{"translation": {"Hindi": "इसलिए घटज्ञानस्थलमें चक्षु इन्द्रिय के साथ घट का सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಘಟಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಕ್ಷು ಇಂದ್ರಿಯದ ಜೊತೆಗೆ ಘಟದ ಸಂಬಂಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि घटज्ञानस्थले चक्षुरिन्द्रियण सह घटस्य सम्बन्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब चक्षु इन्द्रियों के द्वारा मन घट के साथ संयुक्त होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಚಕ್ಷು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಘಟದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा चक्षुरिन्द्रियद्वारा मनः घटेन सह संयुनक्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा मन घटाकार के रूप में परिणित होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮನವು ಘಟಾಕಾರದಿಂದ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च मनः घटाकारेण परिणमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का यह परिणाम ही वृत्ति कहलाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವೃತ್ತಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मनसः अयं परिणाम एव वृत्तिरित्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे तडाग से नहरों में प्रवेश करता है तथा नहरों में प्रविष्ट होकर के नहर के आकार में परिणित हो जाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸರೋವರದಿಂದ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಾಲುವೆಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा तडागात्‌ जलं कुल्याद्वारा केदारान्‌ प्रविशति, केदारान्‌ प्रविश्य च केदाराकारं धत्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से मन चक्षु इन्द्रिय के द्वारा विषयदेश को जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮನದ ಚಕ್ಷುರಿಂದ್ರಿಯದಿಂದ ವಿಷಯದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव मनः चक्षुरिन्द्रियद्वारा विषयदेशं गच्छति विषयाकारं च धत्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा विषयाकार हो जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿಷಯಾಕಾರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ विषये चित्तवृत्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस विषय में चित्तवृत्तियाँ होती हैं वह उस विषय के अज्ञान का नाश करती हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಆ ವಿಷಯದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ विषये चित्तवृत्तिर्भवति तद्विषयकम्‌ अज्ञानं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि घटाकार चित्तवृत्ति होती है तो वह घटविषयक अज्ञान का नाश करती है तथा घट को प्रकाशित करती है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಘಟಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಆದರೆ ಅದು ಘಟ ವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಘಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि यदि घटाकारा चित्तवृत्तिर्भवति तर्हि घटविषयकम्‌ अज्ञानं नश्यति घटश्च प्रकाशते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब पटाकार चित्तवृत्ति होती है तो वह पट विषयक अज्ञान का नाश करती है तथा पट को प्रकाशित करती है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪಟದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಆದರೆ ಆ ಪಟ ವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೂಡ ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಟವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा च पटाकारा चित्तवृत्तिर्भवति तदा पटविषयकम्‌ अज्ञानं नश्यति पटश्च प्रकाशितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन वस्तुओं का आकार नहीं होता है उन विषयों में संलग्न चित्त की किस प्रकार तदाकारिता हो यह प्रश्‍न होने पर कहते हैं की जो अन्तः करणवृत्ति जिस विषयक अज्ञान का नाश करती है वह अन्तःकरण वृत्ति ही तदाकार होती है इस प्रकार से समझना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಆಕಾರವು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಲಗ್ನ ಚಿತ್ತದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ತದಾಕಾರವಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಬಂದಾಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಯಾರು ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಯು ತದಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "येषां च वस्तूनाम्‌ आकारो नास्ति तेषु विषयेषु संलग्नस्य चित्तस्य कथं तदाकारता स्यादिति प्रश्नश्चेत्‌ उच्यते यत्‌ या अन्तःकरणवृत्तिः यद्विषयकमज्ञानं नाशयति सा अन्तःकरणवृत्तिः तदाकारा इति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार जो अन्तःकरणवृत्ति घट विषयक अज्ञान का नाश करती है वह घटाकार हो जाती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿ ಘಟ ವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಘಟಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि या अन्तःकरणवृत्तिः घटविषयकम्‌ अज्ञानं नाशयति सा घटाकारा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अन्तः करण वृत्ति पटविषयक अज्ञान का नाश करती है वह पटाकार हो जाती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯು ಪಟವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಪಟಾಕಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "या अन्तःकरणवृत्तिः पटविषयकम्‌ अज्ञानं नाशयति सा पटाकारा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अन्य स्थानों पर भी समझना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿಯೇ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमन्यत्रापि ऊहनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तडाग केदार आदि के उदाहरण तो बालकों के बोध के लिए हैं।", "Kannada": "ತಡಾಗ ಕೇದಾರಾದಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬಾಲಕರಲ್ಲಿ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तडागकेदारादि उदाहरणं तु बालबोधाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "घटादि ब्रह्म में अध्यस्त होते है।", "Kannada": "ಘಟಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಧ್ಯಸ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "घटादयः ब्रह्मणि अध्यस्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट में अज्ञान नहीं रुकता है।", "Kannada": "ಘಟದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि घटे अज्ञानं तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट ही अज्ञान का कार्य या अज्ञान ही है।", "Kannada": "ಘಟವೇ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಅದೇ ಅಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "घटो हि अज्ञानकार्यम्‌, अज्ञानमेव तत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान तो हमेशा ब्रह्म में ही रुकता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಯಾವಾಗಲು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानं तु सर्वदा ब्रह्मणि एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट ब्रह्म में अध्यस्त होता है।", "Kannada": "ಘಟವು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटः ब्रह्मणि अध्यस्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "घटावच्छिन्न ब्रह्म में ही अज्ञान होता है।", "Kannada": "ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटावच्छिन्ने ब्रह्मणि हि अज्ञानं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट प्रकाशित नहीं होता है तो कहते है कि घटावच्छिन्न चैतन्य में अज्ञान है इस प्रकार से प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಘಟವು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಇರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटो न प्रकाशते इति उच्यते चेत्‌ घटावच्छिन्ने चैतन्ये अज्ञानं वर्तते इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अज्ञान का विषय घट होता है।", "Kannada": "ಆ ಅಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯ ಘಟವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च अज्ञानस्य विषयो भवति घटः।"}}
{"translation": {"Hindi": "घटाकार अन्तःकरणवृत्ति तबतक उस घटावच्छिन्न ब्रह्म में विद्यमान अज्ञान का नाश कर देती है।", "Kannada": "ಘಟಾಕಾರ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಆ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटाकारा अन्तःकरणवृत्तिः तावत्‌ घटावच्छिन्ने ब्रह्मणि विद्यमानम्‌ अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान के आवरण के नाश से घटावच्छिन्न चैत्यन प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದ ಆವರಣ ನಾಶದಿಂದ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯವು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानावरणस्य नाशात्‌ घटावच्छिन्नं चैतन्यं प्रकाशितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चैतन्य ही प्रकाश स्वरूप होता है, तथा सदा प्रकाशमान भी होता है।", "Kannada": "ಚೈತನ್ಯವು ಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪವೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಆಗ ಯಾವಾಗಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चैतन्यं हि प्रकाशस्वरूपं, सदा प्रकाशमानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस जलती हुई लालटेन का शीशा अधिक गंदा होने पर उसका प्रकाश नहीं होता है लेकिन उसके मालिन्य को हटा देने पर उसका प्रकाश दिखाई देने लगता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ದೀಪದಿಂದ ಗಾಢವಾದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೀಪವು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಆವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಾವಾಗ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದೀಪದ ಪ್ರಕಾಶವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा ज्वलति दण्डदीपे यदि गाढं मालिन्यं स्यात्‌ तदा दीपालोकः आवृतो भवति, यदा च मालिन्यं परिष्कृतं भवति तदा दीपप्रकाशः ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से हमेशा प्रकाशमान चैतन्य में अज्ञानावरणकारण से उसका प्रकाश नहीं जाना जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತಹ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನಾವರಣ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथैव सर्वदा प्रकाशमाने चैतन्ये अज्ञानावरणकारणात्‌ तस्य प्रकाशो नैव ज्ञायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अन्तःकरणवृत्ति रूपी अज्ञान का नाश होने पर फिर वह चेतन्य प्रकाशित हो जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯ ಅಜ್ಞಾನಾವರಣದ ನಾಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु अन्तःकरणवृत्त्या अज्ञानावरणस्य नाशे तु पुनः चैतन्यस्य प्रकाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब अज्ञान के द्वारा अनावृत्त घटावच्छिन्न चेतन्य प्रकाशित होता है तब घटावच्छिन्न चैतन्य में विद्यमान घट भी प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅನಾವೃತ್ತ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಘಟವು ಕೂಡ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा च अज्ञानेन अनावृतं घटावच्छिन्नं चैतन्यं प्रकाशितं भवति तदा घटावच्छिन्नचैतन्ये विद्यमानः घटः अपि प्रकाशितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संसार में यह दिखाई भी देता है की जब दीपक का प्रकाश होता है तब उसके पास में स्थित वस्तुएँ भी प्रकाशित होने लग जाती हैं।", "Kannada": "ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಯಾವಾಗ ದೀಪವು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅದರ ಹತ್ತಿರ ಅದರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दृश्यते च लोके दीपः प्रकाशते चेत्‌ तत्सन्निधौ विद्यमानानां द्रव्याणामपि प्रकाशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतःघटाकार अन्तः करणवृत्ति घटावच्छिन्न चैतन्य के आवरक घटविषयक अज्ञान को दूर करती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಘಟಾಕಾರದ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯದ ಆವರಕ ಘಟವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः घटाकारा अन्तःकरणवृत्तिः घटावच्छिन्नचैतन्यस्य आवरकम्‌ घटविषयकम्‌ अज्ञानं दूरीकरोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा घटावच्छिन्न चैतन्य प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯವು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च घटावच्छिन्नं चैतन्यं प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस चैतन्य के द्वारा विषयीकृत घट भी प्रकाशमान घटावच्छिन्नचेतन्य में अध्यस्तत्व से प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಆ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ವಿಷಯೀಕೃತ ಘಟದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುವಂತಹ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಸ್ತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन चैतन्येन विषयीकृतः घटः अपि प्रकाशमानघटावच्छिन्नचैतन्ये अध्यस्तत्वात्‌ प्रकाशितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्मभिन्न घटादि चित्तवृत्ति को विषय होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಭಿನ್ನವಾದ ಘಟವು ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो ब्रह्मभिन्नो घटादिः चित्तवृत्तेः विषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान नाश के द्वारा अनावृत्त चेतन्य का विषय होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶದಿಂದ ಅನಾವೃತ್ತವು ಚೈತನ್ಯದ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञाननाशेन अनावृतस्य चैतन्यस्यापि विषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनावृत्त चेतन्य शास्त्रों में फल शब्द के द्वारा कह जाता है।", "Kannada": "ಅನಾವೃತ ಚೈತನ್ಯದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಫಲ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अनावृतं चैतन्यं शास्त्रेषु फलशब्देन कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए घटादि वृत्तिविषय और फलविषय होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಘಟಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಫಲವಿಷಯವು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अतो घटादयः वृत्तिविषयाः फलविषयाः च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलि पञ्चदशीकार विद्यारण्य आचार्य के द्वारा कह गया है “बुद्धितत्स्थचिदाभासौ द्वावेव व्याप्नुतो घटम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚದಶೀಕಾರರಾದ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಬುದ್ಧಿತತ್ಸ್ಥಚಿದಾಭಾಸೌ ದ್ವಾವೇವ ವ್ಯಾಪ್ನುತೋ ಘಟಮ್।", "Sanskrit": "उच्यते च पञ्चदश्यां विद्यारण्याचार्येण - “बुद्धितत्स्थचिदाभासो द्वावेव व्याप्नुतो घटम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जीव का स्वरूप ब्रह्म के अज्ञान के द्वारा आवृत्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಜೀವದ ಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं जीवस्य स्वरूपं ब्रह्म अज्ञानेन आवृतम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही जीव अपनी नित्यशुद्धबुद्धमुक्तस्वरूपता को नहीं जानते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಜೀವವು ತನ್ನ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मादेव जीवाः स्वेषां नित्यशुद्धबुद्धमुक्तस्वरूपतां न जानन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मविषयक अज्ञान के नाश के लिए ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्ति अपेक्षित है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯೀ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मविषयकस्य अज्ञानस्य नाशाय ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्तिः अपेक्षिता ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चित्तवृत्ति निर्विकल्पसमाधि में उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಆ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च चित्तवृत्तिः निर्विकल्पकसमाधौ समुदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस  चित्तवृत्ति को शास्त्रों में अखण्डाकार चित्तवृत्ति कहा है।", "Kannada": "ಈ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एषा एव चित्तवृत्तिः शास्त्रेषु अखण्डाकारचित्तवृत्तिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मनिरवय, अवयवविशिष्ट अवयवों के उपचयापचय से वृद्धि नाश होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನಿರವಯವ, ಅವಯವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅವಯವಗಳ ಉಪಚಯಾಪಚಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मनिरवयवम्‌, अवयवविशिष्टस्य अवयवानाम्‌ उपचयापचयवशात्‌ वृद्धिनाशौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म अखण्ड होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಖಂಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः ब्रह्म अखण्डम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह ब्रह्माकारचित्तवृत्त तथा अखण्डाकारचित्तवृत्त भी कहलाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರಚಿತ್ತವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಅಖಂಡಾಕಾರಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्मादेव ब्रहमाकारचित्तवृत्तिः अखण्डाकारचित्तवृत्तिः इत्यपि उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से निर्वकल्पसमाधि में जब ब्रह्माकार चित्तवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं निर्विकल्पकसमाधौ यदा ब्रह्माकारा चित्तवृत्तिरुदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब ब्रह्मविषयक अज्ञान का नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा ब्रह्मविषयकम्‌ अज्ञानं नश्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयंप्रकाश ब्रह्म आवरण नाश से प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶ ಬ್ರಹ್ಮವು ಆವರಣ ನಾಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वयंप्रकाशं ब्रह्म च आवरणनाशात्‌ प्रकाशितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के प्रकाश के लिए अज्ञाननाश मात्र अपेक्षित होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶ ಮಾತ್ರವೇ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः प्रकाशार्थं तु अज्ञाननाशमात्रम्‌ अपेक्षते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म चित्तवृत्ति ही विषय होते होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ  ಮನೋಭಾವವೇ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो ब्रह्म चित्तवृत्तेरेव विषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के स्वप्रकाशत्व से  ब्रह्म फलविषय होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಫಲವಿಷಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः स्वप्रकाशत्वात्‌ न हि ब्रह्म फलविषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पञ्चदशी में विद्यारण्य स्वामी ने कहा है “फलव्याप्यत्वमेवास्य शास्त्रकृदिभर्निवारितम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- \"ಫಲವ್ಯಾಪ್ಯತ್ವಮೇವಾಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಕೃದಿಭರ್ನಿವಾರಿತಮ್.", "Sanskrit": "उच्यते च पञ्चदश्यां विद्यारण्याचार्येण - “फल्व्याप्यत्वमेवास्य शास्त्रकृद्भिर्निवारितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से निर्विकल्पसमाधि में अखण्डाकार चित्तवृत्ति के उदय होने से ब्रह्मविषयक अज्ञान का नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಉದಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं निर्विकल्पकसमाधौ अखण्डाकारचित्तवृत्तिदयात्‌ ब्रह्मविषयकम्‌ अज्ञानं नश्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डाकार चित्तवृत्ति भी अज्ञान के कार्यत्व से विनष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾಕಾರ ಮನೋಭಾವವು ಕೂಡ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डाकारचित्तवृत्तेरपि अज्ञानकार्यत्वात्‌ तदपि विनश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब जीव नित्य शुद्ध मुक्त स्वभाव वाला स्वरूप भूत ब्रह्म ही होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಜೀವ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬುದ್ಧಮುಕ್ತಸ್ವಭಾವವಿರುವ ಸ್ವರೂಪಭೂತವು ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा जीवः नित्यशुद्धबुद्धमुक्तस्वभावं स्वरूपभूतं ब्रह्म एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे घटनाश होने पर घटकाश महाकाश हो जाता  ।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಘಟದ ನಾಶವಾದಾಗ ಘಟಾಕಾಶವು ಮಹಾಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा घटनाशे घटाकाशः महाकाश एव भवति तद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "29. किस प्रकार से चैतन्य अज्ञान का नाश करता है?", "Kannada": "೨೯. ಯಾವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಚೈತನ್ಯವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२९. किंविधं चैतन्यम्‌ अज्ञानं नाशयति?"}}
{"translation": {"Hindi": "30. चित्तवृत्ति किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩೦. ಮನೋಭಾವ ಅಥವಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "३०. चित्तवृत्तिर्नाम का?"}}
{"translation": {"Hindi": "31. चित्त की विषयाकारिता क्या होती है?", "Kannada": "೩೧. ಚಿತ್ತದ ವಿಷಯಾಕಾರಿತಾ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "३१. चित्तस्य विषयाकारता नाम का?"}}
{"translation": {"Hindi": "“ आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य” इत्यादि श्रुतियों में श्रवण मनन तथा निदिध्यासन के द्वारा ब्रह्मसाक्षात्कार का उपदेश दिया गया है।", "Kannada": "\"ಆತ್ಮಾ ವಾಽರೆ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯೋ ಮಂತವ್ಯೋ ನಿದಿಧ್ಯಾಸಿತವ್ಯ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣ ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "“आत्मा वाऽरे द्रष्टव्यः श्रोतव्यो मन्तव्यो निदिध्यासितव्य” इत्यादिश्रुतिषु श्रवण-मनन- निदिध्यासनैः ब्रह्मसाक्षात्कार उपदिश्यते श्रुतिषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण अर्थात्‌ सभी उपनिषदों का ब्रह्म में ही तात्पर्य होता है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಎಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणं हि सर्वेषाम्‌ उपनिषदां ब्रह्मणि एव तात्पर्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म अवधारणनुकूल मानसी क्रिया होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಅವಧಾರಣಾನುಕೂಲ ಮಾನಸಿಯೇ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति ब्रह्म अवधारणानुकूला मानसी क्रिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनन ब्रह्मविषय में समापतितिविरुद्धयुक्तियों के खण्डानानुकूला मानसी क्रिया होती है।", "Kannada": "ಮನನವೆಂಬ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಪತಿತ ವಿರುದ್ಧಯುಕ್ತಿಗಳ ಖಂಡನಾನುಕೂಲವಾದದ್ದು ಮಾನಸೀ ಕ್ರಿಯೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मननं तावत्‌ ब्रह्मविषये समापतितानां विरुद्धयुक्तीनां खण्डनानुकूला मानसी क्रिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रवण तथा मनन के द्वारा दृढनिश्चित ब्रह्म में तदिभन्नविषयों से अपकृष्ट मन का स्थैर्य ही निदिध्यासन होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಮನನದಿಂದ ದೃಢನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅಪಕೃಷ್ಟ ಮನದ ಸ್ಥೈರ್ಯವೇ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं श्रवणमननाभ्यां दृढनिश्चिते ब्रह्मणि तद्भिन्नविषयेभ्यः अपकृष्टस्य मनसः स्थैर्यमेव निदिध्यासनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन के द्वारा अखण्डाकार चित्तवृत्तियों के उदय से ब्रह्मविषयक अज्ञान का नाश होता है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದಿಂದ ಅಖಂಡಾಕಾರಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ಉದಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनेन अखण्डाकारचित्तवृत्तेः उदयात्‌ ब्रह्मविषयकम्‌ अज्ञानं नश्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा जीव स्वस्वरूप ज्ञान से छूट जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜೀವ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवश्च स्वस्वरूपज्ञानात्‌ मुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन ही समाधि होती है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनम्‌ एव समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन की प्राथमिकी अवस्था तो सविकल्पक समाधि होती है, तथा उसकी पराकाष्ठा ही निर्विकल्पकसमाधि होती है।", "Kannada": "ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕೀ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಾಕಾಷ್ಠದಿಂದಲೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनस्य प्राथमिकी अवस्था तावत्‌ सविकल्पकसमाधिः, पराकाष्ठा तावत्‌ निर्विकल्पकसमाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पक समाधि ही योगदर्शन में कही गई सम्प्रज्ञात समाधि होती है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯನ್ನೇ ಯೋಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकः समाधिर्हि योगदर्शनप्रोक्तः सम्प्रज्ञातसमाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्पकसमाधि योगदर्शन में कही गई असम्प्रज्ञात समाधि है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯೇ ಯೋಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधिश्च योगदर्शनप्रोक्तः  असम्प्रज्ञातः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पक समाधि ही ज्ञातृज्ञानादिविकल्पक समाधि में ज्ञातूज्ञानरूप त्रिपुटी होती है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯೇ ಜ್ಞಾತೃ-ಜ್ಞಾನದಿ ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃ-ಜ್ಞಾನರೂಪ ತ್ರಿಪುಟೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधौ ज्ञातृ-ज्ञान-ज्ञेयरूपा त्रिपुटी तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्माकार अबाधितनिरवच्छिन्न चित्तवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಬಾಧಿತ ನಿರವಚ್ಛಿನ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्माकारा अबाधितनिरवरच्छिन्नचित्तवृत्ति्चि उदेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्पक समाधि में सभी विकल्पों का लय होने के कारण ब्रह्म में तदाकारकारिता चित्तवृत्ति का एकीभाव से अवस्थान होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಲ್ಪಗಳ ಲಯವಾದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರಕಾರಿತವಾಗಿರುವ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಏಕೀಭಾವದಿಂದ ಅವಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधिः हि सर्वविकल्पलये सति ब्रह्मणि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः एकीभावेन अवस्थानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि में ही अखण्डाकारा चित्तवृत्ति होती है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರವಾದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ हि अखण्डब्रह्माकारा चित्तवृत्तिस्तिष्ठति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन उसकी वृत्ति का अवभास नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ವೃತ್ತಿಯ ಅವಭಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु तस्याः वृत्तेः अवभासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगदर्शन प्रोक्त असम्प्रज्ञात समाधि के  समाधि स्वरूप तथा निर्विकल्पकसमाधि के यह दो ही भेद हैं को असम्प्रज्ञात समाधि में चित्तवृत्ति की स्थिति अङ्गीकार नहीं गई है।", "Kannada": "ಯೋಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಕ್ತವಾಗಿರುವ ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯ ಸಮಾಧಿ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿ ಈ ಎರಡು ಭೇದಗಳಿವೆ ಇವೆರಡನ್ನು ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "योगदर्शनप्रोक्तात्‌ असम्प्रज्ञातसमाधेः निर्विकल्पकसमाधेः अयमेव भेदो यत्‌ असम्प्रज्ञातसमाधौ न हि चित्तवृत्तेः स्थितिः अङ्गीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि में तो चित्तवृत्ति होती ही है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": ", निर्विकल्पकसमाधौ चित्तवृत्तिः  ।"}}
{"translation": {"Hindi": "घटादि का प्रकाश घटाकार अन्तः करण वृत्ति के द्वारा घटविषयकज्ञान के नाश होने पर सम्भव होता है।", "Kannada": "ಘಟಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಾಶ ಘಟಾಕಾರದ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಘಟವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾದಾಗ ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटादीनां प्रकाशः घटाकारान्तःकरणवृत्त्या घटविषयकाज्ञाननाशे सति सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घटविषयक अज्ञान ही घटावच्छिन्न चैतन्य में होता है।", "Kannada": "ಘಟ ವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटविषयकम्‌ अज्ञानं घटावच्छिन्नचैतन्ये विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आँखों का घट के साथ संयोग होने पर अन्तः करण के साथ घट सम्बन्धवश घटाकार्न्तः करणवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಕಣುಗಳು ಘಟದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಅಂತಃಕರಣದ ಜೊತೆಗೆ ಘಟದ ಸಂಬಂಧವಶದಿಂದ ಘಟಕಾರವಾಗಿರುವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चक्षुषा घटसंयोगे सति अन्तःकरणेन सह घटस्य सम्बन्धवशात्‌ घटाकारान्तःकरणवृत्तिः उदेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अन्तः करणवृत्ति ही घटावच्छिन्नचैतन्य के आवरक अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಆ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯೇ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯದ ಆವರಿಸಿರುವ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च अन्तःकरणवृत्तिः घटावच्छिन्नचैतन्यस्यावरकम्‌ अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे घटावच्छिन्न चौत्यन्य प्रकाशित होता हेै।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च घटावच्छिन्नचैतन्यं प्रकाशते, प्रकाशमानम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकाशमान चैतन्य स्वयं में अध्यस्त घट को भी प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುವ ಚೈತನ್ಯವು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಸ್ತವಾದ ಘಟವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "च चैतन्यं स्वस्मिन्‌ अध्यस्तं घटमपि प्रकाशयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जैसे घट अन्तः करणवृत्ति का विषय होता है तथा अनावृत्त प्रकाशमान चैतन्य का भी विषय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಗೆ ಘಟ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನಾವೃತವಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುವ ಚೈತನ್ಯದ ವಿಷಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो घटो यथा अन्तःकरणवृत्तेः विषयो भवति, तथा अनावृतस्य प्रकाशमानस्य चैतन्यस्यापि  विषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से घट वृत्तिविषय तथा फल विषय होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಘಟದ ವೃತ್ತಿವಿಷಯ ಮತ್ತು ಫಲವಿಷಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो घटः वृत्तिविषयः फलविषयश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरूपभूतचैतन्य ब्रह्म में विद्यमान अज्ञान के नाश के लिए अखण्डाकारचित्तवृत्त अपेक्षित होती है।", "Kannada": "ಸ್ವರೂಪಭೂತ ಚೈತನ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಖಂಡಾಕಾರಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरूपभूतचैतन्ये ब्रह्मणि विद्यमानस्य अज्ञानस्य नाशाय अखण्डाकारचित्तवृत्तिः अपेक्षते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान का नाश होने पर ब्रह्म का प्रकाश स्वयं ही होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾದಾಗ ತಾನಾಗಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञाननाशे सति ब्रह्मणः प्रकाशः स्वत एव भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्मवृत्तिविषय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ವೃತ್ತಿವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो ब्रह्म वृत्तिविषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन फल विषय नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಫಲವಿಷಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु फलविषयो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्प समाधि में अखण्डाकार चित्तवृत्ति का उदय होने पर अज्ञान बन्धन के नाश से जीव मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಅಜ್ಞಾನ ಬಂಧದ ನಾಶವಾದಾಗ ಜೀವವು ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ अखण्डाकारचित्तवृत्तेरुदये सति अज्ञानबन्धनाशात्‌ जीवो मुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तब अपने स्वरूप में प्रतिष्ठित हो जाता है।", "Kannada": "ಜೀವವು ಆಗ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवस्तदा स्वरूपे प्रतिष्ठितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्धकर्म में विद्यमान होने पर मुक्त भी जीव भी शरीर नाश पर्यन्त शरीर में निर्लिप्ता के द्वारा विद्यमान होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ಮುಕ್ತವು ಜೀವವು ಶರೀರ ನಾಶದವರೆಗೆ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಿಪ್ತದಿಂದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्मणि विद्यमाने सति मुक्तोऽपि जीवः शरीरनाशपर्यन्तं शरीरे निर्लिप्ततया विद्यमानस्तिष्ठति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह अवस्था जीवन्मुक्ति कहलाती है।", "Kannada": "ಆಗ ಆ ಅವಸ್ಥೆಯು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च अवस्था जीवन्मुक्तिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्धकर्म का नाश होने पर शरीरनाश से विदेह मुक्ति सम्भव होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ನಾಶವಾದಾಗ ಶರೀರನಾಶದಿಂದ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्मनाशे तु शरीरनाशात्‌ विदेहमुक्तिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 सविकल्पकसमाधि का तथा निर्विकल्पकसमाधि का निदिध्यासन में किस प्रकार से अन्तर्भाव  होता है?", "Kannada": "೨. ಸವಿಕಲ್ಪಕಸಮಾಧಿಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕಸಮಾಧಿಯ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಂತರ್ಭಾವವಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२. सविकल्पकसमाधेः निर्विकल्पकसमाधेश्च कथं निदिध्यासने अन्तर्भावः?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. सम्प्रज्ञात पद का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೩. ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "३. सम्प्रज्ञातपदस्य कोऽर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 अखण्डाकार वृत्ति के उदय होने पर क्या होता हे?", "Kannada": "೪. ಅಖಂಡಾಕಾರ ವೃತ್ತಿಯು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "४.अखण्डाकारवृत्तेः उदये सति किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. जीवन्मुक्ति किसे कहते हैं।", "Kannada": "೫. ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "५.का नाम जीवन्मुक्तिः?"}}
{"translation": {"Hindi": "6 जीव कौ विदेहमुक्ति कब होती है?", "Kannada": "೬. ಜೀವಕ್ಕೆ ವಿದೇಹ ಮುಕ್ತಿಯು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६. कदा जीवस्य विदेहमुक्तिः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 ब्रह्म का वृत्तिविषयत्व किसलिए अपेक्षित है?", "Kannada": "೭. ಬ್ರಹ್ಮನ ವೃತ್ತಿ ವಿಷಯತ್ವವು ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "७. ब्रह्मणः वृत्तिविषयत्वं किमर्थम्‌ अपेक्षितम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 ब्रह्म का सर्वव्यापकत्वद्योतक भगवद्गीता में क्या वाक्य है?", "Kannada": "೮. ಬ್ರಹ್ಮನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತ್ವವನ್ನು ದ್ಯೋತಿಸುವ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಾಕ್ಯವಿದೆ?", "Sanskrit": "८. ब्रह्मणः सर्वव्यापकत्वद्योतकं भगवद्गीतावाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 सविकल्पक समाधि किस चित्तभूमि में उत्पन्न होती है?", "Kannada": "೯. ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಯಾವ ಚಿತ್ತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "९. सविकल्पकः समाधिः कस्यां चित्तभूमौ जायते?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. निर्विकल्पकसमाधि किस चित्त भूमि में उत्पन्न होती है?", "Kannada": "೧೦. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಯಾವ ಚಿತ್ತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१०. निर्विकल्पकसमाधिः कस्यां चित्तभूमौ जायते?"}}
{"translation": {"Hindi": "1 मोक्ष ही परम पुरुषार्थ हैं ।", "Kannada": "೧. ಮೋಕ್ಷವೇ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१. मोक्ष एव परम पुरुषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 आत्यन्तिक दुःख की निवृत्ति तथा परमान्द की प्राप्ति मोक्ष कहलाती है।", "Kannada": "೨. ಅತ್ಯಂತವಾದ ದುಃಖದ ನಿವಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾನಂದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನೇ ಮೋಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२. आत्यन्तिकदुःखनिवृत्तिः परमानन्दप्राप्तिश्च मोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. श्रवण, मनन तथा निद्धिध्यासन ही मोक्ष के उपाय होते हैं।", "Kannada": "೩. ಶ್ರವಣ, ಮನನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೇ ಮೋಕ್ಷದ ಉಪಾಯಗಳಾಗಿವೆ?", "Sanskrit": "३. श्रवण-मनन-निदिध्यासनानि हि मोक्षोपायाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 अखण्डाकार चित्तवृत्ति जीव के स्वस्वरूपविषयक अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "೪. ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಜೀವದ ಸ್ವ-ಸ್ವರೂಪವಿಷಯವು ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४. अखण्डाकारा चित्तवृत्तिः जीवस्य स्वस्वरूपविषयकम्‌ अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 अन्तः करण ही जीव की उपाधि होता है।", "Kannada": "೫. ಅಂತಃಕರಣವೇ ಜೀವದ ಉಪಾಧಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "५. अन्तःकरणमेव जीवोपाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. वेदान्तो के अद्वितीय ब्रह्म में तात्पर्यावधारणानुकूला मानसी क्रिया होती है।", "Kannada": "೭. ವೇದಾಂತದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಾವಧಾರಣಾನುಕೂಲಾ ಮಾನಸೀ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "७. वेदान्तानाम्‌ अद्वितीये ब्रह्मणि तात्पर्यावधारणानुकूला मानसी क्रिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 शाब्दावधारि अर्थ में मानान्तर विरोधशङ्का में उसके निराकरणानुकूलतर्कात्मक आत्मज्ञान जनक मानस व्यापार मनन होता है।", "Kannada": "೮. ಶಬ್ದಾವಧಾರಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾನಾಂತರ ವಿರೋಧಶಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನಿರಾಕರಣಾನುಕೂಲತರ್ಕಾತ್ಮಕ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಜನಕವಾದ ಮಾನಸ ವ್ಯಾಪಾರವೇ ಮನನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "८. शब्दावधारितेऽर्थ मानान्तरविरोधशङ्कायां तन्निराकरणानुकूलतर्कात्मज्ञानजनकः मानसः व्यापारः मननम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 अनादिदुर्वासनाओं के विषयों में आकृष्यमाण चित्त को उनके विषयों से हटाकर आत्मविषयक स्थैर्य के अनुकूल जो मानस व्यापार होता है वह निदिध्यासन कहलाता है।", "Kannada": "೯. ಅನಾದಿ ದುರ್ವಾಸನೆಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವಂತಹ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅದನ್ನು ದೂರವಾಗಿಸಿ ಆತ್ಮವಿಷಯಕವಾದ ಸ್ಥೈರ್ಯದ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಮಾನಸ ವ್ಯಾಪಾರವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "९. निदिध्यासनं नाम अनादिदुर्वासनया विषयेष्वाकृष्यमाणस्य चित्तस्य विषयेभ्योऽपकृष्य आत्मविषयकस्थैर्यानुकूलो मानसव्यापारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. चित्तवृत्ति अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "೧೦. ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१०. चित्तवृत्तिः अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. लौकिकज्ञानस्थल में घटपटादि के साथ तादात्म्य से ब्रह्म ज्ञात होता है।", "Kannada": "೧೧. ಲೌಕಿಕಜ್ಞಾನಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಘಟಪಟ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "११. लौकिकज्ञानस्थले घटपटादिभिः सह तादात्म्येन ब्रह्म ज्ञातं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जबतक ब्रह्मज्ञान नहीं हो तब तक श्रवणादि की आवृत्ति करनी चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಶ್ರವಣಾಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "यावन्न ब्रह्मज्ञानं भवति तावत्‌ श्रवणादीनाम्‌ आवृत्तिर्विधेया।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षिप्तमूढ विक्षिप्त अवस्था ही चित्त की व्युत्थानावस्था है।", "Kannada": "ಕ್ಷಿಪ್ತಮೂಢ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತದ ವ್ಯುತ್ಥಾನ ಅವಸ್ಥೆಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्षिप्त-मूढ-विक्षिप्तावस्था हि चित्तस्य व्युत्थानावस्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरोधसंस्कार के द्वारा व्यत्धान संस्कार का अभिभव होता है।", "Kannada": "ನಿರೋಧಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಥಾನ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಅಭಿಭಾವವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरोधसंस्कारेण व्युत्थानसंस्कारस्य अभिभवो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "समाधिः द्विविधः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पक समाधि तथा निर्विकल्प समाधि।  व्युत्थान तथा निरोध संस्कार में अभिभव का प्रादुर्भाव होने पर चित्त की एकाग्रता का परिणाम समाधि होती है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿ. ವ್ಯುತ್ಥಾನ ಮತ್ತು ನಿರೋಧ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಭವದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಾದಾಗ ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವೇ ಸಮಾಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकः समाधिः निर्विकल्पकः समाधिश्चेति। व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोः अभिभवप्रादुभवि सति चित्तस्य एकाग्रतापरिणामः समाधिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञाता ज्ञान तथा ज्ञेय इन तीनों का समूह त्रिपुटी कहलाता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾತಾ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜ್ಞೇಯ ಈ ಮೂರರ ಸಮೂಹವನ್ನೇ ತ್ರಿಪುಟೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ज्ञाता ज्ञानं ज्ञेयः इत्येतेषां त्रयाणां समाहार एव त्रिपुटी।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें ज्ञातृज्ञानादिविकल्प लय की अपेक्षा से अद्वितीयवस्तु में तदाकारकारिता चित्तवृत्ति का अवस्थान होता है वह सविकल्पक समाधि कहलाती है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನದಿಗಳ ವಿಕಲ್ಪ ಲಯದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರಾಕಾರಿತವಾದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅವಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಅದೇ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधिः नाम ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलयानपेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अवस्थानम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस सुवर्णकुण्डलादि का ज्ञान होने पर उनके उपादान सुवर्ण का भी ज्ञान हो जाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸುವರ್ಣಕುಂಡಲಾದಿಗಳ ಜ್ಞಾನವಾದಾಗ ಅವುಗಳ ಉಪಾದಾನ ಸುವರ್ಣದ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा सुवर्णकुण्डलादिज्ञाने सति तदुपादानस्य सुवर्णस्य ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे मिट्टी के हाथी का ज्ञान होने पर उसके उपादान भूत मिट्टी का भी ज्ञान हो जाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಆನೆಯ ಜ್ಞಾನವಾದಾಗ ಅದರ ಉಪಾದಾನಭೂತವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा वा मृन्मयगजादिज्ञाने सति तदुपादानभूताया मृत्तिकाया ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से ज्ञातृज्ञानादियों का भी ब्रह्मविवर्तत्व से वाचारम्भमणमात्रत्व से ज्ञातूज्ञानादि भान होने पर भी अद्वैत ब्रह्मवस्तु के समान भासित होता है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನಾದಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮವಿವರ್ತದಿಂದ ವಾಚಾರಂಭಣ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನಾದಿಗಳ ಭಾಸವಾದಾಗ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव ज्ञातृ-ज्ञानादीनाम्‌ ब्रह्मविवर्तत्वात्‌ वाचारम्भणमात्रत्वात्‌ ज्ञातृज्ञानादिभाने सति अपि अद्वैतं ब्रह्मवस्तु एव भासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ऐतदात्म्यमिद्‌ सर्व', “सर्व खल्विदं ब्रह्म' इत्यादि।", "Kannada": "\"ಐತದಾತ್ಮ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಂ\",\"ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "“ऐतदात्म्यमिदं सर्व”, “सर्व खल्विदं ब्रह्म” इत्याद्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वविकल्प के लय होने पर जब ब्रह्माकार चित्तवृत्ति होती है तब निर्विकल्पसमाधि होती है।", "Kannada": "ಸರ್ವವಿಕಲ್ಪದ ಲಯವಾದಾಗ ಯಾವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಸಮಾಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वविकल्पलये सति ब्रह्माकारा चित्तवृत्तिः यदा भवति तदा निर्विकल्पकः समाधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक ज्ञातृज्ञानादि विकल्पों के लय की अपेक्षा से अद्वितीयवस्तु में तदाकारकारिता का चित्तवृत्ति का एकीभाव  से अवस्थान होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಜ್ಞಾತೃ ಜ್ಞಾನಗಳು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಲಯದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರಕಾರಿತದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಏಕೀಭಾವದಿಂದ ಅವಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकः तु ज्ञातृज्ञानादिविकल्पलयापेक्षया अद्वितीयवस्तुनि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः अतितराम्‌ एकीभावेन अवस्थानम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "असम्प्रज्ञात समाधि में चित्तवृत्तियों का तिरोभाव  होता है।", "Kannada": "ಅಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ತಿರೋಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असम्प्रज्ञातसमाधौ चित्तवृत्तयः तिरोभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ केवल संस्कार मात्र ही अवशिष्ट होता है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संस्कारमात्रम्‌ अवशिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और निर्वकल्पकसमाधि में भी सभी चित्तवृत्तियों का तिरोभाव होता है तथा अखण्डाकार ब्रह्मविषयणी चित्तवृत्ति का तिरोभाव होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ತಿರೋಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಖಂಡಾಕಾರದ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ತಿರೋಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ तु न हि सर्वासां चित्तवृत्तीनां तिरोभावो भवति, अखण्डाकारा ब्रह्मविषयिणी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डाकार ब्रह्मविषयणी चित्तवृत्ति अज्ञायमान होने पर अवतिष्ठित होती है इस प्रकार से इन दोनों में भेद होता है।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯೀ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ತಿಳಿಯದೇ ಇದ್ದಾಗ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇವೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಭೇದವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डाकारा ब्रह्मविषयिणी चित्तवृत्तिरज्ञायमाना सती अवतिष्ठते इत्यनयोर्भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तवृत्त्युपहित चैतन्य अज्ञान का नाश करता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಉಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तवृत्त्युपहितं चैतन्यमेव अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का विषयाकार परिणाम ही चित्तवृत्ति होता हे।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ವಿಷಯಾಕಾರ ಪರಿಣಾಮವೇ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तस्य विषयाकारः परिणाम एव चित्तवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अन्तकरण वृत्ति जिस विषयक अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಆ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಯು ಯಾವ ವಿಷಯದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "या अन्तःकरणवृत्तिः यद्विषयकम्‌ अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अन्तःकरणवृत्ति तद्विषयाकारा हो जाती है।", "Kannada": "ಆ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯು ತದ್ವಿಷಯಾಕಾರವಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा अन्तःकरणवृत्तिः तद्विषयाकारा इति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मभिन्न विषयों का वृत्तिविषयत्व तथा फल विषयत्व अपेक्षित होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಭಿನ್ನವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿವಿಷಯತ್ವ ಮತ್ತು ಫಲವಿಷಯತ್ವದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मभिन्नविषयाणां वृत्तिविषयत्वं फलविषयत्वं चापेक्षिते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के प्रकाश के लिए वृत्तिविषयत्व मात्र अपेक्षित  होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ವೃತ್ತಿವಿಷಯತ್ವದ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः प्रकाशार्थं वृत्तिविषयत्वमात्रम्‌ अपेक्षितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के स्वप्रकाशत्व से फलविषयत्व नहीं होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶತ್ವದಿಂದ ಫಲವಿಷಯತ್ವವು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः स्वप्रकाशत्वात्‌ फलविषयत्वं न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि में अखण्डाकार चित्तवृत्ति का उदय होने पर अज्ञान का नाश हो जाता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಉದಯವಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ अखण्डाकारचित्तवृत्तेरुदये सति अज्ञानं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे कतकरेणु जलस्थ मल का नाश करके स्वयं का भी लय हो जाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಕತಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಲದ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಲಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा कतकरेणुः जलस्थं मलं विनाश्य स्वयमपि लीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही अखण्डाकार चित्तवृत्ति अज्ञान का नाश करके स्वयं भी अज्ञानकार्यत्व से नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿ ತಾನು ಕೂಡ ಅಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯದಿಂದ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव अखण्डाकारचित्तवृत्तिः अज्ञानं विनाश्य स्वयमपि अज्ञानकार्यत्वात्‌ नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि के उदय होने से अज्ञान का नाश होने पर मोक्ष सम्भव होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಉದಯವಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನನಾಶದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधेरुदये अज्ञाननाशे सत्येव मोक्षः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल श्रवण मननों के द्वारा ही निर्वकल्प समाधि सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಶ್ರವಣ-ಮನನಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि श्रवण-मननाभ्यामेव निर्विकल्पकसमाधिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि के लिए कोई योग्यता अपेक्षित होती है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಗಾಗಿ ಯಾವುದಾದರು ಯೋಗ್ಯತೆಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधेः समुदयार्थं काचिद्‌ योग्यता अपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह आठ अङ्गो के आचरण से सम्भव होती है।", "Kannada": "ಅದು ಎಂಟು ಅಂಗಗಳ ಆಚರಣೆಯಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च अष्टानाम्‌ अङ्गानाम्‌ आचरणेन सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पक समाधि के ये आठ अङ्ग हैं- यम, नियम, आसन, प्राणायाम प्रत्याहार धारणा ध्यान तथा समाधि ' श्रेयांसि बहुविघ्नानि इस प्रकार से प्राज्ञों का वचन है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು ಇವಾಗಿವೆ- ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣಾ-ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ . ಶ್ರೇಯಾಂಸಿ ಬಹುವಿಘ್ನಾನಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಾಜ್ಞರ ವಚನವಿದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधेः एतानि अष्टौ अङ्गानि तावत्‌ यम-नियमासन- प्राणायाम-प्रत्याहार-धारणा-ध्यान-समाधयः। श्रेयांसि बहुविघ्नानि इति हि प्राज्ञानां वचनम्‌। निर्विकल्पकसमाधेरपि सन्ति विघ्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पकसमाधि के भी बहुत से विघ्न है ।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ವಿಘ್ನಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधेरपि सन्ति विघ्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे है लय विक्षेप कषाय तथा रसास्वाद।", "Kannada": "ಅವು ಲಯ - ವಿಕ್ಷೇಪ - ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ರಸಾಸ್ವಾದ ರೂಪಗಳು.", "Sanskrit": "ते हि लय-विक्षेप-कषाय-रसास्वादरूपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में निर्विकल्पक समाधि के अङ्गो का भेद सहित आलोचन किया जाएगा।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಅಂಗಗಳ ಭೇದ ಸಹಿತವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे निर्विकल्पकसमाधेः अङ्गानां स्वरूपं भेदपुरःसरम्‌ आलोचयिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि के विघ्नों के स्वरूप भी आलोचित होंगे।", "Kannada": "ಸಮಾಧಿಯ ವಿಘ್ನಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೂಡ ಆಲೋಚಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समाधेः विघ्नानां च स्वरूपं आलोचितं भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे; निर्विकल्पक समाधि के अङ्गों को जानने में;  अद्वैतवेदान्तमत में तथा पतञ्जलि के मत में उनका किस प्रकार का स्वरूप है जान पाने में;  उन  अंगों  में योगी लोग फल की सिद्धि में किस प्रकार का लाभ प्राप्त करेंगे।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುವಿರಿ, ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಅಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತಮತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪತಂಜಲಿಯ ಮತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸ್ವರೂಪವಿದೆ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗೀ ಜನರ ಫಲದ ಸಿದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಲಾಭವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतं पाठं पठित्वा छात्रा अधःस्थान्‌ विषयान्‌ ज्ञास्यन्ति। निर्विकल्पकसमाधेः अङ्गानि। अद्वैतवेदान्तमते पातञ्जलमते च तेषां कीदृशं स्वरूपम्‌। तेषु अङ्गेषु योगिनः सिद्धौ कीदृशः फललाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से योगी लोगों को  अपनी रक्षा करनी चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಯೋಗೀ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ", "Sanskrit": "कथं च अन्तरायेभ्यः योगिनः आत्मानं रक्षेयुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धारणा ध्यान तथा समाधियों के भेदों को जानने में; निर्विकल्पक समाधि के अष्टांग  निर्विकल्पक समाधि के आठ अंग होते हैं।", "Kannada": "ಧಾರಣಾ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳ ಭೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "धारणा-ध्यान-समाधीनां भेदः। निर्विकल्पकसमाधेः अङ्गानि निर्विकल्पकसमाधेः अष्टौ अङ्गानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में सदान्द योगीन्द्र नें कहा है- अस्य अङ्गानि यम, नियमासन, प्राणायाम, प्रत्याहार, ध्यान, धारणा, समाधयः” इस प्रकार से तथा महर्षि पतञ्जलि नें भी योगसूत्र में आठ अङ्ग बताए है- “यम, नियमासन, प्राणायाम, प्रत्याहार, ध्यान, धारणा, समाधयोऽष्टावङ्गानि, अर्थात्‌ यम, नियम, आसन, प्राणायम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान तथा समाधि इस प्रकार से ये आठ अङ्ग होते हैं।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾನಂದ ಯೋಗೀಂದ್ರರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- \"ಯಮ-ನಿಯಮ-ಆಸನ-ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ-ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ-ಧಾರಣಾ-ಧ್ಯಾನ-ಸಮಾಧಿ\" ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿ ಪತಂಜಲಿಯವರು ಕೂಡ ಯೋಗಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- \"ಯಮ, ನಿಯಮಾಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣಾ, ಧ್ಯಾನ, ಸಮಾಧಿ ಇವು ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು, ಅಂದರೆ ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣಾ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಇವು ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "उच्यते च वेदान्तसारे सदानन्दयोगीन्द्रेण - “अस्य अङ्गानि यम-नियमासन-प्राणायाम-प्रत्याहार-ध्यान-धारणा-समाधयः” इति। महर्षि-पतञ्जलि-प्रणीते योगसूत्रेऽपि उच्यते - “यम-नियमासन-प्राणायाम-प्रत्याहार-ध्यान-धारणा-समाधयोऽष्टावङ्गानि” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनका स्वरूप नीचे आलोचित किया जाएगा।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां स्वरूपम्‌ अधः आलोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यम के स्वरूप के विषय में वेदान्तसार में कहा गया है- “तत्र अहिसा-सत्यास्तेय-ब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः” अर्थात्‌ अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य तथा अपरिग्रह ये पाँच यम कहलाते है।", "Kannada": "ಯಮದ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸಾ - ಸತ್ಯಾಸ್ತೇಯ - ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಪರಿಗ್ರಹ ಯಮಗಳು\" ಅಂದರೆ ಅಹಿಂಸಾ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹ ಇವು ಐದು ಯಮಗಳೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यमस्वरूपविषये उच्यते वेदान्तसारे - “तत्र अहिंसा-सत्यास्तेय-ब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्यतः अहिसा मन वाणी तथा काया के द्वारा दूसरों को पीड़ा पहुँचाना है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಹಿಂಸೆಯು ಮನ ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಕಾಯದಿಂದ ಇತರರಿಗೆ ಪೀಡೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतः अहिंसा नाम वाचा मनसा कायेन च परपीडनात्‌ प्रतिनिवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्य से तात्पर्य है यथार्थ भाषण, अस्तेय से तात्पर्य चोरी नहीं करना, ब्रह्मचर्य से तात्पर्य है अष्टाङ्ग मैथुनों का त्याग करना, अपरिग्रह से तात्पर्य संचयन न करना है।", "Kannada": "ಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಯಥಾರ್ಥ ಭಾಷಣ, ಅಸ್ತೇಯದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮೈಥುನಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡುವುದು, ಅಪರಿಗ್ರಹದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಸಂಚಯನವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "सत्यं नाम यथार्थभाषणम्‌, अस्तेयं च परस्वहरणरहितता, ब्रह्मचर्यं च अष्टाङ्गमैथुनवर्जनम्‌, अपरिग्रहश्च समाधेः अनुष्ठानार्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि के अनुष्ठान के लिए अनुपयुक्त वस्तुओं का असंग्रह| अहिंसा आदि के विषय में विस्तार से आलोचन पतञ्जलि के  योग सूत्र में वर्णित है उसके अनुसार अहिंसादि का निरूपण किया जा रहा है।", "Kannada": "ಸಮಾಧಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸದ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡದಿರುವುದು. ಅಹಿಂಸಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದು ಪಾತಂಜಲ ಯೋಗಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅಹಿಂಸಾ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समाधेः अनुष्ठानार्थम्‌ अनुपयुक्तानां वस्तूनाम्‌ असङ्ग्रहः। अहिंसादीनां विषये विस्तरशः आलोचनं पातञ्जलयोगसूत्रे दृश्यते।तदनुसारेण अहिंसादीनां निरूपणम्‌ अधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यमों में अहिंसा से तात्पर्य है सभी भूतों का अपीडन तथा उनकी प्राणवियोगानुकूल चेष्टा का अभाव।", "Kannada": "ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆಯ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ಪೀಡಿಸದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಣವಿಯೋಗಾನುಕೂಲ ಚೇಷ್ಟಾದ ಅಭಾವ.", "Sanskrit": "यमेषु अहिंसा नाम सर्वथा सर्वदा च भूतानाम्‌ अपीडनं, तेषां प्राणवियोगानुकूलायाः चेष्टाया अभावश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्यादि अन्य यम, नियम, अहिंसा के ही मूल है।", "Kannada": "ಸತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಯಮ, ನಿಯಮ, ಅಹಿಂಸಾ ಇದರ ಮೂಲವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्यादयः अन्ये यमाः नियमाश्च अहिंसामूलाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्य आदि अन्य यम अहिंसा के ही मूल होते है।", "Kannada": "ಸತ್ಯಾದಿಗಳು ಬೇರೆ ಯಮ ಅಹಿಂಸಾ ಇದರ ಮೂಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्यादयः अन्ये यमाः नियमाश्च अहिंसामूलाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहिंसा की सिद्धि सत्यादि के द्वारा ही सम्भव होती है।", "Kannada": "ಅಹಿಂಸೆಯ ಸಿದ್ಧಿಯು ಸತ್ಯಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहिंसायाः सिद्धिश्च सत्यादिभिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस हेतु से सत्य आदि भी प्रतिपादित किए गए हैं।", "Kannada": "ಈ ಹೇತುವಿನಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "इति हेतोः सत्यादयः प्रतिपादिता भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहिंसा का वैशद्य सत्यादि के द्वारा ही होता है।", "Kannada": "ಅಹಿಂಸೆಯ ವೈಶದ್ಯವು ಸತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहिंसायाः वैशद्यं भवति सत्यादिभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय शास्त्रों में भी यम के महाफलों की प्रशंसा की गई है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಮದ ಮಹಾಫಲಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भारतीयशास्त्रान्तरेष्वपि अहिंसा महाफलत्वेन प्रशंसिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुति में इस प्रकार से कह गया है -“मा हिंस्यात्‌ सर्वा भूतानि” महाभारत में इस प्रकार से कहा गया है “ अहिंसा परमो धर्मः” इति श्रीमद्भगवद्गीता में दैवी सम्पदा के निरूपण के प्रसङ्ग में , \"अहिंसा सत्यम क्रोध\" इत्यादि श्लोक में अहिंसा को आलोचन की गयी है।", "Kannada": "ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಮಾ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಾ ಭೂತಾನಿ\" ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಅಹಿಂಸಾ ಪರಮೋ ಧರ್ಮಃ\" ಎಂದು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ದೈವೀ ಸಂಪದದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ,\"ಅಹಿಂಸಾಸತ್ಯಮಕ್ರೋಧ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಹಿಂಸೆಯ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रुतौ आम्नायते - “मा हिंस्यात्‌ सर्वा भूतानि” इति। उच्यते हि महाभारते - “अहिंसा परमो धर्मः\" इति।  श्रीमद्भगवदुगीतायां दैवीसम्पदां निरूपणप्रसङ्गे \"अहिंसासत्यमक्रोध\" इत्यादिश्लोके अहिंसा आलोचिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिसा मात्र को ही हेय बताया है।", "Kannada": "ಹಿಂಸೆ ಮಾತ್ರವೇ ಹೇಯ.", "Sanskrit": "हिंसामात्रमेव हेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में विधीयमान हिंसा भी पाप को जन्म देती है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಿಧೀಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಹಿಂಸೆಯು ಪಾಪಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे विधीयमाना वैधी हिंसा अपि पापं जनयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार सांख्य शास्त्रज्ञों का मत है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಾಂಖ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಮತವಿದೆ.", "Sanskrit": "इति सांख्यशास्त्रविदां मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन कुछ स्थानों पर हिंसा होने पर भी साधारण मानवों को दोष नहीं होता है इस प्रकार से स्मृतिकार के द्वारा प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯಾದಾಗ ಸಾಧಾರಣ ಮಾನವರ ದೋಷವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ಮೃತಿಕಾರರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु केषुचित्‌ स्थलेषु हिंसायां सत्यामपि दोषो न भवति साधारणमानवानामिति स्मृतिकारैः प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से यदि गुरु बाल वृद्ध तथा ब्राह्मण आदि कोई भी यदि आततायी होते हैं तो उनको मारने में पाप नहीं लगता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಏನಾದರು ಗುರು ಬಾಲ ವೃದ್ಧ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರು ಆತತಾಯಿಯಾದರೆ ಅವರನ್ನು ಸಾಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾಪವು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथाहि गुरुः बालः वृद्धः ब्राह्मणः इत्यादयः केचिदपि यदि आततायिनो भवन्ति तर्हि तेषां हननं न पापाय कल्पते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस परिभाषा के अनुसार वह व्यक्ति जो दूसरों के प्राण लेने के लिए स्वभाव से सदा उत्सुक रहता है तथा इसका प्रयास किया करता है, वो आततायी होता है।", "Kannada": "ಈ ಪರಿಭಾಷಾದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಯಾವಾಗಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿರುತ್ತಾರೆಯೋ ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ , ಅವನು ಆತತಾಯಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इति। योगिनस्तु सर्वथा हिंसारहिताः भवेयुः। आततायिनः हिंस्रपशून्‌ प्रत्यपि ते हिंसां न प्रदर्शयन्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "आततायी छः प्रकार के माने गए हैं।", "Kannada": "ಆತತಾಯಿಗಳು ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "षडेते आततायिनः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अनिष्ट करने वाला आततायी होता है ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ಮಾಡುವವನೇ ಆತತಾಯಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इत्यादयः केचिदपि यदि आततायिनो भवन्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे मारने में पाप नहीं लगता है।", "Kannada": "ಅವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಪಾಪವು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेषां हननं न पापाय कल्पते।