹತ್ತಿರ ಕರೆದುಕೊಂಡುಬರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "स अपरत्र गतश्चेत्‌ तम्‌ माता स्वसमीपम्‌ आनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर वह अन्यत्र दोड॒ता है,चला जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಬೇರೆಡೆ ಓಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पुनः स अन्यत्र धावति, गच्छति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब फिर उसे पकड़कर के माता उसे अपने पास में ले आती है।", "Kannada": "ಆಗ ಮತ್ತೆ ತಾಯಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕರೆದು ತರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "तदा पुनः माता तम्‌ गृहीत्वा स्वसमीपम्‌ आनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बार-बार शिशु को लाना दमन या दम कहलाता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹೋದ ಮಗುವಿನ ತರುವಿಕೆಯನ್ನು ದಮನ ಅಥವಾ ದಮ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ गतस्य शिशोः आनयनम्‌ दमनम्‌ दमः वा कथयितुम्‌ शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब वह बालक जाने के लिए तैयार होता है तो तब ही माता उसे जाने से रोकती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವಾಗ ಬಾಲನು ಹೋಗಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನೋ ಆಗಲೇ ತಾಯಿ ಅವನನ್ನು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "ततश्च यदा स बालः गमनाय उद्युक्तः तदा एव माता तं गमनाद्‌ वारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ दूर जाने पर विपदा से डरती है, समझाती है ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದೂರಗಮನವನ್ನು ತೊಂದರೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "किञ्च दूरगमनं विपज्जनकम्‌ इत्यादि बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "माता के उस प्रकार के वचनों से बार बार निगृहित शिशु फिर अपने स्थान से दूर नहीं जाता है।", "Kannada": "ತಾಯಿಯ ಅಂತಹ ವಚನಗಳಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಶಿಶುವು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मातुः तादृशवचनात्‌ वारं वारं निग्रहाच्च स शिशुः स्वस्थानाद्‌ अन्यत्र न गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जब वह जाने के लिए तैयार होता है तो माता उसे हमेशा समझाती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದಾಗ ತಾಯಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "परन्तु तत्र गमनाय उद्युक्तश्चेत्‌ माता सदा बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इतना करने पर भी गमन की सम्भावना होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇಷ್ಟೋತ್ತು ಗಮನಸಂಭಾವನೆಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च एतावता गमनसम्भावनापि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसा होने पर जो जाने से विरति होती है वह शम कहलाता है।", "Kannada": "ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಗಮನದ ವಿರಕ್ತಿಯನ್ನು ಶಮವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "एवं सति गमनाद्‌ विरतिः शमः इति कथयितुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बालक चला गया तो उसे ले आया गया।", "Kannada": "ಬಾಲ ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೆ ಕರೆತಂದರು.", "Sanskrit": "बालो गतश्चेद्‌ आनीतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी गमन क्रिया रोक दी गई।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ತಡೆದರು.", "Sanskrit": "ततः गमनाद्‌ वारितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब माता उसे समझाती है जिससे बालक की जाने की सम्भावना ही नहीं होती है।", "Kannada": "ಈಗ ತಾಯಿ ಬಾಲನನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೋಧಿಸಿದಳೋ ಅದರಿಂದ ಬಾಲನ ಗಮನಸಂಭಾವನೆಯೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अधुना माता बालं तथा बोधयति येन बालस्य गमनसम्भावना एव नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाने की प्रवृत्ति ही रुक जाती है।", "Kannada": "ಗಮನಪ್ರವೃತ್ತಿಯಂತೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गमनप्रवृत्तरिेव अपाकृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस लिए बालक जाता है अथवा जाने की इच्छा करता है वह उस बालक को अब अच्छा नहीं लगता है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಾಲನು ತಿರುಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदर्थं गच्छति गन्तुमिच्छति तत्र अधुना बालो न रमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इसे उपरति कह सकते है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪರತಿಃ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "इत्थमियम्‌ उपरतिः इति वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब बालक के अनुकूल तथा प्रतिकूल आघात होते हैं तब वह विचलित नहीं होता है यह उसकी तितिक्षा होती है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಬಾಲನಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಗಳೋ ಪ್ರತಿಕೂಲಗಳೋ ಆಘಾತವಾದಾಗ ಆಗಲೂ ಸಹ ಅವನು ವಿಚಲಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅದರ ತಿತಿಕ್ಷಾ |", "Sanskrit": "यदा बाले अनुकूलाः प्रतिकूला वा आघाता भवन्ति तदापि स न विचलितो भवति। इयं तस्य तितिक्षा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से चित्त की विविध प्रकार की अवस्थाएँ वृत्ति विशेष शमदमोपरतितितिक्षा शब्दों के द्वारा कही गयी है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಚಿತ್ತದ ವಿವಿಧ ಅವಸ್ಥೆಗಳು ವೃತ್ತಿವಿಶೇಷಗಳು ಶಮದಮೋಪರತಿತಿತಿಕ್ಷಾಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं चित्तस्य विविधाः अवस्थाः वृत्तिविशेषाः शमदमोपरतितितिक्षाशब्दैः उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल श्रवणादि के माध्यम से ही साक्षात्कार नहीं होता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳಿಂದ ತತ್ವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "केवलेन श्रवणादिना तत्त्वसाक्षात्कारः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवणादि तो श्रद्धा पूर्वक करना ही चाहिए।", "Kannada": "ಶ್ರವಣವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "श्रवणादिकं श्रद्धापूर्वकं कर्तव्यम्‌ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा किसे कहते है तो कहते हैं की- “गुरूपदिष्टवेदान्तवाक्येषु विश्वासः श्रद्धा”।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧೆಯೆಂದರೆ - \"ಗುರೂಪದಿಷ್ಟವೇದಾಂತವಾಕ್ಯೇಷು ವಿಶ್ವಾಸಃ ಶ್ರದ್ಧಾ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "श्रद्धा का इति चेदुच्यते - “गुरूपदिष्टवेदान्तवाक्येषु विश्वासः श्रद्धा ”इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु के वचनों में तथा गुरूपदिष्टशास्त्रवचनों में दुढतर विश्वास ही श्रद्धा कहलाती है।", "Kannada": "ಗುರುವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುರೂಪದಿಷ್ಟಶಾಸ್ತ್ರವಚನಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರುಢತರವಾದ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಶ್ರದ್ಧೆ.", "Sanskrit": "गुरुवचनेषु तथा गुरूपदिष्टशास्त्रवचनेषु दृढतरविश्वासः एव श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मतत्वजिज्ञासु की श्रद्धा ही उसकी साधना का मेरुदण्ड होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮ ತತ್ವಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯೇ ಮೇರುದಂಡವು.", "Sanskrit": "आत्मतत्त्वजिज्ञासोः श्रद्धा एव मेरुदण्डः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के नहीं होने पर तो सौ उपदेश भी होने पर भी अर्थ का निर्धारण नहीं होगा।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧೆ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನೂರು ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಅರ್ಥದ ಧಾರಣೆಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "श्रद्धा नास्ति चेत्‌ शतशः उपदेशे अपि अर्थस्य अवधारणं न भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आत्मजिज्ञासु को श्रद्धा का अवलम्बन अनिवार्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವು.", "Sanskrit": "अतः आत्मजिज्ञासोः श्रद्धायाः अवलम्बनम्‌ अनिवार्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकचूडामणि में इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरुवाक्य अर्थात्‌ गुरु के द्वारा उपदिष्ट वाक्य की तथा शास्त्रवाक्य अर्थात्‌ वेदान्त के द्वारा उपदिष्ट वाक्य की श्रद्धा ,सत्यबुद्धयवधारणं अर्थात्‌ सत्यता के द्वारा ग्रहण करना।", "Kannada": "ಗುರುವಾಕ್ಯದ ಗುರುವಿನಿಂದ ಉಪದಿಷ್ಟವಾದ ವಾಕ್ಯದ ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಕ್ಯದ ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯದ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಅವಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸತ್ಯತಿಂದ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "गुरुवाक्यस्य गुरुणा उपदिष्टस्य वाक्यस्य, तथा शास्त्रवाक्यस्य वेदान्तवाक्यस्य, सत्यबुद्ध्यवधारणं सत्यतया ग्रहणम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ गुरुपदिष्ट शास्त्रवाक्यों को सत्यता के द्वारा ग्रहण ग्रहण करने में जिसके द्वारा आत्मवस्तु उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಯಾವ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ವಸ್ತು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ ಆತ್ಮದ ಉಪಲಬ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यया येन निश्चयेन वस्तूपलभ्यते आत्मनः उपलब्धिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह श्रद्धा कहलाती है इस प्रकार से सभी ने कहा है।", "Kannada": "ಆ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲರು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सा श्रद्धा कथिता सर्वैः उक्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा तथा विश्वास में क्या भेद है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧಾ ವಿಶ್ವಾಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವೇನು ?", "Sanskrit": "श्रद्धाविश्वासयोः को भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृढतर विशवास ही श्रद्धा होती है।", "Kannada": "ದೃಢವಾದ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಶ್ರದ್ಧೆ.", "Sanskrit": "दृढतरविश्वास एव श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसै कोई प्यासे से कहता है की समीपस्थ कुएँ में जल है तथा कुछ परिश्रम करने पर वह प्राप्त भी हो सकता है।", "Kannada": "ಯಾರೋ ಹೇಗಾದರೂ ತೃಷೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೂಪವಿದೆ ಎಂದು. ಅದರಲ್ಲಿ ನೀರಿದೆ. ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂದು.", "Sanskrit": "यथा कश्चित्‌ कञ्चित्‌ तृषार्तमाह- समीपे कूपोऽस्ति। जलं चास्ति तस्मिन्‌। कृते प्रयत्ने लभेत इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सुनकर के यदि वह कुएँ के पास चला जाए तो उसके इस विश्वास को श्रद्धा कह सकते हैं।", "Kannada": "ಕೇಳಿಯೂ ಭಾವಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೇ ಆದರೆ ಅದರ ಈ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रुत्वा यदि कूपं प्रति गच्छेत्‌ तर्हि तस्य अयं विश्वासः श्रद्धा कथितुम्‌ शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे विश्वास होता है उसी प्रकार से प्रवृत्ति होती है तो वह विश्वास ही श्रद्धा कहलाती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವೋ ಹಾಗೆ ಪ್ರವ್ರುತ್ತಿಯು ಇದ್ದರೆ ಆ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಶ್ರದ್ಧೆ.", "Sanskrit": "यथा विश्वासः तथा प्रवृत्तिः चेत्‌ स विश्वासः श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वास में तथा श्रद्धा में विषय का प्रत्यक्ष अनुभव नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಭವವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विश्वासे श्रद्धायां वा विषयस्य प्रत्यक्षानुभवः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुमान के द्वारा तथा शब्द प्रमाण के द्वारा ही वह जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಅನುಮಾನದಿಂದ ಅಥವಾ ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತಿಳಿಯಿತು.", "Sanskrit": "अनुमानेन शब्दप्रमाणेन वा ज्ञातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद वाक्य को जानकर के कोई स्वर्ग प्राप्तसुख का इच्छुक यज्ञ आदि करता है तो वहाँ पर जो यज्ञ करता है उसकी वेद में श्रद्धा होती है।", "Kannada": "ವೇದವಾಕ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿಯಿತೆಂದು ಸ್ವರ್ಗಾದಿಸುಖವು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ವೇದದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಇದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "इति वेदवाक्याद्‌ ज्ञातं यत्‌ स्वर्गादिसुखं लिप्सुः चेत्‌ यागं कुर्यात्‌। तत्र यः यागं करोति तस्य वेदे श्रद्धा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो केवल वेद प्रमाण्य को स्वीकार करता है लेकिन वेदोक्तप्रकार से आचरण नहीं करता है उसका वेद में केवल विश्वास होता है लेकिन श्रद्धा नहीं होती है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಕೇವಲ ವೇದಪ್ರಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ವೇದೋಕ್ತಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅದರ ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇಲ್ಲ. ಎಂದು.", "Sanskrit": "यश्च केवलं वेदप्रामाण्यं स्वीकरोति परन्तु वेदोक्तप्रकारेण नाचरति तस्य वेदे विश्वासः अस्ति श्रद्धा नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह कह सकते हैं की जो प्रवृत्ति जनक विश्वास होता है वह ही श्रद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಜನಕವು ವಿಶ್ವಾಸದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत इदं वक्तुं शक्यते यत्‌ प्रवृत्तिजनको विश्वासः श्रद्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ विषयों से प्रत्याहृ चित्त का आत्मा के विषय में श्रवण मनन तथा निदिध्यासन में उसके अनुगुणविषय गुरुशुश्रुषा आदि में अवस्थान ही समाधान होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಾಹೃತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಆತ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಅದರ ಅನುಗುಣವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಗುರುಶುಶ್ರೂಷಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಸ್ಥಾನವೇ ಸಮಾಧನವು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ विषयेभ्यः प्रत्याहृतस्य चित्तस्य आत्मनः विषये श्रवण-मनन-निदिध्यासने तथा तस्य अनुगुणविषये गुरुशुश्रूषादौ अवस्थानम्‌ एव समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस दशा में ऐसा कुछ भी नहीं करना चाहिए जिससे समाधान का नाश हो।", "Kannada": "ಈ ದಶೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಏನಾದರು ಮಾಡಬಾರದು ಅದರಿಂದ ಸಮಾಧನ ನಾಶವಾಗಿರಬಾರದು.", "Sanskrit": "अस्याम्‌ दशायाम्‌ एवं किमपि न कर्तव्यं येन समाधाननाशः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक चूडामणी में कहागया है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुद्धनिर्गुण ब्रह्म में ब्रह्म विषयक तत्व ज्ञान होने पर बुद्धि का चित्त का अच्छी प्रकार से यथार्तता से स्थापन स्थिरीकरण करना ही समाधान कहलाता है।", "Kannada": "ಶುದ್ಧವಾದ ನಿರ್ಗುನ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕತತ್ವಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸರಿಯಾದ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವುದೇ ಸಮಾಧಾನ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "शुद्धे निर्गुणे ब्रह्मणि ब्रह्मविषयकतत्त्वज्ञाने बुद्धेः चित्तस्य सम्यक्‌ यथार्थतया स्थापनं स्थिरीकरणम्‌ एव समाधानम्‌ इत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल चित्त का लालन तथा कौतुहल से वेदान्तत्व के आलोचन से मन का तृप्ति लाभ समाधान नहीं होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ಲಾಲನೆಯು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ವೇದಾಂತತತ್ವದ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಮನಸಿನ ತೃಪ್ತಿಲಾಭವು ಸಮಾಧಾನವಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "तु किन्तु चित्तस्य लालनम्‌ कौतुहलात्‌ वेदान्ततत्त्वस्य आलोचनेन मनसः तृप्तिलाभः न समाधानम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर जो समाधान कहा गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यत्‌ समाधानम्‌ उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चित्तवृत्तिनिरोधरूप नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದು ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿನಿರೋಧರೂಪವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्‌ चित्तवृत्तिनिरोधरूपं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि यहाँ पर ही चित्तवृत्तिनिरोध हो तो साधनचतुष्टयसम्पन्न गुरु के पास में नहीं जाए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೇ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿನಿರೋಧವಾದರೆ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪನ್ನವು ಗುರುಸಮೀಪ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदि अत्रैव चित्तवृत्तिनिरोधः स्यात्‌ तर्हि साधनचतुष्टयसम्पन्नः गुरुसमीपं न गच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवणादि भी नहीं करे।", "Kannada": "ಶ್ರವಣಾದಿಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "श्रवणादिमपि न कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरोध होने पर तो इनकी आवश्यकता ही नहीं होती है।", "Kannada": "ನಿರೋಧವಿದ್ದರೂ ಹೇಗಾಗುವುದು ಇದು.", "Sanskrit": "निरोधे सति कुत एतद्‌ उपपद्येत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससिए वेदान्त के श्रवणादि में तदनुकूलविषयों का हमेशा चिन्तन ही यहाँ पर समाधान कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತದ ಶ್ರವಣಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅನುಕೂಲವಿಷಯಗಳ ಸದಾ ಚಿಂತನೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನ.", "Sanskrit": "अतः वेदान्तस्य श्रवणादौ तदनुकूलविषयाणां सदा चिन्तनमेव अत्र समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो मुक्त होने की इच्छा करता है वह मुमुक्षु कहलाता है।", "Kannada": "ಮುಕ್ತನಾಗಲು ಇಷ್ಟ ಪಡುವನೆಂಬುದು ಮುಮುಕ್ಷು.", "Sanskrit": "मोक्तुम्‌ इच्छति इति मुमुक्षुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका भाव मुमुक्षुत्व होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಭಾವವೇ ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವ.", "Sanskrit": "तस्य भावो मुमुक्षुत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुमुक्षुत्व अर्थात्‌ मोक्षेच्छा।", "Kannada": "ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವ ಅಂದರೆ ಮೋಕ್ಷದ ಆಸೆ.", "Sanskrit": "मुमुक्षुत्वं मोक्षेच्छा।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुक्षुक्षा के उदय होने पर मोक्ष के उपायों की जिज्ञासा भी उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಮುಮುಕ್ಷುವಿನ ಉದಯದಿಂದ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मुमुक्षाया उदयात्‌ मोक्षोपायस्य जिज्ञासा सुतारम्‌ उदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ब्रह्म की जिज्ञासा करता है।", "Kannada": "ತದನಂತರವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿಜ್ಞಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततो ब्रह्म जिज्ञासति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मजिज्ञासा किसको होती है?", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಯಾರಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "ब्रह्मजिज्ञासा कस्य भवति|"}}
{"translation": {"Hindi": "कहते हैं की संसार के विषय साध्यसाधनादिभेदलक्षणों से अविरक्त का आत्मरूपी एकतत्व के विषय में ज्ञान का अधिकार नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಂಸಾರವಿಷಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಾಧ್ಯಸಾಧನಾದಿ ಭೇದಲಕ್ಷದಿಂದ ಅವಿರಕ್ತದ ಆತ್ಮದ ಏಕತ್ವಜ್ಞಾನವಿಷಯವೇ ಅಧಿಕಾರವು.", "Sanskrit": "न हि संसारविषयात्‌ साध्यसाधनादिभेदलक्षणाद्‌ अविरक्तस्य आत्मैकत्वज्ञानविषये अधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पिपासा रहित का पीने में।", "Kannada": "ಬಾಯಾರಿಕೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಕುಡಿಯುವುದು.", "Sanskrit": "अतृषितस्य इव पाने।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुमुक्षुत्व का अर्थ मोक्ष की इच्छा होती है।", "Kannada": "ಮುಮುಕ್ಷತ್ವದ ಅರ್ಥವು ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಚೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "मुमुक्षुत्वस्य अर्थस्तावत्‌ मोक्षे इच्छा।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मज्ञान की प्राप्ति के लिए यह ही एक प्रधान साधन होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಇದೇ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಸಾಧನವು.", "Sanskrit": "आत्मज्ञानप्राप्तये एतत्‌ एव प्रधानं साधनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि पुरुष की मोक्ष प्राप्ति की इच्छा नहीं होती है तो वह मोक्ष के उपायों का अन्वेषण नहीं करता है।", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಮೋಕ್ಷಪ್ರಾಪ್ತಿಗಳು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲವಾದರೆ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯದ ಹುಡುಕಾಟವು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदि पुरुषस्य मोक्षप्राप्तय इच्छा न भवति तर्हि मोक्षोपायस्य अन्वेषणं न करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे आत्म दर्शन भी नहीं करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮದರ್ಶನವೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ आत्मदर्शनम्‌ अपि न करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा आत्मदर्शन, मोक्ष का मार्ग, वेदान्त तत्व का श्रवण मनन तथा निदिध्यासन और आत्म दर्शन में कारणादि को नहीं जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಆತ್ಮದರ್ಶನವು ಮೋಕ್ಷದ ಮಾರ್ಗವು. ವೇದಾಂತತತ್ವ-ಶ್ರವಣ-ಮನನ-ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಆತ್ಮದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन आत्मदर्शनं मोक्षस्य मार्गः, वेदान्ततत्त्व-श्रवण-मनन-निदिध्यासनम्‌ आत्मदर्शने कारणम्‌ इति बोद्धुं न शक्‍नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्त में उसकी प्रवृत्ति ही नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः वेदान्ते तस्य प्रवृत्तिः एव न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा वेदान्त वैद्यक आत्म का ज्ञान भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ವೇದಾಂತೈಕವೇದ್ಯದ ಆತ್ಮದ ಜ್ಞಾನವೂ ಅದು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन वेदान्तैकवेद्यस्य आत्मनः ज्ञानम्‌ अपि तस्य न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अधिकारी को मोक्ष के विषय में इच्छा अवश्य करनी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮೋಕ್ಷದ ಇಚ್ಛಾ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः अधिकारिणः मोक्षेच्छा अवश्यं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक चूडामणि में शङ्कराचार्य के द्वारा कहा गया है- अहंकारादिदेहान्तान्‌ बन्धानज्ञानकल्पितान्‌।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಮಣಿಯಲ್ಲಿ - ಅಹಂಕಾರಾದಿದೇಹಾಂತಾನ್ ಬಂಧಾನಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತಾನ್ | ಎಂದು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "विवेकचूडामणौ शङ्कराचार्येण उक्तम्‌ - अहंकारादिदेहान्तान्‌ बन्धानज्ञानकल्पितान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहंकारादि सूक्ष्म तत्व से आरम्भ करके स्थूल देह पर्यन्त तक एवं अज्ञान से उत्पन्न बन्धन तथा बन्धन समूहों की स्वस्वरूप अवबोध से तथा आत्मज्ञान के बोध से जो मुक्ति की इच्छा होती है वह मुमुक्षुता कहलाती है।", "Kannada": "ಅಹಂಕಾರಾದಿದೇಹಾಂತಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದಿಂದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ಥೂಲದೇಹದ ವರೆಗೆ, ಅಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತಗಳನ್ನು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆದ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಂಧಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾವಬೋಧದಿಂದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಲು ಇಷ್ಟವೇ ಮುಮುಕ್ಷು ಎಂದು.", "Sanskrit": "अहंकारादिदेहान्तान्‌ सूक्ष्मात्‌ अहंकारात्‌ आरभ्य स्थूलदेहपर्यन्तम्‌, अज्ञानकल्पितान्‌ अज्ञानात्‌ उत्पन्नान्‌ बन्धान्‌ बन्धसहमूहान्‌ स्वस्वरूपावबोधेन आत्मज्ञानेन मोक्तुम्‌ इच्छा एव मुमुक्षुता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधनचतुष्टय में कार्यकारणभाव इस प्रकार से साधनचतुष्टय का निरूपण किया गया है।", "Kannada": "ಸಾಧನಚತುಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಭಾವವು. ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टये कार्यकारणभावः। एवं साधनचतुष्टयं निरूपितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक नित्य तथा अनित्य वस्तु विवेक नहीं होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುಗಳ ವಿವೇಕವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ,", "Sanskrit": "यावत्‌ नित्यानित्यवस्तुविवेकः न भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तक अनित्यवस्तु में वैराग्य उत्पन्न नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅನಿತ್ಯ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तावत्‌ अनित्ये वस्तुनि वैराग्यं न उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैराग्य से बना शमादि की प्रतिष्ठा भी सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಮಾದಿಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वैराग्यं विना शमादीनाम्‌ अपि प्रतिष्ठा न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा शमादि के अभाव में मोक्ष विषयणी इच्छा भी सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಶಮಾದಿಗಳ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಇಚ್ಚೆಯೇ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शमादीनाम्‌ अभावे मोक्षविषयिणी इच्छा एव न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष को इच्छा के बिना ब्रह्मज्ञान की जिज्ञासा भी नहीं होती है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಚೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मोक्षे इच्छां विना ब्रह्मजिज्ञासा अपि न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सबसे पहले नित्यानित्यवस्तु विवेक उसके बाद इहामुत्रफलभोगविराग तथा उसके बाद शमादिषटक सम्पत्ति तथा उसके बाद मुमुक्षुत्व इनका उल्लेख किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ನಿತ್ಯಾನಿತ್ಯವಸ್ತುವಿವೇಕವು ತದನಂತರ ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗದ ವೈರಾಗ್ಯವು, ತದನಂತರ ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿಯು, ನಂತರ ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವವು ಎಂದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ आदौ नित्यानित्यवस्तुविवेकः ततः इहामुत्रफलभोगविरागः ततः शमादिषट्कसम्पत्तिः ततः मुमुक्षुत्वम्‌ इति क्रमेण तेषामुल्लेखः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 शमादिषटक सम्पत्ति में शमा दिषटक्‌ क्या होता है?", "Kannada": "೪. ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಮಾದಿಶಟ್ಕವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "४. शमादिषट्कसम्पत्तौ शमादिषट्कं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. शमादिषटक सम्पत्ति में सम्पत्ति पद का क्या अर्थ होता हे?", "Kannada": "೫. ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತಿಪದದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "५. शमादिषट्कसम्पत्तौ सम्पत्तिपदस्य कोऽर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 शम कौन कहलाता है तथा किस का शम किया जाता हे?", "Kannada": "೬. ಶಮ ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದರ ಶಮ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "६. शमः कः कथ्यते। कस्य शमः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 दम कौन कहलाता है तथा किसका दम किया जाता हे?", "Kannada": "೭. ದಮ ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ? ಯಾವುದನ್ನು ದಮ ಮಾಡಬೇಕು ?", "Sanskrit": "७. दमः कः कथ्यते। किं दमनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 उपरति क्या होती है तथा किससे उपरति करना चाहिए?", "Kannada": "ಉಪರತಿಯು ಯಾವುದು ? ಯಾವುದರಿಂದ ಉಪರಿಯು ?", "Sanskrit": "८. उपरतिः का। कुतः उपरतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 तितिक्षा क्या होती है तथा तितिक्षा का विषय क्या होता हे?", "Kannada": "೯. ಯಾವುದು ತಿತಿಕ್ಷಾ ? ತಿತಿಕ್ಷಾದ ವಿಷಯವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "९. तितिक्षा का। तितिक्षाविषयः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. श्रद्धा पद का क्या अर्थ होता हे।", "Kannada": "೧೦. ಶ್ರದ್ಧಾ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "१०. श्रद्धापदस्य कोऽर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा श्रद्धा का विषय क्या होता है?", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧೆಯ ವಿಷಯ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "श्रद्धाविषयः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. समाधान क्या होता है तथा किसमे समाधान होता है?", "Kannada": "೧೧. ಸಮಾಧಾನ ಯಾವುದು ? ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವಿದೆ ?", "Sanskrit": "११. समाधानं किम्‌। कस्मिन्‌ समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. मुमुक्षा किसे कहते है तथा मुमुक्षा किससे होती है?", "Kannada": "೧೨. ಮುಮುಕ್ಶಾ ಯಾವುದು ? ಮುಮುಕ್ಷಾ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ?", "Sanskrit": "१२. का मुमुक्षा। कुतो मुमुक्षा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुबन्धों में अधिकारी कौन होता है।", "Kannada": "ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು ?", "Sanskrit": "अनुबन्धेषु अधिकारी कः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तक अधिकारी के विषय को कहा गया है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟೋತ್ತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು.", "Sanskrit": "इति एतावता उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद में दूसरा अनुबन्ध विषय अब उपस्थापित किया जा रहा है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಅನುಬಂಧವು ವಿಷಯ. ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "द्वितीयः अनुबन्धस्तावद्‌ विषयः। सोऽधुनात्रोपस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रज्ञप्रमा अनिर्वत्य अज्ञान गोचर विषय कहलाता है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಜಪ್ರಮಾನಿವತ್ಯಜ್ಞಾನಗೋಚರವನ್ನು ವಿಷಯ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "शास्त्रजप्रमानिवत्यज्ञानगोचरः विषयः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ प्रस्तुत शास्त्र के पठन से कोई प्रमा उत्पन्न होती है वह शास्त्रज्ञ प्रमा होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ - ಈಗಿನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಯಾವುದಾರೂ ಪ್ರಮಾ ಆದರೆ ಅದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಾದ ಪ್ರಮಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌- प्रस्तुतशास्त्रस्य पठनेन काचित्‌ प्रमा जायेत सा शास्त्रजप्रमा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रमा के द्वारा सभी प्रकार के अज्ञान को दूर करना चाहिए।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಮಾದಿಂದ ಆದದ್ದನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಏನಾದರು ಅಜ್ಞಾನವು ಇದ್ದಿರಬಹುದು.", "Sanskrit": "तया प्रमया निवर्त्य दूरीकर्तव्यं किमपि अज्ञानं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अज्ञान का कोई विषय होता है।", "Kannada": "ಆ ಅಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ವಿಷವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अज्ञानस्य कश्चिद्‌ विषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही विषय अनुबन्धों में अन्यतम विषय होता है।", "Kannada": "ಆ ವಿಷಯವೇ ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स एव विषयः अनुबन्धेषु अन्यतमः विषयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन विषयों को जानने के लिए शास्त्रों का पढ़ा जाता है वे विषय ही अनुबन्ध कहलाते है।", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಓದುವೆವೋ ಆ ವಿಷಯವೇ ಅನುಬಂಧವು.", "Sanskrit": "यं विषयं ज्ञातुं शास्त्रं पठति स विषय एव अनुबन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्राध्ययन में अनुबन्धत्व के द्वारा कौन सा विषय कहा गया है इस प्रकार का स्पष्ट ज्ञान आवश्यक होता है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧತ್ವದಿಂದ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವು ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "शास्त्राध्ययने अनुबन्धत्वेन कः विषयः उक्तः अस्ति इति स्पष्टं ज्ञानम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही ग्रन्थ में बहुत से विषय कहे जाते हैं।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यतो हि ग्रन्थे नैके विषया उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण ग्रन्थ को पढ़कर के सारभूत का ग्रहण करना चाहिए।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಓದಿ ಯಾವುದನ್ನು ಸಾರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "समग्रं ग्रन्थं पठित्वा सारभूतं किं ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेखक ने क्या ग्रहण करने के लिए ग्रन्थ की रचना की यदि इसको स्पष्टता हो जाती है तो तात्पर्य को ग्रहण करने में भ्रम नहीं होता है।", "Kannada": "ಲೆಖಕನು ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿರುವನು ಎಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇದ್ದರೆ ತಾತ್ಪರ್ಯಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "लेखकः किं ग्राहयितुम्‌ ग्रन्थं प्रणीतवान्‌ इति स्पष्टता यदि अस्ति तर्हि तात्पर्यग्रहणे भ्रमो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथा लेखक द्वारा दिए गए अभीष्ट का त्यागकर के पाठ कर अन्य कुछ और ही ग्रहण कर लेता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಲೇಖಕನಿಂದ ಇಷ್ಟವಾದದ್ದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓದುವವನು ಬೇರೆಯದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्यथा लेखकेन अभीष्टं त्यक्त्वा अन्यदेव गृह्णीयात्‌ पाठकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त का विषय होता है- जीवब्रहयौक्य शुद्धचैतन्य प्रमेय यह विषय क्या होता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ವಿಷಯವು - ಜೀವಬ್ರಹ್ಮೈಕ್ಯವು ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य विषयो भवति- जीवब्रह्मैक्यं शुद्धचैतन्यं प्रमेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह वेदान्तों का तात्पर्य होता है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि तत्रैव वेदान्तानां तात्पर्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर क्या प्रमाण है कि यह वेदान्तों का तात्पर्य है।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾಣ ಏನು ಎಂಬಲ್ಲಿಯೇ ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "किमत्र प्रमाणं यत्‌ तत्रैव वेदान्तानां तात्पर्यमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका प्रमाण श्रुति है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಶೃತಿಯೇ ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "तत्र प्रमाणं श्रुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो उपनिषदों में इस प्रकार से कहा गया है - अयमात्मा ब्रह्म, तत्त्वमसि, अहं ब्रह्मास्मि, प्रज्ञानं ब्रह्म इत्यादि।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ ವಾಕ್ಯವು - ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ, ತತ್ವಮಸಿ, ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ, ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "तथाहि उपनिषद्वाक्यानि- अयमात्मा ब्रह्म, तत्त्वमसि, अहं ब्रह्मास्मि, प्रज्ञानं ब्रह्म इत्यादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन वाक्यों के द्वारा जीव तथा ब्रह्म का एक्य ही प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಈ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ವೀಬ್ರಹ್ಮಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವನ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतैः वाक्यैः जीवब्रह्मणोः ऐक्यम्‌ एव प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तवाक्यों के द्वारा जीव तथा ब्रह्म का ऐक्य किस प्रकार से विवक्षित किया गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಎಂತಹ ಐಕ್ಯವನ್ನು ವಿವಿಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तवाक्यैः जीवब्रह्मणोः कीदृशम्‌ ऐक्यं विवक्षितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते है की नीर तथा क्षीर समान गौण एवं घटाकाश तथा पटाकाश के समान मुख्य।", "Kannada": "ನೀರು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಂತೆ ಗೌಣವೋ ಅಥವಾ ಘಟಾಕಾಶಪಟಾಕಾಶದಂತೆ ಮುಖ್ಯವೋ ?", "Sanskrit": "नीरक्षीरवत्‌ गौणं वा घटाकाशपटाकाशवत्‌ मुख्यं वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीर तथा क्षीर दोनों ही भिन्न होते हैं।", "Kannada": "ನೀರು ಮತ್ತು ಹಾಲು ಎರಡು ಬೇರೆಯೇ.", "Sanskrit": "नीरं क्षीरम्‌ उभयं भिन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन उन दोनों का मिश्रण करने पर जल तथा दूध को साधरण ता अलग नहीं कर सकते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರು ಹಾಲುಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु तयोः मिश्रणे कृते जलदुग्धयोः साधारणतया पृथक्करणं न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोंनों में ऐक्य का अनुभव होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಏಕರೂಪವು ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तयोः ऐक्यम्‌ अनुभूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त वाक्यों के द्वारा भी इसी प्रकार का ऐक्य विविक्षित है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तवाक्यैः एतादृशम्‌ ऐक्यं विवक्षितं वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शुद्ध चैतन्य कहा भी गया है।", "Kannada": "ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उच्यते “शुद्धचैतन्यम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ ऐक्य शब्द से यहाँ पर केवल नीरक्षीर के समान गौण ऐक्य ही विवक्षित नहीं है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಐಕ್ಯಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಂತೆ ಗೌಣದ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ ऐक्यशब्देन अत्र नीरक्षीरवत्‌ गौणम्‌ ऐक्यं न विवक्षितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर ऐक्य शब्द का अर्थ अभेद भी होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯಶಬ್ದಾರ್ಥವು ಅಭೇದವು.", "Sanskrit": "अत्र ऐक्यशब्दार्थः अभेदः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट मध्यवर्ती आकाश महाकाश का ही अंश होता है।", "Kannada": "ಘಟಮಧ್ಯರ್ತಿಯಾದ ಆಕಾಶವು ಮಹಾಕಾಶದ್ದೇ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "घटमध्यवर्ती आकाशः महाकाशस्य एव अंशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन घटरूपावरण के कारण वह पृथक्‌ ही अनृूभूत होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಘಟರೂಪಾವರಣವಶದಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु घटरूपावरणवशात्‌ पृथक्‌ इति अनुभूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे घटमध्यवर्ती आकाश घट के नाश होने पर महाकाश के साथ मिल जाता है जिससे दोनों का औपाधिक भेद निवर्तित हो जाता है तथा दोनों का ऐक्य हो जाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಘಟಮ್ಯವರ್ತಿ ಆಕಾಶವು ಘಟದ ನಾಶದಲ್ಲಿ ಮಾಹಾಕಾಶದಿಂದ ಸೇರಿ ಆಗಿರುವುದೋ ಹಾಗೆ ಎರಡರ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೇದವು ಇದೆ. ಎರಡರ ಐಕ್ಯವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यथा घटमध्यवर्ती आकाशः घटस्य नाशे जाते महाकाशेन सह मिलितः भवति, द्वयोः औपाधिकः भेदः निवर्तते, द्वयोः ऐक्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से अज्ञान के नाश होने पर जीव तथा चैतन्य शुद्धचैतन्य रूप के द्वारा ब्रह्मचैतन्य के साथ एकात्मभाव को प्राप्त कर लेते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಜ್ಞಾನಾಶದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಜೀವಚೈತನ್ಯವು ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚೈತನ್ಯದ ಜೊತೆ ಏಕಾತ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव अज्ञाननाशे जाते जीवचैतन्यं शुद्धचैतन्यरूपेण ब्रह्मचैतन्येन सह एकात्मभावं प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का मुख्य एक्य ही वेदान्त प्रतिपाद्य होता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಮುಖ್ಯವಾದ ಐಕ್ಯವೇ ವೇದಾಂತದ ಸಿದ್ಧಾಂತ.", "Sanskrit": "एतादृशं मुख्यम्‌ ऐक्यम्‌ एव वेदान्तस्य प्रतिपाद्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मोपनिषद्‌ में यह इस प्रकार से कहा गया है- घटे नष्टे यथा व्योम व्योमैव भवति स्वयम्‌।", "Kannada": "ಆತ್ಮೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ - ಘಟೇ ನಷ್ಟೇ ಯಥಾ ವ್ಯೋಮ ವ್ಯೋಮೈವ ಭವತಿ ಸ್ವಯಮ್ |", "Sanskrit": "आत्मोपनिषदि आम्नातं- घटे नष्टे यथा व्योम व्योमैव भवति स्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌- घट का नाश होता है तो जैसे व्योम घट मध्यवर्ती आकाश स्वयं व्योम होता है तथा स्वयं ही महाकाश होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ - ಘಟದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾದ ಘಟದ ನಾಶವು ಆದರೆ ವ್ಯೋಮ ಘಟಮಧ್ಯವರ್ತಿಯು ಆಕಾಶವು ವ್ಯೋಮದಿಂದಲೇ ತಾನೇ ಆಗುತ್ತದೆ, ತಾನೇ ಮಾಹಾಕಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ - घटे नष्टे घटस्य नाशः भवति चेत्‌ यथा व्योम घटमध्यवर्ती आकाशः व्योमैव स्वयं भवति, स्वयम्‌ एव महाकाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से उपाधि के विलय से तथा अज्ञान के नाश हो जाने पर ब्रह्मवान जीवात्म ब्रह्म रूप में स्वयं में होता है।", "Kannada": "ಪದವಿ ನಾಶದಲ್ಲಿ ಆವರಣನಾಶದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನನಾಶದಲ್ಲಿ ಆದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಜೀವಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮೈವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮವೇ ತಾನೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा उपाधिविलये आवरणनाशे अज्ञाननाशे जाते ब्रह्मवित्‌ जीवात्मा ब्रह्मैव परं ब्रह्म एव स्वयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः जीव तथा ब्रह्म में अभेद ही होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಅಭೇದವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः जीवब्रह्मणोः अभेदः एव विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर जो भेद प्रतीति होती है वह अज्ञानमूला होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದಪ್ರತೀತಿ ಇದೆಯೋ ಅದೇ ಅಜ್ಞಾನದ ಮೂಲ.", "Sanskrit": "तत्र या भेदप्रतीतिः सा अज्ञानमूला।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का अज्ञान तब तक रुकता है जब तक स्वरूज्ञान होता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಅಜ್ಞಾನವು ಸ್ವರೂಪ ಜ್ಞಾನದ ವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतादृशम्‌ अज्ञानं तावत्‌ तिष्ठति यावत्‌ स्वरूपज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अज्ञान का नाशकरक जीव तथा ब्रह्म में शुद्धचैतन्यस्वरूप के प्रतिपादन के लिए इस प्रकार के विषय स्वीकार किए जाते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಿಸಿ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯರೂಪಸ್ವರೂಪಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡಲೆಂದೇ ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अज्ञानं नाशयित्वा जीवब्रह्मणोः शुद्धचैतन्यरूपस्वरूपप्रतिपादनाय एव एतादृशः विषयः स्वीकृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुबन्धों में अधिकारी तथा विषय अभी तक कहे जा चुके हैं।", "Kannada": "ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಷಯ ಎಂದು ಇಷ್ಟೊತ್ತು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुबन्धेषु अधिकारी विषयः च इति एतावता उक्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरा अनुबन्ध सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಅನುಬಂಧವು ಸಂಬಂಧವು.", "Sanskrit": "तृतीयः अनुबन्धस्तावद्‌ सम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अब उपस्थापन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "सोऽधुनात्रोपस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बन्ध यहाँ पर दो प्रकार का है।", "Kannada": "ಸಂಬಂಧವು ಎರಡು ಬಗೆಯಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्बन्धः द्विष्ठो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों अनुबन्धनों में परस्पर क्या सम्बन्ध है यहाँ पर देखना चाहिए।