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगियों को तो हमेशा हिँसा रहित ही होना चाहिए।", "Kannada": "ಯೋಗಿಗಳು ಯಾವಾಗಲು ಹಿಂಸಾ ರಹಿತವಾಗಿಯೇ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "योगिनस्तु सर्वथा हिंसारहिताः भवेयुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आततायी हिंसक पशुओं के सामने भी वे हिंसा का प्रदर्शन नहीं करते हैं, कुछ हिंसा कभी कभी प्रकट करते है।", "Kannada": "ಆತತಾಯಿ ಹಿಂಸಕನು ಪಶುಗಳ ಎದುರಿಗೆ ಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮೃದುವಾದ ಹಿಂಸೆಯನ್ನೇ ಎಂದಾದರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आततायिनः हिंस्रपशून्‌ प्रत्यपि ते हिंसां न प्रदर्शयन्ति, मृदुहिंसामात्रं कदाचिद्वा प्रदर्शयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगियों की अहिंसा में प्रतिष्ठा होने पर हिंस्रपशु भी उनके सामने हिंसा प्रकटी नहीं करते हैं।", "Kannada": "ಯೋಗಿಗಳ ಅಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಾದಾಗ ಹಿಂಸಪಶುವು ಕೂಡ ಅವರ ಮುಂದೆ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "योगिनः अहिंसायां प्रतिष्ठा भवति चेत्‌ हिंत्रपशवोऽपि तं प्रति हिंसां न प्रदर्शयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतंजलि ने इस प्रकार से कहा है- “ अहिसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्यागः” सत्य यथार्थ भाषण को कहते है।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- \"ಅಹಿಂಸಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ತತ್ಸನ್ನಿಧೌ ವೈರತ್ಯಾಗಃ\" ಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಯಥಾರ್ಥ ಭಾಷಣವನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सूत्रितं च पतञ्जलिना - “अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्याग” इति।सत्यं नाम यथार्थभाषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से देखा सुना उसी प्रकार से उसका कथन तथा चिन्तन सत्य कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅದರ ಕಥನ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा दृष्टम्‌ अनुमितं श्रुतं वा तथैव कथनं चिन्तनं च सत्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुतियों ने इस प्रकार से उपदेश दिया है- “सत्यं वद” सत्य का महात्म्य मुण्डकोपिनिषद में इस प्रकार से बताया गया है- “सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः।", "Kannada": "ಶೃತಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದೆ- \"ಸತ್ಯಂ ವದ\" ಸತ್ಯದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ ನಾನೃತಂ ಸತ್ಯೇನ ಪಂಥಾ ವಿವತೋ ದೇವಯಾನಃ\" ।", "Sanskrit": "श्रुतिरुपदिशति - “सत्यं वद” इति। सत्यस्य माहात्म्यं कीर्त्यते मुण्डकोपनिषदि - “सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगी की सत्य में प्रतिष्ठा होती है तो वह क्रियाफल का दाता होता है।", "Kannada": "ಯೋಗಿಯ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಇರುತ್ತದೆ ಅದು ಕ್ರಿಯಾಫಲದಾತಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योगिनः सत्ये प्रतिष्ठा भवति चेत्‌ स क्रियाफलदाता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके आशीर्वाद से लोगों को स्वर्गादि का लाभ सम्भव हो जाता है।", "Kannada": "ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳ ಲಾಭವು ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य आशीर्वादमात्रेण जनानां धर्मस्वर्गादिलाभः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए योगसूत्र में कहा गया है- “सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्‌” इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ಸತ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಕ್ರಿಯಾಫಲಾಶ್ರಯತ್ವಮ್\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "तथाहि योगसूत्रे उच्यते - “सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तेय से तात्पर्य है शास्त्रविधि को छोड़कर के दूसरों का धन लेना अथवा दूसरों के धन को हरण करने की अभिलाषा।", "Kannada": "ಸ್ತೇಯದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯವರ ಹಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಧನವನ್ನು ಕದೆಯುವ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "स्तेयं नाम शास्त्रविधिमुत्सृज्य द्रव्याणाम्‌ परतः स्वीकरणम्‌ परद्रव्यहरणाभिलाषो वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अभाव अस्तेय कहा जाता है।", "Kannada": "ಅದರ ಅಭಾವವನ್ನು ಅಸ್ತೇಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य अभावः अस्तेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्तेय के निषेध के लिए साक्षात्‌ श्रुति उपदेश देती है।", "Kannada": "ಅಸ್ತೇಯದ ನಿಷೇಧಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶೃತಿಯು ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तेयनिषेधाय साक्षात्‌ श्रुतिः उपदिशति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरों के धन में लोभ नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಬೇರೆಯವರ ಹಣದ ಮೇಲೆ ಆಸೆ ಪಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "परद्रव्येषु लोभः न कार्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि योगी अस्तेय प्रतिष्ठा को प्राप्त करता है तो सङ्कल्पमात्र से उसे सभी रत्नों का लाभ भी मिलता है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಯೋಗೀ ಅಸ್ತೇಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನಗಳ ಲಾಭವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योगी अस्तेये प्रतिष्ठां लभते चेत्‌ सङ्कल्पमात्रेण तस्य सर्वरत्नानां लाभो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पतञ्चलि ने कहा है - “अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्‌” इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪತಂಜಲಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- \"ಅಸ್ತೇಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಸರ್ವರತ್ನೋಪಸ್ಥಾನಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि सूत्रितं योगसूत्रे पतञ्जलिना - “अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मचर्य से तात्पर्यं है गुप्तेन्द्रिय उपस्थ का संयम।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಗುಪ್ತೇಂದ್ರಿಯ ಉಪಸ್ಥದ ಸಂಯಮ.", "Sanskrit": "ब्रह्मचर्यं नाम गुप्तेन्द्रियस्य उपस्थस्य संयमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह अष्टाङ्गमैथुन के त्याग से होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ಅಷ್ಠಾಂಗ ಮಥುನದ ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च अष्टाङ्गमैथुनवर्जनेन सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अष्टाङ्ग मैथुन को दक्ष संहिता मे इस प्रकार से निरूपित किया है।", "Kannada": "ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮೈಥುನವನ್ನು ದಕ್ಷ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अष्टाङ्गमैथुनं दक्षसंहिताग्रन्थे निरूपितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये मैथुन के आठ अङ्ग  होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಮೈಥುನದ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतद्‌ अष्टाङ्गमैथुनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मचर्य इनके विपरीत ही होता है।", "Kannada": "ಇವರಿಗೆ ವಿಪರೀತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವು ಆಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषाम्‌ विपरीतं हि ब्रह्मचर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैथुन का त्याग मन कर्म तथा वचन से होना चाहिए।", "Kannada": "ಮೈಥುನದ ತ್ಯಾಗ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವಚನದಿಂದಲೇ ಆಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "मैथुनत्यागश्च कर्मणा मनसा वाचा च विधेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शास्त्रों में ब्रह्मचर्य के विषय में कहा है-", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शास्त्रेषु ब्रह्मचर्यविषये उच्यते -"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मचर्य में योगी की प्रतिष्ठा होती है तो उसे वीर्यलाभ होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಿದ್ದರೆ ಯೋಗಿಗಳ ವೀರ್ಯಲಾಭವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मचर्य योगिनः प्रतिष्ठा भवति चेत्‌ योगिनो वीर्यलाभो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे शरीर मे इन्द्रियों में तथा मन में निरतिशय सामर्थ्य उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತಿಶಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च तस्य शरीरेन्द्रियमनःसु निरतिशयं सामर्थ्यम्‌ उपजायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगी को अणिमादि सिद्धियाँ भी सुलभता से प्राप्त हो जाती है।", "Kannada": "ಯೋಗಿಗಳ ಅಣಿಮಾದಿ ಸಿದ್ಧಿಗಳು ಕೂಡ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": ", योगिनः अणिमादिसिद्धयोऽपि सुलभा भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं सिद्ध हुआ योगी ही शिष्यों में ज्ञानोत्पन्न करने में ब्रह्मचर्य के बल से समर्थ होता है।", "Kannada": "ತಾನೇ ಸಿದ್ಧವಾದರು ಯೋಗಿಗಳೇ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वयं सिद्धः सन्‌ योगी शिष्येषु ज्ञानमुत्पादयितुं समर्थो भवति ब्रह्मचर्यबलात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि के अनुष्ठान के लिए अपेक्षित द्रव्यो के अतिरिक्त अपेक्षित द्रव्यो का असंग्रह ही अपरिग्रह होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಧಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿರುವ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಅಸಂಗ್ರಹವೇ ಅಪರಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समाधेः अनुष्ठानार्थं यानि द्रव्याणि अपेक्षितानि तदतिरिक्तानां द्रव्याणाम्‌ असंग्रह एव अपरिग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपरिग्रह ही विषयों में वैराग्य करवाता है।", "Kannada": "ಅಪರಿಗ್ರಹವೇ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपरिग्रहो हि विषयेषु वैराग्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषयों के अर्जन करनें में बहुत कष्ट होता है।", "Kannada": "ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಲಭಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विषयार्जने अस्ति कष्टं महत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विषय के अर्जन मे दोष होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷಯವನ್ನು ಲಭಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ದೋಷವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो विषयस्य अर्जनदोषो विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धन कष्ट से कमाया जाता है।", "Kannada": "ಹಣವನ್ನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಗಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कहष्टेनार्जितं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "चोर चुरालेगा इस प्रकार से उसकी रक्षा में दोष होता है।", "Kannada": "ಕಳ್ಳರು ಕದಿಯುತ್ತಾರೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಲ್ಲಿಯೇ ದೋಷವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्करः अपहरिष्यतिति दुश्चिन्ता एव रक्षादोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषयों का भोग होने पर शीघ्र ही विषय का क्षय हो जाता है।", "Kannada": "ವಿಷಯದ ಬೋಧವಾದಾಗ ಆ ವಿಷಯವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विषयोपभोगे सति शीघ्रमेव विषयस्य क्षयो भवतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह क्षय भी विषय  दोष होता है।", "Kannada": "ಈ ಕ್ಷಯವೂ ವಿಷಯದೋಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्षयदोषो विषयस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषय को भोगने के उपरान्त पुनः उसे भोगने के लिए इच्छा बलवान हो जाती है।", "Kannada": "ವಿಷಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विषयस्य भोगेन पुनर्भोगाय इच्छा बलवती भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब विषय का अलाभ होने पर महान कष्ट होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಆ ವಿಷಯವು ಲಾಭವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಮಹಾಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा च विषयस्य अलाभे महत्कष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही विषय का सङ्ग दोष होता है।", "Kannada": "ಇದೇ ವಿಷಯದ ಸಂಗದೋಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव विषयस्य सङ्गदोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक विषय का भोग होने पर अपर के विषय से ईर्ष्या होने लगती है यह विषय का हिंसा दोष होता है।", "Kannada": "ಒಂದು ವಿಷಯದ ಭೋಗವಾದಾಗ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯದಿಂದ ಈರ್ಷೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಇದು ವಿಷಯದ ಹಿಂಸಾ ದೋಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकस्य विषयोपभोगः अपरस्य ईर्ष्यायाः कारणं भवतीति विषयस्य हिंसादोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषयों में इन दोषों को देखकर के योगी को विषयों का परित्याग कर देना चाहिए।", "Kannada": "ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಯೋಗಿಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "विषयेषु एतान्‌ दोषान्‌ वीक्ष्य योगी विषयान्‌ परित्यजेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगी यदि अपरिग्रह में प्रतिष्ठा प्राप्त कर लेता है तो उसका अतीत वर्तमान तथा भविष्यों के जन्म का ज्ञान सम्भव हो जाता है।", "Kannada": "ಯೋಗೀ ಏನಾದರು ಅಪರಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಅವನ ಅತೀತ ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಗಳಲ್ಲಾಗುವ ಜನ್ಮಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योगी यदि अपहिग्रहे प्रतिष्ठां लभते तर्हि तस्य अतीतवर्तमानभविष्यजन्मनां ज्ञानं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पतञ्जलि ने कहा है- “अपरिग्रहस्थैर्य जन्मकथन्तासम्बोधः” इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- \"ಅಪರಿಗ್ರಹಸ್ಥೈರ್ಯ ಜನ್ಮಕಥಂತಾಸಂಬೋಧಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि सूत्रितं पतञ्जलिना - “अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथन्तासम्बोधः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नियम पाँच होते हैं शौच सन्तोष तप स्वाध्याय तथा ईश्वर प्राणिधान इनका विस्तार से आलोचन नीचे दिया जा रहा हैं शौच शुचिता तथा पवित्रता को कहते है।", "Kannada": "ಐದು ನಿಯಮಗಳಿರುತ್ತದೆ ಶೌಚ ಸಂತೋಷ ತಪ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಆಲೋಚಿಸಿ ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಶೌಚ ಶುಚಿತಾ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಗಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "नियमास्तावत्‌ शौच-सन्तोष-तपः-स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि। एतेषां विस्तरश आलोचनमधो विधीयते।शौचं नाम शुचिता पवित्रता वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह शौच दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಆ ಶೌಚವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च शौचं द्विविधं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्यशौच मिट्टी जल आदि के द्वारा बाह्यशरीर के मल को दूर करने से तथा पवित्र भोजन करने से होता है।", "Kannada": "ಬಾಹ್ಯ ಶೌಚ ಅಂದರೆ ಜಲ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಶರೀರದ ಮಲವನ್ನು ದೂರವಾಗಿಸಿ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವಾದ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाह्यं शौचं तावत्‌ मृज्जलादिद्वारा बाह्यशरीरमलदूरीकरणं पवित्रभोज्यग्रहणञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "आभ्यन्तर शौच मद मान असूया आदि चित्त के मलों के प्रक्षालन से होता है।", "Kannada": "ಆಭ್ಯಂತರ ಶೌಚವೆಂದರೆ ಮದ ಮಾನ ಅಸೂಯೆ ಆದಿ ಚಿತ್ತ ಮಲಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आभ्यन्तरं शौचं तावत्‌ मदमानासूयादीनां चित्तमलानां प्रक्षालनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दक्ष संहिता शौचं तु द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यन्तरं तथा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದಕ್ಷ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- ಶೌಚಂ ತು ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ಬಾಹ್ಯಮಾಭ್ಯಂತರಂ ತಥಾ।", "Sanskrit": "उच्यते च तस्मात्‌ दक्षसंहितायाम्‌ - शोचं तु द्विविधं प्रोक्तं बाह्यमाभ्यन्तरं तथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगियों के लिए शौच अत्यन्त अपेक्षित होता है शौच के बिना कोई आध्यात्मिक सिद्धि नहीं होती है।", "Kannada": "ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಶೌಚದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶೌಚವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "योगिनः शौचम्‌ अत्यन्तमपेक्षितम्‌। शौचं विना न हि काचिद्‌ आध्यात्मिकी सिद्धिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम, मद, मान आदि में लिप्त चित्त का शास्त्र प्रतिपादन विषयों में स्थेर्य सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಕಾಮ, ಮದ, ಮಾನ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪ್ತವಾಗಿರುವ ಚಿತ್ತದ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "काममदमानादिषु लिप्तस्य चित्तस्य शास्त्रप्रतिपादितविषयेषु स्थैर्यं न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगियों की बाह्य शौच से स्वशरीर में घृणा तथा परशरीर के स्पर्श की अनिच्छा उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಯೋಗಿಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಶೌಚದಿಂದ ಸ್ವಶರೀರದಲ್ಲಿ ಘೃಣಾ ಮತ್ತು ಪರಶರೀರದ ಸ್ಪರ್ಶದ ಅನಿಚ್ಛೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योगिनः बाह्यशौचसिद्धौ स्वशरीरे घृणा परशरीरस्पर्श अनीहा च उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आभ्यन्तर शौच के द्वारा चित्तशुद्धि, चित्तशुद्धि में मन कौ प्रसन्नता, मन की प्रसन्नता से चित्त की एकाग्रता उससे इन्द्रयों पर निग्रह और इन्द्रिय जय आत्मदर्शन योग्यता योगी को प्राप्त होती हे।", "Kannada": "ಆಭ್ಯಂತರ ಶೌಚದಿಂದ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿ, ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮನದ ಪ್ರಸನ್ನತೆ, ಮನದ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತದ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಅದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಜಯ ಆತ್ಮದರ್ಶನದ ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಂದ ಯೋಗಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आभ्यन्तरशौचेन च चित्तशुद्धिः, चित्तशुद्धेः मनसः प्रसादः, मनःप्रसादात्‌ चित्तैकाग्यं, ततः इन्द्रियजयः, इन्द्रियजयाच्च आत्मदर्शनयोग्यता योगिनः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो प्राप्त हो जाए उसमे ही खुश रहना तथा सन्तोष करना।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಲ್ಲಿ ನಾವು ಖುಷಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "यदृच्छालाभसन्तुष्टिः अलाभे च अविषादः सन्तोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन विषयों के द्वारा योगी का जीवन सरलता से चल सके उन विषयों के द्वारा ही योगी को जीवन धारण करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಯೋಗಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ನಡೆಸಬಹುದೋ ಆ ವಿಷಯಗಳಿಂದಲೇ ಯೋಗಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "ये विषयाः योगिनः सन्निहिताः तैरेव विषयैः योगिनः जीवनं धारयेयुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अधिक द्रव्य ग्रहण करने की योगी की अभिलाषा नहीं होनी चाहिए।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಧಿಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಯೋಗಿಯ ಅಭಿಲಾಷೆಯು ಆಗಬಾರದು.", "Sanskrit": "ततः अधिकानां द्रव्याणां ग्रहणाय अभिलाषः योगिनः न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कामों के उपभोग के द्वारा काम उपशान्त नहीं ।", "Kannada": "ಕಾಮಗಳ ಉಪಭೋಗದಿಂದ ಕಾಮವು ಉಪಶಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि कामानाम्‌ उपभोगेन कामा उपशान्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसा की कहा गया है-  न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ- ನ ಜಾತು ಕಾಮಃ ಕಾಮಾನಾಮುಪಭೋಗೇನ ಶಾಮ್ಯತಿ ।", "Sanskrit": "उच्यते च - न जातु कामः कामानामुपभोगेन शाम्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृष्णा के क्षय के द्वारा जो सुख प्राप्त होता है वह सुख इहलौकिक तथा पारलौकिक वस्तुओं के भोगों के द्वारा भी प्राप्त नहीं होता है।", "Kannada": "ತೃಷ್ಣದ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಯಾವ ಸುಖವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಸುಖವು ಇಹಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕ ವಸ್ತುಗಳ ಭೋಗದಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तृष्णाक्षयेण यत्‌ सुखं लभ्यते इहलोकस्थानां परलोकस्थानां च वस्तूनां भोगेनापि तत्‌ सुखं न लब्धुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सन्तोष ही सुख का मूल होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂತೋಷವೇ ಸುಖಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सन्तोष एव सुखमूलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगियों का चित्त में सन्तोष होने पर उन्हे निरतिशय आनन्द की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಯೋಗಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ನಿರತಿಶಯವಾದ ಆನಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योगिनः चित्तसन्तोषे सति निरतिशयानन्दप्राप्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पतञ्जलि ने कहा है- सन्तोषादनुत्तमसुखलाभः ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪತಂಜಲಿಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ-ಸಂತೋಷಾದನುತ್ತಮಸುಖಲಾಭಃ.", "Sanskrit": "तथाहि सूत्रितं पतञ्जलिना - सन्तोषादनुत्तमसुखलाभः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महानारायण उपदनिषद्‌ में कहा है कि- “मनसश्चेन्द्रियाणां च ह्यैकार्ग्य परमं तपः” इति।", "Kannada": "ಮಹಾನಾರಾಯಣ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವುದೇನೆಂದರೆ - \"ಮನಸಶ್ಚೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ಹ್ಯೈಕಾರ್ಗ್ಯ ಪರಮಂ ತಪಃ\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "महानारायणोपनिषदि - “मनसश्चेन्द्रियाणां च ह्यैकार्ग्य परमं तपः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि  योगदर्शन में तो शीतोष्ण, भूख, प्यास, सुख, दुःख इत्यादि द्वन्द्वो को सहना तथा कृच्छ चान्द्रायणादि व्रत, तप, शब्द के द्वारा कहे गये हैं।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಯೋಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶೀತೋಷ್ಣ, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಸುಖ, ದುಃಖ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕೃಚ್ಛ ಚಂದ್ರಯಾಣಾದಿಗಳಂದು ವ್ರತ, ತಪಸ್ಸು, ಪದಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पातञ्जलदर्शने तु शीतोष्णम्‌, जिघत्सापिपासे, सुखदुःखे - इत्यादीनां द्वन्द्वानां सहनं, कृच्छ-चान्द्रायणादिव्रतानि च तपश्शब्देन निर्दिष्ठानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तप से मल का क्षय होता है।", "Kannada": "ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಲವು ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तपसा मलक्षयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तप से कल्मषों का नाश होता है।", "Kannada": "ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಲ್ಮಷಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तपसा कल्मषं हन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तप के द्वारा मल के क्षय होने पर योगी लोग अणिमादिकायसिद्धियों को तथा दूरश्रवणादि इन्द्रियसिद्धियों को प्राप्त कर लेते हैं।", "Kannada": "ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಲವು ಕ್ಷಯವಾದಾಗ, ಯೋಗಿಗಳು ಅಣಿಮಾದಿ ಕಾಯ ಸಿದ್ಧಿಗಳ ಮತ್ತು ದೂರ ಶ್ರವಣಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तपसा मलक्षये सति योगिनः अणिमादिकायसिद्धिः दूरश्रवणाद्धिः इन्द्रियसिद्धयोऽपि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वाध्याय से तात्पर्यं है प्रणव का जप तथा उपनिषदादि ग्रन्थों की आवृत्ति।", "Kannada": "ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಎಂದರೆ ಪ್ರಣವಜಪ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷದಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆವೃತ್ತಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "स्वाध्यायो नाम प्रणवजपः उपनिषदग्रन्थावृत्तिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों में कहा भी गया है- “ओमित्येव ध्यायथ आत्मानम्‌” इति।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ಒಮಿತ್ಯೇವ ಧ್ಯಾಯಥ ಆತ್ಮಾನಮ್\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "आम्नातं च - “ओमित्येव ध्यायथ आत्मानम्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वाध्याय के द्वारा इष्टदेवता के दर्शन भी योगियों को सम्भव होते है- सूत्रितं च “स्वाध्यायादिष्टदेवतासम्प्रयोग” इति।", "Kannada": "ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟದೇವತೆಗಳ ದರ್ಶನವೂ ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾದಿಷ್ಟದೇವತಾಸಂಪ್ರಯೋಗ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "स्वाध्यायेन योगिनः इष्टदेवदर्शनं सम्भवति। सूत्रितं च - “स्वाध्यायादिष्टदेवतासम्प्रयोग” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनसोपचार ईश्वर की पूजा ही ईश्वरप्रणिधान होता है।", "Kannada": "ಮನಸೋಪಚಾರ ಈಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯನ್ನೇ ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मानसैः उपचारैः ईश्वरस्य अर्चनमेव ईश्वरप्रणिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्वेताश्वतरोपनिषद्‌ में कहा भी गया है - “तं ह देवात्मबुद्धिप्रकाशं मुमुक्षुर्वै शरणमहं प्रपद्ये” ईश्वर में सर्वकर्मफल समर्पण ही ईश्वरप्रणिधान कहलाता है।", "Kannada": "ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ತಂ ಹ ದೇವಾತ್ಮಬುದ್ಧಿಪ್ರಕಾಶಂ ಮುಮುಕ್ಷುರ್ವೈ ಶರಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ\" ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಕರ್ಮಫಲದ ಸಮರ್ಪಣೆಯೇ ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आम्नायते च श्वेताश्वतरोपनिषदि - “तं ह देवात्मबुद्धिप्रकाशं मुमुक्षुर्वै शरणमहं प्रपद्ये” इति। ईश्वरे सर्वकर्मफलसमर्पणं हि ईश्वरप्रणिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीमदभगवद्गीता में भगवान श्री कृष्ण ने कहा है यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोति ददासि यत्‌।", "Kannada": "ಶ್ರೀಮದ್ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ-ಯತ್ಕರೋಷಿ ಯದಶ್ನಾಸಿ ಯಜ್ಜುಹೋತಿ ದದಾಸಿ ಯತ್।", "Sanskrit": "उच्यते च श्रीमद्भगवद्गीतायां भगवता कृष्णेन - यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोति ददासि यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर प्रणिधान के द्वारा सिद्ध योगी हमेशा स्वरूपस्थ होता हुआ संशयविपर्ययादि रहित होकर के अविद्यासंस्कारादि के क्षय का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರ ಪ್ರಣಿಧಾನದಿಂದ ಸಿದ್ಧ ಯೋಗಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದು ಸಂಶಯ ವಿಪರ್ಯಯವಿಲ್ಲದೆ ಅವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಕಾರದ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरप्रणिधानेन सिद्धो योगी सर्वदा स्वरूपस्थः सन्‌ संशयविपर्ययादिरहितः सन्‌ अविद्यासंस्कारादीनां क्षयमनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद क्रम से नित्यमुक्त होता हुआ ब्रह्मस्वाद का अनुभव करता है।", "Kannada": "ನಂತರ ಅವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿತ್ಯಮುಕ್ತರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಾದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततश्च क्रमेण नित्यमुक्तः सन्‌ ब्रह्मास्वादमनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वरप्रणिधान के द्वारा आत्मज्ञान होता है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನದಿಂದ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरप्रणिधानेन आत्मज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याधि युक्त आन्तरिक दोषों का नाश होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಂತರಿಕ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याधिप्रभृतीनाम्‌ अन्तरायाणां च विनाशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसन से तात्पर्य है की, हाथ पैर आदि के द्वार की जाने वाली पद्म स्वस्ति आदि ।", "Kannada": "ಆಸನದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಕೈಕಾಲುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುವ ಪದ್ಮ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದಿಗಳು .", "Sanskrit": "आसनानि हि करचरणादिसंस्थानविशेषलक्षणानि पद्मस्वस्तिकादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक में पद्मासन स्वस्तिक आसन आदि प्रसिद्ध आसन है।", "Kannada": "ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾಸನ ಸ್ವಸ್ತಿಕಾಸನಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "लोके च पद्मासनं स्वस्तिकासनम्‌ इत्यादिकं प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस अवस्था में स्थिरता के साथ बहुत देर तक रुका जा सकता है वह आसन कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆಸನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्याम्‌ अवस्थायां स्थिरतया बहुक्षणं यावद्‌ उपवेष्टुं शक्यते तद्धि आसनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि ने इस प्रकार से कहा है - “स्थिरसुखम्‌ आसनम्‌” इति।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- \"ಸ್ಥಿರಸುಖಮ್ ಆಸನಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "सूत्रितं च पतञ्जलिना - “स्थिरसुखम्‌ आसनम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी प्रकार के बाह्यप्रयत्नों को छोड़कर के बिना कम्पन किए बैठने के द्वारा आकाशादि अनंत विषयों में मन के समाधान से के द्वारा आसनसिद्धि होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯಾವುದೇ ಕಂಪನವಿಲ್ಲದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ  ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಅನಂತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಆಸನ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वविधबाह्यप्रयत्नं वर्जयित्वा निष्कम्पतया उपवेशनेन आकाशादिषु अनन्तविषयेषु मनःसमाधानेन च आसनसिद्धिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसनसिद्धि होने पर शीतोष्णादि द्वन्द्वों के द्वारा योगी अभिभूत नहीं होता है।", "Kannada": "ಆಸನಸಿದ್ಧಿಗಳಾದಾಗ ಶೀತೋಷ್ಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಯೋಗಿಗಳ ಅಭಿಭೂತವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आसनसिद्धौ सति शीतोष्णादिद्वन्द्रैः योगी नाभिभूतो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रेचक, पूरक, कुम्भक इत्यादि के ह्वारा प्राण के निग्रह का उपाय प्राणायाम कहलाता है।", "Kannada": "\"ರೇಚಕ, ಪೂರಕ, ಕುಂಭಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಣ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“रेचकपूरककुम्भकलक्षणाः प्राणनिग्रहोपायाः प्राणायामाः” ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणायाम आसनसिद्ध होने पर ही होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವು ಆಸನ ಸಿದ್ದಿಯಾದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "प्राणायामो हि आसनसिद्धौ सत्यां भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्वास तथा प्रच्छवास की गति का विच्छेद ही प्राणायाम होता हे।", "Kannada": "ಉಸಿರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಉಸಿರು ಬಿಡುವ ಗತಿಯ ವಿಚ್ಛೇದವೇ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेद एव प्राणायामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्य वायु का अन्दर ग्रहण करना श्वास कहलाता है।", "Kannada": "ಬಾಹ್ಯ ವಾಯುವನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೇ ಉಸಿರಾಟವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाह्यस्य वायोः अन्तः ग्रहणं श्वासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अन्तःस्थ वायु को बाहर निकालना प्रश्‍वास कहलाता हैरेचक से तात्पर्य है प्राणवायु को बाँए नासापुट से अथवा दक्षिण नासापुट से धीरे धीरे बाहर निकालना तथा पूरक प्राणायाम से तात्पर्य है बाँए नासा पुट से अथवा दक्षिण नासापुट से श्वास को धीरे धीरे अन्दर ग्रहण करना।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಂತಸ್ಥ ವಾಯು ಹೊರಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ವಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಹೈರೇಚಕದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಬಲ ನಾಸಿಕಪುಟದಿಂದ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ನಾಸಾಪುಟದಿಂದ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಹೊರಬರುವುದು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಬಲಗಡೆಯ ನಾಸಾಪುಟದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣನಾಸಾಪುಟದಿಂದ ಶ್ವಾಸವನ್ನು ಮೆಲ್ಲಗೆ ಒಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.", "Sanskrit": "अन्तः ग्रहणं श्वासः, कौष्ठस्य वायोः बहिः निःसारणं प्रशवासः। रेचको नाम प्राणवायोः शनैः वामनासापुटाद्‌ दक्षिणनासापुटाद्‌ वा सव्यापसव्यन्यायेन बहिर्निःसारणम्‌। पूरको नाम तेनैव प्रकारेण वायोः अन्तःप्रवेशनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुम्भक में श्वास को रोकना होता है।", "Kannada": "ಕುಂಭಕದಲ್ಲಿ ಉಸಿರನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "कुम्भकश्च पूरितस्य वायोः अन्तः निरोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दो प्रकार का होता है आन्तरिक कुम्भक तथा बाह्य कुम्भक।", "Kannada": "ಇವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ - ಆಂತರಿಕ ಕುಂಭಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಕುಂಭಕ.", "Sanskrit": "कुम्भकश्च पूरितस्य वायोः अन्तः निरोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आतन्तरिक कुम्भक श्वास को अन्दर ग्रहण करके रोका जाता है तथा बाह्य कुम्भक में श्वास को बाहर निकाल कर रोका जाता है।", "Kannada": "ಆಂತರಿಕ ಕುಂಭಕದಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸವನ್ನು ಒಳಗೆ ಎಳೆದು ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಕುಂಭಕದಲ್ಲಿ ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಗೆಬಿಟ್ಟು ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तःप्रवेशनम्‌। कुम्भकश्च पूरितस्य वायोः अन्तः निरोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से प्राणवायु के निरोध का प्राणायाम कहते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ನಿರೋಧವನ್ನು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणवायोः निरोधात्‌ एते प्राणायामपदेन उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणायाम के अभ्यास के द्वारा  ज्ञान के आवरण क्लेश कर्म अधर्म आदि का क्षय होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ, ಕ್ಲೇಶ, ಕರ್ಮ, ಅಧರ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्राणायामस्य अभ्यासेन ज्ञानावरकाणां क्लेशकर्माधर्मादीनां क्षयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पतञ्जलि ने कहा भी है “ततः क्षीयते प्रकाशावरणम्‌” इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಕೂಡ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- “ತತಃ ಕ್ಷೀಯತೇ ಪ್ರಕಾಶಾವರಣಂ\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "सूत्रितं च पतञ्जलिना - “ततः क्षीयते प्रकाशावरणम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्दियों का अपने विषयों से प्रत्यावर्तन ही प्रत्याहार कहलाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಪುನಃ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನೇ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणां स्वस्वविषयेभ्यः प्रत्यावर्तनमेव प्रत्याहारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ श्रोत्रादि इन्द्रियों का अपने शब्दादि विषयों से प्रत्यावर्तन प्रत्याहार होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಶ್ರೋದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಶಬ್ದಾದಿಗಳ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रोत्रादीनाम्‌ इन्द्रियाणां स्वस्वविषयेभ्यः शब्दादिभ्यः प्रत्यावर्तनं हि प्रत्याहारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुति में इस प्रकार से कहा गया है - “न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः” इति।", "Kannada": "ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ-\"ನ ಕರ್ಮಣಾ ನ ಪ್ರಜಯಾ ಧನೇನ ತ್ಯಾಗೆನೈಕೆ ಅಮೃತತ್ವಮಾನಶುಃ\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "श्रूतौ आम्नातं - “न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैषयिक आनन्द का त्याग करने पर ही निरतिशयान्द ब्रह्मरूप का लाभ सम्भव होता है।", "Kannada": "ವೈಷಯಿಕ ಆನಂದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರವೇ ನಿರತಿಶಯಾನಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ರೂಪದ ಲಾಭವು ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वैषयिकानन्दत्यागेन एव निरतिशयानन्दस्य ब्रह्मरूपस्य लाभः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मुमुक्षु के लिए प्रत्याहार उपेक्षित होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಮುಕ್ಷುವಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯೋಗಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः मुमुक्षोः प्रत्याहारः सुतरामपेक्षते। योगसूत्रे प्रत्याहारस्वरूपविषये उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगसूत्र में प्रत्याहार के स्वरूप के विषय में कहा गया है “स्वविषयासम्प्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहार” इति।", "Kannada": "ಯೋಗಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ \"ಸ್ವವಿಷಯಾಸಂಪ್ರಯೋಗೆ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪಾನುಕಾರ ಇವೇಂದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "योगसूत्रे प्रत्याहारस्वरूपविषये उच्यते - “स्वविषयासम्प्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहार” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का निरोध होता है तो चित्त के साथ इन्द्रियों का भी निरोध सम्भव होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ನಿರೋಧವಾದರೆ ಚಿತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿರೋಧವು ಕೂಡ ಸಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तं निरुद्धं भवति चेत्‌ चित्तेन सह इन्द्रियाणामपि निरोधः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने विषयों के साथ इन्द्रियों के सम्बन्ध के अभाव में इन्द्रियाँ चित्त के समान निरुद्ध हो जाती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಚಿತ್ತದಂತೆಯೇ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "स्वस्वविषयैः सह इन्द्रियाणां सम्बन्धाभावे सति इन्द्रियाणि चित्तवत्‌ निरुद्धानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगीयों के प्रत्याहार की सिद्धि होने पर इन्द्रियाँ उनके वशीभूत हो जाती हैं।", "Kannada": "ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದ ಸಿದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅವುಗಳ ವಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योगिनः प्रत्याहारसिद्धौ इन्द्रियाणि तस्य परमवश्यानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में धारण के स्वरूप के विषय में इस प्रकार से कहा है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಧಾರಣಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे धारणास्वरूपविषये उक्तम्‌ -"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अद्वितीयवस्तु ब्रह्म में अन्तरिन्द्रिय चित्त का स्थापन करना ही धारण कहलाती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೊಳಗೆ ಅಂತರಿಂದ್ರಿಯದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದನ್ನೇ ಧಾರಣೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वितीयवस्तुनि ब्रह्मणि अन्तरिन्द्रियस्य चित्तस्य स्थापनं हि धारणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगसूत्र में पतञ्जलि ने कहा है- “देशबन्धश्चित्तस्य धारणा” इति।", "Kannada": "ಯೋಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ-\"ದೇಶಬಂಧ ಚಿತ್ತಸ್ಯ ಧಾರಣಾ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "योगसूत्रे पतञ्जलिना सूत्रितं - “देशबन्धश्चित्तस्य धारणा” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका अर्थ है की नाभिचक्र,;हदय, आदिस्थानों में देवमूर्ति का चिन्तन करके उसमें चित्त को स्थित करना ही धारणा है।", "Kannada": "ಇದರರ್ಥ ನಾಭಿಚಕ್ರ, ಹೃದಯ, ಆದಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ಧಾರಣಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ .", "Sanskrit": "अस्यार्थो हि नाभिचक्र-हृदयपुण्डरीकादिषु देवमूर्तिप्रभृतिषु चित्तस्थैर्यं हि धारणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान से तात्पर्य है कि अद्वितीयवस्तु ब्रह्म में बार बार अन्तरिन्द्रियवृत्त का प्रवाह।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದೊಳಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಅಂತಃರಿಂದ್ರಿಯವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರವಾಹ .", "Sanskrit": "ध्यानं हि अद्वितीयवस्तुनि ब्रह्मणि विच्छिद्य विच्छिद्य अन्तरिन्द्रियवृत्तिप्रवाहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धारणा कुशलता के अभाव में चित्त के पूर्णरूप से स्थित नहीं होने पर ब्रह्म विषय में जो विचलित चित्तवृत्ति होती है वह ध्यान कहलाता है।", "Kannada": "ಧಾರಣಾ ಕುಶಲತೆಯ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತದ ಪೂರ್ಣ ರೂಪದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಲು ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಚಲಿತ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "धारणापटुत्वाभावेन चित्तस्थैर्यस्य अभावात्‌ यदा ब्रह्मविषयिणी विच्छिद्य विच्छिद्य चित्तवृत्तिः भवति तत्‌ ध्यानम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि के मत में चित्त को स्थिर करने के लिए अन्य विषयों से चित्त को बार बार हटा कर के एक ही स्थान में स्थित ध्यान कहलाता है।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸುವುದನ್ನು ಧ್ಯಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पातञ्जलमते तावत्‌ यत्र चित्तं स्थिरीकृतं तत्र चित्तवृत्तेः प्रत्ययान्तरेण अस्पृष्टः सदृशः प्रवाह एव ध्यानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगसूत्र में इस प्रकार से उन्होंने इस प्रकार से कहा है- “तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्‌” इति।", "Kannada": "ಯೋಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- ‘ತತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೈಕತಾನತಾ ಧ್ಯಾನಮ್’ ಎಂದು .", "Sanskrit": "सूत्रितं च - “तत्र प्रत्ययैकतानता ध्यानम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्पक समाधि के अङ्ग रूप में कही गई यह सविकल्पक समाधि ही है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯ ಅಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಈ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधेरङ्गरूपेण उक्तः अयं समाधिस्तु सविकल्पक एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "योग सूत्र में ध्यान ही ध्येयाकार में भासित होता है वर्तमान चित्तवृत्ति का जैसे स्थैर्य होता है तब वह समाधि कहलाती है।", "Kannada": "ಯೋಗದ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನವೇ ಧ್ಯೇಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಮನೋಭಾವದ ಯಾವ ಸ್ಥಿರತೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅದನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "योगसूत्रे तु ध्यानमेव यदा ध्येयाकारेण भासते, वर्तमाना अपि चित्तवृत्तिः यदा न गृहीता भवति सा हि समाधिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगमतानुसार यह सम्प्रज्ञातसमाधि से भिन्न साधन रूप समाधि है।", "Kannada": "ಯೋಗ ಮತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇದು ಸಂಪ್ರಜ್ಞಾತ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಧನರೂಪ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "योगमते अयं च सम्प्रज्ञातसमाधेः भिन्नः साधनरूपः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहा गया है- “तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः” इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- “ತದೇವಾರ್ಥಮಾತ್ರನಿರ್ಭಾಸಂ ಸ್ವರೂಪಶೂನ್ಯಮಿವ ಸಮಾಧಿಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि सूत्रितं - “तदेवार्थमात्रनिर्भासं स्वरूपशून्यमिव समाधिः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ये निर्विकल्पक समाधि के अङ्ग होते है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿಯೇ ಈ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯ ಅಂಗಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतानि हि निर्विकल्पकसमाधेः अङ्गानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सिद्ध होने पर निर्विकल्पक समाधि सम्भव होती है।", "Kannada": "ಇದು ಸಿದ್ದಿಯಾದರೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु सत्सु निर्विकल्पकसमाधिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 निर्विकल्पकक समाधि के आठ अंग कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೧. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕಸಮಾಧಿಯ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "१. निर्विकल्पकसमाधेः अष्टाङ्गानि कानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 यम किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨. ಯಮ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "२. को नाम यमः?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. अहिंसा किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩.ಅಹಿಂಸೆ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "३. का अहिंसा?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 अहिंसा का प्रतिपादन करने वाला श्रुतिवाक्य क्या है?", "Kannada": "೪. ಅಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಶೃತಿವಾಕ್ಯ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "४. अहिंसाया उपोद्गलकं श्रुतिवाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 आततायी कौन-कौन होते हैं?", "Kannada": "೫. ಆತತಾಯಿಗಳು ಯಾರು?", "Sanskrit": "५. आततायिनः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "6 योगियों को अहिंसा की प्रतिष्ठा होने पर क्या सिद्धि मिलती है।", "Kannada": "೬. ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆಯಾದಾಗ ಯಾವುದರ ಸಿದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६. योगिनः अहिंसाप्रतिष्ठायां किं सिध्यति?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 सत्य किसे कहते हैं?", "Kannada": "೭. ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "७. किं नाम सत्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 सत्य का वर्णन करने वाला मुण्डक श्रुति का वाक्य कौन-सा है?", "Kannada": "೮. ಸತ್ಯದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮುಂಡಕ ಶೃತಿ ವಾಕ್ಯವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "८. सत्यमाहात्यकीर्तकं मुण्डकश्रुतिवाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 योगियों की सत्य में प्रतिष्ठा होने पर क्या होता है?", "Kannada": "೯. ಯೋಗಿಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯು ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "९, योगिनः सत्यप्रतिष्ठायां किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. अस्तेय किसे कहते है?", "Kannada": "೧೦. ಅಸ್ತೇಯ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "१०. अस्तेयं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. अस्तेय प्रतिष्ठा होने पर क्या होता है?", "Kannada": "೧೧. ಅಸ್ತೇಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "११. अस्तेयप्रतिष्ठायां योगिनः किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "12. ब्रह्मचर्य किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧೨. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "१२. किं नाम ब्रह्मचर्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "13. अष्टाङ्ग मैथुन क्या क्या होते हैं?", "Kannada": "೧೩. ಅಷ್ಠಾಂಗ ಮೈಥುನವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "१३. किं तावत्‌ अष्टाङ्गमैथुनम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. ब्रह्मचर्य कौ प्रतिष्ठा होने पर योगियों को क्या लाभ होता है।", "Kannada": "೧೪. ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದಾಗ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१४. ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां योगिनः किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. अपरिग्रह किसे कहते हैं?", "Kannada": "`೧೫. ಅಪರಿಗ್ರಹವೆಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "१५. अपरिग्रहो नाम कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "16. अपरिग्रह की स्थिरता होने पर क्या होता है?", "Kannada": "೧೬. ಅಪರಿಗ್ರಹದ ಸ್ಥಿರತೆಯಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१६. अपरिग्रहस्थैर्ये योगिनः किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "17. नियम कितने हैं?", "Kannada": "೧೭. ಎಷ್ಟು ನಿಯಮಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "१७. नियमाः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "18. शौच कितने प्रकार के होते हैं तथा कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೧೮.ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಶೌಚಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "१८. शौचं कतिविधं, के च ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "19. बाह्य शौच किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧೯. ಬಾಹ್ಯ ಶೌಚವೆಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "१९. किं नाम बाह्यं शौचम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "20. आभ्यान्तर शौच किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೦. ಆಭ್ಯಂತರ ಶೌಚವೆಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "२०. आभ्यन्तरं शौचं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "21 शौच की प्रतिष्ठा होने पर योगी को क्या लाभ प्राप्त होता है?", "Kannada": "೨೧. ಶೌಚದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದಾಗ ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಲಾಭವು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२१. शौचप्रतिष्ठायां योगी किं लभते?"}}
{"translation": {"Hindi": "22 सन्तोष किसे कहते है?", "Kannada": "೨೨. ಸಂತೋಷ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२२. कः सन्तोषः?"}}
{"translation": {"Hindi": "23. सन्तोष से क्या होता है?", "Kannada": "೨೩. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२३. सन्तोषात्‌ किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "24. तप किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೪. ತಪ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२४. किं नाम तपः?"}}
{"translation": {"Hindi": "25. स्वाध्याय किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೫.ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२५. कः स्वाध्यायः?"}}
{"translation": {"Hindi": "26. ईश्वर प्रणिधान किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೬. ಈಶ್ವರ ಪ್ರಣಿಧಾನವೆಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२६. ईश्वरप्रणिधानं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "27 आसन किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೭. ಆಸನ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२७. किं तावत्‌ आसनम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "28. आसन की सिद्धि होने पर क्या होता है?", "Kannada": "೨೮. ಆಸನದ ಸಿದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२८. आसनसिद्धो सति योगिनः किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "29. प्राणायाम किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೯. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२९. प्राणायामो नाम कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "30. प्राणायाम की प्रतिष्ठा होने पर क्या होता है?", "Kannada": "೩೦. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३०. प्राणायामप्रतिष्ठायां किं भवति योगिनः?"}}
{"translation": {"Hindi": "31. प्रत्याहार का स्वरूप क्या होता है?", "Kannada": "೩೧. ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದ ಸ್ವರೂಪವೇನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३१. प्रत्याहारस्वरूपं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "32. धारणा किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩೨. ಧಾರಣಾ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "३२. का नाम धारणा?"}}
{"translation": {"Hindi": "33. ध्यान किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩೩. ಧ್ಯಾನ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "३३. किं नाम ध्यानम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "34. निर्विकल्पकक समाधि की अङगभूत समाधि क्या है?", "Kannada": "೩೪. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಅಂಗಭೂತ ಸಮಾಧಿಯು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३४. निर्विकल्पकसमाधेः अङ्गभूतः समाधिः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "25.2 ) समाधि के विघ्न निर्विकल्पकक समाधि के चार विघ्न होते है।", "Kannada": "೨೫.೨) ಸಮಾಧಿಯ ವಿಘ್ನಗಳು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ನಾಲ್ಕು ವಿಘ್ನಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "२५.२) समाधेः अन्तरायाः निर्विकल्पकसमाधेः चत्वारः विघ्नाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वोक्त अङ्गों का आचरण करने पर भी विघ्नवश निर्विकल्पकक समाधि सम्भव नहीं होती है।", "Kannada": "ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಅಂಗಗಳ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಿಘ್ನವಶ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पूर्वोक्तेषु अङ्गेषु आचरितेष्वपि विघ्नवशात्‌ न हि निर्विकल्पकसमाधिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये विघ्न है लय, विक्षेप, कषाय तथा रसास्वाद।", "Kannada": "ಈ ವಿಘ್ನಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ ಲಯ, ವಿಕ್ಷೇಪ, ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ರಸಾಸ್ವಾದ.", "Sanskrit": "एते विघ्ना हि लय-विक्षेप-कषाय-रसास्वादरूपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में सादनन्द योगीन्द्र ने कहा है - “एवम्‌ अस्य अङिगनः निर्विकल्पककस्य लय-विक्षेप-कषाय-रसास्वादलक्षणाः चत्वारः विघ्नाः सम्भवन्ति” इति।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾನಂದ ಯೋಗೇಂದ್ರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- “ಏವಮ್ ಅಸ್ಯ ಅಂಗಿನಃ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕಕಸ್ಯ ಲಯ-ವಿಕ್ಷೇಪ-ಕಷಾಯ-ರಸಸ್ವಾದಲಕ್ಷಣಾಃ ಚತ್ವಾರಃ ಚತ್ವಾರಃ ವಿಘ್ನಾಃ ಸಂಭವಂತಿ”.", "Sanskrit": "उक्तं च वेदान्तसारे सदानन्दयोगीन्द्रेण - “एवम्‌ अस्य अङ्गिनः निर्विकल्पकस्य लय-विक्षेप-कषाय-रसास्वादलक्षणाः चत्वारः विघ्नाः सम्भवन्ति” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनका स्वरूप का नीचे आलोचन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां स्वरूपम्‌ अध आलोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में कहा है- “लय: तावत्‌ अखण्डवस्त्वनवलम्बनेन चित्तवृत्तेः निद्रा” यह लय दो प्रकार के होते है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- “ಲಯಃ ತಾವತ್ ಅಖಂಡವಸ್ತ್ವನವಲಂಬನೆನ ಚಿತ್ತವೃತ್ತೇಃ ನಿದ್ರಾ” ಈ ಲಯವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿವೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे उच्यते - “लयः तावत्‌ अखण्डवस्त्वनवलम्बनेन चित्तवृत्तेः निद्रा” इति। अयञ्च लयो द्विधा व्याख्यायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत समय तक अष्टाङ्ग सहित निर्विकल्पक समाधि के अभ्यास की कुशलता से प्रत्यगभिन्न परमान्द ब्रह्म में चित्तवृत्ति का लय यह प्रथम प्रकार है।", "Kannada": "ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರತ್ಯಗಭಿನ್ನ ಪರಮಾನಂದ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಮನೋಭಾವದ ಲಯ ಇದು ಮೊದಲ ವಿಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि बहुकालं यावत्‌ अष्टाङ्गसहितस्य निर्विकल्पकसमाधेः अभ्यासपटुतावशात्‌ प्रत्यगभिन्ने परमानन्दे ब्रह्मणि चित्तवृत्तेः लयः प्रथमविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब आलस्य एक कारण बाह्यशब्दादि विषयों का ग्रहण नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಸೋಮಾರಿತನವು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಬಾಹ್ಯ ಶಬ್ದಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदा च आलस्यवशात्‌ बाह्यशब्दाविषयग्रहणं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्ष आत्मस्वरूप एक ज्ञान भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಒಂದು ಜ್ಞಾನವು ಕೂಡ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रत्यगात्मस्वरूपज्ञानमपि न भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब चित्तवृत्ति को स्तब्ध भावरूपा जो निद्रा वृत्ति होती है वह ही लय कहलाती है।", "Kannada": "ಆಗ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಬ್ಧ ಭಾವರೂಪ ಯಾವುದು ನಿದ್ರಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಲಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा चित्तवृत्तेः स्तब्धीभावरूपा या निद्रा सा हि लयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से दूसरे प्रकार का लय ही निर्विकल्पककसमाधि का विघ्न होता है उसके त्याग के लिए वेदान्तसार में उसके स्वरूप का आलोचन किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಎರಡನೇ ಪ್ರಕಾರದ ಲಯವೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ವಿಘ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸ್ವರೂಪದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು.", "Sanskrit": "द्वितीयविधः लय एव निर्विकल्पकसमाधेः विघ्नो भवतीति तस्य त्यागाय तस्य स्वरूपम्‌ आलोचितं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डवस्तु का आलम्बन नहीं होने से चित्तवृत्ति का अन्य आलम्बन हो जाना विक्षेप कहलाता है।", "Kannada": "ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅವಲಂಬನೆಯು ಆಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಅನ್ಯ ಅವಲಂಬನೆಯು ಆಗುವುದನ್ನೇ ವಿಕ್ಷೇಪ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डवस्त्वनवलम्बनेन चित्तवृत्तेः अन्यालम्बनं विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डवस्तु ब्रह्म के ग्रहण के लिए अन्तर्मुखता के द्वारा प्रवृत्त चित्त वृत्ति का ब्रह्मवस्तु में अवलम्बन नहीं होने से बाह्यवस्तु ग्रहण में प्रवृत्त होकर के विक्षेप होता है।", "Kannada": "ಅಖಂಡವಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರ್ಮುಖದಿಂದ ಪ್ರವೃತ್ತ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬನೆಯಾಗದಿದ್ದಾಗ ಬಾಹ್ಯವಸ್ತುವಿನ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿ ವಿಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डवस्तुनः ब्रह्मणो ग्रहणाय अन्तर्मुखतया प्रवृत्तायाः चित्तवृत्तेः ब्रहमवस्तु न अवलम्ब्य पुनः बाह्यवस्तुग्रहणे प्रवृत्तिः विक्षेपो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कार ही प्रबल होते है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕಾರವೇ ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संस्कारा हि प्रबला भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पूर्वार्जित संस्कारवश कभी चित्त का विक्षेप हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವಾಜಿತ ಸಂಸ್ಕಾರವಶದಿಂದ ಯಾವಾಗಲಾದರು ಚಿತ್ತದ ವಿಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः पूर्वार्जितसंस्कारवशात्‌ कदाचित्‌ विक्षेपश्चित्तस्य भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए योगी को सावधान रहना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतो योगी सदा अतन्द्रः तिष्ठेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लय तथा विक्षेप का अभाव होने पर चित्तवृत्ति की रागादिवासना के द्वारा स्तब्धीभाव होने से अखण्डवस्तु का अनवलम्ब ही कषाय कहलाता है।", "Kannada": "ಲಯ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಷೇಪದ ಅಭಾವವಾದಾಗ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ರಾಗಾದಿವಾಸನೆಗಳಿಂದ ಸ್ತಬ್ಧೀಭಾವಾದಾಗ ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅನವಲಂಬನೆಯನ್ನೇ ಕಷಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "लयविक्षेपाभावेऽपि चित्तवृत्तेः रागादिवासनया स्तब्धीभावात्‌ अखण्डवस्त्वनवलम्बनं कषायः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये रागादि तीन प्रकार के बाह्य तथा आभ्यान्तर वासना रूप होते हैं।", "Kannada": "ಈ ರಾಗಾದಿಗಳು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ವಾಸನಾ ರೂಪ.", "Sanskrit": "एते रागादयः त्रिविधाः बाह्याः आभ्यन्तरा वासनारूपाश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्य पुत्रादिविषय राग होते है।", "Kannada": "ಬಾಹ್ಯ ಪುತ್ರಾದಿ ವಿಷಯಗಳು ರಾಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "बाह्याः हि पुत्रादिविषयाः रागाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा आभ्यन्तर मनोराज्यादि होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಮನೋರಾಜ್ಯಾದಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "आभ्यन्तरा हि मनोराज्यादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वासनामय राग संस्कारूप होते हैं।", "Kannada": "ವಾಸನಾಮಯ ರಾಗಗಳೇ ಸಂಸ್ಕಾರರೂಪಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "संस्काररूपाः हि वासनामया रागाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनादिकाल से बाह्याभ्यन्तर रागों के अनुभव से उत्पन्न संस्कारों के द्वारा कलुषित चित्त कभी श्रवणादि के अभ्यास द्वारा अन्तर्मुखी होता हुआ भी ब्रह्म के ग्रहण में असमर्थ तथा स्तब्ध हो जाता है।", "Kannada": "ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಾಹ್ಯ ಆಭ್ಯಂತರ ರಾಗಗಳ ಅನುಭವದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತ ಚಿತ್ತವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶ್ರವಣಾದಿಗಳ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಂತರ್ಮುಖಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ತಬ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनादिकालात्‌ बाह्याभ्यन्तराणां रागादीनाम्‌ अनुभवात्‌ सञ्जातैः संस्कारैः कलुषितं चित्तं कदाचित्‌ श्रवणादीनाम्‌ अभ्यासेन अन्तर्मुखीनम्‌ अपि ब्रह्मग्रहणाय असमर्थं सत्‌ स्तब्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस कोई साधारण व्यक्ति राजदर्श के लिए अपने घर से निकल कर के राजमन्दिर में प्रविष्ट होता हुआ भी द्वार पाल के द्वारा रोक दिया जाता है उसी प्रकार से बाह्यविषयों को त्यागकर के अखण्डवस्तु के ग्रहण के लिए प्रवृत्त चित्त के रागादिसंस्कारों को उद्बोधकारण से स्तब्धीभाव उस ब्रह्मवस्तु के अग्रहण से वह कषाय इस प्रकार से कहलाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಯಾವುದಾದರು ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ರಾಜದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟು ರಾಜಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಪಾಲರು ತಡೆಯುವಂತೆಯೇ, ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅಖಂಡ ವಸ್ತುವಿನ ಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತ ಚಿತ್ತದ ರಾಗಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಉದ್ಬೋಧಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ತಬ್ಧೀಭಾವ ಆ  ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವಿನ ಅಗ್ರಹಣದಿಂದ ಆ ಕಷಾಯ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा हि कश्चित्‌ साधारणो जनो राजदर्शनाय स्वगृहान्निर्गत्य राजमन्दिर प्रविष्टोऽपि द्वारपालेन निरुद्धः सन्‌ स्तब्धो भवति तथैव बाह्यविषयान्‌ परित्यज्य अखण्डवस्तुग्रहणाय प्रवृत्तस्य चित्तस्य रागादिसंस्कारोद्वोधकारणात्‌ स्तब्धीभावः तस्माच्च ब्रह्मवस्तुनः अग्रहणं कषाय इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "रसास्वाद में अखण्डवस्तु के अनवलम्बन से भी चित्तवृत्ति का सामाराध्य के समय में सविकल्पानन्द का रसास्वादन होने लग जाता है।", "Kannada": "ರಸಾಸ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಅಖಂಡವಸ್ತುಗಳ ಅನವಲಂಬನವಾಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಸಮಾರಾಧ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸವಿಕಲ್ಪಾನಂದದ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯು ಆಗಲು   ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रसास्वादो हि अखण्डवस्त्वनवलम्बनेन अपि चित्तवृत्तेः सविकल्पकानन्दास्वादनं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पक समाधि में भी योगी आनन्द का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಯೋಗಿ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधौ अपि योगी आनन्दमनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी आनन्द को ब्रह्मानन्द मानने वाले योगी कभी भी ब्रह्म स्वरूप का लाभ ग्रहण नहीं कर पाते है।", "Kannada": "ಅದೇ ಆನಂದವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದರನ್ನು ನಂಬುವ ಯೋಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ಲಾಭವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तमेव आनन्दं ब्रह्मानन्दं मन्वानस्य योगिनः कदापि ब्रह्मस्वरूपलाभः न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह उदाहरण है की- किसी निधि के ग्रहण के लिए यदि कोई प्रवृत्त होता है और वह उस निधि के रक्षक भूतप्रेतादि से बचकर के आनन्द का अनुभव करता है लेकिन उसी आनन्द का परमान्द मानकर के वह कभी भी निधि के पास नहीं पहुँचता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ-ಯಾವುದೇ ನಿಧಿಯ ಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಪ್ರವೃತ್ತರಾದರೆ ಮತ್ತು ಆ ನಿಧಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಭೂತ ಪ್ರೇತಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು  ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ಆನಂದವನ್ನು ಪರಮಾನಂದ ಎಂದು ನಂಬಿ ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ನಿಧಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्रोदाहरणं तावत्‌ -कश्चित्‌ निधिग्रहणाय प्रवृत्तः निधिरक्षकान्‌ भूतप्रेतादीन्‌ अनिष्टसाधकान्‌ अभिभूयापि आनन्दम्‌ अनुभवति। परन्तु तमेव आनन्दं परमं मन्यमानस्य कदापि निधिप्राप्तिनि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे उसे कभी कभी निधि की प्राप्ति  होती है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಧಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कदापि निधिप्राप्तिनि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकर से योगी भी सविकल्पानन्द के रसास्वाद के द्वारा मोहित होकर उसी में ही रह जाता है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಯೋಗಿಯೂ ಕೂಡ ಸವಿಕಲ್ಪಾನಂದ ರಸಾಸ್ವಾದದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अतः योगी सविकल्पकानन्दास्वादनेन विमोहितः न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः योगीयों को उस आनन्द को छोड़कर के निर्वकल्पकसमाधि के लाभ के लिए निरन्तर प्रयास करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯೋಗಿಗಳು ಆ ಆನಂದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः योगी सविकल्पकानन्दास्वादनेन विमोहितः न स्यात्‌, तमानन्दं परित्यज्य निर्विकल्पकसमाधिलाभाय निरन्तरं यतेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः गौडपादकारिका में कहा गया है “लये सम्बोधयेत्‌ चित्तं विक्षिप्तं शमयेत्‌ पुनः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗೌಡಪದಕಾರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, “ಲಯೇ ಸಂಬೋಧಯೇತ್ ಚಿತ್ತಂ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಂ ಶಮಯೇತ್ ಪುನಃ।", "Sanskrit": "उच्यते च गौडपादकारिकायां - “लये सम्बोधयेत्‌ चित्तं विक्षिप्तं शमयेत्‌ पुनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब चित्तवृत्ति का निद्रारूपी लय होता है तब मुमुक्षु को उसके निवारण के लिए जाड्यादि का परित्याग करके चित्त को सम्बोधित करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ನಿದ್ರಾರೂಪೀ ಲಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಮುಮುಕ್ಷು ಅದರ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಜಾಡ್ಯಾದಿಗಳ ಪರಿತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथाहि यदा चित्तवृत्तेः निद्रारूपः लयो भवति तदा तन्निवृत्त्यर्थं जाङ्यादिकं परित्यज्य चित्तं सम्बोधयेत्‌ मुमुक्षुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब चित्त विक्षेप युक्त होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಚಿತ್ತವು ವಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा च चित्तं विक्षेपयुक्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब विषयवेराग्यादि के द्वारा चित्त का शमन करना चाहिए।", "Kannada": "ನಂತರ ವಿಷಯ ವೈರಾಗ್ಯಗಗಳಿಂದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "तदा विषयवैराग्यादिना चित्तं शमयेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा चित्त को फिर से अन्तर्मुखी करना चाहिए।", "Kannada": "ಆಗ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅಂತರ್ಮುಖಗೊಳಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "चित्तं च पुनः अन्तर्मुखीनं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब चित्त  रागादिकषायसहित होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಚಿತ್ತವು ರಾಗಾದಿಕಷಾಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा चित्तं रागादिकषायसहितं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब विचार करके रागादि का त्याग करना चाहिए।", "Kannada": "ನಂತರ ನಾವು ಯೋಚಿಸಿ ಮತ್ತು ರಾಗಾದಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "तदा विचार्य त्याज्या रागादयः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि रागादि बाह्यविषयक होते हैं वे अखण्डवस्तु की प्राप्ति में सहायक नहीं होते है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ರಾಗದಿಗಳು ಬಾಹ್ಯವಿಷಯಕಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅವುಗಳು ಅಖಂಡವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतो हि रागादयो हि बाह्यविषयप्रापिकाः, अखण्डवस्तुप्रापणे न ते सहायका भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक रागादि के द्वारा कलुषित चित्त रागादिवासनाक्षय सहित नहीं हो तब तक उसको अपने स्थान से विचलित नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ರಾಗಾದಿಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತ ಚಿತ್ತದ ರಾಗಾದಿವಾಸಾನಾಕ್ಷಯ ಸಹಿತವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಸ್ಥಳದಿಂದ ವಿಚಲಿತಗೊಳ್ಳಬಾರದು.", "Sanskrit": "यावन्न रागादिकलुषितं चित्तं रागादिवासनाक्षयसहितं न भवेत्‌ तावत्‌ तच्चित्तं न स्वस्थानात्‌ चालयेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वासनाओं के क्षय के बाद में चित्त स्वयं ही अखण्डवस्तु विषयक हो जाता है।", "Kannada": "ಕಾಮನೆಗಳು ಕ್ಷಯವಾದ ನಂತರ, ಮನಸ್ಸು ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ಅಖಂಡ ವಸ್ತು ವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वासनाक्षयानन्तरं चित्तं स्वयमेव अखण्डवस्तुविषयकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब चित्त सविकल्पकानन्द के स्वाद में रत होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಚಿತ್ತವು ಸವಿಕಲ್ಪಕಾನಂದ ಸ್ವಾದದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा च चित्तं सविकल्पकानन्दास्वादे रतो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वहाँ पर वैराग्य को धारण करना चाहिए।", "Kannada": "ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "तदा तत्र वैराग्यमापादनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर योगी को रस का आस्वादन नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯೋಗಿಯು ರಸದ ಆಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು .", "Sanskrit": "योगी तत्र रसं नास्वादयेत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा विषादिकदुःखादि से रहित होकर के प्रज्ञा के द्वारा युक्त होना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಾವು ವಿಷಯಾದಿ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "वैषयिकसुखदुःखादिभिः रहितः सन्‌ प्रज्ञया युक्तो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से योगी स्थितप्रज्ञ कहलाता है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ಯೋಗಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधो योगी एव स्थितप्रज्ञ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः भगवद्गीता में कहा गया है- “प्रजहाति यदा कामान्‌ सर्वान्‌ पार्थ मनोगतान्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ-“ಪ್ರಜಹಾತಿ ಯದಾ ಕಾಮಾನ್ ಸರ್ವನ್ ಪಾರ್ಥ ಮನೋಗತಾನ್।", "Sanskrit": "उच्यते च भगवता श्रीमद्भगवद्गीतासु स्थितप्रज्ञस्य लक्षणम्‌ - “प्रजहाति यदा कामान्‌ सर्वान्‌ पार्थ मनोगतान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "25.3. ) अङ्गभूत धारणा, ध्यान तथा समाधीयों के भेद विषयों से निवर्तित करके अद्वितीय वस्तु में चित्त की स्थापना करना ही धारणा होती है।", "Kannada": "೨೫.೩) ಅಂಗಭೂತಗಳ ಧಾರಣಾ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳ ಭೇದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ನಿರ್ವರ್ತಿಸಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ಧಾರಣಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२५.३) अङ्गभूतानां धारणा-ध्यान-समाधीनां भेदः विषयान्तरात्‌ प्रतिनिवर्त्य अद्वितीयवस्तुनि चित्तस्य स्थापनमेव धारणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "धारणा के सत्य होने पर ही ध्यान सम्भव होता है।", "Kannada": "ಧಾರಣೆಯು ಸತ್ಯವಾದಾಗಲೇ ಧ್ಯಾನವು ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धारणायां सत्यां ध्यानं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धारणा की कुशलता के अभाव में ब्रह्मविषयी चित्तवृत्ति विच्छिन्न होकर धीरे धीरे एकाग्र जब होती है तब वह ध्यान कहलाता है।", "Kannada": "ಧಾರಣೆಯ ಕುಶಲತೆಯ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷಯೀ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಏಕಾಗ್ರವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಧ್ಯಾನವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धारणापटुतायाः अभावेन ब्रह्मविषयिणी विच्छिद्य विच्छिद्य चित्तवृत्तिः यदा भवति तद्‌ ध्यानम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान में तेल की धारा के समान निरन्तर सजातीय चित्तवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯು ಹರಿಯುವಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಜಾತೀಯ ಮನೋಭಾವ (ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು) ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ध्याने च तैलधारावत्‌ निरन्तरं सजातीयचित्तवृत्तिर्न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही ध्यान जब पराकाष्ठा पर पहुँचता है तब ब्रह्मविषयिणी अव्यवहिता चित्तवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಅದೇ ಧ್ಯಾನವು ಯಾವಾಗ ಪರಾಕಾಷ್ಠವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯೀ ಅವ್ಯವಹಿತಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदेव ध्यानं यदा परां काष्ठाम्‌ उपैति तदा ब्रह्मविषयिणी अव्यवहिता चित्तवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अवस्था ही सविकल्पक समाधि कहलाती है।", "Kannada": "ಆ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा अवस्था हि सविकल्पकः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पक समाधि में विच्छिद्‌ चित्तवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದವಾಗಿರುವ ಮನೋಭಾವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधौ विच्छिद्य विच्छिद्य चित्तवृत्तिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान धारण तथा समाधि ये पतंजलि के योग शास्त्र में संयम पद के द्वारा  कहे गये है।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನ-ಧಾರಣಾ-ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ ಪದದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ध्यान-धारणा-समाधयः पातञ्जलयोगसूत्रे संयमपदेन उक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उनका एक सूत्र है “त्रयमेकत्र संयमः” संयम होने पर समाधिजनिता प्रज्ञा का विकास होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಒಂದು ಸೂತ್ರವು ಹೇಳುತ್ತದೆ \"ತ್ರಯಮೇಕತ್ರ ಸಂಯಮಃ\" ಸಂಯಮವಾದಾಗ ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಜನಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ವಿಕಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि सूत्रितं - त्रयमेकत्र संयमः इति। संयमजये सति समाधिजनितायाः प्रज्ञायाः विकासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगसूत्र में कहा भी गया है- तज्जयात्‌ प्रज्ञालोकः इति।", "Kannada": "ಯೋಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ-ತಜ್ಜಯಾತ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಲೋಕಃ ಇತಿ.", "Sanskrit": "उक्तं च योगसूत्रे - तज्जयात्‌ प्रज्ञालोकः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "35. निर्वकल्पक समाधि को विघ्न कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೩೫. ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ವಿಘ್ನವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "३५. निर्विकल्पकसमाधेः विघ्नाः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "36. लय किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩೬. ಲಯವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "३६. लयो नाम कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "37. विक्षेप का स्वरूप क्या है?", "Kannada": "೩೭. ವಿಕ್ಷೇಪದ ಸ್ವರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "३७. विक्षेपस्य स्वरूपं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "38. कषाय किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩೮. ಕಷಾಯವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "३८. कः कषायः?"}}
{"translation": {"Hindi": "39. रसास्वादन किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩೯. ರಸಾಸ್ವಾದ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "३९. रसास्वादो नाम कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "40. ध्यान तथा समाधि में क्या भेद है?", "Kannada": "೪೦. ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ಭೇದವಿದೆ?", "Sanskrit": "४०. ध्यान-समाध्योः को भेदः?"}}
{"translation": {"Hindi": "इसपाठ में निर्वकल्पक समाधि के अंग तथा विघ्नों का आलोचन किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಅಂಗ ಮತ್ತು ವಿಘ್ನಗಳ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे निर्विकल्पकसमाधेः अङ्गानि अन्तरायाश्च आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्पकसमाधि में ज्ञातृज्ञानज्ञेयादि विकल्पों का लय होने पर अद्वितीयवस्तु ब्रह्म में तदाकारकारिता चित्तवृत्ति का निरन्तर एकीभाव से अवस्थान होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತೃಜ್ಞಾನಜ್ಞೇಯಗಳ ವಿಕಲ್ಪಗಳ ಲಯವಾದಾಗ ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ತದಾಕಾರಕಾರಿತಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ನಿರಂತರ ಏಕೀಭಾವದಿಂದ ಅವಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधिर्हि ज्ञातृज्ञानादीनां विकल्पानां लये सति अद्भितीयवस्तुनि ब्रह्मणि तदाकाराकारितायाः चित्तवृत्तेः निरन्तरम्‌ एकीभावेन अवस्थानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस निर्वकल्पक समाधि के आठ अङ्ग होते है।", "Kannada": "ಆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च निर्विकल्पकसमाधेः अष्टौ अङ्गानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे हैं- यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारण, ध्यान तथा समाधि।", "Kannada": "ಅವುಗಳೆಂದರೆ-ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಹಾರ, ಧಾರಣಾ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ.", "Sanskrit": "तानि हि - यमः नियमः आसनं प्राणायामः प्रत्याहारः ध्यानं धारणा समाधिश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें यम, अहिंसा, सत्य, अस्तेय, तथा ब्रह्मचर्य के रूप में पाँच प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಮ, ಅಹಿಂಸಾ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "एतेषु यमास्तावत्‌ अहिंसा सत्यम्‌ अस्तेयं ब्रह्मचर्यम्‌ अपरिग्रहश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नियम भी शौच, सन्तोष, तप, स्वाध्याय तथा ईश्वर प्रणिधान के रूप में पांच प्रकार होता है।", "Kannada": "ನಿಯಮವು ಕೂಡ ಶೌಚ, ಸಂತೋಷ, ತಪ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ ಪ್ರಣಿಧಾನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "नियमाश्च शौचं सन्तोषः तपः स्वाध्यायः ईश्वरप्रणिधानं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसन पद्मासनादि के सहायता से अधिक समय तक कम्पन रहित होकर बैठना होता है।", "Kannada": "ಆಸನ ಪದ್ಮಾಸನಾದಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಧಿಕ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಕಂಪನವಿಲ್ಲದೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आसनं पद्मासनादिकं बहुक्षणं निष्कम्पतया उपवेशनसहायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणायाम रेचक, पूरक तथा कुम्भक के माध्यम से प्राण का निग्रह उपाय होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ರೇಚಕ, ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಕುಂಭಕದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಪ್ರಾಣದ ನಿಗ್ರಹವೇ ಉಪಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणायामाश्च रेचकपूरककुम्भकरूपाः प्राणनिग्रहोपायाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों का अपने विषयों से प्रत्यावर्तन ही प्रत्याहार कहलाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯೇ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणां स्वस्वविषयेभ्यः प्रत्यावर्तनं हि प्रत्याहारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषयान्तरों से प्रतिनिवृत्त चित्त का ब्रह्म में स्थापन ही धारण होती है।", "Kannada": "ವಿಷಯಾಂತರಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿವೃತ್ತ ಚಿತ್ತದ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದೆ ಧಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विषयान्तरेभ्यः प्रतिनिवृत्तस्य चित्तस्य ब्रह्मणि स्थापनमेव धारणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान ब्रह्म विषय में विचलित अन्तःकरण की वृत्ति होती है।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನ ಬ್ರಹ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಲಿತವಾದ ಅಂತಃಕರಣದ ವೃತ್ತಿಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ध्यानं च ब्रह्मविषयिणी विच्छिद्य विच्छिद्य अन्तःकरणवृत्तिसन्ततिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पकसमाधि ही यहाँ पर अङगभूत समाधि पद के द्वारा  बताई गई है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕಸಮಾಧಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗಭೂತ ಸಮಾಧಿ ಪದದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधिरेवात्र अङ्गभूतेन समाधिपदेन परामृष्टः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्पक समाधि के ये चार विघ्न होते हैं- लय, विक्षेप, कषाय तथा रसास्वाद।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಘ್ನಗಳಿರುತ್ತವೆ- ಲಯ, ವಿಕ್ಷೇಪ, ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ರಸಾಸ್ವಾದ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पसमाधेः अन्तरायाश्च चत्वारः - लयः विक्षेपः कषायः रसास्वादश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डवस्तु  के अलाभ से चित्तवृत्ति जाङ्यभाव ही लय होता है।", "Kannada": "ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅಲಾಭದಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಜಾಡ್ಯಭಾವದಲ್ಲಿಯೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डवस्तुनः अलाभात्‌ चित्तवृत्तेः जाङड्यमेव लयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्तवृत्ति ब्रह्मालम्बन में असमर्थता के कारण जब अन्यविषयों का आलम्बन ग्रहण करती है वह विक्षेप कहलाता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಲಂಬನದಲ್ಲಿ ಅಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅನ್ಯವಿಷಯಗಳ ಆಲಂಬನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಅದೇ ವಿಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तवृत्तिः ब्रह्मालम्बने असमर्था सती यदा विषयान्तरमवलम्बते सः विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रागादि वासनाओं के द्वारा अनादिकाल विद्यमान चित्तवृत्ति का स्तब्धी भाव अखण्डवस्तु के अवलम्बन से कषाय होता है।", "Kannada": "ರಾಗಾದಿಗಳ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಅನಾದಿಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಸ್ತಬ್ಧೀ ಭಾವ ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದಲೇ ಕಷಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रागादिवासनया अनादिकालात्‌ विद्यमानया चित्तवृत्तेः स्तब्धीभावः अखण्डवस्त्वनवलम्बनं च कषायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पसमाधि में ही आनन्द का रसास्वादन रसास्वाद कहलाता है।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನೇ ರಸಾಸ್ವಾದನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सविकल्पकसमाधौ एव आनन्दास्वादनं हि रसास्वादः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वकल्पक समाधि में प्रतिष्ठा के लाभ के लिए योगी को इन विघ्नों से अपनी रक्षा करनी चाहिए।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಗಿಗಳು ಈ ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ  प्रतिष्ठालाभार्थं योगी एतेभ्यः अन्तरायेभ्यः आत्मानं रक्षेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से चारों विघ्नों से रहित चित्त वायु रहित स्थान में दीपक समान अचल सत्‌ ब्रह्म रूप में जब स्थित होता हैं तब निर्विकल्पकक समाधि होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಘ್ನಗಳು ಇಲ್ಲದ ಚಿತ್ತ ವಾಯುವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೀಪದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಚಲವಾದ ಸತ್ ಬ್ರಹ್ಮ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಸ್ಥಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अन्तरायचतुष्टयेन विरहितं चित्तं निर्वातदीपवत्‌ अचलं सत्‌ ब्रह्मरूपेण अवतिष्ठते तदा निर्विकल्पकः समाधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विकल्पककसमाधि होने पर अज्ञाननाश से जीव जीवन्मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿ ಆಗುವಾಗ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶದಿಂದ ಜೀವವು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विकल्पकसमाधौ सत्याम्‌ अज्ञाननाशात्‌ जीवो जीवन्मुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्ध कर्म के क्षयान्तर शरीरपात से वह विदेह मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮದ ಕ್ಷಯವಾದ ನಂತರ ಶರೀರಪಾತದಿಂದ ಅದು ವಿದೇಹ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्मणः क्षयानन्तरं शरीरपातात्‌ च स विदेहमुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. पूरक प्राणायाम क्या होता है?", "Kannada": "೨. ಪೂರಕ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२. कः पूरकः प्राणायामः?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. कुम्भक प्राणायाम किस प्रकार से होता है?", "Kannada": "೩.ಕುಂಭಕ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३. कः कुम्भकः?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 लय होने पर योगी को क्या करना चाहिए?", "Kannada": "೪. ಲಯವಾದಾಗ ಯೋಗಿಯು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "४. लये सति योगिनः किं कर्तव्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 कषाय होने पर योगी को क्या करना चाहिए?", "Kannada": "೫. ಕಷಾಯವಾದಾಗ ಯೋಗಿಯು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "५. कषाये सति योगिनः किं कर्तव्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. धारण ध्यान तथा समाधियों का एक स्थान पर किस प्रकार का अभिधान होता है?", "Kannada": "೬. ಧಾರಣಾ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಗಳ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಭಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६. धारणा-ध्यान-समाधीनाम्‌ एकत्र किमभिधानम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. संयम के जीतने पर क्या होता है?", "Kannada": "೭. ಸಂಯಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದಾಗ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "७. संयमजये सति किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 स्थितप्रज्ञ का क्या लक्षण होता है?", "Kannada": "೮. ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞದ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "८. स्थितप्रज्ञस्य लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 राग किसे कहते हैं तथा वह कितने प्रकार का होता है?", "Kannada": "೯. ರಾಗ ಎಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ?", "Sanskrit": "९, रागः कतिविधः, के च ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. योगी की तप में प्रतिष्ठा होने पर किस प्रकार का फल लाभ होता है?", "Kannada": "೧೦. ಯೋಗಿಯು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠನಾದಾಗ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಫಲವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१०. योगिनः तपसि प्रतिष्ठायां कीदृशः फललाभो भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "यम, नियम, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान तथा समाधि ये आठ अंग  होते हैं।", "Kannada": "ಯಮ, ನಿಯಮ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣಾ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಇವು ಎಂಟು ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यम-नियमासन-प्राणायाम-प्रत्याहार-धारणा-ध्यान-समाधयः अष्टाङ्गानि |"}}
{"translation": {"Hindi": "2 अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य तथा अपरिग्रह ये यम होते हैं।", "Kannada": "೨. ಅಹಿಂಸಾ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹ ಇವು ಯಮಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "२. अहिंसा-सत्यास्तेय-ब्रह्मचर्यापरिग्रहाः यमाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. अहिसा से तात्पर्य है सभी भूतों को दुःख नहीं पहुँचाना।", "Kannada": "೩. ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಿಗು ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "३. अहिंसा नाम सर्वथा सर्वदा च भूतानाम्‌ अपीडनम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उनकी प्राणवियोगानुकूल चेष्टा का अभाव।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಣ ವಿಯೋಗಾನುಕೂಲ ಚೇಷ್ಟದ ಅಭಾವ.", "Sanskrit": "तेषां प्राणवियोगानुकूलायाः चेष्टाया अभावश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 मा हिस्यास्त सर्वभूतानि इस प्रकार से।", "Kannada": "೪. ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬೇಡಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ.", "Sanskrit": "४. मा हिंस्यात्‌ सर्वा भूतानि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 आओआग लगाने वाला, जहर देने वाला, धन का हरण करने वाला, भूमि का हरण करने वाल तथा पत्नी को हरने करने वाला, इस प्रकार से ये छ: आततायी कहलाते है।", "Kannada": "೫. ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚುವವನು, ವಿಷವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವವನು, ಧನವನ್ನು ಕದಿಯುವವನು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕದಿಯುವವನು, ಮತ್ತು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕದಿಯುವವನು ಇವರನ್ನು ಆರು ಆತತಾಯಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "५. अग्निदः गरदः शस्त्रपाणिः धनापहारकः क्षेत्रहरः दारहरश्चेति षड्‌ आततायिनो भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 हिंसक पशु भी हिंसा नहीं करते।", "Kannada": "೬. ಹಿಂಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೂಡ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "६. अहिंसाप्रतिष्ठायां सत्यां तत्सन्निहितानां भूतानां वैरत्यागो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 सत्य से तात्पर्य है यथार्थ भाषण।", "Kannada": "೭. ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಯಥಾರ್ಥ ಭಾಷಣ.", "Sanskrit": "७. सत्यं नाम यथार्थभाषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विनतो देवयानः 9 योगियों की सत्य में प्रतिष्ठा हो जाने पर वे क्रियाफल के दाता हो जाते हैं।", "Kannada": "೮. ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ ನಾನೃತಂ ಸತ್ಯೇನ ಪಂಥಾ ವಿನತೋ ದೇವಯಾನಃ ೯. ಯೋಗಿಗಳ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಇದ್ದಾಗ ಅವರು ಕ್ರಿಯಾಫಲದ ದಾನಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "८. सत्यमेव जयते नानृतम्‌ इति। ९. योगिनः सत्ये प्रतिष्ठा भवति चेत्‌ स क्रियाफलदाता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके आशीर्वाद से धर्मस्वर्गादि प्राप्त हो जाते है।", "Kannada": "ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಧರ್ಮ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्याशीर्वादन धर्मादयः स्वर्गादयश्च लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतंजलि योगसूत्र में लिखा भी है- सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्‌।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಯೋಗಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ  ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ-“ಸತ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಕ್ರಿಯಾಫಲಾಶ್ರಯತ್ವಮ್” ಎಂದು.", "Sanskrit": "सूत्रं च पातञ्जलम्‌ -सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. अस्तेय से तात्पर्य है शास्त्रविधि का त्याग करके दूसरों के धन को लेना अथवा दूसरों के धन को हरण करने की अभिलाषा रखना।", "Kannada": "೧೦. ಅಸ್ತೇಯದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ  ಇತರರ ಹಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಇತರರ ಹಣವನ್ನು ಕದಿಯಲು  ಬಯಸುವುದು.", "Sanskrit": "१०. स्तेयं नाम शास्त्रविधिमुत्सृज्य द्रव्याणाम्‌ परतः स्वीकरणम्‌ परद्रव्यहरणाभिलाषो वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अभाव ही अस्तेय कहलाता है।", "Kannada": "ಅದರ ಅಭಾವವನ್ನೇ ಅಸ್ತೇಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अभावः अस्तेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. अस्तेय की प्राप्ति होने पर संकल्पमात्र से योगी सभी प्रकार के रत्नों को प्राप्त कर सकता है।", "Kannada": "೧೧. ಅಸ್ತೇಯದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ  ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಯೋಗಿಯು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "११. अस्तेयप्रतिष्ठायां संकल्पमात्रेण योगिनः सर्वविधरत्नप्राप्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. अष्टाङ्गमैथुनों का त्याग के द्वारा ब्रह्मचर्य का पालन हो पाता है।", "Kannada": "೧೨. ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮೈಥುನಗಳ ತ್ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "१२. अष्टाङ्गमैथुनवर्जनमेव ब्रह्मचर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मचर्य गुप्तेन्द्रिय उपस्थ का संयम होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹಚರ್ಯವು ಗುಪ್ತೇಂದ್ರಿಯ ಉಪಸ್ಥದ ಸಂಯಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मचर्यं नाम गुप्तेन्द्रियस्य उपस्थस्य संयमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. स्मरण, कीर्तन, हँसी मजाक, प्रेक्षण, गुह्यभाषण, संकल्प, अध्यवसाय तथा क्रियानिवृत्ति इस प्रकार से अष्टाङ्ग मैथुन होता है।", "Kannada": "೧೩. ಸ್ಮರಣ, ಕೀರ್ತನ, ಹಾಸ್ಯ, ಪ್ರೇಕ್ಷಣ, ಗೂಢಭಾಷಣ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಅಧ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾನಿವೃತ್ತಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಷ್ಟಾಂಗ ಮೈಥುನಗಳಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "१३. स्मरणं, कीर्तनं, केलिः, प्रेक्षणं, गूह्यभाषणं, सङ्कल्पः, अध्यवसायः, क्रियानिर्वृतिः इति अष्टाङ्गमैथुनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "14. वीर्य लाभ होता है।", "Kannada": "೧೪. ವೀರ್ಯ ಲಾಭವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१४. वीर्यलाभो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. समाधि के अनुष्ठान के लिए जो द्रव्य अपेक्षित है।", "Kannada": "೧೫. ಸಮಾಧಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१५. समाधेः अनुष्ठानार्थं यानि द्रव्याणि अपेक्षितानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अतिरिक्त द्रव्यों का त्याग ही अपरिग्रह  कहलाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅನಾವಶ್ಯಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನೇ ಅಪರಿಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदतिरिक्तानां द्रव्याणां असंग्रह एव अपरिग्रहः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "16. अतीत अनागत तथा वर्तमान जन्म का ज्ञान होता है।", "Kannada": "೧೬. ಅತೀತ ಅನಾಗತ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಜನ್ಮಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१६. अतीतानागतवर्तमानजन्मनां ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "17 शौचसन्तोष तप स्वाध्याय तथा ईश्वरप्रणिधान ये नियम होते हैं।", "Kannada": "೧೭. ಶೌಚ ಸಂತೋಷ ತಪಸ್ಸು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಪ್ರಣೀಧಾನ ಇವು ನಿಯಮಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "१७. शौच-सन्तोष-तपः-स्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "18. शौच दो प्रकार का होता है बाह्य तथा आभ्यन्तर 19. मिट्टी जलादि के द्वारा बाह्यशरीर मल को दूर करना तथा पवित्र भोजन का ग्रहण करना बाह्य  शौच होता है।", "Kannada": "೧೮. ಶೌಚವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇವೆ - ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ೧೯. ಮಣ್ಣು ಜಲಾದಿಗಳಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಶರೀರದ ಮಲವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಭೋಜನವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಬಾಹ್ಯ ಶೌಚವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१८. शौचं द्विविधं बाह्यम्‌ आभ्यन्तरञ्च| १९. मृज्जलादिद्वारा बाह्यशरीरमलदूरीकरणं पवित्रभोज्यग्रहणञ्च बाह्यं शौचम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "20. मद मान असूया आदि अन्तः करण के मलों को दूर करना ही आन्तरिक शौच होता है।", "Kannada": "೨೦. ಮದ ಮಾನ ಅಸೂಯೆ ಆದಿಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವುದನ್ನೇ ಆಂತರಿಕ ಶೌಚವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "२०. मदमानासूयादीनाम्‌ अन्तःकरणमलानाम्‌ अपसारणम्‌ आभ्यन्तरं शौचम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "21. शौच की प्रतिष्ठा होने पर योगी अपने शरीर से जुगुप्सा तथा दूसरों के शरीर से घृणा करने लगता है।", "Kannada": "೨೧. ಶೌಚದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದಾಗ ಯೋಗಿಯು ತನ್ನ ಶರೀರದಿಂದ ಜುಗುಪ್ಸೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಶರೀರವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಷಿಸಿದಾಗ ಅದರಿಂದ ಅನಿಷ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "२१. शौचप्रतिष्ठायां योगिनः स्वशरीरे जुगुप्सा परशरीरस्पर्शे अनिच्छा च सञ्जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "22. जो प्राप्त हो जाए उसी में ही सन्तुष्टि तथा प्राप्त नहीं होने पर अविषाद ही सन्तोष होता है।", "Kannada": "೨೨. ಯಾವುದು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಸಂತುಷ್ಟ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದರಿಂದ ಬೇಸರಗೊಳ್ಳದಿರುವುದೇ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२२. यदृच्छालाभसन्तुष्टिः अलाभे च अविषादः सन्तोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "23. सन्तोष से निरतिशय आनन्द का लाभ होता है।", "Kannada": "೨೩. ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಿರತಿಶಯ ಆನಂದದ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२३. सन्तोषात्‌ निरतिशयानन्दलाभो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "24. तप से तात्पर्य हो कामनाओं का अनुपभोग।", "Kannada": "೨೪. ತಪದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಕಾಮನೆಗಳ ಅನುಪಭೋಗ.", "Sanskrit": "२४. तपो नाम कामानाम्‌ अनुपभोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "25. स्वाध्याय प्रणव का जप तथा उपनिषदों को आवृत्ति है 26. मानस उपचारों के द्वारा ईश्वर का अर्चन ही ईश्वप्रणिधान कहलाता है।", "Kannada": "೨೫. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವು ಪ್ರಣವದ ಜಪ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಿಗೆ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ೨೬. ಮಾನಸ ಉಪಚಾರಗಳಿಂದ ಈಶ್ವರನ ಅರ್ಚನೆಯೇ ಈಶ್ವರ ಪ್ರಣಿಧಾನ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२५. स्वाध्यायो नाम प्रणवजपः उपनिषद्ग्रन्थावृत्तिश्च।२६. मानसैः उपचारैः ईश्वरस्य अर्चनमेव ईश्वरप्रणिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "27. हाथ पैर आदि के द्वारा पद्म स्वस्तकादि मुद्रा बनाकर उसमें स्थित रहना आसन कहलाता है।", "Kannada": "೨೭. ಕೈಕಾಲು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಪದ್ಮ ಸ್ವಸ್ತಕಾದಿ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದನ್ನೇ ಆಸನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२७. आसनानि हि करचरणादिसंस्थानविशेषलक्षणानि पद्मस्वस्तिकादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "28. आसन की सिद्धि होने पर योगियों को शितोष्णादि ह्न्द्ठ अभिभूत नहीं होते हैं।", "Kannada": "೨೮. ಆಸನಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಶೀತೋಷ್ಣಾದಿ ಅಭಿಭಾವವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "२७. आसनानि हि करचरणादिसंस्थानविशेषलक्षणानि पद्मस्वस्तिकादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "29. रेचक पूरक तथा कुम्भक के द्वारा प्राण का निग्रह उपाय ही प्राणायाम कहलाता है।", "Kannada": "೨೯. ರೇಚಕ ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಕುಂಭಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಣ ನಿಗ್ರಹದ ಉಪಾಯವನ್ನೇ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "२९. रेचकपूरककुम्भकलक्षणाः प्राणनिग्रहोपायाः प्राणायामाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "30. प्राणायाम की प्रतिष्ठा होने पर ज्ञान के आवरण क्लेश कर्म धर्म आदि का क्षय होता है।", "Kannada": "೩೦. ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾದಾಗ ಜ್ಞಾನದ ಆವರಣದ ಕ್ಲೇಶ ಕರ್ಮ ಧರ್ಮ ಆದಿಗಳ ಕ್ಷಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३०. प्राणायामप्रतिष्ठायां ज्ञानावरकाणां क्लेशकर्माधर्मादीनां क्षयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पंतजलि ने कहा है- ततः क्षीयते प्रकाशावरणम्‌ 31. इन्द्रियों का अपने विषयों से प्रत्यावर्तन ही प्रत्याहार कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- ತತಃ ಕ್ಷೀಯತೆ ಪ್ರಕಾಶಾವರಣಮ್ ೩೧. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯೇ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रितं च पतञ्जलिना - ततः क्षीयते प्रकाशावरणम्‌ इति। ३१. इन्द्रियाणां स्वस्वविषयेभ्यः प्रत्यावर्तनमेव प्रत्याहारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "32. अद्वितीयवस्तु ब्रह्म में अन्तिरिन्द्रयधारण ही धारणा होती है।", "Kannada": "೩೨. ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಂದ್ರಿಯ ಧಾರಣೆಯೇ ಧಾರಣೆ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३२. अद्वितीयवस्तुनि ब्रह्मणि अन्तरिन्द्रियधारणं धारणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "33. अद्वितीय ब्रह्म में किञ्चित विचलित अन्तसिन्द्रिय का प्रवाह ही ध्यान कहलाता है।", "Kannada": "೩೩. ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಚಲಿತವಾದ ಅಂತರಿಂರಿಯ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೇ ಧ್ಯಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३३. अद्वितीयब्रह्मवस्तुनि विच्छिद्य विच्छिद्य अन्तरिन्द्रियप्रवाहः ध्यानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "34. सविकल्पक समाधि ही यहाँ पर अङ्गभूत समाधि होती है।", "Kannada": "೩೪. ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗಭೂತ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३४. सविकल्पकसमाधिरेव अत्र अङ्गभूतः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "35. लय विक्षेप कषाय तथा रसास्वाद ये निर्वकल्पक समाधि के विघ्न होते है।", "Kannada": "೩೫. ಲಯ ವಿಕ್ಷೇಪ ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ರಸಾಸ್ವಾದವೇ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸಮಾಧಿಯ ವಿಘ್ನಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३५. लय-विक्षेप-कषाय-रसास्वादा हि निर्विकल्पकसमाधेः विघ्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "36. लय से तात्पर्य है अखण्डवस्तु के अनवलम्बन से चित्तवृत्ति को निद्रा।", "Kannada": "ಲಯದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅನವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗೆ ನಿದ್ರೆ.", "Sanskrit": "३६. लयः तावत्‌ अखण्डवस्त्वनवलम्बनेन चित्तवृत्तेः निद्रा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "38. लयविक्षेप का अभाव होने पर चित्तवृत्ति का रागादि वासना के द्वारा स्तब्धी भाव होना अखण्डवस्तु अनवलम्बन कषाय कहलाता है।", "Kannada": "೩೮. ಲಯವಿಕ್ಷೇಪದ ಅಭಾವವಾದಾಗ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ರಾಗಾದಿ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಸ್ತಬ್ಧೀಭಾವವಾಗುವುದು ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅನವಲಂಬನೆಯನ್ನೇ ಕಷಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "३८. लयविक्षेपाभावेऽपि चित्तवृत्तेः रागादिवासनया स्तब्धीभावात्‌ अखण्डवस्त्वनवलम्बनं कषायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डवस्तु के अनवलम्बन से चित्तवृत्त का अन्य आलम्बन विक्षेप कहलाता है।", "Kannada": "ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅನವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತದ ಅನ್ಯ ಆಲಂಬನೆಯನ್ನು ವಿಕ್ಷೇಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अखण्डवस्त्वनवलम्बनेन चित्तवृत्तेः अन्यालम्बनं विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "39. अखण्डवस्तु अवबलम्बन के द्वारा चित्तवृत्ति का सविकल्पक समाधि के आरम्भ समय में आनन्दास्वादन सविकल्पकानन्दस्वादन कहलाता है।", "Kannada": "೩೯. ಅಖಂಡವಸ್ತುವಿನ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಸವಿಕಲ್ಪಕ ಸಮಾಧಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆನಂದಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಸವಿಕಲ್ಪಕಾನಂದಸ್ವಾದನೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३९. रसास्वादो हि अखण्डवस्त्वनवलम्बनेन अपि चित्तवृत्तेः सविकल्पकानन्दास्वादनं, समाध्यारम्भसमये सविकल्पकानन्दास्वादनं वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "40. ध्यान में विचलित चित्तवृत्ति होती हैं तथा समाधि में अविचलित चित्तवृत्ति होती है।", "Kannada": "೪೦. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ವಿಚಲಿತವಾದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿಚಲಿತವಾದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४०. ध्याने विच्छिद्य विच्छिद्य चित्तवृत्तिः भवति, समाधौ तु निरवरच्छिन्ना चित्तवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्वरूप अज्ञान के नाश होने पर ब्रह्मस्वरूप साक्षात्कार से मुक्ति होती है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾದಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्वरूपाज्ञानस्य नाशे सति ब्रह्मस्वरूपसाक्षात्कारात्‌ मुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुतियों में कहा भी गया है तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय।", "Kannada": "ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿಮೃತ್ಯುಮೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿದ್ಯತೇಽಯನಾಯ।", "Sanskrit": "श्रूयते च - तमेव विदित्वातिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मुक्ति दो प्रकार की होती है जीवन्मुक्ति तथा विदेह मुक्ति।", "Kannada": "ಆ ಮುಕ್ತಿಯು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ -  ಜೀವಮನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಹ ಮುಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "सा मुक्तिः द्विविधा जीवन्मुक्तिः विदेहमुक्तिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैदवेदान्तदर्शन में जीवनमुक्ति तथा विदेहमुक्ति का विस्तार से आलोचन उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿ ಇವುಗಳ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तदर्शने जीवन्मुक्तिविदेहमुक्त्योः विस्तरश आलोचनम्‌ उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म तीन प्रकार के होते हैं प्रारब्ध, क्रियमाण तथा संचित होता हैं ।", "Kannada": "ಕರ್ಮವು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇವೆ- ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮ, ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಚಿತಕರ್ಮಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "कर्म त्रिविधं - प्रारब्धं, क्रियमाणं सञ्चितञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मज्ञान होने पर क्रियमाण तथा सजिचित कर्मों का नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಾದಾಗ ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಮತ್ತು ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मज्ञाने सति क्रियमाण-सञ्चितकर्मणोः नाशो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहारम्भ के प्रारब्धकर्म नाश के अभाव से देह के नाश होने पर ही होते हैं।", "Kannada": "ದೇಹಾರಂಭದ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮವು ನಾಶವಾಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೇಹದ ನಾಶವಾದಾಗಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु देहारम्भकस्य प्रारब्धकर्मणः नाशाभावात्‌ देहस्य नाशो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुक्तज्ञानी की यह अवस्था ही जीवन्मुक्ति होती है।", "Kannada": "ಮುಕ್ತಜ್ಞಾನಿಯ ಈ ಅವಸ್ಥೆಯೇ ಜೀವನುಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मुक्तस्य ब्रह्मज्ञानिन एषा अवस्था हि जीवन्मुक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्ध कर्मों का नाश होने पर देहनाश होने से विदेह मुक्ति भी हो जाती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮದ ನಾಶವಾದಾಗ ದೇಹನಾಶವಾದಾಗ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्मनाशे सति देहनाशात्‌ विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रस्तुत पाठ में इन दोनों मुक्तियों के स्वरूप साधन तथा प्रयोजन का आलोचन किया जाएगा।", "Kannada": "ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಮುಕ್ತಿಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "प्रस्तुतपाठे अनयोः मुक्त्योः स्वरूपं साधनं प्रयोजनं च आलोचयिष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत से अद्वैतदार्शनिकों के द्वारा  दो जीवन्तमुक्ति स्वीकार ही नहीं की गई हैं।", "Kannada": "ತುಂಬಾ ಜನ ಅದ್ವೈತ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಎರಡು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बहुभिरद्वैतदार्शनिकैः जीवन्मुक्तिः न स्वीकृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस पाठ में जीवन मुक्ति कि सिद्धि के लिए युक्तियों का उपस्थापन किया जाएगा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯುಕ್ತಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो पाठेऽस्मिन्‌ जीवन्मुक्तिसिद्ध्यर्थं युक्तय उपस्थापयिष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन मुक्ति का लोक व्यवहार, कर्मों के द्वारा उसकी अस्पृष्टता इत्यादि विषय भी यहाँ पर आलोचित किए जाएँगे।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಲೋಕ ವ್ಯವಹಾರ, ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅದರ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य लोकव्यवहारः, कर्मभिः तस्य अस्पृष्टता इत्यादयो विषया अत्र आलोचिता भविष्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों प्रकार की मुक्ति सिद्धि होने पर प्रमाणों का भी यथा प्रयोजन उपस्थापन किया जाएगा।", "Kannada": "ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮುಕ್ತಿಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಯಥಾ ಪ್ರಯೋಜನ ಉಪಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "उभयविधमुक्तिसिद्धौ प्रमाणानि अपि यथाप्रयोजनम्‌ उपस्थापयिष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन मुक्ति क्या होती है, क्या इसके प्रमाण है, किस प्रकार से जीवन मुक्ति सिद्ध की जाए, इस का क्या प्रयोजन है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯೆಂದರೇನು, ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವೇನು, ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು?", "Sanskrit": "अथ केयं जीवन्मुक्तिः, जीवन्मुक्तेः किं प्रमाणम्‌, कथं वा जीवन्मुक्तेः सिद्धिः,किं वैतस्य प्रयोजनम्‌ इत्यादिप्रश्नाः सुतरां समुदिताः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कहते हैं कि जीवित पुरुष के कर्तृत्व भोक्तृत्व सुखदुः: खादिलक्षण चित्तधर्म क्लेशरूपत्व से बन्ध होते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಜೀವಿತ ಪುರುಷನ ಕರ್ತೃತ್ವ ಭೋಕ್ತೃತ್ವ ಸುಖ ದುಃಖಾದಿಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಚಿತ್ತಧರ್ಮ ಕ್ಲೇಶರೂಪತ್ವದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोच्यते यत्‌ जीवतः पुरुषस्य कर्तृत्व-भोक्तृत्व-सुखदुःखादिलक्षणः चित्तधर्मः क्लेशरूपत्वात्‌ बन्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मज्ञान होने पर इन बन्धनों का नाश होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಾದಾಗ ಈ ಬಂಧನಗಳ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मज्ञाने सति एतेषां बन्धानां नाशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब प्रारब्धक्मों के भोग के द्वारा क्षय के अभाव से जीव का शरीर अनुवर्तित होता है लेकिन ब्रह्मज्ञान के उदय होने से कर्तृत्वादि बन्ध दूर हो जाते है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಗಳ ಭೋಗದಿಂದ ಕ್ಷಯದ ಅಭಾವದಿಂದ ಜೀವದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ  ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಉದಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಕರ್ತೃತ್ವಾದಿ ಬಂಧಗಳು ದೂರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा च प्रारब्धकर्मणः भोगेन क्षयाभावात्‌ जीवस्य शरीरम्‌ अनुवर्तते परन्तु ब्रह्मज्ञानोदयात्‌ कर्तृत्वादयो बन्धा दूरीभूता भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब जीवन्मुक्ति तथा मुक्त इस प्रकार से कहा जाता है।", "Kannada": "ಆಗ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा जीवन्नपि मुक्तः स जीवन्मुक्त इत्युच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में जीवन्मुक्ति के प्रतिपादनकाल में यह कहा गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಜೀವಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे जीवन्मुक्तिप्रतिपादनकाले उच्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ स्वस्वरूप अखण्ड ब्रह्मज्ञान के द्वारा उस अज्ञान का बाध करके स्वस्वरूप अखण्डब्रह्म में साक्षात्कार करने पर अज्ञान तथा अज्ञान के कार्य कर्म संशय विपर्ययादि का भी नाश होने पर जो अखिलबन्धरहित ब्रह्मनिष्ठ होता है वह जीवन्मुक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ, ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಡೆದು ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯ ಕರ್ಮ ಸಂಶಯ ವಿಪರ್ಯಯಾದಿಗಳ ನಾಶವಾದಾಗ ಅಖಿಲಬಂಧರಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಅವನೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ \"जीवन्मुक्तो नाम स्वस्वरूपाखण्डब्रह्मज्ञानेन तदज्ञानबाधनद्वारा स्वस्वरूपाखण्डब्रह्मणि साक्षात्कृते अज्ञानतत्कार्यसञ्चित-कर्म-संशय-विपर्ययादीनाम्‌ अपि बाधितत्वात्‌ अखिलबन्धरहितः ब्रह्मनिष्ठः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव का स्वरूप ही ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಜೀವದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवस्य स्वरूपं हि ब्रह्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव के स्वरूपभूत अखण्डब्रह्म का ज्ञान जब होता है तब स्वरूप अज्ञान तथा मूल अज्ञान का नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಜೀವದ ಸ್ವರೂಪಭೂತವಾದ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮದ ಜ್ಞಾನವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಸ್ವರೂಪದ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवस्य स्वरूपभूतस्य अखण्डब्रह्मणः ज्ञानं यदा भवति तदा स्वरूपाज्ञानं मूलाज्ञानं वा नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और स्वस्वरूप का साक्षात्कार हो जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्वरूपं च साक्षात्कृतं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञाननाश से उसके कार्य संचितकर्म संशय तथा विपर्ययादि का भी नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶದಿಂದ ಅವನ ಕಾರ್ಯ ಸಂಚಿತಕರ್ಮ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವಿಪರ್ಯಯಾದಿಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अज्ञाननाशात्‌ तत्कार्याणामपि सञ्चितकर्म-संशय-विपर्ययादीनां नाशो भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव अखिलबन्धरहित होकर ब्रह्म में प्रतिष्ठा को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಜೀವ ಅಖಿಲಬಂಧನರಹಿತವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "जीवश्च अखिलबन्धरहितः सन्‌ ब्रह्मणि प्रतिष्ठां लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "26.2 ) जीवन्मुक्ति का प्रमाण श्रुति ही जीवनमुक्त की सिद्धि में प्रमाण होती है।", "Kannada": "೨೬.೨) ಜೀವನ್ಮುಕ್ತದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೃತಿಯೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२६.२) जीवन्मुक्तेः प्रमाणम्‌ श्रुतिरेव प्रमाणं जीवन्मुक्तिसिद्धौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "छान्दोग्योपनिषद्‌ में कहा भी गया है - तस्य तावदेव चिरं, यावन्न विमोक्ष्ये अथ सम्पत्स्ये इति।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- ತಸ್ಯ ತಾವದೇವ ಚಿರಂ, ಯಾವನ್ನ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯೆ ಅಥ ಸಮ್ಪತ್ಸ್ಯೇ ಇತಿ.", "Sanskrit": "आम्नातं च छान्दोग्योपनिषदि - तस्य तावदेव चिरं, यावन्न विमोक्ष्ये अथ सम्पत्स्ये इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीमद्भगवद्गीता के द्वितीय अध्याय में स्थितप्रज्ञ के विषय में भगवान ने विस्तार से बताया है।", "Kannada": "ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रीमद्भगगवद्गीतासु द्वितीयाध्याये स्थितप्रज्ञस्य विषये विस्तरश उच्यते भगवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे सभी वचन ही जीवन्मुक्ति में प्रमाण हैं “ऐषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति।", "Kannada": "ಆ ಎಲ್ಲಾ ವಚನಗಳೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ \"ಏಷಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಸ್ಥಿತಿ ಪಾರ್ಥ ನೈನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಿಮುಹ್ಯತಿ\".", "Sanskrit": "तानि सर्वाण्येव वचांसि जीवन्मुक्तौ प्रमाणम्‌। उक्तं च - \"एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌- हे पृथानन्दन !", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಹೇ ಪೃಥ್ವೀನಂದನನೇ!", "Sanskrit": "स"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको प्राप्त होकर कभी कोई मोहित नहीं होता।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ ಯಾರು ಮೋಹಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नैनां प्राप्य विमुद्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस स्थिति में यदि अन्तकाल में भी स्थित हो जाय, तो निर्वाण (शान्त) ब्रह्मकी प्राप्ति हो जाती है।", "Kannada": "ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ಅಂತ್ಯಕಾಲದವರೆಗೂ ಇದ್ದರೆ, ಆಗ ನಿರ್ವಾಣ (ಶಾಂತ) ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि ब्रह्म निर्वाणमृच्छति\" ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य वसिष्ठ ने कहा है “यथास्थितमिदं यस्य व्यवहारवतोऽपि च।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ವಸಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, “ಯಥಾಸ್ಥಿತಮಿದಂ ಯಸ್ಯ ವ್ಯವಹಾರವತೋಽಪಿ ಚ ।", "Sanskrit": "आचार्यः वसिष्ठः उक्तवान्‌- \"यथास्थितमिदं यस्य व्यवहारवतोऽपि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विद्यारण्य स्वामी ने भी कहा है- द्वैतावस्था सुस्थिता चेदद्वैते धीः स्थिरा भवेत्‌।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕೂಡ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ದ್ವೈತಾವಸ್ಥಾ ಸುಸ್ಥಿತಾ ಚೇದದ್ವೈತೆ ಧೀಃ ಸ್ಥಿರಾ ಭವೇತ್ ।", "Sanskrit": "विद्यारण्यस्वामिना जीवन्मुक्तावस्थाविषये उक्तं - \"द्वैतावस्था सुस्थिता चेदद्वेते धीः स्थिरा भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवनमुक्त कौन होता है?", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಎಂದರೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 मुक्ति कितने प्रकार की होती है?", "Kannada": "೨. ಮುಕ್ತಿಯು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२. मुक्तिः कतिविधा?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. जीवन्मुक्ति सभी सम्प्रदायों के द्वारा अङ्गीकार  की गई हैं अथवा नहीं।", "Kannada": "೩. ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆಯೇ?", "Sanskrit": "३. जीवन्मुक्तिः सर्वैः सम्प्रदायैः अङ्गीक्रियते वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 जीवन्मुक्ति का प्रमाण क्या है?", "Kannada": "೪. ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವೇನು?", "Sanskrit": "४. जीवन्मुक्तेः प्रमाणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. वेदान्तसार के लेखक कौन है?", "Kannada": "೫. ವೇದಾಂತಸಾರದ ಲೇಖಕರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "५. वेदान्तसारस्य कः लेखकः?"}}