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "चतुर्षु अनुबन्धेषु परस्परं के सम्बन्धाः इति अत्र द्रष्टव्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बोध्यबोधक भावसम्बन्ध ग्रन्थ बोधक होता है तथा विषय बोध्य होता है।", "Kannada": "ಬೋಧ್ಯಬೋಧಕಭಾವಸಂಬಂಧವು - ಗ್ರಂಥ ಬೋಧಕ ಮತ್ತು ವಿಷಯ ಬೋಧ್ಯವು.", "Sanskrit": "बोध्यबोधकभावसम्बन्धः- ग्रन्थो बोधकः। विषयो बोध्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ग्रन्थ तथा विषय में बोध्य बोधक भावसम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳ ಬೊಧ್ಯಬೋಧಕಭಾವಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः ग्रन्थविषययोः बोध्यबोधकभावसम्बन्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषय प्रमेय होता है।", "Kannada": "ವಿಷಯವು ಪ್ರಮೇಯವು.", "Sanskrit": "विषयः प्रमेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बोधक प्रमाण होता है।", "Kannada": "ಬೋಧಕವು ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "बोधकं च प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रमेय तथा प्रमाण का सम्बन्ध बोध्यबोधकभाव सम्बन्ध कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಮೇಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಸಂಬಂಧವು ಬೋಧ್ಯಬೋಧಕಭಾವ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रमेयप्रमाणयोः सम्बन्धः बोध्यबोधकभावसम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमेय जीव तथा ब्रह्म ऐक्य अर्थात्‌ अभेद है।", "Kannada": "ಪ್ರಮೇಯವು ಜೀವ ಮತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವು ಮತ್ತು ಅಭೇದವು.", "Sanskrit": "प्रमेयं जीवब्रह्मणोः ऐक्यम्‌, अभेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके प्रतिपादन के लिए प्रमाण उपनिषदादि हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಪ್ರಮಾಣವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "तत्प्रतिपादकम्‌ प्रमाणम्‌ उपनिषदादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ के साथ विषय का हमेशा बोद्धयबोधकभव ही संबंध होता है।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥದ ಜೊತೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಬೋಧ್ಯಬೋಧಕಭಾವವೇ ಸಂಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थेन सह विषयस्य सर्वदा बोद्ध्यबोधकभावः एव सम्बन्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्र तथा ग्रंथ बोधक होते हैं।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರವು ಗ್ರಂಥ ಅಥವ ಬೋಧಕವು.", "Sanskrit": "शास्त्रं ग्रन्थः वा बोधकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विषय बोध्य होता है।", "Kannada": "ವಿಷಯವು ಬೋಧ್ಯವು.", "Sanskrit": "विषयश्च बोध्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विषय के साथ शास्त्र का बोध्यबोधकभाव सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷಯದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೋಧ್ಯಬೋಧಕಭಾವಸಂಬಂಧ.", "Sanskrit": "अतः विषयेण सह शास्त्रस्य बोद्ध्यबोधकभावसम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बोद्ध्यशब्द का अर्थ बोध का विषय होता है तथा बोद्ध्यशब्द बोध का जनक अर्थात्‌ जो बोध को उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಬೋಧ್ಯಶಬ್ದಾರ್ಥವು ಬೋಧದ ವಿಷಯ, ಬೋಧಕಶಬ್ದಾರ್ಥವು ಬೋಧದ ಜನಕವು ಅಂದರೆ ಯಾವು ಬೋಧವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बोद्ध्यशब्दार्थः बोधस्य विषयः, बोधकशब्दार्थः बोधस्य जनकः अर्थात्‌ यः बोधं जनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्र से तथा ग्रन्थ से उत्पन्न बोध जो विषय होता है वही ग्रन्थप्रतिपाद्य विषय होता है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ಆದ ಬೋಧದ ವಿಷಯವು ಗ್ರಂಥಪ್ರತಿಪಾದ್ಯವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शास्त्रात्‌ ग्रन्थात्‌ वा उत्पन्नस्य बोधस्य विषयः भवति ग्रन्थप्रतिपाद्यविषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह बोध्य कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೋಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುವರು.", "Sanskrit": "अतः स बोध्यः इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रविषयबोध का जनक होता है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರವು ವಿಷಬೋಧವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शास्त्रं विषयबोधस्य जनकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह बोधक कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಬೋಧಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः तद्‌ बोधकम्‌ इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ही सम्बन्ध का ज्ञान होता है तो विषय जिज्ञासु के तथा उसके बोधक शास्त्र में प्रवर्तित होता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಸಮ್ಬಂಧದ ಜ್ಞಾನವು ಆದರೆ ವಿಷವನ್ನು ಜಿಜ್ಞಾಸು ಅದರ ಬೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एतादृशस्य एव सम्बन्धस्य ज्ञानं भवति चेत्‌ विषयं जिज्ञासुः तस्य बोधके शास्त्रे प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह शास्त्राध्ययन करता है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "शास्त्राध्ययनं च करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुबन्धों में अधिकारी विषय तथा सम्बन्ध इनका वर्णन किया जा चुका है अब चौथी अनुबन्ध प्रयोजन है जिसे अब उपस्थापित किया जा रहा है।", "Kannada": "ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ, ವಿಷಯ, ಸಂಬಂಧವೆಂದು ಇಷ್ಟೋತ್ತು ಹೇಳಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಅನುಬಂಧವು ಪ್ರಯೋಜನ. ಅದನ್ನು ಈಗ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "अनुबन्धेषु अधिकारी विषयः सम्बन्धश्च इति एतावता उक्ताः। चतुर्थः अनुबन्धस्तावद्‌ प्रयोजनम्‌। तदधुनात्रोपस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रयोजन को बिना जाने मन्दबुद्ध व्यक्ति भी किसी कार्य में प्रवृत्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಮಂದಬುದ್ದಿಯೂ ಕೂಡ ಯಾವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रयोजनम्‌ अज्ञात्वा मन्दबुद्धिः जनः अपि कस्मिन्नपि कार्ये प्रवृत्तः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो फिर बुद्धिमानों को तो बात ही क्या है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರೆ ಬುದ್ದಿವಂತರ ಗತಿ ಏನು.", "Sanskrit": "तर्हि मतिमतां का कथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे तो प्रयोजन के अभाव में अवश्य ही प्रवृत्त नहीं होंगे।", "Kannada": "ಅವುಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿಯೇ ಆವುಗುದಿಲ್ಲ ಪ್ರಯೋಜನಜ್ಞಾನಾಭಾವದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "ते तु अवश्यम्‌ एव प्रवृत्ता न भविष्यन्ति प्रयोजनज्ञानाभावे।"}}
{"translation": {"Hindi": "“यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत्‌ प्रयोजनम्‌” (1.1.24) यह गौतमीय सूत्र भी कहता है की जिस-जिस वस्तु की प्राप्ति के लिए कोई भी पुरुष किसी भी कार्य में प्रवृत्त होता है वह ही प्रयोजन कहलाता है।", "Kannada": "\"ಯಮರ್ಥಮಧಿಕೃತ್ಯ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತತ್ ಪ್ರಯೋಜನಮ್\" (೧.೧.೨೪) ಎಂದು ಗೌತಮೀಯ ಸೂತ್ರವು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಯಾವು ವಸ್ತುವನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪುರುಷನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುವನೋ ಆ ವಸ್ತುವೇ ಪ್ರಯೋಜನ.", "Sanskrit": "“यमर्थमधिकृत्य प्रवर्तते तत्‌ प्रयोजनम्‌”(१.१.२४) इति गौतमीयं सूत्रम्‌ अपि कथयति यत्‌ यद्‌ वस्तु अधिकृत्य अर्थात्‌ यस्य वस्तुनः प्राप्तये पुरुषः कस्मिन्नपि कार्ये प्रवृत्तः भवति, तद्‌ वस्तु एव प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुमारिलभट्ट ने भी कहा है सर्वस्यैव तु शास्त्रस्य कर्मणो वापि कस्यचित्‌।", "Kannada": "ಕುಮಾರಿಲಭಟ್ಟ - ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರ್ಮವು ಯಾವುದರದ್ದೋ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुमारिलभट्टः अपि आह - सर्वस्यैव तु शास्त्रस्य कर्मणो वापि कस्यचित्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शास्त्रादि में तथा ग्रन्थादि में शास्त्र का तथा ग्रन्थ का जो प्रयोजन कहा गया है वह अनुबन्धचतुष्टय के प्रयोजन के अन्तर्गत ही आता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಅನುಬಂಧಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನದ ಅಂತರ್ಭಾವವು.", "Sanskrit": "अतः शास्त्रादौ ग्रन्थादौ वा शास्त्रस्य ग्रन्थस्य वा प्रयोजनम्‌ उक्तं भवति। तस्मात्‌ अनुबन्धचतुष्टये प्रयोजनस्य अन्तर्भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तशास्त्र का प्रयोजन है जीवब्रह्मेक्यरूपप्रमेयविषय के अज्ञान को निवृत्ति तथा स्वस्वरूपानन्द की प्राप्ति।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯರೂಪಪ್ರಮೇಯವಿಷಯಕದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಎಂದು.", "Sanskrit": "वेदान्तशास्त्रस्य प्रयोजनम्‌ हि  जीवब्रह्मैक्यरूपप्रमेयविषयकस्य अज्ञानस्य निवृत्तिः स्वस्वरूपानन्दावाप्तेश्च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही अलग प्रकार से- आत्यान्तिक संसारनिवृत्ति तथा ब्रह्मप्राप्तिलक्षणा होती हे।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ರ್ಪಕಾರಾಂತರದಿಂದ ಹೇಳಿದೆ - ಅತ್ಯಂತವಾದ ಸಂಸಾರನಿವೃತ್ತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदेव प्रकारान्तरेण कथ्यते - आत्यन्तिकी संसारनिवृत्तिः ब्रह्मप्राप्तिलक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तथा ब्रह्म में ऐक्य का प्रतिपादन ही वेदान्त ज्ञान का मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೇ ವೇದಾಂತದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವು.", "Sanskrit": "जीवब्रह्मणोः ऐक्यस्य प्रतिपादनमेव वेदान्तस्य मुख्यो विषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐक्यज्ञान के द्वारा ही मोक्ष सिद्ध होता है तथा संसार की आत्यान्तिक निवृत्ति भी होती है।", "Kannada": "ಐಕ್ಯಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರದ ಆತ್ಯಂತಿಕನಿವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऐक्यज्ञानेन मोक्षः सिध्यति। संसारस्य आत्यन्तिकनिवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवनब्रह्मेक्यप्रमेयगत अज्ञान की निवृत्ति ही ब्रह्म से साथ आत्म के ऐक्यविषयकज्ञान की निवृत्ति होती है तथा स्वस्वरूपानन्द की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮೈಕ್ಯಪ್ರಮೇಯಗತಾಜ್ಞಾನನಿವೃತ್ತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆತ್ಮದ ಐಕ್ಯವಿಷಯಕವಾದ ಜ್ಞಾನದ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಹಾಗೇಯೇ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवब्रह्मैक्यप्रमेयगताज्ञाननिवृत्तिः ब्रह्मणा सह आत्मन ऐक्यविषयकाज्ञानस्य निवृत्तिः तथा स्वस्वरूपानन्दावाप्तिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्वरूप अज्ञान में जो आनन्द होता है उसको प्राप्ति होती है ।", "Kannada": "ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವಾ ಆನಂದವಿದೆಯೋ ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "स्वरूपज्ञाने य आनन्दः तस्य प्राप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐक्यगत अज्ञान की निवृत्ति होती है तो स्वस्वरूपानन्द की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಐಕ್ಯಗತ ಅಜ್ಞಾನನಿವೃತ್ತಿಯು ಆದರೆ ಸ್ವಸ್ವರೂಪಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऐक्यगताज्ञाननिवृत्तिः भवति चेत्‌ एव स्वस्वरूपानन्दप्राप्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 वेदान्त का विषय क्या होता है?", "Kannada": "೧. ವೇದಾಂತದ ವಿಷಯವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "1 वेदान्तस्य विषयः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा वह विषय किस प्रकार से है?", "Kannada": "ಆ ವಿಷಯವೇ ಏಕೆ ?", "Sanskrit": "स एव विषयः कुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. वेदान्त के अनुबन्धों में सम्बन्ध क्या होता है?", "Kannada": "೨. ವೇದಾಂತದ ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "2 वेदान्तस्य अनुबन्धेषु सम्बन्धः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा सम्बन्ध किसका होता हे।", "Kannada": "ಯಾವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧವು ?", "Sanskrit": "सम्बन्धः कयोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. वेदान्त का प्रयोजन क्या होता है?", "Kannada": "೩. ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಯೋಜವು ಏನು ?", "Sanskrit": "3. वेदान्तस्य प्रयोजनं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा यह प्रयोजन किस प्रकार से सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಯೋಜನ ಹೇಗೆ ಆಗುವುದು ?", "Sanskrit": "कथमिदं प्रयोजनं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 इन अनुबन्धों में सबसे अन्यतम क्या है?", "Kannada": "೪. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "4. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) विवेक (ग) प्रयोजन (घ) वैरण्ग्य 5 इन अनुबन्धों में सबसे अन्यतम क्या हे?", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ ೫. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) विवेकः (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) वैराग्यम्‌ 5. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 इन अनुबन्धों में सबसे अन्यतम क्या हे?", "Kannada": "೬. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.", "Sanskrit": "6. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) विवेक (ग) अधिकारी (घ) वैरण्ग्य 7 इन अनुबन्धों में अन्यतम क्या होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಅಧಿಕಾರೀ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೭. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) विवेकः (ग) अधिकारी (घ) वैराग्यम्‌ 7. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) विवेक (ग) सम्बन्ध (घ) वैरण्ग्य 8 इन अनुबन्धों में अन्यतम नहीं होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಸಂಬಂಧ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೮. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) विवेकः (ग) सम्बन्धः (घ) वैराग्यम्‌ 8. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) विषय (ग) प्रयोजन (घ) अधिकारी 9 यह अनुबन्धो में अन्यतम नहीं होता है।", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ವಿಷಯ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ಅಧಿಕಾರೀ. ೯. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) विषयः (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) अधिकारी 9. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) दम (ख) विवेक (ग) प्रयोजन (घ) वैरण्ग्य 10. यह अनुबन्धों में अन्यतम नहीं होता है।", "Kannada": "(ಕ) ದಮ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೧೦. ಇದು ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) दमः (ख) विवेकः (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) वैराग्यम्‌ 10. अयमनुबन्धेषु अन्यतमः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) मुमुक्षुत्व (ख) विवेक (ग) प्रयोजन (घ) वैराग्य 11. यह साधन चतुष्टय में अन्यतम होता हे?", "Kannada": "(ಕ) ಮುಮುಕ್ಶುತ್ವ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೧೧. ಇದು ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.", "Sanskrit": "(क) मुमुक्षुत्वम्‌ (ख) विवेकः (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) वैराग्यम्‌ 11. अयं साधनचतुष्टये अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) विवेक (ग) प्रयोजन (घ) श्रद्धा 12. यह साधन चतुष्टय में अन्यतम होता है।", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ಶ್ರದ್ಧಾ. ೧೨. ಇದು ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) विवेकः (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) श्रद्धा 12. अयं साधनचतुष्टये अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) विषय (ख) विवेक (ग) प्रयोजन (घ) अधिकारी 13. शमदमादि षट्क सम्पत्ति के अन्तर्गत यह नहीं होता है।", "Kannada": "(ಕ) ವಿಷಯ (ಖ) ವಿವೇಕ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ಅಧಿಕಾರೀ. ೧೩. ಶಮಾದಿಶಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) विषयः (ख) विवेकः (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) अधिकारी 13. शमादिषट्कसम्पत्तौ इदं नान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) उपरति (ख) तितिक्षा (ग) मुमुक्षुत्व (घ) श्रद्धा  14. शमदमादि षट्क सम्पत्ति के अन्तर्गत यह नहीं होता है।", "Kannada": "(ಕ) ಉಪರತಿ (ಖ) ತಿತಿಕ್ಷಾ (ಗ) ಮುಮುಕ್ಷುತ್ವ (ಘ) ಶ್ರದ್ಧಾ ೧೪. ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) उपरतिः (ख) तितिक्षता (ग) मुमुक्षुत्वम्‌ (घ) श्रद्धा 14. शमादिषट्कसम्पत्तौ इदं नान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) उपरति (ख) तितिक्षा (ग) वैराग्य (घ) श्रद्धा 15. शमदमादि षट्क सम्पत्ति के अन्तर्गत यह नहीं होता है।", "Kannada": "(ಕ) ಉಪರತಿ (ಖ) ತಿತಿಕ್ಷತಾ (ಗ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಘ) ಶ್ರದ್ಧಾ. ೧೫. ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) उपरतिः (ख) तितिक्षता (ग) वैराग्यम्‌ (घ) श्रद्धा 15. शमादिषट्कसम्पत्तौ इदं नान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) उपरति (ख) तितिक्षा (ग) सम्बन्ध (घ) श्रद्धा 16. विषयों से मन का निग्रह क्या कहलाता हे?", "Kannada": "(ಕ) ಉಪರತಿ (ಖ) ತಿತಿಕ್ಷತಾ (ಗ) ಸಂಬಂಧ (ಘ) ಶ್ರದ್ಧಾ. ೧೬. ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸಿನ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(क) उपरतिः (ख) तितिक्षता (ग) सम्बन्धः (घ) श्रद्धा 16. विषयेभ्यो मनसो निग्रहः किमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) दम (ग) उपरति (घ) वैराग्य  17. विषयों से बाह्य इन्द्रियों का निग्रह क्या कहलाता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ದಮ (ಗ) ಉಪರತಿ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೧೭. ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಏನೆನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) दमः (ग) उपरतिः (घ) वैराग्यम्‌ 17. विषयेभ्यो बाह्येन्द्रियाणां निग्रहः किमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) दम (ग) उपरति (घ) वैराग्य 18. विषयों से निवर्तित इन्द्रियों की श्रवणादि में एकाग्रता क्या कहलाती है।", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ದಮ (ಉಪರತಿ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೧೮. ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಆದ ಇಂದ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರವಣಾದಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಏನೆನ್ನುವರು ?", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) दमः (ग) उपरतिः (घ) वैराग्यम्‌ 18. विषयेभ्यो निवर्तितानाम्‌ इन्द्रियाणां मनसः च श्रवणादौ एकाग्रता किमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) शम (ख) दम (ग) उपरति (घ) वैराग्य 19, शीतोष्णादियों का द्वन्द्व सहन क्या कहलाता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶಮ (ಖ) ದಮ (ಗ) ಉಪರತಿ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೧೯. ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿದ್ವಂದ್ವಗಳ ಸಹನೆಯನ್ನು ಏನೆನ್ನುವರು ?", "Sanskrit": "(क) शमः (ख) दमः (ग) उपरतिः (घ) वैराग्यम्‌ 19.शीतोष्णादिद्वन्द्वसहनं किमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) तितिक्षा (ख) दम (ग) उपरति (घ) वैराग्य 20. वेदान्तों का क्या तात्पर्य होता है?", "Kannada": "(ಕ) ತಿತಿಕ್ಷಾ (ಖ) ದಮ (ಗ) ಉಪರತಿ (ಘ) ವೈರಾಗ್ಯ. ೨೦. ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಎಲ್ಲಿ ?", "Sanskrit": "(क) तितिक्षा (ख) दमः (ग) उपरतिः (घ) वैराग्यम्‌ 20. वेदान्तानां कुत्र तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) कर्म में (ख) ब्रह्म में (ग) स्वर्ग में (घ) देहधारण करने में इससे पहले इस पाठ में अनुबन्ध चतुष्टय का आलोचन किया गया है।", "Kannada": "(ಕ) ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ (ಖ) ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ (ಗ) ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ (ಘ) ದೇಹಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) कर्मणि (ख) ब्रह्मणि (ग) स्वर्गे (घ) देहधारणे इतः पूर्वम्‌ अस्मिन्‌ पाठे अनुबन्धा आलोचिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें अधिकारी अन्यतम है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯು ವಿಶೇಷ.", "Sanskrit": "तेषु अधिकारी अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह उक्तलक्षण लक्षित अधिकारी जननमरणात्मक चक्र की परीक्षा करके उसमें होने वाली व्याधियों का विचार करके संसारनल से संतप्त होकर के गुरु के पास जाता है।", "Kannada": "ಹೇಳಿದ ಲಕ್ಷಣವು ಲಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಜನನಮರಣಗಳ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅದರ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಸಂಸಾರಾನಲಸಂತಪ್ತನು ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹೋಗುವನು.", "Sanskrit": "स च उक्तलक्षणलक्षितः अधिकारी जननमरणात्मकं चक्रं परीक्ष्य तद्गतव्याध्यादिकं च विचिन्त्य संसारानलसन्तप्तः गुरुम्‌ उपसर्पति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से सूर्य के ताप से दग्धमस्तिक की दाहनिवृत्ति के लिए वह शीतल जलराशि का अनुसरण करता है।", "Kannada": "ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತಲೆ ಸುಟ್ಟವನಾಗಿ ದಾಹನಿವೃತ್ತಿಯ ಆಸೆಯಿಂದ ಶೀತಲವಾದ ಜಲರಾಶಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्यथा सूर्यातपेन दग्धमस्तको दाहनिवृत्तिकामः शीतलं जलराशिम्‌ अनुसरति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही संसार के तीनों तापों से दह्यमान तापनिवृत्त के लिए अपने स्वरूप का जिज्ञासु संसारनिवर्तक श्रोत्रियब्रह्मनिष्ठ स्वप्रकाशात्मस्वरूपयुक्त गुरु के पास में जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಸಾರತಾಪತ್ರಯದಂದಹ್ಯಮಾನನು ತಾಪನಿವೃತ್ತಿಕಾಮನು ಸ್ವಸ್ವರೂಪವದ ಜಿಜ್ಞಾಸುವು ಸಂಸಾರನಿವರ್ತಕನನ್ನು ಕೇಳುಗನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠನನ್ನುಕರತಲಾಮಲಕದಂತೆ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶಾತ್ಮಸ್ವರೂಪಸಮರ್ಪಕನನ್ನು ಗುರುವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तथा संसारतापत्रयदन्दह्यमानः तापनिवृत्तिकामः स्वस्वरूपं जिज्ञासुः संसारनिवर्तकं श्रौत्रियं ब्रह्मनिष्ठं करतलामलकवत्‌ स्वप्रकाशात्मस्वरूपसमर्पकं गुरुम्‌ उपसर्पति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ जाकर के उनकी मन वाणी तथा कर्म के द्वारा सेवा करता है।", "Kannada": "ಹೋಗಿ ಮನೋವಾಕ್ಕಾಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "गत्वा च तम्‌ मनोवाक्कायकर्मभिः सेवते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वहाँ उपस्थित शिष्य के लिए गुरु करुणा के उपदेश देते हैं- तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक्‌ प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय।", "Kannada": "ಆಗ ಹಾಜರಿರುವ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಗುರು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ವಿದ್ವಾನುಪಸನ್ನನಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶಾಂತಚಿತ್ತನಿಗೆ ಶಮಾನ್ವಿತನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदा तथा उपस्थिते शिष्याय गुरुः उपदिशति परकरुणया- तस्मै स विद्वानुपसन्नाय सम्यक्‌ प्रशान्तचित्ताय शमान्विताय।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अधिगताखिलवेदार्थ शुद्धचित्त एकाग्रमान तथा साधनचतुष्टय सम्पन्न अधिकारी होता है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ಅಧಿಗತಾಖಿಲವೇದಾರ್ಥವು ಶುದ್ಧಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಸಂಪನ್ನತೆಯು ಅಧಿಕಾರೀ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अधिगताखिलवेदार्थः शुद्धचित्तः एकाग्रमानसः साधनचतुष्टयसम्पन्नः अधिकारी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकार सम्पदा प्राप्त करके उसे श्रवणादिक करना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ಅಧಿಕಾರಸಂಪಾದನೆಯ ನಂತರ ಶ್ರವಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवम्‌ अधिकारसम्पादनात्‌ परं श्रवणादिकं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन शास्त्रत अधिकारी को भी स्वातन्त्रय से ब्रह्मज्ञानान्वेषण नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಕೂಡ ಅಧಿಕಾರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु शास्त्रविदपि अधिकारी स्वातन्त्र्येण ब्रह्मज्ञानान्वेषणं न कुर्यात्‌|"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकार लाभ प्राप्त करके श्रवणादि के लिए गुरु के समीप में जाना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರಲಾಭದ ನಂತರ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः अधिकारलाभोत्तरं श्रवणादीनां कृते गुरुसमीपं गन्तव्यमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुतियों में भी इस प्रकार से कहा है - परीक्ष्य लोकान्‌ कर्मचितान्‌ ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन।", "Kannada": "ಶೃತಿಯು - ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಲೋಕಾನ್ ಕರ್ಮಚಿತಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಿರ್ವೇದಮಾಯಾನ್ನಾಸ್ತ್ಯಕೃತಃ ಕೃತೇನ |", "Sanskrit": "तथाहि श्रुतिः- परीक्ष्य ळोकान्‌ कर्मचितान्‌ ब्राह्मणो निर्वेदमायान्नास्त्यकृतः कृतेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण को ब्रह्मविद्या की प्राप्ति के लिए लोकों की परीक्षा करनी चाहिए।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ತು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणः ब्रह्मविद्यां लब्धुम्‌ इच्छुः लोकान्‌ परीक्षेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्ष अनुमान, उपमान तथा आगम प्रमाणों के द्वारा सभी लोकों का परीक्षण करना चाहिए।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾನುಮಾನೋಪನಾಗಮ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಆತ್ಮದಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "प्रत्यक्षानुमानोपनागमैः प्रमाणैः सर्वतः याथात्म्येन लोकान्‌ अवधारयेदित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन लोकों का परीक्षण करना चाहिए?", "Kannada": "ಯಾವ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "के लोकाः परीक्षणीयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहतें की अव्यक्तादिस्थावर आदि सभी लोकों का परीक्षण करना चाहिए।", "Kannada": "ಅವ್ಯಕ್ತಾದಿಸ್ಥಾವರಾಂತಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अव्यक्तादिस्थावरान्ताः सर्वेऽपि परीक्षणीयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार को परीक्षा के द्वारा क्या धारण करना चाहिए?", "Kannada": "ಇಂತಹ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಏನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "ईदृश्या परीक्षया किम्‌ अवधारयेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह धारण करना चाहिए की ये लोक उत्पत्ति तथा विनाश शील होते हैं।", "Kannada": "ಇದು ತಿಳಿಯಬೇಕು - ಈ ಲೋಕಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿವಿನಾಶಶಾಲಿಗಳು ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ अवधारयेत्‌- एते लोकाः उत्पत्तिविनाशशालिनः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनन्त सीमा वाले होते हैं।", "Kannada": "ಅನೇಕಾನರ್ಥಶತಸಹಸ್ರಸಂಕುಲಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अनेकानर्थशतसहस्रसङ्कुलाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कदली के गर्भ के समान सारहीन होते हैं।", "Kannada": "ಕದಲೀಗರ್ಭದಂತೆ ಅಸಾರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "कदलीगर्भवद्‌ असाराः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मायामरीचि उदक आदि के समान होते है।", "Kannada": "ಮಾಯಾಮರೀಚ್ಯುದಕಸಮಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "मायामरीच्युदकसमाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गन्धर्वनगराकारस्वप्नजलबुद्बुदफेन के समान होते हैं।", "Kannada": "ಗಂಧರ್ವನಗರಾಕಾರಸ್ವಪ್ನಜಲಬುದ್ಗುದಫೇನಸಮಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "गन्धर्वनगराकारस्वप्नजलबुद्गुदफेनसमाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिक्षण बदलने वाले होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಪ್ರಧ್ವಂಸಿಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रतिक्षणं प्रध्वंसिनः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अविद्यावान होता है वह सकाम तथा विहित कर्मों को करता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಅವಿದ್ಯಾವಂತನೋ ಅವನೇ ಸಕಾಮನು ವಹಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यश्च अविद्यावान्‌ भवति स एव सकामो विहितानि कर्माणि करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके कर्म के द्वारा ये लोक प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಆ ಕರ್ಮದಿಂದ ಈ ಲೋಕಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तत्कर्मणा एते लोकाः प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वे लोक कर्मचित्त कहलाते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕಗಳು ಕರ್ಮಚಿತಗಳು.", "Sanskrit": "अत एव एते लोकाः कर्मचिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ धर्म, अधर्म के द्वारा निवर्तित होते हैं।", "Kannada": "ಧರ್ಮಾಧರ್ಮನಿರ್ವರ್ತಿತಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "धर्माधर्मनिर्वर्तिताः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की अवधारण करनी चाहिए।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ अवधारणं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा इसी प्रकार से परीक्षा भी करनी चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ परीक्षेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "परीक्षण के बाद क्या करना चाहिए।", "Kannada": "ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ?", "Sanskrit": "परीक्षणानन्तरं किं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं की यहाँ पर कुछ भी अकृत तथा कृत नहीं है।", "Kannada": "ಉಚ್ಯತೇ - ಸ ನಿಶ್ಚಿನುಯಾತ್ ಯತ್ - ನಾಸ್ತಿ ಅಕೃತಃ ಕೃತೇನ |", "Sanskrit": "उच्यते- स निश्चिनुयात्‌ यत्‌ - नास्ति अकृतः कृतेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ इस संसार में कुछ भी अकृत अर्थात्‌ नित्यपदार्थ नहीं है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಮಾಡದಿರುವುದು ಅಂದರೆ ನಿತ್ಯ ಪದಾರ್ಥವು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ इह संसारे नास्ति कश्चिदपि अकृतः अर्थात्‌ नित्यः पदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी लोक कर्म से प्राप्य होते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳು ಕರ್ಮಚಿತಗಳೇ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सर्वे लोकाः कर्मचिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मकृत होने के कारण ये अनित्य होते हैं।", "Kannada": "ಕರ್ಮಕೃತತ್ವದಿಂದ ಇವುಗಳು ಅನಿತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "कर्मकृतत्वाच्च एते अनित्याः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कुछ भी नित्य नहीं होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न नित्यं किञ्चिद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी कर्म अनित्य के ही साधन होते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮವೂ ಅನಿತ್ಯದ್ದೇ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वं तु कर्म अनित्यस्यैव साधनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनसे चार प्रकार के ही कर्म किए जाते है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಕಾರ್ಯವು.", "Sanskrit": "यस्माच्चतुर्विधमेव हि सर्वं कर्म कार्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पाद्य आप्य विकार्य तथा संस्कार्य।", "Kannada": "ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಆಪ್ಯವು ವಿಕಾರವು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕಾರವು.", "Sanskrit": "उत्पाद्यम्‌ आप्यं विकार्यं संस्कार्यं वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन कर्मो से कोई विषय भी नहीं है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಷಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नातः परं कर्मणो विषयोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही नित्य अमृत कूटस्थ अचल अर्थी हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ನಿತ್ಯ ಅಮೃತದಿಂದ ಅಭಯದಿಂದ ಕೂಟಸ್ಥದಿಂದ ಅಚಲದಿಂದ ಧೃವದಿಂದ ಅರ್ಥದಿಂದ ಅರ್ಥಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अहं च नित्येन अमृतेन अभयेन कूटस्थेन अचलेन ध्रुवेण अर्थेन अर्थी।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके विपरीत नहीं हूँ।", "Kannada": "ಅದರ ವಿಪರೀತವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तद्विपरीतेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से किस कर्म के द्वारा आयासबाहुल्य वाले संसार से मुक्त हो जाएं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ಆಯಾಸಬಹುಲದಿಂದ ಅನರ್ಥಸಾಧನದಿಂದ ಇಂತಹ  ನಿರ್ವಿಣ್ಣವಾಗಿರಬಹುದು.", "Sanskrit": "अतः किं कृतेन कर्मणा आयासबहुलेन अनर्थसाधनेन इत्येवं निर्विण्णः भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके अभय युक्त परमकल्याणकारी पद के ज्ञान के लिए गुरु के पास जाना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಭಯವು ಶಿವಮಕೃತವು ನಿತ್ಯಪದವು ಯಾವುದೋ ಅದರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಗುರುವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "ततश्च अभयं शिवमकृतं नित्यं पदं यत्‌ तद्विज्ञानार्थं गुरुमेव अधिगच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार के गुरु के पास जाना चाहिए तो कहते हैं कि शमदमादि सम्पन्न आचार्य के पास जाना चाहिए।", "Kannada": "ಎಂತಹ ಮನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು ? ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಶಮದಮಾದಿಸಂಪನ್ನರನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು.", "Sanskrit": "कीदृशम्‌ गुरुम्‌ अभिगच्छेत्‌। आचार्यं शमदमादिसम्पन्नम्‌ अभिगच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह श्रोत्रिय अध्ययन श्रुतार्थसम्पन्न हो।", "Kannada": "ಶ್ರೋತೃ ಅಧ್ಯಯನಶ್ರುತಾರ್ಥಸಂಪನ್ನವಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "श्रोत्रियम्‌- अध्ययनश्रुतार्थसम्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मनिष्ठ सभी कर्मों को त्याग करके केवल अद्वैत ब्रह्म में निष्ठा वाला हो इस प्रकार से वह ही ब्रह्मनिष्ठ जपनिष्ठ तथा तपोनिष्ठ हो।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠೆ - ಕೇವಲ ಎರಡರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯು ಯಾರಿಗೆ ಇದೆಯೋ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠನು ಜಪನಿಷ್ಠನು ತಪೋನಿಷ್ಠ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ब्रह्मनिष्ठम्‌- हित्वा सर्वकर्माणि केवलेऽद्वये ब्रह्मणि निष्ठा यस्य सोऽयं ब्रह्मनिष्ठः जपनिष्ठः तपोनिष्ठ इति यद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयुक्त वाले की कर्मयोग तथा आत्मज्ञान के परस्पर विरोध के कारण ब्रह्मनिष्ठता सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವಿಲ್ಲದೇ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠೆತೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಗಳ ವಿರೋಧದಿಂದ.", "Sanskrit": "न हि कर्मिणो ब्रह्मनिष्ठता सम्भवति, कर्मात्मज्ञानयोः विरोधात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से गुरु के पास जाकर के परम अक्षर परमपुरुष के विषय में पूछना चाहिए।", "Kannada": "ಅವನು ಆ ಗುರುವನ್ನು ವಿಧಿವದುಪಸನ್ನನಾಗಿ ಪ್ರಸಾದಿಸಿ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಪುರುಷನನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಕೇಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "स तं गुरुं विधिवदुपसन्नः प्रसाद्य पृच्छेद्‌ अक्षरं पुरुषं सत्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रज्ञ को भी स्वतन्त्रता पूर्वक ब्रह्म का अन्वेषण नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನೂ ಕೂಡ ಸ್ವತಂತ್ರದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಾನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "शास्त्रज्ञोऽपि स्वातन्त्र्येण ब्रह्मज्ञानान्वेषणं न कुर्याद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से गुरु के पास जाएँ तो कहते हैं कि समित्पाणिः अर्थात्‌ हाथ में समिधा लेकर के गुरु के पास में जाए।", "Kannada": "ಗುರುವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಬೇಕು. ಅವನು ಸಮಿತ್ಪಾಣಿಯು ಸಮಿದ್ಭಾರಗೃಹೀತಹಸ್ತನು ಗುರುವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕು.", "Sanskrit": "गुरुम्‌ कथम्‌ अभिगच्छेत्‌। स समित्पाणिः समिद्भारगृहीतहस्तः गुरुम्‌ अभिगच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्रुति के द्वारा यह स्पष्ट होत है की लोक परीक्षा अनन्तर निर्वाण वैराग्य सम्पन्न होकर के गुरु के पास में जाना चाहिए तथा उनसे श्रवणादि कार्य करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಶೃತಿಯಿಂದ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಲೋಕಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ನಿರ್ವಿಣ್ಣನು ವೈರಾಗ್ಯಸಂಪನ್ನನಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಬೇಕು. ಆಗ ಶ್ರವಣಾದಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अनया श्रुत्या इदं स्पष्टं भवति यत्‌ लोकपरीक्षायाः अनन्तरं निर्विण्णः वैराग्यसम्पन्नो भूत्वा गुरुम्‌ उपसर्पेत्‌। ततः श्रवणादिकं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुण्यातिशय से योग्यगुरु का लाभ होता है।", "Kannada": "ಯೋಗ್ಯಗುರುಲಾಭವು ಪುಣ್ಯಾತಿಶಯಾದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योग्यगुरुलाभस्तु पुण्यातिशयाद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आचार्य शंकर ने कहा है- पुण्यातिशयात्‌ परमकारुणिकं कजिचित्‌ सदब्रह्मात्मविदं विमुक्तबन्धनं ब्रह्मिष्ठं यदा आसादयति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಆಚಾರ್ಯ ಶಂಕರನು - ಪುಣ್ಯಾತಿಶಯಾತ್ ಪರಮಕಾರುಣಿಕಂ ಕಂಚಿತ್ ಸದ್ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮವಿದಂ ವಿಮುಕ್ತಬಂಧನಂ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಥಂ ಯದಾ ಆಸಾದಯತಿ | ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "तथाहि आचार्यः शंकर आह- पुण्यातिशयात्‌ परमकारुणिकं कञ्चित्‌ सद्ब्रह्मात्मविदं विमुक्तबन्धनं ब्रह्मिष्ठं यदा आसादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(छा.उ. भा.6.14.2) आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद (छा.उ. 6.14.2) इस श्रुति के माध्यम से यह समझा जाता है की आचार्य के द्वारा ही ब्रह्म का अनुभव होता है अचार्य के बिना कोई मार्गदर्शक नहीं होता हे।", "Kannada": "(ಛಾ.ಉ.ಭಾ.೬.೧೪.೨) ಆಚಾರ್ಯವಾನ್ ಪುರುಷೋ ವೇದ|| ಛಾ.೬.೧೪.೨) ಎಂಬ ಶೃತಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಯಾರಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯನು ಇದ್ದಾನೋ ಅವನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಗೊತ್ತು. ಆಚಾರ್ಯನಿಲ್ಲದೆ ಮಾರ್ಗನಿರ್ದೇಶನವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(छा.उ.भा.६.१४.२) आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद॥ (छा.उ. ६.१४.२) इति श्रुतितः अवगम्यते यद्‌ यस्य आचार्यः अस्ति स ब्रह्म जानाति। आचार्य विना मार्गोदेष्टा नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(छा.उ.4.9.3) इस श्रुति से यह समझा जाता है कि आचार्य के द्वारा ही विदित साधिष्ट साधुतमत्व प्राप्त होता है।", "Kannada": "(ಛಾ.ಉ.೪.೯.೩.) ಎಂಬ ಶ್ರುತಿಯಿಂದ್ ಅತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಆಚಾರ್ಯನಿಂದಲೇ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಾಧುತಮತ್ವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "(छा.उ.४.९.३) इति श्रुतितः अवगम्यते यद्‌ आचार्याद्धैव विद्या विदिता साधिष्ठं साधुतमत्वं प्रापति प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं तर्क द्वारा ब्रह्मज्ञान का अन्वेषण नहीं करे इस प्रकार का निषेध भी श्रुतियों में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸ್ವತಃ ಚಿಂತನದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ನಿಷೇಧವೂ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वयं तर्केण ब्रह्मज्ञानस्य अन्वेषणं न कर्तव्यमिति इति निषेधोऽपि श्रुतौ उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(कठ.उ.1.2.9) अर्थात्‌ यह तर्क के द्वारा अपनी बुद्धि के द्वारा प्राप्तीय ब्रह्म नहीं होता है।", "Kannada": "(ಕಠ. ಉ.೧.೨.೯) ಅಂದರೆ - ಇದು ಕೇವಲ ತರ್ಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಊಹೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಹೊಂದಬಹುದಾದ ಜ್ಞಾನವಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "(कठ.उ.१.२.९) अर्थात्‌ - नैषा तर्केण स्वबुद्ध्यभ्यूहमात्रेण आपनेया नापनीया न प्रापणीया इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तार्किक व्यक्ति अपनी बुद्धि से कुछ भी कल्पना कर सकता है।", "Kannada": "ತಾರ್ಕಿಕನು ಸ್ವಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಿಕಲ್ಪಿತವಾದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಅರೆಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವನು.", "Sanskrit": "तार्किको हि अनागमज्ञः स्वबुद्धिपरिकल्पितं यत्किञ्चिदेव कल्पयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जो यह आगमप्रभूत मति है वह आगम को समझने वाले आचार्य के द्वारा ही प्राप्त होती है जिससे ही सुविज्ञान होता हे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಯಾವುದು ಇದನ್ನು ಆಗಮಾದಿ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆಲೋಚಿಸಿದ ಬೇರೆಯದರಿಂದಲೇ ಆಗಮದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸುಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव च या इयम्‌ आगमप्रभूता मतिः तार्किकात्‌ अन्येनैव आगमाभिज्ञेन आचार्येणैव प्रोक्ता सती सुज्ञानाय भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 मुमुक्षु कब गुरु के पास जाता है?", "Kannada": "೧. ಮುಮುಕ್ಶುವು ಯಾವಾಗ ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "1 मुमुक्षुः कदा गुरुम्‌ उपसर्पति।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 गुरु किस कारण से विधिवत्‌ उपासना के लिए उपदेश देता है?", "Kannada": "೨. ಗುರು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿಧುವದುಪಸನ್ನನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವನು ?", "Sanskrit": "2. गुरुः केन कारणेन उपदिशति विधिवदुपसन्नाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. गुरु के समीप में जाकर के अधिकारी क्या करता है?", "Kannada": "೩. ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "3 . गुरुसमीपं गत्वा अधिकारी किं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 लब्धाधिकार मुमुक्षु को किस प्रकार से ब्रह्म का अन्वेषण करना चाहिए?", "Kannada": "೪. ಅಧಿಕರಾ ಸಿಕ್ಕಮೇಲೆ ಮುಮುಕ್ಷುವು ಹೇಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕು ?", "Sanskrit": "4. लब्धाधिकारः मुमुक्षुः कथं ब्रह्मान्वेषणं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 गुरु के लाभ का क्या हेतु होता है?", "Kannada": "೫. ಗುರುಲಾಭದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹೇತುವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "5. गुरुलाभे को हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 आचार्य पुरुष वेद इस श्रुति का अर्थ लिखिए?", "Kannada": "೬. ಆಚಾರ್ಯವಾನ್ ಪುರುಷೋ ವೇದ ಎಂಬ ಶೃತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "6. आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद इति श्रुतेरर्थं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त सार में कहा गया है कि छः प्रकार के अशेष वेदान्त के अद्वितीय वस्तु का तात्पर्यनिधारण श्रवण कहलाता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ - \"ಶ್ರವಣ ನಾಮ ಷಡ್ವಿಧಲಿಂಗೈಃ ಅಶೇಷವೇದಾಂತಾನಾಮ್ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುನಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾವಧಾರಣಮ್\" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे उच्यते “श्रवणं नाम षड्विधलिङ्गैः अशेषवेदान्तानाम्‌ अद्वितीयवस्तुनि तात्पर्यावधारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मनन से तात्पर्य है कि अद्वितीयवस्तु का वेदान्त के अनुसार अनवरत चिन्तन करना, तथा विजातीय देहादिप्रत्ययरहित अट्ठितीय वस्तु का सजातीय प्रवाह निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ಮನನವು ಆಲಿಸಿದ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತುವಿನ ವೇದಾಂತಾನುಗುನಯುಕ್ತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅನವರತವಾದ ಅನುಚಿಂತನೆ. ವಿಜಾತೀಯದೇಹಾದಿಪ್ರತ್ಯಯರಹಿತಾದ್ವಿತೀಯವವಸ್ತುಸಜಾತೀಯಪ್ರತ್ಯಯಪ್ರವಾಹಃ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "मननं तु श्रुतस्य अद्वितीयवस्तुनः वेदान्तानुगुणयुक्तिभिः अनवरतम्‌ अनुचिन्तनम्‌। विजातीयदेहादिप्रत्ययरहिताद्वितीयवस्तुसजातीयप्रत्ययप्रवाहः निदिध्यासनम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्मराजध्वरीन्द्र के मत में भी वेदान्तपरिभाषा के अद्वैतवेदान्तप्रकरण ग्रन्थ में भी ब्रह्मसाक्षात्कार के हेतु के रूप में श्रवण मनन तथा निदिध्यासन को कहा गया है।", "Kannada": "ಧರ್ಮರಾಜಾಧ್ವರೀಂದ್ರರು ರಚಿಸಿದ ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷಾ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತಪ್ರಕರಣಗ್ರಂಥಿಯೂ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಹೇತುತ್ವದಿಂದ ಶ್ರವನಮನನನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धर्मराजाध्वरीन्द्रविरचिते वेदान्तपरिभाषाभिधेये अद्वैतवेदान्तप्रकरणग्रन्थि अपि ब्रह्मसाक्षात्कारहेतुत्वेन श्रवणमनननिदिध्यासनानि निगदितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर श्रवण का विषय कहा जाता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र श्रवणस्य विषये उच्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण केवल कानों के द्वारा वेदान्त के वाक्यों का श्रवण नहीं है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣವು ಕೇವಲ ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಕೇಳುವ ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲ.", "Sanskrit": "श्रवणं वै न केवलं कर्णाभ्यां वेदान्तवाक्यानां श्रवणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु अशेषवेदान्तवाक्यों के द्वारा अद्वैत ब्रह्म में निश्चय सम्पदान है।", "Kannada": "ಅಶೇಷವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಅದ್ವೈತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "अपि तु अशेषवेदान्तवाक्यानां श्रवणेन अद्वैते ब्रह्मणि एव इति निश्चयसम्पादनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में भी श्रवण के विषय में कहा है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲೂ ಶ್ರವಣದ ವಿಷಯ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे अपि श्रवणविषये उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण ही ब्रह्मरूपी आत्मा में तत्वमसि वाक्य का उस शाब्दपर्यायलोचन के द्वारा तात्पर्यागम होता हे।", "Kannada": "ಶ್ರವಣವು ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ತತ್ವಮಸಿ ವಾಕ್ಯದ ತಚ್ಛಬ್ದಶೃತಿಯ ಆದಿಪರ್ಯಾಲೋಚನೆಯಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ತಿಳಿಯುವುದು.", "Sanskrit": "श्रवणं हि ब्रह्मात्मनि तत्त्वमसि-वाक्यस्य तच्छब्दश्रुत्यादिपर्यालोचनया तात्पर्यावगमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(प.द.1.53) अब कहते है की तात्पर्यनिर्णायक लिङ्ग क्या होते हैं?", "Kannada": "(ಪ. ದ.೧.೫೩) ನನು ಕಿಂ ವೈ ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಮ್ |", "Sanskrit": "(प.द्‌.१.५३) ननु किं वै तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस के द्वारा अर्थ का निर्धारण किया जाए वह लिङ्ग कहलाता है।", "Kannada": "ಲೀನವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯುಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लीनमर्थं गमयतीति लिङ्गम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्यनिर्णय के लिए जिस लिङग का प्रयोग होता है वह तात्पर्यनिर्णायक लिङग कहलाता है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲು ಲಿಂಗ ಎನ್ನುವೆನ್ನುವುದು ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तात्पर्यनिर्णयाय लिङ्गम्‌ इति तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्य किसे कहते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರೆ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "ननु किं तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्‌ अर्थ है वह, वह जिससे परे होता है उसे तत्पर कहते हैं।", "Kannada": "ಅರ್ಥವು, ಯಾವುದು ಪರವಾಗಿದೆಯೋ ಅದೇ ತತ್ಪರ.", "Sanskrit": "तत्‌ अर्थः, स परो यस्य स तत्पर ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पर का ही भाव तात्पर्य कहलाता है।", "Kannada": "ಅದರ ಭಾವವೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तस्य भावः तात्पर्यम्‌ इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें ष्यञ्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "ಭಾವೇ ಷ್ಯಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯಃ.", "Sanskrit": "भावे ष्यञ्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द या वाक्य जो अर्थ परक होता है वह तात्पर्य कहलाता है।", "Kannada": "ಶಬ್ದವು ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯವು ಯಾವ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "शब्दः वाक्यं वा यदर्थपरं तत्‌ तस्य तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह व्युत्पत्तिलभ्य अर्थ है।", "Kannada": "ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಲಬ್ಧಿಯು ಅರ್ಥವು ಎಂದು.", "Sanskrit": "इति व्युत्पत्तिलब्धः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैतमत में अद्वितीयब्रह्म में ही अशेषवेदान्त का तात्पर्य है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತಮತದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೋ ಅಶೇಷವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವು.", "Sanskrit": "अद्वैतमते अद्वितीये ब्रह्मणि एव अशेषवेदान्तानां तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाङक्षा योग्यता तथा सन्निधि ये तीनों शाब्दबोध तात्पर्य के प्रति हेतु हैं।", "Kannada": "ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಯೋಗ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿಧಿ ಹೇಗೆಯೋ ಹಾಗೆ ತಾತ್ಪರ್ಯವೂ ಶಾಬ್ದಬೋಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.", "Sanskrit": "आकाङ्का योग्यता सन्निधिः च यथा तथा तात्पर्यम्‌ अपि शाब्दबोधं प्रति हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त मत में तत्प्रतीतिजननयोग्यत्वम्‌ ही तात्पर्यम्‌ इस प्रकार से अर्थ किया गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದಂತೆ - ತತ್ಪ್ರತೀತಿಜನನಯೋಗ್ಯತ್ವವೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "वेदान्तमते- तत्प्रतीतिजननयोग्यत्वम्‌ एव तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द के उस प्रकार के सामर्थ्यवश ही भोजन के प्रकरण में “सैन्धवम्‌ आनय” यहाँ पर सैन्धव शब्द का लवण का बोध होता है।", "Kannada": "ಶಬ್ದದ ಅಂತಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಲೇ ಭೋಜನ ಮಾಡುವಾಗ \"ಸೈಂಧವಮ್ ಆನಯ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸೈಂದವಶಬ್ದದಿಂದ ಉಪ್ಪು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शब्दस्य तादृशसामर्थ्यवशाद्‌ एव भोजनप्रकरणे 'सैन्धवम्‌ आनय' इति सैन्धवशब्दः लवणं बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते है कि सैन्धवशब्द का अश्वबोधसामर्थ्य होने पर भी उसने लवण का ही बोध क्यों करवाया।", "Kannada": "ಸೈಂಧವ ಶಬ್ದದ ಅಶ್ವಬೋಧನಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಉಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು ?", "Sanskrit": "ननु सैन्धवशब्दस्य अश्वबोधनसामर्थ्यसत्त्वे अपि कथं स लवणम्‌ एव बोधयति इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहतें है कि भोजनप्रकरण में सैन्धवशब्द से अश्वार्थ की प्रतीति नहीं हो।", "Kannada": "ಭೋಜ ಸಮದಯದಲ್ಲಿ ಸೈಂಧವ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "चेत्‌- भोजनप्रकरणे सैन्धवशब्दात्‌ अश्वार्थप्रतीतिः न भवतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यहाँ पर सैन्धव का अर्थ लवण ही लिया गया है।", "Kannada": "ಇಚ್ಚೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಕುದುರೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಗ್ರಹಣ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इति इच्छावशात्‌ अश्वार्थप्रतीतियोग्यतासत्त्वं अपि अश्वः न प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं कि अगर सैन्धव का अर्थ इच्छावश यदि अश्व करना हो तो तोभी यह अश्व की प्रतीति नहीं करवाएगा।", "Kannada": "ಇಚ್ಚೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತೀತಿ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಅಶ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इति इच्छावशात्‌ अश्वार्थप्रतीतियोग्यतासत्त्वं अपि अश्वः न प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तर देते हुए कहते हैं कि इसके द्वारा इच्छा ही तात्पर्यत्व के रूप में अभिहित नहीं हो तो ऐसा भी नहीं है उससे इतर प्रतीतिजननेच्छा से अनुच्चारितत्व होने पर भी तत्प्रतीति जनन योग्यत्व का तात्पर्यत्व से विविक्षितत्व से उसका वही अर्थ होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಇಚ್ಛೆಯೇ ತಾತ್ಪರ್ಯದಂತೆ ತಿಳಿದರೆ ಅದು ಬೇರೆಯದನ್ನು ತಿಳಿಯು ಇಚ್ಚೆಯಿಂದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಅದರ ಪ್ರತೀತಿಜನನಯೋಗ್ಯತೆಯಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯತ್ವದಲ್ಲೇ ವಿವಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ननु एतेन इच्छा एव तात्पर्यत्वेन अभिहिता इति चेन्न, तदितरप्रतीतिजननेच्छया अनुच्चारितत्वे सति तत्प्रतीतिजननयोग्यत्वस्य तात्पर्यत्वेन विवक्षितत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक वाक्यों में तो तात्पर्य का अर्थ प्रकारणादि समाझा जाता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಪ್ರಕರಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लौकिकवाक्येषु तु तात्पर्यं प्रकरणादिना अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वाक्यपदीय में कहा है- वाक्यात्‌ प्रकरणादर्थादौचित्यादेशकालतः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವಾಕ್ಯಪದೀಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ವಾಕ್ಯಾತ್ ಪ್ರಕರಣಾದರ್ಥಾದೌಚಿತ್ಯಾದ್ದೇಶಕಾಲತಃ | ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते वाक्यपदीये -वाक्यात प्रकरणादर्थादौचित्याद्देशकालतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थ वाक्य, प्रकरण, औचित्य, तथा देश काल के भेद से शब्दों का अर्थ अलग अलग होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥ - ವಾಕ್ಯದ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಅಂದರೆ ಔಚಿತ್ಯದಿಂದ ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲದಿಂದ ಶಬ್ದಗಳ ಅರ್ಥವು ಬೇರೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्यार्थः - वाक्यात्‌ प्रकरणात्‌ अर्थात्‌ औचित्यात्‌ देशतः कालतः च शब्दानाम्‌ अर्थाः भिन्नाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इन सभी विषयों का विचार करके ही किन्हीं शब्दों के तात्पर्य को समझना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿಯೇ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಶಬ್ದದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ एतान्‌ सर्वान्‌ विषयान्‌ विचार्य एव केनचित्‌ शब्दानाम्‌ तात्पर्यम्‌ अवगन्तव्यम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिकों के वाक्यों का तो किन्हीं के मत में अधिकरणमुख से तथा किन्हीं के मत में उपक्रमादि के द्वार तात्पर्य का निर्णय किया जाता है।", "Kannada": "ವೈದಿಕವಾಕ್ಯಗಳಂತು ಕೆಲವ ಮತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರಣದಂತೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರ ಮತದಲ್ಲಿ ಉಪಕ್ರಮಾದಿಗಲ ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकानां वाक्यानां तु केषाञ्चित्‌ मते अधिकरणमुखेन, केषाञ्चित्‌ मते उपक्रमादिना तात्पर्यनिर्णयः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकरण का तात्पर्य है- विषय, संशय, पूर्वपक्ष, उत्तरपक्ष, सङ्गत्यात्मक तथा पञ्चलिङ्गक।", "Kannada": "ಅಧಿಕರಣ ವಿಷಯ - ಸಮ್ಶಯ-ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ-ಉತ್ತರಪಕ್ಷ-ಸಂಗತ್ಯಾತ್ಮಕ ತಥಾ ಪಂಚಲಿಂಗಕಮ್.", "Sanskrit": "अधिकरणं वै विषय-संशय-पूर्वपक्ष-उत्तरपक्ष-सङ्गत्यात्मकं पञ्चलिङ्गकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.10.1 ) तात्पर्यनिर्णायक छः लिङग प्रकृत उपक्रमादि के द्वारा तात्पर्य का निर्णय किया जाता है इस प्रकार से उपक्रमादि का सामान्यपरिचय दिया जा रहा है- उपक्रमादि तात्पर्य निर्णाय कलिङ्ग प्रतिपादक श्लोक यह है- उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम्‌।", "Kannada": "೧೧.೧೦.೧) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಾನಿ ಷಟ್ ಲಿಂಗಾನಿ ಪ್ರಕೃತೇ ಉಪಕ್ರಮಾದಿನಾ ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಯಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಇತ್ಯತಃ ಉಪಕ್ರಮಾದೀನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಚಯಃ ಪ್ರದೀಯತೇ | ಉಪಕ್ರಮಾದಿತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಪ್ರತಿಪಾದಕಃ ಶ್ಲೋಕೋ ಹಿ - ಉಪಕ್ರಮೋಪಸಂಹಾರಾವಭ್ಯಾಸೋಽಪೂರ್ವತಾ ಫಲಮ್ |", "Sanskrit": "11.10.1) तात्पर्यनिर्णायकानि षट्‌ लिङ्गानि प्रकृते उपक्रमादिना तात्पर्यनिर्णयः क्रियते इत्यतः उपक्रमादीनां सामान्यपरिचयः प्रदीयते। उपक्रमादितात्पर्यनिर्णायकलिङ्गप्रतिपादकः श्लोको हि - उपक्रमोपसंहारावभ्यासोऽपूर्वता फलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 ) उपक्रम उपसंहार, 2 ) अभ्यास, 3) अपूर्वता, 4) फल, 5) अर्थवाद, 6 ) उपपत्ति इस प्रकार से ये छः तात्पर्यग्राहकलिङ्ग होते हैं।", "Kannada": "೧) ಉಪಕ್ರಮೋಪಸಂಹಾರೌ, ೨) ಅಭ್ಯಾಸ ೩) ಅಪೂರ್ವತಾ ೪) ಫಲಮ್ ೫) ಅರ್ಥವಾದಃ ೬) ಉಪಪತ್ತಿಃ ಎಂದು ಆತು ತಾತ್ಪರ್ಯಗ್ರಹಲಿಂಗಗಳು.", "Sanskrit": "१) उपक्रमोपसंहारौ, २) अभ्यासः, ३) अपूर्वता, ४) फलम्‌, ५) अर्थवादः, ६) उपपत्तिः चेति षट्‌ तात्पर्यग्राहकलिङ्गानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब इन उपक्रमादि लिङ्गों का विवरण प्रस्तुत किया जा रहा है 11.10.2 ) उपक्रम तथा उपसंहार प्रकरण प्रतिपाद्य अर्थ का प्रकरण के आदि में तथा अन्त में उपपादन तथा उपक्रम तथा उपसंहार होते है।", "Kannada": "ಈಗ ಇವುಗಳ ಉಪಕ್ರಮಾದಿಲಿಂಗಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ೨೩.೧೦.೨) ಉಪಕ್ರಮೋಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಪ್ರತಿಪಾದ್ಯದ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಕರಣದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "इदानीम्‌ एतेषाम्‌ उपक्रमादिलिङ्गानां विवरणं प्रस्तूयते-२३.१०.२) उपक्रमोपसंहारौ  प्रकरणप्रतिपाद्यस्य अर्थस्य प्रकरणस्य आदौ अन्ते च उपपादनम्‌ उपक्रमोपसंहारौ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे छान्दोग्योपनिषद्‌ में छठे अध्याय में आदि में “एकमेवाद्वितीयम्‌' तथा अन्त में “ऐतदात्म्यमिद सर्वम्‌ ' इस प्रकार से अद्वितीय वस्तु का प्रतिपादन किया गया है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಆಧ್ಯಾಯದ ಮೊದಲು \"ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್\" ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಐತದಾತ್ಮ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್\" ಎಂದು ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यथा- छान्दोग्योपनिषदि षष्ठे अध्याये आदौ 'एकमेवाद्वितीयम्‌', अन्ते 'ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्‌' इति अद्वितीयवस्तुनः प्रतिपादनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपक्रम का आरम्भ में तथा उपसंहार पर समाप्ति पर वर्णन किया जाता है।", "Kannada": "ಉಪಕ್ರಮವು ಆರಂಭವು. ಉಪಸಂಹಾರವು ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "उपक्रमः आरम्भः। उपसंहारः परिसमाप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरण प्रतिपाद्य वस्तु का उसके बीच बीच में बार बार प्रतिपादन अभ्यास कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣಪ್ರತಿಪಾದಕದ ವಸ್ತುವಿನ ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು ಅಭ್ಯಾಸವು.", "Sanskrit": "प्रकरणप्रतिपाद्यस्य वस्तुनः तन्मध्ये पौनःपुन्येन प्रतिपादनम्‌ अभ्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे छान्दोग्योपनिषद में अद्वितीयवस्तु का मध्य में “तत्वमसि' इस प्रकार से नौ बार प्रतिपादन किया गया है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ನವಕೃತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "यथा - छान्दोग्योपनिषदि अद्वितीयवस्तुनः मध्ये 'तत्त्वमसि' इति नवकृत्वा प्रतिपादनम्‌ विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यास का अर्थ है आवृत्ति, अर्थात्‌ बार-बार कहना।", "Kannada": "ಅಭ್ಯಾಸ ಆವೃತ್ತಿ, ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುವುದು.", "Sanskrit": "अभ्यासः आवृत्तिः, पुनःपुनः कथनम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरण प्रतिपाद्य के अर्थ का प्रमाणान्तर से अविषयीकरण करना अपूर्वत कहलाती है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣಪ್ರತಿಪಾದ್ಯದ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಮಾಣಾಂತರದಿಂದ ಅವಿಷಯೀಕರಣವನ್ನು ಅಪೂರ್ವತಾ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "प्रकरणप्रतिपाद्यस्य अर्थस्य प्रमाणान्तरेण अविषयीकरणम्‌ अपूर्वता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे छान्दोग्योपनिषद्‌ में अद्वितीय वस्तु का प्रत्यक्षादि प्रमाणों के द्वारा अविषयीकरण किया गया है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿಪ್ರಮಾಣಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಅವಿಷಯೀಕರಣವು.", "Sanskrit": "यथा छान्दोग्योपनिषदि अद्वितीयवस्तुनः प्रत्यक्षादिप्रमाणान्तरेण अविषयीकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो विषय आगम प्रमाण के द्वारा जाना जाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಷಯವು ಆಗಮಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತಿಲಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "यो विषय आगमप्रमाणेन ज्ञायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अन्य किसी भी प्रमाण के द्वारा यदि नहीं जाना जाता है तो वह विषय प्रमाणान्तर विषय कहलाता है।", "Kannada": "ಅದು ಯಾವುದಾದರೊಂದರದ್ದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತಿಳಿದರೆ ಅದು ಪ್ರಮಾಣಾಂತರಾವಿಷಯವು.", "Sanskrit": "स नान्येन केनचिदपि प्रमाणेन ज्ञायते चेत्‌ स प्रमाणान्तराविषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरणप्रतिपाद्य आत्मज्ञान का तथा उसके अनुष्ठान का वहाँ-वहाँ सुनाई देने वाला प्रयोजन फल होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣಪ್ರತಿಪಾದ್ಯದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಯೋಜನವು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುವ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ಫಲ.", "Sanskrit": "प्रकरणप्रतिपाद्यस्य आत्मज्ञानस्य तदनुष्ठानस्य वा तत्र तत्र श्रूयमाणं प्रयोजनं फलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे छान्दोग्योपनिषद्‌ में-  आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद, तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्ये अथ सम्पत्स्येश (छा.उ. 6.14.2) इस प्रकार से अद्वितीयवस्तु का ज्ञान तथा उसकी प्राप्ति प्रयोजन होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ಆವಚಾರ್ಯವಾನ್ ಪುರುಷೋ ವೇದ, ತಸ್ಯ ತಾವದೇವ ಚಿರಂ ಯಾವನ್ನ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯೇ ಅಥ ಸಮ್ಪತ್ಸ್ಯೇ\" (ಛಾ.ಉ.೬.೧೪೨) ಎಂದು ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುಜ್ಞಾನದ ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಪ್ರಯೋಜನ.", "Sanskrit": "यथा - छान्दोग्योपनिषदि 'आवचार्यवान्‌ पुरुषो वेद, तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्ये अथ सम्पत्स्ये' (छा.उ.६.१४.२) इति अद्वितीयवस्तुज्ञानस्य तत्प्राप्तिः प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरणप्रतिपाद्य विषय को जहाँ जहाँ पर प्रशंसा की जाती है वह अर्थवाद कहलाता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣಪ್ರತಿಪಾದ್ಯದ ಪ್ರಶಂಸನೆಯೇ ಅರ್ಥವಾದ.", "Sanskrit": "प्रकरणप्रतिपाद्यस्य तत्र तत्र प्रशंसनम्‌ अर्थवादः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे छान्दोग्योपनिषद में “उत तमादेशमप्राक्ष्यः', येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्‌ (छा.उ.6.1.3) इति इस प्रकार से अद्वितीय वस्तु की प्रशंसा की जाती है।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ಉತ ತಮಾದೇಶಮಪ್ರಾಕ್ಷ್ಯಃ, ಯೇನಾಶೃತಂ ಶೃತಂ ಭವತ್ಯಮತಂ ಮತಮವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜ್ಞಾತಮ್\" (ಛಾ.ಉ.೬.೧.೩) ಎಂದು ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा छान्दोग्योपनिषदि 'उत तमादेशमप्राक्ष्यः,  येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्‌' (छा.उ.६.१.३) इति अद्वितीयवस्तुनः प्रशंसनम्‌ क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपपत्ति युक्ति को कहते हैं।", "Kannada": "ಉಪಪತ್ತಿಯು ಯುಕ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "उपपत्तिर्हि युक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरणप्रतिपाद्य के अर्थ साधन में जहाँ जहाँ पर श्रूयमाण युक्त होती है वह उपपत्ति कहलाती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಪ್ರಕರಣಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾರ್ಥಸಾಧನೆಯ ಯುಕ್ತಿಯು ಉಪಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "प्रकरणप्रतिपाद्यार्थसाधने तत्र तत्र श्रूयमाणा युक्तिः उपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे- यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्व मृण्मयं विज्ञातं स्याद्‌ वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्‌ इत्यादि में अद्वितीयवस्तु के साधन में विकार के वाचारम्भवमात्रत्व में युक्ति सुनी जाती है।", "Kannada": "ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ - \"ಯಥಾ ಸೌಮ್ಯೈಕೇನ ಮೃತ್ಪಿಂಡೇನ ಸರ್ವಂ ಮೃಣ್ಮಯಂ ವಿಜ್ಞಾತಂ ಸ್ಯಾದ್ ವಾಚಾರಂಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಮೃತಿಕೇತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕಾರದ ವಾಚಾರಂಭದ ಮಾತ್ರವೇ ಯುಕ್ತಿಯು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा - 'यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्वं मृण्मयं विज्ञातं स्याद्‌ वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्‌' इत्यादौ अद्वितीयवस्तुसाधने विकारस्य वाचारम्भणमात्रत्वे युक्तिः श्रूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से अन्य शास्त्रों में भी तथा अन्य ग्रन्थों में भी देखना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯ್ ಎಬೇರೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमेव अन्यानि शास्त्राणि, अन्ये ग्रन्थाः चापि द्रष्टव्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वेदान्तों के अद्ठितीय ब्रह्म में तात्पर्यावधारण ही श्रवण के रूप में विस्तार से कहा है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ವೇದಾಂತಗಳ ಅದ್ವಿತೀಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರಯವಧಾರಣೆಯೇ ಶ್ರವಣ ಎಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ वेदान्तानाम्‌ अद्वितीये ब्रह्मणि तात्पर्यावधारणम्‌ एव श्रवणम्‌  इति निगदितं यथाविस्तरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण से ही साक्षात्कार यहाँ पर जो मत प्रस्तुत किया जा रहा है उसे एक ही मत समझना है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ ಎಂದು ಶ್ರವಣದಿಂದಲೇ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಶಾತ್ಕಾರ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणादेव आत्मसाक्षात्कारः अत्र यत्‌ प्रस्तूयते तदेकं मतम्‌ अस्तीति अवधेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मसाक्षात्कार के प्रति कुछ प्रतिबन्ध होते है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "आत्मसाक्षात्कारं प्रति केचित्‌ प्रतिबन्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे असम्भावना तथा विपरीत भावना होते हैं।", "Kannada": "ಅವು ಅಸಂಭಾವನಾ ವಿಪರೀತಭಾವನಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ते असम्भावना विपरीतभावना च भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस अधिकारी के युक्तसाधानों के अनुष्ठान से ये प्रतिबन्ध दूर हो जाते हैं वह निवृत्तप्रतिबन्धक अधिकारी उत्तमाधिकारी होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಯುಕ್ತವಾದ ಸಾಧನದ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳು ಯಾವನಿಗೆ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತವೆಯೋ ಅವನು ನಿವೃತ್ತಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾದ ಅಧಿಕಾರಿ ಉತ್ತಮ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यस्य अधिकारिणः युक्तसाधनानुष्ठानात्‌ प्रतिबन्धाः अपगताः सन्ति स निवृत्तप्रतिबन्धकः अधिकारी उत्तमाधिकारी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी महावाक्यों के श्रवण से ही अद्वैत्‌ आत्मसाक्षात्कार की सिद्धि हो जाती है।", "Kannada": "ಆ ಮಹಾವಕ್ಯದ ಶ್ರವಣದಿಂದಲೆ ಅದ್ವೈತಾತ್ಮಸಾಕ್ಷಾರವು ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तस्य महावाक्यश्रवणमात्रेणैव अद्वैतात्मसाक्षात्कारः सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और गुरुमुख से वेदान्तों के तात्पर्यनिर्धारणरूप श्रवण अभिन्न विचार ही आत्मसाक्षात्कार में हेतु होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುವಿನಿಂದ ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಧಾರಣರೂಪದ ಶ್ರವಣಭಿನ್ನವಾದಂತಹ ವಿಚಾರವೇ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा च गुरुमुखाद्‌ वेदान्तानां तात्पर्यनिर्धारणरूपश्रवणाभिन्नो विचार एव आत्मसाक्षात्कारे हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विचार ही आत्मा तथा अनात्मा के बन्धन तथा मोक्ष के स्वरूप का शास्त्रानुसार चिन्तन करके निर्णय करता है।", "Kannada": "ವಿಚಾರವು ಆತ್ಮಾನಾತ್ಮಗಳ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विचारो हि आत्मानात्मनोः बन्धमोक्षयोश्च स्वरूपं यथाशास्त्रं विमृश्य निर्णयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन तथा निदिध्यासन प्रतिबन्ध की निवृत्ति के लिए अनुष्ठेय होते हैं।", "Kannada": "ಮನನ ಮತ್ತು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಪ್ರತಿಬಂಧಕನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मननं निदिध्यासनं च प्रतिबन्धकनिवृत्त्पं अनुष्ठेयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन तथा निधिध्यासन की संशय तथा विपर्यय की निवृत्ति में उपयोगित्व होता है।", "Kannada": "ಮನನ ಮತ್ತು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳ ಸಂಶಯವಿಪರ್ಯಯಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनननिदिध्यासनयोः संशयविपर्ययनिवृत्तौ उपयोगित्वम्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "असम्भावना प्रमाणगत तथा प्रमेयगत होता है।", "Kannada": "ಅಸಂಭಾವನೆಯು ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೇಯಗಳಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸುವಂಥವುಗಳಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "असम्भावना प्रमाणगता प्रमेयगता च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमाणगत असम्भावना श्रवण निवृत्त होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾಣಗತವಾದ ಅಸಂಭಾವನೆಯು ಶ್ರಣದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रमाणगता असम्भावना श्रवणेन निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमेयगत असम्भावना मनन से निवृत्त होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಮೇಯಗತವಾದ ಅಸಂಭಾವನೆಯು ಮನನದಿಮ್ದ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रमेयगता असम्भावना च मननेन निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विपरीत भावना तो निदिध्यासन से निवृत्त होती है।", "Kannada": "ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯು ನಿದಿಧ್ಯಾಸದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विपरीतभावना तु निदिध्यासनेन निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमाण रूप में उपनिषद्‌, ब्रह्मसूत्र, भगवद्गीता इत्यादि ग्रन्थ होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾಣಮ್, ಉಪನಿಷತ್, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಂ, ಭಗದ್ಗೀತಾ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರಂಥಗಳು.", "Sanskrit": "प्रमाणम्‌ उपनिषद्‌ ब्रह्मसूत्रं भगवद्गीता इत्यादयो ग्रन्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें असम्भावना होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಸಂಭಾವನೆಯು.", "Sanskrit": "तद्गता असम्भावना।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ उपनिषदों से तात्पर्य है उस विषय में संशय ही प्रमाणगत असम्भावना के रूप में होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವು ಪ್ರಮಾಣಗತವಾದ ಅಸಂಭವವು ಎಲ್ಲಿ ?", "Sanskrit": "अर्थात्‌ उपनिषदां कुत्र तात्पर्यमिति विषये संशयः एव प्रमाणगता असम्भावना।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह कर्म में तथा ब्रह्म में इस प्रकार से दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಕರ್ಮದಲ್ಲಾ ? ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಾ ?", "Sanskrit": "कर्मणि ब्रह्मणि वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही पूर्वमीमांसा के अनुसार कर्म ही तात्पर्य होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸದ ಪ್ರಕಾರ ಕರ್ಮದಲ್ಲೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "यतो हि पूर्वमीमांसानुसारेण कर्मणि एव तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आम्नाय का क्रियार्थ होता है।", "Kannada": "ಆಮ್ನಾಯವು ಕ್ರಿಯಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आम्नायः क्रियार्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस वेदवाक्य का क्रियार्थत्व नहीं होता है।", "Kannada": "ವೇದವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ರಿಯಾರ್ಥತ್ವವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यस्य वेदवाक्यस्य क्रियार्थत्वं नास्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वेदवाक्य निरर्थक होता है।", "Kannada": "ಆ ವಾಕ್ಯವು ನಿರರ್ಥಕ.", "Sanskrit": "तद्‌ वेदवाक्यं निरर्थकमिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जैमिनि मुनि के अनुसार अर्थवाद ही अभिप्रैत है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥವಾದದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜೈಮಿನಿ ಮುನಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.", "Sanskrit": "अतः अर्थवादे अन्तर्भवति इति अभिप्रैति जैमिनिमुनिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जैमिनि मुनि भी कर्म में वेदों के तात्पर्य का प्रतिपादन करते है तो फिर औरों की तो बात ही क्या है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜೈಮಿನಿಯೂ ಸಹ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ತಾತ್ಪರಯ್ವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಬೇರೆಯವ ಗತಿ ಏನು ?", "Sanskrit": "इत्थं जैमिनिमुनिरपि कर्मणि वेदानां तात्पर्यं प्रतिपादयति चेत्‌ अन्येषां का कथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सभी वेदान्तों का ब्रह्म एक्य में ही तात्पर्य होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರು ವೇದಾಂತಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮೈಕ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः समेषामपि वेदान्तानां ब्रह्मात्मैक्ये तात्पर्यमिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही वेदान्त व्यवस्थापित किया गया है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि वेदान्ते व्यवस्थापितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी कोइ दुरितबलपीडित होता हुआ असमर्थ होता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಕೆಲವು ದುರಿತಬಲದಿಂದ ಪೀಡಿತರು ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तथापि कश्चित्‌ दुरितबलात्‌ पीड्यमानः तात्पर्यं ग्रहीतुमसमर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुरित का परिणाम ही यह असम्भावना है।", "Kannada": "ದುರಿತದ ಪರಿಣಾಮವೇ ಈ ಅಸಂಭಾವನೆ.", "Sanskrit": "दुरितस्य परिणाम एव इयम्‌ असम्भावना।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दुरितनास के बाद ही यथाविधि वेदान्तों का श्रवण किया जाता है तो तात्पर्य का ग्रहण भी होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದುರಿತನಾಶದಿಂದ ವಿಧಿಯಂತೆ ವೇದಾಂತಗಳ ಶ್ರವಣ ಮಾಡಿದರೆ ತಾತ್ಪರ್ಯಗ್ರಹಣವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "अतः दुरितनाशपुरःसरं यथाविधि वेदान्तानां श्रवणं क्रियते चेत्‌ तात्पर्यग्रहः भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे प्रमाणगत असम्भावना दूर होती है।", "Kannada": "ಆಗ ಪ್ರಮಾಣಗತವಾದ ಅಸಂಭಾವನೆಯು ದೂರವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "तदा प्रमाणगता असम्भावना दूरीभवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण के द्वारा यह जाना जाता है की ब्रह्म में ही वेदान्तों का तात्पर्य है न कि कर्म में।", "Kannada": "ಶ್ರವಣದಿಂದ ಇದು ತಿಳಿಯಿತು ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತಗಲ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿದೆಯೇ ವಿನಃ ಕರ್ಮದಲ್ಲಲ್ಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "श्रवणेन इदं ज्ञातं यत्‌ ब्रह्मणि वेदान्तानां तात्पर्यमस्ति, न तु कर्मणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी जो यह जीवब्रह्म का अभेद प्रतिपादित है वह अभेद वास्तविक भेद है अथवा नहीं इस प्रकार का संशय उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಸಹ ಯಾವುದು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಅಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದೋ ಅದು ಅಭೇದವು ವಾಸ್ತವಿಕವೋ ಅಥವಾ ಭೆದವೆಂಬ ಸಂಶಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि योऽयं जीवब्रह्मणोः अभेदः प्रतिपाद्यते सः अभेदः वास्तविक उत भेद इति संशयो जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह संशय वेदान्त का जो विषय प्रमेय है वह जीवब्रह्मेक्य तथा तद्विषयक है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಶಯವು ವೇದಾಂತದ ಯಾವ ವಿಷಯವು ಪ್ರಮೇಯವು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವು ಅದರ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं संशयः वेदान्तस्य यो विषयः प्रमेयं जीवब्रह्मैक्यं तद्विषयकोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इसे प्रमेयगता असम्भावना कहते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪ್ರಮೇಯಗತವಾದ ಅಸಂಭಾವನೆಯು.", "Sanskrit": "अत इयं प्रमेयगता असम्भावना।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही प्रतिबन्धिका तथा दुरित की परिणामरूपा है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವು, ದುರಿತದ ಪರಿಣಾಮರೂಪವು.", "Sanskrit": "इयमेव प्रतिबन्धिका, दुरितस्य परिणामरूपा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दुरित के नाश के बाद यथाप्रविधिश्रुतवेदान्त का जो मनन किया जाता है उससे यह संशय दूर हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದುರಿತನಾಶದಿಂದ ವಿಧಿಯಂತೆ ಕೇಳಿದ ವೇದಾಂತದ ಮನನವನ್ನುಮಾಡಿದರೆ ಸಂಶಯವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो दुरितनाशपुरःसरं यथाप्रविधि श्रुतस्य वेदान्तस्य मननं क्रियते चेदयं संशयो दूरीभवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से प्रमेयगत सम्भावना को दूर करना चाहिए।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಪ್ರಮೇಯದಿಂದ ಅಸಂಭಾವನೆ ದೂರವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "इत्थं प्रमेयगता असम्भावना दूरीभवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "असम्भावना चित्त की ब्रह्मात्म परिभावना प्रचय निमित्ततदेकाग्रवृत्य योग्यता कहलाती है।", "Kannada": "ಅಸಂಭಾವನಾ - ಮನಸ್ಸಿನ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಪರಿಭಾವನಾಪ್ರಚಯನಿಮಿತ್ತತದೇಕಾಗ್ರವೃತ್ಯಯೋಗ್ಯತೋಚ್ಯತೇ |", "Sanskrit": "असम्भावना- चित्तस्य ब्रह्मात्मपरिभावनाप्रचयनिमित्ततदेकाग्रवृत्त्ययोग्यतोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विपरीत भावना शरीराद्यध्याससंस्कारप्रचय होता है।", "Kannada": "ವಿಪರೀತಭಾವನಾ - ಶರೀರಾದ್ಯಧ್ಯಾಸಂಸ್ಕಾರಪ್ರಚಯಃ |", "Sanskrit": "विपरीतभावना- शरीराद्यध्याससंस्कारप्रचयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीरादि में आत्मभावना तथा विपरीतभावना होती है।", "Kannada": "ಶರೀರಾದಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮತ್ವಭಾವನಾ ವಿಪರೀತಭಾವನಾ ಇದೆ.", "Sanskrit": "शरीरादौ आत्मत्वभावना विपरीतभावना।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेकजन्मार्जितसंस्कारवश देहादि में आत्माध्यास होता है।", "Kannada": "ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದ ಅಧ್ಯಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेकजन्मार्जितसंस्कारवशाद्‌ देहादौ आत्माध्यासः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे अहंता तथा ममता का उदय होता है।", "Kannada": "ಅಹಂತಾ ಮತ್ತು ಮಮತಾ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहन्ता ममता च उदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "में देह हूँ, में स्थूल हूँ, मैं काना हूँ, यह मेरा है।", "Kannada": "ನಾನು ದೇಹ, ನಾನು ಸ್ಥೂಲ, ನಾನು ಕಿವೆ, ನಾನು ಇದು ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अहं देहः। अहं स्थूलः। अहं काणः। मम इदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्यादि रूप के द्वारा वह तादात्म्याध्यास तथा विपरीत भावना कहलाती है।", "Kannada": "ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಅದರ ಆತ್ಮಾಧ್ಯಾಸವು ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्यादिरूपेण तादात्म्याध्यासः विपरीतभावना कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से देहादि के सत्यत्वनिश्चय तथा जीव ब्रह्म में भेद निश्चय ही विपरीत भावना होती है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ದೇದಾದಿಗಳ ಸತ್ಯತ್ವನಿಶ್ಚಯವು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹಗಳ ಭೇದನಿಶ್ಚಯವೇ ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्थं देहादीनां सत्यत्वनिश्चयः जीवब्रह्मणोः भेदनिश्चय एव विपरीतभावना।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन के द्वारा विपरीत भावना नष्ट होती है।", "Kannada": "ನಿದಿಧ್ಯಾಸದಿಂದ ವಿಪರೀತಭಾವನೆ ನಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनेन विपरीतभावना नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्न-5 1 श्रवण क्या होता है?", "Kannada": "ಪಾಠದ ಪ್ರಶ್ನೆ - ೧. ಶ್ರವಣವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नाः- 1 श्रवणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 तात्पर्य क्या होता है?", "Kannada": "೨. ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "2. तात्पर्यं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. तात्पर्यनिर्णायक लिङग कितने होते हैं तथा वे कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕ ಲಿಂಗಗಳು ಎಷ್ಟು ? ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "3. तात्पर्यनिर्णायकानि लिङ्गानि कति। कानि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 उपक्रम तथा उपसंहार क्या होते हैं तथा किसके अन्तर होते हैं?", "Kannada": "4. ಉಪಕ್ರಮೋಪಸಂಹಾರಗಳು ಯಾವುವು ? ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಇದು ?", "Sanskrit": "4. उपक्रमोपसंहारौ कौ। क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 अभ्यास क्या होता है तथा कहाँ होता है?", "Kannada": "೫. ಅಭ್ಯಾಸವು ಯಾವುದು ? ಎಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "5. अभ्यासः कः। क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. अपूर्वत्‌ किसे कहते है तथा वह कहाँ होती है?", "Kannada": "೬. ಅಪೂರ್ವತೆ ಯಾವುದು ? ಎಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "6. अपूर्वता का। क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 फल क्या है तथा वह कहाँ पर होता है?", "Kannada": "೭. ಫಲವು ಯಾವುದು ? ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "7. फलम्‌ किम्‌। क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. अर्थवाद क्या होता है?", "Kannada": "೮. ಅರ್ಥವಾದ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "8. अर्थवादः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा वह कहाँ पर होता है?", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपपत्ति क्या होती है?", "Kannada": "ಉಪಪತ್ತಿಯು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "उपपत्तिः का।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा वह कहाँ पर होती है?", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. तात्पर्यनिर्णायक छ: लिङ्गो में यह अन्यतम है।", "Kannada": "೧೦. ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "10. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) विवेकः (ख) वैराग्यम्‌ (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) उपपत्ति 11. तात्पर्यनिर्णायक छ: लिङ्गो में यह अन्यतम है।", "Kannada": "(ಕ) ವಿವೇಕ (ಖ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನಮ್ (ಘ) ಉಪಪತ್ತಿ. ೧೧. ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) विवेकः (ख) वैराग्यम्‌ (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) उपपत्तिः 11. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) विवेकः (ख) वैराग्यम्‌ (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) फलम्‌ 12. तात्पर्यनिर्णायक छ: लिङ्गो में यह अन्यतम है।", "Kannada": "(ಕ) ವಿವೇಕ (ಖ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ಫಲ. ೧೨. ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) विवेकः (ख) वैराग्यम्‌ (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) फलम्‌ 12. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) विवेकः (ख) वैराग्यम्‌ (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) उपक्रम उपसंहार 13. तात्पर्यनिर्णायक छ: लिङ्गो में यह अन्यतम है।", "Kannada": "(ಕ) ವಿವೇಕ (ಖ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಗ) ಪ್ರಯೋಜನ (ಘ) ಉಪಕ್ರಮೌಪಸಂಹಾರಗಳು. ೧೩. ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) विवेकः (ख) वैराग्यम्‌ (ग) प्रयोजनम्‌ (घ) उपक्रमौपसंहारौ 13. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) अपूर्वता 14. तात्पर्यनिर्णायक छ लिङऱगों में यह नहीं है।", "Kannada": "(ಕ) ಶ್ರವಣ (ಖ) ಮನನ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ (ಘ) ಅಪೂರ್ವತಾ ೧೩. ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) अपूर्वता 14. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) विवेकः (ख) फलम्‌ (ग) अपूर्वता (घ) उपपत्तिः 15. तात्पर्यनिर्णायक छ लिङऱगों में यह नहीं है।", "Kannada": "(ಕ) ವಿವೇಕ (ಖ) ಫಲ (ಗ) ಅಪೂರ್ವತಾ (ಘ) ಉಪಪತ್ತಿ. ೧೩. ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) विवेकः (ख) फलम्‌ (ग) अपूर्वता (घ) उपपत्तिः 15. तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) वैराग्यम्‌ (ख) फलम्‌ (ग) अपूर्वता (घ) उपपत्ति 16. उपपत्ति किसके अन्तर्गत होती है ?", "Kannada": "(ಕ) ವೈರಾಗ್ಯ (ಖ) ಫಲ (ಗ) ಅಪೂರ್ವತಾ (ಘ) ಉಪಪತ್ತಿ. ೧೬. ಉಪಪತ್ತಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) वैराग्यम्‌ (ख) फलम्‌ (ग) अपूर्वता (घ) उपपत्तिः 16. उपपत्तिः क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) अनुबन्धों के (ख) साधनचतुष्टय के (ग) शमादिषट्क सम्पत्ति में (घ) तात्पर्यनिर्णाय लिङ्गों में 17 फल किसके अन्तर्गत होता हे?", "Kannada": "(ಕ) ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ. ೧೭. ಫಲವು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) अनुबन्धेषु (ख) साधनचतुष्टये (ग) शमादिषट्कसम्पत्तौ (घ) तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गेषु 17. फलम्‌ क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) अनुबन्धों के (ख) साधनचतुष्टय के (ग) शमादिषट्क सम्पत्ति में (घ) तात्पर्यनिर्णय लिङ्गों में 18. विवेक किसके अन्तर्गत होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಯಾಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ. ೧೮. ವಿವೇಕವು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) अनुबन्धेषु (ख) साधनचतुष्टये (ग) शमादिषट्कसम्पत्तौ (घ) तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गेषु 18. विवेकः क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) अनुबन्धों के (ख) साधनचतुष्टय के (ग) शमादिषट्क सम्पत्ति में (घ) तात्पर्यनिर्णय लिङ्गों में 19, विषय किसके अन्तर्गत होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ. ೧೯. ವಿಷಯವು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) अनुबन्धेषु (ख) साधनचतुष्टये (ग) शमादिषट्कसम्पत्तौ (घ) तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गेषु 19. विषयः क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) अनुबन्धों के (ख) साधनचतुष्टय के (ग) शमादिषट्क सम्पत्ति में (घ) तात्पर्यनिर्णय लिङ्गों में  20. दम किसके अन्तर्गत होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ. ೨೦. ದಮವು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) अनुबन्धेषु (ख) साधनचतुष्टये (ग) शमादिषट्कसम्पत्तौ (घ) तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गेषु 20. दमः क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) अनुबन्धों के (ख) साधनचतुष्टय के (ग) शमादिषट्क सम्पत्ति में (घ) तात्पर्यनिर्णय लिङ्गों में 21. प्रायश्चित किसके अन्तर्गत होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ. ೨೦. ಪ್ರಯಶ್ಚಿತ್ತವು ಎಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(क) अनुबन्धेषु (ख) साधनचतुष्टये (ग) शमादिषट्कसम्पत्तौ (घ) तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गेषु 21. प्रायश्चित्तं क्वान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) चित्त के शोधकर्मो में (ख) साधनचतुष्टय में  (ग) शमादषट्क सम्पत्ति में (घ) तात्पर्यनिर्णय छः: लिङ्गों में  मनन का लक्षण वेदान्तपरिभाषा में धर्मराजध्वरीन्द्र ने इस प्रकार से कहा है।", "Kannada": "(ಕ) ಚಿತ್ತಶೋಕಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ (ಖ) ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯಗಳಲ್ಲಿ (ಗ) ಶಮಾದಿಷಟ್ಕಸಂಪತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ (ಘ) ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷಕಾರನಿಂದ ಹೇಳಲಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(क) चित्तशोधककर्मसु (ख) साधनचतुष्टये (ग) शमादिषट्कसम्पत्तौ (घ) तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गेषु  मननस्य लक्षणं निगद्यते वेदान्तपरिभाषाकारेण धर्मराजाध्वरिन्द्रेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण का जो अर्थ निश्चित होता है वहाँ पर प्रमाणान्तरों के द्वारा बहुत सारे विरोध उपस्थित हो जाते है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣದಿಂದ ಯಾವ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದಿಯೋ ಅದು ಪ್ರಮಾಣಾಂತರದಿಂದ ತುಂಬ ವಿರೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणेन यः अर्थः निश्चितः भवति तत्र प्रमाणान्तरेण बहवः विरोधाः समागच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य भी आक्षेपादि के द्वारा भ्रमित कर सकते हैं।", "Kannada": "ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಆಕ್ಷೇಪಾದಿಗಳಿಂದ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अन्येऽपि आक्षेपादिना भ्रामयितुं शक्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे अपने मन में विरुद्ध युक्तियाँ उत्पन्न हो सकती है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಯುಕ್ತಿಗಳು ಆಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "अथवा स्वमनसि एव विरुद्धाः युक्तयः आविर्भवितुम्‌ अर्हन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से होने पर मनोवृत्तिविशेषण वेदान्तानुगुणयुक्तियों के द्वारा विरुद्धमतों का खण्डन करके अपने मत में दृढ़ता सम्पादित करना ही मनन कहलाता है।", "Kannada": "ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮನೋವೃತ್ತಿವಿಶೇಷದಿಂದ ವೇದಾಂತಾನುಗುಣಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ವಿರುದ್ಧಮತಗಳ ಖಂಡನೆ ಮಾಡಿ ಸ್ವಮತದಲ್ಲಿ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನೇ ಮನನ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एवं सति येन मनोवृत्तिविशेषेण वेदान्तानुगुणयुक्तिभिः विरुद्धमतानां खण्डनं विधाय स्वमते दृढता सम्पाद्यते तदेव मननम्‌ इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यात्मोपनिषद्‌ में भी यही कहा गया है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾತ್ಮೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अध्यात्मोपनिषदि अपि आम्नायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन तर्कात्मक होता है।", "Kannada": "ಮನನವು ತರ್ಕಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मननं हि तर्कात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन इसके द्वारा वेदसिद्धान्तविरोधी तर्क जानना चाहिए।", "Kannada": "ಆದರೆ ಇದರಿಮ್ದ ವೇದಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿರೋಧವಾದ ತರ್ಕವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "परन्तु एतेन वेदसिद्धान्ताविरोधी तर्कः ज्ञातव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न की वेदसिद्धान्त विरोधी तर्क इसलिए भगवान भाष्यकार ने कहा है- “श्रुत्यनुगृहीतः एव ह्यत्र तर्कोनुभवाडऱगत्वेन आश्रियते ” इति।", "Kannada": "ಆದರೆ ವೇದಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿರೋಧವಾದ ತರ್ಕವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ್ ಭಾಷ್ಯಕಾರನು - \"ಶೃತ್ಯನುಗೃಹೀತಃ ಏವ ಹ್ಯತ್ರ ತರ್ಕೋನುಭವಾಂಗತ್ವೇನ ಆಶ್ರಿಯತೇ\" ಎಂದು. ಹೇಳಿರುವನು.", "Sanskrit": "न तु वेदसिद्धान्तविरोधी तर्कः। तस्मादेव भगवता भाष्यकारेण उच्यते - “श्रुत्यनुगृहीतः एव ह्यत्र तर्कोनुभवाङ्गत्वेन आश्रियते” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनु ने भी इस प्रकार से कहा है।", "Kannada": "ಮನು ಕೂಡ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "मनुना अपि उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "(मनुसंहिता 10.106) अर्थ- जो ऋषियों के द्वारा धर्मोपदेश से वेदस्मृतादिशास्त्र अविरोधि तक के द्वारा अनुसन्धान करते हैं वह ही धर्म का यथार्थ स्वरूप समझ सकता है न की अन्य।", "Kannada": "( ಮನುಸಂಹಿತಾ 10.106) ಇದರ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಋಷಿಗಳ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ವೇದಸ್ಮೃತ್ಯಾದಿಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದ ಚಿಂತನೆಯ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಅವನೇ ಧರ್ಮದ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಏನಿಲ್ಲ", "Sanskrit": "(मनुसंहिता १०.१०६) अस्यार्थः - यः ऋषीणाम्‌ धर्मोपदेशं वेदस्मृत्यादिशास्त्राविरोधिणा तर्केण अनुसन्धत्ते सः एव धर्मस्य यथार्थ स्वरूपं वेत्ति, नान्य इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसारकार के द्वारा मनन के विषय में कहते हैं।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರಕಾರನಿಂದ ಮನನ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारकारेण मननविषये उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्त वाक्यों को सुनकर के अद्वैतब्रह्म में ही वेदान्तों का तात्पर्य समझकर के विरोधी युक्तियों का वेद सिद्धान्त विरोधी युक्तियों के द्वारा निराकरण करना ही मनन रूपी अर्थ फलित होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೇ ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ವಿರುದ್ಧಬುದ್ಧಿಗಳ ವೇದಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅವಿರೋಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಿರಾಕರಣೆಯೇ ಮನನ ಎಂದು ಫಲಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः वेदान्तवाक्यानि श्रुत्वा अद्वैतं ब्रह्मैव वेदान्तानाम्‌ तात्पर्यम्‌ इति विज्ञाय विरुद्धयुक्तीनां वेदसिद्धान्ताविरोधियुक्तिभिः निराकरणम्‌ एव मननम्‌ इति अर्थः फलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ब्र.सू. भामती 1.1.2) मनन में तर्क का उपयोग असंभावनाभिभूतविषयत्व से विद्या उदिता भी प्रतिष्ठा को प्राप्त नहीं करती है।", "Kannada": "(ಬ್ರ. ಸೂ. ಭಾಮತೀ ೧.೧.೨) ಮನನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ವಿದ್ಯಾ ಉದಯವಾದರೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಸಂಭಾವನಾಭಿಭೂತವಿಷಯತ್ವದಿಂದ.", "Sanskrit": "(ब्र.सू. भामती १.१.२) मनने तर्कस्य उपयोगः विद्या उदितापि न प्रतिष्ठां लभते, असंभावनाभिभूतविषयत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से इस संसार में देश काल में यह वस्तु सम्भव नहीं हैं इस प्रकार को दृढ़ भावना होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇಶ ಮತ್ತು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಸ್ತು ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा च लोकेऽस्मिन्‌ देशे काले च इदं वस्तु स्वरूपत एव न सम्भवति इति दृढभावितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि वह कैसे भी दैववश उपलब्ध हो जाती है तो।", "Kannada": "ಯದು ಹೇಗೋ ದೈವವಶದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि तत्‌ कथञ्चिद्‌ दैववशाद्‌ उपलभ्येत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब स्वयं देखते हुए भी उसपर विश्वास नहीं होता है जब तक उसके सम्भव का अनुसरण नहीं करते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದರ ಸಂಭವವಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಸ್ವಯಂ ತಾನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा स्वयम्‌ ईक्षमाणोऽपि तावन्न अध्यवस्यति यावत्‌ तत्‌ सम्भवम्‌ नानुसरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सम्यक्‌ ज्ञान होने पर भी अप्रतिष्ठित अनवाप्त ही होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಿಗದೇ ಇದ್ದಹಾಗೆಯೇ.", "Sanskrit": "तेन सम्यग्‌ ज्ञानमपि स्वविषये अप्रतिष्ठितम्‌ अनवाप्तम्‌ इव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा तत्स्वरूप प्रतिष्ठा के लिए तर्क सहायता करता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ಚಿಂತನೆಯು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तत्स्वरूपप्रतिष्ठायै तर्क सहायीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रमाणों का अनुग्राहक तर्क कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಅನುಗ್ರಾಹಕವು ತರ್ಕವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव प्रमाणानाम्‌ अनुग्राहकः तर्कः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार तर्कविदों ने कहा है।", "Kannada": "ತರ್ಕವಿದರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति तर्कविदः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "(पञ्चपादिका प्रथमवर्णकम्‌) मनन के द्वारा प्रमेय गत असम्भावना का निवारण होता है।", "Kannada": "(ಪಂಚಪಾದಿಕಾ ಪ್ರಥಮವರ್ಣಕಮ್) ಮನನದಿಂದ ಪ್ರಮೇಯಗತ ಅಸಂಭಾವನೆಯು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(पञ्चपादिका प्रथमवर्णकम्‌) मननेन प्रमेयगतासम्भावना निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण तथा मनन के बाद निदिध्यासन किया जाता है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನಗಳ ನಂತರ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणमननयोः अनन्तरं निदिध्यासनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका लक्षण वेदान्तपरिभाषा में इस प्रकार से किया गया है।", "Kannada": "ಆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तल्लक्षणम्‌ हि निगद्यते वेदान्तपरिभाषायाम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में निदिध्यासन के विषय में इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನದ ವಿಷಯ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे तु निदिध्यासनविषये उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अशेष वेदान्तों का तात्पर्य अहवितीय ब्रह्म में ही श्रवण के ह्वारा निश्चित होता है।", "Kannada": "ಉಳಿದ ವೇದಾಂತಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಎಂದು ಶ್ರವಣದಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अशेषाणां वेदान्तानाम्‌ तात्पर्यम्‌ अद्वितीये ब्रह्मणि इति श्रवणेन निश्चितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे प्रमाणगत असम्भावना निकल जाती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಗತಾಸಂಭಾವನೆಯು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन प्रमाणगतासम्भावना अपगता।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन के द्वारा प्रमेयगत असम्भावना दूर होती है।", "Kannada": "ಮನನದಿಂದ ಪ್ರಮೇಯಗತ ಸಂಭಾವನೆಯು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मननेन प्रमेयगतासम्भावना दूरीभूता।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी अनादिकाल से कोई दुर्वासना अन्तःकरण में विद्यमान होती है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಸಹ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಮ್ದ ದುರ್ವಾಸನೆಯೊಂದು ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तथापि अनादिकालाद्‌ दुर्वासना काचिद्‌ अन्तःकरणे विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर मैं देह, मैरा यह इस प्रकार की अहंता तथा ममता रूपी भावना मूल होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ದೇಹ ನನ್ನದೇ ಇದು ಎಂಬ ಅಹಂತಾ ಮತ್ತು ಮಮತಾರೂಪಗಳ ಭಾವನೆಯು ಮೂಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अहं देहः मम इदम्‌ इति अहंताममतारूपा भावना मूलमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन श्रवण मनन के द्वारा निश्चित होने पर जो 'श्रुति के द्वारा तथा उसके प्रतिपादकत्व से आत्मा देहादि से व्यतिरिक्त होती है ' इत्यादि युक्तियों के द्वारा उसमें बताया गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನಗಳಿಂದ ಏನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಆತ್ಮವು ದೇಹಾದಿಗಳ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ಶೃತಿಯಿಂದ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु श्रवणमननाभ्यां निश्चितं यद्‌ 'आत्मा देहादिव्यतिरिक्तः श्रुत्या तथा प्रतिपादितत्वात्‌' इत्यादिभिः युक्तिभिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब “मैं देह हूँ' इस प्रकार के विजातीय प्रत्यय को त्यागकरके “मै आत्मा हूँ ' इस प्रकार के अद्वितीय सजातीयप्रत्यय के प्रवाह निदिध्यासपद वाच्य होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ಅಹಂ ದೇಹಾದಿಕಮ್\" ಎಂದು ವಿಜಾತೀಯಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು \"ಅಹಮಾತ್ಮಾ\" ಎಂದು ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುಸಜಾತೀಯಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರವಾಹವು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಪದವಾಚ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदा 'अहं देहादिकम्‌' इति विजातीयप्रत्ययं त्यक्त्वा 'अहमात्मा' इति अद्वितीयवस्तुसजातीयप्रत्ययस्य प्रवाहः निदिध्यासनपदवाच्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त विषयों में आकृष्ट होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಆಕೃಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तं विषयेषु एव आकृष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विषयों में आकृष्यमाण चित्त जिस मनोवृत्तिविशेषण के द्वारा विषयों से खींचा जाता है तथा आत्मविषयों में स्थिरता सम्पादित की जाती है वह ही ब्रह्मसाक्षात्कार में साक्षात्कारण होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗುವ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಮನೋವೃತ್ತಿವಿಶೇಷದಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಪಕರ್ಷಸುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಷಯಗಳಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಂತೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च विषयेषु आकृष्यमाणं चित्तं येन मनोवृत्तिविशेषेण विषयेभ्यः अपकृष्यते किञ्च आत्मविषयिणि स्थिरता सम्पाद्यते तत्‌ निदिध्यासनम्‌ उच्यते। ब्रह्मसाक्षात्कारे साक्षात्कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहा गया है “निदिध्यासन ही ब्रह्मसाक्षात्कार में साक्षात्कारण होता हे” इस प्रकार से।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೇಳಿದೆ - \"ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಣಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि तेन उच्यते- “निदिध्यासनं ब्रह्मसाक्षात्कारे साक्षात्कारणम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब मन स्थिर होता है अर्थात्‌ मन में देहादि प्रत्ययों का आविर्भाव नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದೋ, ಅಂದರೆ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ದೇಹಾದಿಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदा मनः स्थिरं भवति, अर्थात्‌ मनसि देहादिप्रत्ययाः न आविर्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब स्थिर शान्त एकाग्र मन में अविच्छिन्नतेलधारा के समान अद्वितीय ब्रह्मज्ञान का सतत प्रवाह होता है वह ही निदिध्यासन कहलाता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸ್ಥಿರದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾದ ತೈಲಧಾರದಂತೆ ಅದ್ವಿತೀಯಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಸತತವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನೇ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "तदा स्थिरे शान्ते एकाग्रे च मनसि अविच्छिन्नतैलधारावत्‌ अद्वितीयब्रह्मज्ञानं सततं प्रवहते, तदेव निदिध्यासनम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहा गया है- ताभ्यां निर्विचिकित्सेऽर्थे चेतसः स्थापितस्य यत्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳುವುದು - ತಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ವಿಚಿಕಿತ್ಸೇಽರ್ಥೇ ಚೇತಸಃ ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಯ ಯತ್ |", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते- ताभ्यां निर्विचिकित्सेऽर्थे चेतसः स्थापितस्य यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌- श्रवण तथा मनन के ह्वारा जब अर्थ निः सन्दिग्ध होता है तब उस निः सन्दिग्ध वस्तु में मन की एकाग्रता ही निदिध्यासन कहलाती हे।", "Kannada": "ಅಂದರೆ - ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನಗಳ ಅರ್ಥವು ಯಾವಾಗ ನಿಃಸಂದಿಗ್ಧವಾಗುವುದೋ ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಃಸಂದಿಗ್ಧವಾದ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಏಕತಾನತೆಯೇ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ श्रवणमननाभ्यां यदा अर्थः निःसन्दिग्धः भवति तदा तस्मिन्‌ निःसन्दिग्धे वस्तुनि मनसः एकतानता हि निदिध्यासनम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रवण मनन निदिध्यासन आदि ब्रह्मसाक्षात्कार के प्रति कारण होते है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಶ್ರವಣ - ಮನನ - ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं श्रवण-मनन-निदिध्यासनानि ब्रह्मसाक्षात्कारं प्रति कारणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कहा गया है- श्रोतव्यः श्रुतिवाक्येभ्यो मन्तव्यश्चोपपत्तिभिः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಶ್ರೋತವ್ಯಃ ಶೃತಿವಾಕ್ಯೇಭ್ಯೋ ಮಂತವ್ಯಶ್ಚೋಪಪತ್ತಿಭಿಃ |", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते - श्रोतव्यः श्रुतिवाक्येभ्यो मन्तव्यश्चोपपत्तिभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सार यह है कि-  आनन्दरूपब्रह्म की प्राप्ति ही मोक्ष कहलाती है।", "Kannada": "ಆ ಸಂಗ್ರಯವು - ಆನಂದರೂಪಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಮೋಕ್ಷ.", "Sanskrit": "तदयं संग्रयः- आनन्दरूपब्रह्मप्राप्तिरेव मोक्ष ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह ज्ञान मात्र के द्वारा साध्य होता है।", "Kannada": "ಅದು ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರವೇ ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "स च ज्ञानमात्रसाध्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान जीवब्रह्मेक्यगोचरापरोक्षसात्काररूप ही होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನವು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮೈಕ್ಯಗೋಚರವಾದ ಪರೋಕ್ಷಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानं च जीवब्रह्मैक्यगोचरापरोक्षसाक्षात्काररूपमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह तत्वमसि इस प्रकार के महावाक्यों के अधीन होता है।", "Kannada": "ಅದು ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तच्च तत्त्वमसि अति महावाक्याधीनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा श्रवणादिसंस्कृतमनोनिबन्ध होता है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣಾದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಮನಸ್ಸಿನ ನಿಬಂಧನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथवा श्रवणादिसंस्कृतमनोनिबन्धनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष सर्वथा उपासनात्मक क्रियासाध्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಉಪಾಸನೆಯಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮಕ್ರಿಯಾಸಾಧ್ಯವು ಮೋಕ್ಷವು ಸರ್ವಥಾ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वथा च नोपासनात्मकक्रियासाध्यो मोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 मनन क्या होता है?", "Kannada": "೧. ಮನನವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "1 मननं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा मनन के द्वारा किसकी निवृत्ति होती है?", "Kannada": "ಮನನದಿಂದ ಯಾವುದರ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದು ?", "Sanskrit": "मननेन कस्य निवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 निदिध्यासन क्या होता है?", "Kannada": "೨. ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "2. निदिध्यासनं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा किसकी निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಯಾವುದರ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कस्य निवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. प्रमाणगता असम्भावना के द्वारा निवर्तक क्या होता है?", "Kannada": "೩. ಪ್ರಮಾಣಗತಾಸಂಭಾವನೆಯಿಂದ ನಿವರ್ತಕವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "3. प्रमाणगतासम्भावनाया निवर्तकं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) विवेकः 4 प्रमेयगतासम्भावना का निवर्तक क्या होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನಂ (ಸಿ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ವಿವೇಕಃ. ೪. ಪ್ರಮೇಯಗತದ ಅಸಂಭಾವನೆಯ ನಿವರ್ತಕವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) विवेकः 4. प्रमेयगतासम्भावनाया निवर्तकं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) श्रवण (ख) मनन (ग) निदिध्यासन (घ) विवेक 5. विपरीत भावना का निवर्तक क्या होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನನಮ್ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ವಿವೇಕ. ೪. ವಿಪರೀತಭಾವನೆಯ ನಿವರ್ತಕವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) विवेकः 4. विपरीतभावनाया निवर्तकं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) श्रवण (ख) मनन (ग) निदिध्यासन (घ) विवेक 6 चित्त के मल का नाशक क्या होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನನಮ್ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ವಿವೇಕ. ೫. ಚಿತ್ತಮಲದ ನಾಶಕವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) विवेकः 6. चित्तमलस्य नाशकं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) श्रवण (ख) मनन (ग) निदिध्यासन (घ) निष्कामकर्मयोग 7 चित्त विक्षेप का शामक क्या होता है?", "Kannada": "(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನನಮ್ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮಯೋಗಃ. ೭. ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪದ ಶಾಮಕವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) निष्कामकर्मयोगः 7. चित्तविक्षेपस्य शामकं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) श्रवण (ख) मनन (ग) निदिध्यासन (घ) उपासना मोक्ष परमनिःश्रेयस्‌ कहलाता है।", "Kannada": "(ಕ) ಶ್ರವಣಮ್ (ಖ) ಮನನಮ್ (ಗ) ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಮ್ (ಘ) ಉಪಸನಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪರಮನಿಃಶ್ರೇಯಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(क) श्रवणम्‌ (ख) मननम्‌ (ग) निदिध्यासनम्‌ (घ) उपासना  मोक्षः परमनिःश्रेयसम्‌ कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका साधन क्या है इस विषय में अनेक पूर्व पक्ष है।", "Kannada": "ಅದರ ಸಾಧನಗಳೇನು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तस्य साधनं किमति विषये नैके पूर्वपक्षाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहु युक्तिजाल भी विस्तीर्ण होता है।", "Kannada": "ತುಂಬ ಯುಕ್ತಿಜಾಲವೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "बहुयुक्तिजालमपि विस्तीर्णमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायः सभी विषय का साधक बाधक युक्तियों के द्वारा परीक्षण करके भगवान भाष्यकार शङऱकराचार्य जी ने गीता के अन्तिम अध्याय में कहा है।", "Kannada": "ಬಹುಷಃ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯದ ಸಾಧಕ ಮತ್ತು ಬಾಧಕ ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಭಗವಾನ್ ಭಾಷ್ಯಕಾರನಾದ ಶಂಕರನಿಂದ ರಚನೆಯಾದ ಗೀತಯಿಂದ ಅಂತಿಮ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रायः समग्रस्यास्य विषयस्य साधकबाधकयुक्तिभिः परीक्षणं कृतं भगवता भाष्यकारेण शङ्करेण गीताया अन्तिमाध्याये।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका ही यहाँ पर उपस्थापन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदेवात्र उपन्यस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस गीता शास्त्र में परमनि:श्रेयस का साधन ज्ञान है अथवा कर्म या दोनों।", "Kannada": "ಈ ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಮನಿಃಶ್ರೇಯಸ ಸಾಧನೆಯು ನಿಶ್ಚಿತವಾದದ್ದು ಯಾವುದು ಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಕರ್ಮವೋ ?", "Sanskrit": "अस्मिन्गीताशास्त्रे परमनिःश्रेयससाधनं निश्चितं किं ज्ञानं कर्म वा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का संशय होता है।", "Kannada": "ಸಂಶಯವು ಏಕೆ ?", "Sanskrit": "कुतः संशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "' यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते' ( भ. गी. 13.12) ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम्‌' (भ. गी. 18. 55) इत्यादि वाक्य केवल ज्ञान से निःश्रेयस की प्राप्ति दिखाते है।", "Kannada": "’ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ’ (ಭ.ಗೀ. ೧೩.೧೨) \"ತತೋ ಮಾಂ ತತ್ತ್ವತೋ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಶತೇ ತದನಂತರಮ್ (ಭ. ಗೀ. ೧೮.೫೫) ಇತ್ಯಾದಿ ವಾಕ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "'यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते' (भ. गी. १३.१२) “ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम्‌ (भ. गी. १८.५५) इत्यादीनि वाक्यानि केवलाज्ज्ञानात्‌ निःश्रेयसप्राप्तिं दर्शयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "` कर्मण्येवाधिकारस्ते' (भ. गी. 2.47) ‹कुरु कर्मैव' (भ. गी. 4.15) इत्यादि वाक्य कर्म की आवश्यक्ताओं को दशति है।", "Kannada": "’ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ’ (ಭ. ಗೀ. ೨.೪೭) \"ಕುರು ಕರ್ಮೈವ\" (ಭ.ಗೀ.೪.೧೫) ಇಂತಹ ವಾಕ್ಯಗಳು ಕರ್ಮದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'कर्मण्येवाधिकारस्ते' (भ. गी. २.४७) “कुरु कर्मैव' (भ. गी. ४.१५) इत्येवमादीनि कर्मणाम्‌ अवश्यकर्तव्यतां दर्शयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ज्ञान तथा कर्म के कर्तव्योपदेश से समुच्चित एक निःश्रेयस का हेतु कौन है यहाँ पर संशय उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳ ಕರ್ತವ್ಯತ್ವದ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಸಮುಚಿತಗಳ ನಿಃಶ್ರೇಯಸದ ಕಾರಣವು ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶಯವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "एवं ज्ञानकर्मणोः कर्तव्यत्वोपदेशात्‌ समुच्चितयोरपि निःश्रेयसहेतुत्वं स्यात्‌ इति भवेत्‌ संशयः कस्यचित्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या यहाँ पर मीमांसा फलित होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೀಮಾಂಸಾ ಫಲವು ಏನು ?", "Sanskrit": "किं पुनरत्र मीमांसाफलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निश्चित रूप से यह इन अन्यतम परमनि:श्रेयससाधनत्व अवधारण होता है।", "Kannada": "ಬೇರೆಯ ಪರಮನಿಃಶ್ರೇಯಸಸಾಧನತ್ವದ ಅವಧಾರಣೆಯು ಇವುಗಳಿಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ननु एतदेव - एषाम्‌ अन्यतमस्य परमनिःश्रेयससाधनत्वावधारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इनकी विस्तीर्ण मीमांसा की गई है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾದ ಮೀಮಾಂಸವು ಇದು.", "Sanskrit": "अतः विस्तीर्णतरं मीमांस्यम्‌ एतत्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "कैवल्यफलसायित्व से भेदप्रत्ययनिवर्तकत्व के द्वारा आत्मज्ञान का तो केवल निः:श्रेयसहेतुत्व होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಕೇವಲ ನಿಃಶ್ರೇಯಸದ ಕಾರಣವು ಭೇದಪ್ರತ್ಯಯನಿವರ್ತಕದಿಂದ್ ಕೈವಲ್ಯಫಲದ ಅವಸಾಯಿತ್ವದಿಂದ.", "Sanskrit": "आत्मज्ञानस्य तु केवलस्य निःश्रेयसहेतुत्वं भेदप्रत्ययनिवर्तकत्वेन कैवल्यफलावसायित्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रिया कारक फल भेद बुद्धि अविद्या के द्वारा आत्मा में नित्य प्रवृत्त होती है मेरा कर्म, मैं कर्ता, उस फल के लिए यह करूँगा।", "Kannada": "ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಫಲಭೇದಬುದ್ಧಿಯು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯು \"ಮಮ ಕರ್ಮ, ಅಹಂ ಕರ್ತಾ, ಇವುಗಳ ಫಲದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "क्रियाकारकफलभेदबुद्धिः अविद्यया आत्मनि नित्यप्रवृत्ता - “मम कर्म, अहं कर्ता, अमुष्मै फलायेदं कर्म करिष्यामि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार को यह अविद्या अनादि काल से प्रवृत्त होती हुई आ रही है।", "Kannada": "ಇದು ಅವಿದ್ಯಾ ಅನಾದಿಕಾಲಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "इति इयम्‌ अविद्या अनादिकालप्रवृत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विद्या का निवर्तक “यह मैं हूँ केबल अकर्ता हूँ अक्रिय तथा अकल युक्त हूँ मेरे अलावा कोई नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಅವಿದ್ಯೆಯ ನಿವರ್ತಕವು ಐದು ನಾನು ಕೇವಲ ಕರ್ತಾ ಎಂಬುದು ಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದ ಫಲ, ನನ್ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्या अविद्याया निवर्तकम्‌ अयमहमस्मि केवलोऽकर्ता अक्रियोऽफलः; न मत्तोऽन्योऽस्ति कश्चित्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' इस प्रकार से यह रूप ही आत्म विषय ज्ञान का उत्पद्यमान कर्मप्रवृत्तिहेतुभूता भेदबुद्धि से निवर्तकत्व से होता है।", "Kannada": "\"ಇಂತಹ ರೂಪವು ಆತ್ಮ ವಿಷಯದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾ ಕರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಿಹೇತುವಾದ ಭೇದಬುದ್ಧಿಯ ನಿವರ್ತಕದಿಂದ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "” इत्येवंरूपम्‌ आत्मविषयं ज्ञानम्‌ उत्पद्यमानम्‌ कर्मप्रवृत्तिहेतुभूतायाः भेदबुद्धेः निवर्तकत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से शब्दपक्षव्य अर्थ यह है कि न केवल कर्मों से तथा न ज्ञान तथा कर्मोसे निः श्रेयस की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಶಬ್ದವು ಪಕ್ಷವ್ಯಾವೃತ್ಯರ್ಥವು - ಕೇವಲ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳ ಸಮುಚಿತ ನಿಶ್ರೇಯಸವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शब्दः पक्षव्यावृत्त्यर्थः- न केवलेभ्यः कर्मभ्यः, न च ज्ञानकर्मभ्यां समुच्चिताभ्यां निःश्रेयसप्राप्तिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से दोनों पक्षों का निवारण होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಪಕ್ಷಗಳೆರಡನ್ನು ನಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति पक्षद्वयं निवर्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकारत्यत्व से निःश्रेयस को कर्मसाधनत्व अनुपप्ति होती है।", "Kannada": "ಅಕಾರ್ಯದಿಂದ ನಿಃಶ್ರೇಯಸದ ಕರ್ಮಸಾಧನತ್ವದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अकार्यत्वाच्च निःश्रेयसस्य कर्मसाधनत्वानुपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य वस्तु ज्ञान के द्वारा तथा कर्म के द्वारा प्राप्त नहीं की जाती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕರ್ಮದಿಂದ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न हि नित्यं वस्तु कर्मणा ज्ञानेन वा क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अविद्यानिवर्तकत्व होने पर दृष्टकैवल्यफलावसानत्व से, केवल ज्ञान भी अनर्थक नहीं होता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನವೂ ಅನರ್ಥಕವೇ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ. ಅವಿದ್ಯೆಯ ನಿವರ್ತಕತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ದೃಷ್ಟಕೈವಲ್ಯಫಲಾವಸಾನೆಯಿಂದ.", "Sanskrit": "केवलं ज्ञानमपि अनर्थकं तर्हि। न। अविद्यानिवर्तकत्वे सति दृष्टकैवल्यफलावसानत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यातमोनिवर्तक ज्ञान का दृष्टकैवल्यफलावसनात्व रज्वादिविषय में सर्पाद्यज्ञानतमोनिवर्तकप्रदीप प्रकाशफल के समान होता है।", "Kannada": "ಐವ್ದ್ಯಾತಮೋನಿವರ್ತಕದ ಜ್ಞಾನ ಕಂಡ ಕೈವಲ್ಯಫಲಾವಸಾನತ್ವವು ರಜ್ಜು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸರ್ಪದ ಜ್ಞಾನದ ತಮೋನಿವರ್ತಕಪ್ರದೀಪದ ಪ್ರಕಾಶದ ಫಲದಂತೆ.", "Sanskrit": "अविद्यातमोनिवर्तकस्य ज्ञानस्य दृष्टं कैवल्यफलावसानत्वं रज्वादिविषये सर्पाद्यज्ञानतमोनिवर्तकप्रदीपप्रकाशफलवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवृत्त सर्पादिविकल्पपरज्जुकैवल्यावसना ही प्रकाशफल होता है।", "Kannada": "ವಿನಿವೃತ್ತಸರ್ಪಾದಿವಿಕಲ್ಪರಜ್ಜುಕೈವಲ್ಯಾವಸಾನವೇ ಪ್ರಕಾಶಫಲವು.", "Sanskrit": "विनिवृत्तसर्पादिविकल्परज्जुकैवल्यावसानं हि प्रकाशफलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾನವೂ.", "Sanskrit": "तथा ज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृष्टार्थों की च्छिदिक्रया अग्निमन्थनादियों व्यापृतकर्त्रादिकारकों की द्वैधीभावाग्निदर्शन फल से अन्यफल में अर्थ कर्मान्तर में जो व्यापारानुपपत्ति जैसे होती है।", "Kannada": "ದೃಷ್ಟಾರ್ಥಗಳ ಮತ್ತು ಛಿದಿಕ್ರಿಯಾಗ್ನಿಮಂಥನಾದಿಗಳ ವ್ಯಾಪೃತಕರ್ತಾದಿ ಕಾರಕಗಲ ದ್ವೈಧೀಭಾವಾಗ್ನಿದರ್ಶನಾದಿ ಫಲದಿಂದ ಬೇರೆ ಫಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿಯೋ ವ್ಯಾಪಾರಾನುಪಪತ್ತಿಯು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "दृष्टार्थानां च च्छिदिक्रियाग्निमन्थनादीनां व्यापृतकर्त्रादिकारकाणां द्वैधीभावाग्निदर्शनादिफलात्‌ अन्यफले कर्मान्तरे वा व्यापारानुपपत्तिः यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही दृष्टार्थज्ञाननिष्ठाक्रिया में व्यापृत ज्ञात्रादिकार को आत्मकैवल्यफल से कर्मान्तर में प्रवृत्ति अनुपपन्न होती है,इस प्रकार से ज्ञाननिष्ठा-कर्मसहिता उपपादित नहीं होती है।", "Kannada": "ಅಂತಹ ದೃಷ್ಟಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠ ಅಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪೃತವಾದ ಜ್ಞಾತ್ರಾದಿಕಾರಕದ ಆತ್ಮಕೈವಲ್ಯಫಲದಿಂದ ಕರ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಉಪಪನ್ನವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯ ಕರ್ಮಸಹಿತವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा दृष्टार्थयां ज्ञाननिष्ठाक्रियायां व्यापृतस्य ज्ञात्रादिकारकस्य आत्मकैवल्यफलात्‌ कर्मान्तरे प्रवृत्तिः अनुपपन्ना इति न ज्ञाननिष्ठा कर्मसहिता उपपद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि भुज्यग्निहोत्रादिक्रिया के समान हो तो भी नहीं।", "Kannada": "ಭುಜ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಯಂತೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ.", "Sanskrit": "भुज्यग्निहोत्रादिक्रियावत्‌ स्यात्‌ इति चेत्‌ न।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैवल्यफल ज्ञान में क्रियाफलार्थित्वानुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಕೈವಲ್ಯಫಲದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಫಲಾರ್ಥಿತ್ವವನ್ನು ಅನುಪಪತ್ತಿಯಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कैवल्यफले ज्ञाने क्रियाफलार्थित्वानुपपत्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैवल्यफल में ही ज्ञानप्राप्ति होने पर सर्वतः सम्प्लुतोदकफल में कूपतटाकादिक्रियाफलार्थित्व अभाव से समान ही फलान्तर तत्साधनभूता क्रिया में अर्थित्व की अनुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಕೈವಲ್ಯಫಲದಲ್ಲೇ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದರೆ, ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಂಪ್ಲುತೋದಕದ ಫಲದಲ್ಲಿ ಕೂಪತಟಾಕಾದಿ ಕ್ರಿಯಾಫಲದ ಆಸೆಯ ಅಭಾವದಿಂದ ಫಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಾಧನವಾದ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಿತ್ವದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "कैवल्यफले हि ज्ञाने प्राप्ते, सर्वतःसम्प्लुतोदकफले कूपतटाकादिक्रियाफलार्थित्वाभाववत्‌ फलान्तरे तत्साधनभूतायां वा क्रियायाम्‌ अर्थित्वानुपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से राज्यप्राप्तिरूपी कर्मफल में व्यापृतक्षेत्रमाप्राप्तिफल में व्यापार उपपादित तथा वह विषय ही अर्थित्व होता नहीं है।", "Kannada": "ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪೃತವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವು ಆಗುವುದು. ಆ ವಿಷಯವು ಅರ್ಥಿತ್ವವು.", "Sanskrit": "न हि राज्यप्राप्तिफले कर्मणि व्यापृतस्य क्षेत्रमात्रप्राप्तिफले व्यापारः उपपद्यते, तद्विषयं वा अर्थित्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से कर्म से भी निःश्रेयस साधनत्व नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ನಿಃಶ್ರೇಯಸಾಧನತ್ವವು ಕರ್ಮದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ न कर्मणोऽस्ति निःश्रेयससाधनत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दोनों समुच्चित ज्ञान कर्म के द्वारा भी नहीं।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಗಳ ಸಮುಚ್ಚಯವೂ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न च ज्ञानकर्मणोः समुच्चितयोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यानिवर्तकत्व के द्वारा विरोध से ज्ञान कैवल्यफल को कर्म को सहायता को अपेक्षा नहीं होती है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನ ಕೈವಲ್ಯಫಲದ ಕರ್ಮಸಾಹಾಯ್ಯಾಪೇಕ್ಷೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಅವಿದ್ಯಾನಿವರ್ತಕತ್ವದಿಂದ ವಿರೋಧವೂ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नापि ज्ञानस्य कैवल्यफलस्य कर्मसाहाय्यापेक्षा, अविद्यानिवर्तकत्वेन विरोधात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तम तमस का निवर्तक नहीं होता है।", "Kannada": "ತಮ ಅಥವಾ ತಮಸ್ಸಿನ ನಿವರ್ತಕವೂ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि तमः तमसः निवर्तकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए केवल ज्ञान ही निःश्रेयसाधन नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನವೇ ನಿಃಶ್ರೇಯಸ ಸಾಧನವೆಂದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः केवलमेव ज्ञानं निःश्रेयससाधनम्‌ इति न।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्याकरण में प्रत्यवायप्राप्ति से कैवल्य का ही नित्यत्व होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಅಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯವಾಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈವಲ್ಯದ ನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ.", "Sanskrit": "नित्याकरणे प्रत्यवायप्राप्तेः, कैवल्यस्य च नित्यत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगर केवल यह कहें की केवल ज्ञान से कैवल्य की प्राप्ति हो जाए तो वह भी असत्‌ है क्योंकि नित्यादि कर्मो को श्रुति के अनुसार नहीं करने पर नरकादि प्राप्ति लक्षण होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಕೇವಲಾಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೈವಲ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದೋ ಅದು ಅಸತ್ಯ, ಯಾಕೆಂದರೆ ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಅಕರಣದ ಪ್ರತ್ಯವಾಯವು ನರಕಾದಿಪ್ರಾಪ್ತಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬಹುದು.", "Sanskrit": "यत्‌ तावत्‌ केवलाज्ज्ञानात्‌ कैवल्यप्राप्तिः इत्येतत्‌ , तत्‌ असत्‌ ; यतः नित्यानां कर्मणां श्रुत्युक्तानाम्‌ अकरणे प्रत्यवायः  नरकादिप्राप्तिलक्षणः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो फिर कहते हैं की कर्मों से मोक्ष की प्राप्ति नहीं होगी तो मोक्ष मिलेगा ही नहीं।", "Kannada": "ಹೀಗಾದರೆ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮೋಕ್ಶವು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಮೋಕ್ಷವೇ ಇರಬಹುದು.", "Sanskrit": "ननु एवं तर्हि कर्मभ्यो मोक्षो नास्ति इति अनिर्मोक्ष एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उत्तर देते हुए कहते हैं की मोक्ष के नित्यत्व होने के कारण यहाँ पर यह दोष नहीं है।", "Kannada": "ಇದು ದೋಷವಲ್ಲ. ಮೋಕ್ಷದ ನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ.", "Sanskrit": "नैष दोषः। नित्यत्वात्‌ मोक्षस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यकर्मों के अनुष्ठान से प्रत्यवाय की अप्राप्ति;तथा प्रतिषिद्ध के अकरण से अनिष्टशरीर की अनुपपत्ति, काम्यों को छोड़ने से इष्टशरीर की अनुपपप्ति, वर्तमान शरीर आरम्भक कर्मों को फलोपगों का क्षय होने पर पतित इस शरीर के पतित होने पर देहान्तर उपपत्ति और कारणाभाव से आत्मक के रागादि के अकरण में स्वरूपावस्थान ही कैवल्य अर्थात्‌ अयत्नसिद्ध कहलाता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯವಾಯದ ಅಪ್ರಾಪ್ತಿಯು. ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧದ ಅಕರಣದಿಂದ ಅನಿಷ್ಠಶರೀರಾನುಪಪತ್ತಿಯು, ಕಾಮ್ಯಗಳ ವರ್ಜನೆಯಿಂದ ಇಷ್ಟ ಅಶರೀರಾನುಪಪತ್ತಿಯು, ವರ್ತಮಾನಶರೀರಾರಂಭಕದ ಕರ್ಮದಿಂದ ಫಲೋಪಭೋಗಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ಈ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೇಹಾಂತರೋಪತ್ತಿಯು ಕಾರಣಾಭಾವದಿಂದ ಆತ್ಮದ ರಾಗಾದಿಗಳ ಅಕರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವರೂಪಾವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಕೈವಲ್ಯವೆಂದು ಅಯತ್ನಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು ಕೈವಲ್ಯವು ಎಂದು.", "Sanskrit": "नित्यानां कर्मणाम्‌ अनुष्ठानात्‌ प्रत्यवायस्य अप्राप्तिः, प्रतिषिद्धस्य च अकरणात्‌ अनिष्टशरीरानुपपत्तिः, काम्यानां च वर्जनात्‌ इष्टाशरीरानुपपत्तिः, वर्तमानशरीरारम्भकस्य च कर्मणः फलोपभोगक्षये, पतिते अस्मिन्‌ शरीरे देहान्तरोत्पत्तौ च कारणाभावात्‌ आत्मनः रागादीनां च अकरणे स्वरूपावस्थानमेव कैवल्यमिति अयत्नसिद्धं कैवल्यम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक जन्मान्तर कृत स्वर्गनरकादिप्राप्तिफल वाले अनारब्ध कार्यो का अतिक्रमण करके उपभोग अनुपपत्ति से यदि क्षय का अभाव होता है तो ऐसा भी नहीं।", "Kannada": "ಅತಿಕ್ರಾಂತಾನೇಕಜನ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ವರ್ಗನರಕಾದಿಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಫಲವು ಆರಂಭವಾಗದ ಉಪಭೋಗಾನುಪಪತ್ತಿಯ ಕ್ಷಯಾಭಾವೆಂಬುದು ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतिक्रान्तानेकजन्मान्तरकृतस्य स्वर्गनरकादिप्राप्तिफलस्य अनारब्धकार्यस्य उपभोगानुपपत्तेः क्षयाभावः इति चेत्‌। न।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखोपभोग की तत्फलोपत्ति होती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಾಯಾಸದುಃಖೋಪಭೋಗದ ತತ್ಪಲೋಪಭೋತ್ವೋಪಪತ್ತಿಯ.", "Sanskrit": "नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखोपभोगस्य तत्फलोपभोगत्वोपपत्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित्त के लिए तथा पूर्व के उपात्तों को दूर करने के लिए नित्यकर्म किए जाते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದಂತೆ ಪೂರ್ವೋಪಾತ್ತದುರಿತದ ಕ್ಷಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तवद्वा पूर्वोपात्तदुरितक्षयार्थं नित्यं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरब्ध कर्मों के उपभोग के द्वारा ही क्षीणत्व होने से अपूर्व कर्मों के अनारम्भ में अयत्नसिद्ध कैवल्य की प्राप्ति हो जाए तो ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ಆರಂಭವಾಗಿರುವ ಕರ್ಮಗಳ ಉಪಭೋಗದಿಂದಲೇ ಕ್ಷೀಣದಿಂದ ಅಪೂರ್ವ ಕರ್ಮಗಳ ಅನಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಯತ್ನಸಿದ್ಧವು ಕೈವಲ್ಯವೆಂಬುದು ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आरब्धानां च कर्मणाम्‌ उपभोगेनैव क्षीणत्वात्‌ अपूर्वाणां च कर्मणाम्‌ अनारम्भे अयत्नसिद्धं कैवल्यमिति। न।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि श्रुतियों में कहा है तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय' (श्वे. उ. 3.क्र) इस प्रकार से उस विद्या के उसको जाने बिना और कोई मार्ग हैं को नहीं इस प्रकार से श्रुति ने कहा है।", "Kannada": "\"ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿಮೃತ್ಯುಮೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿದ್ಯತೇಽಯನಾಯ (ಶ್ವೇ.ಉ.೩.೮) ಎಂದು ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವವು ಎಂದು ಶೃತಿ.", "Sanskrit": "“तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय (श्वे. उ. ३.