{"translation": {"Hindi": "6 धी इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೬. ಧೀ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "६. धीः इत्यस्य कोऽर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 जीवन्मुक्ति के लक्षण क्या होते हैं?", "Kannada": "೭. ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "७. जीवन्मुक्तलक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 पुनः संसार बन्धन होता है अथवा नहीं।", "Kannada": "೮. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ?", "Sanskrit": "८. पुनः संसारबन्धो भवति वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "26.3 ) जीवन्मुक्तिस्वरूपविचार श्रुति तथा स्मृति के वाक्यों में जीवन्मुक्ति के सद्भाव में बहुत से प्रमाण है।", "Kannada": "೨೬.೩) ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಸ್ವರೂಪವಿಚಾರ ಶೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಯ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಸದ್ಭಾವದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "२६.३) जीवन्मुक्तिस्वरूपविचारः श्रुतिस्मृतिवाक्यानि जीवन्मुक्तिसद्भावे प्रमाणानि वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्हीं को कठवल्ली आदि में पढ़ा जाता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ಕಠವಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तानि च कठवल्ल्यादिषु पठ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी से विनिर्मुक्त होकर के सर्वभूतस्थ परमात्मा का ध्यान करते हुए जीवितदशा में इस लोक में अविद्या काम कर्मादिप्रत्यक्ष बन्धनों से मुक्त होकर के देह में विद्यमान होते हुए भी जीव मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲದರಿಂದಲೂ ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಸರ್ವಭೂತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರಮಾತ್ಮನ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಜೀವಿತಾದಶದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯಾ ಕಾಮ ಕರ್ಮಾದಿಗಳ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುತ್ತಾ ಜೀವ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषणाविनिर्मुक्तः सन्‌ सर्वभूतस्थं परमात्मानं ध्यायन्‌ जीवितदशायाम्‌ अस्मिन्नेव लोके अविद्या-काम-कर्मादिप्रत्यक्षबन्धात्‌ मुक्तो भूत्वा देहे विद्यमानोऽपि जीवो मुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी फिर देहान्तर प्राप्ति सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದರ ದೇಹಾಂತರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तस्य पुनः देहान्तरप्राप्तिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और बृहदारण्यक में भी कहा गया है - ““यदा सर्वे प्रमुच्यते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ಯದಿ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೆ ಕಾಮಾ ಯೇಽಸ್ಯ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಾಃ\"।", "Sanskrit": "तथा च बृहदारण्यके आम्नायते - \"यदा सर्वे प्रमुच्यते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब जीव हदय में स्थित सभी काम पुत्रलोकवित्तेषणा आदि लक्षणों से मुक्त होता हैं तब वह जीव कामवियोग से जीवित ही अमृतमय हो जाता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಜೀವಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಮ ಪುತ್ರಲೋಕವಿತೇಷಣಾ ಆದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆ ಜೀವವು ಕಾಮವಿಯೋಗದಿಂದ ಜೀವಿತವಾಗಿಯೇ ಅಮೃತಮಯವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवस्य हृदि स्थिताः सर्वे कामाः पुत्रलोकवित्तैषणालक्षणा मुच्यन्ते तदा स जीवः कामवियोगात्‌ जीवन्नेव अमृतो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर में विद्यमान रहते हुए ही ब्रह्मभाव मोक्ष को प्राप्त कर लेता है।", "Kannada": "ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗಲೇ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरे विद्यमान एव ब्रह्मभावं मोक्षं प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहत्याग के बाद उसको लोकान्तर की प्राप्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ದೇಹತ್ಯಾಗದ ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಲೋಕಾಂತರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "देहत्यागात्‌ अनन्तरं न तस्य लोकान्तरप्राप्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस लोक में ब्रह्मज्ञान होता है वहाँ पर ही उसका मोक्ष हो जाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮೋಕ್ಷವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ लोके ब्रह्मज्ञानं भवति, तत्रैव तस्य मोक्षो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसके बारे में ऐसा सुना जाता है “ब्रह्म समश्नुते ” इस प्रकार से।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ \"ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಷ್ಣುತೆ\" ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ.", "Sanskrit": "श्रूयते च - अत्र ब्रह्म समश्नुते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुतियों के अन्दर भी “ सचक्षुरचक्षुरिव सकर्णोऽकर्म इव समना अमना इव \" अर्थात्‌ जीवन्मुक्त देह इन्द्रियादि में अभिमान के अभाव से भले ही वह आँख से देखता है फिर वह वस्तुतः नहीं देखता है।", "Kannada": "ಶೃತಿಗಳ ಒಳಗೂ ಕೂಡ \"ಸಚಕ್ಷುರಿವ ಸರ್ಣೋಽಕರ್ಮ ಇವ ಸಮನಾ ಅಮನಾ ಇವ\" ಅಂದರೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ದೇಹ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನವಿಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟೇ ನೋಡಿದರು ಅದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "श्रुत्यन्तरेऽपि-\"सचक्षुरचक्षुरिव सकर्णोऽकर्ण इव समना अमना इव” इति। जीवन्मुक्तस्य देहेन्द्रियादिषु अभिमानाभावाद्‌ यद्यपि चक्षुषा पश्यति तथापि वस्तुतो न पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से सुनता हुआ भी नहीं सुनता है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथैव  शृण्वन्नपि न शृणोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानता हुआ भी नहीं मानता है।", "Kannada": "ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मन्वानोऽपि न मनुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रिय युक्त होकर भी निरिन्द्रिय हो जाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದರು ನಿರಿಂದ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सेन्द्रियोऽपि स निरिन्द्रिय एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृतियों में भी जीवनमुक्त, स्थितप्रज्ञ, गुणातीतादिनामों के द्वारा वहाँ-वहाँ उसका व्यवहार किया गया है।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ, ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ, ಗುಣಾತೀತಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्मृतिषु जीवन्मुक्तः स्थितप्रज्ञ-गुणातीतादिनामभिः तत्र तत्र व्यवह्नियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वसिष्ठ राम संवाद में जीवन्मुक्ति तथा विदेहमुक्ति के विषय में आलोचना देखी गई है।", "Kannada": "ವಸಿಷ್ಠರಾಮ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वसिष्ठरामसंवादे जीवन्मुक्ति-विदेहमुक्तिविषये आलोचना दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें ““नृणां ज्ञानैकनिष्ठानामात्मज्ञानविचारिणाम्‌।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ \"ನೃಣಾಂ ಜ್ಞಾನೈಕನಿಷ್ಠಾನಾಮಾತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಚಾರಿಣಾಮ್\"।", "Sanskrit": "तथाह्युच्यते वसिष्ठेन -\"नृणां ज्ञानैकनिष्ठानामात्मज्ञानविचारिणाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक वैदिक कर्मों का त्यागपूर्वक केवल ज्ञाननिष्ठा युक्त आत्मविचारपराणपुरुष ही जीवन्मुक्थावस्था को प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗಪೂರ್ವಕ, ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಆತ್ಮವಿಚಾರ ಪುರಾಣ ಪುರುಷನೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "लौकिकवैदिककर्मणां त्यागपूर्वकं केवलं ज्ञाननिष्ठाः आत्मविचारपरायणपुरुषाः जीवन्मुक्तावस्थां प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह जीवन्मुक्तावस्था विदेहमुक्तावस्था की हेतु है।", "Kannada": "ಇದೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಹೇತುವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एषा जीवन्मुक्तावस्था विदेहमुक्तावस्थायाः हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्ति तथा विदेहमुक्ति  से दोनों अवस्थाओं में मुक्ति की दृष्टि से कोई भेद नहीं है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಎರಡು ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಭೇದವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तिविदेहमुक्त्योः अवस्थयोः मुक्तदृष्ट्या कोऽपि भेदः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जीवन्मुक्त की इन्द्रियाँ तथा लौकिक दृष्टि होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಜೀವಮುಕ್ತನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु जीवन्मुक्तस्य सन्ति इन्द्रियादीनि इति लौकिकी दृष्टिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्त्वदृष्टि से उसकी इन्द्रियाँ सम्भव नहीं होती हैं।", "Kannada": "ತತ್ವದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಅದರ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಂಭವವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्त्वदृष्ट्या तु इन्द्रियादिकं न तस्य सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेहमुक्ति होने पर तो देहनाश से उससे अधिष्ठित इन्द्रियों का भी नाश हो जाता है।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯಾದಾಗ ದೇಹನಾಶದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅಧಿಷ್ಠಿತ ಇಅಂದ್ರಿಯಗಳ ನಾಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तौ तु देहनाशात्‌ तदधिष्ठितानाम्‌ इन्द्रियाणामपि असम्भवतापतति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य वसिष्ठ ने कहा है कि जीवन्मुक्त का जो देह इन्द्रियों के द्वारा जो व्यवहार किया जाता है वह लोक में होता है वह तत्वतः नहीं होता है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ವಸಿಷ್ಟರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಯಾವ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದೋ ಅದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ವದಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आचार्यः वशिष्ठः उक्तवान्‌ यत्‌ देहेन्द्रियैः व्यवहारः क्रियते चेद्‌ अपि जीवन्मुक्तस्य केवलं तत्‌ लोकतः न तत्त्वतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह नामरूपात्मक जगत्‌ उसके लिए नष्ट हो जाता है।", "Kannada": "ಇದು ನಾಮರೂಪಾತ್ಮಕವಾದ ಜಗತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतत्‌ नामरूपात्मकं जगत्‌ तस्य कृते नष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन केवल प्रारब्ध कर्मवश वह देहनाश पर्यन्त जीवन को धारण करता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮದ ವಶದಿಂದ ದೇಹ ನಾಶದವರೆಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु केवलं प्रारब्धकर्मवशात्‌ देहनाशपर्यन्तं जीवनं धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके लिए यह नामरूपात्मक जगत्‌ केवल चित्स्वरूप से दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನಾಮರೂಪಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಚಿತ್ತಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च एतत्‌ नामरूपात्मकं जगत्‌ केवलं चित्स्वरूपेण प्रतिभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतीयमान गिरिनदी समुद्रादि भी सभी जीवन्मुक्त के लिए मिथ्या होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತೀಯಮಾನ ಗಿರಿನದೀ ಸಮುದ್ರಾದಿಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಥ್ಯಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रतीयमानं गिरिनदीसमुद्रादिकं सर्वं मिथ्यावत्‌ प्रतिभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि जीवन्मुक्त पुरुष की अज्ञान वृत्तियों के अभाव से उसे बाह्य जगत्‌ सुषुप्ति के समान प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನ ಅಜ್ಞಾನ ವೃತ್ತಿಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಹ್ಯ ಜಗತ್ತಿನ ಸುಷುಪ್ತಿಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि जीवन्मुक्तस्य पुरुषस्य अज्ञानवृत्तीनाम्‌ अभावात्‌ बाह्यं जगत्‌ सुषुप्तिवत्‌ प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह कहतें हैं कि सुषुप्ति में तो अज्ञानवृत्तियों का तात्कालिक अभाव होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವೃತ್ತಿಗಳ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಭಾವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोच्यते सुषुप्तौ तु अज्ञानवृत्तीनां तात्कालिकः अभावः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जीवन्मुक्ति की अज्ञानवृत्तियाँ तो पूर्णरूप से नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತದ ಅಜ್ಞಾನವೃತ್ತಿಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಷ್ಟವಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु जीवन्मुक्तस्य अज्ञानवृत्तयः पूर्णतया नश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सुषुप्ति से युक्त पुरुष जीवन्मुक्त नहीं कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತ ಪುರುಷನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः जीवमुक्तः न सौषुप्तकः पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वसिष्ठ जी ने कहा है- “यथास्थितमिदं यस्य व्यवहारवतोऽपि च।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ವಶಿಷ್ಠರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ- “ಯಥಾಸ್ಥಿತಮಿದಂ ಯಸ್ಯ ವ್ಯವಹಾರವತೋಽಪಿ ಚ ।", "Sanskrit": "तथाहि वसिष्ठेन उच्यते- \"यथास्थितमिदं यस्य व्यवहारवतोऽपि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख दुःख के द्वारा जिसका मन विषादपूर्ण नहीं होता है।", "Kannada": "ಸುಖ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ವಿಷಾದಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुखदुःखैः यस्य मनः विषादपूर्णम्‌ न भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके मुख पर विषाद का चिन्ह दिखाई नहीं देता है।", "Kannada": "ಯಾರ ಮುಖದಲ್ಲಿಯು ವಿಷಾದದ ಚಿಹ್ನೆಯು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मुखे च विषादस्य चिह्नं न दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथा प्राप्त स्थिति ही जिसकी दिखाई देती है वह जीवन्मुक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಯಥಾ ಪ್ರಾಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿ ಯಾವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथाप्राप्ते स्थितिः यस्य दृश्यते स एव जीवन्मुक्तः इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः शास्त्रों में कहा है- “नोदेति नास्तमायाति सुखदुःखैर्मुखप्रभा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- \"ನಾದೇತಿ ನಾಸ್ತಮಾಯಾತಿ ಸುಖದುಃಕೈರ್ಮುಖಪ್ರಭಾ\"।", "Sanskrit": "तथाहि शास्त्रम्‌- \"नोदेति नास्तमायाति सुखदुःखैर्मुखप्रभा।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रों में कहा गया है की शुकदेव, वामदेव, जनक आदि महापुरुष जीवन्मुक्त थे।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಶುಕದೇವ, ವಾಮದೇವ, ಜನಕ ಆದಿ ಮಹಾಪುರುಷರು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "शास्त्रैः उच्यते यत्‌ शुकदेवः वामदेवः जनकः इत्यादयः महापुरुषाः जीवन्मुक्ताः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्ये” इस श्रुति के अनुसार आचार्य के उपदेश से अविद्या बन्धन से मुक्त होकर के तत्वदर्शी व्यक्ति जब ब्रह्मस्वरूप को जानता है।", "Kannada": "\"ತಸ್ಯ ತಾವದೇವ ಚಿರಂ ಯಾವನ್ನ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯೆ\" ಈ ಶ್ರುತಿಯ ಅನುಸಾರ, ಆಚಾರ್ಯರ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಾ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯಾವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "\"तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्ये\" इति श्रुत्यनुसारेण आचार्योपदेशात्‌ अविद्याबन्धनात्‌ मुक्तः तत्त्वदर्शी व्यक्तिः यदा ब्रह्मस्वरूपं जानाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह शरीर त्याग नहीं करता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅವನು ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा एव शरीरत्यागं न करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहारम्भक प्रारब्ध के उपभोग के द्वारा ही विदेहमुक्त होती है।", "Kannada": "ದೇಹಾರಂಭಕದ ಪ್ರಾರಬ್ದದ ಉಪಭೋಗದಿಂದ ವಿದೇಹಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देहारम्भकस्य प्रारब्धस्य उपभोगेन एव विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही ब्रह्मसाक्षात्कार के द्वारा अज्ञान का नाश हो जाता है फिर भी प्रारब्ध के कार्यवश कुछ काल तक शरीर रुकता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರು ಪ್ರಾರಬ್ಧದ ಕಾರಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶರೀರವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि अज्ञानस्य नाशः जातः ब्रह्मसाक्षात्कारेण तथापि प्रारब्धस्य कार्यवशात्‌ किञ्चित्‌ कालपर्यन्तं शरीरं तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह जीवन्मुक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव जीवन्मुक्तः इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही श्रुतियों में कहा है की नामुक्त क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ನಾಮುಕ್ತ ಕ್ಷೀಯತೆ ಕರ್ಮ ಕಲ್ಪಕೋಟಿಶತೈರಪಿ.", "Sanskrit": "तथैव श्रुत्या आम्नायते यत्‌ नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भोग किए बिना कोट कल्पों में भी कर्मों का नाश नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೋಟಿಕಲ್ಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः भोगं विहाय कोटिकल्पकैः न कर्म क्षीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह स्मृति ही जीवन्मुक्तावस्था में प्रमाण होती है।", "Kannada": "ಈ ಸ್ಮೃತಿಯೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एषा स्मृतिः जीवन्मुक्तावस्थायां प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यदि जीवन्मुक्ति को अङ्गीकार न करें तो इस श्रुति की अनुपपत्ति हो जाएगी।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಏನಾದರು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ ಈ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಪಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः जीवन्मुक्तेः अङ्गीकारः न क्रियते चेत्‌ एतासां श्रुतीनाम्‌ अनुपपत्तिः भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य सदान्दयोगीन्द्र ने कहा है कि ज्ञान के द्वारा पुण्यात्मा के अज्ञान का बाध होता है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮನ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬಾಧೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आचार्यः सदानन्दयोगीन्द्रः उक्तवान्‌ यत्‌ ज्ञानेन पुण्यात्मनः अज्ञानस्य बोधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन प्रारब्धकर्मवश फलभोगसमाप्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ವಶದಿಂದ ಫಲಭೋಗದ ಸಮಾಪ್ತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु प्रारब्धकर्मवशात्‌ फलभोगसमाप्तिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शरीर का धारण होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶರೀರದ ಧಾರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः शरीरस्य धारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सदानन्दयोगीन्द्र ने स्वस्वरूपभूत अखण्डब्रह्म के ज्ञान को ही अज्ञान का विनाशक कहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರರು ಸ್ವಸ್ವರೂಪಭೂತ ಅಖಂಡಬ್ರಹ್ಮದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಜ್ಞಾನದ ವಿನಾಶಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः सदानन्दयोगीन्द्रः स्वस्वरूपभूत-अखण्डब्रह्मणः ज्ञानम्‌ एव अज्ञानस्य विनाशकः इति उक्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब यह प्रश्‍न होता है कि किस प्रकार से स्वविरोधि अज्ञान का नाश होता है।", "Kannada": "ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಬರುತ್ತದೆ ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ವವಿರೋಧಿ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अधुना प्रश्नो भवति ज्ञानं कथं स्वविरोधिनः अज्ञानस्य नाशको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे दीपक अन्धकार का विनाशक होता है उसी प्रकार से ब्रह्मज्ञान भी अज्ञान का विनाशक होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ದೀಪವು ಅಂಧಕಾರದ ವಿನಾಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನದ ವಿನಾಶಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आलोकः यथा अन्धकारस्य विनाशकः ब्रह्मज्ञानमपि तथैव अज्ञानस्य विनाशकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान अनादिकाल से विद्यामान होता है तो भी ब्रह्म के उदय होने से नष्ट हो जाता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದ್ದರು ಅದು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಉದಯವಾದಾಗ ಅದು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानम्‌ अनादिकालात्‌ विद्यमानम्‌ अस्ति चेद्‌ अपि ब्रह्मज्ञानस्य उदयेन नष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योकि युगयुगान्तरों से सञ्चित तथा अनादिकाल से सज्चित अन्धकार भी जैसे दीपक के जलाने से दूर हो जाता है तथा दीपके हटाने पर फिर से अन्धकार हो  जाता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಯುಅಗಯುಗಾಂತರಗಳಿಂದ ಸಂಚಿತ ಮತ್ತು ಅನಾದಿಕಾಲಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಂಚಿತ ಅಂಧಕಾರವು ಹೀಗೆ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದಾಗ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆಯೋ  ಹಾಗೆಯೇ ದೀಪವನ್ನು ಆರಿಸಿದಾಗ ಅಂಧಕಾರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च युगयुगान्तसञ्चितं अनादिकालसञ्चितं तमः प्रदीपप्रञ्चवलेन अपसारितं भवति, प्रत्यूषे पुनः दीपस्य अपसारणेन तमोराशिः गुहां पूरयति|"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से अखण्डब्रह्माकार चित्तवृत्ति में प्रतिबिम्बचिदाभास अज्ञान का विनाश करता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಖಂಡಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಾ ಚಿದಾಭಾಸ ಅಜ್ಞಾನದ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव अखण्डब्रह्माकारचित्तवृत्तौ प्रतिबिम्बितचिदाभासः अज्ञानं विनाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सदानन्द के द्वार अध्यारोपवाद पुरस्सर तत्वपदार्थौ का शोधन करके तत्त्वमसि इस वाक्य के द्वारा अखण्डार्थ में अवबोधित अधिकारि कौ मैं नित्य शुद्ध बुद्ध मुक्त सत्यं स्वभाव परमान्द अनन्त अद्वितीय ब्रह्म हूँ इस प्रकार सी चित्तवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಸದಾನಂದರಿಂದ ಅಧ್ಯಾರೋಪವಾದ ಪುರಸ್ಸರ ತತ್ವಪದಾರ್ಥಗಳ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ತತ್ವಮಸಿ ಈ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಅಖಂಡಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವಬೋಧಿತವಾಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧ ಮುಕ್ತ ಸತ್ಯ ಸ್ವಭಾವ ಪರಮಾನಂದ ಅನಂತ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सदानन्देन अध्यारोपापवादपुरस्सरं तत्त्वंपदार्थौ शोधयित्वा तत्त्वमसीति वाक्येन अखण्डार्थ अवबोधिते अधिकारिणः अहं नित्य-शुद्ध-बुद्ध-मुक्त-सत्य-स्वभाव-परमानन्दानन्ताद्वयं ब्रह्म अस्मीति अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिः उदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह चित्प्रतिबिम्ब सहित होकर के प्रत्यगभिन्न अज्ञान परब्रह्म को विषयीकृत करके तद्गत अज्ञान का बाध करती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ಚಿತ್ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಗ್ಭಿನ್ನ ಅಜ್ಞಾನ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ವಿಷಯೀಕೃತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತದ್ಗತ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा तु चित्प्रतिबिम्बसहिता सती प्रत्यगभिन्नम्‌ अज्ञातं परं ब्रह्म विषयीकृत्य तद्गत अज्ञानम्‌ एव बाधते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे अज्ञान का नाश होने पर अज्ञान कार्यत्व से स्वयं भी नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯತ್ವದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, अज्ञानस्य नाशे सति अज्ञानकार्यत्वात्‌ स्वयम्‌ अपि नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब पट कारण युक्त तन्तु को जलाने से पट रूपी कार्य का भी नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪಟ ಕಾರಣ ಯುಕ್ತವಾದ ತಂತುವನ್ನು ಸುಡುವುದರಿಂದ ಪಟ ರೂಪೀ ಕಾರ್ಯವು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा पटकारणतन्तुदाहे पटदाहवत्‌ कार्यम्‌ अपि नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अखण्डाकार चित्तवृत्ति ही अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಮನೋಭಾವವೇ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डाकारचित्तवृत्तिः एव अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान का नाश होने पर ज्ञान स्वयं प्रकाशित हो जाता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾದಾಗ, ಜ್ಞಾನವು ತಾನೇ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानस्य नाशे सति ज्ञानं तु स्वयं प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब दग्ध बीज जैसे फिर अङ्कुर को जन्म देने में समर्थ नहीं होता है , वैसे ही ज्ञानाग्नि के द्वार अज्ञान के भस्म होने से फिर पुरुष बन्धनों में नहीं बन्धता है।", "Kannada": "ಆಮೇಲೆ ಸುಟ್ಟ ಬೀಜವು ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವು ಭಸ್ಮವಾಗುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा तु दग्धबीजं यथा पुनः अङ्कुरजनने समर्थं न भवति ।तथैव ज्ञानाग्निना भस्मीकृतं कर्मजातं पुनः पुरुषं न बध्नाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान अज्ञान के सभी कार्यों का नाश करता है तो भी वह प्रारब्ध का नाश नहीं कर सकता हैं ।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರು ಅದು ಪ್ರಾರಬ್ಧವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ज्ञानम्‌ अज्ञानस्य सर्वाणि कार्याणि नाशयति चेत्‌ अपि प्रारब्धस्य नाशं कर्तु न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर तीन प्रकार के कर्म को जीतना चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕರ್ಮಗಳು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत्र जेयं कर्म त्रिविधम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्ध कर्म,संचित  कर्म तथा क्रियमाण कर्म ।जो कर्म इस जन्म में फल देने के लिए आरम्भ होता है वह प्रारब्ध कर्म कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮ, ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಕರ್ಮ. ಯಾವ ಕರ್ಮವು ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्म, सञ्चितकर्म, क्रियमाणकर्म चेति। यत्‌ कर्म इह जन्मनि फलं प्रदातुम्‌ आरब्धवत्‌ तत्‌ प्रारब्धकर्म इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव के प्रयाण काल में सञ्चित कर्मों फिर नूतनशरीरभोगादि के लिए उद्बुध होकर के शरीर का निर्माण करतें है।", "Kannada": "ಜೀವದ ಪ್ರಯಾಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮಗಳ ಮತ್ತೆ ನೂತನ ಶರೀರ ಭೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ಬುದ್ಧವಾಗಿ ಶರೀರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवस्य प्रयाणकाले सञ्चितकर्मणां केनचित्‌ जन्मशरीरादिभोगाय उद्बुद्धं भूत्वा शरीरं निर्मीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे कर्म प्रारब्ध कर्म कहलाते है।", "Kannada": "ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ कर्म प्रारब्धकर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्ध से अतिरिक्त कर्म सञ्चित कर्म होते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಕರ್ಮಗಳು ಸಂಚಿತಕರ್ಮಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रारब्धातिरिक्तं कर्म सञ्चितकर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भविष्य काल में फल देंगे जन्मजन्मान्तरों से सञ्चित वह कर्म फल सञ्चितकर्म कर्म कहलाता है।", "Kannada": "ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ भविष्यत्काले फलं प्रदास्यति जन्मजन्मान्तरसञ्चितं तत्‌ कर्मफलं सञ्चितकर्म इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानाग्नि सभी कर्मों को भस्म करती है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्‌ कुरुते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रुतियों में बताया गया है।", "Kannada": "ಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति स्मृतिः आख्याति"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा सभी सञ्चित एवं क्रियमाण कर्म ब्रह्मज्ञान के द्वारा नष्ट होते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಸಂಚಿತಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सर्वसञ्चितक्रियमाणकर्माणि ब्रह्मज्ञानेन नश्यन्ति इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से भी स्मृति मे कहा है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति स्मृतिः आख्याति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन प्रारब्ध कर्म नष्ट नहीं होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈಗ ಶುರುವಾಗಿರುವ ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्माणि न नश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जन्म में जो क्रियमाण कर्म फल प्रदान नहीं करते हैं अपितु भावी जन्म में फल प्रदान करने के लिए सञ्चित होते हैं वे कर्म क्रियमाण कर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳು ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ ಅವನ್ನು ಕ್ರಿಯಮಾಣಕರ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ जन्मनि क्रियमाणाणि यानि कर्माणि फलप्रदानं न कुर्वन्ति, भाविकाले फलप्रदानाय सञ्चितानि तिष्ठन्ति तानि क्रियमाणकर्माणि इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रारब्ध कर्म का तो भोग के द्वार ही क्षय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮವು ಭೋಗದ ಮೂಲಕವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रारब्धस्य तु भोगेन एव क्षयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जितने समय तक प्रारब्ध कर्मों का भोग होता है उतने समय तक तो शरीर धारण आवश्यक रहता ही है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯತನಕ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮ ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯತನಕ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावत्कालपर्यन्तं च प्रारब्धस्य भोगो भवति तावत्कालपर्यन्तं शरीरधारणं तु अवश्यम्‌ आपतति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब प्रश्‍न करते हैं कि अज्ञान का मूलोच्छेद ज्ञान के द्वारा होता है अथवा नहीं।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ.", "Sanskrit": "ननु अज्ञानस्य मूलोच्छेदे किं ज्ञानेन भवति न वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि ज्ञान के अज्ञान का नाश होता है तो अज्ञानकार्य प्रारब्ध का भी नाश ज्ञान के द्वारा होना चाहिए यदि ज्ञान के द्वारा अज्ञान का नाश नहीं होता है तो ब्रह्मज्ञान की व्यर्थापत्ति हो जाएगी।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದಾದರೆ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ನಾಶವು ಸಹ ಅದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯ. ಜ್ಞಾನ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕ ಅಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यदि स्यात्‌ ज्ञानेन अज्ञाननाशः तर्हि अज्ञानकार्यस्य प्रारब्धस्य अपि नाशः ज्ञानेन स्यात्‌, यदि ज्ञानेन न अज्ञाननाशस्तर्हि ब्रह्मज्ञानस्य व्यर्थतापत्तिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर अद्वैत वेदान्तियों के द्वारा कहा गया है कि ज्ञान अज्ञान का नाश का कारण तो है लेकिन जैसे मूलोच्छेदन के द्वारा वृक्ष का भी उच्छेद होता है उसी प्रकार से यहाँ पर अज्ञान का नाश होने पर भी उसी क्षण शरीर का नाश नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಜ್ಞಾನ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು ಹೌದು, ಆದರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಮೇಲೆ ಮರವು ತೆಗೆದ ಹಾಗೆ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾದರೆ ದೇಹವು ತಕ್ಷಣವೇ ನಶಿಸಿ ಹೊಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत्र उच्यते अद्वैतवेदान्तिभिः यत्‌ ज्ञानम्‌ अज्ञानस्य नाशकारणं परन्तु यथा मूलोच्छेदेन वृक्षस्य अपि उच्छेदः भवति तथा अत्र ज्ञानेन अज्ञानस्य नाशे सति तत्क्षणात्‌ एव शरीरस्य नाशो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्ध रूप प्रतिबन्धक का कारण सामग्री में होने पर भी कार्य उत्पन्न नहीं होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಉಪಲಬ್ಧಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रारब्धरूपस्य प्रतिबन्धकस्य कारणात्‌ साम॒ऱ्यां सत्यामपि न कार्यम्‌ उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जब तक प्रारब्ध का भोगों का क्षय जब तक नहीं होता है तब तक शरीर रुकता है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ಭೋಗವು ಮುಗಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ದೇಹವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि प्रारब्धस्य यावन्न भोगेन क्षयः तावत्‌ शरीरं तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब फिर प्रश्‍न उत्पन्न होता है की प्रारब्ध के ज्ञान विरोधी होने में क्या कारण है।", "Kannada": "ಈಗ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ, ಪ್ರಾರಬ್ಧವು ಜ್ಞಾನದ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಏನು?", "Sanskrit": "अत्र पुनः प्रश्नः जायते यत्‌ प्रारब्धस्य ज्ञानाविरोधे किं कारणम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वकर्मनाशकत्व होने पर भी ज्ञान से प्रारब्ध का नाश क्यों नहीं होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ನಾಶಕವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾರಬ್ಧದ ನಾಶಕ ಆಗಲು ಯಾಕೆ ಸಾಧ್ಯ?", "Sanskrit": "सर्वकर्मनाशकत्वेऽपि ज्ञानस्य प्रारब्धनाशकत्वं कुतो नेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो वेदान्ताचार्यों के द्वारा कहा गया है कि दृष्टानुरोध के द्वारा ही यह स्वीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ವೇದಾಂತಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುವರು - ಉದಾಹರಣೆಯ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेदुच्यते वेदान्ताचार्यैः यत्‌ दृष्टानुरोधेन एव एतत्‌ स्वीकर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर परामर्थतः जगत होता ही नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡುವಾಗ ಜಗತ್ತು ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र परमार्थतः जगत्‌ नास्ति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन लोक में दर्शनत्व के कारण शास्त्रों में कहा गया है और तो नैयायिक भी दर्शवश ही परमाणु को स्वीकार करतें है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯದರ್ಶನದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಕೂಡ ಪರಮಾಣುವನ್ನು ದರ್ಶನದ ಮೂಲಕವೇ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "परन्तु लोके दर्शनात्‌ एव शास्त्रेण उच्यते। अपि च नैयायिकाः अपि दर्शनवशात्‌ एव परमाणुं स्वीकुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से लोक में जीवन्मुक्त भी देखे जाते है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರು ಸಿಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं जीवन्मुक्ता अपि दृष्टाः लोके।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ज्ञान के द्वारा ही प्रारब्ध का क्षय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪ್ರಾರಬ್ಧದ ಕ್ಷಯ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो ज्ञानेन न हि प्रारब्धस्य क्षय इति उपपद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं तो शरीर में विद्यमान के कभी भी विद्या का उदय नहीं हो।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಜ್ಞಾನೋದಯವೇ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अन्यथा शरीरे विद्यमानस्य कदाचिदपि विद्योदयः न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन शुकवामदेवादि मुक्तपुरुषत्व के द्वारा प्रसिद्ध शास्त्रों में उल्लिखित है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಶುಕ, ವಾಮದೇವ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಯಾರು ಮುಕ್ತಪುರುಷರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರೊ, ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु शुकवामदेवादयः मुक्तपुरुषत्वेन प्रसिद्धाः, शास्त्रेष्वपि उल्लिखिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं कि यदि ब्रह्मविद्या मूल अविद्या की पूर्ण रूप से नष्ट कर देती है तो दाहकारण से विदुषों का देहादि में प्रतिभास होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯು ಮೂಲ-ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಹಿಸುವುದಾದರೆ, ಅವಿದ್ಯೆಯ ದಾಹದ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿದ್ವಾಂಸನ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಭಾಸ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "यदि ब्रह्मविद्या मूलाविद्यां सम्पूर्णतया दहति तर्हि अविद्यायाः दाहकारणात्‌ कथं विदुषो देहादिप्रतिभासः भवेदिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं की लोक में भी देखा जाता हैं कि विद्युत्‌ जाती है तो भी कुछ क्षण तक पंखा चलता ही है।", "Kannada": "ಉತ್ತರವೆನೆಂದರೆ, ನಮಗೆ ಕಾಣುವ ಹಾಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಫ಼್ಯಾನ್ ಒಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेदुच्यते दृश्यते हि लोके यत्‌ विद्युत्‌ गच्छति चेद्‌ अपि किञ्चित्क्षणपर्यन्तं व्यजनं तु चलति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से रज्जु में सर्प बाधित होता है तो भयकम्पनादि उसी क्षण नहीं जाते है।", "Kannada": "ಅಂತೆಯೇ, ಹಗ್ಗವು ಹಾವಲ್ಲ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅಂಜಿಕೆಗಳು ತಕ್ಷಣ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च रज्जौ सर्पः बाधितः चेत्‌ अपि भयकम्पनादि ततक्षणात्‌ न गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी समय निवृत्त होने पर भी चक्र की भ्रम क्रिया निवृत्त नहीं होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕುಂಬಾರ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ನಿಲ್ಲಿಸದ ನಂತರವೂ ಚಕ್ರದ ಕ್ರಿಯೆಯು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथैव निवृत्तः भवति चेत्‌ अपि न तत्क्षणात्‌ एव चक्रस्य भ्रमक्रिया न निवृत्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से प्रकृति में भी जीवन्मुक्त दशा में अज्ञान नष्ट होता है तो अज्ञान के संस्कार नष्ट नहीं होते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶದ ನಂತರವೂ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रकृते अपि जीवन्मुक्तदशायाम्‌ अज्ञानं नश्यति चेत्‌ अपि अज्ञानसंस्काराः न नश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अविद्या का संस्कार ही जीव की परममुक्ति में बाधक होता है।", "Kannada": "ಈ ಅವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಸ್ಕಾರವೇ ಜೀವದ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ अविद्यासंस्कारः एव जीवस्य परममुक्तौ बाधकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 कर्म कितने प्रकार के होते हैं?", "Kannada": "೧.ಕರ್ಮಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿಧ?", "Sanskrit": "९. कर्म कतिविधं वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 क्रियमाण कर्म कौन से होते हैं?", "Kannada": "೨.ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಕರ್ಮ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "2. क्रियमाणकर्म किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. सञ्चित कर्म किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩.ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "३. किं सञ्चितकर्म?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 प्रारब्ध किसे कहते हैं?", "Kannada": "೪.ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "४.किं प्रारब्धकर्म?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 ज्ञान के साथ किस कर्म का विरोध नहीं होता है?", "Kannada": "೫.ಜ್ಞಾನವು ಯಾವ ಕರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "५.ज्ञानेन साकं कस्य कर्मणः विरोधः नास्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. प्रारब्ध कर्मों का क्षय किस प्रकार से होता है?", "Kannada": "೬.ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ಕ್ಷಯ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६.प्रारब्धकर्मणः कथं क्षयः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 क्रियमाण कर्म का क्षय किस प्रकार से होता है?", "Kannada": "೭.ಕ್ರಿಯಮಾಣಕರ್ಮದ ಕ್ಷಯ ಹೇಗೆ ಆಗುವುದು?", "Sanskrit": "७.क्रियमाणकर्मणः क्षयं कथं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 सत्ता कितने प्रकार की होती है।", "Kannada": "೮.ಸತ್ತಾ ಎಂಬುದರ ಎಷ್ಟು ವಿಧಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "८.सत्ता कतिविधा?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 जगत की पारमार्थिक सत्ता होती है अथवा नहीं?", "Kannada": "೯.ಜಗತ್ತಿನ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕಸತ್ತೆ ಎಂಬುದು ಇದೆಯೇ?", "Sanskrit": "९.जगतः पारमार्थिकसत्ता अस्ति वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. जीवन्मुक्ति तथा विदेहमुक्ति में क्या हेतु है?", "Kannada": "೧೦.ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯು ದೇಹದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದೇ?", "Sanskrit": "१०.जीवन्मुक्तिः विदेहमुक्तेः हेतुः अस्ति वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "11.4 ) जीवन्मुक्त का आचरण जीवन्मुक्त का स्वरूप कहकर के अब उसके आचरण के विषय में कहा जा रहा है।", "Kannada": "೧೧.೪)ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಈಗ ಅವನ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "११.४) जीवन्मुक्तस्य आचरणम्‌ जीवन्मुक्तस्य स्वरूपम्‌ उक्त्वा इदानीं तस्य आचरणविषये उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से जादुगर अपने जादु को जानता हुआ उसको सत्य को रूप में ग्रहण नहीं करता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ, ಹೇಗೆ ಮಾಂತ್ರಿಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಸತ್ಯ ಎಂದು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲವೋ.", "Sanskrit": "तथाहि ऐन्द्रजालिकः स्वक्रीडाम्‌ इन्द्रजालम्‌ इति ज्ञात्वा सत्यरूपेण यथा न गृह्णाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से जीवन्मुक्त जगत्‌ प्रपञ्च को मिथ्या मानकर के उसको सत्य के रूप में नहीं देखता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಜಗತ್ತಿನ ಅಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಸತ್ಯವಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथा जीवन्मुक्तः जगत्प्रपञ्चं मिथ्या इति ज्ञात्वा सत्यरूपेण न पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही जीवन्मुक्त फिर मांसशोणित आदि को पारमार्थिक रूप से ग्रहण नहीं करता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಮಾಂಸರಕ್ತಾದಿಗಳನ್ನು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः एव जीवन्मुक्तः पुनः मांसशोणितादीन्‌ न पारमार्थिकतया गृह्णाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जीवन्मुक्त के भूख शोक मोह आदि ये धर्म तत्वतः नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಿಗೆ ಹಸಿವು, ದುಃಖ, ಮೋಹ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च जीवन्मुक्तस्य बुभुक्षा शोकः मोहः एते धर्माः तत्त्वतः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही लोक व्यवहार से लोग देखते हैं की जीवन्मुक्त पुरुष भी अज्ञानबद्ध पुरुषों के जैसे ही व्यवहार करते हैं फिर भी जादुगर के जादु के समान मिथ्या ही होता है।", "Kannada": "ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರೂ ಸಹ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜನರ ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಮಾಂತ್ರಿಕನ ಆಟದ ಹಾಗೆ ಅಸತ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि व्यवहारतः जनाः पश्यन्ति जीवन्मुक्ताः पुरुषाः अज्ञानबद्धाः पुरुषाः इव व्यवहरन्ति तथापि यातुकारस्य इन्द्रजालवत्‌ तत्‌ मिथ्या एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से श्रुतियों में उसे चक्षु युक्त होते हुए भी अचक्षुयुक्त तथा कर्ण युक्त होते हुए भी अकर्ण युक्त कहा है।", "Kannada": "ಇದೆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ವೇದವಾಕ್ಯದ ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖ - \"ಸಚಕ್ಷುರಚಕ್ಷುರಿವ ಸಕರ್ಣೋಽಕರ್ಣ ಇವ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि श्रुतिः यत्‌ सचक्षुरचक्षुरिव सकर्णोऽकर्ण इव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उपदेश साहस्री ग्रन्थ में भी कहा हैं कि ““सुषुप्तवत्‌ जाग्रति यो न पश्यति पश्यन्नपि चाद्वयत्त्वतः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಸಾಹಸ್ರೀ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ  - \"ಸುಷುಪ್ತವತ್ ಜಾಗ್ರತಿ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ ಪಶ್ಯನ್ನಪಿ ಚಾದ್ವಯತ್ತ್ವತಃ\".", "Sanskrit": "अपि च उददेशसाहस्रीग्रन्थे उच्यते यत्‌- \"सुषुप्तवत्‌ जाग्रति यो न पश्यति पश्यन्नपि चाद्वयत्त्वतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो पुरुष जाग्रत काल में भी सुषुप्त की तरह ही देखता है।", "Kannada": "ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಜಾಗೃದವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸುಷುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಹಾಗೆ ನೋಡುವನೊ.", "Sanskrit": "यः पुरुषः सुषुप्तवत्‌ पश्यति जाग्रत्कालम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जीवन मुक्त अद्वैत का निश्चय हो जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಅದ್ವೈತದ ವಿಷಯದ ನಿಶ್ಚಯ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च जीवन्मुक्तस्य अद्वैतस्य निश्चयः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भले ही वह द्वैत को देखता है फिर भी अद्वैत के द्वारा द्वैत के बाधवश वहां द्वैत को तत्वतः नहीं देखता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ದ್ವೈತವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅದ್ವೈತದಿಂದ ದ್ವೈತತತ್ತ್ವದ ನಾಶವಾಗುವುದಿರಿಂದ, ನಿಜವಾಗಿ ದ್ವೈತವನ್ನು ಅವನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः यद्यपि द्वैतं पश्यति तथापि अद्वैतेन द्वैतस्य बाधवशात्‌ न तु द्वैतं तत्त्वतः पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपरदृष्टि के द्वारा भलेही वह कार्य करता हुआ है लेकिन जीवन्मुक्त निष्क्रिय ही रहता है।", "Kannada": "ಬೇರೆಯವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಾಗೆ ಕಂಡರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನೇ ಹೌದು.", "Sanskrit": "अपरदृष्ट्या यद्यपि स कार्य कुर्वन्‌ अस्ति परन्तु जीवन्मुक्तः निष्क्रियः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह सुनिश्चित होता है कि जीवन्मुक्त ही आत्मवान होता है न को अन्य।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನೇ ಆತ್ಮದ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಬೇರೆ ಯಾರು ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ನಿಶ್ಚಯ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तः एव आत्मवित्‌ भवति, न अन्यः इति एव निश्चयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त की जैसे संसारदशा में अनुष्ठीयमान पूर्वाहारविहारादि जैसे अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಸಂಸಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ, ವಿಹಾರಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೆ ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆಯೊ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य संसारदशायाम्‌ अनुष्ठीयमानानां पुर्वाहारविहारादीनां यथा अनुवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही ब्रह्मज्ञान से पूर्व विद्यामान शुभवासनाओं की भी अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಮೊದಲು ಇದ್ದಂತಹ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तथैव ब्रह्मज्ञानात्‌ पुर्वं विद्यमानानां शुभवासनानाम्‌ अपि अनुवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा शुभ तथा अशुभ की प्राप्त में औदासीन्य होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶುಭ ಹಾಗೂ ಅಶುಭಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಔದಾಸೀನ್ಯ ಮನೋಭಾವನೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च शुभाशुभयोः उपरि औदासीन्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भलेही जीवन्मुक्त पुरुष साधारण जन के समान आचरण करता हे फिर भी उसमें अभिमान कहीं भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾದಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದರೂ, ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಭಿಮಾನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यद्यपि जीवन्मुक्तपुरुषः साधारणजनः इव आचरणं करोति तथापि तस्य कुत्रापि अभिमानं न तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तत्वज्ञान के बाद प्रपञ्च वस्तुओं के ऊपर उसका औदासीन्य होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ನಂತರ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನ ಉದಾಸೀನ ಮನೋಭಾವ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तत्त्वज्ञानात्‌ परं प्रपञ्चस्य वस्तूनाम्‌ उपरि तस्य औदासीन्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्पण मे जैसे मुख प्रतिबिम्ब के मानापमानों के द्वारा कोई परिवर्तन नहीं होता है, उसी प्रकार से जीवन्मुक्त को भी जगत्‌ के मिथ्यात्व के ज्ञान से हर्षविषादादि नहीं होते है।", "Kannada": "ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಹೊಗಳಿಕೆ ಮತ್ತು ತೆಗಳಿಕೆಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆ ಜೀವನ್ಮುಕನಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅಸತ್ಯತೆಯ ಅರಿವಾದ್ದರಿಂದ ಸುಖ, ದುಃಖದ ಅನುಭವವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "दर्पणे यथा मुखप्रतिविम्बस्य मानापमानैः न किञ्चित्‌ परिवर्तनं भवति, जीवन्मुक्तस्य अपि जगन्मिथ्यात्वज्ञानात्‌ हर्षाविषादादि न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि जीवन्मुक्त को हमेशा यह बोध होता है की प्रतीयमान जगत तो मिथ्या रूप से प्रातिभासिक है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಿಗೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವುದೆನೆಂದರೆ, ಕಾಣುವ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯವಲ್ಲ ಅದು ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ಎಂದು.", "Sanskrit": "यतो हि जीवन्मुक्तस्य तदानीं बोधः जायते यत्‌ प्रतीयमानं जगत्‌ तु मिथ्या प्रातिभासिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल जगत अपितु शास्त्र भी उसको मिथ्या रूप में ही दिखाई देते हैं।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಜಗತ್ತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಅಂತಹವರು ಇದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "न केवलं जगत्‌ अपि तु शास्त्रम्‌ अपि तस्य निकटे मिथ्यावत्‌ प्रतिभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से दीपक मार्ग के अन्धकार का नाश करके पथिक को घर तक ले जाता है उसके बाद में उसका कार्य पूर्ण हो जाता है उसी प्रकार से शास्त्र अज्ञानी को मार्ग दिखाकर के आत्मज्ञान की और ले जाते हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ದೀಪವು ದಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕತ್ತಲನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಯಾತ್ರಿಕನನ್ನು ಮನೆಯ ತನಕ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆಯೊ, ಹಾಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅಜ್ಞಾನಿಗೆ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा प्रदीपः मार्गस्य अन्धकारं नाशयित्वा गृहपर्यन्तं नयति पथिकं ततः तस्य कार्यं नश्यति तथैव शास्त्रम्‌ अपि अज्ञानिनं मार्ग प्रदर्श्य आत्मज्ञानं प्रति नयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद में शास्त्र का उपादेय नष्ट हो जाता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯ ಬೇಕಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ततः शास्त्रस्य उपादेयत्वं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह प्रश्‍न होता है की स्वप्न में भी लोग प्रातिभासिक वस्तु को देखते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ - ಕನಸು ಕಾಣುವಾಗಲೂ ಜನರು ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रश्नः सम्भवति यत्‌ स्वप्ने अपि जनाः प्रातिभासिकं वस्तु पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए स्वप्नस्थ जीवन तथा मुक्ति में क्या भेद होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವನಿಗೂ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು?", "Sanskrit": "अतः स्वप्नस्थजीवन्मुक्तयोः कः भेदः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह समाधान है की स्वप्न में स्वप्नस्थ ज्ञान नहीं होता है।", "Kannada": "ಉತ್ತರವೆನೆಂದರೆ, ಕನಸನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವವನಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र समाधानं तु स्वप्ने यद्यपि प्रातिभासिकं वस्तु विद्यते तथापि स्वप्ने स्वप्नस्थस्य ज्ञानं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह प्रातिभासिक वस्तु ही होती है।", "Kannada": "ಇದು ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ವಸ್ತು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतत्‌ प्रातिभासिकं वस्तु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जीवन्मुक्त तो यह जानता है की इस जगत में विद्यमान वस्तु प्रातिभासिक मिथ्यारूप में ही होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮಿಥ್ಯಾ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "परन्तु जीवन्मुक्तः जानाति एतत्‌ जगति विद्यमानं वस्तु प्रातिभासिकं मिथ्या इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त यदि प्रपञ्च को मिथ्यावत्‌ जानता है तो जीवन्मुक्त की पापपुण्य में भी मिथ्यादृष्टि होनी चाहिए फिर तो जीवन्मुक्त में स्वच्छाचार प्रसङ्ग दोष भी आता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಮಿಥ್ಯಾ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರುವಾಗ ಪಾಪ, ಪುಣ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಅದೇ ದೃಷ್ಟಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಸ್ವೆಚ್ಛಾಚಾರಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂದೀತು.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तः यदि प्रपञ्चं मिथ्यावत्‌ जानाति तर्हि जीवन्मुक्तस्य पापपुण्ययोरपि मिथ्यादृष्टिः स्यात्‌। तथात्वे जीवन्मुक्तस्य स्वेच्छाचारप्रसङ्गः समापतेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवनमुक्त यदि स्वेच्छाचारी हो जाए तो साधारण मानवों से उसका कोई भेद ही नहीं हो।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿಯಾದರೆ ಸಾಧಾರಣ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಅವನಿಗೂ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तश्च यदि स्वेच्छाचारी स्यात्‌ तर्हि साधारणमानवेभ्यो न तस्य भेदः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर जीवन्मुक्त लोकयात्र उच्छेदकरत्व अर्थात्‌ कुमार्गी हो जाएगा।", "Kannada": "ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಜಗತ್ತಿನ ಯಾತ್ರೆಯ ಬಾಧಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "अतः जीवन्मुक्तेः लोकयात्रोच्छेदकरत्वं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब उत्तर देते हुए आचार्य सदानन्दयोगीन्द्र ने जीवन्मुक्ति के वर्णन के समय में यह कहा है की जीवन्मुक्त की शुभ वासनाओं की भी अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರ ಎಂಬ ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಶುಭ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः एव जीवन्मुक्तिवर्णनसमये आचार्यः सदानन्दयोगीन्द्रः उक्तवान्‌ यत्‌ जीवन्मुक्तस्य शुभवासनानाम्‌ अपि अनुवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक दृष्टि से तो यथेच्छाचरित्व जीवन्मुक्त हो सकता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ತಾನು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವವನು ಎಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च लोकदृष्ट्या तु यथेच्छाचरित्वं जीवन्मुक्तस्य भवितुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन वास्तविक दृष्टि से जीवन्मुक्त स्वयं का भोजन औरों को देता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ತನ್ನ ಪಾಲಿನ ಊಟವನ್ನು ಬೇರೆಯವನಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तः स्वस्य भोजनम्‌ अपरस्मै ददाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "योग प्रभाव से आर्त को आरोग्य भी देता है।", "Kannada": "ಯೋಗದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರೋಗಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವನು.", "Sanskrit": "योगप्रभावात्‌ आर्ताय आरोग्यं ददाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त लोक संग्रह के लिए मुक्ति के बाद भी कर्म करता है इस प्रकार से गीता में कहा है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಜನರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುವನು ಎಂದು ಗೀತಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तः लोकसंग्रहार्थं मुक्तेः परमपि कर्म करोति इति गीतासु निगदितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त ज्ञान प्राप्त करके स्वेच्छाचारी नहीं होता है क्योंकि उसकी अशुभादि वासनाएँ तो साधनकाल में ही लुप्त हो जाती है।", "Kannada": "ಜೀವಮ್ನುಕ್ತನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿ ಆಗಲಾರ, ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಅವನ ಅಶುಭ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಸಾಧನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಕಳೆದುಹೋಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तः ज्ञानं प्राप्य न स्वेच्छाचारी स्यात्‌, यतो हि अशुभादिवासना साधनकाले एव लुप्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शुभवासनाओं को ही अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಶುಭ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अतः शुभवासनानाम्‌ एव अनुवृत्तिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही वेदान्तगुरु सुरेश्वराचार्य नें कहा हैं कि- ““बुद्धाद्वैतसतत्त्वस्य यथेच्छाचरणं यदि।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವೇದಾಂತ ಗುರು ಸುರೇಶ್ವರಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ-“ಬುದ್ಧಾದ್ವೈತಸತತ್ತ್ವಸ್ಯ ಯಥೇಚ್ಛಾಚರಣಂ ಯದಿ|", "Sanskrit": "अतः एव वेदान्तगुरुः सुरेश्वराचार्यः उक्तवान्‌ यत्‌- \"बुद्धाद्वैतसतत्त्वस्य यथेच्छाचरणं यदि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य नें कहा है कि जो मुमुक्षु अद्वैतत्व का साक्षात्कार करके यदि वह यथेच्छाचारी होता है तो उसका साधारण व्यक्ति से क्या भेद होगा।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯರರು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು, ಮುಮುಕ್ಷುನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದ್ವೈತತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ನಂತರ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಚಾರಿಯಾದನೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಅವನಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು ಎಂದು.", "Sanskrit": "आचार्यः उक्तवान्‌ यदि यः मुमुक्षुः अद्वैततत्त्वस्य साक्षात्कारं कृत्वा यथेच्छाचारी भवति तर्हि साधारणजनतः को भेदः तस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि दोनों की कुभोजन में ही मति हो जाए तो तत्वदृष्टि से उनमें क्या भेद होगा।", "Kannada": "ಇಬ್ಬರದ್ದೂ ಅಶುದ್ಧ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಒಲವು ಇದ್ದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗೂ ಮತ್ತು ನಾಯಿಗೂ ಭೇದವೇನು.", "Sanskrit": "यदि उभयोः अशुचिभक्षणे एव मतिः स्यात्‌ तर्हि शूनतत्त्वदृशयोः को भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य विद्यारण्य स्वामी ने तत्वदर्शियों को किस प्रकार से आचरण करना चाहिए उसका उपदेश दिया है।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಆಚಾರ್ಯರು ತತ್ವದರ್ಶಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आचार्यः विद्यारण्यः तत्त्वदर्शिनां कृते कथम्‌ आचरणं कर्तव्यं तत्‌ उपदिष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह इस प्रकार से है  \"विद्वराहादितुल्यत्वं मा काङ्कीस्ततत्त्वविद्भवान्‌।", "Kannada": "ಉದಾ: \"ವಿದ್ವರಾಹಾದಿತುಲ್ಯತ್ತ್ವಂ ಮಾ ಕಾಂಕ್ಷೀಸ್ತತ್ತ್ವವಿದ್ಭವಾನ್|", "Sanskrit": "तद्यथा-\"विद्वराहादितुल्यत्वं मा काङ्कीस्ततत्त्वविद्भवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका अर्थ यह हैं कि सभी प्रकार के उत्कृष्ट ज्ञान से युक्त तुम कामादि त्याग अशक्तव के द्वार सभी अधर्म अनुचित वस्तुओं की आकांक्षा मत करो।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥವೆನೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ನೀನು ಕಾಮಾದಿಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಅಶಕ್ತನಾಗಿ ತುಂಬಾ ಹೀನಾಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಾಗೆ ವರ್ತಿಸಬೇಡ.", "Sanskrit": "अस्यार्थो हि सर्वोत्कृष्ठहेतुज्ञानवान्‌ त्वं कामादित्यागाशक्तत्वेन सर्वाधमविङ्वाहादिसाम्यं माकाङ्कीः मा कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु कामादिलक्षण और सम्पूर्णदोष के नाश के द्वार सभी लोगों के द्वारा देवता समान पूजित हो।", "Kannada": "ಬದಲಾಗಿ ಕಾಮಾದಿಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ಎಲ್ಲ ಮನಸ್ಸಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ದೇವರ ಹಾಗೆ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "किन्तु कामादिलक्षणसकलमनोदोषनाशेन सर्वजनैः देववत्‌ पूज्यो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवनमुक्ति के अनन्तर विदेह मुक्त का स्वरूप बताया जा रहा है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ವಿಚಾರದ ನಂತರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तेः अनन्तरं विदेहमुक्तेः स्वरूपम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त की ही विदेह मुक्ति होती है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹರಹಿತವಾದಂತಹ ಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ..", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य एव विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त के प्रारब्धकर्मों के उपभोग के द्वारा क्षय होने से देहनाश होने पर उसकी विदेहमुक्त होती।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಗಳ ಉಪಭೋಗದ ಮೂಲಕ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ದೇಹದ ನಾಶವಾದ ನಂತರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य प्रारब्धकर्मणः उपभोगेन क्षयात्‌ देहनाशे सति विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सञ्चितादि कर्मों का तो पहले ही नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಸಂಚಿತಕರ್ಮಗಳ ನಾಶವು ಮೊದಲೇ ಆಗಿ ಹೊಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सञ्चितादिकर्मणां तु पूर्वमेव नाशः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जीवन्मुक्त के और भी कर्म फलों को भोगने के लिए अवशिष्ट नहीं होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಭೋಗಿಸಲು ಇನ್ನು ಏನೂ ಕರ್ಮ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः इतोऽपि किमपि कर्म न अवशिष्यते जीवन्मुक्तस्य फलभोगाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए देहनाश से विदेहमुक्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ದೇಹದ ನಾಶವಾದ ತಕ್ಷಣ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः देहनाशाद्‌ विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही मुक्ति परममुक्ति कही जाती है।", "Kannada": "ಇದೇ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಮಮುಕ್ತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एषा एव मुक्तिः परममुक्तिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्वरूप का ब्रह्म के साथ एकीभाव हो जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪದ ಜೊತೆಗೆ ಐಕ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्वरूपेण ब्रह्मणा साकम्‌ एकीभावः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से शास्त्रों में भी कहा है- “जीवन्मुक्तपदं त्यक्त्वा स्वदेहे कालसात्कृते।", "Kannada": "ಇದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಕ್ಯ- \"ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಪದಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಸ್ವದೇಹೇ ಕಾಲಸಾತ್ಕೃತೇ|", "Sanskrit": "तथा च शास्त्रं- \"जीवन्मुक्तपदं त्यक्तवा स्वदेहे कालसात्कृते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही मुक्त आत्मा उपाधिकृत संसार का त्याग करके अपने स्वरूप में अवतिष्ठित होता है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆತ್ಮವು ಪದವಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಡೆದ ಸಂಸಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा मुक्तः आत्मा उपाधिकृतं संसारं त्यक्त्वा स्वस्वरूपेण अवतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब आत्मा की कहीं भी गति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆವಾಗ ಆತ್ಮದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಚಲನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा आत्मनः कुत्रापि गतिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुतियों में कहा है “इहैव प्रविलीयन्ते कामाः” इति “अत्र ब्रह्म समश्नुते'' इति च।", "Kannada": "ಇದೇ ಅರ್ಥದ ವೇದವಾಕ್ಯ - \"ಇಹೈವ ಪ್ರವಿಲೀಯಂತೇ ಕಾಮಾಃ\" ಎಂದು, \"ಅತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಶ್ನುತೇ\" ಎಂದೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि श्रुतिः- \"इहैव प्रविलीयन्ते कामाः” इति “अत्र ब्रह्म समश्नुते\" इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेहमुक्ति की और भी स्थिति शास्त्रों द्वारा प्रतिपादित की गई है “विदेहमुक्तो नोदेति नास्तमेति न शाम्यति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ - \"ವಿದೇಹಮುಕ್ತೋ ನೋದೇತಿ ನಾಸ್ತಮೇತಿ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ\"|", "Sanskrit": "अपि च विदेहमुक्तस्य स्थितिः शास्त्रैः प्रतिपाद्यते तद्यथा- \"विदेहमुक्तो नोदेति नास्तमेति न शाम्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेहमुक्त का फिर आविर्भाव नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜನ್ಮ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तस्य पुनः आविर्भावः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विदेहमुक्त का अस्त भी नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತನು ಅಳಿಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तस्य अस्तोऽपि न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेह मुक्त न तो सत्स्वरूप में विशिष्ट होता है और नहीं असत्स्वरूप में विशिष्ट होता है।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತನು ಯಾವುದೇ  ಸದ್-ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಸದ್-ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तः न सत्स्वरूपविशिष्टः न असत्स्वरूपविशिष्टः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तो उसका कोई भी व्यवहार भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च तस्य न कोऽपि व्यवहारः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह न तो समष्टिरूप होता है और न ही व्यष्टिरूप होता है।", "Kannada": "ಇವನು ಸಮಷ್ಟಿ-ರೂಪನು ಅಲ್ಲ, ವ್ಯಷ್ಟಿ-ರೂಪನು ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न अयं समष्टिरूपः न अयं व्यष्टिरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त का आत्मसाक्षात्कार भले ही हो जाता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗಿದೆ, ಆದರೂ", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य आत्मसाक्षात्कारः यद्यपि जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उसको प्रबल प्रारब्ध वश उसकी अन्तिम मुक्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಅವನ ಪ್ರಬಲವಾದಂತಹ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ಫಲವಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि तस्य प्रबलप्रारब्धकर्मवशात्‌ तस्य अन्तिमा मुक्तिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसे विदेहमुक्ति को आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अतः विदेहमुक्तेः आवश्यकता तस्य वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म ही जीव के लोकान्तरगमन का कारण होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮ ಎಂಬುದೇ ಜೀವಗಳ ಬೇರೆ ಲೋಕದ ಯಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्म एव जीवस्य लोकान्तरगमनस्य कारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कर्म के नाश से विदेहमुक्त का कहीं भी गमन नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಕರ್ಮಾಳ ನಾಶದಿಂದ ವಿದೇಹಮುಕ್ತನು ಎಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗಲಾರ.", "Sanskrit": "अतः कर्मणः नाशात्‌ विदेहमुक्तस्य कुत्रापि गमनं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यहाँ पर ही लीनता को प्राप्त कर लेता है।", "Kannada": "ಅವನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अत्र लीनतां प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सभी कर्मों के नाश के कारण उसका फिर दूसरा जन्म भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು, ಅವನ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ನಾಶವಾಗಿವೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯನು.", "Sanskrit": "किञ्च, सर्वेषां कर्मणां नाशात्‌ तस्य पुनः जन्म न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रुतियों में कहा है ““यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः।", "Kannada": "ಈ ಅರ್ಥದ ವೇದವಾಕ್ಯ - \"ಯದಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮುಚ್ಯಂತೇ ಕಾಮಾ ಯೇಽಸ್ಯ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಾಃ\"|", "Sanskrit": "तथाहि श्रुतिः- \"यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि स्थिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर ब्रह्मज्ञ को जो विदेह मुक्ति वर्णित है वह मुक्ति तो औपचारिक होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र ब्रह्मज्ञस्य या विदेहमुक्तिः वर्णिता सा मुक्तिः तु औपचारिकी अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सांख्य में कहते हैं की पुरुष का बन्ध भी नहीं होता है, तथा मुक्ति भी नहीं होती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸಾಂಖ್ಯರು ಹೇಳುವರೊ, ಪುರುಷನಿಗೆ ಬಂಧನವೂ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೇ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा सांख्याः वदन्ति यत्‌ पुरुषस्य बन्धः नास्ति, मुक्तिः अपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः यदि बन्ध होता तो कभी मुक्ति ही नहीं होती।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಬಂಧ ಎಂಬುದು ಇದ್ದಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಮುಕ್ತಿಯು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वस्तुतः यदि बन्धः स्यात्‌ तर्हि कदापि तस्य मुक्तिः न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से अद्वैतवादी भी बन्ध की सत्यता को स्वीकार नहीं करते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತಿಗಳು ಕೂಡ ಬಂಧವು ಸತ್ಯವಾದದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तथैव अद्वैतवेदान्तिभिः अपि बन्धस्य सत्यता न अङ्गीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए परमार्थभूत मुक्ति भी नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಕೂಡ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः परमार्थभूता मुक्तिः अपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः मुक्ति तो औपचारिकी ही होती है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಮುಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಔಪಚಾರಿಕ(ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯವಹಾರ) ಮಾತ್ರ.", "Sanskrit": "अतः मुक्तिः तु औपचारिकी एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि मोक्ष उत्पन्न होता तो मोक्ष का भी नाश होना चाहिए कारण यह है कि जगत में जो वस्तु उत्पन्न होती हैं वह नष्ट भी होती है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷವು ಹುಟ್ಟುವುದು ಎಂದಿದ್ದರೆ ಅದರ ನಾಶವು ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವು ನಶಿಸಿ ಹೊಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि मोक्षः जायेत तर्हि मोक्षस्य अपि नाशः स्यात्‌। कारणं हि जगति यानि वस्तुनि उत्पद्यन्ते तानि वस्तूनि नश्यन्ति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इससे तो मोक्ष में भी अनित्यता आ जाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಅನಿತ್ಯ ಆಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "अतः मोक्षस्यापि अनित्यता आगता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मोक्ष नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಮೋಕ್ಷವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः मोक्षः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा बन्ध का करण भी नहीं है।", "Kannada": "ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बन्धकारणम्‌ अपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः मोक्ष तथा बन्ध तो सापेक्ष होते है।", "Kannada": "ಆದ ಕಾರಣ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬಂಧ ಎಂಬ ಇವೆರಡು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ.", "Sanskrit": "अतः मोक्षबन्धौ तु सापेक्षौ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौडपादाचार्य ने माण्डूक्यकारिका में कहा है कि- ““न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बन्धो न च साधकः।", "Kannada": "ಗೌಡಪಾದಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಮಾಂಡೂಕ್ಯಕಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವರು - \"ನ ನಿರೋಧೋ ನ ಚೋತ್ಪತ್ತಿರ್ನ ಬಂಧೋ ನ ಚ ಸಾಧಕಃ|", "Sanskrit": "तथाहि गौडपादाचार्यः उक्तवान्‌ माण्डुक्यकारिकायां यत्‌ - \"न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बन्धो न च साधकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इसका निरोध भी नहीं है तथा जीव की उत्पत्ति भी नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಶವೂ ಇಲ್ಲ| ಜೀವದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಂಬುದೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः निरोधः नास्ति। जीवस्य उत्पत्तिः अपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव बद्ध होता है।", "Kannada": "ಜೀವವು ಕೇವಲ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च जीवः बद्धो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः बन्ध का कारण भी नहीं है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ವಸ್ತು ಕೂಡ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अतः बन्धकारणम्‌ अपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मुमुक्षु भी नहीं है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮುಮುಕ್ಷು (ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುವವನು) ಎಂಬುವನು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च मुमुक्षुः अपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष भी नहीं है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷ ಸಹಿತ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मोक्षः अपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही वास्तविक परमार्थता है।", "Kannada": "ಇದೇ ನಿಜವಾಗಿಯು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एषा एव परमार्थता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए परमार्थता अखण्डसच्चिदानन्द ब्रह्म ही सत्य है अन्य सब मिथ्या है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಖಂಡವಾದ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ರೂಪನಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ಕೇವಲ ಸತ್ಯ ಎಂದು. ತಿಳಿಯುವುದು. ಉಳಿದಿದ್ದೇಲ್ಲ ಸುಳ್ಳು.", "Sanskrit": "अतः परमार्थतः अखण्डं सच्चिदानन्दं ब्रह्म एव सत्यम्‌। अन्यत्‌ सर्व मिथ्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब फिर प्रश्‍न होता है कि यदि जीव चिरमुक्त होता है तो उस जीव का मोक्ष क्रियासाध्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ, ಜೀವನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುಕ್ತನೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತೇನು ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र पुनः प्रश्नः भवति यदि जीवः चिरमुक्तः भवति तर्हि तस्य जीवस्य मोक्षः क्रियासाध्यः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए फिर मोक्ष में पुरुषार्थता को आवश्यकता क्या है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವೆಂಬುದು ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?", "Sanskrit": "अतः मोक्षस्य कथं पुरुषार्थता स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक में पुरुषों के द्वारा जिसे चाहा गया है वह पुरुषार्थ होता है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪುರುಷಾರ್ಥ ಎಂದೇ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "लोके प्रार्थ्यते यत्‌ पुरुषैः स पुरुषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अप्राप्त की प्राप्ति ही पुरुषार्थ होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಿಗದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಎನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "अपि च अप्राप्तस्य प्राप्तिः एव पुरुषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ से ही पुरुष की प्रवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಮಾನವನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः एव पुरुषस्य प्रवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा मरणशील के अज्ञान का नाश नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಮರಣಶೀಲನ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु अज्ञानस्य नाशो न भवति मरणशीलस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अज्ञान के कारण ही वह जीव फिर से शरीर धारण करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ಜೀವವು ಮತ್ತೆ ಆ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अज्ञानकारणात्‌ उत्क्रामतो जीवस्य शरीरधारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका फिर से जन्ममरणादि होता है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ಮರಣಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य तु पुनः जन्ममराणादिकं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अज्ञानजन्य जो कार्य होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಜನ್ಯವಾದ ಯಾವ ಕಾರ್ಯಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ.", "Sanskrit": "अतः अज्ञानजन्यानि यानि कार्याणि भवन्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "वे विदेहमुक्त सम्भव नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಅವುಗಳಿಂದ ವಿದೇಹಮುಕ್ತವು ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तानि तु न सम्भवन्ति विदेहमुक्तस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 विदेहमुक्ति के क्या लक्षण होते हैं?", "Kannada": "೧.ವಿದೇಹ ಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು?", "Sanskrit": "१.विदेहमुक्तेः किं लक्षणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 विदेह मुक्ति किसकी होती है?", "Kannada": "೨. ಯಾವುದರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२.कस्य विदेहमुक्तिः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. मृत्यु तथा विदेहमुक्ति में क्या भिन्नता है?", "Kannada": "೩. ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಏಕೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "३.मृत्युविदेहमुक्त्योः पार्थक्यम्‌ किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 सभी कौ विदेह मुक्ति होती हैं अथवा नहीं?", "Kannada": "೪. ಎಲ್ಲರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ?", "Sanskrit": "४.सर्वेषां विदेहमुक्तिः भवति वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 विदेह मुक्ति के बाद जन्म होता है अथवा नहीं।", "Kannada": "೫. ವಿದೇಹ ಮುಕ್ತಿಯ ಅನಂತರ ಜನ್ಮವು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ?", "Sanskrit": "५.विदेहमुक्तेः परं पुनः जन्म भवति वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. विदेहमुक्ति के बाद प्रारब्ध कर्मों का क्या होता है?", "Kannada": "೬. ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಗಳ ಅನಂತರ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮಗಳೇನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६.विदेहमुक्तेः अनन्तरं प्रारब्धकर्मणः किं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 जीवन्मुक्त का यदि अज्ञान नहीं रुकता है तो विदेमुक्त का क्या नष्ट होता हेै।", "Kannada": "೭. ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಅಜ್ಞಾನವೇನಾದರು ನಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಏನು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "७.जीवन्मुक्तस्य यदि अज्ञानं न तिष्ठति तर्हि विदेहमुक्त्या किं नश्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 क्या चार्वाक विदेह मुक्ति को स्वीकार करते हैं?", "Kannada": "೮. ಚಾರ್ವಾಕರು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ?", "Sanskrit": "८.चार्वाकाः किं विदेहमुक्तिं स्वीकुर्वन्ति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 विदेहमुक्त का क्या प्रमाण है?", "Kannada": "೯. ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವೇನು?", "Sanskrit": "९.विदेहमुक्तस्य प्रमाणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. विदेहमुक्त के पुण्यफल होतें हैं अथवा नहीं।", "Kannada": "೧೦. ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಪುಣ್ಯ ಫಲವು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ?", "Sanskrit": "१०.विदेहमुक्तस्य पुण्यफलं तिष्ठति वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त में कहे गये साधनचतुष्टय सम्पन्न मुमुक्षु प्रमाता पुरुष जीवन्मुक्ति की अवस्था में जाता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಸಾಧನಚತುಷ್ಟಯ ಸಂಪನ್ನರು ಮುಮುಕ್ಷು ಪ್ರಮಾತಾ ಪುರುಷ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तोक्तसाधनचतुष्टयसम्पन्नः मुमुक्षुः प्रमाता पुरुषः जीवन्मुक्त्यवस्थां गच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवित रहते हुए पुरुष के कर्तृत्व भोक्तृत्व तथा सुखदुःखादि लक्षण जो चित्त के धर्म होते हैं वह क्लेश रूपत्व से बन्ध होता है।", "Kannada": "ಜೀವಿತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಪುರುಷನ ಕರ್ತೃತ್ವ- ಭೋಕ್ತೃತ್ವ- ಸುಖದುಃಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಯಾರು  ಚಿತ್ತ ಧರ್ಮದವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು ಕ್ಲೇಶರೂಪದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "जीवतः पुरुषस्य कर्तृत्व-भोक्तृत्व-सुखदुःखादिलक्षणः अखिलः यः चित्तधर्मः सः क्लेशरूपत्वात्‌ बन्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका निवारण जीवन मुक्ति होती है।", "Kannada": "ಅದರ ನಿವಾರಣೆಯು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य निवारणं जीवन्मुक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवित रहते हुए ही जो मुक्त है वह जीवन्मुक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಜೀವಿಸುತ್ತಲೇ ಮುಕ್ತರಾಗುವವರನ್ನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जीवन्‌ सन्‌ मुक्तः जीवन्मुक्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार के प्रकरण ग्रन्थ में जीवनमुक्त का लक्षण विस्तार से बताया गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಸಾರದ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसाराख्ये प्रकरणग्रन्थे जीवन्मुक्तेः लक्षणं विस्तरेण आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“यदा सर्वे प्रमुच्यते सचक्षुः अचक्षुरिव सकर्म अकर्म इव” इत्यादि श्रुतिवाक्य जीवन्मुक्त पुरुष के स्वरूप को प्रस्तुत करते है।", "Kannada": "\"ಯದಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೆ ಸಚಕ್ಷುಃ ಅಚಕ್ಷುರಿವ ಸಕರ್ಮ ಅಕರ್ಮ ಇವ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते' \"सचक्षुः अचक्षुरिव सकर्ण अकर्ण इव\"इत्यादिश्रुतिवाक्यानि जीवन्मुक्तस्य पुरुषस्य स्वरूपं प्रस्तुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'सुषुप्तवज्जाग्रति यो नपश्यति ' इत्यादि श्रुतिवाक्यों के द्वारा जीवन्मुक्त का स्वभाव कहा गया है।", "Kannada": "\"ಸುಷುಪ್ತವಜ್ಜಾಗ್ರತಿ ಯೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'सुषुप्तवज्जाग्रति यो न पश्यति' इत्यादिश्रुतिवाक्यैः जीवन्मुक्तस्य स्वभावः उक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त पुरुष ही प्रारब्ध के नाश के बाद विदेह मुक्ति को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನೇ ಪುರುಷನ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ನಾಶದ ಅನಂತರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्त एव पुरुषः प्रारब्धनाशात्‌ परं विदेहमुक्तिं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्धकर्मो के क्षय होने पर जीवन्मुक्त पुरुष के कोई भी कर्म फल भोगने के लिए नहीं रुकते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಗಳು ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्मणां क्षये सति जीवन्मुक्तस्य पुरुषस्य न किमपि कर्म तिष्ठति फलभोगाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद उसकी विदेह मुक्ति हो जाती है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಅದರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च तस्य विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही मुक्ति परममुक्ति होती है।", "Kannada": "ಇದೇ ಮುಕ್ತಿಯು ಪರಮಮುಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एषा एव मुक्तिः परममुक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेहमुक्ति होने पर जीव ब्रह्मस्वरूप ही हो जाता है।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯಾದಾಗ ಜೀವವು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तौ जीवः ब्रह्मस्वरूप एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विदेह मुक्ति की स्थिति शास्त्रों के द्वारा इस प्रकार से प्रतिपादित की गई हे।", "Kannada": "ಈ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अस्याः विदेहमुक्तेः स्थितिः शास्त्रैःप्रतिपाद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेहमुक्तो नोदेति नास्तमेति न शाम्यति।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತೋ ನೋದೇತಿ ನಾಸ್ತಮೇತಿ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ.", "Sanskrit": "तद्यथा- विदेहमुक्तो नोदेति नास्तमेति न शाम्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन मुक्ति के स्वरूप ।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಲಕ್ಷಣದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तलक्षणस्य व्याख्यानं कुरु?"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेहमुक्त के लक्षणों की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तलक्षणं व्याख्यानं कुरु?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त के आचरण के विषय में लिखिए।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿನ ಆಚರಣೆಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य आचरणविषये लिख्यताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्ति तथा विदेह मुक्ति में क्या भेद होता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏನು ಭೇದಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तिविदेहमुक्त्योः पार्थक्यम्‌ किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन प्रकार के कर्मों का विवरण लिखिए।", "Kannada": "ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "त्रिविधकर्मणः विवरणं लिखतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्ति का क्या प्रयोजन है आलोचित कीजिए।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಯೋಗಳೇನು ಎಂಬುದರ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तेः प्रयोजनं किम्‌ आलोच्यताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अखिलबन्धरहित आत्म ही जीवन्मुक्त के नाम से कही जाती हे।", "Kannada": "ಅಖಿಲಬಂಧರಹಿತ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಃ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अखिलबन्धरहितः आत्मा एव जीवन्मुक्तः इति नाम्ना कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैतवेदान्त में मुक्ति दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತ ಮತದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तमते मुक्तिः द्विविधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्ति तथा विदेह मुक्ति।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तिः विदेहमुक्तिश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्ति सभी सम्प्रदायों के द्वारा अङ्गीकार नहीं की गई है रामकृष्णादि पुरुष भी जीवन्मुक्त ही थे, और शास्त्र प्रमाण भी हेै।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರು ಕೂಡ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತರೇ ಆಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "न जीवन्मुक्तिः सर्वैः सम्प्रदायैः अङ्गीक्रियते।रामकृष्णादयः पुरुषाः जीवन्मुक्ताः आसन्‌। अपि च शास्त्रप्रमाणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार के लेखक सादनन्दयोगीन्द्र है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದ ಲೇಖಕರು ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारस्य लेखकः सदानन्दयोगीन्द्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धी पद के द्वारा यहाँ पर बुद्धि का ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಧೀ ಪದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಗ್ರಹಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धीपदेन अत्र बुद्धेः ग्रहणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में कहा गया है कि जीवन्मुक्त स्वस्वरूपाखण्डब्रह्मज्ञान के द्वारा तथा उस अज्ञान के बाध के द्वारा स्वस्वरूपाखण्ड ब्रह्म का साक्षात्कार करके अज्ञान तथा उसके कार्य सञ्चित कर्म संशय विपर्ययादि का भी बाध करके अखिल बन्ध रहित होकर के ब्रह्मनिष्ठ हो जाता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನು ಸ್ವಸ್ವರೂಪ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆ ಅಜ್ಞಾನ ಬೋಧದಿಂದ ಸ್ವಸ್ವರೂಪ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯ ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮ ಸಂಶಯ ವಿಪರ್ಯಯಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಅಖಿಲ ಬಂಧ ರಹಿತವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे दान्तसारे उच्यते त॑ यत्‌ जीवन्मुक्त वन्मुक्तः नाम स्वस्वरूपाखण्डब्रह्मज्ञानेन स्वरूपाखण्ड्ब्रह्मज्ञानन तद्‌ अज्ञानबाधनद्वारा स्वस्वरूपाखण्डब्रह्मणि साक्षात्कृते अज्ञानतत्कार्यसञ्चित-कर्म-संशय-विपर्ययादीनाम्‌ अपि बाधितत्वात्‌ अखिलबन्धरहितः ब्रह्मनिष्ठः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त का फिर संसार बन्ध नहीं होता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರ ಬಂಧವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य पुनः संसारबन्धः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म तीन प्रकार के होते है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्म त्रिविधं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सञ्चित प्रारब्ध तथा क्रियमाण।", "Kannada": "ಸಂಚಿತ, ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಭೇದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "सञ्चितप्रारब्धक्रियमाणभेदात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस में किए जाने वाले कर्म ही क्रियमाण कर्म पद के वाच्य है।", "Kannada": "ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ಕರ್ಮಗಳೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಕರ್ಮ ಪದದ ವಾಚ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ जन्मनि क्रियमाणानि कर्माणि हि क्रियमाणकर्मपदवाच्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "फलदान के लिए अनुन्मुख जो कर्म अनादिकाल से अर्जित तथा सञ्चित होकर के रुकते है वे सञ्चित कर्म कहलाते है।", "Kannada": "ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಅನುನ್ಮುಖ ಕರ್ಮಗಳು ಅನಾದಿಕಾಲಗಳಿಂದ ಅರ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಸಂಚಿತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಸಂಚಿತಕರ್ಮ.", "Sanskrit": "फलदानाय अनुन्मुखानि यानि कर्माणि अनादिकालतः अर्जितानि सञ्चितानि च तिष्ठन्ति तत्‌ सञ्चितकर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "सञ्चितकर्मे में से कोई एक कर्म शरीर का निर्माण करवाता है वह शरीर आरम्भक कर्म ही फिर प्रारब्ध कर्म कहलाता हे।", "Kannada": "ಸಂಚಿತಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಏಕ ಕರ್ಮ ಶರೀರಗಳಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶರೀರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನೇ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सञ्चितकर्मसु किञ्चिद्‌ एकं कर्म शरीरं प्रारभते। शरीरारम्भकं तत्‌ कर्म एव प्रारब्धं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान के साथ प्रारब्ध कर्म का विरोध नहीं है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮದ ವಿರೋಧವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ज्ञानेन साकं प्रारब्धकर्मणः विरोधः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्ता तीन प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಸತ್ತಾ (ಅಸ್ತಿತ್ವ) ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्ता त्रिविधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यवहारिक, प्रातिभासिक तथा पारमार्थिक।", "Kannada": "ವ್ಯವಹಾರಿಕ, ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ.", "Sanskrit": "व्यवहारिकी, प्रातिभासिकी, पारमार्थिकी चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत की पारमार्थिक सत्ता नहीं होती है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಪಾರಮಾರ್ತಿಕ ಸತ್ತ (ಅಸ್ತಿತ್ವವು) ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जगतः पारमार्थिकी सत्ता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्ति ही विदेहमुक्ति का हेतु हे।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯೇ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಹೇತುವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तिः एव विदेहमुक्तेः हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्ध कर्मो के क्षय होने पर जीवन्मुक्त पुरुष के कोई भी कर्म नहीं रुकते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಗಳ ನಾಶವಾದಾಗ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನ ಯಾವುದೇ ಕರ್ಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्मणां क्षये सति जीवन्मुक्तस्य पुरुषस्य न किमपि कर्म तिष्ठति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद उसकी विदेह मुक्ति हो जाती है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಅದರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च तस्य विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्त ही विदेहमुक्त होता है।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯೇ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तस्य एव विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विदेहमुक्ति का कारण जीवन्मुक्ति यह भी कह सकते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣವೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः विदेहमुक्तेः कारणं जीवन्मुक्तिः इत्यपि वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु सत्य होने पर इन्द्रियाँ सूक्ष्म शरीर के साथ नये देह में चली जाती है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಯು ಸತ್ಯವಾದಾಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರದ ಅವಯವದ ಜೊತೆಗೆ ಎದ್ದು, ಹೊಸ ದೇಹದ ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मृत्यौ सत्याम्‌ इन्द्रियाणि सूक्ष्मशरीरावयवतया उत्क्रान्तानि भवन्ति, नूतनदेहं प्रति गच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन मरणशील के अज्ञान का नाश नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಮರಣಶೀಲನ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु अज्ञानस्य नाशो न भवति मरणशीलस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अज्ञान के कारण से वह फिर नया शरीर धारण करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದು ಒಂದು ನೂತನ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अज्ञानकारणात्‌ उत्क्रामतो जीवस्य शरीरधारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जीवन्मुक्ति के बाद जिसकी विदेहमुक्ति होती है उसका फिर जन्ममरणादि कार्य नहीं होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ನಂತರ ಯಾರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದರ ಜನ್ಮಮರಣಗಳು ಮತ್ತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु जीवन्मुक्तेः अनन्तरं यस्य विदेहमुक्तिः भवति ,तस्य तु पुनः जन्ममराणादिकं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि विदेहमुक्त का अज्ञान के अशेष से विनाश हो जाता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಅಜ್ಞಾನದ ಅಶೇಷವಾದಾಗ (ಅಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ) ಅದರ ವಿನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि विदेहमुक्तस्य अज्ञानस्य अशेषतः विनाशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी की विदेह मुक्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರಿಗು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सर्वेषां विदेहमुक्तिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका अशेषता से अज्ञान का नाश होता है।", "Kannada": "ಯಾರಿಗೆ ಅಶೇಷದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ.", "Sanskrit": "यस्य अशेषतया अज्ञानस्य नाशो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी ही विदेहमुक्त होती है।", "Kannada": "ಅವನಿಗೆ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव विदेहमुक्तिः भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेह मुक्ति के बाद में फिर जन्म नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ನಂತರ ಪುನರ್ಜನ್ಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तेः अनन्तरं पुनः जन्म न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्धकर्म का नाश होने पर विदेहमुक्ति होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮದ ನಾಶವಾದಾಗ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रारब्धकर्मणो नाशे विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि प्रारब्ध के उपभोग के द्वार उनका क्षय होने लगता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದಲೇ ಅದರ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि उपभोगेन क्षयः भवति प्रारब्धस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही जीवन्मुक्त अज्ञान नहीं रुकता है फिर भी उसका प्रारब्ध कर्म तो होता ही है जब प्रारब्ध कर्म का नाश होता है तब विदेहमुक्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಅಜ್ಞಾನವು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಆದರು ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮವು ಆಗುತ್ತದೆ ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि जीवन्मुक्तस्य अज्ञानं न तिष्ठति तथापि तस्य प्रारब्धकर्म तु तिष्ठति। यदा प्रारब्धस्य नाशो भवति तदा विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हाँ चार्वाक विदेहमुक्ति को स्वीकार करते हैं।", "Kannada": "ಹೌದು ಚಾರ್ವಾಕರು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आम्‌ चार्वाकाः विदेहमुक्तिं स्वीकुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन उनकी विदेह मुक्ति में केवल शरीर का ही नाश होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅವರ ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಶರೀರನಾಶ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु तेषां विदेहमुक्तिः इत्युक्ते केवलं शरीरनाशः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहमुक्ति के प्रमाण को यदा संरहते चायं कूर्मोऽङ्गानीव इत्यादि स्मृतियों के द्वारा समझा जाता है।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಯಾವಾಗ ಸಂಹಾರವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಈ ಕೂರ್ಮೋಽಂಗನೀವ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಕೂಡ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तः प्रमाणं तु यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव इत्यादिभिः स्मृतिभिः अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदेहमुक्त का अशेषतः अज्ञान के नाश होने से उसके पुण्य भी नहीं रुकते हैं।", "Kannada": "ವಿದೇಹಮುಕ್ತನ ಶೇಷವಿಲ್ಲದೆ ಅಜ್ಞಾನನಾಶವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅವನ ಪುಣ್ಯವು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विदेहमुक्तस्य अशेषतः अज्ञाननाशात्‌ तस्य पुण्यम्‌ अपि न तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतवर्ष आध्यात्मिकता की भूमि है।", "Kannada": "ಭಾರತವರ್ಷವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भारतवर्ष हि आध्यात्मिकतायाः भूमिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर समय-समय पर बहुत धर्म सम्प्रदायों की तथा दर्शन सम्प्रदायों की उत्पत्ति हुई है।", "Kannada": "ಆಗ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಬಹಳ ಧರ್ಮಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ದರ್ಶನಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "तत्र काले काले बहूनां धर्मसम्प्रदायानां दर्शनसम्प्रदायानां च उत्पत्तिः अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय दर्शनों में वेदान्त दर्शन प्रमुख स्थल रहा है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನವು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು  ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भारतीयदर्शनेषु प्रमुखं स्थानम्‌ अलङ्करोति वेदान्तदर्शनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस दर्शन के बहुत से सम्प्रदाय तथा बहुत सी व्याख्याएँ वेदान्तदर्शन वस्तुतः साक्षात्‌ उपनिषदों का आश्रय लेकर के स्वयं दर्शन के सिद्धान्तों को प्रस्तुत करता है।", "Kannada": "ಆ ದರ್ಶನದ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು. ವೇದಾಂತದರ್ಶನ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಅದೇ ಸ್ವಯಂ ದರ್ಶನದ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च दर्शनस्य बहवः सम्प्रदायाः, बहूनि च व्याख्यानानि। वेदान्तदर्शनं वस्तुतः साक्षात्‌ उपनिषदः आश्रित्य स्वीयं दर्शनसिद्धान्तं प्रस्तौति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही सभी वेदान्त सम्प्रदाय उपनिषद्‌ को प्रमाणत्व के रूप में स्वीकार करतें है फिर भी उपनिषदों में उनका सूक्ष्म रूप भेद होता है।", "Kannada": "ಹೇಗಾದರು ಎಲ್ಲರು ವೇದಾಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರು ಉಪನಿಷತ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪ ಭೇದವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि सर्वे एव वेदान्तसम्प्रदायाः उपनिषदः प्रमाणत्वेन स्वीकुर्वन्ति, तथापि उपनिषद्व्याख्यानेषु तेषाम्‌ अस्ति सूक्षाः भेदाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सिद्धान्तों में भी बहुत से स्थलों में उनेक स्वभाविक भेद दिए गए है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ  ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ सिद्धान्तेषु अपि बहुषु स्थलेषु अस्ति तेषां स्वाभाविकः भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त दर्शनों में भी परस्पर मतभेद प्रसिद्ध ही है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಮತಭೇದಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तदर्शनेषु एवं परस्परः मतभेदः प्रसिद्ध एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन मतभेद होने पर भी सभी वेदान्त दर्शन एक ही परमेश्वर का निर्देश करते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಮತಭೇದಗಳಿದ್ದರು ಎಲ್ಲಾ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನಗಳು ಒಬ್ಬನೇ ಪರಮೇಶ್ವರ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "परन्तु एवं मतभेदे सति अपि सर्वाणि वेदान्तदर्शनानि एकम्‌ एव परमेश्वरं निर्दिशन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी दर्शन मार्गों के द्वारा एक ही परमेश्‍वर विविध रूपों में बताया गया है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿಯು ಒಬ್ಬನೇ ಪರಮೇಶ್ವರನು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सर्वैः दर्शनमार्गैः एकः एव परमेश्वरः विविधरूपेण आप्यते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीरामकृष्ण का जीवन देखकर के विवेकानन्द ने समझा है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಿ ವಿವೇಕನಂದರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णजीवनम्‌ अवलोक्य विवेकानन्देन विज्ञातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्ण ही उस प्रकार के साधक थे जिनके जीवन में द्वैत, विशिष्टाद्वैत, अद्वैत इस प्रकार के सभी तत्व परस्पर विरोध बिना ही रहते हैं।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಾಧಕರಾಗಿದ್ದರು ಯಾರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದ್ವೈತ, ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ, ಅದ್ವೈತ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಎಲ್ಲಾ ತತ್ವಗಳು ಅವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅನಾಯಾಸದಿಂದ ಇರುತ್ತಿದ್ದವೋ.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णः हि तादृशः अध्यात्मसाधकः यस्य जीवने द्वैतं विशिष्टाद्वैतम्‌ अद्वैतं च तत्त्वं परस्परम्‌ अविरुद्धतया अनयासेन विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्ण के द्वारा प्रभावित उनके इस प्रकार वेदान्तव्याख्यान जैसे अध्यात्ममार्ग में चलने वालों के बहुत सारे संशयों का निराकरण करके निःसंशय उनको अध्यात्ममार्ग की प्रेरणा देने वाले हुए।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವೇದಾಂತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹೇಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವರ ಬಹಳ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುಕೊಂಡು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಅವರು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವವರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णे प्रभावितस्य तस्य एतादृशं वेदान्तव्याख्यानं यथा अध्यात्ममार्गगामिनां बहूनां बहु संशयं निराकृत्य निःसंशयं तान्‌ अध्यात्ममार्गे प्रचोदयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही प्रायोगिक जीवन में भी उपयोग लिए प्रेरणादायी सिद्ध हुए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಿಗಳಾದರು.", "Sanskrit": "तथैव प्रायोगिकजीवने अपि उपयोगाय भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आधुनिक विज्ञानयुग में वेदान्त के अभिनवरूप के द्वारा इस प्रकार के व्याख्यानो को सभी दर्शन जिज्ञासुओं के द्वारा अवश्य ही ध्यान पूर्वक समझना चाहिए।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಯುಗದಲ್ಲಿ  ವೇದಾಂತದ ಅಭಿನವರೂಪದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನ ಜಿಜ್ಞಾಸುಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ आधुनिके विज्ञानयुगे वेदान्तस्य अभिनवरूपेण एतादृशं व्याख्यानं सर्वेः दर्शनजिज्ञासुभिः अवश्यम्‌ अध्येयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द ने वेदान्त के इस प्रकार के महात्म्य को जो व्यवहारिक तथा आध्यात्मिक जीवन का समझकर के तथा व्यवहारिक जीवन में इसका प्रयोग किस प्रकार से हो इस स्पष्टता का भी निरूपण किया।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರು ವೇದಾಂತದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಯಾವುದು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "विवेकानन्दवेदान्तस्य एतादृशं माहात्म्यं यत्‌ तत्‌ व्यवहारिकस्य आध्यात्मिकस्य च जीवनस्य प्राचीरं निराकृत्य व्यवहारजीवने एव आध्यात्मिकतायाः प्रयोगः कथं स्यात्‌ इति स्पष्टतया न्यरूपयत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे; विवेकानन्द के विषय में सामान्यज्ञान प्राप्त करने में;  विवेकानन्द के दर्शन के विषय में विस्तार से जान पाने में;  विवेकानन्द के दर्शन में श्री रामकृष्ण का प्रभाव समझने में;  विवेकानन्द का सेवा भाव जानने में;  योग चतुष्टय में विवेकानन्दकृत समन्वय को जान पाने में;  अन्य दर्शनों से भी विवेकानन्द दर्शन का वैलक्षण्य जानने में;", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ, ವಿವೇಕಾನಂದರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಸೇವಾ ಭಾವನೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ಯೋಗ ಚತುಷ್ಟಯದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಅನ್ಯ ದರ್ಶನಗಳಿಂದ ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवद्भिः -स्वामिनः विवेकानन्दस्य विषये सामान्यतः ज्ञायते। विवेकानन्दस्य दर्शनविषये विस्तरेण ज्ञायते। विवेकानन्ददर्शने श्रीरामकृष्णस्य प्रभावः ज्ञायते। विवेकानन्दस्य सेवाभावः ज्ञायते।योगचतुष्टयस्य विवेकानन्दकृतः समन्वयः ज्ञायते।अन्यदर्शनेभ्यः विवेकनन्ददर्शनस्य वैलक्षण्यं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामी विवेकानन्द का परिचय आधुनिक भारतवर्ष में प्रायः सभी को है।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಪರಿಚಯವು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗು ಇದೆ.", "Sanskrit": "स्वामिनः विवेकानन्दस्य परिचितिः आधुनिके भारतवर्षे प्रायः सर्वेषामेव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "१८६३- ईस्वी शताब्दी में जनवरी मास की 12 दिनाङ्क को जन्म लेने पर इनका नाम नरेन्द्रनाथ दत्त था।", "Kannada": "೧೮೬೩ನೇ ಇಸವಿ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳ ೧೨- ತಾರೀಕಿನಂದು ಜನ್ಮಪಡೆದ ಅವರ ಹೆಸರು ನರೇಂದ್ರನಾಥ ದತ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತರಾದರು.", "Sanskrit": "१८६३- ईशवीयाब्दे जन्वरिमासस्य १२-दिनाङ्के लब्धजन्मा स पूर्वाश्रमे नरेन्द्रनाथ-दत्तः इति नाम्ना परिचितः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके आध्यात्मिक श्रीरामकृष्ण थे।", "Kannada": "ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳು ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तस्य आध्यात्मिकगुरुः आसीत्‌ श्रीरामकृष्णः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु से संन्यास दीक्षा प्राप्त करके परिव्राजक जीवन का निर्वहन करते हुए भारतवर्ष के विविध स्थानों में घूमते हुए धर्म प्रचार करके १८९३ ईस्वी सन में शिकागो नगरी में अनुष्ठित धर्मसम्मेलन में भाग ग्रहण करके वहाँ पर सनातन धर्म का महत्व उद्घोष करके जगत में प्रसिद्धि प्राप्त करी।", "Kannada": "ಗುರುಗಳಿಂದ ಸನ್ಯಾಸ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅವರು ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಾ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ೧೮೯೩ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ವಿಶ್ವಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವವಾದ ಉದ್ಘೋಷವನ್ನು ಮಾಡಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.", "Sanskrit": "गुरोः सकाशात्‌ सन्न्यासदीक्षां प्राप्य परिव्राजकजीवनं निर्वहन्‌ भारतवर्षस्य विविधस्थानेषु अटन्‌ धर्मप्रचारं कृत्वा १८९३ -ईशवीयाब्दे चिकागो इति नगर्याम्‌ अनुष्ठिते विश्वधर्मसम्मेलने भागं गृहीत्वा तत्र सनातनधर्मस्य महत्त्वम्‌ उद्घोष्य स जगति प्रसिद्धिं प्राप्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ से उन्होंने सनातन धर्म का विशेषतः वेदान्त का प्रचार करके समग्र मानवजाति के लिए उन्नति का विधान करने की चेष्टा की।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ವಿಶೇಷವಾದ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಮಗ್ರ ಮಾನವಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "ततः स सनातनधर्मस्य विशेषतः वेदान्तस्य प्रचारं कृत्वा समग्रायाः मानवजातेः उन्नतिं विधातुं चेष्टितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मुख में वेदान्त वाणी ने सजीवता को प्राप्त करके जनमनस में नया रूप धारण कर लिया उन्होंने जिस वेदान्त का प्रचार किया वह वेदान्त इस प्रकार से सम्बोधित होता है।", "Kannada": "ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ ವಾಣಿಯು ಸಜೀವವನ್ನು ಪಡೆದು ಜನಗಳ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಅವರು ಪ್ರಚಾರಿಸಿದ ವೇದಾಂತವು ನವ್ಯವೇದಾಂತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य मुखे वेदान्तस्य वाणी सजीवतां प्राप्य जनमनसि नूतनं रूपं धृतवती। तस्मात्‌ तत्प्रचारितं वेदान्तं विद्वांसः नव्यवेदान्तः (Ne०-४९daa) इत्यभिधानेन सम्बोधयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.2 ) विवेकानन्द वेदान्त दर्शन क्या हे भारतीयशास्त्रपरम्परा में न्याय तथा ग्रंथों दार्शनिकों की तथा दार्शनिकतत्वों की समुत्पत्ति हुई।", "Kannada": "೧೧.೨) ವಿವೇಕಾನಂದರ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ ಯಾವುದು? ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಂಪರೆಯ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದಾರ್ಶನಿಕ ತತ್ವಗಳ ,ಅತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆದವು.", "Sanskrit": "११.२) किं नाम विवेकानन्दवेदान्तदर्शनम्‌? भारतीयशास्त्रपरम्परायाम्‌ आबहोः कालाद्‌ बहूनां दार्शनिकतत्त्वानां तथा दार्शनिकानां समुत्पत्तिः अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें छ: आस्तिकदर्शन जैसे न्याय वैशेषिक, सांख्य, योग, पूर्वोत्तर, मीमांसा तथा सांख्य प्रसिद्ध थे।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಆಸ್ತಿಕ ದರ್ಶನಗಳು ಹೇಗೆ ನ್ಯಾಯ-ವೈಶೇಷಿಕ-ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗ-ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "तेषु षड्‌ आस्तिकदर्शनानि न्याय-वैशेषिक-सांख्य-योग-पूर्वोत्तरमीमांसाख्यानि प्रसिद्धानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन में फिर उत्तर मीमांसा ही द्वैत, विशिष्टद्वैत, अद्वैत, शुद्धाद्वैत, द्वैताद्वैत, अचिन्त्य भेदाभेद शैवविशिष्टाद्वैतादि अलग अलग मत वाले हो गये।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸದಲ್ಲಿಯೇ ದ್ವೈತ-ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ-ಅದ್ವೈತ-ಶುದ್ದಾದ್ವೈತ-ದ್ವೈತಾದ್ವೈತ-ಅಚಿಂತ್ಯ ಭೇದ ಅಭೇದಗಳಿಂದ ಶೈವವಿಶಿಷ್ಟ ಅದ್ವೈತದರ್ಶನಗಳು ಪರಸ್ಪರವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೇದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु पुनः उत्तरमीमांसायाम्‌ एव द्वैत-विशिष्टद्वैत-अद्वेत-शुद्धाद्रैत-द्वैताद्वेत-अचिन्त्यभेदाभेद- शैवविशिष्टाद्वेतादिदर्शनानि परस्परसूक्ष्मभेदं निर्वहन्ति राजन्तेतराम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "काल क्रम से समागत तत्त्वविदों के मत भी उस प्रकार के वेदान्तचिन्तनों के अन्तर्गत ही होते है।", "Kannada": "ಕಾಲಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಮಾಗತವಾದ ತತ್ವವಿದರ ಮತದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कालक्रमेण समागतानां तत्त्वविदां मतानि अपि तादृशदार्शनिकतत्त्वेषु अन्तर्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव ब्रह्म जगत माया इत्यादि विषयों का आश्रय लेकर के उत्तर मीमांसा दर्शन प्रवृत्त हुआ है।", "Kannada": "ಜೀವ, ಬ್ರಹ್ಮ, ಜಗತ್, ಮಾಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "जीवः, ब्रह्म, जगत्‌, माया इत्यादिविषयान्‌ आश्रित्य एव उत्तरमीमांसादर्शनं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द का वेदान्त दर्शन भी अब सनातनधर्म के द्वारा एकीभूत हो गया है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನವು ಈಗ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಿಂದ ಏಕೀಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकानन्दवेदान्तदर्शनम्‌ इदानीं सनातनधर्मेण एकीभूतम्‌ एव जातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त वाक्यों को हम सामाजिक जीवन तथा व्यवहारिक जीवन में किस प्रकार से प्रयोग करें इसका पूर्ण रूप से वर्णन कर के उन्होंने इसे अपने जीवन में भी धारण किया।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು? ಯಾವುದರಿಂದ ನಮಗೆ ಆತ್ಮಿಕ ವೈಷಯಿಕ ಸಮುನ್ನತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಾರಿ ಬಾರಿ ತೋರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "वेदान्तवाक्यानि एव आश्रित्य समाजजीवने अस्माकं व्यवहारे च तानि कथं प्रयोक्तव्यानि, येन अस्माकम्‌ आत्मिकी वैषयिकी च समुन्नतिः स्यात्‌ इति भूयो भूयो दर्शितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतवर्ष की आध्यात्मिक शक्ति को उन्होंने अपने जीवन में अपनाया तथा सम्पूर्ण विशव में उसका विस्तार किया जिससे वह मानवों के बोधगम्य  तथा अपने जीवन में पालन के लिए उपयोगी है।", "Kannada": "ಭಾರತವರ್ಷದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ರೂಪದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಇದರಿಂದ ಆ ಮಾನವರ ಬೋಧಿಸಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "भारतवर्षस्य आध्यात्मिकम्‌ ऐतिह्यम्‌ तेन उत्तराधिकाररूपेण प्राप्तम्‌।संकटापन्न तद्‌ ऐतिह्यं शुद्धं प्राणवत्‌ समृद्धं कालोपयोगि च विधाय स विश्वेषु विस्तारयामास येन तत्‌ समेषां मानवानां बोधगम्यं सत्‌ स्वीयजीवने परिपालनाय उपयोगि स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसिलए विवेकानन्द दर्शन वेदान्त का कालोपयोगिता के द्वारा  प्रायोगिक व्याख्यान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಾನಂದ ದರ್ಶನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವೇದಾಂತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ.", "Sanskrit": "अतः विवेकानन्ददर्शनं नाम वेदान्तस्य कालोपयोगितया प्रायोगिकं व्याख्यानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द का बाल्यकाल मे क्या नाम था?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಬಾಲ್ಯದ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्य बाल्यकाले किं नाम आसीत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के आध्यात्मिक गुरु कौन थे?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳು ಯಾರು?", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्य आध्यात्मिकगुरुः कः आसीत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के द्वारा प्रचारित दर्शन का नाम वेदान्त दर्शन किस लिए हुआ।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ಪ್ರಚಾರಿತವಾದ ದರ್ಶನದ ಹೆಸರು ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನವೆಂದು ಏಕೆ ಆಯಿತು?", "Sanskrit": "विवेकानन्देन प्रचारितस्य दर्शनस्य नाम किमर्थं वेदान्तदर्शनम्‌ इति?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द का जन्म दिवस कब होता हे?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜನ್ಮದಿನವು ಯಾವಾಗ?", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्य जन्मदिवसः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस ईस्वी सन्‌ में विवेकानन्द ने शिकागो नगर में विश्व धर्म सम्मेलन में योगदान दिया।", "Kannada": "ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಚಿಕಾಗೋನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಯೋಗದಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು?", "Sanskrit": "कस्मिन्‌ ईशवीयाब्दे विवेकानन्दः चिकागोनगरे विश्वधर्मसम्मेलने योगदानं कृतवान्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के द्वार प्रचारित वेदान्त का क्या अभिधान है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ಪ್ರಚಾರಗೊಂಡ ವೇದಾಂತದ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "विवेकानन्देन प्रचारितस्य वेदान्तस्य किम्‌ अभिधानम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द दर्शन में श्रीरामकृष्ण का प्रभाव सबसे पहले तो यह जानना चाहिए की विवेकानन्द के वेदान्तचिन्तन में उनके गुरु श्री रामकृष्ण का महान प्रभाव था।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಭಾವವು ಮೊದಲು ಇದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಏನೆಂದರೆ ವಿವೇಕಾನಂದರ ವೇದಾಂತಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಭಾವವು ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "विवेकानन्ददर्शने श्रीरामकृष्णस्य प्रभावः प्रथमतः इदं ज्ञातव्यं यत्‌ विवेकानन्दस्य वेदान्तचिन्तने तस्य गुरोः श्रीरामकृष्णस्य महान्‌ प्रभावः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीरामकृष्ण के प्रधान शिष्य विवेकानन्द ही गुरु के वार्ता के प्राचारक थे।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಧಾನ ಶಿಷ್ಯರಾದ ವಿವೇಕಾನಂದರೇ ಗುರುವಿನ ವಾರ್ತೆಯ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णदेवस्य प्रधानशिष्यः विवेकानन्दः गुरोः वार्तावह एव आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भावी पथ प्रदर्शक के रूप में श्री रामकृष्ण ने उनको ही निर्मित किया था।", "Kannada": "ಭಾವಿ ಪಥ ಪ್ರದರ್ಶಕ ರೂಪದಿಂದ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "भाविपथप्रदर्शकरूपेण एव श्रीरामकृष्णदेवः तं निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीरामकृष्ण के देहत्याग के बाद भी विवेकानन्द उनसे मार्ग दर्शन लेते रहे थे।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ದೇಹತ್ಯಾಗದ ನಂತರವೂ ಕೂಡ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಅವರಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णस्य देहत्यागाद्‌ अनन्तरम्‌ अपि विवेकानन्दः तस्मात्‌ मार्गनिदेशं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही वह स्वामी रामकृष्ण के विषय में बहुत कम ही कहते थे।", "Kannada": "ಆದರು ಅವರು ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "यद्यपि श्रीरामकृष्णविषये स स्वल्पमेव कथयति स्म ।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी उनका समग्र जीवन श्रीराम कृष्ण के जीवन से प्रेरित था।", "Kannada": "ಆದರು ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನವು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನ - ವಚನ - ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮುಡಿಪಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तथापि तस्य समग्रं जीवनं श्रीरामकृष्णजीवन-वचन-प्रचाराय एव विनिवेदितम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक बार तो उन्होंने यह कहा था कि यह में जो कह रहा हूँ वह स्वामीरामकृष्ण के ही शब्द है- “यत्सर्व भावम्‌ अहं कथयामि, तत्सर्वम्‌ एव तस्य (रामकृष्णदेवस्य) चिन्ताराशेः प्रतिध्वनिकल्पम अनुत्तमान्‌ विहाय एतेषाम्‌ एकोऽपि मदीयो नास्ति।", "Kannada": "ಒಂದು ಬಾರಿಯಂತು ಅವರು ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದರು ನಾನು ಏನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆಯೋ ಅದು ಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಶಬ್ದವೇ ಆಗಿದೆ - \"ಯತ್ಸರ್ವಂ ಭಾವಮ್ ಅಹಂ ಕಥಯಾಮಿ, ತತ್ಸರ್ವಮ್ ಏವ ತಸ್ಯ (ರಾಮಕೃಷ್ಣದೇವಸ್ಯ) ಚಿಂತಾರಾಶೇಃ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಕಲ್ಪಮ್ ಅನುತ್ತಮಾನ್ ವಿಹಾಯ ಏತೇಷಾಮ್ ಏಕೋಽಪಿ ಮದೀಯೋ ನಾಸ್ತಿ\". ಎಂದು", "Sanskrit": "तथाहि तेनोक्तं- “यत्सर्वं भावम्‌ अहं कथयामि, तत्सर्वम्‌ एव तस्य (रामकृष्णदेवस्य) चिन्ताराशेः प्रतिध्वनिकल्पम्‌ अनुत्तमान्‌ विहाय एतेषाम्‌ एकोऽपि मदीयो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "” (स्वामिविवेकानन्दस्य ` वाणी ओ रचना') इससे यह मानना चाहिए की श्री रामकृष्णदेव का जीवन तथा उनके उपदेशामृत को जिस प्रकार से लोग ग्रहण कर सके उसके लिए विवेकानन्द ने प्रयास किया।", "Kannada": "(ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದಸ್ಯ ವಾಣಿ ಓ ರನಾ) ಇದರಿಂದ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣದೇವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅವರ ಉಪದೇಶಾಮೃತವನ್ನು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಜನರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "(स्वामिविवेकानन्दस्य 'वाणी ओ रना) एतस्माद्‌ अवधारणीयं यत्‌ श्रीरामकृष्णदेवस्य जीवनं तथा तस्य उपदेशामृतं यथा जना अवगन्तुं ग्रहीतुं च शक्नुयुः तथा जनानां मनोभूमिनिर्माणाय एव विवेकानन्देन प्रयतितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द किसी सम्प्रदाय के प्रतिष्ठा कारक थे अपितु वे तो नए भारत के आध्यात्मिक मार्ग के प्रदर्शक रूप थे।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕ ರೂಪದಿಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೂತನ ಭಾರತವರ್ಷದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ರೂಪದಿಂದ.", "Sanskrit": "न हि कस्यचित्‌ सम्प्रदायस्य प्रतिष्ठापकरूपेण, अपि तु नवभारतवर्षस्य आध्यात्मिकमार्ग- प्रदर्शकरूपेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "नवयुग के अवतार के रूप में विवेकानन्द ने रामकृष्ण को अवतार के रूप में देखा था।", "Kannada": "ನವ ಯುಗದ ಅವತಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ರಾಮಕೃಷ್ಣರನ್ನು ನೋಡಿದರು.", "Sanskrit": "नवयुगस्य अवताररूपेण च रामकृष्णदेवं दृष्टवान्‌ विवेकानन्दः"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने एक पत्र में कहा भी था।", "Kannada": "ಅವರು ಒಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "पत्रे एकदा विवेकानन्देन लिखितम्‌-"}}
{"translation": {"Hindi": "यह व्यक्ति (रामकृष्णदेव) ने इक्यावन वर्ष के जीवन में पाँच हजार वर्ष का जीवन व्यतीत किया।", "Kannada": "\"ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು (ರಾಮಕೃಷ್ಣರು) ಇಪ್ಪತೊಂದನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "\"अयं जनः (रामकृष्णदेवः) तस्य एकपञ्चाशद्मर्षव्यापिजीवने पञ्चसहस्रवर्षाणां जातीयम्‌ आध्यात्मिकं जीवनं यापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विवेकानन्द के जीवन में रामकृष्ण का सायुज्य देखा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अतः विवेकानन्दस्य दर्शनं श्रीरामकृष्णदर्शनसायुज्येन द्रष्टव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त आधारित दर्शन प्रचार का कारण भले ही श्रीरामकृष्ण के प्रभाव का प्रचार ही विवेकानन्द का उद्देश्य हुआ फिर भी वेदान्त दर्शन का आश्रय लेकर के विवेकानन्द ने अपने दर्शन का प्रचार किया इसका कारण यह है कि उनके मन में यह था की रामकृष्ण के प्रभाव को विश्व जाने इसलिए  विश्व को पहले एकसूत्र में बाँधना जरूरी है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಆಧಾರಿತವಾದ ದರ್ಶನದ ಪ್ರಚಾರವು ಬೇರೆ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಗಬಹುದು , ಆದರೆ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಾಚಾರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವು ವಿವೇಕಾನಂದರದ್ದಾಗಿತ್ತು ಆದರು ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ತಮ್ಮ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಿಸಿದರು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣವು ಹೀಗೆ ಆಗಿತ್ತು - ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ವಚನದ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ವಿಶ್ವದ ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "वेदान्ताधारेण दर्शनप्रचारस्य कारणम्‌ द्वितीयतः, यद्यपि श्रीरामकृष्णभावप्रचार एव विवेकानन्दस्य उद्देश्यम्‌ आसीत्‌ तथापि वेदान्तदर्शनम्‌ आश्रित्य विवेकानन्दः स्वीयदर्शनं प्रचारितवान्‌ इत्यत्र कारणं हि तन्मते- श्रीरामकृष्णवचनस्य तात्पर्यं विश्वजनीनम्‌, तस्मात्‌ तत्प्रकाशनाय विश्वजनीनो एको माध्यमः अपेक्षितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो वेदान्त दर्शन ही एक ऐसा दर्शन है जो सभी के लिए उपकारी हो।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಸಾರವೊಂದೆ ವಿಶ್ವದ ಜನರನ್ನು ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಉಪಕಾರಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ते एव केवलं विश्‍श्वजनीनं सत्यं निहितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो हजारों वर्षों से सनातन धर्म के मूल को बचाए हुए है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾದ ತತ್ವ ರೂಪದಿಂದ ಉಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ.", "Sanskrit": "यच्च सहस्रवर्षेभ्यः सनातनधर्मस्य अन्तर्निहिततत्त्वरूपेण विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामी विवेकानन्द ने देखा उनके गुरुदेव ने न केवल वेदान्त दर्शन परीक्षण करके प्रमाणित किया अपितु उन्होंने वेदान्त के सारगर्भित धर्मीप्रयोजन के अशों को अलग करके अपने जीवन के माध्यम से व्यवहारिक प्रयोग को सिद्ध करके वेदान्ततत्व को आधुनिक काल में उपयोगी बनाया।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ನೋಡಿದರು ಅವರ ಗುರುಗಳು ಕೇವಲ ವೇದಾಂತ ಸತ್ಯ ಸಮೂಹದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ವೇದಾಂತ ಸಾರದಿಂದ ಬಂದ ಧರ್ಮೀಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡಿ  ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡು ವೇದಾಂತ ತತ್ವವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "स्वामिविवेकानन्देन अवलोकितं यत्‌- श्रीरामकृष्णदेवो न केवलं वैदान्तिकसत्यसमूहानां परीक्षणं प्रामाण्यं च व्यवस्थापयामास, अपि तु वेदान्तस्य सारभागं धर्मीयाप्रयोजनीयांशेभ्यः पृथक्‌ कृत्वा स्वीयजीवनमाध्यमेन तस्य व्यावहारिकं प्रयोगं च संसाध्य वेदान्ततत्त्वम्‌ आधुनिककालोपयोगित्वेन संस्थापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विवेकानन्द ने 'जीवन के कर्म में वेदान्त' इसका प्रचार किया।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಾನಂದರು \"ಕರ್ಮಜೀವನೆ ವೇದಾಂತಃ\" ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ विवेकानन्दः 'कर्मजीवने वेदान्तः' इति तत्त्वं यत्‌ प्रचारितवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका उपजीव्य श्रीरामकृष्ण का जीवन था इसलिए विवेकानन्द के दर्शन का मूलभूत तत्व श्रीरामकृष्ण का जीवन ही है।", "Kannada": "ಅವರ ಉಪಜೀವನವಾಗಿತ್ತು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನ . ಆದ್ದರಿಂದ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೀವನದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವವು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನವೇ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तस्य उपजीव्यमासीत्‌ श्रीरामकृष्णदेवस्य जीवनमेव।अतो विवेकानन्ददर्शनस्य मूलभूतं तत्त्वं तावत्‌ श्रीरामकृष्णजीवनमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्री रामकृष्ण देव ने अपने जीवन में वेदान्त के तत्वों का प्रयोग किया।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತತತ್ವವನ್ನೇ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "एवं श्रीरामकृष्णदेवः स्वकीयजीवने वेदान्ततत्त्वानां प्रयोगं चकार।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विवेकानन्द ने वेदान्त के माध्यम से श्री रामकृष्ण के जीवन की व्याख्या की।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿವೇಕಾನಂದರು ವೇದಾಂತ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದಲೇ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्तु वेदान्तमाध्यमेन श्रीरामकृष्णजीवनं व्याख्यातवान्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह परस्पर परिपूरक क्रिया ही श्रीरामकृष्ण तथा विवेकानन्द दर्शन की भित्ति है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಪೂರಕ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಮತ್ತು ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದ ಭಿತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "इति परस्परपरिपूरकप्रक्रिया एव श्रीरामकृष्ण-विवेकानन्ददार्शनिकभावनाया भित्तिभूता।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वस्तरीय मानवों की आध्यात्मिक अभ्युन्नति तथा उनके मानवों की आध्यात्मिक अभ्युन्नति ही उनके दर्शन का लक्ष्य था।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಜನಾಂಗ ಮಾನವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯುನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಆ ಮಾನವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯುನ್ನತಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ದರ್ಶನದ ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "सर्वस्तरीयमानवानाम्‌ आध्यात्मिकी अभ्युन्नतिः तदीयदर्शनस्य लक्ष्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिव्रजाक संन्यासी के रूप में भारत में भ्रमणकाल में लोगों की दरिद्रता तथा शिक्षा हीनता देखकर के स्वामी विवेकानन्द का मन दुःख से निपीडित हो गया।", "Kannada": "ಪರಿವ್ರಾಜಕ ಸನ್ಯಾಸಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ತಿರುಗುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರ ದರಿದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಾ ಹೀನತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮನಸ್ಸು ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "परिब्राजकसन्न्यासिरूपेण भारतभ्रमणकाले जनानां दारिद्रयं शिक्षाहीनतां च वीक्ष्य स्वामिविवेकानन्दस्य मनः दुःखनिपीडितं सञ्जातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने समझा की भारत की अवनति का मूल कारण उद्योगियों की नीतियाँ, साधारण दरिद्रजनों का शोषण तथा उनके प्रति हेयदृष्टि तथा नारियों की अवहेलना है।", "Kannada": "ಅವರು ಅರ್ಥ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಭಾರತದ ಅವನತಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾದ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಾಧಾರಣ ದರಿದ್ರ ಜನರ ಶೋಷಣೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವಕ್ರದೃಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ನಾರಿಯರಿಗೆಲ್ಲ ಅವಹೇಳನೆಯಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तेनावगतं यत्‌ - भारतस्यावनतेः मूलं कारणं- सम्पदुत्पादकानां साधारणदरिद्रजनानां शोषणं, तान्‌ प्रति हेयदृष्टिः, तथा नारीणाम्‌ अवहेलनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने यह भी प्रत्यक्ष किया की दरिद्रता होने पर भी सभी लोगों के जीवन में धर्म जीवन शक्ति के रूप में होता है।", "Kannada": "ಅವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗೊಳಿಸಿದರು ಯಾರು ದರಿದ್ರರಾಗಿದ್ದಾಗಲು ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಜೀವಚ್ಛಕ್ತಿ ರೂಪವು ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "तेन एतदपि प्रत्यक्षीकृतं यत्‌ दारिद्र्ये सत्यपि सर्वत्र जनानां जीवनेषु धर्मो जीवच्छक्तिरूपः, स्याताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आध्यात्मिकता रूपी शक्ति ही सभी की केन्द्रभूत है।", "Kannada": "ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ರೂಪವಾದ ಶಕ್ತಿಯೇ ಪ್ರಾಣದ ಕೇಂದ್ರ ಭೂತವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "आध्यात्मिकता एव जातेः प्राणकेन्द्रभूता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः आध्यात्मिक जीवन में शक्तिसञ्चारण से ही इन जनों की फिर अभ्युन्नति तथा नया जीवन संचार हो।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಸಂಚರಣದಿಂದ ಈ ಜಾತಿಯ ಮತ್ತೆ ಅಭ್ಯುತ್ತಾನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜೀವನದ ಲಾಭವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "आध्यात्मिकजीवने शक्तिसञ्चारेण एव अस्याः जातेः पुनरभ्युन्नतिः नवजीवनलाभः च स्याताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामी विवेकानन्द जी का विचार था 'वेदान्त से परिचित भारतवर्ष के प्राचीन आध्यात्मिक दर्शन में इस प्रकार से बल सम्पन्न आध्यात्मिक तत्व निहित हैं।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು \"ವೇದಾಂತ\" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾದ ಭಾರತವರ್ಷದ ಪ್ರಾಚೀನ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬಲವು ಸಂಪನ್ನವಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವವು ನಿಹಿತವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "स्वामिविवेकानन्दस्य प्रत्ययः आसीत्‌ यत्‌ - 'वेदान्त'नाम्ना परिचिते भारतवर्षस्य प्राचीनाध्यात्मिकदर्शने एतादृशानि बलसम्पन्नानि आध्यात्मिकतत्त्वानि निहितानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनका व्यावहारिक जीवन में प्रयोग से सभी जातियाँ फिर से जीवित हो सकती हैं।", "Kannada": "ಯಾರ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಜೀವಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येषां व्यावहारिकजीवने प्रयोगेण सम्पूर्णा जातिरुज्जीविता स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पाश्चात्य देशों में जाकर विवेकानन्द ने देखा की जो वहाँ पर लोग हिंसा नीति हीनता तथा सामाजिक सङकटों से आक्रान्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ಅವಲೋಕನವಾದ ಯಾವ ಹಿಂಸಾ - ನೀತಿ ಹೀನತೆ- ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕಟಗಳು ಆಕ್ರಾಂತವಾದವು.", "Sanskrit": "अपि च, पाश्चात्यदेशान्‌ गत्वा विवेकानन्देनावलोकितं यत्‌-  हिंसा-नीतिहीनतादिसामाजिकसङ्कटेश्च आक्रान्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके सङकटों का समाधान वेदान्त के तत्वों के द्वारा किया जा सकता है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಕಟಗಳ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ವೇದಾಂತದ ತತ್ವಗಳಿಂದ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "एतेषां सङ्कटानां समाधानं वेदान्तस्य शक्रिगर्भतत्त्वसमूहैः कर्तु शक्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विवेकानन्द का दृढ विश्वास था इसलिए स्वामी विवेकानन्द श्री रामकृष्ण के जीवन के माध्यम से तथा उन्हीं के वचनों के माध्यम से वेदान्त के शक्ति तत्व समूहों का जनसाधारणों के लिए प्रचार किया।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ದೃಢವಿಶ್ವಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಅ ವಚನಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದ ವೇದಾಂತದ ಶಕ್ತಿಪ್ರದ ತತ್ವ ಸಮೂಹದ ಸಾಧಾರಣ ಜನರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "इति विवेकानन्दस्य दृढविश्वास आसीत्‌। तस्मात्‌ स्वामिविवेकानन्दः श्रीरामकृष्णजीवनमाध्यमेन तदीयवचनमाध्यमेन च प्रकाशितस्य वेदान्तस्य शक्तिप्रदतत्त्वसमूहान्‌ जनसाधारणेभ्यः प्रचारितवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके द्वारा सभी की आध्यात्मिक उन्नति हो जाए।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "येन सर्वस्तरीयाणां समेषाम्‌ आध्यात्मिकी उन्नतिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत वेदान्त के मत में ज्ञान ही केवल्य होता है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಮತದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಕೈವಲ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तदर्शनमते ज्ञानादेव तु कैवल्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके अलाव और कोई रास्ते नहीं है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ದಾರಿಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नान्यः पन्था विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर की आराधना के द्वारा,पूजन के द्वारा,योगमार्ग के द्वारा;तथा केवल्य प्राप्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದಾಗಲಿ, ಈಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದಾಗಲಿ, ಯೋಗಮಾರ್ಗದಿಂದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ದ್ವೈತ ಮಾರ್ಗದಿಂದಾಗಲಿ ಕೈವಲ್ಯವು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ईश्वराराधनेन, ईश्वरपूजनेन, योगमार्गेण द्वैतमार्गेण वा कैवल्यं न लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वैत वेदान्त दर्शन के मत में भक्ति ही भगत्साक्षात्कार का कारण है।", "Kannada": "ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನದ ಮತದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೇ ಭಗವದ್ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वैतवेदान्तदर्शनमते भक्तिरेव भगवत्साक्षात्कारकारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्ण का मत यह है कि जितने मत होते हैं उतने ही पन्थ होते हैं।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಮತವೇ \"ಎಷ್ಟು ಮತಗಳಿವೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ\" ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णमतं हि 'यावन्ति मतानि तावन्तः पन्थानः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भगवत प्राप्ति के लिए भले ही बहुत से मार्ग हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ವಿವಿಧವಾದ ಮತಗಳು ಮಾರ್ಗಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ भगवत्प्राप्तये यद्यपि बहूनि मतानि मार्गाणि च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन फिर सभी दर्शनों का साध्य एक ईश्वरतत्व साक्षात्कार ही है।", "Kannada": "ಆದರು ಎಲ್ಲ ದರ್ಶನಗಳ ಸಾಧನೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ ತತ್ವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गन्तव्यस्थलं तु समेषां दर्शनानां साधनमार्गाणां वा समानमेव- ईश्वरतत्त्वसाक्षात्कारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी धर्म सम्प्रदायों का बौद्ध, जैन, मुहम्मद तथा अन्य धर्मो  का भी अन्तिम लक्ष्य मोक्ष ही है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬೌದ್ಧ-ಜೈನ-ಮುಹಮ್ಮದೀಯ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಧರ್ಮಗಳ ಅಂತಿಮವಾದ ಲಕ್ಷ್ಯವು ಮೋಕ್ಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समेषामेव धर्मसम्प्रदायानां बौद्ध-जैन-महम्मदीय-खृष्टीयधर्माणाम्‌ अपि अन्तिमं तावत्‌ लक्ष्यं मोक्ष एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह दुःखनिवृत्ति रूप तथा आनन्द प्राप्ति रूप होता है तथा बार बार जन्ममरण रूपी संसार चक्र से निवृत्ति रूप होता है ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ದುಃಖ ನಿವೃತ್ತಿರೂಪ, ಆನಂದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮ ಮರಣ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರ ನಿವೃತ್ತಿ ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च दुःखनिवृत्तिरूपः, आनन्दावाप्तिरूपः, पुनः पुनः जन्ममरणसंसारचक्रनिवृत्तिरुपः वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही ईश्वर आत्मा को बहुत प्रकार से प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಅದೊಂದೇ ಈಶ್ವರನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಬಹಳ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स एक ईश्वरः आत्मानं बहुधा प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए एक प्रसिद्ध श्रुति वाक्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶೃತಿ ವಾಕ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि प्रसिद्धं श्रुतिवाक्यं-"}}