८) इति विद्याया अन्यः पन्थाः मोक्षाय न विद्यते इति श्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से 'ज्ञानात्कैवल्यप्राप्तिः' इत्यादि पुराणवचनों कौ, अनारब्ध पुण्यों को कर्मों की क्षय अनुपपप्ति भी होती हेै।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೈವಲ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಪುರಾಣಸ್ಮೃತಿಯು. ಆರಂಭವಾಗದ ಫಲಗಳ ಪುಣ್ಯಗಳ ಕರ್ಮಗಳ ಕ್ಷಯಾನುಪಪತ್ತಿಗಳು.", "Sanskrit": "ज्ञानात्कैवल्यमाप्नोति' इति च पुराणस्मृतेः; अनारब्धफलानां पुण्यानां कर्मणां क्षयानुपपत्तेश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से पूर्वपात्त दुरित्तों के अनारब्धफल सम्भव होते हैं वैसे ही पुण्यों के भी अनारब्ध फल सम्भव होना चाहिए।", "Kannada": "ಹಿಂದಿ ಮಾಡಿದ ಉಪಾತ್ತಗಳ ಕಷ್ಟಗಳ ಆರಂಭವಾಗದ ಫಲಗಳ ಸಂಭವವು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಪುಣ್ಯಗಳ ಆರಂಭವಿಲ್ಲದ ಫಲಗಳ ಸಂಭವವೂ ಇರಬಹುದು.", "Sanskrit": "यथा पूर्वोपात्तानां दुरितानाम्‌ अनारब्धफलानां सम्भवः, तथा पुण्यानाम्‌ अनारब्धफलानां स्यात्‌ सम्भवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी तो देहान्तर किए बिना ही क्षयानुपपत्ति तथा मोक्षामुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ದೇಹಾಂತವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಕ್ಷಯಾನುಪಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ಅನುಪಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषां च देहान्तरम्‌ अकृत्वा क्षयानुपपत्तौ मोक्षानुपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म के हेतु रागद्वेषमोहादि के अन्य जगह आत्मज्ञान से उच्छेदानुपपत्ति होने से धर्माधर्मोच्छेदानुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಹೇತುಗಳ ಮತ್ತು ರಾಗದ್ವೇಷಮೋಹಗಳ ಬೇರೆಡೆ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಚ್ಛೇದಾನುಪಪತ್ತಿಯ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮೋಚ್ಛೆದಾನುಪಪತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "धर्माधर्महेतूनां च रागद्वेषमोहानाम्‌ अन्यत्र आत्मज्ञानात्‌ उच्छेदानुपपत्तेः धर्माधर्मोच्छेदानुपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य कर्मों की पुण्यफलत्वश्रुतियों की 'वर्ण आश्रमाश्च स्वकर्मनिष्ठाः' (गौ. ध. सू. 2.2.29) इत्यादि स्मृतियों से कर्मक्षयानुपपत्ति होती हैं और जो यह कहते हैं कि नित्यादिकर्म दुःखरूपत्व से पूर्वदुरितकर्मों को फल ही है, उनका स्वरूप व्यतिरेक के कारण अश्रुतत्व से तथा जीवनादिनिमित्त के विधान से अन्य फल नहीं होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯಫಲತ್ವಶೃತಿಯು - \"ವರ್ಣಾ ಆಶ್ರಮಾಶ್ಚ ಸ್ವಕರ್ಮನಿಷ್ಠಾಃ (ಗೌ.ಧ.ಸೂ.೨.೨.೨೯) ಇತ್ಯಾದಿಸ್ಮೃತೇಶ್ಚ ಕರ್ಮಕ್ಷಯಾನುಪಪತ್ತಿಃ || ಅವರು ಹೇಳೀದ್ದಾರೆ - ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳ ದುಃಖರೂಪತ್ವದಿಂದ ಪೂರ್ವಕೃತದುರಿತಕರ್ಮಗಳ ಫಲವೇ, ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವ್ಯತಿಕದಿಂದ ಬೇರೆ ಫಲವೂ ಇಲ್ಲ. ಅಶ್ರವಣದಿಂದ, ಜೀವನಾದಿನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಎಂದು.", "Sanskrit": "नित्यानां च कर्मणां पुण्यफलत्वश्रुतेः, “वर्णा आश्रमाश्च स्वकर्मनिष्ठाः (गौ. ध. सू. २.२.२९) इत्यादिस्मृतेश्च कर्मक्षयानुपपत्तिः॥ ये तु आहुः- नित्यानि कर्माणि दुःखरूपत्वात्‌ पूर्वकृतदुरितकर्मणां फलमेव, न तु तेषां स्वरूपव्यतिरेकेण अन्यत्‌ फलम्‌ अस्ति, अश्रुतत्वात्‌ , जीवनादिनिमित्ते च विधानात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अप्रवृत्त कर्मों के फल प्रदान में असम्भव होने से दुःखफलविशेषों की अनुपत्ति नहीं होनी चाहिए।", "Kannada": "ಅಪ್ರವ್ರುತ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲದಾನಾಸಂಭವದಿಮ್ದ ದುಃಖಫಲವಿಶೇಷಾನುಪಪತ್ತಿಗಳೂ ಕೂಡ ಇರಬಹುದು.", "Sanskrit": "न अप्रवृत्तानां कर्मणां फलदानासम्भवात्‌ ; दुःखफलविशेषानुपपत्तिश्च स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यह कहा गया है की पूर्वजन्मकृतदुरित कर्मों का फल नित्यकर्म अनुष्ठान अनायदुख के रूप में भोगा जाता है तो वह भी असत्‌ है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ದುರಿತಗಳ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಗಳ ಆಯಾಸದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ.", "Sanskrit": "यदुक्तं पूर्वजन्मकृतदुरितानां कर्मणां फलं नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखं भुज्यत इति, तदसत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि मरण काल में फल देने के लिए अनङकुरीभूत कर्मो के अगले जन्म में अन्यकर्म आरब्ध होने पर वे उपभुज्य नहीं होते हैं इस प्रकार की उपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಮರಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಫಲಕೊಡಲು ಅಂಕುರವಾಗದ ಕರ್ಮದ ಫಲವು ಬೇರೆ ಕರ್ಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾಗುವುದು ಎಂದು ಉಪಪತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "न हि मरणकाले फलदानाय अनङ्कुरीभूतस्य कर्मणः फलम्‌ अन्यकर्मारब्धे जन्मनि उपभुज्यते इति उपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं तो स्वर्गफलोपभोग के लिए अग्निहोत्रादि कर्मों के आरम्भ करने पर नरकफलोपभोगं की अनुपपत्ति नहीं हो।", "Kannada": "ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸ್ವರ್ಗಫಲಗಳ ಉಪಭೋಗಕ್ಕೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಯ ಕರ್ಮಾರಂಭದ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ನರಕದ ಫಲಗಳ ಉಪಭೋಗದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯು ಇದ್ದಿರಬಹುದು.", "Sanskrit": "अन्यथा स्वर्गफलोपभोगाय अग्निहोत्रादिकर्मारब्धे जन्मनि नरकफलोपभोगानुपपत्तिः न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस दुरित की दुःख के विशेषफलत्व अनुपत्ति से अनेक दुरुतों में सम्भव भिन्नदुःखसाधन फलों में नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखमात्र फलों में कल्प्यमान में न्द्र आदि रोगादि का बाध की कल्पना नहीं कर सकते है, नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःख से होने वाले पूर्वोपात्तदुरित फल शिरस पत्थर तोड्ने वाले दुःख नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆ ದುರಿತದ ದುಃಖವಿಶೇಷಫಲತ್ವದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯು - ಅನೇಕ ದುರಿತಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ದುಃಖಸಾಧನಫಲಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖಮಾತ್ರದ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತೆ ದ್ವಂದ್ವರೋಗಾದಿಯ ಬಾಧಯ ನಿರ್ನಿಮಿತ್ತವು ಆಗಬಾರದೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಲು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಥಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವೇ ಪೂರ್ವೋಪಾತ್ತದುರಿತಫಲವನ್ನು ಮುಡಿಯಿಂದಲ್ಲದೆ ಕಲ್ಲುಗಳ ಚಟುಕೆಯಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य दुरितस्य दुःखविशेषफलत्वानुपपत्तेश्च - अनेकेषु हि दुरितेषु सम्भवत्सु भिन्नदुःखसाधनफलेषु नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखमात्रफलेषु कल्प्यमानेषु द्वन्द्वरोगादिबाधनं निर्निमित्तं न हि शक्यते कल्पयितुम्‌ , नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखमेव पूर्वोपात्तदुरितफलं न शिरसा पाषाणवहनादिदुःखमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहते है की नित्यकर्मानुष्ठानायासदु:ख पूर्वकृतदुरुतकर्मफल ही होता है।", "Kannada": "ಅಪ್ರಕೃತವು ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದೆ - ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಾಯಸದುಃಖಂ ಪೂರ್ವಕ್ರುತದುರಿತಕರ್ಮಫಲಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अप्रकृतं च इदम्‌ उच्यते -  नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखं पूर्वकृतदुरितकर्मफलम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अप्रसूत फल का पूर्वकृत दुःख का क्षय उपपद्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಆಗದಿರುವ ಫಲವೇ ಪೂರ್ವಕೃತದುರಿತದ ಕ್ಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರಕೃತವು.", "Sanskrit": "अप्रसूतफलस्य हि पूर्वकृतदुरितस्य क्षयः न उपपद्यत इति प्रकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर प्रसूतफल कर्म का फल नित्यकर्मानुष्ठानायसदुःख कहा गया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸೂತಫಲದ ಕರ್ಮದ ಫಲವು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रसूतफलस्य कर्मणः फलं नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखम्‌ आह ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर आप अप्रसूत फल का अर्थ नहीं कर सकते है।", "Kannada": "ನೀನು ಅಪ್ರಸೂತಫಲದವನಲ್ಲ.", "Sanskrit": "भवान्‌ , न अप्रसूतफलस्येति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यदि आप सब कुछ पूर्वकृत दुरित को प्रसूतफल ही मानते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಂದಿ ಮಾಡಿ ದುರಿತದ ಪ್ರಸೂತಫಲವೇ ಎಂದು ನೀನು ತಿಳಿದಿರುವೆ.", "Sanskrit": "अथ सर्वमेव पूर्वकृतं दुरितं प्रसूतफलमेव इति मन्यते भवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो उससे नित्य कर्मानुष्ठानायास दुःख ही फल है इस प्रकार वहाँ पर विशेषण अयुक्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವೇ ಫಲವೆಂಬ ವಿಶೇಷಣವೂ ಅಯುಕ್ತವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "ततः नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखमेव फलम्‌ इति विशेषणम्‌ अयुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यकर्मविद्यानर्थक्यप्रसङ्ग, उपभोग के द्वारा ही प्रसूतफल के दुरुत कर्म की क्षयोपपत्ति होती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಕರ್ಮವಿಧ್ಯಾನರ್ಥಕ್ಯಪ್ರಸಂಗವು ಉಪಭೋಗದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸೂತಫಲದ ದುರಿತಕರ್ಮಗಳ ಕ್ಷಯದ ಉಪಪತ್ತಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यकर्मविध्यानर्थक्यप्रसङ्गश्च, उपभोगेनैव प्रसूतफलस्य दुरितकर्मणः क्षयोपपत्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन श्रुत नित्यकर्म का दुःख तो फिर फल हुआ, और वह नित्यकर्मानुष्ठानायास से ही व्योमादि के समान दिखाई देता है उससे अन्य की कल्पना अनुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಶೃತದ ನಿತ್ಯ ಕರಮ್ದ ದುಃಕವೆಂದ ಫಲ. ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದಿಂದಲೇ ಅದು ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಬೇರೆಯದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನಾನುಪಪತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "किञ्च, श्रुतस्य नित्यस्य कर्मणः दुःखं चेत्‌ फलम्‌ , नित्यकर्मानुष्ठानायासादेव तत्‌ दृश्यते व्यायामादिवत्‌ ; तत्‌ अन्यस्य इति कल्पनानुपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवनादि निमित्त में विधान से नित्यकर्मों के प्रायश्चित्त के समान पूर्वकृ तदुरित फलत्व की अनुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಜೀವನಾದಿ ನಿಮಿತ್ತಗಳು ವಿಧಾನದಿಮ್ದ ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದಂತೆ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ದುರಿತಫಲತ್ವದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवनादिनिमित्ते च विधानात्‌ , नित्यानां कर्मणां प्रायश्चित्तवत्‌ पूर्वकृतदुरितफलत्वानुपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस पाप कर्म के जो निमित्त जो प्रायश्चित्त विहित है वह प्रायश्चित्त उस पाप का फल नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳು ನಿಮಿತ್ತವೋ ಅವು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಹಿತವಾಗಿರದೇ ಅದರ ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ पापकर्मणि निमित्ते यत्‌ विहितं प्रायश्चित्तम्‌ न तु तस्य पापस्य तत्‌ फलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसी पाप के निमित्त का प्रायश्चित्त दुःख ही फल होता है, जीवनादिनिमित्त होने पर भी नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःख जीवनादिनिमित्त के ही फलों को नित्य प्रायश्चित्त तथा नैमित्तिकत्वाविशेष से उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಅದರ ಪಾಪದ ನಿಮಿತ್ತದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದುಃಖವು ಫಲವು. ಜೀವನಾದಿನಿಮಿತ್ತಗಳಲ್ಲೂ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವು ಜೀವನಾದಿ ನಿಮಿತ್ತಗಳ ಫಲವೇ ನಿತ್ಯಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ನೈಮಿತ್ತಿಕತ್ವಾವಿಶೇಷದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथ तस्यैव पापस्य निमित्तस्य प्रायश्चित्तदुःखं फलम्‌ , जीवनादिनिमित्तेऽपि नित्यकर्मानुष्ठानायासदुःखं जीवनादिनिमित्तस्यैवय फलं प्रसज्येत नित्यप्रायश्चित्तयोः नैमित्तिकत्वाविशेषात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ लोग अन्य प्रकार से मानते है वे कहते है की नित्य काम्य अग्निहोत्रादि का अनुष्ठान अनायासदुःख के तुल्य होने से नित्यानुष्ठानासायदुःख ही पूर्वकृत दुरित का फल होता है, न की काम्यानुष्ठानायासदुःख होता है इस प्रकार से विशेष नहीं होने पर भी पूर्वकृत दुरितों का फल तो उत्पन्न होती ही है।", "Kannada": "ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯ - ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಮ್ಯದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖದ ಸಮಾನತೆಯಿಂದ ನಿತ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವೇ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ದುರಿತಗಲ ಫಲವು. ಕಾಮ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷವಲ್ಲ. ಅದೂ ಕೂಡ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ದುರಿತಫಲಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अन्यत्‌ - नित्यस्य काम्यस्य च अग्निहोत्रादेः अनुष्ठानायासदुःखस्य तुल्यत्वात्‌ नित्यानुष्ठानायासदुःखमेव पूर्वकृतदुरितस्य फलम्‌ , न तु काम्यानुष्ठानायासदुःखम्‌ इति विशेषो नास्तीति तदपि पूर्वकृतदुरितफलं प्रसज्येत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और होने पर नित्य के फल श्रवण से और उनका विधान अन्यथा अनुपपत्ति से नित्यानुष्ठानायासदुःख पूर्वकृतदुरितफल के अर्थापत्ति को कल्पना अनुपपन्न होती है, इस प्रकार से विधान के अन्यथा अनुपपत्ति के अनुष्ठानायासदुःखव्यतिरिक्तफलत्व अनुमान नित्य होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಫಲಾಶ್ರವಣದಿಂದ ಆ ವಿಧಾನದಿಂದ ಬೇರೆ ಉಪಪತ್ತಿಯಿಂದ ನಿತ್ಯಾನುಷ್ಥಾನಗಳ ಅನಾಯಾಸದುಃಖ್ಹವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ದುರಿತಫಲವೆಂದು ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿಕಲ್ಪನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವಿಧಾನಗಳು ಬೇರೆ ಅನುಪಾಪತ್ತಿಯ ಅನುಷ್ಥಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವ್ಯತಿರಿಕ್ತಫಲತ್ವಾನುಮಾನವೂ ನಿತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तथा च सति नित्यानां फलाश्रवणात्‌ तद्विधानान्यथानुपपत्तेश्च नित्यानुष्ठानायासदुःखं पूर्वकृतदुरितफलम्‌ इति अर्थापत्तिकल्पना च अनुपपन्ना, एवं विधानान्यथानुपपत्तेः अनुष्ठानायासदुःखव्यतिरिक्तफलत्वानुमानाच्च नित्यानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन यह विरुद्ध भी कहा जाता है।", "Kannada": "ಇದು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विरुद्धं च इदम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यकर्म के द्वारा अनुष्ठीयमान से अन्य कर्म का फल भोगा जाता है, इस प्रकार से मानने पर ही वह उपभोग नित्यकर्म का फल होता है तथा नित्यकर्म का फलाभाव इसके विरुद्ध कहा जाता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮಾಡು ಬೇರೆ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದೆಂದು ಅಭ್ಯುಪಗಮದಿಂದಲೇ ಉಪಭೋಗವು ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳೆಂದು ನಿತ್ಯಕರ್ಮದ ಫಲಾಭಾವ ಎಂದು ವಿರುದ್ಧ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यकर्मणा अनुष्ठीयमानेन अन्यस्य कर्मणः फलं भुज्यते इति अभ्युपगम्यमाने स एव उपभोगः नित्यस्य कर्मणः फलम्‌ इति, नित्यस्य कर्मणः फलाभाव इति च विरुद्धम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहीं पर तो काम्य अग्निहोत्रादि का अनुष्ठान करने पर नित्यकर्मों का भी अग्निहोत्रादि तन्त्र के द्वारा अनुष्ठान हो जाता है।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ನಿತ್ಯವೂ ಕೂಡ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳು ತಂತ್ರದಿಂದಲೇ ಅನುಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, काम्याग्निहोत्रादौ अनुष्ठीयमाने नित्यमपि अग्निहोत्रादि तन्त्रेणैव अनुष्ठितं भवतीति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब आयासदुःख के द्वारा ही काम्याग्निहोत्रादिफल तत्तन्त्रत्व से उपक्षीण होते है।", "Kannada": "ಆ ಆಯಾಸದುಃಖದಿಂದ ಕಾಮ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಫಲವು ಕ್ಷೀಣವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "तदायासदुःखेनैव काम्याग्निहोत्रादिफलम्‌ उपक्षीणं स्यात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए काम्याग्निहोत्रादि का फल अन्य स्वर्गादि तदनुष्ठानायासदुःख भी भिन्न ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಮ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಫಲವು ಬೇರೆಯ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇ ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಆಯಾಸದುಃಖವನ್ನೇ ಬೇರೆಯೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथ काम्याग्निहोत्रादिफलम्‌ अन्यदेव स्वर्गादि, तदनुष्ठानायासदुःखमपि भिन्नं प्रसज्येत।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन वह नहीं दृष्ट विरोध के कारण नहीं होता है, काम्यानुष्ठानायासदुःख से केवलनित्यानुष्ठानायसुद:ख भिन्न दिखाई नहीं देते है।", "Kannada": "ಅದು ಅಲ್ಲ. ದೃಷ್ಟಿವಿರೋಧದಿಂದ ಕಾಮ್ಯಾನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖವಿಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ನಿತ್ಯಾನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖ್ಹವು ಭಿನ್ನವಾದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न च तदस्ति, दृष्टविरोधात्‌ ; न हि काम्यानुष्ठानायासदुःखात्‌ केवलनित्यानुष्ठानायासदुःखं भिन्नं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन कहीं पर अन्य अविहितम प्रतिषिद्ध कर्म तत्कालफलवाले तथा शापसस्त्र प्रेरितप्रतिषिद्ध तत्काल फलवाले नहीं होते है।", "Kannada": "ಇನ್ನೊಂದು - ಅವಿಹಿತವಾದ ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮವು ಆ ಕಾಲದ ಫಲವು ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗದಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧವಾದರೂ ಆ ಕಾಲದ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अन्यत्‌ - अविहितमप्रतिषिद्धं च कर्म तत्कालफलम्‌ , न तु शास्त्रचोदितं प्रतिषिद्धं वा तत्कालफलं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तह स्वर्गादि में भी अदृष्टफलशासन के द्वारा उद्यम नहीं होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳಲ್ಲೂ ಅದೃಷ್ಟಫಲಾಶಾಸನದಿಮ್ದ ಉದ್ಯಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा स्वर्गादिष्वपि अदृष्टफलाशासनेन उद्यमो न स्यात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निहोत्रादि के ही कर्मस्वरूपाविशेष में नित्यों का अनुष्ठानायासदुःमात्र से उपक्षय, काम्यों का स्वर्गादि महाफलत्व अंगीकार करने पर इनकी कर्तव्यताधिक्य के असत्‌ होने से ये कभी भी उपपद्य हो सकते है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದಿಗಳ ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪಾವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಅನಾಯಾಸದುಃಖಮಾತ್ರದಿಂದ ಉಪಕ್ಷಯವಾದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಮಹಾಫಲತ್ವದ ಕಾಮ್ಯಗಳ ಅಂಗೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾದ್ಯಾಧಿಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಇದು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अमग्निहोत्रादीनामेव कर्मस्वरूपाविशेषे अनुष्ठानायासदुःखमात्रेण उपक्षयः नित्यानाम्‌ ; स्वर्गादिमहाफलत्वं काम्यानाम्‌ , अङ्गेतिकर्तव्यताद्याधिक्ये तु असति, तस्माच्च न कदाचिदपि उपपद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अविद्यापूर्वक कर्म के होने से ही शुभ तथा अशुभ का क्षयकारण विशेष होता अशेषत होने से नित्याकर्मों का अनुष्ठान नहीं होता हे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಿದ್ಯಾಪೂರ್ವಕದ ಕರ್ಮದ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದಲೇ ಶುಭದ ಅಥವಾ ಅಶುಭದ ಕ್ಷಯಕಾರಣವು ಅಶೇಷದಿಂದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಾನುಷ್ಠಾನವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतश्च अविद्यापूर्वकस्य कर्मणः विद्यैव शुभस्य अशुभस्य वा क्षयकारणम्‌ अशेषतः, न नित्यकर्मानुष्ठानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी कर्म अविद्या काम बीज ही होते हैं।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮಬೀಜವು ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अविद्याकामबीजं हि सर्वमेव कर्म|"}}
{"translation": {"Hindi": "और उपपादि विद्वत विषय कर्म विद्वत विषय सर्वकर्मसंन्यासपूर्विकाज्ञाननिष्ठा- 'उभौ तौ न विजानीतः' (भ. गी. 2.19) वेदाविनाशिनं नित्यम्‌' (भ. गी. 2.21) “ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम्‌' (भ. गी. 3.3) ` अज्ञानां कर्मसङिजगनाम्‌' (भ. गी. 31 26) ` तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणा गुणेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सज्जते' (भ. गी. 3.28) सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते' (भ. गी. 5.13) “नैव किञिचित्‌ करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्‌' (भ. गी. 5.8), अर्थात्‌ अज्ञः करोमि इति ; आरुरुक्षोः कर्म कारणम्‌, आरूढस्य योगस्थस्य शम एव कारणम्‌ ; उदाराः त्रयोऽपि अज्ञाः, “ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम (भ. गी. 7.18) ` अज्ञाः कर्मिणः गतागतं कामकामाः लभन्ते' ; अनन्याश्चिन्तयन्तो मां नित्ययुक्ताः यथोक्तम्‌ आत्मानम्‌ आकाशकल्पम्‌ उपासते ; ` ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते', अर्थात्‌ अज्ञानि कर्मी भगवान को प्राप्त नहीं करतें है।", "Kannada": "ತಥಾ ಚ ಉಪಪಾದಿತಮವಿದ್ವದ್ವಿಷಯಂ ಕರ್ಮ, ವಿದ್ವದ್ವಿಷಯಾ ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಪೂರ್ವಿಕಾ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠಾ - ಉಭೌ ತೌ ನ ವಿಜಾನೀತಃ (ಭ.ಗೀ. ೨.೧೯) \"ವೇದಾವಿನಾಶಿನಂ ನಿತ್ಯಮ್\" (ಭ.ಗೀ.೨.೨೧) ಜ್ಞಾನಯೋಗೇನ ಸಾಂಖ್ಯಾನಾಂ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಯೋಗಿನಾಮ್ (ಭ.ಗೀ.೩.೩) \"ಅಜ್ಞಾನಂ ಕರ್ಮಸಂಗಿನಾಮ್ (ಭ.ಗೀ.೩.೨೬) ತತ್ವವಿತ್ತು ಮಹಾಬಾಹೋ ಗುನಾ ಗುಣೇಷು ವರ್ತಂತೇ ಇತಿ ಮತ್ವಾ ನ ಸಜ್ಜತೇ\" (ಭ.ಗೀ. ೩.೨೮) \"ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಮನಸಾ ಸಂನ್ಯಾಸ್ಯಾಸ್ತೇ\" (ಭ.ಗೀ. ೫.೧೩) \"ನೈವ ಕಿಂಚಿತ್ ಕರೋಮೀತಿ ಯುಕ್ತೋ ಮನ್ಯೇತ ತತ್ತ್ವವಿತ್ (ಭ. ಗೀ.೫.೮) ಅರ್ಥಾತ್ ಅಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಣಿ ಗತಾಗತಂ ಕಾಮಕಾಮಾಃ ಲಭಂತೇ\" ಅನನ್ಯಾಶ್ಚಿಂತಯಂತೋ ಮಾಂ ನಿತ್ಯಯುಕ್ತಾ ಆತ್ಮಾನಮ್ ಆಕಾಶಕಲ್ಪಮ್ ಉಪಾಸತೇ, \"ದದಾಮಿ ಬುದ್ಧಿಯೋಗಂ ತಂ ಯೇನ ಮಾಮುಪಯಾಂತಿ ತೇ\" ಅರ್ಥಾತ್ ನ ಕರ್ಮಿಣಃ ಅಜ್ಞಾಃ ಉಪಯಾಂತಿ |", "Sanskrit": "तथा च उपपादितमविद्वद्विषयं कर्म, विद्वद्विषया च सर्वकर्मसंन्यासपूर्विका ज्ञाननिष्ठा - 'उभौ तौ न विजानीतः (भ. गी. २.१९) “वेदाविनाशिनं नित्यम्‌' (भ. गी. २.२१) ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम्‌ (भ. गी. ३.३) “अज्ञानां कर्मसङ्गिनाम्‌' (भ. गी. ३। २६) तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणा गुणेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सज्जते” (भ. गी. ३.२८) “सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते” (भ. गी. ५.१३) “नैव किञ्चित्‌ करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित्‌' (भ. गी. ५, ८), अर्थात्‌ अज्ञः करोमि इति ; आरुरुक्षोः कर्म कारणम्‌ , आरूढस्य योगस्थस्य शम एव कारणम्‌ ; उदाराः त्रयोऽपि अज्ञाः, ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम्‌ (भ. गी.७.१८) “अज्ञाः कर्मिणः गतागतं कामकामाः लभन्ते” ; अनन्याश्चिन्तयन्तो मां नित्ययुक्ताः यथोक्तम्‌ आत्मानम्‌ आकाशकल्पम्‌ उपासते ; “ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते”, अर्थात्‌ न कर्मिणः अज्ञाः उपयान्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु भगवत्कर्म करने वाले जो युक्त होते हैं वे भी कर्मि अज्ञ होते है वे उत्तरोत्तहीनफलत्यागावसानसाधना वाले तथा अनिर्देश्याक्षरोपासक होते है ` अद्वेष्टा सर्वभूतानाम्‌' (भ. गी. 12.13) इस प्रकार से इसर अध्याय में परिसमाप्ति तक कही गई साधना क्षेत्राध्यायद्यध्याय में जो ज्ञान साधना कही गई है।", "Kannada": "ಭಗವಂತಕ ಕರ್ಮಕಾರಿಗಳು ಯಾರು ಯುಕ್ತತಮರೋ ಅವರು ಕರ್ಮಿಗಳು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಅವರು ಉತ್ತರೋತ್ತರಹೀನಫಲತ್ಯಾಗಾವಸಾನಸಾಧನರು, ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಾಕ್ಷರೋಪಾಸಕರು \"ಅದ್ವೇಷ್ಠಾ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಮ್\" (ಭ.ಗೀ. ೧೨.೧೩) ಎಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಹೇಳಿದ ಕ್ಷೇತ್ರಾಧ್ಯಾಯಾದಿ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸಾಧನಗಳು.", "Sanskrit": "भगवत्कर्मकारिणः ये युक्ततमा अपि कर्मिणः अज्ञाः, ते उत्तरोत्तरहीनफलत्यागावसानसाधनाः ; अनिर्देश्याक्षरोपासकास्तु 'अद्वेष्ठा सर्वभूतानाम्‌ (भ. गी. १२.१३) इति आध्यायपरिसमाप्ति उक्तसाधनाः क्षेत्राध्यायाद्यध्यायत्रयोक्तज्ञानसाधनाश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वकर्म संन्यासियों के अधिष्ठानादि पाँच कर्म हेतु होते हैं आम एकत्व कर्तृत्व ज्ञान वालों की पर ज्ञाननिष्ठा में वर्तमान भगवत तत्त्व विदों के अनिष्टादिकर्मफलत्रय परमहंसपरिव्राजको के ही लब्धभगवत्स्वरूपात्मैकशरणों के नहीं होते हैं, अगर होते हैं तो केबल अन्य अज्ञानी कर्म संन्यासियों के होते हैं।", "Kannada": "ಅಧಿಷ್ಠಾನಾದಿಪಂಚಕಹೇತುಕಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಆತ್ಮೈಕತ್ವಾಕರ್ತೃತ್ವಜ್ಞಾನವಂತರ ಪರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತಹ ಭಗವತ್ತತ್ತ್ವವಂತರ ಮೂರು ಅನಿಷ್ಥಾದಿಕರ್ಮಫಲಗಳ ಪರಮಹಂಸಪರಿವ್ರಾಜಕರ ಲಬ್ಧಭಗವತ್ಸ್ವರೂಪಾತ್ಮೈಕತ್ವಶರಣರಿಗೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ಮಗಳ ಅಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "अधिष्ठानादिपञ्चकहेतुकसर्वकर्मसंन्यासिनाम्‌ आत्मैकत्वाकर्तृत्वज्ञानवतां परस्यां ज्ञाननिष्ठायां वर्तमानानां भगवत्तत्त्वविदाम्‌ अनिष्टादिकर्मफलत्रयं परमहंसपरिव्राजकानामेव लब्धभगवत्स्वरूपात्मैकत्वशरणानां न भवति ; भवत्येव अन्येषामज्ञानां कर्मिणामसंन्यासिनाम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही गीताशास्त्रोक्तकर्त्तव्यार्थ का विभाग है।", "Kannada": "ಇದು ಗೀತಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕರ್ತವ್ಯಾರ್ಥದ ವಿಭಾಗವು.", "Sanskrit": "इत्येषः गीताशास्त्रोक्तकर्तव्यार्थस्य विभागः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यापूर्वक सभी के कर्म असिद्ध होते हैं तो ब्रह्महत्यादि के समान ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾಪೂರ್ವಕತ್ವವು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳ ಅಸಿದ್ಧವಲ್ಲ. ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯದಂತೆ.", "Sanskrit": "अविद्यापूर्वकत्वं सर्वस्य कर्मणः असिद्धमिति चेन्न; ब्रह्महत्यादिवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही शास्त्र में नित्यकर्म कहे गये हैं।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರ ತಿಳಿದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮ.", "Sanskrit": "यद्यपि शास्त्रावगतं नित्यं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी बे अविद्या के समान ही होते है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಅವಿದ್ಯಾಂತರೇ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "तथापि अविद्यावत एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस प्रतिषेध शास्त्रों को समझने पर भी ब्रह्महत्यादि लक्षण कर्म अनर्थकारण अविद्याकामादिदोष के समान होते हैं।", "Kannada": "ವಿರೋಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣದ ಕರ್ಮವು ಅನರ್ಥಕಾರಣವು ಅವಿದ್ಯಾಕಾಮಾದಿ ದೋಷಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಆಗುವುದೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा प्रतिषेधशास्त्रावगतमपि ब्रह्महत्यादिलक्षणं कर्म अनर्थकारणम्‌ अविद्याकामादिदोषवतः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं प्रवत्ति की अनुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಅನುಪಪತ್ತಿಯಂತೆ.", "Sanskrit": "अन्यथा प्रवृत्त्यनुपपत्तेः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे नित्य नैमित्तिक काम्य भी होते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನೈಮಿತ್ತಕ ಕಾಮ್ಯಾಗಳು ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथा नित्यनैमित्तिककाम्यान्यपीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहव्यतिरिक्त आत्मा के अज्ञात होने पर प्रवृत्ति नित्यादि कर्मो में अनुपपन्न हो चलनात्मक कर्म की तथा अनात्मक कर्तृक की ` मैं करता हूँ' इस प्रकार की प्रवृत्त के दर्शन के कारण ऐसा भी नहीं होता है।", "Kannada": "ದೇಹಬಿಟ್ಟ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಗದಿರುವುದು ಎಂದಲ್ಲ. ಚಲನಾತ್ಮಕದ ಕರ್ಮದ ಅನಾತ್ಮಕರ್ತೃಕದ ಅಹಮ್ ಕರೋಮಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರವೃತ್ತಿದರ್ಶನದಿಂದ.", "Sanskrit": "देहव्यतिरिक्तात्मनि अज्ञाते प्रवृत्तिः नित्यादिकर्मसु अनुपपन्ना इति चेन्नन; चलनात्मकस्य कर्मणः अनात्मकर्तृकस्य अहं करोमि” इति प्रवृत्तिदर्शनात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहादिसङ्गात में अह प्रत्यय गौण तथा मिथ्या नहीं हो, तो उस कार्य में गौणत्व की उपपत्ति के कारण ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಮ್ಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಗೌಣವು. ಸುಳ್ಳಲ್ಲವೆಂದರೆ ಆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಗೌಣತ್ವದ ಉಪಪತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देहादिसङ्घाते अहंप्रत्ययः गौणः, न मिथ्या इति चेन्न; तत्कार्येष्वपि गौणत्वोपपत्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मीय देहादिसंघात में अहं प्रत्यय गौंण होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮೀಯ ದೇಹಸಂಕಾತದಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಗೌಣವು.", "Sanskrit": "आत्मीये देहादिसङ्काते अहंप्रत्ययः गौणः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मीय पुत्र में ' आत्मा वै पुत्रनामासि' (तै. आ. एका. 2.11) इति, लोके च “मम प्राण एव अयं गौः' इस प्रकार से यह मिथ्याप्रत्यय नहीं होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಂತ ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ \"ಆತ್ಮಾ ವೈ ಪುತ್ರನಾಮಾಸಿ\" (ತೈ.ಆ.ಏಕಾ.೨.೧೧) ಎಂದು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ \"ಮಮ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಅಯಂ ಗೌಃ\" ಎಂದು ಅದರಂತೆ. ನೈವಾಯಂ ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರಾತ್ಯಯಃ.", "Sanskrit": "यथा आत्मीये पुत्रे \"आत्मा वै पुत्रनामासि” (तै. आ. एका. २.११) इति, लोके च “मम प्राण एव अयं गौः\" इति, तद्वत्‌। नैवायं मिथ्याप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मिथ्या प्रत्यय तो स्थाणुपुरुषों में अगृह्माण विशेषणों में होता है।", "Kannada": "ಮಿತ್ಯಾಪ್ರತ್ಯಯವು ಸ್ಥಾಣು ಮತ್ತು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅಗೃಹ್ಯಮಾಣ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मिथ्याप्रत्ययस्तु स्थाणुपुरुषयोः अगृह्यमाणविशेषयोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौण प्रत्यय की मुख्यकार्यार्थता अधिकरणस्ति अर्थत्व से तथा लुप्तोपमा शब्द के कारण नहीं होती है।", "Kannada": "ಗೌಣಪ್ರತ್ಯಯವಲ್ಲದ ಮುಖ್ಯಕಾರ್ಯಾರ್ಥತೆಯು ಅಧಿಕರಣದ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥತ್ವದಿಂದ ಲುಪ್ತೋಪಮ ಶಬ್ದದಿಂದ.", "Sanskrit": "न गौणप्रत्ययस्य मुख्यकार्यार्थता, अधिकरणस्तुत्यर्थत्वात्‌ लुप्तोपमाशब्देन।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे “सिंहो देवदत्त: ` अग्निर्माणवक: ' इत्यादि में सिंह के समान अग्नि के समान क्रूरता पिङ्गलता आदि सामान्य धर्मत्व से देवदत्तत्व माणवकाधिकरण स्तुतियार्थ ही होता है, न की सिंह के कार्य को तथा अग्नि के कार्यो को गौण शब्द प्रत्यय निमित्त रूप में कुछ साधित होता है मिथ्याप्रत्यय कार्य तो अनर्थ का अनुभव करवाते है।", "Kannada": "\"ಸಿಂಹೋ ದೇವದತ್ತಃ\" \"ಅಗ್ನಿರ್ಮಾಣವಕಃ\" ಎಂದು ಸಿಂಹದಂತೆ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಕ್ರೌರ್ಯಪೈಂಗಲ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯದಂತೆ ದೇವದತ್ತಮಾಣವಕದ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವು. ಸಿಂಹದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗೌಣಶಬ್ದಪ್ರತ್ಯಯನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಗಬಹುದು. ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತ್ಯಯಕಾರ್ಯವು ಅನರ್ಥವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "यथा “सिंहो देवदत्तः” 'अग्निर्माणवकः' इति सिंह इव अग्निरिव क्रौर्यपैङ्गल्यादिसामान्यवत्त्वात्‌ देवदत्तमाणवकाधिकरणस्तुत्यर्थमेव, न तु सिंहकार्यम्‌ अग्निकार्य वा गौणशब्दप्रत्ययनिमित्तं किञ्चित्साध्यते ; मिथ्याप्रत्ययकार्य तु अनर्थमनुभवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौण प्रत्यय विषय को जो जानता है वह “नेष सिंहः दैवदत्तः' तथा न “नायमग्निमाणवकः' इस प्रकार से मानता है तथा गौण देहादिसङ्घात आत्मा के द्वारा किया कर्म मुख्य रूप से अहं प्रत्यय युक्त आत्मा के द्वारा किया होता है।", "Kannada": "ಗೌಣಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದೆ \"ನೈಷ ಸಿಂಹಃ ದೇವದತ್ತಃ\" ಹಾಗೆಯೇ \"ನಾಯಮಗ್ನಿರ್ಮಾಣವಕಃ\" ಎಂದು. ಹೇಗೆ ಗೌಣದಿಂದ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತದಿಂದ ಆತ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯದಿಂದ ಆತ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದೂ ಕೂಡ.", "Sanskrit": "गौणप्रत्ययविषयं जानाति 'नैष सिंहः देवदत्तः”, तथा 'नायमग्निर्माणवकः' इति। तथा गौणेन देहादिसङ्घातेन आत्मना कृतं कर्म न मुख्येन अहंप्रत्ययविषयेण आत्मना कृतं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न कि गौंणसिहा अग्नि के द्वारा किया गया कर्म मुख्यसिंहाग्नियों के द्वारा किया गया होता है।", "Kannada": "ಗೌಣಸಿಂಗಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವಲ್ಲದೆ ಮುಖ್ಯಸಿಂಹಾಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದರಬಹುದು.", "Sanskrit": "न हि गौणसिंहाग्निभ्यां कृतं कर्म मुख्यसिंहाग्निभ्यां कृतं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न क्रूरता से तथा पैङ्गल्य से मुख्यसिंह तथा अग्नि के स्तुत्यर्थत्व के कारण तथा उपक्षीणत्व के कारण कोई कार्य करते है।", "Kannada": "ಕ್ರೌರ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಸಿಂಹಾಗ್ನಿಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥದಿಂದ ಉಪಕ್ಷೀಣತ್ವದಿಂದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न च क्रौर्येण पैङ्गल्येन वा मुख्यसिंहाग्न्योः कार्यं किञ्चित्‌ क्रियते, स्तुत्यर्थत्वेन उपक्षीणत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनका वर्णन किया गया है वो तो जानते हैं की न तो मैं आग हूँ और न ही मैं सिह हूँ।", "Kannada": "ಸ್ತುತಿಸುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು \"ನಾಹಂ ಸಿಂಹಃ\" \"ನಾಹಂ ಅಗ್ನಿಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "स्तूयमानौ च जानीतः 'नाहं सिंहः” “नाहम्‌ अग्निः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से यह कहा गया है की स्मृति इच्छा प्रयत्न कर्म हेतुओं के द्वारा आत्म कर्म करती है, उनके मिथ्या प्रत्यय पूर्वकत्व होने से ऐसा नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಿದೆ \"ಆತ್ಮೀಯೈಃ ಸ್ಮೃತೀಚ್ಛಾಪ್ರಯತ್ನೈಃ ಕರ್ಮಹೇತುಭಿರಾತ್ಮಾ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ\" ಎಂದು. ಅವುಗಳ ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತ್ಯಯಪೂರ್ವಕತ್ವದಿಂದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यच्च आहुः “आत्मीयैः स्मृतीच्छाप्रयत्नैः कर्महेतुभिरात्मा कर्म करोति” इति, न; तेषां मिथ्याप्रत्ययपूर्वकत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मिथ्या प्रत्यय निमित्तेष्टा निष्टानुभूत क्रिया फल जनित संस्कार पूर्वक ही स्मृतिच्छयाप्रयत्नादि होते हैं।", "Kannada": "ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತ್ಯಯನಿಮಿತ್ತೇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಾನುಭೂತಕ್ರಿಯಾಫಲಜನಿತಸಂಸ್ಕಾರಪೂರ್ವಕಾಃ ಹಿ ಸ್ಮೃತೀಚ್ಛಾಪ್ರಯತ್ನಾದಯಃ |", "Sanskrit": "मिथ्याप्रत्ययनिमित्तेष्टानिष्टानुभूतक्रियाफलजनितसंस्कारपूर्वकाः हि स्मृतीच्छाप्रयत्नादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे इस जन्म में देहादिसङ्गाताभिमानरागद्वेषादि करने पर धर्म तथा अधर्म तत्फलानुभव, तथा अतीत में अतीत जन्म में अनादिविद्याकृत संसार अतीत अनागत अनुमेय होता है।", "Kannada": "ಅದು ಹೇಗೆಂದರೆ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತಾಭಿಮಾನದ ರಾಗದ್ವೇಷಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮ ತತ್ಫಲಾನುಭವವು, ಹಾಗೆಯೇ ಅತೀತವಾದ ಅತೀತವಾಗದ ಜನ್ಮದಿಂದ ಎಂದು ಅನಾದಿ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಂಸಾರವು ಅತೀತದಿಂದ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा अस्मिन्‌ जन्मनि देहादिसङ्घाताभिमानरागद्वेषादिकृतौ धर्माधर्मौ तत्फलानुभवश्च, तथा अतीते अतीततरेऽपि जन्मनि इति अनादिरविद्याकृतः संसारः अतीतोऽनागतश्च अनुमेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सर्व कर्म संन्यास सहित ज्ञाननिष्ठा के द्वारा आत्यन्तिक संसारों पर इस प्रकार से सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸರ್ವಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಹಿತವಾದ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಾಂತಿಕ ಸಂಸಾರ ಪರವೆಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च संर्वकर्मसंन्याससहितज्ञाननिष्ठया आत्यन्तिकः संसारोपरम इति सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यात्मकत्व देहाभिमान का उसकी निवृत्ति में देहानुपपत्तिसे संसारानुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾತ್ಮಕತ್ವವು ದೇಹಾಭಿಮಾನದ ಅದರ ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹಾನುಪಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರಾನುಪಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು.", "Sanskrit": "अविद्यात्मकत्वाच्च देहाभिमानस्य, तन्निवृत्तौ देहानुपपत्तेः संसारानुपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहादिसङ्घात में आत्माभिमान अविद्यात्मक होता है।", "Kannada": "ದೇಹಾದಿ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನವು ಅವಿದ್ಯಾತ್ಮಕವು.", "Sanskrit": "देहादिसङ्घाते आत्माभिमानः अविद्यात्मकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से लोक में “गवादिभ्योऽन्योहम्‌ मत्तश्चान्ये गवादयः इस प्रकार से जानता हुआ अपने को मैं मानता है।", "Kannada": "ಲೋಕದಲ್ಲಿ \"ಗವಾದಿಭ್ಯೋಽನ್ಯೋಽಹಮ್, \"ಮತ್ತಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಗವಾದಯಃ\" ಎಂದು ಆ ಜನರನ್ನು \"ಅಹಮ್\" ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "न हि लोके “गवादिभ्योऽन्योऽहम्‌ , मत्तश्चान्ये गवादयः” इति जानन्‌ तान्‌ “अहम्‌' इति मन्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं जानता हुआ तो स्थाणु में पुरुषविज्ञान के समान अविवेक से देहादिसङ्गात को में मानता हूँ।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಸ್ಥಾಣುವು ಪುರುಷವಿಜ್ಞಾನದಂತೆ ಅವಿವೇಕದಿಂದ ದೇಹಾದಿಗಳ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು. \"ಅಹಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अजानंस्तु स्थाणौ पुरुषविज्ञानवत्‌ अविवेकतः देहादिसङ्खाते कुर्यात्‌ “अहम्‌ इति प्रत्ययं, न विवेकतः जानन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा वै पुत्र नामासि' (तै. आ. एका. 2। 11) इस प्रकार से पुत्र मैं अहं का सम्बन्ध जन्यजनकसम्बन्धनिमित्त गौण होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಾ ವೈ ಪುತ್ರ ನಾಮಾಸಿ\" (ತೈ.ಆ. ಏಕಾ. ೨.೧೧) ಎಂದು ಪುತ್ರನಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವು, ಅದು ಜನ್ಯಜನಕಸಂಬಂಧ ನಿಮಿತ್ತದ ಗೌಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा वै पुत्र नामासि” (तै. आ. एका. २। ११) इति पुत्रे अहंप्रत्ययः, स तु जन्यजनकसम्बन्धनिमित्तः गौणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौण आत्मा से भोजनादि तथा प्रमार्थ कार्य नहीं किए जा सकते है।", "Kannada": "ಗೌಣ ಆತ್ಮದಿಂದ ಭೋಜನಾದಿಗಳ ಹಾಗೆ ಪರಮಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "गौणेन च आत्मना भोजनादिवत्‌ परमार्थकार्यं न शक्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे गौणसिंहाग्नि से मुख्यसिंहाग्निवत्‌ कार्य अदृष्टविषयप्रेरक प्रमाण से आत्मकर्तव्य गौण देहेन्द्रिय आत्मा के द्वार किए जाते है तो ऐसा भी नहीं है, क्योंकि उनका कार्य तो अविद्या के द्वारा किया जाता है।", "Kannada": "ಗೌಣ ಸಿಂಹಾಗ್ನಿಗಳಿಂದ ಮುಖ್ಯಸಿಂಹಾಗ್ನಿಗಳ ಕಾರ್ಯದ ಹಾಗೆ ಅದೃಷ್ಟ ವಿಷಯ ಪ್ರೇರಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಆತ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ಗೌಣ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯ ಆತ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಲಾದಾಗ ಹಾಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯವು ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "गौणसिँहाग्निभ्यां मुख्यसिंहाग्निकार्यवत्‌॥अदृष्टविषयचोदनाप्रामाण्याद्‌ आत्मकर्तव्यं गौणैः देहेन्द्रियात्मभिः क्रियत एव इति चेन्न; अविद्याकृतात्मत्वात्तेषाम्‌। न च गौणा आत्मानो देहेन्द्रियादयः; किँ तर्हि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा में गौण देह इन्द्रिया आदि भी नहीं होती हैं।", "Kannada": "ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಗೌಣ ದೇಹ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न च गौणा आत्मानो देहेन्द्रियादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविवेकी बालकों के द्वारा अज्ञान काल में यह देखा जाता है कि मैं बड़ा हूँ, मैं छोटा हूँ, मैं गोरा हूँ, इस प्रकार से देहादिसङ्घात में अहं  प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅವಿವೇಕಿ ಬಾಲಕರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ನಾನು ದೊಡ್ಡವನಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಚಿಕ್ಕವನಿದ್ದೇನೆ, ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ದೇಹ ಸಂಘಾತದಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविवेकिनां हि अज्ञानकाले बालानां दृश्यते 'दीर्घोऽहम्‌,गौरोऽहम्‌, इति देहादिसङ्घाते अहंप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकियों का तो ' अन्योऽहं देहादिसङऱघात्‌' मैं देहादिसङ्घात से अलग हूँ इस प्रकार से देह आदि में उनका अहं प्रत्यय नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಿಗಳ \"ಅನ್ಯೋಽಹಂ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತಾತ್\" ಇಲ್ಲಿ ದೇಹಾದಿ ಸಂಘಾತದಿಂದ ನಾನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ದೇಹ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न तु विवेकिनाम्‌ अन्योऽहं देहादिसङ्घातात्‌' इति जानतां तत्काले देहादिसङ्काते अहंप्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मिथ्याप्रत्यय के अभाव में तत्कृत गौण ही होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಿಥ್ಯಾ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ತತ್ಕೃತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಗೌಣ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ मिथ्याप्रत्ययाभावे अभावात्‌ तत्कृत एव, न गौणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलग से गृह्यमाण विशेषसामान्य में सिंहदेवदत्त अग्निमाणवक के समान गौण प्रत्यय अथवा शब्द प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಬೇರೆಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಶೇಷ ಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಹದೇವದತ್ತ ಅಗ್ನಿಮಾಣವಕಗಳ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌಣ ಪ್ರತ್ಯಯ ಅಥವಾ ಶಬ್ದ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पृथग्गृह्यमाणविशेषसामान्ययोर्हि सिंहदेवदत्तयोः अग्निमाणवकयोर्वा गौणः प्रत्ययः शब्दप्रयोगो वा स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न की अगृह्यमाण विशेषसामानन्य में।", "Kannada": "ಅಗೃಹ್ಯಮಾಣವಾಗಿದೆ ವಿಶೇಷ ಸಾಮಾನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "न अगृह्यमाणविशेषसामान्ययोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यह कहा गया है 'श्रुतिप्राणाण्यात्‌ ' इसप्रकार से लेकिन उस प्रमाण के अदृष्टविषयत्व से वैसा भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಶೃತಿಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಾತ್\" ಎಂದು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆದರೆ ಆ ಅದೃಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಹೀಗೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यत्तु उक्तम्‌ “श्रुतिप्रामाण्यात्‌' इति, तन्न; तत्प्रामाण्यस्य अदृष्टविषयत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्षादि प्रमाण की अनुपलब्धि होने पर विषय में अग्निहोत्रादि साध्य सम्बन्ध में ही श्रुति का प्रमाण होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಪಲಬ್ಧಿಯಾದಾಗ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಆದಿ ಸಾಧ್ಯ ಸಾಧನ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यक्षादिप्रमाणानुपलब्धे हि विषये अग्निहोत्रादिसाध्यसाधनसम्बन्धे श्रुतेः प्रामाण्यं।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्ष आदि में अदृष्टदर्शनार्थविषयत्वात्‌ प्रामाण्य का भाव नहीं होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟ ದರ್ಶನಾರ್ಥ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ಭಾವವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न प्रत्यक्षादिविषये, अदृष्टदर्शनार्थविषयत्वात्‌ प्रामाण्यस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दृष्टमिथ्याज्ञाननिमित्त अहं  प्रत्यय के देहादिसङ्घात में गौणत्व कल्पित नहीं कर सकते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನೋಡಿಲ್ಲದ ಮಿಥ್ಯಾ ಜ್ಞಾನ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯದ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತದಲ್ಲಿ ಗೌಣದಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ न दृष्टमिथ्याज्ञाननिमित्तस्य अहंप्रत्ययस्य देहादिसङ्घाते गौणत्वं कल्पयितुं शक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म विधि श्रुति के समान ब्रह्म विद्या श्रुति भी अप्राप्य प्रसङ्ग वाली हो तो, ऐसा भी बाधक प्रत्यय अनुपपत्ति के कारण नहीं है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವಿಧಿ ಶೃತಿಯ ಸಮಾನವೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಶೃತಿಯು ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲ, ಹೀಗೆಯೇ ಬಾಧಕ ಪ್ರತ್ಯಯ ಅನುಪಪತ್ತಿಯು ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कर्मविधिश्रुतिवत्‌ ब्रह्मविद्याविधिश्रुतेरपि अप्रामाण्यप्रसङ्ग इति चेन्न; बाधकप्रत्ययानुपपत्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस ब्रह्मविद्यविधिश्रुति के द्वारा आत्मा में अवगत होने पर देहादिसङगात में अहं प्रत्यय बाधित होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವಿಧಿ ಶೃತಿಯಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವಗತವಾದಾಗ ದೇಹಾದಿಸಂಘಾತದಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಬಾಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा ब्रह्मविद्याविधिश्रुत्या आत्मनि अवगते देहादिसङ्काते अहंप्रत्ययः बाध्यते|"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा आत्मा की आत्मा में ही गति को कभी भी कोई भी बाधित नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಗತಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಬಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथा आत्मन्येव आत्मावगतिः न कदाचित्‌ केनचित्‌ कथञ्चिदपि बाधितुं शक्या |"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि उसकी फलव्यतिरेक से युक्त गति होती है, जैसे अग्नि की ऊष्णता तथा प्रकाश।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಫಲವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಯುಕ್ತ ಗತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ.", "Sanskrit": "फलाव्यतिरेकादवगतेः, यथा अग्निरुष्णः प्रकाशश्च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वप्रवृत्ति निरोध से उत्तरोत्तर अपूर्व प्रवृत्ति जनन का प्रत्यगात्माभिमुख्य के द्वारा तथा प्रवृत्युत्पादनार्थत्व से कर्मविधि श्रुति का अप्रमाण्य भी नहीं कहा जा सकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮವಿಧಿ ಶೃತಿಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದಿಂದ, ಪೂರ್ವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ನಿರೋಧದಿಂದ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಪೂರ್ವಪ್ರವೃತ್ತಿ ಜನನದ ಬೇರೆ ಆತ್ಮ ಅಭಿಮುಖದಿಂದ ಪ್ರವೃತ್ತ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಅರ್ಥದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न च एवं कर्मविधिश्रुतेरप्रामाण्यं, पूर्वपूर्वप्रवृत्तिनिरोधेन उत्तरोत्तरापूर्वप्रवृत्तिजननस्य प्रत्यगात्माभिमुख्येन प्रवृत्तयुत्पादनार्थत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मिथ्यात्व होने पर भी उपाय की उपमेय सत्यता के द्वार सत्यत्व ही होना चाहिए जैसे अर्थवाद विधि विशेषणों की, लोक में भी बलोन्तमत्तादियों की पापी आदि में पापयित्व होने पर चूडावर्धानादिवचन होते हैं।", "Kannada": "ಮಿಥ್ಯಾ ಆಗುವುದರಿಂದ ಉಪಾಯದ ಉಪಮೇಯವು ಸತ್ಯತ್ವದಿಂದ ಸತ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಹೇಗೆ ಅರ್ಥವಾದ ವಿಧಿ ವಿಶೇಷಣಗಳ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬಲೋನ್ಮತ್ತಾದಿಗಳ ಪಾಪಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪಯಿತ್ವ ಇರುವುದರಿಂದ ಚೂಡಾವರ್ಧಾನ ಆದಿವಚನಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मिथ्यात्वेऽपि उपायस्य उपेयसत्यतया सत्यत्वमेव स्याद्‌ यथा अर्थवादानां विधिशेषाणां; लोकेऽपि बालोन्मत्तादीनां पापआदौ पाययितव्ये चूडावर्धनादिवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकारान्तर स्थानों के साक्षात्कारण से प्रामाण्य सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾರಾಂತರ ಸ್ಥಾನಗಳ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकारान्तरस्थानां च साक्षादेव वा प्रामाण्यं सिद्धं।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रागात्मज्ञा से देहाभिमान निमित्त प्रत्यक्षादि प्रामाण्य के समान।", "Kannada": "ಪ್ರಾಗಾತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ದೇಹಾಭಿಮಾನ ನಿಮಿತ್ತವಾದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रागात्मज्ञानाद्‌ देहाभिमाननिमित्तप्रत्यक्षादिप्रामाण्यवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे मानते हैं कि स्वयम्‌ अव्यावृत भी आत्मा संनिधि करती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಸ್ವಯಮ್ ಅವ್ಯಾವೃತವು ಕೂಡ ಸಂನಿಧಿ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्तु मन्यसे- स्वयम्‌ अव्याप्रियमाणोऽपि आत्मा संनिधिमात्रेण करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही मुख्य कर्तृत्व होता है आत्मा का।", "Kannada": "ಅದೇ ಆತ್ಮದ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತೃತ್ವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदेव मुख्यं कर्तृत्वम्‌ आत्मनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसा राजा युद्ध करते हुए योद्धाओं में युद्ध करते हुओं के बीच में स्वयं युद्ध नहीं करता हुआ भी संन्निधि मात्र से ही जीतता है तथा पराजित होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ರಾಜನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾ ಯೋದ್ಧರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂನಿಧಿ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा राजा युध्यमानेषु योधेषु युध्यत इति प्रसिद्धं स्वयम्‌ अयुध्यमानोऽपि संनिधानादेव जितः पराजितश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सेनापति उस समय कहता है यहाँ पर क्रियाफल का सम्बन्ध राजा का तथा सेनापति का देखा गया है।", "Kannada": "ಆಗ ಸೇನಾಪತಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ- ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಫಲದ ಸಂಬಂಧ ರಾಜನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾಪತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा सेनापतिः वाचैव करोति; क्रियाफलसम्बन्धश्च राज्ञः सेनापतेश्च दृष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस ऋत्वकि का कर्म यजमान का तथा देहादि का कर्म आत्मा का होता है, फल के आत्मगामित्व से।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಋತ್ವಿಕರ ಕರ್ಮ ಯಜಮಾನನದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ದೇಹಾದಿಗಳ ಕರ್ಮ ಆತ್ಮದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಫಲದ ಆತ್ಮಗಾಮಿತ್ವದಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा च ऋत्विक्कर्म यजमानस्य, तथा देहादीनां कर्म आत्मकृतं स्यात्‌ , फलस्य आत्मगामित्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से राजा युद्ध में योद्धाओं को धन देने में तथा जय-पराजय के भोग में स्वयं ही मुख्य कर्तृत्व होता है, यजमान का भी दक्षिणादानादि में मुख्यकर्तृत्व होता है।", "Kannada": "ರಾಜನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಯೋಧರಿಗೆ ಧನ-ದಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಅವನ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕರ್ತೃತ್ವವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಜಮಾನನ ಪ್ರಧಾನ ತ್ಯಾಗವು ದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕರ್ತೃತ್ವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राजा तावत्‌ स्वव्यापारेणापि युध्यते; योधानां च योधयितृत्वे धनदाने च मुख्यमेव कर्तृत्वं,  यजमानस्यापि प्रधानत्यागे दक्षिणादाने च मुख्यमेव कर्तृत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जो अव्यापृत का कर्तृत्वोपचार है, वह गोण की समझा जाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅವ್ಯಾಪೃತದ ಕರ್ತೃತ್ವದ ಉಪಚಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಗೌಣ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ अव्यापृतस्य कर्तृत्वोपचारो यः, सः गौणः इति अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहा जाता है कि देहादि के व्यापार से अव्यापृत आत्मा भी कर्ता तथा भोक्ता होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ದೇಹಾದಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಅವ್ಯಾಪೃತವಾದ ಆತ್ಮವು ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ असदेव एतत्‌ गीयते 'देहादीनां व्यापारेण अव्यापृतः आत्मा कर्ता भोक्ता च स्यात्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भ्रान्ति निमित्त तो सभी उपपादित होता है।", "Kannada": "ಭ್ರಾಂತಿ ನಿಮಿತ್ತವು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯು ಉಪಪಾದಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भ्रान्तिनिमित्तं तु सर्वम्‌ उपपद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्मात्‌ भ्रान्तिप्रत्ययनिमित्त एवायं संसारभ्रमो न तु परमार्थ इति सम्यग्दर्शनाद्‌ अत्यन्त एवोपरम इति सिद्ध धर्म (गी.भा.18.66) साधन के तीन पाठ हैं।", "Kannada": "ಆ ಭ್ರಾಂತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿರುವ ಇದು ಸಂಸಾರ ಭ್ರಮವು ಪರಮಾರ್ಥ ಎಂಬ ಸಮ್ಯಕ್ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಏವೋಪರಮ ಎಂಬುದೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ (ಗೀ.ಭಾ.೧೮.೬೬) ಸಾಧನದ ಮೂರು ಪಾಠಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ भ्रान्तिप्रत्ययनिमित्त एवायं संसारभ्रमो न तु परमार्थ इति सम्यग्दर्शनाद्‌ अत्यन्त एवोपरम इति सिद्धम्‌॥ (गी.भा.१८.६६) साधनस्य त्रयः पाठाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर प्रथम पाठ में साधना का सामान्य स्वरूप बताया गया हैं ।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रथमपाठे साधनायाः सामान्यस्वरूपम्‌ उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीयपाठ में निष्कामकर्मयोग उपासना विषय साधनक बाधक युक्तियाँ तथा द्वितीय पाठ में ही उपासना तक ही विषय को सम्पूर्ण किया गया है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮಯೋಗ ಉಪಾಸನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎರಡನೇ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯವರೆಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयपाठे निष्कामकर्मयोगः उपासना चेति विषयः साधकबाधकयुक्तिभिः उपन्यस्तः। द्वितीये पाठे उपासनां यावत्‌ विषयः समापितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सम्बन अवशिष्ट आदि में इस तीसरे पाठ में अधिकारी का जो सम्बन्ध है उसका अवशिष्ट भाग ही आदि में उपस्थापित किया गया है।", "Kannada": "ಈ ತೃತೀಯ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಯಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೋ ಅದರ ಉಳಿದಿರುವ ಭಾಗವೇ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ तृतीये पाठे अधिकारी इति यो संबन्धः तस्यैव अवशिष्टभागः आदौ उपस्थापितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अंश ही साधनचतुष्टय है।", "Kannada": "ಆ ಅಂಶವೇ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯವೆಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स चांशः साधनचतुष्टयमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य अनित्य वस्तु विवेक यहाँ पर विवेक पदार्थ है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಅನಿತ್ಯ ವಸ್ತುವಿವೇಕವು ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नित्यानित्यवस्तुविवेकः अत्र विवेकपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इहामुत्रफलभोगविराग वैराग्यपद के द्वारा वाच्य है।", "Kannada": "ಇಹಾಮುತ್ರಫಲಭೋಗವಿರಾಗ ವೈರಾಗ್ಯಪದದ ವಾಚ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इहामुत्रफलभोगविरागः वैराग्यपदवाच्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शम, दम, उपरति, तितिक्षा, श्रद्धा तथा समाधान यह छः सम्पत्तियाँ बताई गई हैं।", "Kannada": "ಶಮ, ದಮ, ಉಪರತಿ, ತಿತಿಕ್ಷಾ, ಶ್ರದ್ಧಾ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಾನ ಇವು ಆರು ಸಂಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शमः दमः उपरतिः तितिक्षा श्रद्धा समाधानम्‌ इति एतत्‌ शमादिषट्कम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुमुक्षत्व मोक्षेच्छा होती है।", "Kannada": "ಮುಮುಕ್ಷತ್ವವೇ ಮೋಕ್ಷದ ಇಚ್ಛೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मुमुक्षुत्वं मोक्षेच्छा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार से विवेक वैराग्य शमादिषट्‌ सम्पत्ति तथा मुमुक्षुत्व और साधन चतुष्टय को समझना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿವೇಕ ವೈರಾಗ್ಯ ಶಮಾದಿ ಷಡ್ ಸಂಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಮುಕ್ಷತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "इति विवेकवैराग्यशमादिषट्कसम्पत्तिमुमुक्षुत्वानि साधनचतुष्टयपदाभिधेयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनका इस पाठ में क्रमश: विस्तारपूर्वक वर्णन है।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतानि अस्मिन्‌ पाठे क्रमशः विशदीकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अधिकारी अनुबन्ध का उपसंहार दिया गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಅನುಬಂಧವನ್ನು ಉಪಸಂಹಾರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अधिकारी इति अनुबन्धः उपसंहृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद विषयम्बन्ध तथा प्रयोजन ये तीन अनुबन्ध उपवर्णित है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ವಿಷಯಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ ಈ ಮೂರು ಅನುಬಂಧದಲ್ಲಿ ಉಪವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः विषयसम्बन्धप्रयोजनानि इति त्रयोऽनुबन्धाः उपवर्णिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वेदज्ञ निर्मल एकाग्र साधनचतुष्टय सम्पन्न ही अधिकारी बन्धन को नहीं सहता हुआ गुरु के पास विधिवत्‌ जाता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೇದಜ್ಞ ನಿರ್ಮಲ ಏಕಾಗ್ರ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರುವವನೇ ಅಧಿಕಾರಿ ಬಂಧನವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದೇ ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इत्थं वेदज्ञः निर्मलः एकाग्रः साधनचतुष्टयसम्पन्नः एव अधिकारी बन्धनम्‌ असहमानः गुरुम्‌ विधिवत्‌ उपसर्पति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर गुरु उसको वेदान्त का श्रवण कराते है।", "Kannada": "ಆಗ ಅವನು ಗುರಿವಿಗೆ ವೇದಾಂತವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ततश्च गुरुः तं वेदान्तम्‌ श्रावयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद श्रवण मनन तथा निदिध्यासन का अधिकारी अनुष्ठान करता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಶ್ರವಣ ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इतः परं श्रवणमनननिदिध्यासननि अनुतिष्ठति अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि वह पूर्णयुक्त अधिकारी होता है तो, उसे उसी क्षण ही ब्रह्मज्ञान हो जाता है।", "Kannada": "ಅವನೇನಾದರು ಪೂರ್ಣವಾದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನು ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यदि युक्तः अधिकारः अस्ति तर्हि तत्क्षणमेव ब्रह्मज्ञानम्‌ उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं तो पूर्वसाधनों का फिर से अनुष्ठान करना होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अन्यथा पूर्वपूर्वसाधनानि पुनः अनुष्ठेयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विविदिषा तथा विद्वत्, सन्यास के भेद से सन्यास दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿವಿದಿಶಾ ಮತ್ತು ವಿದ್ವತ್, ಸಂನ್ಯಾಸ ಭೇದದಿಂದ ಸಂನ್ಯಾಸದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अत एव विविदिषाविद्वत्संन्यासभेदेन संन्यासस्य द्वैविध्यमापद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "७ साधन चतुष्टय के बारे में, ® विषय प्रयोजन में अनुबंधों को जाना ® अधिकारी को कब गुरु के पास जाना चाहिए जाना।", "Kannada": "೭ ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ವಿಷಯ ಪ್ರಯೋಜನದಲ್ಲಿ ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾವಾಗ ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "९. साधनचतुष्टये कार्यकारणभावः वक्तव्यः। १०. वेदान्तस्य विषयः स्पष्टीकर्तव्यः, अनुबन्धेषु सम्बन्धः उपस्थाप्यः। १२. वेदान्तस्य प्रयोजनं विशदयत ,गुरूपसदनं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. श्रवण मनन  निदिध्यासन को जाना,  श्रवण तात्पर्य में लिङ्गों को जाना वेदान्त में अधिकारी के विवेकी को उपस्थापित कीजिए।", "Kannada": "೧೫. ಶ್ರವಣ ಮನನ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಶ್ರವಣದ ತಾತ್ಪರ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿವೇಕವನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "१५. श्रवणं विशदयत। तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गानि व्याख्यात। मननं विवृणुत। निदिध्यासनं प्रकटनीयम्‌। श्रवणादिकं प्रतिबन्धकानि कानि। कथं वा तन्निवृत्तिः। १. वेदान्ते अधिकारिणो विवेकः उपस्थाप्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त में अधिकारी के वैराग्य का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವೈರಗ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "वेदान्ते अधिकारिणो वैराग्यं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "3.शम का परिचय दीजिए।", "Kannada": "೩. ಶಮದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "३. शमः परिचेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 दम का विवरण दीजिए।", "Kannada": "೪. ದಮದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "४. दमः विवरणीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 उपरित को प्रकट कौजिए।", "Kannada": "೫. ಉಪರತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ.", "Sanskrit": "५. उपरतिः प्रकटनीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. श्रद्धा को स्पष्ट कीजिए।", "Kannada": "೬. ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "६. श्रद्धाम्‌ स्पष्ठीकुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 समाधान क्या होता है?", "Kannada": "೭. ಸಮಾಧಾನವೆಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "७. समाधानं किमिति लेख्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 मुमुक्षुत्व का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "೮. ಮುಮುಕ್ಷತ್ವದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "८. मुमुक्षुत्वम्‌ विशदयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 साधनचतुष्टय में कार्यकारणभाव को बताइये।", "Kannada": "೯. ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಣಭಾವವನ್ನು ಹೇಳಿ.", "Sanskrit": "९. साधनचतुष्टये कार्यकारणभावः वक्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. वेदान्त के विषय को स्पष्ट कीजिए।", "Kannada": "೧೦. ವೇದಾಂತದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "१०. वेदान्तस्य विषयः स्पष्टीकर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. अनुबन्धों में सम्बन्ध को उपस्थापित कोजिए।", "Kannada": "೧೧. ಅನುಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "११. अनुबन्धेषु सम्बन्धः उपस्थाप्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. वेदान्त के प्रयोजन को बताए।", "Kannada": "೧೨. ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "१२. वेदान्तस्य प्रयोजनं विशदयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. गुरुपसदन को लिखिए।", "Kannada": "೧೩. ಗುರೂಪಸದನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "१३. गुरूपसदनं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "14. गुरु के लक्षणों को लिखिए।", "Kannada": "೧೪. ಗುರುವಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "१४. गुरुलक्षणानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. श्रवण का वर्णन कोजिए।", "Kannada": "೧೫. ಶ್ರವಣವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ.", "Sanskrit": "१५. श्रवणं विशदयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "16. तात्पर्य निर्णायक लिङगों की व्याख्या कोीजिए।", "Kannada": "೧೬. ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಲಿಂಗಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१६. तात्पर्यनिर्णायकलिङ्गानि व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "17. मनन का वर्णन कोजिए।", "Kannada": "೧೭. ಮನನದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "१७. मननं विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "18. निदिध्यासन को प्रकट कीजिए।", "Kannada": "೧೮. ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "१८. निदिध्यासनं प्रकटनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "19. श्रवणादि के प्रतिबन्धक क्या क्या होते हैं, तथा उनकी निवृत्ति किस प्रकार से होती है।", "Kannada": "೧೯. ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१९. श्रवणादिकं प्रतिबन्धकानि कानि। कथं वा तन्निवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "20. मनन में तक की उपयोगिता लिखिए।", "Kannada": "೨೦. ಮನನದಲ್ಲಿ ತರ್ಕದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "२०. मनने तर्कस्य उपयोगितां लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "21. मनन में प्रयुज्यमान उपपत्ति की क्या विशेषता है।", "Kannada": "೨೧. ಮನನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಉಪಪತ್ತಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯೇನು?", "Sanskrit": "२१. मनने प्रयुज्यमानाया उपपत्तेः का विशेषता।"}}
{"translation": {"Hindi": "22. संशय तथा विपर्यय का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "೨೨. ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "२२. संशयविपर्ययौ प्रतिपादनीयौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 नित्यानित्यवस्तु विवेक से ब्रह्म ही नित्य वस्तु है उससे भिन्न सभी अनित्य है इस प्रकार विवेचन वेदान्त में अधिकारी का विवेक होता है।", "Kannada": "೧. ನಿತ್ಯ ಅನಿತ್ಯ ವಸ್ತು ವಿವೇಕದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ನಿತ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅನಿತ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಿವೇಚನೆ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯೇ ವಿವೇಕ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१. नित्यानित्यवस्तुविवेकस्तावत्‌ ब्रह्मैव नित्यं वस्तु ततोऽन्यदखिलमनित्यमिति विवेचनम्‌ इति वेदान्ते अधिकारिणो विवेकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. कर्मजन्य सभी भोगों को अनित्यत्व से दृष्टानुश्रविकभोगों से हमेशा के लिए के निवृत्ति वैराग्य होता है।", "Kannada": "೨. ಕರ್ಮದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭೋಗಗಳಿಗೆ ಅನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ ದೃಷ್ಟಾನುಶ್ರವಿಕಭೋಗಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯು ವೈರಾಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२. कर्मजन्यानां समेषामपि भोगानाम्‌ अनित्यत्वात्‌ दृष्टानुश्रविकभोग्यभ्यः नितरां विरतिः वैराग्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. स्वर्ग को प्राप्त करने पर भी जब पुण्यों का क्षय होता है तब जन्म ग्रहण करना चाहिए।", "Kannada": "೩. ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಯಾವ ಪುಣ್ಯಗಳು ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಜನ್ಮದ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "३. स्वर्गोऽपि लब्धश्चेत्‌ यदा पुण्यक्षयः भवति तदा पुनः जन्मग्रहणं कर्तव्यम्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए गीता में कहा है क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- ಕ್ಷೀಣೆ ಪುಣ್ಯೆ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕಂ ವಿಶಂತಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि गीतावचन्‌ - क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए स्वर्गफल भी अनित्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದ ಫಲವು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः स्वर्गफलम्‌ अनित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. शम दम उपरति तितिक्षा समाधान तथा श्रद्धा ये छ: षट्‌ सम्पत्तियां है।", "Kannada": "೪. ಶಮ ದಮ ಉಪರತಿ ತಿತಿಕ್ಷಾ ಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾ ಇವು ಆರು ಸಂಪತ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "४. शमः दमः उपरतिः तितिक्षा श्रद्धा समाधानम्‌ इति एतत्‌ शमादिषट्कम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधन चतुष्टय में यह तीसरा साधन हेै।", "Kannada": "ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೂರನೆಯ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टयमध्ये इदं तृतीयं साधनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. आत्मभाव के अनुरूप सम्पत्ति जो होती है वो सम्पत्ति कहलाती है।", "Kannada": "೫. ಅನುರೂಪವೇ ಆತ್ಮಭಾವದ ಸಂಪತ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "५. अनुरूपः आत्मभावः सम्पत्तिः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुरूप अर्थ योग्य होता हे।", "Kannada": "ಅನುರೂಪ ಎಂದರೆ ಯೋಗ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुरूपः योग्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मभाव स्वयं का भाव होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಭಾವವೆಂದರೆ ಆತ್ಮದ ತನ್ನದೇ ಆದ ಭಾವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मभावः आत्मनः स्वस्य भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. शम से तात्पर्य है श्रवणादिव्यतिरिक्त विषयों से मन का निग्रह।", "Kannada": "೬. ಶಮ ಇದರಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಶ್ರವಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಗ್ರಹ.", "Sanskrit": "६. शमो हि श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः मनसः निग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का शम किया जाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಶಮವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः शमः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधन चतुष्टय में अन्यतम साधन है शमादिषट्क सम्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಾಧನೆಯು ಶಮಾದಿ ಷಟ್ಕದ ಸಂಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टय अन्यतमं साधनं शमादिषट्कसम्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सम्पत्ति में सबसे पहले शम होता है।", "Kannada": "ಆ ಸಂಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಶಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्सम्पत्तौ आद्यः शमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7.दम से तात्पर्य है बाह्येन्द्रियों को उनसे अतिरिक्त विषयों से हटाना अर्थात्‌ बाह्येन्द्रियों का दमन करना।", "Kannada": "೭. ದಮದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳ ನಿವರ್ತನ ಅಂದರೆ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗಳ ದಮನ ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "७. दमो हि बाह्येन्द्रियाणां तद्व्यतिरिक्तविषयेभ्यो निवर्तनम्‌। बाह्येन्द्रियाणि दमनीयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधनचतुष्टय में अन्यतम साधन हैं , शमादिष्टसम्पत्ति उस सम्पत्ति में द्वितीय भाग दम होता है।", "Kannada": "ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಾಧನೆ ಶಮಾದಿಷಡ್ಸಂಪತ್ತಿ ಆ ಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಗವು ದಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टये अन्यतमं साधनं शमादिषट्कसम्पत्तिः। तत्सम्पत्तौ द्वितीयो दमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "8.निवर्तित बाह्येन्द्रियों का तथा मन का श्रवणादि व्यतिरिक्त विषयों से उपरण करवाना ही उपरति होती है।", "Kannada": "೮. ನಿರ್ವತಿತ ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮತ್ತು ಮನದ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಸರಿಸುವುದೇ ಉಪರತಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "८. निवर्तितानाम्‌ बाह्येन्द्रियाणाम्‌ मनसः च श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः उपरमणम्‌ उपरतिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इसका एक अर्थ है तथा विहित कर्मों को विधि के द्वारा परित्याग करना यह दूसरा अर्थ है अर्थात्‌ श्रवणादि व्यतिरिक्ति विषयों से उपरति करना।", "Kannada": "ಇದು ಇದರ ಒಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಹಿತವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪರಿತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಇದು ಎರಡನೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಉಪರತಿಗೊಳ್ಳುವುದು.", "Sanskrit": "एकः अर्थः। द्वितीयोऽपि अर्थोऽस्ति। स हि विहितानां कर्मणां विधिना परित्यागः इति,श्रवणादिव्यतिरिक्तविषयेभ्यः उपरतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधन चतुष्टय में अन्यतमसाधन शमादिषट्क सम्पत्ति है।", "Kannada": "ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಾಧನೆ ಶಮಾದಿ ಷಟ್ಕ ಸಂಪತ್ತಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टये अन्यतमं साधनं शमादिषट्कसम्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सम्पत्ति में यह तीसरी उपरति है।", "Kannada": "ಆ ಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸಂಪತ್ತಿ ಉಪರತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्सम्पत्तौ तृतीया उपरतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "9.तितिक्षा शीतोष्णादिद्वन्द्वसहिष्णुता होती है।", "Kannada": "೯. ತಿತಿಕ್ಷಾ ಶೀತ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ಎರಡನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಹಿಸುಕೊಳ್ಳುವುದು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "९. तितिक्षा हि शीतोष्णादिद्वन्द्वसहिष्णुता।"}}
{"translation": {"Hindi": "तितिक्षा के विषय में शीतोष्णादि द्वन्द  बाह्य द्वन्द  होते हैं।", "Kannada": "ತಿತಿಕ್ಷಾವಿಷಯವೇ ಶೀತ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಬಾಹ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तितिक्षाविषयो हि शीतोष्णादिद्वन्द्वो बाह्यः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानापमानादिद्वन्द आभ्यन्तर द्वन्द  होते हैं।", "Kannada": "ಮಾನ ಮತ್ತು ಅಪಮಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ಆಭ್ಯಂತರ ದ್ವಂದ್ವವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मानापमानादिद्वन्द्वः आभ्यन्तरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधन चतुष्टय में अन्यतम साधन शमादिषट्क सम्पत्ति है । तथा उस सम्पत्ति में चौथी तितिक्षा है।", "Kannada": "ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಾಧನೆಯು ಶಮಾದಿ ಷಟ್ ಸಂಪತ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆ ಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ತಿತಿಕ್ಷಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टये अन्यतमं साधनं शमादिषट्कसम्पत्तिः। तत्सम्पत्तौ चतुर्थी तितिक्षा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "10.गुरुपदिष्ट वेदान्त वाक्यों में विश्वास ही श्रद्धा है।", "Kannada": "೧೦. ಗುರುವಿನಿಂದ ಉಪದಿಷ್ಟವಾದ ವೇದಾಂತ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಶ್ರದ್ಧೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१०. गुरूपदिष्टवेदान्तवाक्येषु विश्वासः श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा का विषय ही गुरुपदिष्ट वेदान्त वाक्य है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧಾ ವಿಷಯವೇ ಗುರುವಿನಿಂದ ಉಪದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धाविषयः गुरूपदिष्टवेदान्तवाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधन चतुष्टय में अन्यतम साधन शमादिष्ट सम्पत्ति है। तथा उस सम्पत्ति में पञ्चमी श्रद्धा होती है।", "Kannada": "ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಾಧನೆಯೇ ಶಮಾದಿ ಷಟ್ಕ ಸಂಪತ್ತಿ. ಮತ್ತು ಆ ಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು ಶ್ರದ್ಧಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टये अन्यतमं साधनं शमादिषट्कसम्पत्तिः। तत्सम्पत्तौ पञ्चमी श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.निगृहीत मन का श्रवणादि में तथा तदनुगुण विषय में समाधि समाधान है।", "Kannada": "೧೧. ನಿಗೃಹೀತ ಮನಸ್ಸಿನ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯು ಸಮಾಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "११. निगृहीतस्य मनसः श्रवणादौ तदनुगुणविषये च समाधिः समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्म विषय में श्रवण मनन तथा निदिध्यासन में उसके अनुगुणविषय गुरु शुश्रुषा आदि में अवस्थान ही समाधान होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಗುರು ಶುಶ್ರೂಷೆ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅವಸ್ಥಾನವೇ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मविषये श्रवण-मनन- निदिध्यासने तथा तस्य अनुगुणविषये गुरुशुश्रूषादौ अवस्थानम्‌ एव समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधन चतुष्टय में अन्यतम साधन शमादिषट्सम्पत्ति है तथा उस सम्पत्ति में अन्तिम समाधान है।", "Kannada": "ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಾಧನೆ ಶಮಾದಿ ಷಟ್ಕದ ಸಂಪತ್ತಿ. ಆ ಸಂಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸಮಾಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधनचतुष्टय अन्यतमं साधनं शमादिषट्कसम्पत्तिः।तत्सम्पत्तौ अन्त्यं षष्ठं समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "12.मोक्तुम्‌ इच्छा मुमुक्षा कहलाती है।", "Kannada": "೧೨. ಮೋಕ್ಷಗೊಳ್ಳುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನೇ ಮುಮುಕ್ಷಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१२. मोक्तुम्‌ इच्छा मुमुक्षा।"}}
{"translation": {"Hindi": "संसारबन्धान्‌ से अर्थात्‌ सूक्ष्म अहंकार से लेकर के स्थूलदेहपर्यन्त अज्ञानकल्पित बन्धसमूहों से मुमुक्षा होती है।", "Kannada": "ಸಂಸಾರಬಂಧದಿಂದ ಅಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದವರೆಗು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಬಂಧಸಮೂಹದಿಂದ ಮುಮುಕ್ಷಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संसारबन्धनाद्‌ अर्थात्‌ सूक्ष्मात्‌ अहंकारात्‌ आरभ्य स्थूलदेहपर्यन्तम्‌ अज्ञानकल्पिताद्‌ बन्धसहमूहाद्‌ मुमुक्षा।"}}
{"translation": {"Hindi": "13.वेदान्त के चार अनुबन्ध है।", "Kannada": "೧೩. ವೇದಾಂತದ ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳು.", "Sanskrit": "१३. वेदान्तस्य चत्वारः अनुबन्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें अन्यतम अनुबन्ध विषय है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಅನುಬಂಧ ವಿಷಯ.", "Sanskrit": "तेषु अन्यतमः विषयः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त का विषय ही जीव तथा ब्रह्म का ऐक्य है शुद्धचैतन्य प्रमेय होता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ವಿಷಯವೇ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯ, ಶುದ್ಧವಾದ ಚೈತನ್ಯವು ಪ್ರಮೇಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "वेदान्तस्य विषयो हि जीवब्रह्मैक्यं शुद्धचैतन्यं प्रमेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यह ही वहाँ पर वेदान्त का तात्पर्य होता हे।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಇದೇ ಅಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि तत्रैव वेदान्तानां तात्पर्यमस्ति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "14.वेदान्त के चार अनुबन्ध है।", "Kannada": "೧೪. ವೇದಾಂತದ ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१४. वेदान्तस्य चत्वारः अनुबन्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें अन्यतम सम्बन्ध है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषु अन्यतमः सम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमेय प्रमाण का सम्बन्ध तथा बोध्यबोधक भाव सम्बन्ध।", "Kannada": "ಪ್ರಮೇಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಬೋಧ್ಯ- ಬೋಧಕ ಭಾವದ ಸಂಬಂಧ.", "Sanskrit": "प्रमेयप्रमाणयोः सम्बन्धः बोध्यबोधकभावसम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बोधक प्रमाण उपनिषद है।", "Kannada": "ಬೋಧಕ ಪ್ರಮಾಣವು ಉಪನಿಷತ್ತು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बोधकं च प्रमाणम्‌ उपनिषद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "15.वेदान्त शास्त्र का प्रयोजन ही जीवब्रह्मै्यरूपप्रमेयविषयक अज्ञान की निवृत्ति तथा स्वस्वरूपानन्दावाप्ति है।", "Kannada": "೧೫. ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮ ಐಕ್ಯರೂಪ ಪ್ರಮೇಯ ವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಸ್ವರೂಪ ಆನಂದ ಅವಾಪ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१५ . वेदान्तशास्त्रस्य प्रयोजनम्‌ हि जीवब्रह्मैक्यरूपप्रमेयविषयकस्य अज्ञानस्य निवृत्तिः स्वस्वरूपानन्दावाप्तिश्च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रयोजन की सिद्धि आत्मज्ञान के द्वारा होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಯೋಜನದ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रयोजनसिद्धिश्च आत्मज्ञानेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "33. उक्त लक्षण लक्षित अधिकारी जनन मरणात्मक चक्र की पीछा करके तद्गतव्याधियों का विचार करके संसार नल से संतप्त होकर के गुरु के पास जाता है।", "Kannada": "೩೩. ಉಕ್ತ ಲಕ್ಷಣ ಲಕ್ಷಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ಜನನ ಮರಣಾತ್ಮಕ ಚಕ್ರವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಆದ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ ಸಂಸಾರ ನಲದಿಂದ ಸಂತಪ್ತವಾಗಿ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "३३. उक्तलक्षणलक्षितः अधिकारी जननमरणात्मकं चक्रं परीक्ष्य तद्गतव्याध्यादिकं च विचिन्त्य संसारानलसन्तप्तः गुरुम्‌ उपसर्पति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "34. गुरु करुणा के द्वारा विधिवत्‌ उपासना के लिए उपदेश देता है।", "Kannada": "೩೪. ಗುರುವಿನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३४. गुरुः करुणया एव उपदिशति विधिवदुपसन्नाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "35.गुरु के समीप जाकर के अधिकारी श्रवणादि अन्तरङ्ग साधन करता है।", "Kannada": "೩೫. ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಅಂತರಂಗದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३५. गुरुसमीपं गत्वा अधिकारी श्रवणादीनि अन्तरङ्गसाधनानि करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "36. लब्धाधिकार मुमुक्षु गुरु समीप जाकर के गुरुपदेशानुगुण ब्रह्मा का अन्वेषण करता है।", "Kannada": "೩೬. ಲಬ್ಧಾಧಿಕಾರ ಮುಮುಕ್ಷು ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "३६. लब्धाधिकारः मुमुक्षुः गुरुसमीपं गत्वा गुरूपदेशानुगुणं ब्रह्मान्वेषणं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रविद्‌ को भी स्वातन्त्र्य से नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರವತ್ತನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ವತಂತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "शास्त्रविदपि स्वान्त्र्यण न कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "38.आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद (छा.उ. 6.14.2) इस श्रुति के द्वारा यह समझा जाता है कि जिसका आचार्य ब्रह्म को जानता है वह ब्रह्म को जानता है।", "Kannada": "೩೮. ಆಚಾರ್ಯವಾನ್ ಪುರುಷೋ ವೇದ (ಛಾ.ಉ. ೬.೧೪.೨) ಈ ಶೃತಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಯಾರ ಆಚಾರ್ಯನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "३८. आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद॥ (छा.उ. ६.१४.२) इति श्रुतितः अवगम्यते यद्‌ यस्य आचार्यः अस्ति स ब्रह्म जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य के बिना मार्गदर्शन नहीं होता है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯರಿಲ್ಲದೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आचार्य विना मार्गोदेष्टा नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "39. श्रवण से तात्पर्य है छ: प्रकार के लिङ्गो का अद्वितीय वस्तु का तात्पर्यावधारण।", "Kannada": "೩೯. ಶ್ರವಣವೆಂದರೆ ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಲಿಂಗಗಳ ಅಶೇಷವೇದಾಂತಗಳ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅವಧಾರಣೆ.", "Sanskrit": "३९ . श्रवणं नाम षड्विधलिङ्गैः अशेषवेदान्तानाम्‌ अद्वितीयवस्तुनि तात्पर्यावधारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "40. तत्प्रतीतिजनन योग्यत्व ही तात्पर्य होता है। 41. तात्पर्य निर्णायक लिङ्ग छः है वे है।- 1) उपक्रम तथा उपसंहार, 2) अभ्यास, 3) अपूर्वता, 4) फल, 5) अर्थवाद, 6) उपपत्ति चेति।", "Kannada": "೪೦. ಆ ಪ್ರತೀತಿ ಜನನದಿಂದ ಯೋಗ್ಯತ್ವದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ೪೧. ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಲಿಂಗಗಳು ಆರು ಇವೆ. ೧. ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ, ೨. ಅಭ್ಯಾಸ, ೩. ಅಪೂರ್ವತೆ, ೪. ಫಲ, ೫. ಅರ್ಥವಾದ, ೬. ಉಪಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "४०. तत्प्रतीतिजननयोग्यत्वम्‌ एव तात्पर्यम्‌। ४१. तात्पर्यनिर्णायकानि लिङ्गानि षट्‌। तानि - १)उपक्रमोपसंहारौ, २)अभ्यासः, ३)अपूर्वता, ४)फलम्‌, ५)अर्थवादः, ६)उपपत्तिः चेति"}}