{"translation": {"Hindi": "“एक सद्‌ विप्रा बहुधा वदन्ति ' इस प्रकार से मार्ग बहुत है।", "Kannada": "'ಏಕಂ ಸದ್ ವಿಪ್ರಾ ಬಹುಧಾ ವದಂತಿ' ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬಹಳ ವಾಕ್ಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "'एकं सद्‌ विप्रा बहुधा वदन्ति' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं के अधिकानुसार जिस मार्ग का आश्रय लेकर के जो ईश्वर प्राप्ति की इच्छा करता है।", "Kannada": "ತನಗೆ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಮಾರ್ಗದ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಈಶ್ವರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स्वीयाधिकारित्वानुगुण्येन यो यं मार्गम्‌ आश्रित्य ईश्वरं प्राप्तुम्‌ इच्छति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह उसके द्वारा ईश्वर को प्राप्त भी कर सकता है।", "Kannada": "ಅವನು ಆ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स तेन एव मार्गेण ईश्वरं लब्धुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीरामकृष्ण स्वयं सभी धर्मो के नियमों को पालते हुए इस प्रकार का निर्णय दिया।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರೇ ಸ್ವಯಂ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णः स्वयं महम्मदीय-खृष्टीयादिधर्मसम्मतान्‌ नियमान्‌ स्वीयजीवने पालयन्‌ एव एतादृशं निर्णयं प्रददौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवमहिम्नस्तोत्र में यह कहा है- रुचीनां वैचित्र्यादूजुकुटिलनानापथजुषाम्‌।", "Kannada": "ಶಿವಮಹಿಮ್ನ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ರುಚೀನಾಂ ವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದೂಜುಕುಟಿಲನಾನಾಪಥಜುಷಾಮ್.", "Sanskrit": "शिवमहिम्नस्तोस्त्रे अपि उच्यते-रुचीनां वैचित्र्यादूजुकुटिलनानापथजुषाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह युक्ति सम्मत भी है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಯುಕ್ತಿಯು ಸಮ್ಮತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, इदं युक्तिसम्मतम्‌ अपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी धर्मों में यह कहा गया है को अपने मन को कालुष्य से हटाकर के ईश्वर की आराधना के द्वारा तथा शुभकर्म के द्वारा उत्कर्ष को प्राप्त करके जीव को ईश्वर की प्राप्ति करनी चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯು ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಯಾರು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಲುಷ್ಯದಿಂದ ತೆಗೆದು ಈಶ್ವರನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಶುಭಕರ್ಮದಿಂದ ಉತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು.", "Sanskrit": "सर्वेषु धर्मेषु इदम एव उच्यते यत्‌ - स्वमनःकालुष्यम्‌ अपसार्य ईश्वराराधनेन शुभकर्मणा वा उत्कर्षमवाप्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोई भी धर्म कुकर्म के द्वारा ईश्वर की प्राप्ति का उपदेश नहीं देता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಧರ್ಮವು ಕೂಡ ಕುಕರ್ಮದಿಂದ ಈಶ್ವರನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि कश्चित्‌ धर्मः कुकर्मणा ईश्वरावाप्तिम्‌ उपदिशति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि किसी धर्म का मार्ग ईश्वरतत्व का उपदेश नहीं देता है तो उन धर्म प्रवर्तकों का अनुभव भी मिथ्या ही है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕುತ್ಸ್ನರು ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ಈಶ್ವರ ತತ್ವದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವಾದಾಗ ಆ ಧರ್ಮ ಪ್ರವರ್ತಕರ ಅನುಭವವು ಮಿಥ್ಯಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च, कृत्स्नैः धर्ममार्गैः यदि ईश्वरतत्त्वं न उपदिश्येत तर्हि तत्तद्धर्मप्रवर्तकानाम्‌ अनुभवो अपि मिथ्यात्वेन पर्यवस्येत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसिलए धर्म समन्वय ही युक्ति युक्त अनुभव गोचर तथा शास्त्रसम्मत होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯವು ಕೂಡ ಯುಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅನುಭವ ಗೋಚರ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮ್ಮತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो धर्मसमन्वयो नितरां युक्तियुतः, अनुभवगोचरः, शास्त्रसम्मतश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस धर्म समन्वय को दर्शन तत्वों के समन्वय के रूप में भी कह सकते हैं।", "Kannada": "ಈ ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯವೇ ದರ್ಶನತತ್ವದ ಸಮನ್ವಯ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಬಹುದಾದ ಯುಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अयं धर्मसमन्वयः दर्शनतत्त्वसमन्वयनाम्ना अपि वक्तुं युक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से अद्वैत विशिष्टाद्वैत तथा द्वैत मतों का समन्वय श्रीरामकृष्ण के दर्शन में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅದ್ವೈತ-ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ- ದ್ವೈತ ಮತಗಳ ಸಮನ್ವಯವು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि अद्वैत-विशिष्टाद्वैत- द्वैतमतानां समन्वयः श्रीरामकृष्णदर्शने लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्णदेव ने ही ब्रह्म का निराकार निर्गुण अव्यक्तादिरूप स्वीकार करते हुए उसके साकार अनन्तमयादि गुणों को भी स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿರಾಕಾರ - ನಿರ್ಗುಣ ಅವ್ಯಕ್ತಾ ಆದಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಆ ಸಾಕಾರ ಅನಂತ ಗುಣಮಯಾದಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಸ್ವಯಂ ಎಂದೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णदेवः ब्रह्मणो निराकार-निर्गुणाव्यक्तादिरूपं स्वीकुर्वन्‌ अपि तस्य साकारानन्तगुणमयादिरूपं स्वीकरोति, स स्वयम्‌ एव एतदुपलभते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मत में ईश्वर साकार तथा निराकार है और साकार तथा निराकार से भिन्न भी है।", "Kannada": "ಅವರ ಮತದಲ್ಲಿ \"ಈಶ್ವರ ಸಾಕಾರವಾಗಿದೆ, ನಿರಾಕಾರವಾಗಿದೆ , ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तन्मते- 'ईश्वरः साकारो, निराकारः, साकारनिराकाराभ्यां भिन्नोऽपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पूर्ण रूप से इस प्रकार का ही है ऐसा भी नहीं कह सकते है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನನ್ನು ಪೂರ್ಣ ರೂಪದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು  ಪರಿಮಿತ ಮುದ್ದಿಯಿರುವ ಮಾನವರು ಚಿಂತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ईश्वरस्य आनन्त्यं परिमितबुद्धयो मानवाः चिन्तयितुं न शक्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर का आनन्त्य परिमित बुद्धि वाले मानव सोच नहीं सकते है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನ ಆನಂತ್ಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಲು ಪರಿಮಿತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿರುವ ಮಾನವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ईश्वरस्य आनन्त्यं परिमितबुद्धयो मानवाः चिन्तयितुं न शक्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे चींटी शक्कर के एक कण को मुख में रखकर के ले जाती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಒಂದು ಇರುವೆಯು ಒಂದು ಸಕ್ಕರೆ ಕಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪರ್ವತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ರೂಪವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एका पिपीलिका शर्करानिर्मितं पर्वतम्‌ एकं प्राप।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर सोचती है अगली बार आकर के पूर्व पर्व ही ले जाऊगी।", "Kannada": "ಮತ್ತೊಂದು ಕಣವನ್ನು ಮುಖದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಅದು ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ-", "Sanskrit": "अपरं च कणं मुखेन आदाय गृहं गच्छन्ती सा चिन्तितवती-"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से साधक भी ईश्वर के एक रूप का साक्षात्कार करके उसके एकमात्र स्वरूप का ही चिन्तन करते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಾಧಕನು ಕೂಡ ಈಶ್ವರನ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಗೊಳಿಸಿ ಅದೇ ಅದರ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಿದೆ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्थं साधकाः ईश्वरस्य एकम्‌ एकं रूपं साक्षात्कृत्य तदेव तस्य एकमात्रं स्वरूपम्‌ इति चिन्तयन्तो विवदन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुत: ईश्वर के अनन्त रूप हैं।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಈಶ್ವರನ ಅನಂತ ರೂಪಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतस्तु ईश्वरस्य अनन्तानि रूपाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह साधक भेद से अपने को भिन्न रूपों में प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಆ ಸಾಧಕ ಭೇದದಿಂದ ಅವನು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधकभेदेन स भिन्नभिन्नरूपेण आत्मानं प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन तत्व की दिशा में वेदान्त में दो प्रकार के ब्रह्म के रूप उपलब्ध होते है सोपाधिक ब्रह्म तथा निरूपाधिक ब्रह्म!", "Kannada": "ದರ್ಶನತತ್ವದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ರೂಪಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಸೋಪಾಧಿಕ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ನಿರುಪಾದಿಕ ಬ್ರಹ್ಮ.", "Sanskrit": "दर्शनतत्त्वदिशा वेदान्ते द्विप्रकारकं ब्रह्मणो रूपमुपलभ्यते - सोपाधिकं ब्रह्म, निरुपाधिकं ब्रह्म च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये ही सगुण ब्रह्म तथा निर्गुण ब्रह्म के रूप में माने जाते है।", "Kannada": "ಇವುಗಳೇ ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "एते एव सगुणं ब्रह्म, निर्गुणं ब्रह्म चेति अभिधीयेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ब्रह्म के दो रूप होते | थ्यान देः हैं इसलिए ये भिन्न होते है।", "Kannada": "ಯಾವ ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮದ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ एकस्य एव ब्रह्मणो रूपद्वयं, तस्मात्‌ ते न भिन्ने।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य शङ्कर के द्वारा उनके विषय में यह कहा जाता है की दो रूपों में ही ब्रह्म को समझना चाहिए।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ಶಂಕರರಿಂದ ಆ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಎರಡು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "आचार्येण शङ्करेण तद्विषये उच्यते - 'द्विरूपं हि ब्रह्म अवगम्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह नामरूप विकार आदिभेद से उपाधि विशिष्ट तथ उसके विपरीत सभी उपाधियों से विवर्जित होता है।", "Kannada": "ನಾಮ ರೂಪ ವಿಕಾರಭೇದ ಉಪಾಧಿವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಪರೀತ ಎಲ್ಲದರಿಂದಲೂ ಉಪಾಧಿ ವಿವರ್ಜಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नामरूपविकारभेदोपाधिविशिष्टं तद्विपरीतं च सर्वोपाधिविवर्जितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगुण सोपाधिक ब्रह्म उपास्य ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಸಗುಣ ಸೋಪಾಧಿಕ ಬ್ರಹ್ಮ ಉಪಾಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सगुणं सोपाधिकं ब्रह्म उपास्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्गुण ब्रह्म ज्ञानमात्रस्वरूप होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನಮಾತ್ರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्गुणं ब्रह्म ज्ञानमात्रस्वरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह प्रत्यक्ष आत्मा के द्वारा अनुभवमात्र गम्य होता है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆತ್ಮದಿಂದ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यगात्मत्वेन अनुभवमात्रगम्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों में नाम मात्र भेद होता है।", "Kannada": "ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ ಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतयोः भेदो नाममात्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः उन दोनों में अभेद ही होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಭೇದವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वस्तुतः तयोः नास्ति भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शङ्कराचार्य का वचन है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರ ವಚನವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि शाङ्करवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही आत्मा नाममात्र के भेद के द्वार बहुत प्रकार से समझी जाती है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರು ಎಂಬ ನಾಮ ಮಾತ್ರದ ಭೇದದಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "'एको ह्ययमात्मा नाममात्रभेदेन बहुधाभिधीयते' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर के साकारत्व तथा निराकारत्वप को समझने के लिए श्री रामकृष्ण देव के द्वारा एक उदाहरण प्रस्तुत किया गया है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನ ಸಾಕಾರತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರಾಕರತ್ವ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ದೇವರಿಂದ ಒಂದೇ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरस्य साकारत्वं निराकारत्वं चावगमयितुं श्रीरामकृष्णदेवेन मनोज्ञम्‌ एकम्‌ उदाहरणं प्रदत्तम्‌-"}}
{"translation": {"Hindi": "वह कहते है कि ईश्वर साकार भी है तथा निराकार भी है तथा वह दोनों से भिन्न भी है।", "Kannada": "ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಈಶ್ವರನು ಸಾಕಾರವು ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ, ನಿರಾಕಾರವು ಕೂಡ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "'अरे, ईश्वरः साकारोऽपि, निराकारोऽपि, ताभ्याम्‌ अपि बहुधा भिन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका उत्कर्ष किसी के द्वारा भी नहीं जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಅದರ ಉತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ಯಾವುದರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು?", "Sanskrit": "तस्य उत्कर्षः केन ज्ञातुं शक्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "साकार कैसे है तो कहते हैं कि जैसे जल तथा बर्फ होता है।", "Kannada": "ಸಾಕಾರವೆಂದರೆ ಹೇಗೆ? ಹೇಗೆ ಜಲ ಮತ್ತು ಹಿಮವು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "साकारः कथम्‌? यथा जलं, हिमकरकं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल ही घनीभूत होकर के बर्फ बन जाता है।", "Kannada": "ಜಲವೇ ಘನೀಭೂತವಾಗಿ ಹಿಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जलमेव घनीभवत्‌ हिमं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिम में अन्दर तथ बाहर जल ही होता है।", "Kannada": "ಹಿಮದ ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ಜಲವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हिमस्य अन्तः बहिश्च जलमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल बिना हिम नहीं होता है।", "Kannada": "ಜಲವಿಲ್ಲದೆ ಹಿಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जलम्‌ अन्तरेण हिमं नाम नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन देखा यह जाता है कि जल का कोई निश्चित आकार नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ನೋಡಬಹುದು - ಜಲದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಆಕಾರವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु दृश्यताम्‌ - जलस्य निर्दिष्ट आकारो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और हिम का निश्चत आकार होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹಿಮದ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಕಾರಣವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु हिमखण्डस्य आकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से भक्ति रूप शैत्य के द्वारा अखण्डसच्चिदानन्दसागर जल रूप में घनीभूत होकर के भिन्न भिन्न आकार को प्राप्त कर लेता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಭಕ್ತಿ ರೂಪದ ಶೈತ್ಯದಿಂದ ಅಖಂಡಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸಾಗರ ಜಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಘನೀಭೂತವಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ एव भक्तिरूपेण शैत्येन अखण्डसच्चिदानन्दसागरजलं घनीभूतं सद्‌ भिन्नं भिन्नम्‌ आकारं धत्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तो उसका अन्त भी सङ्गत नहीं होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂತ್ಯವೂ ಕೂಡ ಸಂಗತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च, \"तस्य आन्त्यं न सङ्घच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह निराकार होता है तथा साकार भी होता है।", "Kannada": "ಅದು ನಿರಾಕಾರವು ಕೂಡ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಕಾರವು ಕೂಡ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स निराकारः, पुनश्च साकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्तों के लिए वह साकार होता है।", "Kannada": "ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಅದು ಸಾಕಾರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भक्तानां कृते स साकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपञ्च को स्वप्न के जैसा मानने के लिए वह निराकार होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸ್ವಪ್ನದ ಹಾಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅದು ನಿರಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रपञ्चं स्वप्नवत्‌ मन्यमानानां कृते स निराकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सच्चिदान्द ब्रह्म समुद्र के रूप में होता है जिसका कोई पार नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದವು ಸಮುದ್ರದ ತರಹವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಯಾವುದರ ತೀರವು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा सच्चिदानन्दसमुद्रमिव, पारं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन वही ब्रह्म भक्तो के लिए जैसा जल से बर्फ बनता है उसी प्रकार से वह भक्तों के लिए सगुण साकार विग्रह बन जाता हेै।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಬ್ರಹ್ಮ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಹೇಗೆ ನೀರು ಹಿಮವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆ ಭಕ್ತರಿಗಾಗಿ ಸಗುಣ ಸಾಕಾರ ವಿಗ್ರಹವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भक्तिशैत्येन मध्ये मध्ये जलं तुहिनं सञ्जातम्‌, तुहिनरूपेण घनीभूतं भवति। अर्थात्‌ भक्तानुग्रहाय स व्यक्ततया, कदाचित्‌ साकाररूपं धत्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामी विवेकानन्द ने सामाजिक समस्याओं के सामाधान के साथ वेदान्त के विषय में भी दो प्रधान कार्य संशोधित किए वे हैं वेदान्त का आधुनिक करण तथा ऐक्य साधन।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ವೇದಾಂತ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಗಳು ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ - ವೇದಾಂತದ ಆಧುನಿಕೀ ಕರಣ ಮತ್ತು ಐಕ್ಯಸಾಧನೆಯು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वामिविवेकानन्देन सामाजिकसमस्यायाः समाधानं विहायापि वेदान्तविषये प्रधानं कार्यद्वयं संसाधितं - वेदान्तस्य आधुनिकीकरणम्‌, ऐक्यसाधनं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी बीच बीच में नूतन व्याख्यान रीति भी बताई है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೂತನವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರೀತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ मध्ये मध्ये नूतनव्याख्यानरीतिः अपि तैः प्रदत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त का सारभूत तत्व युग प्रयोजन के द्वारा तथा आधुनिक भाषा के द्वारा और भाष्य के द्वारा उन्होनें प्रकाशित किया जो मानवों की जीवन की समस्याओं के समाधान के लिए उपयोगी है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಸಾರಭೂತ ತತ್ವ ಯುಗ ಪ್ರಯೋಜನದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಭಾಷ್ಯದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು, ಯಾವ ಮಾನವರ ಜೀವನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य सारभूतं तत्त्वं युगप्रयोजनेन आधुनिकभाषया आधुनिकभाष्येण समं च तेन प्रकाशितम्‌, येन मानवानां जीवनसमस्यासमाधानाय तत्‌ उपयोगि स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त की बीच-बीच में नई व्याख्याएँ भी उनके द्वारा दी गई।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೂತನವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ मध्ये मध्ये नूतनव्याख्यानरीतिः अपि तैः प्रदत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त का सारभूतत्व युगप्रयोजन के द्वारा तथा आधुनिक भाषा और भाष्य के द्वारा उनके द्वारा दिया गया।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಸಾರಭೂತ ತತ್ವ ಯುಗ ಪ್ರಯೋಜನದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಭಾಷ್ಯದಿಂಡ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य सारभूतं तत्त्वं युगप्रयोजनेन आधुनिकभाषया आधुनिकभाष्येण समं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो मानवों के जीवन को समस्याओं के समाधान के लिए उपयोगी है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಾನವರ ಜೀವನ ಸಮಸ್ಯೆ ಸಮಾಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येन मानवानां जीवनसमस्यासमाधानाय तत्‌ उपयोगि स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा वेदान्त तत्त्वों के आभ्यन्तरीकरण और ऐक्यसाधन रूपी महान कार्यों में भी अन्यतम है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ತತ್ವಗಳ ಆಭ್ಯಂತರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಐಕ್ಯಸಾಧನ ಕೂಡ ಆ ಮಹಾಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि च, वेदान्ततत्त्वानाम्‌ आभ्यन्तरीणम्‌ ऐक्यसाधनम्‌ अपि तस्य महत्कार्येषु अन्यतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त में प्रधान रूप से द्वैत-विशिष्टाद्वैत अचिन्त्यभेदाभेदा अभिधेय तत्व है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ದ್ವೈತ-ಅದ್ವೈತ-ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಅಚಿಂತ್ಯ ಭೇದ-ಅಭೇದ ಹೆಸರಿನ ತತ್ವಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ते प्रधानतः द्वैत-विशिष्टाद्वैत- अचिन्त्यभेदाभेदाभिधेयानि तत्त्वानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन उनके सम्प्रदाय के लोग उन मतों को यथार्थ मानते हैं अन्य सब मिथ्या मानते हैं।", "Kannada": "ಅವರು ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಜನರು ಅವರ ಮತಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಇನ್ನೆಲ್ಲವು ಮಿಥ್ಯಾ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्तत्सम्प्रदायस्था आचार्या तेषाम्‌ एव मतं यथार्थम्‌ अन्यत्‌ सर्व मिथ्या इति ब्रुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन के द्वारा परपस्पर विरोधिमत प्रकाशकत्व से वेदान्त का प्रामाण्य सभी लोगों के लिए ग्राहित्व नहीं हुआ।", "Kannada": "ಇವುಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿ ಮತ ಪ್ರಕಾಶಕತ್ವದಿಂದ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಎಲ್ಲಾ ಜನರಿಗೂ ಗ್ರಹಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतेन परस्परविरोधिमतप्रकाशकत्वेन वेदान्तस्य प्रामाण्यं, सर्वजनग्राहित्वं च न स्याताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह भी सत्य है की जिस आध्यात्मिक विकास का स्तरभेद प्रतिव्यक्ति के अनुसार यदि अलग अलग है तो वह सभी के लिए उपयोगी नहीं हो सकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಕಾಸದ ಸ್ತರಭೇದ ಪ್ರತಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "समञ्च, एतदपि सत्यं यद्‌ यस्माद्‌ आध्यात्मिकविकाशस्य स्तरभेदः प्रतिव्यक्ति विद्यते  नान्यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोई भी दर्शन सभी लोगों के लिए उपयोगी तभी होगा  जब वह सर्वजनग्राह्यव हो जाएगा।", "Kannada": "ಯಾವುದೇ ದರ್ಶನವು ಕೂಡ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಆಗ ಅದು ಸರ್ವಜನ ಗ್ರಾಹ್ಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ यदि किञ्चिद्दर्शनं सर्वेषाम्‌ आध्यात्मिकं प्रयोजनं परिपूरयितुं समर्थं स्यात्‌ तर्हि तत्‌ सर्वजनग्राह्यं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतवर्ष के पुनः जागरण के लिए हिन्दु धर्म के ऐक्यसाधन के लिए वेदान्त का साधन हमेशा अपेक्षित है।", "Kannada": "ಭಾರತವರ್ಷದ ಪುನರ್ಜಾಗರಣೆಗಾಗಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಐಕ್ಯಸಾಧನೆಗಾಗಿ ವೇದಾಂತದ ಸಾಧನೆಯು ಯಾವಾಗಲು ಅಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भारतवर्षस्य पुनर्जागरणाय, हिन्दुधर्मस्य ऐक्यसाधनाय च वेदान्तस्य संहतिसाधनं नितराम्‌ अपेक्षितम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्ण का जीवन तथा उनके अनुभवों को देखकर विवेकानन्द वेदान्त सम्प्रदाय के उपदलीय मतों साधनों तथा मार्गो का आविष्कार किया।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅನುಭವವನ್ನು ನೋಡಿ ವಿವೇಕಾನಂದ ವೇದಾಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉಪದಲ ಮತಗಳ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮತಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾವನ್ನು ಮಾಡಿತು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णस्य जीवनम्‌ अनुभवं च दृष्ट्वा विवेकानन्दो वेदान्तसम्प्रदायानाम्‌ उपदलीयमतानां च संहतिसाधनस्य पन्थानम्‌ आविश्चकार।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्णदेव ने निम्नस्तरीय क्रिया बहुल मूर्ति पूजार्चना आदि के द्वारा उच्चस्तरी हवैतसाधन करके सभी प्रकर के आध्यात्मिक तत्वों को उपलब्ध करवाया।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣದೇವರು ನಿಮ್ನಸ್ತರೀಯ ಕ್ರಿಯಾ ಬಹುಲ ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜಾರ್ಚನಾದಿಗಳು ಉಚ್ಚೈಸ್ತರೀಯ ಅದ್ವೈತ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳ ಉಪಲಬ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿತು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णदेवो निम्नस्तरीयक्रियाबहुलमूर्तिपूजार्चनादिभ्यः उच्चैस्तरीयाद्वैतसाधनं कृत्वा सर्वप्रकारकम्‌ आध्यात्मिकं तत्त्वम्‌ उपलब्धवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उपलब्धिप्रज्ञाबल से यह सिद्धान्त द्वैत विशिष्टाद्वैत मत आध्यात्मिक उपलब्धि भिन्न-भिन्न स्तरों की द्योतक प्रतिसम्प्रदाय परम सत्ता सम्बन्धी जो मत है वह आध्यात्मिक उपलब्धि के उस उस स्तर में भी सत्य है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉಪಲಬ್ಧವಾಗುವ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಬಲದಿಂದ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತ ದ್ವೈತ ಅದ್ವೈತ ಮತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉಪಲಬ್ಧಿಯು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಯಾವುದು ದ್ಯೋತಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಪ್ರತಿ ಸಂಬಂಧ ಪರಮ ಸತ್ತಾ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಯಾವ ಮತವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉಪಲಬ್ಧಿಯ ಆ ಆ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतस्माद्‌ उपलब्धिजातप्रज्ञाबलात्‌ स इममेव सिद्धान्तं चकार यद्‌ द्वैत- विशिष्टाद्वैतादिमतानि आध्यात्मिकोपलब्धेः भिन्नभिन्नस्तराणां द्योतकानि, प्रतिसम्प्रदायं परमसत्तासम्बन्धि यन्मतं विद्यते तद्‌ आध्यात्मिकोपलब्धेः तत्तत्स्तरेषु सत्यभूतमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्ण के सदृश ही कोई जो सभी मतों से तथा सभी मार्गों से अतिक्रान्त है वह ही यह कह सकता है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರಂತೆಯೇ ಯಾರಾದರು ಎಲ್ಲ ಮತಗಳ, ಎಲ್ಲ ಪಂಥಗಳಿಂದ ಅತಿಕ್ರಾಂತವಾಗಿ ಅವರೇ ಇದನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णदेवसदृश एव कश्चन यः सर्वाणि मतानि, सर्वं च पन्थानम्‌ अतिक्रान्तः स एव एतद्‌ वक्तुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में एक उदाहरण बार बार दिया जाता है कर भिन्न-भिन्न व्यक्ति भिन्न भिन्न समय में बहुत प्रकार के कृकलाश (कल्पद्रुमवृक्ष) देखकर के उसका वर्णन करते हैं।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೊಟ್ಟು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಕೃಕಲಾಶ (ಕಲ್ಪದ್ರುಮ ವೃಕ್ಷ) ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतस्मिन्‌ विषये एकम्‌ उदाहरणं तेन भूयशः प्रदीयते स्म - भिन्ना जनाः भिन्ने भिन्ने समये बहुरूपिणं कृकलासम्‌ एकं दृष्ट्वा तस्य वर्णविषये विवदन्ते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ तो उसका वर्ण लाल बताते हैं कुछ उसका वर्ण हरा बताते हैं,और कुछ उसका वर्ण पीला भी बताते है।", "Kannada": "ಕೆಲವರು ಅದರ ವರ್ಣವು ಕೆಂಪು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅದರ ವರ್ಣವು ಹಸಿರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅದರ ವರ್ಣವು ಹಳದಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "केनचित्‌ तस्य वर्णो रक्तः, केनचित्‌ हरितः, केनचित्‌ पीतो वा उच्यते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका यथार्थ भूत वर्ण क्या है इस विषय में विवाद करते हुए स्वयं के मत को ही यथार्थ मानते है।", "Kannada": "ಅದರ ಯಥಾರ್ಥ ಭೂತದ ವರ್ಣವು ಏನಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸ್ವಯಂ ಇಂದ ಆದ ಮತವನ್ನೇ ಯಥಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य यथार्थभूतो वर्णः क: इत्यस्मिन्‌ विषये विवदमाना स्वकीयं मतमेव यथार्थभूतं मन्यन्ते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब कोई व्यक्ति विशेष जो उस वृक्ष के नीचे रहता था।", "Kannada": "ಆಗ ಯಾವ ಜನರು ಯಾವ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಇದ್ದರು ಎಂಬ ಶಂಕೆಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा कश्चन जनो यः तस्य वृक्षस्य अधस्तात्‌ वसति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने कहा यह जो कृकलाश वृक्ष है यह कालभेद के द्वारा स्वयं के वर्णों में परिवर्तन करता है।", "Kannada": "ಅವನು ಹೇಳಿದನು ಯಾವ ಕೃಕಲಾಶ ವೃಕ್ಷವಿದೆಯೋ ಕಾಲಭೇದದಿಂದ ತನ್ನ ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स उवाच यद्‌ अयं कृकलासः कालभेदेन स्वीयं वर्णं परिवर्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कभी भी इसका कोई एक निश्‍चित वर्ण नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಲು ಇದರ ಯಾವುದಾದರು ಒಂದು ಬಣ್ಣ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कदाचित्‌ तस्य कश्चित्‌ अपि वर्णो न तिष्ठति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रीरामकृष्ण वेदान्त के किसी मतवाद विशेष को हिन्दुधर्म के सम्प्रदायविशेष के पक्षपात की दृष्टि से नहीं देखते थे।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ವೇದಾಂತದ ಯಾವುದೇ ಮತವಾದದ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಪಾತ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ನೋಡಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं श्रीरामकृष्णो वेदान्तस्य कञ्चन मतवादविशेषं, हिन्दुधर्मस्य सम्प्रदायविशेषं वा पक्षपातदृष्ट्या न पश्यति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी सभी मतों के ऊपर श्रद्धा थी।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಮತಗಳ ಮೇಲೆಯು ಅವರಿಗೆ ಆ ಶ್ರದ್ಧೆ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "सर्वेषां मतानाम्‌ उपरि एव तस्य श्रद्धा आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीरामकृष्ण परमहस ने सभी सम्प्रदायों के मतों में समन्वय साधने का प्रयास किया।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಶಂಕರ-ರಾಮಾನುಜ-ಮಧ್ವ ಮತಗಳ ಸಮನ್ವಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णप्रज्ञां भित्तीकृत्य स्वामिविवेकानन्देन शङ्कर-रामानुज-मध्वादिमतानां समन्वयसाधनाय प्रयतितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इनमें अद्वैतत्व को ही सर्वोच्चस्तरीय उपलब्धित्व से देखते हुए उन्होंने अभ्यर्हितत्व के द्वारा उसका प्रचार किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತ ತತ್ವವೇ ಸರ್ವೋಚ್ಛವಾದ ಶ್ರೇಣಿ ಎಂಬ ಉಪಾಧಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅದನ್ನೆ ಅಭ್ಯರ್ಹಿ ತತ್ವವೆಂದು ಪ್ರಚಾರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "परन्तु एतेषु अद्वैततत्त्वमेव सर्वोच्चैस्तरीयोपब्धित्वेन पश्यन्‌ स तदेव अभ्यर्हितत्वेन प्रचारितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उन्होंने कहा ही “ मैंने एक ऐसे व्यक्ति का प्रत्यक्ष किया जो एकपक्ष में प्रबल द्वैतवादी तथा अपरपक्ष में एकनिष्ठ अद्वैतवादी, अन्यपक्षों में परमभक्त तथा परमज्ञानी है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ಹೇಳಿದರು - \"ನಾನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮಾಡಿಸಿದೆ ಯಾರು ಒಂದೇ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ದ್ವೈತವಾದಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಏಕನಿಷ್ಟವಾದ ಅದ್ವೈತವಾದಿ, ಅನ್ಯಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಪರಮಜ್ಞಾನಿ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तथाहि तेनोच्यते- “विधातुरिच्छया तादृशमेकं जनमहं प्रत्यक्षीकृतवान्‌ य एकस्मिन्‌ पक्षे प्रबलद्वैेतवादी, अपरपक्ष एकनिष्ठः अद्वैतवादी, अन्यस्मिन्‌ पक्षे परमो भक्तः, पुनश्च परमो ज्ञानी।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मैंने भी भाष्यकारों का अनुसरण किए बिना उत्कृष्ट रूप से उपनिषद्त्व तथा अन्य शास्त्रों का ज्ञान प्राप्त किया, और अन्य शास्त्रों को समझने में समर्थ हुआ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಕೂಡ ಭಾಷ್ಯಕಾರರ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡದೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಉಪನಿಷತತ್ವಮ್  ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು,ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्माद्‌ एव लब्धशिक्षः अहम्‌ अन्ध इव भाष्यकाराणाम्‌ अनुसरणम्‌ अकृत्वा स्वतन्त्रतया उत्कृष्टरुपेण उपनिषत्तत्त्वम्‌, अन्यानि च शास्त्राणि बोद्धुं शक्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे द्वारा यह भी जानना चाहिए की एक ही सत्य को बहुत प्रकार से प्रकाशित किया गया है।", "Kannada": "\"ನಾವು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಒಂದೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ವಿಧಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "“अस्माभिः ज्ञातव्यं यद्‌ एकमेव सत्यं लक्षधा प्रकाशम्‌ इयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक उस उसकी निर्दिष्ट सीमा के अन्तर्गत ही होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾವವು ಅದರಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸೀಮೆಯೊಳಗೆ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं भावः तत्तन्निर्दिष्टसीमाभ्यन्तरे यथार्थभूत एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमें लोगो को इस प्रकार से शिक्षित करना चाहिए की कोई भी विषय भिन्न भिन्न दुष्टियों के द्वारा सौ प्रकार से देखा जा सकता है।", "Kannada": "ನಾವೆಲ್ಲರು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು - ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ನೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्माभिः शिक्षणीयं यत्‌- कश्चिद्‌ विषयो भिन्नाभ्यो दिग्भ्यः शतधा द्रष्टुं शक्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वह विषय समान ही होता है”।", "Kannada": "ಆದಾಗ್ಯೂ , ವಿಷಯವು ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि विषयस्तु समान एव तिष्ठति” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही ऋग्वेदीय विषय समन्वय तत्व रूप में था फिर भी आधुनिक काल में श्रीरामकृष्ण के द्वारा ही प्रत्यक्षानुभूति के द्वारा इसकी सत्यता प्रमाणित की गई है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಋಗ್ವೇದೀಯ ವಿಷಯದ ಸಮನ್ವಯ ತತ್ವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿಯಿಂದ ಇದರ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಿತಗೊಳಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "यद्यपि ऋग्वेदीया ऋषय एव समन्वयतत्त्वं निरुचुः, तथापि आधुनिककाले श्रीरामकृष्णदेवेन एव प्रत्यक्षानुभूतिद्वारा अस्य सत्यता प्रमाणिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल वेदान्त सम्प्रदायों का समन्वय अपितु भिन्न भिन्न धर्मो का भी समन्वय यहाँ पर प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ವೇದಾಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಮನ್ವಯವಲ್ಲ, ಭಿನ್ನಭಿನ್ನ ಧರ್ಮಗಳ ಸಮನ್ವಯವು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न केवलं वेदान्तसम्प्रदायानां समन्वयः, भिन्नभिन्नधर्माणाम्‌ अपि समन्वयः अत्र लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए स्वामीविवेकानन्द जी के द्वार कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते स्वामिविवेकानन्दपादैः -"}}
{"translation": {"Hindi": "- “बुद्ध ने यह उपदेश दिया हैं की बहुत सत्य अहङ्कार मिथ्या, जो कठोर हिन्दु जन स्वीकार करतें है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧನು ಏನನ್ನು ಉಪದೇಶ ಮಾಡಿದನೆಂದರೆ ಬಹಳವಾದ ಸತ್ಯ, ಅಹಂಕಾರ ಮಿಥ್ಯಾ, ಯಾವುದನ್ನು ಕಠೋರ ಹಿಂದುಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "“बुद्धः किम्‌ उपदिष्टवान्‌ यत्‌ बहु सत्यम्‌, अहङ्कारः मिथ्या, यत्र कठोरहिन्दवः स्वीकुर्वन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे एक ही सत्य को बहुत प्रकार से तथा मिथ्या मानते हैं।", "Kannada": "ಅವರು ಒಂದೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ವಿಧಗಳಾದ ಮಿಥ್ಯಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ एकम्‌ एव सत्यं, बहु च मिथ्या मन्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसा उन्होंने श्री रामकृष्णपरमहंस से पूछा।", "Kannada": "ಎಂದು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರಿಂದ ಕೇಳಿದರು.", "Sanskrit": "इति स्वामिविवेकानन्दः पृष्टः"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने उत्तर दिया है कि हाँ बिल्कुल सत्य है और एक ही सत्य वस्तु को एक ही मन के द्वारा भिन्न भिन्न काल में भिन्न भिन्न चित्त भूमि के द्वारा ग्रहण किया जाता है।", "Kannada": "ಅವರು ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು - ಹೌದು, ಆದರೆ, ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರ ಜೊತೆಗೆ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ ಯಾವುದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸತ್ಯ ತತ್ವವಿದೆ, ಏನಾದರು ಒಂದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಿನ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಚಿತ್ತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वामिना उक्तम्‌ - आम्‌, किञ्च, श्रीरामकृष्णपरमहंसेन सह अहं पुनः एतत्‌ संयोजयामि यत्‌ एकं बहु च वस्तुतः एकमेव सत्यतत्त्वम्‌, यद्धि एकेन एव मनसा भिन्नकाले भिन्नचित्तभूमौ च गृह्यते” ।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"Did Buddha teach that the many was real And the ego unreal, while orthodofi Hinduism regarosQ the OneAs the real,And the manyAs unreal?", "Kannada": "“Did Buddha teach that the many was real and the ego unreal, while orthodox Hinduism regards the One as the real, and the many as unreal?”", "Sanskrit": "“Did Buddha teach that the many was real and the ego unreal, while orthodox Hinduism regards the One as the real, and the many as unreal?”"}}
{"translation": {"Hindi": "\" the Swami wasAsked- 'Yes'Answered the Swami- \"And what Ramakrishna ParamahamsaAnd I haveAdded to this is, that the ManyAnd the OneAre the same Reality, perceived by the same mindAt different timesAnd in differentAttitudes-,& The Complete Works of Swami Vivekananda] Vol- 8- page 261- SayingsAnd Utterances- इसका यह अर्थ है की अद्वैत तथा द्वैत एक ही तत्व सत्य है, और मन का परम तत्व भिन्न भिन्न स्तरों में तथा भिन्न-भिन्न समयों में उपलब्ध होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "the Swami was asked. 'Yes', answered the Swami. “And what Ramakrishna Paramahamsa and 1 have added to this is, that the Many and the One are the same Reality, perceived by the same mind at different times and in different attitudes.”- The Complete Works of Swami Vivekananda, Vol. 8. page २६१. Sayings and Utterances अस्यार्थो हि - अद्वैतं द्वैतं च तत्त्वम्‌ एकमेव सत्यं परमतत्त्वं यद्धि मनसो भिन्नस्तरेषु भिन्नसमयेषु च उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के दर्शन में किसका सबसे अधिक प्रभाव था?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪ್ರಭಾವವು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು?", "Sanskrit": "विवेकानन्ददर्शने कस्य सर्वाधिकतया प्रभावः आसीत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवमहिम्न स्तोत्र में समन्वयपरक श्लोक का क्या अंश है?", "Kannada": "ಶಿವಮಹಿಮ್ನ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಪರಕದಲ್ಲಿ ಶ್ಲೋಕದ ಅಂಶವು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "शिवमहिम्नस्तोत्रे समन्वयपरकः श्लोकांशः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के द्वारा प्रचारित दर्शन का क्या लक्ष्य है?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ಪ್ರಚಾರವಾಗಿರುವ ದರ್ಶನದ ಲಕ್ಷ್ಯವು ಏನಾಗಿತ್ತು?", "Sanskrit": "विवेकानन्दप्रचारितस्य दर्शनस्य लक्ष्यं किम्‌ आसीत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीरामकृष्ण के मत में ईश्वर का स्वरूप क्या है?", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಮತದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ ಸ್ವರೂಪವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णमते ईश्वरस्वरूपं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शनतत्व की दिशा में वेदान्त में किन दो प्रकार के ब्रह्म का रूप उपलब्ध होता है ?", "Kannada": "ದರ್ಶನತತ್ವದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ರೂಪವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "दर्शनतत्त्वदिशा वेदान्ते द्विप्रकारकं ब्रह्मणो रूपमुपलभ्यते - के ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही ईश्वर स्वयं बहुत प्रकार से प्रकाशित करता है यहाँ पर श्रुति का क्या प्रमाण है?", "Kannada": "ಒಂದೇ ಈಶ್ವರನಿರುವುದು ಆತ್ಮವು ಬಹುವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ - ಇಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "एक एव ईश्वरः आत्मानं बहुधा प्रकाशयति- इत्यत्र श्रुतिप्रमाणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अपरोक्षानुभूति आध्यात्मिक सत्य समूह का परम पुरुषार्थ वर्तमानकाल में श्रीरामकृष्ण के मत को मनुष्यों के श्रद्धा के लिए तथा उसका पुनः उद्धार तथा ईश्वर लाभ ही जीवन का परमलक्ष्य है इस प्रकार के तत्व कि उन्होंने फिर से प्रतिष्ठा की।", "Kannada": "ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿ - ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯ ಸಮೂಹದ ಪ್ರಮಾಣ, ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಮತದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಶ್ರದ್ಧೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪುನರುದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ ಲಾಭವೇ ಜೀವನದ ಪರಮಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अपरोक्षानुभूतिः - आध्यात्मिकसत्यसमूहस्य प्रमाणम्‌, परमपुरुषार्थश्च वर्तमानकाले श्रीरामकृष्णस्य अन्यतममवदानं तावत्‌ - मनुजनूनां मनःसु अतीन्दियसत्यं प्रति श्रद्धायाः पुनरुद्धारस्तथा ईश्वरलाभ एव जीवनस्य परमलक्ष्यम्‌ इति  तत्त्वस्य पुनःप्रतिष्ठापनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "युवा नरेन्द्रनाथ अज्ञेयवादसमाच्छन्नचित्त होते हुए उन्होंने बहुत आचार्यों से पूछा की क्या आप लोगों ने ईश्वर को देखा है।", "Kannada": "ಯುವ ನರೇಂದ್ರನಾಥನು ಅಜ್ಞೇಯವಾದ ಸಮಾಚ್ಛನ್ನ ಚಿತ್ತವುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರೂ ಅವರು ಬಹಳ ಜನ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ  ನೀವು ಎಂದಾದರು ಈಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೀರಾ ಎಂದು ಇದನ್ನೇ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "युवको नरेन्द्रनाथः अज्ञेयवादसमाच्छन्नचित्तः बहुभ्यः आचार्येभ्यः ईश्वरं ते दृष्टवन्तः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो सभी ने मना कर दिया।", "Kannada": "ಹೌದಾ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ಉತ್ತರವು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न वा इति पृष्ट्वा अपि सदुत्तरं न प्राप्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जब यही प्रश्‍न उन्होंने रामकृष्ण से पूछा तो उन्होंने कहा हाँ देखा है।", "Kannada": "ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆಗ ಅವಿಚಲಿತವಾದ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವರು ಹೇಳಿದರು - \"ಹೌದು, ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ\".", "Sanskrit": "इति, तदा अविचलितचित्तः स उक्तवान्‌- 'आम्‌, दृष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे तुझे देखता हूँ उसी प्रकार से ईश्वर को भी देखता हूँ।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा त्वां पश्यामि ईश्वरम्‌ अपि तथैव सुस्पष्टं पश्यामि' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्ण के इस प्रकार के वचन को सुनकर के नरेन्द्राथ का ईश्वर में दृढ विश्वास भी हो गया।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಈ ರೀತಿಯಾದ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾದ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡ ನರೇಂದ್ರನಾಥನೊಬ್ಬನೇ ಅಲ್ಲ, ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಾವಿರಾರು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಈಶ್ವರನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವು ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णस्य एतादृशं निःसन्दिग्धं दृढं वचनं निशम्य न केवलं नरेन्द्रनाथस्य, आधुनिककाले जगति सहस्रशः मनुष्याणाम्‌ ईश्वरोपरि विश्वासः सञ्जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री रामकृष्ण परमहंस ने अपरोक्षानुभूति लोभ ही मनुष्यजीवन के उद्देश्य के रूप में प्रतिष्ठापित किया।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರ ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿಯ ಲಾಭವೇ ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णपरमहंसेन अपरोक्षानुभूतिलाभः एव मनुष्यजीवनस्य उद्देश्यत्वेन प्रतिष्ठापितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल वही अपितु उनके द्वारा अपितु उनके द्वारा कही गई अनुभूति ही।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಅವರಲ್ಲ, ಅವರಿಂದ ಹೇಳಲಾದದ್ದು ಕೂಡ ಅನುಭೂತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न केवलं तदेव, तेनोक्तं अनुभूतिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर तथा आध्यात्मिक प्रपञ्च की इन्द्रियातीत सत्य समूहों की वह प्रमाणभूत हुई।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈಶ್ವರ ಆತ್ಮದಿಗಳು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ, ಇಂದ್ರಿಯ ಅತೀತ ಸತ್ಯ ಸಮೂಹಗಳ ಅದು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एव ईश्वरात्माद्याध्यात्मिकप्रपञ्चस्य, इन्द्रियातीतसत्यसमूहानां च प्रमाणभूता।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामी विवेकानन्द के द्वारा भारत में तथा पाश्चात्य देशों में भी गुरु को अपरोक्षानुभूतिलाभरूप आदर्श प्रचारित किया गया है।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ಭಾರತದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿ ಲಾಭರೂಪ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "स्वामिविवेकानन्देन भारते पाश्चात्त्यदेशेषु च गुरोः अपरोक्षानुभूतिलाभरूपादर्शः प्रचारितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री राम कृष्ण के आगमन से पहले लोग विश्वास द्वारा ही सदाचार तथा नैतिक उपदेशों को धर्मत्व के रूप में मानते थे।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಆಗಮನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಜನರ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಧರ್ಮತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रीरामकृष्णागमनात्‌ प्राक्‌ जनाः विश्‍श्वासपुरःसरम्‌ आचारानुष्ठानादिकं नैतिकोपदेशान्‌ च धर्मत्वेन मन्यन्ते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द ने ही धर्म के चरमतत्व की उपलब्धि के रूप में निर्घोष किया “ धर्म जीवन में उपलब्धि का विषय है वह केवल श्रवण को, सुनकर के स्वीकार करने का विषय नहीं है ” धर्मी दर्शन विषय में प्रत्यक्षानुभूति ही आवश्यक होती है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರು ಧರ್ಮದ ಚರಮತತ್ವದ ಉಪಲಬ್ಧಿಯಿಂದ ಘೋಷಿಸಿದರು \"ಧರ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧಿಯ ವಿಷಯವಿದೆ ಅದು ಕೇವಲ ಶ್ರವಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡುವ ವಿಷಯವಾಗಿಲ್ಲ\" ಧರ್ಮಿ ದರ್ಶನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿಯ ಆವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्तु धर्म चरमतत्त्वस्य उपलब्धित्वेन निर्घोषयामास- “धर्मो हि जीवने उपलब्धिविषयः, न केवलं श्रवणस्य, श्रुत्वा वा स्वीकारस्य विषयः” इति। धर्मीयदर्शनविषये प्रत्यक्षानुभूतिरेव निकषभूता।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधुनिक समय में अनेक लोग इस वेदान्त दर्शन के तत्व को स्वतः सिद्ध को रूप में चिन्तन करते है।", "Kannada": "ಆಧುನಿಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಸಿದ್ಧಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आधुनिककाले अनेके एव इदं वेदान्तदर्शनस्य स्वतःसिद्धं तत्त्वमिति चिन्तयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः वेदान्तदर्शन के पराम्परागत आचार्य आगम तथा श्रुति को ही चरमप्रमाणत्व के रूप में स्वीकार करतें है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಆಚಾರ್ಯರ ಆಗಮ ಮತ್ತು ಶೃತಿಯೇ ಚರಮಪ್ರಮಾಣತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः वेदान्तदर्शनस्य परम्परागता आचार्या आगमं तथा श्रुतिमेव चरमप्रमाणत्वेन अङ्गीकुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन शङ्कर के अद्वैतदर्शन में अपरोक्षानुभव ही प्रमाणत्व के रूप में स्वीकार किया जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಶಂಕರರ ಅದ್ವೈತ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭವದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "परन्तु शङ्करस्य अद्वैतदर्शने अपरोक्षानुभवः प्रमाणत्वेन स्वीक्रियते एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जीवन्मुक्ति की प्रतिष्ठा प्राप्ति करने के काल में उनके द्वारा कहा की यदि जीवन्मुक्ति को स्वीकार नहीं करतें है तो सभी मोक्ष शास्त्र अविद्वान्‌ पुरुष के द्वारा लिखे गये है तथा उनका प्रामाण्य भी नहीं है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಹೇಳಲಾದ ಯಾವ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮೋಕ್ಷದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ವತ್ ಪುರುಷನಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗಿರುವ ಅವರ ಪ್ರಮಾಣವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथाहि जीवन्मुक्तिप्रतिष्ठापनकाले तेनोक्तं यद्‌ यदि जीवन्मुक्तिर्न स्वीक्रियते तर्हि सर्वाणि मोक्षशास्त्राणि अविद्वत्पुरुषेण लिखितानीति तेषां प्रामाण्यं न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शास्त्रों को अनुभवसिद्ध लोगों के द्वारा लिखे गये के रूप में स्वीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅನುಭವ ಸಿದ್ಧ ಜನರಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः शास्त्राणि अनुभवविद्किरेव लिखितानीति स्वीकार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा अपरोक्षानुभव का प्रामाण्य ही अद्वैतदर्शन में स्वीकार किया गया है।", "Kannada": "ಅವರಿಂದ ಅಪರೋಕ್ಷದ ಅನುಭವ ಪ್ರಮಾಣವು ಅದ್ವೈತ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेन अपरोक्षानुभवस्य प्रामाण्यम्‌ अद्वैतदर्शने स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह निश्चित हो चुका है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति निश्चप्रचम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह जानना चाहिए की आध्यात्मिक प्रपञ्च में अपरोक्षानुभूति ही लक्ष्यभूत तथा प्रमाणभूत है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿಯೇ ಲಕ್ಷ್ಯಭೂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदमत्र ज्ञेयं यत्‌ आध्यात्मिकप्रपञ्चे अपरोक्षानुभूतिरेव लक्ष्यभूता प्रमाणभूता च।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी शास्त्रोक्तश्रद्धा विश्वास तथा निःस्वार्थपरतादिगुण तथा रीतियाँ अवश्य पालनीय है वे हेय नहीं है।", "Kannada": "ಆದರು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಶ್ರದ್ಧೆ, ವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇರುವ ಬೇರೆ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ರೀತಿಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಅದು ಹೇಯವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि शास्त्रोक्तश्रद्धा-विश्वास-निःस्वार्थपरतादिगुणाः रीतयश्च अवश्यं पालनीयाः, न तु हेयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुभूति भी शास्त्र विरुद्ध नहीं होनी चाहिए अपितु वे यथार्थानुभूति शास्त्रसम्मत ही होनी चाहिए।", "Kannada": "ಅನುಭೂತಿಯು ಕೂಡ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಥಾರ್ಥವಾದ ಅನುಭೂತಿಯು ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮ್ಮತವೇ ಆಗಬೇಕಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुभूतिरपि शास्त्रविरुद्धा न स्यात्‌, अपि च यथार्थानुभूतिः शास्त्रसम्मत एव भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा सभी परमत्व अनुभवयुक्त साधक तथा महापुरुषों की अनुभूति ही प्रमाणभूत होती हुई शास्त्र के द्वारा अविरुद्ध होती हे।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಪರಮ ತತ್ವ ಅನುಭವ ಸಂಪನ್ನ ಸಾಧಕರ ಮಹಾಪುರುಷರ ಅನುಭೂತಿಯು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಅವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च सर्वेषाम्‌ परमतत्त्वानुभवसम्पन्नानां साधकानां महापुरुषाणां च अनुभूतिः प्रमाणभूता सती शास्त्रेण अविरुद्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग ज्ञानयोग भक्तियोग तथा राजयोग इस प्रकार से ये योग चतुष्टय भारतीय दर्शनों में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗ ಜ್ಞಾನಯೋಗ ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಯೋಗ ಈ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಈ ಯೋಗ ಚತುಷ್ಟಯವು ಕೂಡ ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मयोगः ज्ञानयोगः भक्तियोगः राजयोगः चेति योगचतुष्टम्‌ भारतीयदर्शने नितरां प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामी विवेकानन्दन भी योगचतुष्टय के विषय में अपने मत का प्रचार किया।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಕೂಡ ಯೋಗ ಚತುಷ್ಟಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಮತವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "स्वामिविवेकानन्देन अपि योगचतुष्टयविषये स्वमतं विशदीकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका चारों योगों का समन्वय बहुत ही प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಯೋಗಗಳ ಸಮನ್ವಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य चतुर्णां योगानां समन्वयः अतीव प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मत में एक एक योग मोक्ष लिए पर्याप्त है।", "Kannada": "ಅವರ ಮತದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಯೋಗವು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तन्मते एकैकः योगः मोक्षाय अलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी योगों का परमलक्ष्य तो योग ही है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಯೋಗಗಳ ಪರಮಲಕ್ಷ್ಯವು ಮೋಕ್ಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषां योगानां परमलक्ष्यं तु मोक्षः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मोक्षलाभ के लिए यदि योगचतुष्टय को स्वीकार किया जाए तो इसमें कोई दोष नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಏನಾದರು ಯೋಗಚತುಷ್ಟಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಆಗ ದೋಷವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः मोक्षलाभाय यदि योगचतुष्टयम्‌ अपि स्वीक्रियते तर्हि नास्ति दोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन व्यावहारिक जीवन में योगचतुष्टय का समन्वय उनका इष्ट है ऐसा माना भी जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯೋಗಚತುಷ್ಟಯದ ಸಮನ್ವಯವು ಅವರ ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕೂಡ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "किञ्च, व्यावहारिकजीवने योगचतुष्कस्य समन्वयः एव तस्य इष्टः आसीत्‌ इति मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर योगशब्द के अर्थ मोक्षलाभ के लिए जो निर्दिष्ट साधन मार्ग है तथा जो मार्ग परमात्मा के साथ जीवात्मा को जोडता है उसका वर्णन हें।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಮೋಕ್ಷಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಾಧನಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ, ಈ ಮಾರ್ಗವು ಪರಮಾತ್ಮನ ಜೊತೆ ಜೀವಾತ್ಮವನ್ನು ಕೂಡ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र योगशब्दस्य अर्थः मोक्षलाभाय निर्दिष्टः साधनमार्गः, यः मार्गः परमात्मना सह जीवात्मानं संयुनक्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गीता में कर्म योग अत्यन्त प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಯೋಗವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गीतासु कर्मयोगः अत्यन्तं प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग निष्काम भावना के द्वारा कर्तृत्व बुद्धि का परित्याग करके फलकामना राहित्य के साथ साधक द्वारा कर्तव्य कर्मो को किया जाना चाहिए।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗದ ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಕರ್ತೃತ್ವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಫಲಕಾಮನೆಗಳ ರಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಧಕರೊಂದಿಗೆ ಕರ್ತವ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मयोगः नाम निष्कामभावनया कर्तृत्वबुद्धिं परित्यज्य फलकामनाराहित्येन साधकेन कर्तव्यं कर्म सम्पादनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्यतः सभी मानव यहाँ कार्य करूँगा तो मुझे यह फल मिलेगा, इस प्रकार की भावना से कर्म करते हैं।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದರೆ ನನಗೆ ಈ ಫಲವು ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಫಲದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतः सर्वे मानवाः इदं कार्यं क्रियते चेत्‌ मम इदं फलं भविष्यति इति फलकामनया कार्यं कुर्वन्ति, ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक कर्म का उनके लिए कोइ न कोइ अभिप्राय होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದಾದರು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं कर्मणाम्‌ अस्ति कश्चित्‌ अभिप्रायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे कोई स्वर्ग को जाने के लिए यज्ञ करता है ,कोई धनार्जन के लिए कार्य करता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಯಾರಾದರು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅಥವಾ ಧನಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा कश्चित्‌ स्वर्गं गन्तुं यज्ञं करोति, अथवा कश्चित्‌ अर्थलाभाय कार्यं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो कार्य करता है उसकी यह कर्तृत्व बुद्धि यह होती हैं कि में कार्य करता हूँ।", "Kannada": "ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರಿಗೆ ಕರ್ತೃತ್ವ ಬುದ್ಧಿಯು ಇರುತ್ತದೆ - ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "कार्यं यः करोति अस्ति तस्य कर्तृत्वबुद्धिः - अहं करोमि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से कर्तृत्व बुद्धिपूर्वक वह जो कार्य करता है उन सभी कर्मो का फल अवश्य होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕರ್ತೃತ್ವವು ಬುದ್ಧಿ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯಾವ ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲದರ ಕರ್ಮದ ಫಲವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं कर्तृत्वबुद्धिपूर्वकं यत्‌ यत्‌ कर्म क्रियते सर्वस्य अपि कर्मणः फलम्‌ अवश्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका कर्म कर्ता के द्वारा भोगा जाता है।", "Kannada": "ಆ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಕರ್ತೃವೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च कर्मफलं कर्त्रा भोक्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर शरीर धारण करना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः शरीरधारणं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मफल शुभ होता है तो कर्ता सुख को प्राप्त करता है तथा कर्मफल अशुभ होता है तो कर्ता दुःख को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮದ ಫಲವು ಶುಭವಾಗಿದ್ದರೆ ಕರ್ತೃವು ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕರ್ಮದ ಫಲವು ದುಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಕರ್ತೃವು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "कर्मफलं शुभं भवति चेत्‌ कर्ता सुखं प्राप्नोति, कर्मफलं दुष्टं चेत्‌ कर्ता दुःखम्‌ अवाप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संसार में स्थित व्यक्ति कर्मफल का अतिक्रमण करनें में समर्थ नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜನರಿಗೆ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "संसारस्थितः जनः कर्मफलम्‌ अतिक्रान्तुं न समर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन यदि यही कर्म कर्तृत्व बुद्धि के द्वारा नहीं करके केवल निष्काम भावना के द्वारा किया जाए तो यह पल को जन्म नहीं दे सकती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ಕತೃತ್ವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ ಫಲವು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु इदं कर्म कर्तृत्वबुद्धिपूर्वकं न क्रियते चेत्‌ अर्थात्‌ निष्कामतया क्रियते चेत्‌ फलं न जनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निष्काम कर्म योग के द्वारा व्यक्ति बन्धते नहीं हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮದಿಂದ ಜನರು ಬಂಧಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ निष्कामकर्मणा न जनः बध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तो निष्कामकर्म के द्वारा मानवों को आत्मज्ञान भी होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮದಿಂದ ಮಾನವರ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि तु निष्कामकर्मणा मानवानां आत्मज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवान वासुदेव के द्वारा भगवद्गीता में कहा भी गया है - कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।", "Kannada": "ಭಗವಂತ ವಾಸುದೇವರಿಂದ ಶ್ರೀ ಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಕರ್ಮಣ್ಯೇವಾಧಿಕಾರಸ್ತೇ ಮಾ ಫಲೇಷು ಕದಾಚನ.", "Sanskrit": "उच्यते च भगवता वासुदेवेन श्रीमद्भगवद्गीतायां - कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन।"}}
{"translation": {"Hindi": "( श्रीमद्भगवद्गीता-3 ) इसलिए आसक्ति से रहित होकर के कर्तव्य कर्मों को सम्पादित करना चाहिए।", "Kannada": "(ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ-೩) ಆದ್ದರಿಂದ ಆಸಕ್ತಿ ರಹಿತವಾದ ಕರ್ತವ್ಯ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "(श्रीमद्भगवद्गीता -३. ) अतः आसक्तिरहिततया कर्तव्यं कर्म सम्पादितव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रेमपूर्वक कर्म करना चाहिए।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रेमपूर्वकं कर्म कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मों के करने के लिए भी कर्म करना चाहिए।", "Kannada": "ಕರ್ಮಗಳಿಗಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "कर्मणः कृते एव कर्म कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लघु बालकों को कुछ भी देते है तो यदि कुछ दिया जाता है तथा प्रतिदान के रूप में कुछ भी नहीं मांगा जाता है।", "Kannada": "ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಏನಾದರು ಕೊಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆ ದಾನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ಕೊಟ್ಟರೆ ಪುನಃ ಅದನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "लघुबालकान्‌ प्रति किञ्चित्‌ दीयते चेत्‌ यथा प्रतिदानरूपेण किमपि न याच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से कर्म करना चाहिए उसके प्रतिदान के रूप में मन से कुछ भी नहीं मांगना चाहिए कर्म जब आध्यात्मिक उन्नति के लिए सहायक होता है तो वह योगपदवी को भी प्राप्त करवा देता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ಪ್ರತಿದಾನ ರೂಪವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲು ಕೂಡ ಬಯಸಬಾರದು. ಕರ್ಮವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅದು ಯೋಗ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೂಡ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्वत्‌ कर्म क्रियते चेत्‌ तस्य प्रतिदानरूपेण न किञ्चित्‌ मनसा अपि याचनीयम्‌। कर्म यदा आध्यात्मिकोन्नत्यै सहायकं भवति तदा एव स योगपदवीम्‌ अधिरोहति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही कर्म योग है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಕರ್ಮಯೋಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अयमेव कर्मयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे द्वारा कर्म का त्याग करके एक क्षण भी रुका नहीं जा सकता है।", "Kannada": "ನಾವು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्माभिः कर्म विहाय एकं क्षणम्‌ अपि स्थातुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म यदि निष्काम भावना से हमारे द्वारा हो जाएँ तो हमें उन्हीं कर्मों से मोक्ष की भी प्राप्ति हो सकती हे।", "Kannada": "ಕರ್ಮವು ಏನಾದರು ನಿಷ್ಕಾಮ ಭಾವನೆಯಿಂದ ನಮ್ಮಿಂದಾದರೆ ನಿಷ್ಕಾಮವಾದ ಕರ್ಮದಿಂದ ನಾವು ಅದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ कर्म कर्तव्यम्‌ एव तस्मात्‌ यदि निष्कामतया कर्म अस्माभिः कर्तुं शक्यते तर्हि तत्‌ मोक्षाय कल्पते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कर्मयोग का सभी मुमुक्षुओं के द्वारा हमेशा अनुष्ठान करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः कर्मयोगः सर्वैः मुमुक्षिभिः नितराम्‌ अनुष्ठेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानयोग वस्तुतः वेदान्त दर्शन ही है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಯೋಗವೆಂದರೆ ವಸ್ತುತವಾಗಿ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानयोगः नाम वस्तुतः वेदान्तदर्शनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विचार का मार्ग है।", "Kannada": "ಇದು ವಿಚಾರದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं विचारस्य मार्गः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानवों का यथार्थ स्वरूप ढ॒ककर के माया विराजमान है।", "Kannada": "ಮಾನವರ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿ ಮಾಯೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मानवानां यथार्थं स्वरूपम्‌ आच्छाद्य विराजते माया।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सम्पूर्ण मायामय ही है।", "Kannada": "ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯಾಮಯವಾದ ಜಗತ್ತಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मायामयम्‌ इदं जगत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत में सभी माया के द्वारा समाच्छान्न होते हुए नित्य शुद्ध बुद्ध मुक्त स्वरूप के ज्ञान के द्वारा आत्मस्वरूप में जो प्रतिष्ठा करता है वह साधन मार्ग ही वस्तुतः ज्ञान योग होता है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವು ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಕೂಡಿದೆ ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಾಯೆಯ ಆ ಆವರಣ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಭಸ್ಮವಾಗಿಸಿ ಅದರ ನಿತ್ಯಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧ ಮುಕ್ತ ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನದ ಆತ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸುತ್ತದೆ ಯಾವ ಸಾಧನಮಾರ್ಗವಿದೆಯೋ ಅದೇ ಜ್ಞಾನಯೋಗ.", "Sanskrit": "जगति सर्वे एव मायया समाच्छन्नाः सन्तः संसारचक्रे पुनः पुनः आवर्तन्ते। मायायाः तत्‌ आवरणं ज्ञानेन भस्मीकृत्य स्वस्य नित्यशुद्धबुद्धमुक्तस्वरूपस्य ज्ञानेन आत्मस्वरूपे प्रतिष्ठापयति यः साधनमार्गः स एव वस्तुतः ज्ञानयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान के द्वारा भ्रान्त जीव आत्मा के स्वरूप नहीं जानते है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಗಿರುವ ಜೀವಕ್ಕೆ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अज्ञानेन भ्रान्ताः जीवाः आत्मनः स्वरूपं न जानन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा के स्वरूप का क्या नाम है तो कहते हैं- न जायते म्रियते वा कदाचित्‌ नायं भूत्वा भविता वा न भूयः।", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೆಸರೇನು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ- ನ ಜಾಯತೆ ಮ್ರಿಯತೆ ವಾ ಕದಾಚಿತ್ ನಾಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಭವಿತಾ ವಾ ನ ಭೂಯಃ.", "Sanskrit": "किं नाम आत्मनः स्वरूपम्‌ इति चेत्‌ - न जायते म्रियते वा कदाचित्‌ नायं भूत्वा भविता वा न भूयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( भगवद्गीता 2.23-24) शरीर उत्पन्न होता है आत्मा तो उत्पन्न भी नहीं होती है।", "Kannada": "(ಭಗವದ್ಗೀತಾ ೨.೨೩-೨೪) ಶರೀರವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಆತ್ಮವು ಉತ್ಪನ್ನವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(भगवद्गीता २.२३-२४) शरीरं जायते, आत्मा तु न जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और न मरती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಾಯುವುದು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न च म्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह तो तीनों कालों में नित्य रहती है।", "Kannada": "ಅದು ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯು ನಿತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स हि नित्यः त्रिषु कालेषु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा तीनों कालों में अविकृतरूप से विद्यामान रहती है।", "Kannada": "ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯು ಆವಿಷ್ಕಾರ ರೂಪದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "त्रिषु कालेषु अविकृतरूपेण विद्यमानः तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा के स्वरूप को कहा नहीं जा सकता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मनः स्वरूपं वक्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और नहीं चिन्तन किया जा सकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चिन्तयितुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अविकार्य अचल होती हुई भी स्वर्ग को चली जाती है।", "Kannada": "ಅದು ಅವಿಕಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಚಲವಾಗಿದ್ದರು ಅದು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सः अविकार्यः, अचलः सन्‌ अपि स सर्वगतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक आत्मा नामरूपाधि के भेदों से बहुत्व के रूप में प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಆತ್ಮವಿರುವುದು ನಾಮರೂಪವು ಉಪಾಧಿ ವಶದಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकः एव आत्मा नामरूपोपाधिवशात्‌ बहुत्वेन प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मज्ञान होने पर सभी उपाधियाँ सम्पूर्ण रूप से नष्ट हो जाती हैं।", "Kannada": "ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಾಧಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मज्ञाने सति सर्वे उपाधयः सम्पूर्णतः नश्यन्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा बहुत्व के रूप में प्रतीयमान आत्मा भी अभिन्नत्व के द्वाण प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಿಂದ ಬಹುತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀತ ಆಗುವಂತಹ ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮದ ಅಭಿನ್ನದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च बहुत्वेन प्रतीयमानं सर्वम्‌ आत्मनः अभिन्नत्वेन प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह मुक्त पुरुष सभी वस्तुओं में आत्मा को ही देखता है।", "Kannada": "ಆಗ ಮುಕ್ತವಾದ ಪುರುಷನು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदा मुक्तः पुरुषः सर्वेषु वस्तुषु आत्मानम्‌ एव पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको मोह तथा शोक नहीं होता है।", "Kannada": "ಅವನಿಗೆ ಮೋಹ ಮತ್ತು ಶೋಕ ಎರಡು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नास्ति तस्य शोकः मोहः वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रुतियों में कहा है यस्तु सर्वाणि भूतानि आत्मन्येवानुपश्यति।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि आम्नायते - यस्तु सर्वाणि भूतानि आत्मन्येवानुपश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ईशोपनिषत्‌ 6,7) इस प्रकार से विचार पूर्वक ज्ञान के द्वारा अज्ञान का नाश होने पर आत्मस्वरूप का जब ज्ञान होता है तब वह मुक्त जन सभी स्थानों पर आत्मा को देखते हुए प्रसन्न होता है।", "Kannada": "(ಈಶೋಪನಿಷತ್ ೬,೭) ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಚಾರ ಪೂರ್ವಕವಾದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾದಾಗ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ, ಆಗ ಮುಕ್ತ ಜನರು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(ईशोपनिषत्‌ ६,७) इत्थं विचारपूर्वकज्ञानेन अज्ञाननाशे सति आत्मस्वरूपं ज्ञातं भवति, तदा मुक्तः जनः सर्वत्र आत्मानम्‌ एव पश्यन्‌ मोमुद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों योगों में सबसे अन्यतम भक्तियोग होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲನೆಯದು ಭಕ್ತಿಯೋಗವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्षु योगेषु अन्यतमः भक्तियोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्ति ईश्वर के प्रेम को कहते है।", "Kannada": "ಭಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಈಶ್ವರಪ್ರೇಮ.", "Sanskrit": "भक्तिः नाम ईश्वरप्रेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवान में परमप्रीति ही भक्ति है।", "Kannada": "ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯು ಭಕ್ತಿಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भगवति प्ररमा प्रीतिः एव भक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्ति स्वयं ही साध्यरूपा तथा साधनरूपा होती है।", "Kannada": "ಭಕ್ತಿಯೇ ಸ್ವಯಂ ಸಾಧ್ಯರೂಪ ಮತ್ತು ಸಾಧನರೂಪ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भक्तिः स्वयं साध्यरूपा साधनरूपा च।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधनमार्गों में भक्तियोग का माहात्म्य ही जो परमलक्ष्यभूत ईश्वर की प्राप्ति के लिए यहाँ पर सभी कौ अपेक्षा से सरल तथा स्वभाविक मार्ग है।", "Kannada": "ಸಾಧನಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವೇ ಯಾವ ಪರಮಲಕ್ಷ್ಯಭೂತವಾದ ಈಶ್ವರನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साधनमार्गेषु भक्तियोगस्य माहात्म्यं हि यत्‌ परमलक्ष्यभूतस्य ईश्वरस्य प्राप्तय अयं सवपिक्षया सरलः स्वाभाविकः च मार्गः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन निम्नस्तरीय भक्ति ही सङकीर्णता का बीज होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ನಿಮ್ನಸ್ತರೀಯ ಭಕ್ತಿಯೇ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಬೀಜವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु निम्नस्तरीया भक्तिः सङ्कीर्णतायाः बीजम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्ति दो प्रकार की होती हे।", "Kannada": "ಭಕ್ತಿಯು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "भक्तिर्हि द्विविधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुद्धा भक्ति तथा गौणी भक्ति।", "Kannada": "ಶುದ್ಧ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌಣ ಭಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "शुद्धा भक्तिः, गौणी भक्तिः च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौणी भक्ति वस्तुतः समान्यतया इष्ठ में निष्ठ होती है।", "Kannada": "ಗೌಣೀ ಭಕ್ತಿಯು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಷ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गौणी भक्तिः वस्तुतः सामान्यतया इष्टनिष्ठा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं जिसकी उपासना करता हूँ वह ही श्रेष्ठ है उनकी अपेक्षा अन्य मेरे लिए नहीं है इस प्रकार का भाव गौणी भक्ति में होता है।", "Kannada": "ನಾನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವ ಈಶ್ವರನೇ ಶ್ರೇಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬೇರೆಯವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಿಂತ ಅಪರಃ ಎಂಬ ಭಾವವೇ ಗೌಣೀ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मया उपास्यमानः ईश्वरः एव श्रेष्ठः, अन्येषां तु तदपेक्षया अवरः इति भावः गौण्यां भक्त्यां तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह एक प्रकार से अपक्व भक्ति होती है।", "Kannada": "ಈ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಪಕ್ವಾ ಭಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इयं हि अपक्वा भक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पक्व भक्ति में तो घृणायुक्त बुद्धि तो होती ही नहीं है।", "Kannada": "ಪಕ್ವ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಘೃಣಯುಕ್ತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पक्वायां तु भक्त्यां घृणाबुद्धिः सम्पूर्णतः नाशम्‌ एति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तो केवल सभी भूतों में प्रेम का अनुभव ही होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಕೇವಲ ಕೇವಲ ಸರ್ವಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮದ ಅನುಭವವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा तु केवलं सर्वभूतेषु प्रेमानुभवः एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वस्तुतः शुद्ध भक्ति होती हे।", "Kannada": "ಅದೇ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದ ಭಕ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा एव वस्तुतः शुद्धा भक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्ति के विषय में यह शाण्डिल्य सूत्र है “सा परानुरक्तिरीश्वरे” इस प्रकार से अविच्छिन्न तैलधारा के समान ध्येय ईश्वर के निरन्तर स्मरण के द्वारा बन्धनों का नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಭಕ್ತಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂಡಿಲ್ಯ ಸೂತ್ರವಿದೆ \"ಸಾ ಪರಾನುರಕ್ತಿರೀಶ್ವರೆ\" ಎಂದು. ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ತೈಲಧಾರೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ಧ್ಯೇಯ ಈಶ್ವರನ ನಿರಂತರ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಬಂಧನವು ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भक्तिविषये शाण्डिलसूत्रं हि \"सा परानुरक्तिरीश्वरे” इति। अविच्छिन्नतैलधारावत्‌ ध्येयस्य ईश्वरस्य निरन्तरं स्मरणेन हि बन्धनं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मरणदृढ़ होने पर परोक्षानुभूति होती है।", "Kannada": "ಸ್ಮರಣೆಯು ದೃಢವಾದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्मरणं दृढं भवति चेत्‌ प्रत्यक्षानुभूतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही मुक्ति का कारण होता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಮುಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा एव मुक्तेः कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवद्गीता में कहा भी गया है कि भगवान में मन तथा बुद्धि को लगाकर के अनन्य योग के द्वारा निरन्तर भगवान का स्मरण ही भक्ति होती है।", "Kannada": "ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಅನನ್ಯಯೋಗದಿಂದ ಭಗವಂತನ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भगवद्गीतायाम्‌ उच्यते - भगवति मनः बुद्धिं च आवेश्य अनन्ययोगेन निरन्तरं भगवतः स्मरणं हि भक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्त ही भगवान का अत्यन्त प्रिय होता है।", "Kannada": "ಭಕ್ತನೇ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "भक्तः हि भगवतः अत्यन्तं प्रियः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा भगवान भक्त को इसी प्रकार से चलाते है जिसके द्वारा भक्त संसारचक्र में बार बार आते जाते रहतें है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಭಗವಂತನು ಭಕ್ತರನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿಯೇ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರು ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, भगवान्‌ भक्तं तथा एव चालयति येन भक्तः भगवन्तं लभेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "माय का वह आवरण ज्ञान के द्वारा भस्म होकर के स्वयं के विवेकानन्द वेदान्त भगवान को प्राप्त करें।", "Kannada": "ಮಾಯೆಯು ಆ ಆವರಣ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಭಸ್ಮವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ವಿವೇಕಾನಂದರ ವೇದಾಂತ ಭಗವಂತನನ್ನೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ु"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः भगवद्गीता में कहा है तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ತೇಷಾಂ ಸತತಯುಕ್ತಾನಾಂ ಭಜತಾಂ ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ವಕಮ್.", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते श्रीमद्भगवद्गीतायाम्‌ - तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कठोपनिषद्‌ में भी यह कहा गया है की आत्मन के प्रिय भक्त के स्वरूप यह दिखाई देता है।", "Kannada": "ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಆತ್ಮದ ಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೂಡ ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कठोपनिषदि अपि आम्नायते यत्‌ भगवान्‌ आत्मनः प्रियाय भक्ताय स्वस्वरूपं दर्शयति इति -"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से भक्ति योग के द्वारा भगवान के अनुग्रह से भगवान का साक्षात्कार करके मोक्ष को प्राप्त करता है यही भक्ति योग मोक्ष का साधक होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯೋಗದಿಂದ ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಭಗವಂತನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು ಇದೇ ಭಕ್ತಿ ಯೋಗದ ಸಾಧಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं भक्तियोगेन भगवदनुग्रहेण भगवन्तं साक्षात्कृत्य परमानन्दरूपं मोक्षम्‌ आप्नोति इति भक्तियोगः अपि मोक्षसाधकः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें कोई संशय नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಶಯವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इत्यत्र नास्ति संशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजयोग प्रधान रूप से साधनों का उपदेश देता है।", "Kannada": "ರಾಜಯೋಗವು ಪ್ರಧಾನ ರೂಪದಿಂದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राजयोगः प्राधान्येन साधनानि उपदिशति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पातञ्जल्य योगसूत्र ही यहाँ पर मुख्य है।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿಯ ಯೋಗಸೂತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पातञ्जलयोगसूत्राणि अत्र मुख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक योगमार्गो के समान ही राजयोग का भी लक्ष्य परमपुरुषार्थ का लाभ प्राप्त करना है वह ही मोक्ष तथा समाधि को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯೋಗಮಾರ್ಗಗಳ ಸಮಾನಕ್ಕೆ ರಾಜಯೋಗದ ಲಕ್ಷ್ಯವು ಪರಮಪುರುಷಾರ್ಥದ ಲಾಭವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದೇ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं योगमार्गाणाम्‌ इव राजयोगस्य अपि लक्ष्यं परमपुरुषार्थलाभः मोक्षः, स च मोक्षः समाधौ लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का संयम ही वस्तुतः राज योग का उद्देश्य है।", "Kannada": "ಮನದ ಸಂಯಮವೇ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ರಾಜ ಯೋಗದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनःसंयमः एव वस्तुतः राजयोगस्य उद्देश्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बार बार अभ्यास के द्वारा मन संयमित हो जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮನವು ಸಂಯಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः पुनः अभ्यासेन मनः संयतं भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "संयमित एकाग्र मन के द्वारा ही परमतत्वरूप के साक्षात्कार से समाधि अधिगत होती है।", "Kannada": "ಸಂಯಮವಾದ ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಮತತ್ವರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಸಮಾಧಿಯು ಅಧಿಗತ ತತ್ವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संयतेन एकाग्रेण च मनसा परमतत्त्वसाक्षात्काररूपः समाधिः अधिगतः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे इस योग का नामान्तर अभ्यास योग है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಯೋಗದ ನಾಮಾಂತರವು ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अस्य योगस्य नामान्तरम्‌ अभ्यासयोगः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि के लाभ के लिए भी इस योग से  अष्टाङ्ग का उपदेश दिया गया है उनकों अष्टाङ्ग योग कहते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ, ಸಮಾಧಿಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಯೋಗದಿಂದ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಅದರಿಂದ ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗ ಎಂದು ಇದರ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, समाधिलाभाय अस्य योगस्य अष्टौ अङ्गानि उपदिष्टानि तस्मात्‌ अष्टाङ्गयोग इत्यपि अस्य योगस्य नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे अष्टाङ्ग योग हैं यम, नियम, आसन, प्राणायाम, प्रत्याहार, धारणा, ध्यान तथा समाधि।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳು ಇವೆ- ಯಮ, ನಿಯಮ, ಆಸನ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಆಗಿದೆ", "Sanskrit": "तानि अष्टौ अङ्गानि हि - यमः, नियमः, आसनम्‌, प्राणायामः, प्रत्याहारः, धारणा, ध्यानं, समाधिः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यम से तात्पर्य है अहिंसा सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य, तथा अपरिग्रह।", "Kannada": "ಯಮ ಎಂದರೆ ಅಹಿಂಸಾ-ಸತ್ಯ-ಅಸ್ತೇಯ-ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಪರಿಗ್ರಹ.", "Sanskrit": "यमः नाम अहिंसा-सत्य-अस्तेय-ब्रह्मचर्य-अपरिग्रहाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नियम से तात्पर्य है शौच, सन्तोष, तप, स्वाध्याय तथा ईश्वरप्रणिधान।", "Kannada": "ಶೌಚ-ಸಂತೋಷ-ತಪ-ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನ ಇವೆಲ್ಲ ನಿಯಮಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शौच-सन्तोष-तपः- स्वाध्याय-ईश्वरप्रणिधानानि नियमाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर के अङ्गो के द्वारा कमल तथा स्वस्तिकादि के चिन्ह बनाकर के लम्बे समय तक यदि उनमें रुका जाता है वह आसन कहलाता है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕಮಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಸ್ತಿಕದ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೋ ಅದನ್ನೇ ಆಸನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यैः करचरणादिसंस्थानविशेषलक्षणैः पद्मस्वस्तिकादिभिः स्थिरतया दीर्घक्षणं सुखेन उपवेष्टुं शक्यते तानि आसनानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणायाम रेचक पूरक तथा कुम्भक के माध्यम से प्राणों के निग्रह करने का उपाय है।", "Kannada": "ರೇಚಕ-ಪೂರಕ-ಕುಂಭಕ-ಲಕ್ಷಣಾ ಈ ಪ್ರಾಣನಿಗ್ರಹ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "रेचक-पूरक-कुम्भक-लक्षणाः प्राणनिग्रहोपायाः प्राणायामाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों को अपने अपने विषयों से हटा करके स्वयं में उन्मुखी करना ही प्रत्याहार कहलाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ದೂರಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಉನ್ಮುಖವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನೇ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणां स्वस्वविषयेभ्यः प्रत्याहरणपुरःसरं चित्तस्वरूपग्रहणं प्रत्याहारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही विषय में चित्‌ का धारण ही धारणा होती है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತದ ಧರಿಸುವುದನ್ನೇ ಧಾರಣಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ विषये चित्तस्य धारणं हि धारणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा परमात्मा में मन की तेलधारा के समान स्थिति ध्यान कहलाती है।", "Kannada": "ಧ್ಯಾನವೆಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ತೈಲಧಾರೆಯಂತೆ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹವಾಗುವುದು ಎಂದರೆ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಇರುವುದು.", "Sanskrit": "ध्यानं नाम परमात्मनि मनसः तैलधारावत्‌ अविच्छिन्नतया प्रवाहः अर्थात्‌ एकाग्रता।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाग्रमन से चित्तवृत्तियों के निरोध के द्वारा आत्मवस्वरूप में स्थिति समाधि होती है।", "Kannada": "ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರೋಧದಿಂದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकाग्रेण मनसा चित्तवृत्तिनिरोधद्वारा आत्मस्वरूपस्थितिः समाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सभी अङ्गो का क्रमानुसार अनुष्ठान करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನುಷ್ಟಾನ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एतानि अङ्गानि यथाक्रमम्‌ अनुष्ठेयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजयोग ही आन्तरिक विज्ञान होता है।", "Kannada": "ರಾಜಯೋಗವೇ ಆಂತರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "राजयोगः हि अन्तर्विज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारी अन्तः स्थिति का ज्ञान कब किस प्रकार से प्रकाशित होगा इसकी जो वैज्ञानिक प्रक्रिया को बताता है वह राजयोग होता है।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಅಂತಃ ಸ್ಥಿತಿಯ ಜ್ಞಾನವು ಯಾವಾಗ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಸಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರಾಜಯೋಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्माकम्‌ अन्तःस्थितं ज्ञानं कथं प्रकाशतां गमिष्यति इति वैज्ञानिकीं प्रक्रियां प्रदर्शयति अयं योगःराजयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः अन्तः करण के संयम का नाम ही राज योग है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅಂತಃಕರಣದ ಸಂಯಮವೇ ರಾಜಯೋಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणस्य संयम एव वस्तुतः राजयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन जब संयमित होता है तो आत्मज्ञान प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗ ಸಂಯಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनः संयतं भवति चेत्‌ आत्मज्ञानं स्वतः प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन तब ही संयमित होता है जब प्राण का निग्रह किया जाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಆಗಲೇ ಸಂಯಮವಾಗುತ್ತದೆ ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾಣದ ನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "मनः तदैव संयतं भवति यदा प्राणस्य निग्रहः कर्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण के निग्रह के लिए प्राणायाम का नियमानुसार पालन करना चाहिए।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣದ ನಿಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮವನ್ನು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्राणस्य निग्रहाय प्राणायामः नियमानुसारेण कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणायाम के द्वारा चित्त देह पवित्र तथा निर्मल होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಚಿತ್ತ ಮತ್ತು ದೇಹವು ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणायामेन चित्तं देहश्च पवित्रं निर्मलं च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणायाम के तीन अङ्ग होते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ಮೂರು ಅಂಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्राणायामस्य त्रीणि अङ्गानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरक, कुम्भक तथा रेचक।", "Kannada": "ಪೂರಕ, ಕುಂಭಕ ಮತ್ತು ರೇಚಕ.", "Sanskrit": "पूरकः, कुम्भकः, रेचकश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें श्वास को ग्रहण किया जाता है वह पूरक कहलाता है।", "Kannada": "ಪೂರಕವೆಂದರೆ ಉಸಿರನ್ನು ಒಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.", "Sanskrit": "पूरको नाम श्वासग्रहणम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें श्वास को रोका जाता है वह कुम्भक कहलाता है।", "Kannada": "ಕುಂಭಕವೆಂದರೆ ಉಸಿರನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯುವುದು.", "Sanskrit": "कुम्भको नाम श्वासरोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें श्वास को त्यागा जाता है।", "Kannada": "ಉಸಿರನ್ನು ಬಿಡುವುದೇ ರೇಚಕ.", "Sanskrit": "रेचको हि श्वासत्यागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह रेचक कहलाता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ರೇಚಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "रेचको हि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्य के मेरु डण्ड में मस्तिष्क से लेकर के अधोभग तक दो नाड़ी होती है ईडा तथा पिङ्गला।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯರ ಮೇರು ದಂಡದಲ್ಲಿ ಮಸ್ತಕದಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ಕೆಳಗಿನಭಾಗದವರೆಗು ಎರಡು ನಾಡಿಗಳಿರುತ್ತದೆ ಅವು ಈಡಿ ಮತ್ತು ಪಿಂಗಲಾ.", "Sanskrit": "मनुष्याणां मेरुदण्डे मस्तिष्कात्‌ आरभ्य अधोभागपर्यन्तं द्वे नाङ्यौ विस्तृते स्तः - ईडा पिङ्गला चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों में शक्ति प्रवाह होने पर देह में सभी जगह शक्ति प्रवाह होता है।", "Kannada": "ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರವಾಹವಾದಾಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಶಕ್ತಿ ಪ್ರವಾಹವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एते शक्तिप्रवाहे देहे सर्वत्र शक्तिसञ्चारं कुरुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शक्ति हमारे शरीर में स्थित चक्रों में सजञ्चत होती है।", "Kannada": "ಶಕ್ತಿಯು ನಮ್ಮ ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शक्तिः अस्माकं शरीस्स्थेषु चक्रेषु सञ्चिता तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे शरीर में सात चक्र होते हैं।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಏಳು ಚಕ್ರಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्माकं शरीरे सप्त चक्राणि सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे हैं मूलाधार, स्वाधिष्ठान, मणिपुर, अनाहत, विशुद्ध, आज्ञा तथा सहस्रार।", "Kannada": "ಅವುಗಳು ಮೂಲಾಧಾರ,ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ,ಮಣಿಪುರ,ಅನಾಹತ,ವಿಶುದ್ಧ,ಆಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಾರ.", "Sanskrit": "मूलाधारः, स्वाधिष्ठानम्‌, मणिपुरम्‌, अनाहतः, विशुद्धः, आज्ञा, सहस्रारः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्रार चक्र मस्तिक में होता है।", "Kannada": "ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರವು ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सहस्रारः मस्तके।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज्ञाचक्र दोनों भौहों के बीच में होता है।", "Kannada": "ಆಜ್ಞಾಚಕ್ರವು ಎರಡು ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आज्ञा भ्रूद्वयमध्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशुद्ध चक्र कण्ठ में होता है।", "Kannada": "ವಿಶುದ್ಧ ಚಕ್ರವು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशुद्धः कण्ठे।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनाहत चक्र हृदय में होता है।", "Kannada": "ಅನಾಹತ ಚಕ್ರವು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनाहत हृदये।"}}
{"translation": {"Hindi": "मणिपुर चक्र नाभि में होता है।", "Kannada": "ಮಣಿಪುರ ಚಕ್ರವು ನಾಭಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मणिपूरं नाभिदेशे।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वाधिष्ठान चक्र उदर के निम्नदेश मे होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನವು ಉದರದ ನಿಮ್ನದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वाधिष्ठानम्‌ उदरस्य निम्नदेशे।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूलाधार मेरूदण्ड के निम्नदेश में होता है।", "Kannada": "ಮೂಲಾಧಾರವು ಮೇರುದಂಡದ ನಿಮ್ನದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मूलाधारः मेरुदण्डस्य निम्नदेशे विराजन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन चक्रों का योगियों की योगियों के द्वारा सुप्त तथा पद्य रूप में कल्पना की गई है।", "Kannada": "ಈ ಚಕ್ರಗಳು ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸುಪ್ತ ಮತ್ತು ಪದ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि चक्राणि सुप्तपद्मरूपेण कल्पन्त्ये योगिभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरुदण्ड के निम्नदेश में प्रजननशक्ति आधारभूत मूलाधार चक्र में होती है।", "Kannada": "ಮೇರುದಂಡದ ನಿಮ್ನದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜನನಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಭೂತ ಮೂಲಾಧಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मेरुदण्डस्य निम्नदेशे प्रजननशक्तेराधारभूतं मूलाधारचक्रं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर कोई छोटा सर्प सोता हुआ कुण्डली के आकार में होता है इस प्राकर से योगियों ।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸರ್ಪವು ಕುಂಡಲಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಗಿಗಳು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र कश्चित्‌ क्षुद्रः निद्रितः सर्पः कुण्डलीकृतः तिष्ठति इति योगिनः कल्पन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द वेदान्त ने कल्पना की भी है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಧಾನವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेकानन्ददर्शनस्य अन्यतमः प्रधानः विषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी को ही कुण्डलिनी शक्ति कहते हैं।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इयमेव कुण्डलिनीशक्तिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस निद्रित सर्प के जगने को ही चिन्तन कुण्डलिनी शक्ति का जागरण कहते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಪ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನೇ ಕುಂಡಲಿನೀ ಶಕ್ತಿಯ ಜಾಗರಣೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य निद्रितसर्पस्य जागरणमेव कुण्डलिनीशक्तेः जागरणम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले प्राणायम के द्वारा कुण्डलिनी शक्ति का जागरण करना चाहिए।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಿಂದ ಕುಂಡನೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "आदौ प्राणायामेन कुण्डलिनीशक्तेः जागरणं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद एक एक चक्र को भेदकर के कुण्डलिनी शक्ति को सुषुप्ति मार्ग के द्वारा मस्तिष्क में प्रेरित करना चाहिए।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಒಂದೊಂದು ಚಕ್ರವನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಕುಂಡಲಿನೀಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸುಷುಮ್ನಾ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಮಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "ततः एकैकं चक्रं विभेद्य कुण्डलिनीशक्तिः सुषुम्णामार्गेण मस्तिष्कं प्रेरणीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब सुषुप्ति मार्ग के द्वारा शक्ति सहस्रार चक्र का स्पर्श करेगी तब आत्मज्ञान होगा।", "Kannada": "ಆಗ ಸುಷುಪ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಶಕ್ತಿಯು ಸಹಸ್ರಾರ ಚಕ್ರದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಆಗ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा सुषुम्णामार्गेण शक्तिः सहस्रारचक्रस्पर्श करिष्यति तदा आत्मज्ञानं भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवज्ञान के द्वारा जीव को सेवाभाव ही विवेकानन्द के दर्शन का अन्यतम तथा प्रधान विषय है।", "Kannada": "ಶಿವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವವನ್ನೇ ಸೇವಾಭಾವವೆಂದು ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शिवज्ञानेन जीवसेवा सेवाभावः विवेकानन्ददर्शनस्य अन्यतमः प्रधानः विषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सेवाभाव यहाँ पर सामान्य सेवाभाव नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೇವಾಭಾವವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸೇವಾಭಾವ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सेवाभावः इत्यत्र न सामान्यतया सेवाभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु शिवज्ञान के द्वारा जीव को सेवा ही जीव सेवाभाव है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಶಿವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವದ ಸೇವಾಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु शिवज्ञानेन जीवसेवाभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवज्ञान के द्वारा  जीवसेवा इसका अर्थ जीवो में शिवत्व का आरोप करके जीव साक्षात्‌ शिव को सेवा करता है।", "Kannada": "ಶಿವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವಸೇವಾ ಇದರ ಆರ್ಥ ಜೀವದಲ್ಲಿ ಶಿವತ್ವದ ಆರೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ಜೀವವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶಿವನ ಸೇವೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शिवज्ञानेन जीवसेवा इत्यस्य अर्थः जीवेषु शिवत्वम्‌ आरोप्य जीवः साक्षात्‌ शिवः इति निःसंशयं निश्चित्य तस्य सेवनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव साक्षात्‌ ईश्वर होता है।", "Kannada": "ಜೀವವು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಈಶ್ವರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवः साक्षात्‌ ईश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तथा ईश्वर में लेश मात्र भी भेद नहीं है।", "Kannada": "ಜೀವ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಭೇದವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नास्ति जीवेश्वरयोः लेशमात्रम्‌ अपि भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शास्त्रों के द्वारा भी सिद्ध है।", "Kannada": "ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದಲೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति शास्त्रपाठात्‌ अस्माभिः ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन सामान्य व्यक्ति के द्वारा उस प्रकार का अनुभव सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅನುಭವವು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु न सामान्येन जनेन तादृशः  अनुभवः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विरले कुछ ही मुक्त पुरुषों कों उस प्रकार का अनुभव होता है।", "Kannada": "ವಿರಲರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಕ್ತಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆ ರೀತಿಯಾದ ಅನುಭವವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विरलानां केषाञ्चित्‌ मुक्तपुरुषाणां तादृशः अनुभवः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द ने ही सेवाभाव को साधनमार्ग के द्वारा संसूचित किया है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರು ಈ ಸೇವಾಭಾವವನ್ನು ಸಾಧನಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಸೂಚಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्तु अयं सेवाभावः साधनमार्गत्वेन संसूचितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के मत में व्यावहारिक जीवन से आध्यत्मिक जीवन अलग नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾವಕಾರಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನವು ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विवेकानन्दमते व्यावहारिकजीवनात्‌ आध्यात्मिकं जीवनं नास्ति पृथक्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यावहारिक जीवन को ही अध्यात्ममय करना चाहिए।", "Kannada": "ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜೀವನವನ್ನೇ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಮಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "व्यवहारजीवनम्‌ एव अध्यात्ममयं करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा आध्यात्मिक भावना ही व्यवाहिरक जीवन में प्रयुक्त होना चाहिए।", "Kannada": "ಆಗ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಾವನವೇ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "आध्यात्मिकभावनाः च व्यवहारजीवने प्रयोक्तव्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा आत्मोन्नति जल्दी होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಆತ್ಮದ ಉನ್ನತಿ ಬೇಗ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन एव आत्मोन्नतिः आशु भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मत में शास्त्रोक्त रीति के द्वारा ईश्वर अनिर्देश्य होता है।", "Kannada": "ಅವರ ಮತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ರೀತಿಯಿಂದ ಈಶ್ವರನು ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तन्मते शास्त्रोक्तरीत्या ईश्वरः हि अनिर्देश्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अनिर्देश्य ईश्वर का अधिष्ठान जीव ही होते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯವು ಈಶ್ವರನ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಜೀವವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु अनिर्देश्यस्य ईश्वरस्य अधिष्ठानं तु जीवाः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यदि जीव की पूजा की जाए तो वह अनिर्देश्य ईश्वर की ही पूजा होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಏನಾದರು ಜೀವದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಆಗಲೇ ಅನಿರ್ದೇಶ ಈಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः जीवस्य यदि पूजा क्रियते तर्हि एव अनिर्देशस्य ईश्वरस्य पूजा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर ही जीवरूप के द्वारा आत्मा को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನೇ ಜೀವರೂಪದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरः हि जीवरूपेण आत्मानं प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मन्दिरों में पूजा की अपेक्षा साक्षात्‌ अभुक्त नररूपी नारायण की ही भोजन औषधि आदि से पूजा करनी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಅಭುಕ್ತನಾದ ನರರೂಪಿ ನಾರಾಯಣದ ಭೋಜನ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः मन्दिरेषु ईश्वरस्य पूजापेक्षया साक्षात्‌ अभुक्तस्य नररूपिणः नारायणस्य भोजनौषदादिभिः पूजा करणीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा ही वस्तुतः ईश्वर की पूजा होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಈಶ್ವರನ ಪೂಜೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन एव वस्तुतः ईश्वरस्य पूजा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उन्होंने अपने पद्य में कहा है-केशम्‌ अन्वेषति त्यक्तवा बहुरूपैः पुरःस्थितम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ  ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- ಕೇಶಮ್ ಅನ್ವೇಷತಿ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಬಹುರೂಪೈಃ ಪುರಃ ಸ್ಥಿತಮ್.", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते तेन स्वकीये पद्ये - केशम्‌ अन्वेषति त्यक्तवा बहुरूपैः पुरःस्थितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह अर्थ है कि है मित्र दरिद्रानामरूप समीपस्थित ईश्वर को त्यागकर के तो ईश्वर का कहाँ पर चिन्तन करता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಹೇ ಮಿತ್ರ! ದರಿದ್ರಾನಾಮರೂಪದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्यार्थः - हे मित्र! द्ररिद्रादिनानारूपैः समीपे स्थितम्‌ ईश्वरं परित्यज्य कुत्र ईश्वरम्‌ अन्विषति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस जीव में प्रेम होता है वह ही ईश्वर की सेवा करता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಜೀವದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅವರೇ ಈಶ್ವರನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जीवे प्रेम यस्य अस्ति स एव ईश्वरं सेवते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेवेकानन्द का यह सेवा भाव ही किसी साधक की आध्यात्मिक उन्नति के लिए तथा व्यावहारिक जीवन की उन्नति के लिए कल्पित है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಈ ಸೇವಾಭಾವವು ಹೇಗೆ ಯಾವುದಾದರು ಸಾಧಕನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯವಹಾರಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्य अयं सेवाभावः यथा कस्यचित्‌ साधकस्य आध्यात्मिकजीवनस्य उन्नत्यै कल्पते तथैव व्यवहारजीवने अपि उन्नत्यै कल्पते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से भूखे को भोजन बिना कुछ भी अच्छा नहीं लगता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹಸಿದವರಿಗೆ ಭೋಜನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವುದು ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "न हि अभुक्ताय भोजनं विना किञ्चित्‌ रोचते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा भूखे के अन्दर धर्म भी नहीं होता है इस प्रकार से रामकृष्ण के द्वारा कह गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹಸಿದವರ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಉಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अभुक्ते उदरे धर्मः न भवति इति श्रीरामकृष्णस्य उक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सबसे पहले दरिद्रों के लिए भोजन औषधि निवास स्थान तथा शिक्षा देनी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ದರಿದ್ರರಿಗೆ ಭೋಜನ ಔಷಧ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ आदौ दरिद्राणां कृते भोजनम्‌ औषधं वासस्थानं शिक्षा च देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद में धर्म सिखाना चाहिए।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಧರ್ಮವೇ ದಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं धर्मदानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी के द्वारा ही वस्तुतः धर्म प्रदान करना सार्थक होगा।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಲೇ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಧರ್ಮ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन एव वस्तुतः धर्मदानं सार्थकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य किसी प्रकार से भी नहीं।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नान्यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विवेकानन्द का सेवा भाव ही वस्तुतः उनके दर्शन के विशिष्ठ्य में अन्यतम है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಸೇವಾಭಾವವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅವರ ದರ್ಶನದ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं विवेकानन्दस्य सेवाभावः वस्तुतः तदीयदर्शनस्य वैशिष्ट्येषु अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सेवा भावना के द्वारा यदि यथार्थरूप से कार्य को किया जा सकता है तो चित्त शुद्धि शीघ्र ही हो जाती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸೇವಾ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಏನಾದರು ಯಥಾರ್ಥ ರೂಪದಿಂದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಆಗ ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थं सेवाभावनया यदि यथार्थतया कार्यं कर्तु शक्यते तर्हि चित्तशुद्धिः शीघ्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्मलचित्त में ही आत्मतत्व हमेशा प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ಮಲವಾದ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಆತ್ಮತತ್ವವು ಯಾವಾಗಲು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्मले चित्ते च आत्मतत्त्वम्‌ अचिरं प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विचार करके ही उन्होंने अपने द्वारा प्रतिष्ठित संन्यासी संघ के आदर्श रूप में यह वचन दिया “ आत्म मोक्ष के लिए हैं तथा जगत्‌ के लिए है \"।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವರು ತಮ್ಮಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುವ ಸನ್ಯಾಸಿ ಸಂಘದ ಆದರ್ಶ ರೂಪವಾಗಿ ಈ ವಚನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ \"ಆತ್ಮ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿಗಾಗಿ ಇದೆ\".", "Sanskrit": "इत्थं विचिन्त्य एव स स्वप्रतिष्ठितस्य सन्न्यासिसङ्घस्य आदर्शरूपेण \"आत्मनो मोक्षार्थं जगद्धिताय च” वचनं निरूपयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल स्वार्थान्ध व्यक्ति के जैसे स्वयं के मोक्ष के लिए प्रयास करना चाहिए अपितु जगत के हित के भी करना चाहिए।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಸ್ವಾರ್ಥ ಅಂಧ ಜನರ ಹಾಗೆ ಇರುವ ಆತ್ಮದ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "न केवलं स्वार्थान्धः जनः इव आत्मनः मोक्षाय यतनीयम्‌, अपि तु जगतः हितसाधनं करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत के हित के साधक ही आत्म का मोक्ष भी सम्पादित करना चाहिए।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಆತ್ಮದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "जगतः हितसाधनेन एव आत्मनः मोक्षः सम्पादनीयः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की उनकी भावनाएँ थी।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವರ ಭಾವನೆಗಳು ಇದ್ದವು.", "Sanskrit": "इति आसीत्‌ तस्य भावना।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के मत में आध्यात्मिकप्रपञ्च में प्रमाणभूत क्या है?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತದಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣೀಭೂತವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "विवेकानन्दमते आध्यात्मिकप्रपञ्चे प्रमाणभूतं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के द्वारा वर्णित चार प्रकार के योग कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಯೋಗಗಳು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "विवेकानन्देन वर्णिताः चत्वारः योगाः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "योग शब्द का क्या अर्थ होता है?", "Kannada": "ಯೋಗ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "योगशब्दस्य कः तावत्‌ अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के मत में भक्ति किसे कहते हैं?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "विवेकानन्दमते भक्तिः नाम का?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के मत में भक्ति कितने प्रकार की होती है?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇವೆ?", "Sanskrit": "विवेकानन्दमते भक्तिः कतिधा?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के मत में योगियों के मतानुसार कितने चक्र होते हैं?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯೋಗಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಚಕ್ರಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "विवेकानन्दमते योगिनां मते मानवशरीरे कति चक्राणि सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा वे कौन-कौन से होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "कानि च तानि"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के मत में प्राणायाम की क्या प्रक्रिया होती है।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಗಳು ಇವೆ?", "Sanskrit": "विवेकानन्दमते प्राणायामे कति प्रक्रियाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "यम किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಯಮ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "यमः नाम कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "नियम किसे कहते हैं?", "Kannada": "ನಿಯಮ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "नियमः नाम कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द स्वयं भले ही संन्यासी थे फिर भी उनका उपदेश सभी स्तरों के तथा सभी सम्प्रदायों के मानवों के लिए था।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರು ತಾವೆ ಸ್ವತಃ ಸನ್ಯಾಸಿ ಆಗಿದ್ದರು ಅವರ ಉಪದೇಶವು ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮಾನವರಿಗಾಗಿ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "विवेकानन्दः स्वयं यद्यपि सन्न्यासी आसीत्‌ तथापि तस्य उपदेशः सर्वस्तरीयाणां सर्वसम्प्रदायानां मानवानां कृते आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने अपने गुरु श्री रामकृष्ण से शिक्षा प्राप्त करके उसे धर्मसमन्वय के रूप में सभी देशों में प्रचारिंत किया।", "Kannada": "ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ರಾಮಕೃಷ್ಣರಿಂದ ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "गुरोः श्रीरामकृष्णात्‌ लब्धशिक्षः स धर्मसमन्वयभावम्‌ आविश्वं प्रचारयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके दर्शन में श्रीरामकृष्ण का महान प्रभाव देखा जा सकता है।", "Kannada": "ಅವರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಮಹತ್ತಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "तदीयदर्शने श्रीरामकृष्णस्य महान्‌ प्रभावः दरीदृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द का यही कहना था कि शास्त्रों को केवल पढना ही नहीं चाहिए अपितु अपने जीवन में उसके उपदेशों का पालन भी करना चाहिए।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಯೋಗವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತವಾಗಿತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಓದಬಾರದು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्य दर्शने वेदान्तस्य व्यावहारिकः प्रयोगः सम्यक्तया उलभ्यते। विवेकानन्दस्य मतम्‌ आसीद्‌ यत्‌ शास्त्राणि न केवलं पठितव्यानि अपि तु शास्त्रोपदेशः स्वजीवने पालनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन के संग्राम शास्त्र यदि उपकारक नहीं होते हैं तो फिर शास्त्र का मूल्य ही क्या है।", "Kannada": "ಜೀವನದ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಏನಾದರು ಉಪಯೋಗವಾಗದಿದ್ದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲ್ಯವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "जीवनसंग्रामे शास्त्रं यदे उपकारकं न भवति तर्हि शास्त्रस्य मूल्यं कुत्र?"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही शास्त्र प्रत्येक क्षण हमारा ही उपकार करते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರತಿ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿಯೂ ನಮಗೆ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि शास्त्रं प्रतिमुहूर्तम्‌ अस्मान्‌ उपकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर हमारे द्वारा उनको नहीं जाना जात है।", "Kannada": "ಆದ್ದರೂ ನಾವು ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि अस्माभिः तन्न ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामिविवेकानन्द ने कहा है “वेदान्त के महान्‌ तत्वों को केवल वनों और गुफाओं में ही नहीं होना चाहिए अपितु विचार के समय भोजनालय में, गरीब घर में, धीवर के घर में छात्र के अध्ययन स्थल में सभी जगहों पर ये तत्व आलोचित भी होना चाहिए।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿವಿವೇಕಾನಂದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ವೇದಾಂತದ ಮಹಾ ತತ್ವಗಳು ಕೇವಲ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು ಆದರೆ ವಿಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೋಜನಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಬಡವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಧೀರರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ವದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "स्वामिविवेकानन्देन उच्यते- “वेदान्तस्य महन्ति तत्त्वानि केवलम्‌ अरण्येषु गिरिगुहासु आबद्धानि न तिष्ठेयुः, - विचारालये भजनालये दरिद्रकुटीरे धीवरगृहे छात्रस्य अध्ययनागारे सर्वत्र एतानि तत्त्वानि आलोचितानि भवेयुः, जीवने च प्रयुक्तानि भवेयुः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "धीवर भी यदि आत्मत्व के द्वारा स्वयं का चिन्तन करता है तो वह उत्तम धीवर होगा।", "Kannada": "ಧೀವರನೂ ಏನಾದರು ತನ್ನ ಆತ್ಮತ್ವದಿಂದ ಚಿಂತಿಸಿದರೆ ಆಗ ಅವನು ಕೂಡ ಉತ್ತಮ ಧೀವರನು ಆಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "धीवरो यदि स्वम्‌ आत्मत्वेन चिन्तयति तर्हि स उत्तमो धीवरो भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्यार्थी भी यदि आत्मतत्व का चिन्तन करेगा तो वह उत्तम विद्यार्थी होगा।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಏನಾದರು ಆತ್ಮತತ್ವದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವನು ಉತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विद्यार्थी यदि स्वम्‌ आत्मत्वेन चिन्तयति तर्हि स उत्तमो विद्यार्थी भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवज्ञान के द्वारा जीव सेवा का आदर्श होने पर भी व्यावहारिक वेदान्त का फलीभूत अंश होता है।", "Kannada": "ಶಿವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಏನಾದರು ಜೀವಸೇವೆಯು ಆದರ್ಶವಾದಾಗ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವೇದಾಂತದ ಫಲಿಸುವ ಅಂಶವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शिवज्ञानेन जीवसेवाया आदर्शोऽपि व्यावहारिकवेदान्तस्य फलीभूतः अंशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वामीविवेकानन्द के कर्मदर्शन भी अपूर्व है।", "Kannada": "ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಕರ್ಮ ದರ್ಶನವು ಕೂಡ ಅಪೂರ್ವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वामिविवेकानन्दस्य कर्मदर्शनमपि अपूर्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वार्थ रहित कर्मों के द्वारा मनुष्य आध्यात्मिकता के उच्चतम सोपानों पर आरूढ होकर समर्थ रूप से यहाँ पर प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಸ್ವಾರ್ಥ ಇರುವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಉನ್ನತವಾದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वार्थरहितकर्मणा मनुष्य आध्यात्मिकताया उच्चतमं सोपानम्‌ आरोढुं समर्थ इति अत्र प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म ज्ञान भक्ति तथा राजयोग का समन्वय भी उसका इष्ट होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮ-ಜ್ಞಾನ-ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಯೋಗಗಳ  ಸಮನ್ವಯವು ಅದರ ಇಷ್ಟವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्म-ज्ञान-भक्ति-राजयोगानां समन्वयः तस्य इष्ट आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रामकृष्णमिशन्‌ इसके प्रतीक रूप में समन्वय के द्वारा अच्छे से प्रदर्शित है।", "Kannada": "ರಾಮಕೃಷ್ಣಮಿಶನ್ ಇದರ ಪ್ರತೀಕದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮನ್ವಯವು ಅವರಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "रामकृष्णमिशन्‌ इत्यस्य प्रतीके अयं समन्वयः तेन सम्यक्‌ प्रदर्शितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके दर्शन का सारभूत तत्व यह ही है “ आत्मा मोक्ष के लिए है तथा जगत्‌ के हित के लिए है ”।", "Kannada": "ಅವರ ದರ್ಶನದ ಸಾರಭೂತತ್ವವೂ ಇದೇ ಆಗಿದೆ -\"ಆತ್ಮದ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ\".", "Sanskrit": "तदीयदर्शनस्य सारभूतं तत्त्वं हि - “आत्मनो मोक्षार्थं, जगद्धिताय च”"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्री रामकृष्ण तथा विवेकानन्द के दर्शन का परस्पर परिपूर्ण सूक्ष्म एक ही विचार है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಮತ್ತು ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದ ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ ಒಂದೇ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं श्रीरामकृष्णस्य विवेकानन्दस्य च दर्शनं परस्परं परिपूरकम्‌ आसीदिति सूक्ष्मेक्षिकया विचार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के विषय में लघु विवरण दीजिए।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಲಘು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "विवेकानन्दविषये लघुविवरणं दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के वेदान्त का क्या नाम है?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ವೇದಾಂತದ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "किं नाम विवेकानन्दवेदान्तः?"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग किसे कहते है?", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗವೆಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "कर्मयोगः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के दर्शन में समन्वय किस प्रकार का समन्वय था?", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನ ಸಮನ್ವಯವು ಹೇಗಿತ್ತು?", "Sanskrit": "विवेकानन्दस्य दर्शनसमन्वयः कीदृशः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अपरोक्षानुभूति किसलिए अध्यात्मिक प्रपञ्च का प्रमाण होती है।", "Kannada": "ಅಪರೋಕ್ಷ ಅನುಭೂತಿಯು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अपरोक्षानुभूतिः किमर्थम्‌ अध्यात्मप्रपञ्चस्य प्रमाणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्ति किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಭಕ್ತಿ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "भक्तिः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्ति योग के विषय में लघु टिप्पणी कीजिए।", "Kannada": "ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "भक्तियोगविषये लघुटिप्पणीं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के दर्शन के ज्ञान के लिए पृष्ठभूमि का विचार कीजिए।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪೃಷ್ಠಭೂಮಿಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "विवेकानन्ददर्शनस्य ज्ञानाय पृष्ठभूमि विचारयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के दर्शन के लिए श्रीरामकृष्णदर्शन किसलिए आवश्यक है इसका विस्तार से विचार कीजिए।