{"translation": {"Hindi": "42. प्रकरण प्रतिपाद्य अर्थ का प्रकरण के आदि में तथा अन्त में उपपादन उपक्रम तथा उपसंहार कहलाता है।", "Kannada": "೪೨. ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಉ ಉಪಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "४२. प्रकरणप्रतिपाद्यस्य अर्थस्य प्रकरणस्य आदौ अन्ते च उपपादनम्‌ उपक्रमोपसंहारौ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्य निर्णायक लिङ्गों में यह छ: लिङऱगों में अन्यतम होता है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಅನ್ಯತಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "43. प्रकरण प्रतिपाद्य वस्तु का उसके बीच में बार-बार प्रतिपादन करना अभ्यास कहलाता है।", "Kannada": "೪೩. ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾರಿ ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದನ್ನೇ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "४३. प्रकरणप्रतिपाद्यस्य वस्तुनः तन्मध्ये पौनःपुन्येन प्रतिपादनम्‌ अभ्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्यनिर्णायक छः: लिंगो  में यह अन्यतम होता है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕದ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು.", "Sanskrit": "तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "44. प्रकरणप्रतिपाद्य अर्थ का प्रमाणान्तर के द्वारा अविषयीकरण करना अपूर्वता होती है।", "Kannada": "೪೪. ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಮಾಣಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅವಿಷಯೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು ಅಪೂರ್ವತಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४४. प्रकरण प्रतिपाद्यस्य अर्थस्य प्रमाणान्तरेण अविषयीकरणम्‌ अपूर्वता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्यनिर्णायक लिंगो में यह अन्यतम होता है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕದ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "45. प्रकरणप्रतिपाद्य आत्मज्ञान का तथा उसके अनुष्ठान का वहाँ श्रूयमाण प्रयोजन फल होता है।", "Kannada": "೪೫. ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಅಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ಫಲ.", "Sanskrit": "४५. प्रकरणप्रतिपाद्यस्य आत्मज्ञानस्य तदनुष्ठानस्य वा तत्र तत्र श्रूयमाणं प्रयोजनं फलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्य निर्णायक छः लिङ्गों में यह अन्यतम होता है ।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕದ ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲೆನೆಯದು.", "Sanskrit": "तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "47. प्रकरण प्रतिपाद्य की जहाँ जहाँ पर प्रशंसा होती है वह अर्थवाद उपपत्ति होता है।", "Kannada": "೪೭. ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅರ್ಥ ಸಾಧನೆ ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಿಯು ಉಪಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४७. प्रकरण प्रतिपाद्यार्थसाधने तत्र तत्र श्रूयमाणा युक्तिः उपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्य निर्णायक छः लिंगो में यह अन्यतम होता है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕವು ಆರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದು.", "Sanskrit": "तात्पर्यनिर्णायकेषु षट्सु लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "47. प्रकरण प्रतिपाद्यार्थ साधन में वहाँ-वहाँ श्रूयमाण युक्ति उपपत्ति होती है।", "Kannada": "೪೭. ಪ್ರಕರಣ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅರ್ಥ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಯುಕ್ತಿಯೇ ಉಪಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४७.प्रकरण प्रतिपाद्यार्थसाधने तत्र तत्र श्रूयमाणा युक्तिः उपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्यनिर्णायक लिंगों में यह अन्यतम होती है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तात्पर्यनिर्णायकेषु  लिङ्गेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 मनन ही श्रुत अद्वितीय वस्तु की वेदान्तगुण युक्ततियों के द्वारा अनवरत अनुचिन्तन होता है।", "Kannada": "೧. ಮನನವೇ ಶೃತ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತುವಿನ ವೇದಾಂತಗುಣ ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅನವರತ ಅನುಚಿಂತನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "६०. मननं हि श्रुतस्य अद्वितीयवस्तुनः वेदान्तानुगुणयुक्तिभिः अनवरतम्‌ अनुचिन्तनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अन्तरङग साधनों का अन्तर होता है।", "Kannada": "ಇದು ಅಂತರಂಗ ಸಾಧನೆಗಳ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तरङ्गसाधानेषु अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन के द्वारा प्रमेयगता सम्भावना की निवृत्ति होती है ।", "Kannada": "ಮನನದಿಂದ ಪ್ರಮೇಯದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಂಭಾವನೆಯ ನಿವೃತ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मननेन प्रमेयगतासम्भावनाया निवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "61. विजीतीयदेहादिप्रत्ययरहित अद्वितीयवस्तुसजीतीयप्रत्ययप्रवाह निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ವಿಜಾತೀಯದೇಹಾದಿಗಳ ಪ್ರತ್ಯಯರಹಿತ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತು ಸಜಾತೀಯ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರವಾಹ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "६१. विजातीयदेहादिप्रत्ययरहित-अद्वितीयवस्तुसजातीयप्रत्ययप्रवाहः निदिध्यासनम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वार देहादि विपरीत भावनाओं का निवारण होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದೇಹಾದಿಗಳ ವಿಪರೀತ ಭಾವನೆಯು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन देहादिविपरीतभावना निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष चार प्रकार के पुरुषार्थो में मोक्ष ही परम पुरुषार्थ होता है।", "Kannada": "ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವು ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धर्मार्थकाममोक्षाख्येषु चतुर्विधपुरुषार्थेषु मोक्ष एव परमपुरुषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुःख की आत्यन्तिक निवृत्ति तथा परमानन्द की प्राप्ति ही मोक्ष कहलाती है।", "Kannada": "ದುಃಖದ ಅತ್ಯಂತವಾದ ನಿವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಮಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಮೋಕ್ಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दुःखस्य आत्यन्तिकनिवृत्तिः परमानन्दप्राप्तिश्च मोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मोक्ष बद्धजीव के स्वस्वरूप के अज्ञान के नाश के द्वारा होता है।", "Kannada": "ಈ ಮೋಕ್ಷವು ಬದ್ಧ ಜೀವದ ಸನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयञ्च मोक्षः बद्धस्य जीवस्य स्वस्वरूपाज्ञाननाशाद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्वरूप अज्ञान का नाश अखण्डाकार चित्त वृत्ति से होता है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಅಖಂಡಾಕಾರದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्वरूपाज्ञानस्य नाशश्च अखण्डाकारचित्तवृत्या सञ्जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डाकारचित्तवृत्ति निदिध्यासन के द्वारा सम्भव होती है।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾಕಾರದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डाकारचित्तवृत्तिश्च निदिध्यासनेन सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण के द्वारा शास्त्रगुरुवाक्य आदि का ब्रह्म में तात्पर्य समझकर के मनन के द्वारा ब्रह्मविषयक विरुद्ध युक्तियों का खण्डन करके ब्रह्मविषय में असन्दिग्ध अविपर्यस्त बुद्धि होती है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗುರುವಾಕ್ಯ ಆದಿಯ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮನನದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕ ವಿರುದ್ಧ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಅಸಂದಿಗ್ಧ ಅವಿಪರ್ಯಸ್ತ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणेन शास्त्रगुरुवाक्यादीनां ब्रह्मणि तात्पर्यं बुद्ध्वा, मननेन च ब्रह्मविषयकविरुद्धयुक्तीनां खण्डनं विधाय ब्रह्मविषये असन्दिग्धा अविपर्यस्ता च बुद्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के ब्रह्म में मन की स्थिति सम्पादन करना ही निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ತೈರ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशब्रह्मणि मनसः स्थेैर्यसम्पादनमेव निदिध्यासनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह निदिध्यासन ही ब्रह्मसाक्षात्कार में कारण होता है।", "Kannada": "ಈ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं निदिध्यासनम्‌ एव ब्रह्मसाक्षात्कारे कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रों में इस प्रकार से कहा भी है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿಯು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आम्नातं च -"}}
{"translation": {"Hindi": "“ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन्‌ देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम्‌”\" इस प्रकार से।", "Kannada": "\"ತೇ ಧ್ಯಾನಯೋಗಾನುಗತಾ ಅಪಶ್ಯಮ್ ದೇವಾತ್ಮಶಕ್ತಿಂ ಸ್ವಗುಣೈರ್ನಿಗೂಢಮ್\" ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ.", "Sanskrit": "“ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन्‌ देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वेदान्त अचार्यो के द्वारा निदिध्यासन महान यत्न के द्वारा प्रतिपादित किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸದ ಮಹಾಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो वेदान्ताचार्यैः निदिध्यासनम्‌ महता यत्नेन प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन ही समाधि है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनम्‌ एव समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन की आध्यावस्था में सविकल्पक समाधि होती है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಆದಿ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनस्य आद्यावस्थायां सविकल्पकसमाधिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पकक्‍वावस्था में निर्विकल्प समाधि होती है।", "Kannada": "ಪಕ್ವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पक्वावस्थायां च निर्विकल्पकसमाधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्प समाधि ही निदिध्यासन की पराकाष्ठा होती है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पसमाधिरेव निदिध्यासनस्य पराकाष्ठा।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्प समाधि होने पर अखण्डाकार चित्तवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಾದಾಗ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ सति अखण्डाकारा चित्तवृत्तिरुदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चित्तवृति जीव के स्वरूप विषयक अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಆ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಜೀವದ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा चित्तवृत्तिः जीवस्य स्वरूपविषयकमज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और स्वयं भी नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वयमपि नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जीव कर्मसंसारबन्धन से मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಜೀವವು ಕರ್ಮಸಂಸಾರ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च जीवः मुच्यते कर्मसंसारबन्धनात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए हमारे द्वारा इस प्रबन्ध में समाधि का स्वरूप, समाधि की आवश्यकता तथा समाधि के प्रकार इत्यादि विषयों का आलोचन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮಿಂದ ಈ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಸಮಾಧಿಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्माभिरस्मिन्‌ प्रबन्धे समाधेः स्वरूपम्‌, समाधेः आवश्यकता, समाधेः प्रकाराः इत्यादिविषये आलोचनं विधास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे;  मोक्ष के उपाय कौन-से हैं तथा उनका स्वरूप क्या होता है?", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ- ಮೋಕ್ಷದ ಉಪಾಯಗಳೇನು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "एतं पाठं पठित्वा अध्येतारः अधःस्थविषयान्‌ ज्ञास्यन्ति - मोक्षस्य उपायाः के, किं च तेषां स्वरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन का विशेषस्वरूप क्या होता है?", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ವಿಶೇಷ ಸ್ವರೂಪವು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "निदिध्यासनस्य विशेषस्वरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निधिध्यासन तथा समाधि में अभेद जानने में;  समाधि की आवश्यकता जानने में;  समाधि के दो भेदों को जानने में;  चित्तवृत्ति का अज्ञाननाशकत्व जानने में;  अखण्डाकार चित्तवृत्ति का स्वरूप तथा अज्ञान नाश के प्रकारों को जानने में;  जानने  का वृत्ति विषयत्व तथा फल विषयत्व ज्ञान जानने में; “ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापरः” इस प्रकार से अद्वैतवेदान्त का सिद्धान्त हैं ।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದ. ಸಮಾಧಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು, ಸಮಾಧಿಯ ಎರಡು ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು, ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶದ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ವೃತ್ತಿ ವಿಷಯತ್ವ ಮತ್ತು ಫಲ ವಿಷಯತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. \"ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಂ ಜಗನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಜೀವೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ನಾಪರಃ\" ಇದು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "निदिध्यासनसमाध्योरभेदः।समाधेरावश्यकता। समाधेः भेदद्वयम्‌।  चित्तवृत्तेः अज्ञाननाशकत्वम्‌। अखण्डाकारचित्तवृत्तिस्वरूपम्‌ अज्ञाननाशप्रकारश्च। ज्ञेयानां वृत्तिविषयत्वं फलविषयत्वं च।“ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापरः\" इति अद्वैतवेदान्तसिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करणोपहित ब्रह्म ही जीव कहलाता है।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣದಿಂದ ಉಪಹಿತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಜೀವ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणोपहितं ब्रह्म एव जीवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करणरूप उपाधि के नाश होने पर जीवत्व का भी नाश होता है।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣ ರೂಪದ ಉಪಾಧಿ ನಾಶವಾದಾಗ ಜೀವತ್ವದ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणरूपस्य उपाधेः नाशाद्‌ एव जीवत्वनाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवत्मनाश होने पर कर्तृत भोक्तृत्वादि रूप से उत्पन्न दुःखादियों का भी नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಜೀವತ್ವದ ನಾಶವಾದಾಗ ಕರ್ತೃತ್ವ-ಭೋಕ್ತೃತ್ವಾದಿ ರೂಪದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ದುಃಖಗಳ ನಾಶ.", "Sanskrit": "जीवत्वनाशे सति कर्तृत्व-भोक्तृत्वादिसमुपजनितं दुःखादीनामपि नाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आत्यन्तिक दुःखनाश ही मोक्ष कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಅತ್ಯಂತಿಕ ದುಃಖನಾಶವೇ ಮೋಕ್ಷ.", "Sanskrit": "अयम्‌ आत्यन्तिकदुःखनाश एव मोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मोक्ष की प्राप्ति के लिए कुछ उपाय उपनिषदों में बताए गए है- बृहदारण्योकोपनिषद्‌ में इस प्रकार से कहा गया है- “ आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः” इस प्रकार से।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮೋಕ್ಷದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ಆತ್ಮಾ ವಾಽರೆ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯೋ ಮಂತವ್ಯೋ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸಿತವ್ಯಃ\" ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ.", "Sanskrit": "एवंविधस्य मोक्षस्य प्राप्तये केचन उपायाः उपनिषत्सु समुपनिबद्धाः।आम्नातं च बृहदारण्यकोपनिषदि - “आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्वरूप ज्ञाननाश के लिए मुमुक्षुओं के द्वारा श्रवण मनन तथा निदिध्यासन का आचरण करना चाहिए।", "Kannada": "ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮನನ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "स्वस्वरूपाज्ञाननाशाय मुमुक्षुणा श्रवणं मननं निदिध्यासनं च समाचरणीयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें श्रवण से तात्पर्य है “वेदान्त रूप से कहलाने वाले अद्वितीय ब्रह्म में तात्पर्यावधारणानुकूल मानसी क्रिया”।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣದ ಹೆಸರು - \"ವೇದಾಂತ ರೂಪದಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾವಧಾರಣಾನುಕೂಲ ಮಾನಸೀ ಕ್ರಿಯಾ\".", "Sanskrit": "तेषु श्रवणं नाम - “वेदान्तानामद्वितीये ब्रह्मणि तात्पर्यावधारणानुकूला मानसी क्रिया” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी वेदान्त वाक्य अद्वैत ब्रह्म का ही प्रतिपादन करते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳು ಅದ್ವೈತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वाणि वेदान्तवाक्यानि अद्वैतं ब्रह्म एव प्रतिपादयन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तात्पर्यावधारण के लिए श्रवण रूपी मानसिक क्रिया विहित है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅವಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಶ್ರವಣ ರೂಪವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲೇ ಶ್ರವಣವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति तात्पर्यावधारणाय विहिता मानसक्रिया एव श्रवणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन शब्द अवधारणा के अर्थ में मानान्तरविरोधशङ्का  में तन्निराकरणानुकूलतर्कात्मकज्ञान जनकमानसव्यापारः होता है।", "Kannada": "ಮನನ ಶಬ್ದದ ಅವಧಾರಣಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾನಾಂತರ ವಿರೋಧಶಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ನಿರಾಕರಣಾನುಕೂಲತರ್ಕಾಮಕಜ್ಞಾನ ಜನಕಮಾನಸವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मननं च शब्दावधारिते अर्थ मानान्तरविरोधशङ्कायां तन्निराकरणानुकूलतर्कात्मकज्ञानजनकमानसव्यापारः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरुशास्त्र वाक्यों का ब्रह्म में तात्पर्य समझकर के ब्रह्मविषय में समापतित विरोधियुक्तियों के खण्डन के लिए विहित मानसी क्रिया मनन होती है।", "Kannada": "ಗುರುಶಾಸ್ತ್ರ ವಾಕ್ಯಗಳ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಪತಿತ ವಿರೋಧಿಯುಕ್ತಿಯ ಖಂಡನೆಗಾಗಿ ವಿಹಿತವಾದ ಮಾನಸೀ ಕ್ರಿಯಾ ಮನನ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गुरुशास्त्रवाक्यानां ब्रह्मणि तात्पर्यं बुद्ध्वा ब्रह्मविषये समापतितानां विरोधियुक्तीनां खण्डनाय विहिता मानसी क्रिया तावत्‌ मननम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन के द्वारा शास्त्र के द्वारा निर्धारित अर्थ में दृढ मति होती है।", "Kannada": "ಮನನದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಅವಧಾರಿತವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೃಢ ಮತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मननेन शास्त्रावधारिते अर्थे दृढा मतिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण तथा मनन के द्वारा दृढनिश्चित अर्थ में उससे भिन्नविषयों से मन का स्थैर्य ही निदिध्यासन कहलाता है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನದಿಂದ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणमननाभ्यां दृढनिश्चिते अर्थ तद्भिन्नविषयेभ्यः अपकृष्टस्य मनसः स्थैर्यमेव निदिध्यासनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्त परिभाषा में कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತ ಪರಿಭಾಷಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उच्यते च वेदान्तपरिभाषायां -"}}
{"translation": {"Hindi": "“निदिध्यासन अनादि दुर्वासना के द्वारा विषयों में आकृष्यमाण चित्त का विषयों से अपकर्षण करके आत्म विषयकस्थैर्य के अनुकूल मानस व्यापर करना निदिध्यासन होता है” इस प्रकार से श्रवण, मनन तथा निदिध्यासनों के अनुष्ठान से मुक्ति होती है।", "Kannada": "\"ನಿಧಿಧ್ಯಾಸವೆಂಬ ಅನಾದಿ ದುರ್ವಾಸನೆಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೃಷ್ಯಮಾಣ ಚಿತ್ತದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅಪಕರ್ಷಿಸಿ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯದ ಅನುಕೂಲದಿಂದ ಮಾನಸ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ\" ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶ್ರವಣ, ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“निदिध्यासनं नाम अनादिदुर्वासनया विषयेष्वाकृष्यमाणस्य चित्तस्य विषयेभ्योऽपकृष्य आत्मविषयकस्थैर्यानुकूलो मानसव्यापारः” इति। एवं श्रवण-मनन-निदिध्यासनानाम्‌ अनुष्ठानेन मुक्तिः भवतीति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का वेदान्तियों का सिद्धान्त है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವೇದಾಂತಿಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तिनां सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन ही समाधि है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಿ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनम्‌ एव समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन तथा समाधि के स्वरूप के विज्ञान के बिना उन दोनों के ऐक्य में अनेक्य प्रतिपादन नहीं कर सकते है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ವರೂಪ ವಿಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅವುಗಳ ಐಕ್ಯದಿಂದ ಅನೈಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निदिध्यासन-समाध्योः स्वरूपविज्ञानं विना न हि तयोरैक्यम्‌ अनैक्यं वा प्रतिपादयितुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सबसे पहले निदिध्यासन के स्वरूप का आलोचन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः आदौ निदिध्यासनस्वरूपम्‌ आलोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "24 .2 ) निदिध्यासन स्वरूप निदिध्यासन के स्वरूप मे वेदान्तसार में कहा है।", "Kannada": "೨೪.೨) ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಸ್ವರೂಪ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "२४.२) निदिध्यासनस्वरूपम्‌ निदिध्यासनस्वरूपविषये उच्यते वेदान्तसारे -।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विजाती देहादिप्रत्ययरहित अद्वितीयसजातीयप्रत्ययप्रवाह निदिध्यासन होता है” जाग्रत अवस्था में विविध विषयों का ज्ञान हमें होता है।", "Kannada": "\"ವಿಜಾತಿ ದೇಹಾದಿಪ್ರತ್ಯಯರಹಿತ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತು ಸಜಾತೀಯ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರವಾಹವೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗಿರುತ್ತದೆ\" ಎಂದು. ಜಾಗ್ರತ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನವು ನಮಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“विजातीय- देहादिप्रत्ययरहिताद्वितीयवस्तुसजातीयप्रत्ययप्रवाहः निदिध्यासनम्‌\" इति।जाग्रदवस्थायां विविधविषयाणां ज्ञानमस्माकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान नाश से ही ज्ञान उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನನಾಶದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञाननाशाद्‌ एव ज्ञानं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तवृत्ति अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೇ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तवृत्तिः अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ज्ञानस्थल में अवश्य ही चित्तवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "अतः ज्ञानस्थले अवश्यं चित्तवृत्तिः उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे घटज्ञान के बाद पटज्ञान, तथा पट के ज्ञान के बाद में दण्ड का ज्ञान इस प्रकार से विविध ज्ञानों की उत्पत्ति से जाग्रतावस्था में चित्त की वृत्तियाँ हर क्षण अलग अलग होती रहती हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಘಟಜ್ಞಾನದ ನಂತರ ಪಟಜ್ಞಾನ, ಪಟಜ್ಞಾನದ ನಂತರ ದಂಡಜ್ಞಾನವೇ ವಿವಿಧಜ್ಞಾನಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि घटज्ञानादनन्तरं पटज्ञानं, पटज्ञानादनन्तरं दण्डज्ञानमेवं विविधज्ञानानाम्‌ उत्पत्तेः जाग्रदवस्थायां चित्तवृत्तयोऽपि क्षणानन्तरमेव भिद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे चित्त की स्थिरता सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ತದ ಸ್ಥಿರತೆಯು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन चेतसः स्थिरता न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि एक घट का ही निरन्तर ज्ञान हो तब निरन्तर घटविषयी चित्तवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಒಂದು ಘಟದ ನಿರಂತರ ಜ್ಞಾನವು ಇದ್ದರೆ ಆಗ ನಿರಂತರ ಘಟವಿಷಯವು ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि एकस्य घटस्यैव निरन्तरं ज्ञानं भवेत्‌ तदा निरन्तरं घटविषयिणी चित्तवृत्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे चित्त की स्थिरता सम्भव होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಚಿತ್ತದ ಸ್ಥಿರತೆಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च चित्तस्य स्थिरता सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब निरन्तर एकजातीय ही चित्त की वृत्ति होती है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏಕಜಾತೀಯವಾಗಿಯೇ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा निरन्तरम्‌ एकजातीया एव चित्तवृत्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब चित्त विविध विषयों में नहीं जाता है, इस हेतु से चित्त स्थिर कहलाता है।", "Kannada": "ಆಗ ಚಿತ್ತವು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ಈ ಹೇತುವಿನಿಂದ ಚಿತ್ತ ಸ್ಥಿರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा चित्तं विविधविषयेषु न गच्छतीति हेतोः चित्तं स्थिरम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन मोक्ष जनक होता है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವು ಮೋಕ್ಷ ಜನಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनं हि मोक्षजनकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए घटपटादिविषयों में निरन्तरचित्तवृत्ति का प्रवाह निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಘಟ ಪಟಾದಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರವಾಹವು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो न हि घटपटादिविषये निरन्तरचित्तवृत्तिप्रवाहः निदिध्यासनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तमेव विदित्वातिमृत्युमेति”, “तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि” इत्यादि श्रुतियों में यह जाना जाता है कि उपनिषद्‌ प्रतिपादित ब्रह्म के ज्ञान से ही मुक्ति होती है।", "Kannada": "\"ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿಮೃತ್ಯುಮೇತಿ\",\"ತಂ ತ್ವೌಪನಿಷದಂ ಪುರುಷಂ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಮುಕ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "“तमेव विदित्वातिमृत्युमेति”, “तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि” इत्यादिश्रुतिषु ज्ञायते यद्‌ उपनिषत्प्रतिपादितस्य ब्रह्मणः ज्ञानादेव मुक्तिर्भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्मविषयी निरन्तरचित्तवृत्ति ही निदिध्यासन कहलाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯೀ ನಿರಂತರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः ब्रह्मविषयिणी निरन्तरचित्तवृत्तिरेव निदिध्यासनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी इन्द्रियों के द्वार ही ब्रह्म का ज्ञान सम्भव होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜ್ಞಾನವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वैरेव इन्द्रियैः ब्रह्मणः ज्ञानं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे आँखों से यह घट है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಈ ಘಟವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा चक्षुषा अयं घटः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से घट का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಘಟದ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति घटस्य ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस ज्ञान में घट की सत्ता का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಆ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಘಟದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ ज्ञाने घटस्य सत्ता ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट ज्ञान के बाद किसी को कोई सन्देह नहीं होता है की घट है अथवा नहीं।", "Kannada": "ಘಟ ಜ್ಞಾನದ ನಂತರ ಯಾರಿಗಾದರು ಸಂದೇಹವಿರುತ್ತದೆ - ಘಟವು ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು.", "Sanskrit": "न हि घटज्ञानादनन्तरं कस्यचित्‌ सन्देहो भवति - घटः अस्ति न वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सत्ता ही ब्रह्म की ही सत्ता होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಬ್ರಹ್ಮನದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्ता च ब्रह्मणः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म में अखिल प्रपञ्च के आरोप से ब्रह्म अधिष्ठान तथा प्रपञ्च आरोप्य होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಪ್ರಪಂಚದ ಆರೋಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಆರೋಪವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणि अखिलस्य प्रपञ्चस्य आरोपात्‌ ब्रह्म अधिष्ठानम्‌ प्रपञ्चश्च आरोप्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरोपस्थल में अधिष्ठान का अंश आरोप्यज्ञान में भासित होता है।", "Kannada": "ಆರೋಪ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಅಂಶವು ಆರೋಪ್ಯಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरोपस्थले अधिष्ठानस्य अंशः आरोप्यज्ञाने भासते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह नियम है।", "Kannada": "ಇದು ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्येव नियमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे शुक्ति रजत भ्रम स्थल में यह रजत है इस प्रकार से शुक्ति में विद्यमान (सन्निकृष्टता) रजतज्ञान में रजत के अभेद से जानी जाती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಶುಕ್ತಿಯು ರಜತ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇದು ರಜತ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ (ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟತೆ) ರಜತಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ರಜತದ ಅಭೇದದಿಂದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा शुक्तिरजतभ्रमस्थले इदं रजतमिति शुक्तौ विद्यमाना इदन्ता (सन्निकृष्टता) रजतज्ञाने रजताभेदेन ज्ञायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही घट ज्ञान स्थल में ब्रह्म की स्वरूप भूता सत्ता ही घट के साथ अभिन्नता से जानी जाती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಘಟದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪ ಭೂತದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಘಟದ ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿನ್ನತೆಯಿಂದಲೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव घटज्ञानस्थले ब्रह्मणः स्वरूपभूता सत्ता एव घटेन सह अभिन्नतया ज्ञायते"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आँखों के सत्ताग्रहण से ब्रह्म को जाना जाता है यह स्पष्ट हो गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः चक्षुषा सत्ताग्रहणात्‌ ब्रह्म ज्ञातमिति स्पष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन इन प्रापञ्चिकवस्तुओं के ज्ञानस्थल मे न केवल अद्वितीय ब्रह्म को जाना जाता है, अपितु विजातीय घटपटादि के साथ तादात्म्य से ब्रह्म का ज्ञान हो जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿಜಾತೀಯ ಘಟ ಪಟಗಳೊಟ್ಟಿಗೂ ಕೂಡ ತಾದಾತ್ಮ್ಯದ ಬ್ರಹ್ಮದ ಜ್ಞಾನವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु एतेषु प्रापश्चिकवस्तूनां ज्ञानस्थले न हि केवलम्‌ अद्वितीयं ब्रह्म ज्ञायते, तद्विजातीयैः घटपटादिभिः सह तादात्म्येन ब्रह्म ज्ञातं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से देहात्म बुद्धि स्थल में देह के साथ अभेद से आत्म का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೇಹಾತ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಜೊತೆಗೆ ಅಭೇದದಿಂದ ಆತ್ಮದ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं देहात्मबुद्धिस्थले देहेन सह अभेदेन आत्मा ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन विजातीयदेह घटादि के द्वारा तादात्म्य से भासमान ब्रह्म के ज्ञान से मुक्ति सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವಿಜಾತೀಯದೇಹ ಘಟಾದಿಗಳಿಂದ ತಾದಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಭಾಸಮಾನ ಬ್ರಹ್ಮದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु विजातीयदेहघटादिभिः तादात्म्येन भासमानस्य ब्रह्मणः ज्ञानेन न मुक्तिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन देहघटादि से जब अलग ही ब्रह्मवस्तु का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಆ ದೇಹವು ಘಟಾದಿಗಳಿಂದ ಯಾವಾಗ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಜ್ಞಾನವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेभ्यः देहघटादिभ्यः पृथक्तया यदा अद्वितीयस्य ब्रह्मवस्तुनः ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब स्वस्वरूप के ज्ञान से मोक्ष होता है।", "Kannada": "ಆಗ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा स्वस्वरूपज्ञानात्‌ मोक्षो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विजातीय वस्तुओं के द्वारा तादात्म्य के द्वारा भासमान ब्रह्म के विषय में निरन्तरचित्तवृत्ति निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಜಾತೀಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಾದಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಭಾಸಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः न हि विजातीयवस्तुभिः तादात्म्येन भासमानस्य ब्रह्मणः विषये निरन्तरचित्तवृत्तिः निदिध्यासनम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन विजातीयों देहादि प्रत्ययों से रहित अद्वितीयब्रह्म  के विषय में निरन्तर चित्तवृत्ति होती है तो निदिध्यासन सम्भव होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವಿಜಾತೀಯ ದೇಹಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಯಾವಾಗ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗಲೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु विजातीयैः देहादिप्रत्ययैः रहितस्य अद्वितीयब्रह्मणः विषये निरन्तरं चित्तवृत्तिः भवति चेत्‌ निदिध्यासनं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए देहादि के भदे से विद्यमान अद्वैत ब्रह्म के विषय में निरन्तर चित्तवृत्ति ही निदिध्यासन होता है इस प्रकार से वेदान्तसार कर्ता सदानन्द का अभिप्राय स्पष्ट होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹಾದಿಗಳ ಭೇದದಿಂದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸ ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದ ಕರ್ತೃ ಸದಾನಂದರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो देहादिभिः भेदेन विद्यमानस्य अद्वैतब्रह्मणः विषये निरन्तरं चित्तवृत्तिरेव निदिध्यासनम्‌ इति वेदान्तसारकर्तुः सदानन्दयतेः अभिप्राय इति स्पष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मविषयक स्थैर्य के अनुकूल मानस व्यापार ही निदिध्यासन होता है इस प्रकार से वेदान्त परिभाषाकार ने ख्यापित किया है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವಿಷಯಕ ಸ್ಥೈರ್ಯದ ಅನುಕೂಲ ಮಾನಸ ವ್ಯಾಪಾರವೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಎಂದು ವೇದಾಂತ ಪರಿಭಾಷಾಕಾರರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आत्मविषयकस्थैर्यानुकूलः मानसः व्यापार एव निदिध्यासनम्‌ इति वेदान्तपरिभाषाकारः ख्यापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त परिभाषाकार के द्वारा प्रतिपादित अर्थ का ही विस्तार वेदान्तसार में देखा गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಪರಿಭಾಷಾಕಾರರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅರ್ಥದ ವಿಸ್ತಾರವೇ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तपरिभाषाकारेण प्रतिपादितस्य अर्थस्य एव विस्तारः वेदान्तसारे परिदृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्यारण्यस्वामी ने पञ्चदशी ग्रन्थ में निदिध्यासन का लक्षण इस श्लोक में कहा है “ताभ्यां निर्विचिकित्सेऽर्थे चेतसः स्थापितस्य यत्‌।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪಂಚದಶೀ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಲಕ್ಷಣ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ತಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ವಿಚಿಕಿತ್ಸೇಽರ್ಥೇ ಚೇತಸಃ ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಯ ಯತ್\".", "Sanskrit": "विद्यारण्यस्वामी पञ्चदशीग्रन्थे निदिध्यासनलक्षणं श्लोकेनाह -“ताभ्यां निर्विचिकित्सेऽर्थे चेतसः स्थापितस्य यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण तथा मनन के द्वारा निःसन्दिग्ध ब्रह्म विषय में स्थापित चित्त का यदेकतानत्व एकाकार वृत्तिप्रवाह ही निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನದಿಂದ ನಿಃಸಂದಿಗ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಚಿತ್ತದ ಯದೇಕತಾನತ್ವ ಏಕಾಕಾರದ ವೃತ್ತಿಪ್ರವಾಹವೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणमननाभ्याम्‌ अवधारिते निःसन्दिग्धे ब्रह्मविषये स्थापितस्य चित्तस्य यदेकतानत्वम्‌ एकाकारवृत्तिप्रवाहः तदेव निदिध्यासनम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इस श्लोक का अर्थ है।", "Kannada": "ಇದು ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति श्लोकार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक ब्रह्मज्ञान नहीं हो जाता तबतक निदिध्यासन का अनुष्ठान करना चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "निदिध्यासनं च यावदुब्रह्मज्ञानं न भवति तावदनुष्ठेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जितने काल तक ब्रह्म में श्रुतियों का तात्पर्यनिर्धारण नहीं हो तब तक श्रवण तथा जब तक असन्दिग्ध अविपर्यय बुद्धि का उदय नहीं हो तबतक मनन करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಕಾಲದವರೆಗು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಶೃತಿಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅವಧಾರಣೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಅಸಂದಿಗ್ಧ ಅವಿಪರ್ಯಯ ಬುದ್ಧಿಯು ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಮನನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं यावत्कालपर्यन्तं ब्रह्मणि श्रुतीनां तात्पर्यावधारणं न भवेत्‌ तावत्कालपर्यन्तं श्रवणं, यावच्च ब्रह्मणि असन्दिग्धा अविपर्यस्ता च बुद्धिः नोदीयात्‌ तावत्‌ मननं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः” इत्यादि श्रुतियों में एकबार श्रवण एकबार मनन तथा एकबार निदिध्यासन का उपदेश नहीं दिया है।", "Kannada": "\"ಆತ್ಮಾ ವಾಽರೆ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯೋ ಮಂತವ್ಯೋ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸಿತವ್ಯಃ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾರಿ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न हि “आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्यः” इत्यादिश्रुतिषु सकृच्छ्रवणं सकृत्‌ मननं सकृत्‌ निदिध्यासनं वा उपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की श्रुतियों को अनेक बार देखने से यह स्पष्ट होता है कि श्रवण मनन निदिध्यासनादि की आवृत्ति जबतक ब्रह्म साक्षात्कार नहीं हो जाए तबतक करनी चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶೃತಿಗಳ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೋಡಿದಾಗಿನಿಂದ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಶ್ರವಣ ಮನನ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನಾದಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವು ಏನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एतादृशीनां श्रुतीनां नैकवारं दर्शनादेव इदं स्पष्टं भवति यत्‌ श्रवण-मनन- निदिध्यासनादीनां ब्रह्मसाक्षात्कारं यावत्‌ आवृत्तिः उपदिश्यते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से धान को कूटने से चावल मिलते हैं तो जब तक चावल धान से बाहर नहीं आ जाते है तब तक उनको कूटा ही जाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಅವುಗಳನ್ನು ಕುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा अवहननेन धान्येभ्यः तण्डूलाः संग्रहणीयाः चेत्‌ यावत्‌ तण्डूलानां निष्कासनं न भवति तावद्‌ अवहननं विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से जबतक ब्रह्मज्ञान नहीं हो जाता तब तक नहीं होता है तब श्रवणादि की आवृत्ति करते रहना चाहिए।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथैव प्रकृतेऽपि यावन्न ब्रह्मज्ञानं भवति तावत्‌ श्रवणादीनाम्‌ आवृत्तिः विधातव्येति स्पष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भगवान बादरायण ने कहा है “आवृत्तिरसकृदुपदेशात्‌' इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಬಾದರಾಯಣನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ \"ಆವೃತ್ತಿರಸಕೃದುಪದೇಶಾತ್\"ಎಂದು.", "Sanskrit": "उक्तं च तस्माद्‌ भगवता बादरायणेन “आवृत्तिरसकृदुपदेशात्‌ इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 परम पुरुषार्थ क्या होता है?", "Kannada": "೧. ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१. कः परमपुरुषार्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 मोक्ष किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨. ಮೋಕ್ಷ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२. को नाम मोक्षः?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. मोक्ष के उपाय कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೩. ಮೋಕ್ಷದ ಉಪಾಯಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "३. के मोक्षोपायाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 अखण्ड चित्तवृत्ति के लिए क्या करना चाहिए?", "Kannada": "೪. ಅಖಂಡಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "४. अखण्डाकारचित्तवृत्तेः किं कार्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 जीव की उपाधि क्या होती है?", "Kannada": "೫. ಜೀವದ ಉಪಾಧಿಯು ಏನು?", "Sanskrit": "५. जीवस्य उपाधिः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "6 मोक्षसाधन निर्देशिक श्रुति कौन-सी है?", "Kannada": "೬. ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನ ನಿರ್ದೇಶಕವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "६. मोक्षसाधननिर्देशिका श्रुतिः का?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 श्रवण किसे कहते हैं?", "Kannada": "೭. ಯಾವುದನ್ನು ಶ್ರವಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "७. किं तावत्‌ श्रवणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 मनन किसे कहते हैं?", "Kannada": "೮. ಮನನವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "८. किं नाम मननम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 निदिध्यासन किसे कहते हैं?", "Kannada": "೯. ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "९. निदिध्यासनं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. चित्तवृत्ति क्या करती है?", "Kannada": "೧೦. ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१०. चित्तवृत्तिः किं करोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. लौकिक ज्ञानस्थल में ब्रह्म किस प्रकार से जाना जाता है?", "Kannada": "೧೧. ಲೌಕಿಕ ಜ್ಞಾನಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "११. लौकिकज्ञानस्थले कथं ब्रह्म ज्ञायते?"}}
{"translation": {"Hindi": "12. श्रवणादि की आवृत्ति कितनी बार करनी चाहिए।", "Kannada": "೧೨. ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "१२. श्रवणादीनाम्‌ आवृत्तिः कतिवारं विधेयम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "14.3 ) समाधि को आवश्यकता विचार अब यह प्रश्‍न होता उत्पन्न होता है कि श्रवण तथा मनन के बाद निदिध्यासन को कहने से निदिध्यासन का ही ब्रह्मज्ञान में विधान होने से समाधि का अवसर कहाँ पर उत्पन्न होता है?", "Kannada": "೧೪.೩) ಸಮಾಧಿಯ ಆವಶ್ಯಕ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಈಗ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನದ ನಂತರ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನವಾದಾಗ ಸಮಾಧಿಯ ಅವಸರವು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२४.३) समाधेः आवश्यकताविचारः इदानीम्‌ अयं प्रश्नः सुतरामुदेति यत्‌ श्रवणमननाभ्याम्‌ अनन्तरं निदिध्यासनस्य कथनात्‌ निदिध्यासनस्यैव ब्रह्मज्ञानं यावत्‌ विधानात्‌ कुत्र समाधेः अवसरः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि निदिध्यासन के भेद से समाधि  का उपन्यास होता है तो द्रष्टव्यादि श्रुति का अपलाप होगा।", "Kannada": "ಏನಾದರು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಭೇದದಿಂದ ಸಮಾಧಿಯ ಉಪನ್ಯಾಸವಾದರೆ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಾದಿಗಳು ಶೃತಿಯ ಅಪಲಾಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि च निदिध्यासनाद्‌ भेदेन समाधेः उपन्यासो भवति तर्हि द्रष्टव्यादिश्रुतेः अपलापः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर कहते हैं कि समाधि निदिध्यासन से व्यतिरिक्त नहीं है जिससे श्रुति का विरोध हो।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಸಮಾಧಿಯ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದಿಂದ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತದಿಂದ ಇಲ್ಲ ಇದರಿಂದ ಶೃತಿಯ ವಿರೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोच्यते, न हि समाधिः निदिध्यासनाद्‌ व्यतिरिक्तः येन श्रुतिविरोधः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्तसार में निदिध्यासन के स्वरूप को कहने के अनन्तर ही समाधिस्वरूप को बिना कहे ही साक्षात्समाधि को दो प्रकार से कहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲು ಅನಂತರವೇ ಸಮಾಧಿಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳದೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಮಾಧಿಯ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः वेदान्तसारे निदिध्यासनस्वरूपकथनाद्‌ अनन्तरमेव समाधिस्वरूपम्‌ अकथयित्वा साक्षात्‌ समाधिः द्विविध इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन ही यदि समाधि नहीं हो तो, निदिध्यासन के बाद सङ्गति निर्देश के बिना साक्षात्‌ समाधि के आलोचन का अप्रसङ्ग हो जाता है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಏನಾದರು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನಸ ನಂತರ ಸಂಗತಿ ನಿರ್ದೇಶನವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿಯ ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಅಪ್ರಸಂಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनमेव यदि समाधिः न स्यात्‌ तर्हि निदिध्यासनात्‌ परं सङ्घतिनिर्देशं विना साक्षात्‌ समाधेः आलोचनम्‌ अप्रासङ्गिकोपन्यास एव स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन निदिध्यासन तथा समाधि में भेद के अभाव से वहाँ पर अप्रासङ्गिक अपन्यास आशङ्कनीय है।", "Kannada": "ಆದರೆ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೇದದ ಅಭಾವವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸವು ಆಶಂಕಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु निदिध्यासनसमाध्योः भेदाभावात्‌ न तत्र अप्रासङ्गिकः उपन्यास आशङ्कनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्यारण्य स्वामी ने तो निदिध्यासन का लक्षण कहकर के उससे भिन्न समाधि का लक्षण कहा है।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಯು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಿ ಅದರಿಂದ ಬೇರೆಯಾದ ಸಮಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "विद्यारण्यस्वामिनस्तु निदिध्यासनलक्षणम्‌ उक्त्वा ततो भिन्नतया समाधेः लक्षणमाहुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि का लक्षण इस प्रकार से हैं ।", "Kannada": "ಸಮಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣವು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि समाधिलक्षणं तेनैवं विधीयते -"}}
{"translation": {"Hindi": "श्लोक का यह अर्थ है कि ध्याता ध्यान का परित्याग करके जब चित्त ध्येयगत ही होता है तब ध्येय में निरवच्छिन्नता से निवातदी के समान रुकता हैं , वह ही समाधि कहलाती है।", "Kannada": "ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ- ಧ್ಯಾನಿಸುವವನು ಧ್ಯಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಏನಾದರು ಚಿತ್ತದಿಂದ ಧೇಯಗತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಆಗ ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಿಲ್ಲದೆಯೇ ನಿವಾತದೀಯ ಹಾಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्लोकार्थो हि - ध्यातारं ध्यानं च परित्यज्य यदा चित्तं ध्येयगतमेव भवति, ध्येये च निरवच्छिन्नतया निवातदीवत्‌ तिष्ठति, सा स्थितिः समाधिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर समाधि पद के द्वारा निर्विकल्पसमाधि ही उपदिष्ट है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಪದದಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯೇ ಉಪದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र समाधिपदेन निर्विकल्पकसमाधिः एव उपदिष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कराचार्य जी नें भी विवेकचूडामणि में निदिध्यास के भेद के द्वारा समाधि को कहा है।", "Kannada": "ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕೂಡ ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಭೇದದಿಂದ ಸಮಾಧಿಯನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "शङ्कराचार्या अपि विवेकचूडामणौ निदिध्यासनाद्‌ भेदेन समाधिमाहुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विवेकचूडामणि में कहा है- “श्रुतेः शतगुणं विद्यान्मननं मननादपि।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಶೃತೇಃ ಶತಗುಣಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮನಂ ಮನನಾದಪಿ.", "Sanskrit": "उच्यते च विवेकचूडामणौ - “श्रुतेः शतगुणं विद्यान्मननं मननादपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर इस श्लोक का अर्थ है की श्रवण से सौ गुना मनन होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ- ಶ್ರವಣಕ್ಕಿಂತ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಮನನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रायं श्लोकार्थः - श्रुतेः शतगुणं गुरुत्वावहं भवति मननम्  ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन से लक्ष गुना निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ಮನನಕ್ಕಿಂತ ಲಕ್ಷ  ಪಟ್ಟು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मननाद्‌ लक्षगुणं गुरुत्वावहं भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन से अनन्तगुणा निर्विकल्प समाधि होती है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದಿಂದ , ಅನಂತ ಪಟ್ಟು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनं, अनन्तं गुरुत्वावहः च निर्विकल्पकसमाधिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन निर्विकल्प समाधि ही मोक्ष है इस प्रकार से मोक्ष के प्रति कारण भगवान शङ्कराचार्य ने प्रतिपादित किया है-", "Kannada": "ಆದರೆ, ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯೇ ಮೋಕ್ಷದ ಜೊತೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ-", "Sanskrit": "किञ्च, निर्विकल्पकसमाधिः एव मोक्षं प्रति कारणमिति भगवता शङ्कराचार्येण प्रतिपाद्यते-"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह अर्थ है की जब निर्विकल्प अद्वैत की आत्मा का ज्ञान होता है तब ही अज्ञानरूपहृदयग्रन्थी का निःशेष विलय होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ ಯಾವಾಗಾದರು ಅದ್ವೈತ ಆತ್ಮದ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ ಆಗಲೇ ಅಜ್ಞಾನರೂಪ ಹೃದಯಗ್ರಂಥಿಯ ವಿಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रार्थी हि - यदा निर्विकल्पकसमाधिना अद्वैतस्य आत्मनः ज्ञानं भवति तदा एव अज्ञानरूपहृदयग्रन्थीनां निःशेषं विलयो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विद्यारण्य स्वामी के वाक्य से तथा शाङ्करवाक्य से यह सिद्ध होता है कि समाधि निर्विकल्पसमाधि कहलाती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಇದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಸಮಾಧಿಯೆಂದರೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदानीं विद्यारण्यवाक्यात्‌ शाङ्करवाक्यात्‌ च इदम्‌ आयातं यत्‌ समाधिः नाम निर्विकल्पकसमाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समाधि के उदय होने पर अज्ञान नाश से मुक्ति सम्भव होती है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಧಿಯು ಉದಯವಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य समाधेरुदये च अज्ञाननाशात्‌ मुक्तिः सम्भवति इति"}}
{"translation": {"Hindi": "“निदिध्यासनशीलस्य बाह्यप्रत्यय ईक्ष्यते \" इत्यादिविवेकचूडामणि के वचन से यह जाना जाता है कि यहाँ पर निदिध्यासन पद के द्वारा साधारणतया सविकल्प समाधि ही उपदिष्ट है।", "Kannada": "\"ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನಶೀಲದ ಬಾಹ್ಯಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ \"ಇತ್ಯಾದಿ ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿ ವಚನದಿಂದ ಇದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಪದದಿಂದ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯೇ ಉಪದಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“निदिध्यासनशीलस्य बाह्यप्रत्यय ईक्ष्यते” इत्यादिविवेकचूडामणिवचनाच्च इदं ज्ञायते यत्‌ अत्र निदिध्यासनपदेन साधारणतया सविकल्पकसमाधिः एव समुपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं की निदिध्यासन तथा समाधि में जो अभेद होता हैं तो इन दोनों का उपदेश विद्यारण्य स्वामी के द्वारा तथा शङ्कराचार्य के द्वारा एक ही साथ क्यों नहीं दिया गया है।", "Kannada": "ಈಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ಅಭೇದವಿದ್ದರೆ ಇವೆರಡರ ಉಪದೇಶ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಏನಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ननु निदिध्यासनसमाध्योः यदि अभेदः तर्हि कथं तयोः निदिध्यासनपदेनैव उपदेशः विद्यारण्यैः शङ्कराचार्यैः वा न विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब कहतें हैं की समाधि तो निदिध्यासविशेष ही होती है।", "Kannada": "ಆಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಸಮಾಧಿಯು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ವಿಶೇಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति चेदुच्यते समाधिस्तु निदिध्यासनविशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष सामान्य से अलग होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷವು ಸಾಮಾನ್ಯದಿಂದ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषं सामान्यात्‌ अतिरिच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निर्विकल्प समाधि का गोबलीवर्दन्याय के द्वारा तथा वसिष्ठब्राह्मणन्याय के द्वारा अलग से उपदेश विहित है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯ ಗೋಬಲೀವರ್ದ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ವಸಿಷ್ಟಬ್ರಾಹ್ಮಣನ್ಯಾಯದಿಂದ ಬೇರೆಯೇ ಉಪದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः निर्विकल्पसमाधेः गोबलीवर्दन्यायेन वशिष्ठब्राह्मणन्यायेन वा पृथक्तया उपदेशो विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन की पक्वावस्था ही निर्विकल्प समाधि है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಪಕ್ವಾವಸ್ಥೆಯೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनस्य पक्वावस्था हि निर्विकल्पसमाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पञ्चदशी के टीकाकार रामकृष्ण ने कहा है-", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚದಶಿಯ ಟೀಕಾಕಾರ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಹೇಳಿದರು-", "Sanskrit": "उच्यते च पञ्चदशीटीकाकारेण रामकृष्णेन -"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से आम के पक जाने पर भी वह पनस नहीं कहलाता है उसी प्रकार से निदिध्यासन की पक्वावस्था भी निदिध्यासन के अन्तर्गत ही आती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾವು ಪಾಕವಾದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪನಸವೆಂದು ಕರೆಯುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಪಕ್ವಾವಸ್ತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಅಂತರ್ಗತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आम्रं पक्वं भवति चेत्‌ यथा न तत्‌ पनसमिति कथ्यते तथैव निदिध्यासनस्य पक्वावस्था अपि निदिध्यासनान्तर्गता एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए समाधि के द्वारा  ब्रह्म के लाभ में समाधि का ब्रह्मज्ञान तक आवृत्ति के विधान से श्रुतियों का विरोध नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದವರೆಗೆ ಆವೃತ್ತಿಯ ವಿಧಾನದಿಂದ ಶೃತಿಯ ವಿರೋಧವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतो समाधिना ब्रह्मलाभे न श्रुतिविरोधः, ब्रह्मज्ञानं यावत्‌ निदिध्यासनस्य आवृत्तिविधानात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्प समाधि से ही अज्ञान के नाश का प्रतिपादन किया जाता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतः निर्विकल्पसमाधेरेव अज्ञाननाशः प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निर्विकल्प समाधि ही वहाँ पर ह्वारभूत सविकल्प समाधि का स्वरूप आलोचित किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿಯು ಅಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಭೂತ ಸವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः निर्विकल्पसमाधेः तत्र च द्वारभूतस्य सविकल्पसमाधेः स्वरूपं सुतरामालोचनीयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि के दो प्रकार समाधि के दो प्रकार होते है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಮಾಧಿಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समाधिद्वैविध्यम्‌ समाधिः द्विविधः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्प तथा निर्विकल्प।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ.", "Sanskrit": "सविकल्पकः निर्विकल्पकश्च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों प्रकार को समाधि के लक्षण में वेदान्तसार टीका सुबोधिनी में नृसिंहसरस्वतीस्वामी के द्वारा कहा गया है - “व्युत्थान-निरोधसंस्कारयोः अभिभवप्रादुर्भावे सति चित्तस्य एकाग्रतापरिणामः समाधिः” चित्त के दो धर्म होते हैं प्रत्यय तथा संस्कार प्रत्ययरूप चित्त का उत्थान ही व्युत्थान कहलाता है, वह प्रत्ययात्मक होता है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಮಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತಸಾರದ ಟೀಕಾ ಸುಬೋಧಿನಿಯಲ್ಲಿ ನೃಸಿಂಹಸರಸ್ವತೀಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗದೇ - \"ವ್ಯುತ್ಥಾನ-ನಿರೋಧಸಂಸಾರಯೋಃ ಅಭಿಭವಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ ಸತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಏಕಾಗ್ರತಾಪರಿಣಾಮಃ ಸಮಾಧಿಃ\" ಚಿತ್ತವು ಎರಡು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರ ಪ್ರತ್ಯಯರೂಪ ಚಿತ್ತದ ಉತ್ಥಾನವೇ ವ್ಯುತ್ಥಾನ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಪ್ರತ್ಯಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभयविधसाधारणं समाधिलक्षणं तावदुच्यते वेदान्तसारटीकायां सुबोधिन्यां नृसिंहसरस्वतीस्वामिभिः - “व्युत्थान-निरोधसंस्कारयोः अभिभवप्रादुर्भवि सति चित्तस्य एकाग्रतापरिणामः समाधिः” इति। चित्तस्य हि धर्मद्वयम्‌ - प्रत्ययः संस्कारश्च। प्रत्ययरूपेण चित्तस्य उत्थानमेव व्युत्थानम्‌, तच्च प्रत्ययात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त की निरुद्धावस्था के अलावा क्षिप्त-मूढ-विक्षिप्त तथा एकाग्रावस्था व्युत्थानरूप ही होती है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ನಿರುದ್ಧಾವಸ್ತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ತ-ಮೂಢ-ವಿಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರವಸ್ಥಾ ವ್ಯುತ್ಥಾನರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तस्य निरुद्धावस्थां व्यतिरिच्य क्षिप्त-मूढ-विक्षिप्तैकाग्यावस्थाः व्युत्थानरूपा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाग्रवस्था में उत्पन्न सविकल्पक भी निर्विकल्पक की दृष्टि से व्युत्थानरूप ही होता है।", "Kannada": "ಏಕಾಗ್ರವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಸವಿಕಲ್ಪವು ಕೂಡ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವ್ಯುತ್ಥಾನರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकाग्रवस्थायां जायमानः सविकल्पकोऽपि निर्विकल्पकदृष्ट्या व्युत्थानरूप एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस व्युत्थान का संस्कार ही व्युत्थानसंस्कार कहलाता है।", "Kannada": "ಆ ವ್ಯುತ್ಥಾನದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನೇ ವ್ಯುತ್ಥಾನಸಂಸ್ಕಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य व्युत्थानस्य संस्कारा हि व्युत्थानसंस्काराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त के निरोध के अभ्यास से उत्पन्न संस्कार निरोध संस्कार होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ನಿರೋಧದ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಆಗುವ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರೋಧಸಂಸ್ಕಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "चित्तस्य निरोधस्य अभ्यासेन जायमानः संस्कारः निरोधसंस्कारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्युत्थानसंस्कार का ही निरोधसंस्कार के द्वारा अभिभव होता है, न की प्रत्यय के द्वारा संस्कार का अभिभव सम्भव है।", "Kannada": "ವ್ಯುತ್ಥಾನಸಂಸ್ಕಾರದ ನಿರೋಧಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಅಭಿಭವವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಅಭಿಭವವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्युत्थानसंस्कारस्य हि निरोधसंस्कारेण अभिभवः, न हि प्रत्ययेन संस्कारस्य अभिभवः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से चित्त के व्युत्थानसंस्कार का अभिभव होने पर निरोधसंस्कार का प्रादुर्भाव होने पर चित्त की एकाग्र स्थिति होती है वह ही समाधि कहलाती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಚಿತ್ತದ ವ್ಯುತ್ಥಾನಸಂಸ್ಕಾರದ ಅಭಿಭವವಾದಾಗ ನಿರೋಧಸಂಸ್ಕಾರದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವಾದಾಗ ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನೇ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं चित्तस्य व्युत्थानसंस्कारस्य अभिभवे निरोधसंस्कारस्य प्रादुर्भवि च सति चित्तस्य या एकाग्रतया स्थितिः, सा एव समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से चित्त का ज्ञेयात्म निश्चचलावस्थान समाधि का तात्पर्य रामतीर्थाचार्य के द्वारा अभिप्रेत हैं ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಚಿತ್ತದ ಜ್ಞೇಯಾತ್ಮ ನಿಶ್ಚಲಾವಸ್ಥಾನದ ಸಮಾಧಿಯ ತಾತ್ಪರ್ಯ ರಾಮತೀರ್ಥಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಅಭಿಪ್ರೇತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं चित्तस्य ज्ञेयात्मना निश्चलावस्थानं समाधिरिति तात्पर्यं रामतीर्थाचार्यस्य अभिप्रेतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पक समाधि ही योग प्रोक्त सम्प्रज्ञात समाधि होती है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ತವಾದ ಸಮಾಧಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकः समाधिरेव योगप्रोक्तः सम्प्रज्ञातसमाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पकसमाधि ही असम्प्रज्ञात समाधि होती है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकश्च असम्प्रज्ञातसमाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन योग प्रोक्त असम्प्रज्ञात में तथा वेदान्त प्रतिपादित निर्विकल्प समाधि में कुछ भेद होते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ತವಾದ ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु योगप्रोक्तस्य असम्प्रज्ञातसमाधेः वेदान्तप्रतिपादितस्य निर्विकल्पकसमाधेश्च सन्ति भेदाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका आगे आलोचन किया जाएगा।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "ते चाग्रे आलोचयिष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभी सविकल्पक तथा निर्वकल्पक समाधि के स्वरूप का आलोचन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಈಗ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "इदानीं सविकल्पक-निर्विकल्पकसमाध्योः स्वरूपमालोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. विद्यारण्य स्वामी के द्वारा समाधि का लक्षण किस प्रकार से विहित हैं ?", "Kannada": "೧೩. ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ಸಮಾಧಿಯ ಲಕ್ಷಣವು ಹೇಗೆ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "१३. विद्यारण्यस्वामिना समाधिलक्षणं किं विहितम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. व्युत्थानावस्था किसे कहते है?", "Kannada": "೧೪. ವ್ಯುತ್ಥಾನವಸ್ಥಾ ಎಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "१४. व्युत्थानावस्था नाम का?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. व्युत्थान संस्कार का अभिभव कैसे होता है?", "Kannada": "೧೫. ವ್ಯುತ್ಥಾನ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಅಭಿಭವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१५ . व्युत्थानसंस्कारस्य अभिभवः कथं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "16  सविकल्पकसमाधि का योगदर्शन में क्या नाम है?", "Kannada": "೧೬. ಸವಿಕಲ್ಪಕಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಗದರ್ಶನವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "१६. सविकल्पकसमाधेः योगदर्शने किं नाम?"}}
{"translation": {"Hindi": "17. समाधि के कितने प्रकार हैं तथा वे कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೧೭. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "१७. समाधिः कतिविधः, कौ च तौ?"}}
{"translation": {"Hindi": "24.5 ) सविकल्पक समाधि विकल्प भेद को कहते है।", "Kannada": "೨೪.೫) ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿ ವಿಕಲ್ಪ ಭೇದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "२४.५) सविकल्पकः समाधिः विकल्पो नाम भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ समाधि में विकल्प भान सत्य होने पर चित्तज्ञेयब्रह्मविषय में एकाग्र होता है वह सविकल्प समाधि होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪವು ಭಾಸವಾಗುವಾಗ ಚಿತ್ತಕ್ಕೆ ಜ್ಞೇಯಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र समाधौ विकल्पभाने सत्यपि चित्तं ज्ञेयब्रह्मविषये एकाग्रं भवति सः सविकल्पकः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह घट है इस प्रकार से घट का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಇದು ಘಟವಾಗಿದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಘಟದ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं घटः इति घटज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ज्ञान में घट ज्ञेय होता है।", "Kannada": "ಈ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಘಟ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.", "Sanskrit": "अत्र ज्ञाने घटः ज्ञेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहं ज्ञाता होता है।", "Kannada": "ಅಹಂ ಎಂದರೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहं हि ज्ञाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ज्ञान स्थल में यह तीन पुट हमेशा होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಪುಟಗಳು ಯಾವಾಗಲು ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं ज्ञानस्थले एतत्‌ पुटत्रयं सुतरां तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्प समाधि में यह त्रिपुटी रहती है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ಮೂರು ಪುಟಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधौ एषा त्रिपुटी विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञेयाकारविरवच्छिन्नचित्तवृत्तियाँ होती है।", "Kannada": "ಜ್ಞೇಯಕಾರನಿಗೆ ನಿರವಚ್ಛಿನ್ನ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञेयाकारा निरवच्छिन्नचित्तवृत्तयश्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्त सार में सविकल्पसमाधि के विषय में कहा गया है कि “तत्र सविकल्पको नाम ज्ञातूृज्ञानादिविकल्पलयानपेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारिताया: चित्तवृत्तेः अवस्थानम्‌” अर्थात्‌ सविकल्प ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलय की अपेक्षा से अद्वितीय वस्तु में तदाकार आकारित चित्तवृत्ति का अवस्थान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ಅಲ್ಲಿ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಾದಿವಿಕಲ್ಪಲಯಾನಪೇಕ್ಷಯಾ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುನಿ ತದಾಕಾರಕಾರಿತಾಯಾಃ ಚಿತ್ತವೃತ್ತೇಃ ಅವಸ್ಥಾನಮ್\" ಅಂದರೆ ಸವಿಕಲ್ಪ ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಾದಿ ವಿಕಲ್ಪಲಯದ ಅಪೇಕ್ಷದಿಂದ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರ ಆಕಾರಿತ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅವಸ್ಥಾನವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उच्यते च वेदान्तसारे सविकल्पकसमाधिविषये - “तत्र सविकल्पको नाम ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलयानपेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अवस्थानम्‌” इति। तदा यत्र समाधौ ज्ञातृज्ञानज्ञेयरूपविकल्पाः भासन्ते, न तेषां लयो भवति, किञ्च, अद्वितीयब्रह्मविषयिणी निरवच्छिन्ना चित्तवृत्तिरुदेति स सविकल्पकः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब मिट्टी के पदार्थ आदि का भान होने पर भी मृत्‌ भान के समान ही द्वैतभान होने पर अद्वैतवस्तु भासित होती है।", "Kannada": "ಆಗ ಮಣ್ಣಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಭಾಸವಾದಾಗ ಮೃತ್ ಭಾನವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿ ದ್ವೈತಭಾನವಾದಾಗ ಅದ್ವೈತವಸ್ತುವು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदुपादानभूताया मृत्तिकाया ज्ञानं भवति तथैव ज्ञातृ-ज्ञानादीनाम्‌ ब्रह्मविवर्तत्वात्‌ वाचारम्भणमात्रत्वात्‌ ज्ञातृज्ञानादिभाने सति अपि अद्वैतं ब्रह्मवस्तु एव भासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ पर समाधि में ज्ञातूज्ञानज्ञेयरूप विकल्प भासित होते हैं।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನಾದಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮವಿವರ್ತದ ಹಾಗೆಯೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव ज्ञातृ-ज्ञानादीनाम्‌ ब्रह्मविवर्तत्वात्‌  भासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें लय नहीं होती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಲಯವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तेषां लयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य मतानुसार अद्वितीयब्रह्मविषयिणी निरवच्छिन्न चित्तवृत्ति के उत्पन्न होने पर वह सविकल्पक समाधि कहलाती हे।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಮತಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯೀ ಆದ ನಿರವಚ್ಛಿನ್ನ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಅದು ಸವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, अद्वितीयब्रह्मविषयिणी निरवच्छिन्ना चित्तवृत्तिरुदेति स सविकल्पकः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं की समाधि तो सकलभेद निरासपूर्वक अद्वेतब्रह्मवस्तुसाक्षात्कार के लिए प्रवर्तित होती है।", "Kannada": "ಈಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಸಮಾಧಿಯು ಸಕಲಭೇದ ನಿರಾಸಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ननु समाधिस्तावत्‌ सकलभेदनिरासपूर्वकम्‌ अद्वैतब्रह्मवस्तुसाक्षात्काराय प्रवर्तितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन सविकल्पकसमाधि में ज्ञातूज्ञानादि भेददर्शन से अद्वैत वस्तु किस प्रकार से भासित होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನಾದಿ ಭೇದ ದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಹೇಗೆ ಅದ್ವೈತವು ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವಿನ ಹಾಗೆ ಭಾಸಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु सविकल्पकसमाधौ ज्ञातृज्ञानादिभेददर्शनात्‌ कथम्‌ अद्वैतं ब्रह्मवस्तु भासेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते है कि सविकल्पक समाधि में ज्ञातूज्ञानभेद का ज्ञान होने पर भी अद्वैत ब्रह्म ही भासित होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನಭೇದದ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದಾಗ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति चेदुच्यते, सविकल्पकसमाधौ ज्ञातृज्ञानभेदस्य ज्ञाने सत्यपि अद्वैतं ब्रह्म भासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सुवर्णकुण्डलादि का ज्ञान होने पर उसके उपादान सुवर्ण का भी ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸುವರ್ಣ ಕುಂಡಲಾದಿಗಳ ಜ್ಞಾನವಾದಾಗ ಅದರ ಉಪಾದಾನದಿಂದ ಸುವರ್ಣದ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा सुवर्णकुण्डलादिज्ञाने सति तदुपादानस्य सुवर्णस्य ज्ञानं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस मिट्टी के सकोरे आदि का ज्ञान होने पर भी उसको उपादानभूत मिटटी का भी भान होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮೃನ್ಮಯಗಜಾದಿಜ್ಞಾನವಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಉಪಾದಾನ ಭೂತದಿಂದ ಮೃತ್ತಿಕದ ಜ್ಞಾನವು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा वा मृन्मयगजादिज्ञाने सति तदुपादानभूताया मृत्तिकाया ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से ज्ञातूज्ञानादि के ब्रह्म विवर्तत्व से वाचारम्भणमात्रत्व से ज्ञातृज्ञानादिभान होने पर भी अद्वैतवस्तु ब्रह्म का भान ही भासित होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಞಾತೃ-ಜ್ಞಾನಾದಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿವರ್ತದಿಂದ ವಾಚಾರಂಭಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಾದಿಭಾನವಾದಾಗ ಅದ್ವೈತವಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಭಾನವೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव ज्ञातृ-ज्ञानादीनाम्‌ ब्रह्मविवर्तत्वात्‌ वाचारम्भणमात्रत्वात्‌ ज्ञातृज्ञानादिभाने सति अपि अद्वैतं ब्रह्मवस्तु एव भासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सर्व खल्विदं ब्रह्म”, “ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्‌” इत्यादि श्रुतियों के सभी विषयों में आत्मानुभव होने पर दग्धपटन्याय से प्रपञ्चभान सत्य होने पर भी अद्वैतवस्तु भासित होती है।", "Kannada": "\"ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ\", \"ಐತದಾತ್ಮ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾನುಭವ ಆದಾಗ ದಗ್ಧಪಟ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚಭಾನವು ಇದ್ದರು ಅದ್ವೈತದ ವಸ್ತುವು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“सर्वं खल्विदं ब्रह्म”, “ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्‌” - इत्यादिश्रुतेः सर्वेषु विषयेषु  सति दग्धपटन्यायेन प्रपञ्चभाने सत्यपि अद्वैतं वस्तु भासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शङ्कराचार्य जी ने उपदेशसाहस्री में कहा है “ऋषिस्वरूपं गगनोपमं परं सकृद्विभातं त्वजमेकमक्षरम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಉಪದೇಶಸಾಹಸ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಋಷಿಸ್ವರೂಪಂ ಗಗನೋಪಮಂ ಪರಂ ಸಕೃದ್ವಿಭಾತಂ ತ್ವಜಮೇಕಮಕ್ಷರಮ್।", "Sanskrit": "उच्यते च शङ्कराचार्येण उपदेशसाहस्र्यां - “ऋषिस्वरूपं गगनोपमं परं सकृद्विभातं त्वजमेकमक्षरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह अर्थ हैं कि दृष्ट स्वरूप गगन के तुल्य श्रेष्ठ, एकरूप से प्रकाशमान, जन्मरहित, सकलोपाधि शून्य, कूटस्थ, असङ्ग, सर्वव्यापी, सदा विमुक्त जो अद्वय वस्तु है वह अहं इस प्रकार से कहलाती है। इसलिए श्रीमद्भगवद्गीता में कहा है “वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ ದೃಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪವು ಗಗನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ, ಒಂದೇತರಹ ಪ್ರಕಾಶಾಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ, ಜನ್ಮರಹಿತ, ಸಕಲೋಪಾಧಿ ಶೂನ್ಯ, ಕೂಟಸ್ಥ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪೀ, ಸದಾ ವಿಮುಕ್ತವಾಗಿ ಯಾವ ಅದ್ವಯ ವಸ್ತುವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಅಹಂ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. \"ವಾಸುದೇವಃ ಸರ್ವಮಿತಿ ಸ ಮಹಾತ್ಮಾ ಸುದುರ್ಲಭಃ ।", "Sanskrit": "अस्यार्थो हि - द्रष्टुस्वरूपं, गगनेन तुल्यं, श्रेष्ठम्‌, एकरूपेण प्रकाशमानम्‌, जन्मरहितम्‌, सकलोपाधिशून्यं, कूटस्थम्‌, असङ्गं, सर्वव्यापि, सदा विमुक्तं च यत्‌ अद्वयं वस्तु तद्‌ अहमेवेति। उच्यते च श्रीमद्भगवद्गीतायाम्‌ - “वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्प समाधि में त्रिपुटी होती है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುಟೀ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधौ त्रिपुटी विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत ब्रह्माकाराकारिता चित्तवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರಾಕಾರಿತಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वैतब्रह्माकाराकारिता चित्तवृत्तिश्च विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही समाधि योगशास्त्र में सम्प्रज्ञातसमाधि इस प्रकार से कही गई है।", "Kannada": "ಇದೇ ಸಮಾಧಿಯು ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव समाधिः योगशास्त्रे सम्प्रज्ञातसमाधिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस में तत्व का अच्छी तरह से ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ತತ್ವದ ಒಳ್ಳೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रज्ञायते अस्मिन्‌ ज्ञेयतत्त्वम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सम्प्रज्ञात समाधि होती है।", "Kannada": "ಅದೇ ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति सम्प्रज्ञातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समाधि में ज्ञेयतत्व अच्छी प्रकार से बुद्धि में आरूढ होता है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞೇಯತತ್ವದ ಒಳ್ಳೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರೂಢವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ समाधौ ज्ञेयतत्त्वं सम्यक्‌ बुद्ध्यारूढं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह अभिधान कहलाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅಭಿಧಾನವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मादेवम्‌ अभिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "24.6 ) निर्विकल्पक समाधि सर्वविकल्प का लय होने पर ज्ञेयाकार चित्तवृत्ति जब होती है वह ही निर्विकल्पक समाधि कहलाती है।", "Kannada": "೨೪.೬) ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿ ಸರ್ವಕಲ್ಪದ ಲಯವಾದಾಗ ಜ್ಞೇಯಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२४.६) निर्विकल्पकः समाधिः सर्वविकल्पलये सति ज्ञेयाकारा चित्तवृत्तिः यदा भवति सा हि निर्विकल्पकः समाधिरित्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्तसार में सदान्दयोगीन्द्र के द्वारा कहा गया है- “निर्विकल्पकः तु ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलयापेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अतितराम्‌ एकीभावेन अवस्थानम्‌” अर्थात्‌ निर्विकल्पक ज्ञातृज्ञानलयादि कि अपेक्षा से अद्वितीयवस्तु में तदाकाराकारिता से चित्तवृत्ति के एक होने को अवस्थान कहते हैं।", "Kannada": "ಈ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕಃ ತು ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಾದಿವಿಕಲ್ಪಲಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುನಿ ತದಾಕಾರಾಕಾರಿತಾಯಾಃ ಚಿತ್ತವೃತ್ತೇಃ ಅತಿತರಾಮ್ ಏಕೀಭಾವೇನ ಅವಸ್ಥಾನಮ್\" ಅಂದರೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಲಯಾದಿಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರಕಾರಿತದಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಒಂದಾಗುವುದನ್ನು ಅವಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "उच्यते च वेदान्तसारे सदानन्दयोगीन्द्रेण - “निर्विकल्पकः तु ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलयापेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अतितराम्‌ एकीभावेन अवस्थानम्‌” इति। अस्मिन्‌ समाधौ ज्ञातृज्ञानज्ञेयादिभेदबुद्धेः लयो भवति, अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिश्च अवतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस समाधि में ज्ञातूज्ञानज्ञेयादि भेद बुद्धि का लय हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃ-ಜ್ಞಾನ-ಜ್ಞೇಯಗಳ ಭೇದಗಳ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಲಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ समाधौ ज्ञातृज्ञानज्ञेयादिभेदबुद्धेः लयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डाकारिता चित्तवृत्ति ही रुकती है।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾಕಾರಾಕಾರಿತಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिश्च अवतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पकसमाधि में चित्तवृत्तित्वसत्व होने पर भी उसका अवभास नहीं होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಸತ್ವವಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಅವಭಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ चित्तवृत्तिसत्त्व॑ऽपि तस्य अवभासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वितीयब्रह्मवस्तुमात्र मे अवभासित होता है।", "Kannada": "ಅದ್ವಿತೀಯಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वितीयब्रह्मवस्तुमात्रम्‌ अवभासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे जल तथा नमक के मिश्रण होने पर उन दोनों में भेद ग्रहण किया जाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಜಲ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣವಾದಾಗ ಅವೆರಡರಲ್ಲಿಯು ಭೇದವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा लवणजलयोः मिश्रणे सति न तयोः भेदो गृह्यते  ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से निर्विकल्पकसमाधि में अद्वितीयब्रह्माकाराकारिता चित्तवृत्ति का अवभासन नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರಕಾರಿತವಾದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथैव निर्विकल्पकसमाधौ अद्वितीयब्रह्माकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अवभासो न भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल अद्वितीय ब्रह्म ही अवभासित होता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಮಾತ್ರವೇ ಅವಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "केवलम्‌ अद्वितीयं ब्रह्म एव अवभासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "योग दर्शन में प्रतिपादित असम्प्रज्ञात समाधि से निर्विकल्पसमाधि मे कुछ वैलक्षण्य है।", "Kannada": "ಯೋಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "योगदर्शने प्रतिपादितात्‌ असम्प्रज्ञातसमाधेः निर्विकल्पकसमाधेरस्ति किञ्चिद्वैलक्षण्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से असम्प्रज्ञातसमाधि में चित्तवृत्तियों का तिरोभाव होता है , तथा संस्कार मात्र ही अवशिष्ट रहते है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ತಿರೋಭಾವವಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि असम्प्रज्ञातसमाधौ चित्तवृत्तयः तिरोभवन्ति, संस्कारमात्रम्‌ अवशिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि में तो सभी चित्तवृत्तयों का तिरोभाव नहीं होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ತಿರೋಭಾವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ तु न हि सर्वासां चित्तवृत्तीनां तिरोभावो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डाकार ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्ति अज्ञायमान होती हुई अवतिष्ठित होती है।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾಕಾರಾ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಅಗೋಚರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डाकारा ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्तिरज्ञायमाना सती अवतिष्ठते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इन दोनों में भेद होता है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "इत्यनयोर्भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पञ्चदशीकार विद्यारण्य स्वामी नें कहा है “वृत्तयस्तु तदानीमज्ञाता अप्यात्मगोचराः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಂಚದಶೀಕಾರರಾದ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- “ವೃತ್ತಯಸ್ತು ತದಾನೀಮಜ್ಞಾತಾ ಅಪ್ಯಾತ್ಮ ಗೋಚರಾಃ।", "Sanskrit": "उच्यते च पञ्चदशीकारेण विद्यारण्यस्वामिना - “वृत्तयस्तु तदानीमज्ञाता अप्यात्मगोचराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इतने समय तक समाहित हुआ हूँ इत्यादि में समाहितोत्थित समाधि में अज्ञात के द्वारा वृत्त सद्भाव का अनुमान किया जाता है।", "Kannada": "'ಈ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಸಮಾಹಿತನಾಗಿದ್ದೆನು' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ - ಸಮಾಹಿತೋಥ್ತಿತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತದಿಂದ ವೃತ್ತ ಸದ್ಭಾವದ ಅನುಮಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“एतावन्तं कालं समाहितोऽभूवम्‌' इत्यादि-समाहितोत्थित-परामशात्‌ समाधौ अज्ञाततया वृत्तिसद्भावः अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि में तथा सुषुप्ति मूर्छादि में भी भेद होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿ ಮೂರ್ಛಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯು ಭೇದವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधेः सुषुप्तिमूर्छादीनाञ्च अस्ति भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति में चित्तवृत्ति का अभाव होता है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तौ अपि चित्तवृत्तेः अभानं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि में भी वैसे ही होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समाधौ अपि तथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन सुषुप्ति में चित्तवृत्तियाँ नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु सुषुप्तौ न हि चित्तवृत्तिः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्पसमाधि में तो चित्तवृत्तियाँ होती हैं लेकिन उनका भान नहीं होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಅದರ ಭಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ तु चित्तवृत्तिर्वर्तते परन्तु तस्याः भानं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से समाधि तथा सुषुप्ति में भेद होता है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ  ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति समाधिसुषुप्त्योर्भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वेदान्तसार में कहा गया है-", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ-", "Sanskrit": "उच्यते च वेदान्तसारे -"}}
{"translation": {"Hindi": "18. समाधि का साधारण लक्षण क्या होता है?", "Kannada": "೧೮.ಸಮಾಧಿಯ ಸಾಧಾರಣ ಲಕ್ಷಣವೇನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१८. समाधेः साधारणं लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "19. न्रिपुटी किसे कहते है?", "Kannada": "೧೯. ತ್ರಿಪುಟೀ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "१९. त्रिपुटी नाम का?"}}
{"translation": {"Hindi": "20. सविकल्पसमाधि क्या होती है?", "Kannada": "೨೦. ಸವಿಕಲ್ಪಕಸಮಾಧಿ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२०. सविकल्पकसमाधिः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "21. विकल्प का भान होने पर किस प्रकार से सविकल्प समाधि में अद्वैत ब्रह्म भासित होता है?", "Kannada": "೨೧. ವಿಕಲ್ಪದ ಭಾನವಾದಾಗ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಸವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮವು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२१. विकल्पभानेऽपि कथं सविकल्पकसमाधोौ अद्वैतं ब्रह्म भासते?"}}
{"translation": {"Hindi": "22. ब्रह्म की सर्वात्मकद्योतिका श्रुतियाँ कौन-सी हैं?", "Kannada": "೨೨.ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರ್ವಾತ್ಮಕತ್ವವನ್ನು ದ್ಯೋತಿಸುವ ಶ್ರುತಿಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "२२. ब्रह्मणः सर्वात्मकत्वद्योतिकाः श्रुतयः काः?"}}
{"translation": {"Hindi": "23. निर्विकल्प समाधि कब होती है?", "Kannada": "೨೩. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२३. कदा निर्विकल्पकः समाधिः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "24. वेदान्तसार में निर्विकल्पक समाधि के स्वरूप के विषय में क्या कह गया है?", "Kannada": "೨೪. ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿಯ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "२४. वेदान्तसारे निर्विकल्पकसमाधेः स्वरूपविषये किमुक्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "25. निर्विकल्पक समाधि में चित्त की वृत्तियाँ रुकती हैं अथवा नहीं?", "Kannada": "೨೫. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತದ ವೃತ್ತಿಗಳು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ", "Sanskrit": "२५ . निर्विकल्पकसमाधौ चित्तवृत्तिस्तिष्ठति न वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "26. निर्वकल्पक समाधि में तथा असम्प्रज्ञात समाधि का क्या भेद होता है?", "Kannada": "೨೬. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದಗಳಾಗುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "२६. निर्विकल्पकसमाधेः असम्प्रज्ञातसमाधेश्च को भेदः?"}}
{"translation": {"Hindi": "27. निर्विकल्पसमाधि में तथा सुषुप्ति में क्या भेद होता है?", "Kannada": "೨೭. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದಗಳಾಗುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "२७. निर्विकल्पकसमाधेः सुषुप्तेश्च को भेदः?"}}
{"translation": {"Hindi": "28. समाधि में वृत्ति के स्थितिविषय में विद्यारण्य स्वामी ने क्या कहा है?", "Kannada": "೨೮. ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "२८. समाधौ वृत्तेः स्थितिविषये विद्यारण्यस्वामिना किमुक्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "24.7 ) अखण्डाकारचित्तवृत्ति तथा अज्ञान का नाश शुद्धब्रह्म ब्रह्म अज्ञान का नाश नहीं करता है।", "Kannada": "೨೪.೭) ಅಖಂಡಾಕಾರಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶ ಶುದ್ಧಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "२४.७) अखण्डाकारचित्तवृत्तिः अज्ञाननाशश्च शुद्धं ब्रह्म न हि अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तवृत्ति उपहित चैतन्य ही अज्ञान का नाश करता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಹಿತವಾದ ಚೈತನ್ಯವೇ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तवृत्त्युपहितं चैतन्यमेव अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तवृत्ति से तात्पर्य है चित्त का विषायाकार परिणाम।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೆಂದರೆ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಚಿತ್ತದ ವಿಷಯಾಕಾರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तवृत्तिर्नाम चित्तस्य विषयाकारः परिणामः।"}}