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣದರ್ಶನವು ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "विवेकानन्ददर्शनस्य ज्ञानाय श्रीरामकृष्णदर्शनं किमर्थम्‌ आवश्यकमिति विस्तरेण आलोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के दर्शनानुसार सेवा भाव का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದ ದರ್ಶನದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸೇವಾಭಾವದ ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "विवेकानन्ददर्शनानुसारेण सेवाभावं पर्यालोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "लघुटिप्पी लिखिए-शिवज्ञान तथा जीवसेवा।", "Kannada": "ಲಘು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ- ಶಿವಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜನಸೇವೆ.", "Sanskrit": "लघुटिप्पणीं लिखत - शिवज्ञानेन जीवसेवा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानयोग का समास विधि से परिचय दीजिए।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಸಮಾಸ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "ज्ञानयोगस्य समासेन परिचयः दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अष्टाङ्ग योग क्या होते हैं?", "Kannada": "ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अष्टङ्गयोगः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अष्टाङ्ग योगों का परिचय दीजिए।", "Kannada": "ಅಷ್ಟಾಂಗಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "अष्टाङ्गानां परिचयः प्रदीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों योगों का समन्वय विवेकानन्द के दर्शनानुसार कीजिए।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಯೋಗಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "चतुर्णां योगानां समन्वयः विवेकानन्ददर्शनानुसारेण क्रियताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकानन्द के दर्शन का मूलवेशिष्ट्य संक्षेप में लिखिए।", "Kannada": "ವಿವೇಕಾನಂದ ದರ್ಶನದ ಮೂಲವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "विवेकानन्ददर्शनस्य मूलवैशिष्ट्यानि संक्षेपेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. विवेकानन्द ने वेदान्तवाक्यों का आश्रय लेकर के ही दर्शनों का प्रचार किया।", "Kannada": "೩. ವೇದಾಂತ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ದರ್ಶನದ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ವಿವೇಕಾನಂದರು.", "Sanskrit": "३. वेदान्तवाक्यानि आश्रित्य एव दर्शनप्रचारं कृतवान्‌ विवेकानन्दः, तस्मात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1863-ईस्वी जन्वरिमासस्य 12-दिनाङ्कः।", "Kannada": "೧೮೬೩- ಇಸವಿಯ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಿನ ೧೨ನೇ ತಾರೀಖು.", "Sanskrit": "१८६३-ईशवीयाब्दस्य जन्वरिमासस्य १२-दिनाङ्कः"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी स्तर के मानवों की आध्यात्मिक उन्नति ही आध्यात्मिक उन्नति है इस प्रकार से विवेकानन्द के दर्शन का लक्ष्य है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಮಾನವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ದರ್ಶನವು ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वस्तरीयाणां मानवानाम्‌ आध्यात्मिकी अभ्युन्नतिः विवेकानन्ददर्शनस्य लक्ष्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर साकार, निराकार, साकार तथा निराकार के द्वारा भिन्न भी, तथा वह इस प्रकार से ऐसा है ऐसा नहीं कहा जा सकता है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರ ಸಾಕಾರ, ನಿರಾಕಾರ, ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರು, ಅವನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೀಗೆಯೇ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "'ईश्वरः साकारः, निराकारः, साकारनिराकाराभ्यां भिन्नोऽपि, स एवमित्थमिति वक्तुं न।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोपाधिक ब्रह्म तथा निरूपाधिक ब्रह्म।", "Kannada": "ಸೋಪಾಧಿಕ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ನಿರುಪಾಧಿಕ ಬ್ರಹ್ಮ.", "Sanskrit": "सोपाधिकं ब्रह्म, निरुपाधिकं ब्रह्म च।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक सद्‌ विप्रा बहुधा वदन्ति, इस प्रकार का श्रुति वाक्य है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಇದ್ದರು ವಿಪ್ರರು ಬಹಳ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಶೃತಿ ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकं सद्‌ विप्रा बहुधा वदन्ति' इति श्रुतिवाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मयोग ज्ञानयोग भक्तियोग तथा राजयोग।", "Kannada": "ಕರ್ಮಯೋಗ, ಜ್ಞಾನಯೋಗ, ಭಕ್ತಿಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಜಯೋಗ.", "Sanskrit": "कर्मयोगः, ज्ञानयोगः, भक्तियोगः, राजयोगः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवान में परम प्रीति ही भगवान की भक्ति है।", "Kannada": "ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಪರಮ ಭಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "भगवति परमा प्रीतिः एव भक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भक्ति दो प्रकार की होती है शुद्धा तथा गौंणी।", "Kannada": "ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ - ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಗೌಣೀ ಎಂದು.", "Sanskrit": "भक्तिः द्विधा - शुद्धा गौणी चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सात चक्र है मूलाधार, स्वाधिष्ठान, मणिपुर, अनाहत,विशुद्ध, आज्ञा तथा सहस्रार।", "Kannada": "ಏಳು ಚಕ್ರಗಳಿವೆ. ಅವು ಮೂಲಾಧಾರ, ಸ್ವಾಧಿಷ್ಠಾನ, ಮಣಿಪೂರ, ಅನಾಹತ, ವಿಶುದ್ಧ, ಆಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಾರ.", "Sanskrit": "सप्त चक्राणि। तानि मूलाधारः, स्वाधिष्ठानम्‌, मणिपुरम्‌, अनाहतः, विशुद्धः, आज्ञा, सहस्रारः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन होते है, पूरक कुम्भक तथा रेचक।", "Kannada": "ಮೂರು ಇರುತ್ತವೆ. ಪೂರಕ ಕುಂಭಕ ಮತ್ತು ರೇಚಕ.", "Sanskrit": "तिस्रः। पूरक-कुम्भक-रेचकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यम है अहिंसा, सत्य, अस्तेय, ब्रह्मचर्य तथा अपरिग्रह।", "Kannada": "ಯಮ ಎಂದರೆ ಅಹಿಂಸಾ-ಸತ್ಯ-ಅಸ್ತೇಯ-ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ-ಅಪರಿಗ್ರಹ.", "Sanskrit": "यमः नाम अहिंसा-सत्य-अस्तेय-ब्रह्मचर्य-अपरिग्रहाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नियम है सोच, सन्तोष, तप, स्वाध्याय तथा ईश्वरप्रणिधान।", "Kannada": "ಶೌಚ-ಸಂತೋಷ-ತಪಸ್ಸು-ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಈಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಗಳು ನಿಯಮಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "शौच-सन्तोष-तपः-स्वाध्याय-ईश्वरप्रणिधानानि नियमाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "राष्ट्यि मुक्त विद्यालयी शिक्षा संस्थान उच्चतर माध्यमिक कक्षा हेतु पाठ्यक्रम भारतीय दर्शन ( 347 ) इस धरातल पर सभी जीव इष्ट ही प्राप्त करना चाहते हैं।", "Kannada": "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ವಿದ್ಯಾಲಯೀ ಶಿಕ್ಷಾ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ತರಗತಿಗಳ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮ (ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶ್ರೇಣಿ) ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನ (೩೪೭) ಎಲ್ಲರು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದದ್ದನ್ನೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "राष्ट्रियमुक्तविद्यालयीशिक्षासंस्थानम्‌ उच्चमाध्यमिककक्षायाः पाठ्यक्रमः (द्वादशी श्रेणी) भारतीयदर्शनम्‌ (३४७) सर्वेऽपि जन्तव इष्टं लब्धुम्‌ इच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख ही इष्ट है और दुख ही अनिष्ट है।", "Kannada": "ಸುಖವೇ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ ದುಃಖವೇ ಅನಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुखम्‌ इष्टम्‌ दुःखं हि अनिष्ठम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिए सुख का उपाय भी इष्ट है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಸುಖದ ಉಪಾಯವು ಇಷ್ಟವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव सुखस्य उपायः अपि इष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुख का उपाय भी अनिष्ट है।", "Kannada": "ದುಃಖದ ಉಪಾಯವು ಅನಿಷ್ಟವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दुःखस्य उपायः अपि अनिष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख के दो प्रकार हैं नित्य और अनित्य।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸುಖವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯ.", "Sanskrit": "तत्र सुखं द्विविधम्‌। नित्यम्‌ अनित्यं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य सुख आत्म सुख है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಸುಖವು ಆತ್ಮಸುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यं सुखम्‌ आत्मसुखम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह जन्य नहीं है।", "Kannada": "ಅದು ಜನ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्‌ जन्यम्‌ नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ना ही किसी कारण से वह सुख उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೇ ಆ ಸುಖವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न केनापि कारणेन तत्‌ सुखम्‌ उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सुख तो आत्म स्वभाव से ही उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆ ಸುಖವು ಆತ್ಮದ ಸ್ವಭಾವವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ सुखम्‌ तु आत्मस्वभावः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनित्य सुख जन्य है।", "Kannada": "ಅನಿತ್ಯವು ಸುಖದ ಜನ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनित्यम्‌ सुखम्‌ जन्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका कोई भी कारण हो सकता है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದಾದರು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "तस्य किमपि कारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनित्य सुख का कारण ही धर्म कहलाता है।", "Kannada": "ಅನಿತ್ಯ ಸುಖದ ಕಾರಣವನ್ನೇ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अनित्यसुखस्य कारणं हि धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म के बिना सुख नहीं होता है।", "Kannada": "ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಸುಖವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "धर्मं विना सुखं नैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म भी जन्य है।", "Kannada": "ಧರ್ಮವು ಜನ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धर्मोऽपि जन्यः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में वर्णित जो यज्ञ आदि है वही धर्म है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾದ ಯಾವ ಯಾಗ ಯಜ್ಞಗಳು ಇವೆಯೋ ಅದೇ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदविहितयागादिः धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म अंतः करण में विद्यमान किसी गुण विशेष का नाम है।", "Kannada": "ಧರ್ಮದ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾವುದಾದರು ಗುಣವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धर्मः अन्तःकरणे विद्यमानः कश्चित्‌ गुणविशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुख का कुछ ना कुछ कारण तो होगा ही।", "Kannada": "ದುಃಖದ ಯಾವುದಾದರು ಕಾರಣವು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दुःखस्य किमपि कारणं तु स्यादेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख या दुख बिना कारण के उत्पन्न नहीं होते।", "Kannada": "ಸುಖ ಅಥವಾ ದುಃಖ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुखं वा दुःखं वा कारणं विना नैव उत्पद्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख का क्या कारण है?", "Kannada": "ಸುಖದ ಕಾರಣವೇನು?", "Sanskrit": "सुखस्य किं कारणम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसा तेसा संदिग्ध ज्ञान आवश्यक है।", "Kannada": "ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಅಸಂದಿಗ್ಧವಾದ ಜ್ಞಾನವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथायथम्‌ असन्दिग्धं च ज्ञानम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जो इष्ट का जो सुख है उसका जो साधन है वहां निष्ठा से प्रवृत्त होना चाहिए।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಷ್ಟದ ಯಾವ ಸುಖವಿದೆಯೋ ಅದರ ಸಾಧನವು ಯಾವುದಾಗಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಆಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "तेन इष्टं यत्‌ सुखं तस्य यत्‌ साधनं तत्र निष्ठया प्रवृत्तिः भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कितु उस सुख के कितने भेद हैं वह भी स्पष्ट रूप से जानना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸುಖದ ಭೇದಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "किञ्च सुखस्य कति भेदाः सन्ति तदपि स्पष्टं जानीयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार- “इदं मदिष्टसाधनम्‌' यह ज्ञान प्रवृत्ति के प्रति कारण होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ - \"ಇದು ನನ್ನ ಇಷ್ಟ ಸಾಧನೆ\" ಇದು ಜ್ಞಾನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೆಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ 'इदं मदिष्टसाधनम्‌' इति ज्ञानम्‌ प्रवृत्तिं प्रति कारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष नर या नारी जो कामना या इच्छा करते हैं वह फलीभूत होता है उसी को पुरुषार्थ कहा गया है।", "Kannada": "ಪುರುಷರು ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರು ಏನನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅಥವಾ ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದೇ ಪುರುಷಾರ್ಥ.", "Sanskrit": "पुरुषः नरो वा नारी वा यद्‌ कामयते इच्छति अर्थयते स एव पुरुषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष सुख ही संचित करता है।", "Kannada": "ಪುರುಷನು ಸುಖವನ್ನೇ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पुरुषः सुखमेव अर्थयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सभी साधारण प्राणियों के अनुसार सुख ही पुरुषार्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಖವೇ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सुखमेव हि पुरुषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख के प्रकार हैं।", "Kannada": "ಸುಖದ ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सुखस्य प्रकाराः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिए पुरुषार्थ के भी प्रकार हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अतः एव पुरुषार्थस्य प्रकाराः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य सुख ही मोक्ष कहलाता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಸುಖವನ್ನೇ ಮೋಕ್ಷವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "नित्यसुखं हि मोक्षः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनित्य सूखे ही काम कहलाता है।", "Kannada": "ಅನಿತ್ಯ ಸುಖವನ್ನೇ ಕಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अनित्यसुखं हि कामः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम का कारण ही धर्म कहलाता है।", "Kannada": "ಕಾಮದ ಕಾರಣವೇ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कामस्य कारणं हि धर्मः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म का साधन ही अर्थ कहलाता है।", "Kannada": "ಧರ್ಮದ ಸಾಧನೆಯೇ ಅರ್ಥ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "धर्मस्य साधनं हि अर्थः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थ ही ध र्म की सामग्री धन आदि है।", "Kannada": "ಅರ್ಥವೇ ಧರ್ಮದ ಸಾಮಗ್ರೀ ಧನ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "अर्थो हि धर्मस्य सामग्री धनादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार धर्म अर्थ काम मोक्ष चार पुरुषार्थ वैदिक संस्कृतियों में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮ ಮೋಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं धर्मार्थकाममोक्षाः चत्वारः पुरुषार्थाः सुप्रसिद्धा वैदिकसंस्कृतौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें काम और मोक्ष मुख्य है काम का साक्षात कारण धर्म है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕಾಮದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕಾರಣವೇ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु काममोक्षौ मुख्यौ। कामस्य साक्षात्‌ कारणं धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म का प्रायोजक अर्थ है।", "Kannada": "ಧರ್ಮದ ಪ್ರಯೋಜಕವೇ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "धर्मस्य प्रयोजकः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम की कल्पना ही धर्म और अर्थ का पालन करवाती हैं अन्यथा नहीं।", "Kannada": "ಕಾಮದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कामलाभाय एव धर्मः अर्थः च सेव्यते नान्यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए धर्म और अर्थ गौण हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವು ಗೌಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथः धर्मार्थौ गौणौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम और मोक्ष में भी मोक्ष नित्य है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮೋಕ್ಷವು ನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुख्ययोः काममोक्षयोः अपि मोक्षः नित्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मोक्ष ही परम पुरुषार्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವೇ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः मोक्षः एव परमः पुरुषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थ अनित्य है यह प्रत्यक्ष रूप से ज्ञात होता है।", "Kannada": "ಅರ್ಥವು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अर्थः अनित्यः इति प्रत्यक्षेण ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इंद्रिय जन्य सुख क्षणिक है वह भी अनित्य ही है ऐसा अनुभव सिद्ध है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯ ಜನ್ಯ ಸುಖವು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅನುಭವ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रियजन्यं सुखम्‌ क्षणिकम्‌ इति तदपि अनित्यमेव इति अनुभवसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनित्य सुख का कारण धर्म भी अर्थात अनित्य है।", "Kannada": "ಅನಿತ್ಯಸುಖದ ಕಾರಣ ಧರ್ಮವು ಅಂದರೆ ಅನಿತ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनित्यसुखस्य कारणं धर्मः अपि अर्थात्‌ अनित्यः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण के होने पर कार्य का अभाव नहीं होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣವಿದ್ದಾಗ ಕಾರ್ಯದ ಅಭಾವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि कारणसत्त्वे कार्याभावः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में श्रुति, उसके अनुसार युक्ति और अनुभव यह तीनों हमेशा प्रमाण के साथ उल्लिखित किए जाते हैं।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಶೃತಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಯುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಈ ಮೂರು ಯಾವಾಗಲು ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದಲೇ ಉಪನ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ते श्रुतिः तदुनुकूला युक्तिः अनुभवश्च इति एतत्‌ त्रितयम्‌ सदा प्रमाणत्वेन उपन्यस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“यत्कृतकं तदनित्यम्‌ इति नियमः दृष्टानुमानोभयसिद्धः \" ।धर्म कर्म से उत्पन्न होता है। इसलिए अनित्य है।", "Kannada": "\"ಯತ್ಕೃತಕಂ ತದನಿತ್ಯಮ್ ಇತಿ ನಿಯಮಃ ದೃಷ್ಟಾನುಮಾನೋಭಯಸಿದ್ಧಃ\"। ಧರ್ಮವು ಕರ್ಮದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्कृतकं तदनित्यम्‌ इति नियमः दृष्टानुमानोभयसिद्धः। धर्मः कर्मजन्यः। अतः अनित्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम धर्म से उत्पन्न होता है इसलिए अनित्य है।", "Kannada": "ಕಾಮವು ಧರ್ಮದಿಂದಲೇ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कामः धर्मजन्यः। अतः अनित्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार नित्यत्व से सिद्ध है कि मोक्ष ही परम पुरुषार्थ है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ ಯಾವ ಮೋಕ್ಷವಿದೆಯೋ ಅದೇ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थं सिद्धम्‌ यत्‌ मोक्षः एव परमः पुरुषार्थः नित्यत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष ब्रह्म ज्ञान से होता है यह अद्वैत वेदांत का सिद्धांत है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷವು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मोक्षः ब्रह्मज्ञानाद्‌ भवति इति अद्वैतवेदान्तस्य सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म क्या है?", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಏನು?", "Sanskrit": "अतः ब्रह्म किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका ज्ञान क्या है?", "Kannada": "ಅದರ ಜ್ಞಾನವೇನು?", "Sanskrit": "तज्ज्ञानं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लाभ का प्रमाण क्या है?", "Kannada": "ಅದರ ಲಾಭದ ಪ್ರಮಾಣವೇನು?", "Sanskrit": "तल्लाभस्य प्रमाणं किमिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस तरह की जिज्ञासा उत्पन्न होती हे।", "Kannada": "ಕಿಂ(ಏನು) ಎಂಬುದೇ ಜಿಗ್ನಾಸೆ.", "Sanskrit": "किमिति जिज्ञासा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्हीं जिज्ञासाओं की शांति के लिए अद्वैत वेदांत के मतों के अनुकूल प्रकरण यहां पर उपस्थित है।", "Kannada": "ಅದರ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಮತದ ಅನುಕೂಲ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "तन्निवृत्तये अद्वैतवेदान्तमतानुकूलानि प्रकरणानि अत्र सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी दार्शनिक जीवो के सुख की इच्छा को पूर्ण करने का प्रयास करते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ದಾರ್ಶನಿಕ ಜೀವಗಳ ಸುಖದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सर्वेऽपि दार्शनिका जीवानां सुखवाञ्छापूर्णार्थं यतन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परंतु सुख साधन के विषय में और स्वरूप के विषय में उनके अनेक मतभेद हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸುಖ ಸಾಧನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅನೇಕ ಮತ ಭೇದಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "परन्तु सुखसाधनविषये स्वरूपविषये च तेषु नैके मतभेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दशवीं कक्षा के इस ग्रंथ में सभी दर्शनों का सामान्य परिचय विद्यमान है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪರಿಚಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "दशमकक्षायाः ग्रन्थे समेषामपि दर्शनानाम्‌ सामान्यः परिचयः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदांत के प्रस्थानों का वेदांत के संप्रदायों का विशेष परिचय पाठ्य पुस्तक में विद्यमान है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳ ವೇದಾಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ವಿಶೇಷ ಪರಿಚಯವು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य प्रस्थानानाम्‌ वेदान्तसम्प्रदायानां च विशेषः परिचयः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अद्वैत वेदांत के अनुसार संक्षेप से कुछ विषय उपस्थापित हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳು ಉಪಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अद्वैतवेदान्तानुसारम्‌ संक्षेपेण केचिद्‌ विषया उपन्यस्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह विषय आपने दसवीं कक्षा में पढ़ा होगा।", "Kannada": "ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದಿರಬಹುದು.", "Sanskrit": "स विषयः दशम्याम्‌ पठितः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके पढ्ने से बारहवीं कक्षा के पाठ आपको सरल प्रतीत हो रहे होंगे।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಪಾಠವು ನಿಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य पठनेन द्वादशकक्षायाः पाठः सुबोधः प्रतीयेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दसवीं कक्षा के पाठकों को अच्छी तरह से पढ़ कर बारहवीं कक्षा के पाठकों को पढ़ना है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿ ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಓದಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः दशमकक्षायाः पाठानां सम्यक्‌ अध्ययनं विधाय द्वादशकक्षायाः पाठा अध्येतव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे इस विषय का अच्छा ज्ञान होगा।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದ ಜ್ಞಾನವು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन विषयस्यास्य सुष्ठु ज्ञानं भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "१२वीं कक्षा कक्षा के इस पाठ्क्रम में सांख्य दर्शन विशेष परिचय कराया गया है।", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡನೇ ತರಗತಿಯ ಈ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದ ವಿಶೇಷವಾದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "द्वादशकक्षायाः अस्मिन्‌ पाठ्यक्रमेम सांख्यानां दर्शनस्य विशेषः परिचयः कारितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपिल मुनि का सांख्य दर्शन वेदांत के बहुत निकट है मुख्य और पूर्व पक्ष सांख्य का गुण विचार पुरुष विचार सृष्टि विचार इत्यादि अद्वैत वेदांत में कुछ परिवर्तन करके स्वीकार किए गए हैं इसलिए पूर्व पक्ष और उत्तर पक्ष के साहित्य के अध्ययन में अत्यंत आवश्यक होता है यहां सांख्य दर्शन का विषय वर्णित है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕಪಿಲ ಮುನಿಯ ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತವು ಸಮೀಪವೇ ಇದೆ. ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಕ್ಷಗಳು. ಸಾಂಖ್ಯರ ಗುಣವಿಚಾರ ಪುರುಷವಿಚಾರ ಸೃಷ್ಠಿವಿಚಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪಕ್ಷದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದ ವಿಷಯವು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि कपिलस्य सांख्यदर्शनं वेदान्तस्य अति निकटम्‌। मुख्यः पूर्वपक्षः च। सांख्यानां गुणविचारः पुरुषविचारः सृष्टिविचारः इत्यादिकम्‌ अद्वैतवेदान्ते किञ्चित्‌ परिवर्तनेन गृहीतं दृश्यते। अतः पूर्वपक्षत्वेन मूलत्वेन च सांख्यानाम्‌ अध्ययनम्‌ अत्यन्तम्‌ आवश्यकमिति हेतोः अत्र सांख्यदर्शनस्य विषयाः अत्र उपन्यस्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी दर्शन प्रमाण के विषय में अपने मत को स्थापित करते हैं वेदांती भी उसी प्रकार अपने मध्य पर दृढ़ हैं इसलिए अद्वैत वेदांत के मत में कितने प्रमाण हैं इसका भी इस पाठक्रम में विशिष्ट वर्णन है इस तरह के बहुत सारे पाठ्यक्रम छात्रों के हित के लिए निर्मित हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರಮಾಣವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೇದಾಂತಿಗಳು ಕೂಡ ಅವರ ಮತವನ್ನೇ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದ ಮತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಇವೆ ಎಂಬುದು ಈ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सकलानि दर्शनानि प्रमाणविषये स्वमतम्‌ अभ्युपगच्छन्ति। वेदान्तिनोऽपि तथैव स्वमते दृढाः सन्ति। अतः अद्वैतवेदान्तमते कानि प्रमाणानि इत्यपि अस्यपाठ्यक्रमस्य वैशिष्ट्यम्‌ इत्थम्‌ बहुभिः प्रकारैः पाठ्यक्रमः छात्रहिताय निर्मितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे दार्शनिक तत्वों का सरल शैली में बोध होगा इस प्रकार को आशा करते हैं।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದಾರ್ಶನಿಕ ತತ್ವಗಳ ಸರಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेन दार्शनिकतत्त्वानि सुगमानि भविष्यन्ति इति आशास्महे।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह पाठ्य विषय संपूर्ण रूप से संस्कृत भाषा में लिखा हुआ है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं पाठ्यविषयः सम्पूर्णरूपेण संस्कृतभाषया लिखितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परीक्षा भी संस्कृत माध्यम से ही होगी।", "Kannada": "ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕೂಡ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "परीक्षा अपि संस्कृतमाध्यमेन एव भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस पाठ का अधि कारी कौन होगा यह प्रश्‍न निश्चित रूप से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪಾಠದ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य पाठस्य कः अधिकारी इति नूनम्‌ समुदेति प्रश्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां पर वह छात्र अधिकारी है जो-  काव्य व्याकरण कोष और वेद का विविध रूप से अध्ययन किया हो दर्शनशास्त्र को देखने की इच्छा और समझने की इच्छा मन में व्याप्त हो।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಯಾರು - ಕಾವ್ಯ ವ್ಯಾಕರಣ ಕೋಶ ಮತ್ತು ವೇದಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ ದರ್ಶನ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವ ಇಚ್ಛೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ.", "Sanskrit": "अत्र स छात्रः अधिकृतः यः - अधीतकाव्यव्याकरणकोषः अनधीतदर्शनशास्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्याय शास्त्र के तकसंग्रह इस ग्रंथ का दीपिका सहित ज्ञान रखता हो।", "Kannada": "ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ತರ್ಕಸಂಗ್ರಹ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ದೀಪಿಕಾ ಸಹಿತವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न्यायशास्त्रस्य तर्कसंग्रह इति ग्रन्थं दीपिकासहितं जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्याय की भाषा अर्थात न्याय शास्त्र की शैली को जानता हो।", "Kannada": "ನ್ಯಾಯದ ಭಾಷೆ ಅಂದರೆ ನ್ಯಾಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಯಾರು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು.", "Sanskrit": "न्यायभाषाम्‌ अर्थात्‌ न्यायशास्त्रस्य शैलीं जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरल संस्कृत, संस्कृत साहित्य के सरल गद्यांश को और पद्यांश को पढ़ और समझ सके।", "Kannada": "ಸರಳ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸರಳವಾದ ಗದ್ಯಾಂಶ ಪದ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಓದಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "सरलसंस्कृतं, संस्कृतसाहित्यास्य सरलगद्यांशान्‌ पद्यांशान्‌ च पठितुम्‌ बोद्धुं च शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरल संस्कृत को समझ सके।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "सरलसंस्कृतं बोद्धुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने भावों को संस्कृत भाषा में लिखकर प्रकट कर सके।", "Kannada": "ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಓದಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वभावं संस्कृतभाषया लिखित्वा प्रकटयितुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चतरमाध्यमिक स्तर पर भारतीय दर्शन का पाठ्य रूप से योजना के कुछ उद्देश्य यहां नीचे दिए जाते हैं।", "Kannada": "ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನದ ಪಾಠ್ಯ ರೂಪದ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕೆಲವು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "उच्चमाध्यमिकस्तरे भारतीयदर्शनस्य पाठ्यत्वेन योजनस्य कानिचन उद्देशानि अत्राधो दीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इहलोक में या परलोक में जीवन का परम लक्ष्य सुख लाभ ही है।", "Kannada": "ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಪರಮ ಲಕ್ಷ್ಯವು ಸುಖದ ಲಾಭವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवनस्य चरमलक्ष्यं सुखलाभः। इह परत्र च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय को स्पष्ट ज्ञान छात्रों को हो यह लक्ष्य है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇರಲಿ ಎಂಬುದೇ ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तद्विषयकं स्पष्टं ज्ञानं छात्रस्य भवतु इति लक्ष्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत से दर्शन सुख प्रतिपादन में प्रवृत्त हैं और कुछ उनके विरुद्ध है।", "Kannada": "ಬಹಳ ದರ್ಶನಗಳು ಸುಖವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहूनि दर्शनानि सुखप्रतिपादनाय प्रवृत्तानि विरुध्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके विरोध के क्या कारण हैं छात्र इनको जानकर सूक्ष्म चिंतन कर सके।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಕಾರಣಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तेषु विरोधस्य कानि कारणानि इति ज्ञात्वा छात्रः सूक्ष्मं चिन्तनं कर्तुम्‌ प्रभवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन में विभिन्न दार्शनिक संप्रदायों में परस्पर कलह का कारण जानकर उनमें सौहार्द का निर्माण पुनः उत्पन्न करा सके ऐसा सामर्थ छात्रों में उत्पन्न हो।", "Kannada": "ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹಗಳ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ಸೌಹಾರ್ದದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಮರ್ಥ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवने विभिन्नानां दार्शनिकसम्प्रदायानां परस्परकलहस्य कारणं ज्ञात्वा तेषु सौहार्दस्य निर्माणाय प्रयतेत इति सामर्थ्यम्‌ छात्रस्य जायताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने और अपने परिचितों के जीवन दर्शन को स्वीकार कर पाने में सक्षम हो।", "Kannada": "ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪರಿಚಿತರ ಜೀವನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಕ್ಷಮರಾಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "स्वस्य स्वपरिचितानां च जीवनं दर्शनमवलम्ब्य नेतुम्‌ शक्नुयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय दर्शन की महिमा को जानकर उसके प्रचार में आदर और श्रद्धा पूर्वक प्रवर्तित हों।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದರ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಆದರ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भारतीयदर्शनस्य महिमानम्‌ अवगम्य तस्य प्रचारे बद्धादरः सश्रद्धं प्रवर्तताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "छात्र भारत की अति प्राचीन भारतीय ज्ञान संपदा , वैज्ञानिकता और सर्वजन उपकार की महिमा को गर्व के साथ संसार में प्रसारित करें।", "Kannada": "ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪದಾ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆ ಸರ್ವಜನ ಉಪಕಾರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಗರ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು.", "Sanskrit": "अति प्राचीनाया भारतीयज्ञानसम्पदः वैज्ञानिकतां सर्वजनोपकारितां महिमानं च सगर्वं जगति प्रसारयेत्‌ छात्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन के सामान्य ज्ञान में वृद्धि होगी जिससे दार्शनिक ग्रंथों के सरल अंशों को पढ़कर छात्र उन अंशों का अर्थ ज्ञात कर पाने में सक्षम होंगे वे स्वयं ही मौखिक और लिखित अभिव्यक्ति करने में समर्थ होंगे।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಯಾವ ದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಸರಳವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಓದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರೇ ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दर्शनस्य सामान्यज्ञानवर्धनं भविष्यति येन दार्शनिकग्रन्थानाम्‌ सरलान्‌ अंशान्‌ पठित्वा छात्राः तेषाम्‌ अंशानाम्‌ अर्थान्‌ ज्ञास्यन्ति। ते स्वतः मौखिकीं लिखितां च अभिव्यक्तिं कर्तु शक्ष्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शनाध्ययन करके छात्र महाविद्यालय स्तर पर और विश्वविद्यालय स्तर पर चल रहे पाठ्यक्रम में अध्ययन के लिए अवसर को प्राप्त करने में समर्थ होंगे।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅವಸರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दर्शनाध्ययनेन छात्राः महाविद्यालयस्तरे विश्वविद्यालयस्तरे च प्रवर्तमानेषु पाठ्यक्रमेषु अध्ययनार्थम्‌ अवसरं प्राप्तुं समर्थाः भविष्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दार्शनिक चिंतन में रुचिमंत होकर शक्त तो संलग्न होंगे ।", "Kannada": "ದಾರ್ಶನಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ರುಚಿಮಂತರಾಗಿ ಶಕ್ತರಾಗಿ ಸಂಲಗ್ನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दार्शनिकचिन्तने रुचिमन्तः भूत्वा शक्ताः संलग्नाश्च भविष्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन में प्रवेश के लिए सामर्थ्य दर्शन में कौन-कौन से विषय सम्मिलित हैं इसका सामान्य ज्ञान।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಾವ-ಯಾವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दर्शने प्रवेशस्य सामर्थ्यम्‌ दर्शने के विषया अन्तर्भवन्ति इति सामान्यज्ञानं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आस्तिक और नास्तिक दर्शन के भेद का ज्ञान हो।", "Kannada": "ಆಸ್ತಿಕ ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕದ ದರ್ಶನದ ಭೇದದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आस्तिकनास्तिकदर्शनभेदस्य ज्ञानं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत वेदांत का विशिष्ट परिचय प्राप्त हो।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಚಯವು ಆಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तस्य विशिष्टः परिचयः भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पढ़ी हुई सामग्री पर आश्रित प्रश्‍नों के उत्तर देंगे।", "Kannada": "ಪಠಿತ ಸಾಮಗ್ರಿ ಆಶ್ರಿತವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पठितसामग्रीम्‌ आश्रितानां प्रश्नानाम्‌ उत्तराणि दास्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन के अध्ययन में सामर्थ्य सांख्य दर्शन का विशिष्ट परिचय प्राप्त हो।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಚಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दर्शनाध्ययने सामर्थ्यम्‌ सांख्यानां दर्शनस्य विशिष्टं परिचयं प्राप्नुयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत वेदांत के मत से अध्यारोप, अपवाद, मोक्ष, और उनके साधन इत्यादि बहुत से विषयों का ज्ञान हो।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಮತದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾರೋಪ, ಅಪವಾದ, ಮೋಕ್ಷ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬಹಳ ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तमतेन अध्यारोपः अपवादः मोक्षः तत्साधनानि इत्यादीनां बहूनां विषयाणां ज्ञानं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदांत के मत में स्वीकृत प्रमाणों का विस्तार से ज्ञान हो।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಮತದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಜ್ಞಾನವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वेदान्तमते स्वीकृतानां प्रमाणानां सविस्तरं ज्ञानं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ्य विषय के ज्ञान से उस दर्शन में विद्यमान अन्य आकार ग्रंथों के अध्ययन में समर्थ हों।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠ್ಯ ವಿಷಯದಿಂದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ಅನ್ಯ ಆಕಾರ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य पाठ्यविषयस्य ज्ञानेन तस्मिन्‌ दर्शने विद्यामानानाम्‌ अन्येषाम्‌ आकरग्रन्थानाम्‌ अध्ययने समर्थो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन के प्रयोग का सामर्थ्य दर्शन के स्पष्ट ज्ञान को प्राप्त कर अपने जीवन में उसके प्रयोग को करके कृतकृत्य होगा।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ದರ್ಶನದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿಸೊಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಅದರ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೃತ ಕೃತ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दर्शनप्रयोगस्य सामर्थ्यम्‌  दर्शनस्य स्पष्टं ज्ञानं प्राप्य स्वस्य जीवने तस्य प्रयोगं कृत्वा कृतकृत्यो भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकाश वैद्य लोगों को देखकर उनके रोग आदि के विषय में चिंतन करता है, चोर धनकोष के विषय में चिंतन करता हैं , व्यापारी क्रेताओं को देखता हैं उसी प्रकार जगत को दार्शनिक रूप से देखने में समर्थ हो ।", "Kannada": "ಯಾವ ವೈದ್ಯ ಜನರನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರ ರೋಗಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಚೋರ ಧನಕೋಷದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೇತರಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ದಾರ್ಶನಿಕ ರೂಪದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा वैद्यः जनं दृष्ट्वा तस्य रोगादिकं चिन्तयति| चौरः वित्तकाषादिकं चिन्तयति। वणिक्‌ क्रेतारम्‌ पश्यति। तथा जगतः दार्शनिकरूपेण दर्शने समर्थो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य भी दिगभ्रमित लोगों के जीवन में पथ प्रदर्शक रूपी दीपक के समान सहायक होंगे।", "Kannada": "ಬೇರೆಯವರ ದಿಗ್ಭ್ರಮಿತ ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಥ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಪ್ರದೀಪದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्येषामपि दिग्भ्रान्तानां जनानां जीवने पथप्रदर्शकप्रदीपवत्‌ सहायो भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठ्यक्रम के साथ निम्नलिखित सामग्री समायोजित होगी-  दो मुद्रित पुस्तकें ।", "Kannada": "ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ನಿಮ್ನ ಲಿಖಿತವಾಗಿರುವ ಸಾಮಗ್ರೀ ಸಮಾಯೋಜಿತವು ಇದೆ- ಎರಡು ಮುದ್ರಿತವಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳು.", "Sanskrit": "पाठ्यक्रमेण सह निम्नलिखितसामग्री समायोजिता भविष्यति- द्वे मुद्रिते पुस्तके।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक शिक्षक अंकित -मूल्यांकन प्रपत्र दिया जायेगा।", "Kannada": "ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ ಅಂಕಿತವಾದ ಮೂಲ್ಯಾಂಕನವಾದ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "एकं शिक्षकाङ्कित-मूल्याङ्कनप्रपत्रम्‌ प्रदास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके साथ छात्रों के द्वारा एक परियोजना कार्य भी  करना है।", "Kannada": "ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಒಂದು ಪರಿಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯವು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सह छात्रैः एकं परियोजनाकार्यमपि करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन का शिक्षण प्रायोगिक रूप से भी होगा।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪದಿಂದ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दर्शनस्य शिक्षणं प्रायोगिकरूपेण अपि भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु प्रायोगिक परीक्षा कोई भी नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु प्रायोगिकपरीक्षा कापि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठ निर्माण करने में संपर्क कक्षाओं में अध्यापन काल में छात्रों के जीबन कौशल का अच्छी प्रकार से विकास हो ऐसा ध्यान होना चाहिए।", "Kannada": "ಪಾಠ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ಸಂಪರ್ಕ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೀವನ ಕೌಶಲದ ಒಳ್ಳೇ ರೀತಿಯಿಂದ ವಿಕಾಸವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "पाठनिर्माणे संपर्ककक्षासु च अध्यापनकाले छात्रेषु जीवनकौशलानां सम्यक्‌ विकासः भवेत्‌ इति ध्यातव्यम्‌ भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उनमें अपने आप युक्ति समन्वित चिन्तन शक्ति का विकास होगा।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಸ್ವತಃವಾಗಿ ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾದ ಚಿಂತನ ಶಕ್ತಿಯ ವಿಕಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन तेषु स्वतः युक्तिसमन्वितचिन्तनशक्तेः विकासः भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुक्त विद्यालय में प्रवेश के बाद इस पाठ्यक्रम को विद्यार्थी एक वर्ष से प्रारंभ कर अधिक से अधिक पांच वर्षों में पूर्ण कर सकते हैं।", "Kannada": "ಮುಕ್ತ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ ಪಾಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुक्तविद्यालये प्रवेशोत्तरं पाठ्यक्रममिमं विद्यार्थी एकवर्षतः अधिकाधिकं पञ्चवर्षेषु पूरयितुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्क मूल्यांकन विधि और परीक्षा योजना ७ पत्र के (100) सौ अंक हैं।", "Kannada": "ಅಂಕ ಮೂಲ್ಯಾಂಕನ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯು ೭ ಪತ್ರಗಳ (೧೦೦) ನೂರು ಅಂಕಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अङ्कमूल्यायनप्रविधिः परीक्षायोजना च ७ पत्रस्य (१००) शतम्‌ अङ्काः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परीक्षा का समय तीन घंटे होगा।", "Kannada": "ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯ ಮೂರು ಘಂಟೆಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परीक्षाकालः होरात्रयात्मकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पत्र का स्वरूप लिखित ही है (Theory)।", "Kannada": "ಈ ಪತ್ರವು ಲಿಖಿತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य पत्रस्य लिखितस्वरूपमेवास्ति (Theory)।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायोगिक रूप से (Practical) कुछ भी नहीं है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೂಪದಿಂದ (practical) ಏನು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रायोगिकरूपं (Practical) किमपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रचनात्मक (Fommative) योगात्मक (Summative) दो प्रकार से मूल्यांकन होगा।", "Kannada": "ರಚನಾತ್ಮಕ (formative) ಯೋಗಾತ್ಮಕ (summative) ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮೂಲ್ಯಾಂಕನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्रमिकम्‌ (Fommative) समुच्चितं (Summative) चेति द्विविधं मूल्यायनं भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(Study Centre) में हो।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अध्ययनकेन्द्रे भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कार्य के अंक अंकपत्रिका (Marks Sheet) में अलग से उल्लेख होगा।", "Kannada": "ಈ ಕಾರ್ಯದ ಅಂಕ ಅಂಕಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ (marks sheet) ಬೇರೆಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य कार्यस्य अङ्काः अङ्कपत्रिकायां (Marks ऽheet) पृथक्‌ उल्लिखिताः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "योगात्मक मूल्याकन- वर्ष में दो बार (मार्च मास में और अक्टूबर मास में ) बाह्यपरीक्षा होगी।", "Kannada": "ಯೋಗಾತ್ಮಕ ಮೂಲ್ಯಾಂಕನ- ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ (ಮಾರ್ಚ್ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮಾಸದಲ್ಲಿ) ಬಾಹ್ಯಪರೀಕ್ಷೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समुच्चितं मूल्यायनम्‌ - वर्षे वारद्वयं (मार्चमासि अक्टोबरमासि च) बाह्यपरीक्षा भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ परीक्षा में समुचित मूल्यांकन होगा।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುಚಿತವಾದ ಮೂಲ್ಯಾಂಕನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र परीक्षायां समुच्चितं मूल्यायनं भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवगम (Understanding) अभिव्यक्ति (Application skill) और अवलम्ब युक्त अनुपात से प्रश्‍न पूछे जायेंगे।", "Kannada": "ಅವಗಮನ (ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ) ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ (ಬಳಸುವ ಕ್ರಮ) ಮತ್ತು ಅವಲಂಬಿಸಲು ಯುಕ್ತವಾದ ಅನುಪಾತದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवगमम्‌ (Understanding) अभिव्यक्तिं (Application skil1) चावलम्ब्य युक्तानुपातेन प्रश्नाः समाविष्टाः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परीक्षाओं में अतिलघुत्तरात्मक-लघुत्तरात्मक निबन्धात्मक-प्रश्‍नों का भी समावेश होगा।", "Kannada": "ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಲಘು ಉತ್ತರಾತ್ಮಕ - ಲಘು ಉತ್ತರಾತ್ಮಕ - ನಿಬಂಧಾತ್ಮಕ- ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸಮಾವೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परीक्षासु अतिलघूत्तरात्मक- लघूत्तरात्मक-निबन्धात्मक-प्रश्‍नानामपि समावेशः भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन प्रस्थान परिचय, नास्तिक दर्शन, आस्तिक दर्शन, अद्वैत वेदांत इत्यादि ये मुख्य विषय होॉंगे।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಪರಿಚಯ, ನಾಸ್ತಿಕ ದರ್ಶನ, ಆಸ್ತಿಕ ಸರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "h"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य स्थानों पर प्रसक्त अनुप्रसक्त भी कुछ विषय को जानना चाहिए।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತ ಅನುಪ್ರಸಕ್ತವು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "अन्ये प्रसक्तानुप्रसक्ताः केचिद्‌ विषयाः अपि स्युरिति अवधेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "७ उत्तीर्णता का परिमाप (condition)- तैतीस प्रतिशत (33%) आअंक उत्तीर्णता के लिए (मानदंड) है।", "Kannada": "೭. ಉತ್ತೀರ್ಣವಾಗಲು ಮಾಪನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ - ಮೂವತ್ತುಮೂರು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು (೩೩%) ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಲು ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "७ उत्तीर्णतायै पणः (condition) - प्रतिशतं त्रयस्त्रिशद्‌ (३३%) अङ्काः उत्तीर्णतायै पणः (मानदण्डः) वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "७ संस्थान को परीक्षा में उत्तर लेखन भाषा-संस्कृत (अनिवार्य) या हिन्दी ७ निर्देश भाषा (Medium of instruction)-संस्कृत।", "Kannada": "೭. ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಭಾಷೆ - ಸಂಸ್ಕೃತ (ಅನಿವಾರ್ಯ) ಅಥವಾ ಹಿಂದಿ ೭ ನಿರ್ದೇಶಭಾಷಾ (medium of instruction) - ಸಂಸ್ಕೃತ.", "Sanskrit": "७ संस्थानस्य परीक्षायाम्‌ उत्तरलेखनभाषा - संस्कृतम्‌ (अनिवार्यम्‌)७ निर्देशभाषा (Medium of instruction) - संस्कृतम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "७ स्वाध्याय काल अवधि (Self Study Hours) 240 घंटे ७ कमसे कम तीस (30) संपर्क कक्षा (Personal Contact Programme & PCP) अध्ययन केद्र में होगी।", "Kannada": "೭. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಕಾಲ ಅವಧಿ  (ಸ್ವತಃ ಓದಿಕೊಳ್ಳುವ ವೇಳೆ) ೨೪೦ ಘಂಟೆ - ೭ ಕಡಿಮೆಯಂದರು ಮೂವತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ತರಗತಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "७ स्वाध्यायाय कालावधिः (Self-study hours) २४० होराः ७ न्यूनतः त्रिंशत्‌ (३०) सम्पर्ककक्षाः (Personal Contact Programme - PCP) अध्ययनकेन्द्रेषु भविष्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "७ भारांश - सैद्धांतिक शत प्रतिशत।", "Kannada": "೭. ಭಾರಾಂಶ - ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ನೂರು ಪ್ರತಿಶತ.", "Sanskrit": "७ भारांशः - सैद्धान्तिकः  शतं प्रतिशतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायोगिक  (Practical)- नहीं है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ - ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "७ प्रायोगिकम्‌ (Practical) - नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आगे की सारणी में देखना चाहिए।", "Kannada": "ಮುಂದೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अग्रे सारण्यां द्रष्टव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठ्य विषय का उद्देश्य ( पाठ्य विषय के बिंदु ) उच्चतर माध्यमिक कक्षा हेतु भारतीय दर्शन की पुस्तक में निम्न विषय सम्मिलित हैं।", "Kannada": "ಪಠ್ಯ ವಿಷಯದ ಉದ್ದೇಶ (ಪಾಠ್ಯ ವಿಷಯದ ಬಿಂದು) ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पाठ्यविषयस्य उद्देशः (पाठ्यविषयबिन्दवः) उच्चतरमाध्यमिककक्षाया भारतीयदर्शनस्य पुस्तके निम्नविषयाः अन्तर्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनका विवरण नीचे दिया गया है।", "Kannada": "ಇದರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विवरणमधस्तादुपन्यस्यते।-"}}
{"translation": {"Hindi": "संपूर्ण पाठ्य विषय के तीन भाग किए गए हैं प्रत्येक भाग में कुछ पाठ, स्वाध्याय के लिए कितने घंटे, सैद्धांतिक परीक्षा में कितने अंश, प्रायोगिक परीक्षा में कितने अंश, और प्रत्येक अध्याय में अंक विभाजन विषय यहां दिए गए हैं।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಠ್ಯ ವಿಷಯದ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿಯು ಕೆಲವು ಪಾಠ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು, ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಂಶ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಂಶ, ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂಕ ವಿಭಜನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समग्रस्य पाठ्यविषयस्य त्रयो भागाः प्रकल्पिताः सन्ति। प्रतिभागम्‌ कति पाठाः, स्वाध्यायाय कति होराः, सैद्धान्तिकपरीक्षायाम्‌ कियान्‌ अंशः, प्रायोगिकपरीक्षायाम्‌ कियान्‌ अंशः, प्रत्यध्यायम्‌ अङ्कविभाजनं चेति विषयाः अत्र प्रदीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्याय -1 सांख्य दर्शन (पाठ 1 से 4) महर्षि कपिल जन्म से ही सिद्ध माने जाते हैं।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾಯ- ೧ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ (ಪಾಠ ೧ ರಿಂದ ೪) ಮಹರ್ಷಿ ಕಪಿಲರು ಜನ್ಮದಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "अध्यायः - १ सांख्यदर्शनम्‌ (पाठाः १-४)महर्षिः कपिलो हि जन्मना सिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी दर्शनों का प्रारंभ हो उसी दर्शन से होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರಾರಂಭವು ಆ ದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषामपि दर्शनानां तद्वर्शनादेव प्रारम्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार कपिल का सांख्य दर्शन वेदांत के अति समीप है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಪಿಲರ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನವು ವೇದಾಂತದ ಅತಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च कपिलस्य सांख्यदर्शनं वेदान्तस्य अति निकटम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके मुख्य और पूर्व पक्ष हैं।", "Kannada": "ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಕ್ಷಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "मुख्यः पूर्वपक्षः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "संख्याओं का गुण विचार, पुरुष विचार ,सृष्टि विचार इत्यादि अद्वैत वेदांत में कुछ परिवर्तन से स्वीकार किए गए हैं ऐसा प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಸಾಂಖ್ಯರ ಗುಣವಿಚಾರ, ಪುರುಷ ವಿಚಾರ, ಸೃಷ್ಟಿ ವಿಚಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सांख्यानां गुणविचारः पुरुषविचारः सृष्टिविचारः इत्यादिकम्‌ अद्वैतवेदान्ते किञ्चित्‌ परिवर्तनेन गृहीतं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पूर्व और मूल पक्ष से संख्याओं का अध्ययन अत्यंत आवश्यक है हेतु के लिए यहां पर सांख्य दर्शन के प्रोक्त विषय यहां उद्धृत हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷದ ಮೂಲದಿಂದ ಸಾಂಖ್ಯರ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕ ಎಂಬ ಹೇತುವಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನದ ಪ್ರೋಕ್ತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः पूर्वपक्षत्वेन मूलत्वेन च सांख्यानाम्‌ अध्ययनम्‌ अत्यन्तम्‌ आवश्यकमिति हेतोः अत्र सांख्यदर्शनस्य प्रोक्ताः विषयाः अत्र उपन्यस्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्याय-2 वेदांत में प्रमाण (पाठ 5 से 10) निर्भ्रात ज्ञान हमारा हो कौन नहीं चाहता है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾಯ- ೨ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ (ಪಾಠ ೫ ರಿಂದ ೧೦) ನಿರ್ಭ್ರಾಂತವಾದ ಜ್ಞಾನವು ನಮಗೆ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಯಾರು ತಾನೆ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अध्यायः - २ वेदान्ते प्रमाणानि (पाठाः ५-१०)निभ्रन्तिं ज्ञानं ममास्तु को वा न वाञ्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहां वेदांत के मत में भ्रांति रहित ज्ञान प्रमा किसके प्रमाण से होती है, वेदांती कितने प्रमाणों को स्वीकार करते हैं, उनका स्वरूप क्या है, प्रक्रिया क्या है,प्रमेय क्या है, प्रमा भेद कौन-कौन से हैं इन अनेक विषयों को इस प्रकरण में प्रतिपाद्य है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ ಮತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಾಂತಿ ಇರುವ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಮೆಯು ಯಾರ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ, ವೇದಾಂತಿಗಳು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವೇನು, ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವೇನು, ಪ್ರಮೇಯವೇನು, ಪ್ರಮಾ ಭೇದವು ಯಾವುವು ಈ ರೀತಿಯಾದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र वेदान्तमते भ्रान्तिरहितं ज्ञानं प्रमा केन प्रमाणेन भवति, तत्र वेदान्तिनः कानि प्रमाणानि अङ्गीकुर्वन्ति, तेषां स्वरूपं किम्‌, प्रक्रिया का, प्रमेयाणि कानि, प्रमाभेदाः के इति नैके विषयाः अस्मिन्‌ प्रकरणे प्रतिपाद्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्याय शैली के ज्ञान के बिना इस विभाग का अध्ययन दुष्कर होगा इसकी कठिनता को दूर करने के लिए न्याय शैली का भी विस्तार पूर्वक उल्लेख किया।", "Kannada": "ನ್ಯಾಯ ಶೈಲಿಯ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಈ ವಿಭಾಗದ ಅಧ್ಯಯನ ದುಷ್ಕರವಾಗುತ್ತದೆ ಇದರ ಕಠಿಣತೆಯನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಲು ನ್ಯಾಯ ಶೈಲಿಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न्यायशैल्याः ज्ञानं विना अस्य विभागस्य अध्ययनं दुष्करम्‌ इति हेतोः तत्र तत्र न्यायशैल्याः अपि विस्तरः प्रदर्शनीयत्वेन आपतति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्याय-3 अद्वैत वेदांत में अध्यारोप (पाठ 11 से 16 ) सभी दर्शनों का सामान्य परिचय ,अद्वैत वेदांत का विशेष परिचय माध्यमिक कक्षा में कराया गया है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾಯ-೩ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾರೋಪ (ಪಾಠ ೧೧ ರಿಂದ ೧೬) ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ, ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ವಿಶೇಷ ಪರಿಚಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अध्यायः - ३ अद्वैतवेदान्ते अध्यारोपः (पाठाः - ११-१६) अध्यायस्य औचित्यम्‌ सकलदर्शनानां सामान्यपरिचयः, अद्वैवेदान्तस्य विशेषपरिचयः च माध्यमिकक्षायां कारितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी अद्वैत वेदांत दर्शन से अपने सिद्धांत किस तरह जुड़े हुए हैं किन युक्तियों से समर्थित हैं युक्ति प्रदर्शन के प्रमाण या वे प्रमाण कौन से हैं इत्यादि सब कुछ सब विस्तारपूर्वक छात्र को ज्ञान होना चाहिए।", "Kannada": "ಆದರು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನದಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಯಾವ ತರಹ ಒಗ್ಗೂಡಿತು ಯಾವ ಯುಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, ಯುಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಆ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಯಾವುವು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಜ್ಞಾನವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथापि अद्वैतवेदान्तदर्शनेन स्वस्य सिद्धान्ताः कथं सिद्धान्तिताः, काभिः युक्तिभिः समर्थिताः, युक्तिप्रदर्शनस्य प्रमाणानि वा कानि इत्यादिसर्वमपि सविस्तरं ज्ञातव्यम्‌ भवति छात्रेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दर्शनों में श्रेष्ठ दर्शनों का ही सम विस्तारपूर्वक परिचय हो इस चिंतन के साथ अद्वैत वेदांत का प्रकरण अनुसार विभाग बना कर 12वीं कक्षा में कुछ प्रकरण स्थापित किए गए हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಧನ್ಯ ದರ್ಶನದ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪರಿಚಯವಾಗಲಿ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರಕರಣ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ೧೨ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः दर्शनेषु मूर्धन्यस्य दर्शनस्यैव सविस्तरं परिचयो भवतु इति धिया अद्वैतवेदान्तस्य प्रकरणशः विभागं परिकल्प्य द्वादश्याम्‌ उपन्यस्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म, माया इसका ज्ञान कैसे होगा, कैसे यह सृष्टि होती है ,यह विषय यहां पर वर्णित है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ,ಮಾಯಾ ಇವುಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र ब्रह्म माया इति ज्ञानोत्तरं कथम्‌ अध्यासः भवति, कथं ततः सृष्टिः भवति इति विषयः अत्र उपन्यस्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विषय अध्यारोप कहलाता है अध्याय-४ अद्वैत वेदांत में अपवाद (पाठ 17 से 27 ) पहले भाग में अध्यारोप को जाना।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದ ಅಧ್ಯಾರೋಪವು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಅಧ್ಯಾಯ-೪ ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಪವಾದ (ಪಾಠ ೧೭ ರಿಂದ ೨೭) ಮೊದಲನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾರೋಪವು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं विषयः अध्यारोपः इत्युच्यते। अध्यायः - ४ अद्वैतवेदान्ते अपवादः (पाठाः - १७-२७) अध्यायस्य औचित्यम्‌ पूर्वभागे अध्यारोपः ज्ञातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यारोप का अपवाद कैसे किया जाए यह विषय यहां प्रमुख है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾರೋಪದ ಅಪವಾದವು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಈ ವಿಷಯವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अध्यारोपस्य अपवादः कथं कर्तव्यः इति विषयः अत्र प्रमुखो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां अस्था त्रय, पंचकोश महावाक्य विचार, समाधि और उसको साधने हेतु विषय यहां प्रतिपादित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಾ ತ್ರಯ, ಪಂಚಕೋಶ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿಚಾರ, ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೇತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अस्थात्रयं पञ्चकोशाः महावाक्यविचारः समाधिः तत्साधनमितीमे विषयाः अत्र प्रतिपाद्याः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदांत का जगत में प्रचार - प्रसार का कार्य जिसने किया जिसके परिश्रम से भारतीय ज्ञान का गौरव जगत में विद्यमान है उन स्वामी विवेकानंद के मत क्या है इस विषय में, वह एक पाठ अंत में संलग्न है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ- ಪ್ರಸಾರದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದರೊ ಯಾರ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನದ ಗೌರವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆಯೋ ಆ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮತವು ಏನಾಗಿದೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ , ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾಠವು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य जगति प्रचारस्य प्रमुखं कार्यं येन कृतं यद्वशाद्‌ भारतीयज्ञानस्य गौरवं जगति वर्तते तस्य स्वामिनो विवेकानन्दस्य मतं किमिति विषये एकः अन्ते योजितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठ्य विषय का उद्देश्य ( पाठ्य विषय बिंदु ) माध्यमिक कक्षा हेतु भारतीय दर्शन की पुस्तक में निम्न विषय सम्मिलित है पाठ्य विषय के उद्देश्य पाठ्य विषय बिन्दवः उच्चतर माध्यमिक कक्षा के भारतीय दर्शन की पुस्तक में निम्नलिखित विषय है।", "Kannada": "ಪಾಠ್ಯ ವಿಷಯದ ಉದ್ದೇಶ (ಪಾಠ್ಯವಿಷಯದ ಬಿಂದು) ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ತರಗತಿ ಹೇತುವು ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನದ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.", "Sanskrit": "पाठ्यविषयस्य उद्देशः (पाठ्यविषयबिन्दवः) उच्चतरमाध्यमिककक्षायाः भारतीयदर्शनस्य पुस्तके निम्नविषयाः अन्तर्भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्र.सं. मुख्यबिन्दवः स्वाध्यायाय भाराशः 1 अध्यायः-1 सांख्यदर्शनम्‌- 36 12 पाठः-1 प्रकृतिपुरुषपरिचयः- सांख्यपदस्यार्थः, सांख्याचार्याः, तद्ग्रन्थाः, सांख्यतत्त्वानां सामान्यपरिचयः, पुरुषः, बन्धः, मोक्षः पाठः:-2 प्रकृतिपुरुषपरिचयः- प्रकृतिः।", "Kannada": "ಕ್ರ.ಸಂ. ಮುಖ್ಯ ಬಿಂದುಗಳು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಭಾರಾಂಶ ೧ ಅಧ್ಯಾಯ- ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನ-೩೬ ೧೨ ಪಾಠ-೧ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷ ಪರಿಚಯ- ಸಾಂಖ್ಯ ಪದದ ಅರ್ಥ, ಸಾಂಖ್ಯ ಆಚಾರ್ಯರು, ಅದರ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ವಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ, ಪುರುಷ, ಬಂಧ, ಮೋಕ್ಷ ಪಾಠ-೨ ಪ್ರಕೃತಿಪುರುಷ ಪರಿಚಯ- ಪ್ರಕೃತಿ.", "Sanskrit": "क्र.सं. मुख्यबिन्दवः होराः स्वाध्यायाय  भारांशः । (अङ्काः) १ अध्यायः- १ सांख्यदर्शनम्‌- ३६ १२ प्रकृतिपुरुषपरिचयः- सांख्यपदस्यार्थः, सांख्याचार्याः, तद्ग्रन्थाः,श्म | - १ . .य सामान्यपरिचयः, पुरुषः, बन्धः, मोक्षः प्रकृतिपुरुषपरिचयः- प्रकृतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठः:-10 प्रमाणानि- अर्थापत्तिः, अनुपलब्धिः, प्रामाण्यम्‌।", "Kannada": "ಪಾಠ-೧೦ ಪ್ರಮಾಣಗಳು-ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿ, ಅನುಪಲಬ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ.", "Sanskrit": "पाठः -१० - १० प्रमाणानि- अर्थापत्तिः, अनुपलब्धिः, प्रामाण्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यायः-3 अद्वैतवेदान्ते अध्यारोपः- 54 22 पाठः-11 ब्रह्मलक्षणम्‌- ब्रह्मपदस्यार्थः।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾಯ - ೩ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾರೋಪಗಳು-೫೪ ೨೨ ಪಾಠ-೧೧ ಬ್ರಹ್ಮಲಕ್ಷಣ- ಬ್ರಹ್ಮಪದದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "अध्यायः-३ अद्वैतवेदान्ते अध्यारोपः- ५४ २२ पाठः  ११ ब्रह्मलक्षणम्‌- ब्रह्मपदस्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यायः-4 अद्वैतवेदान्ते अपवादः- 90 36 पाठः-17 अवस्थात्रयविवेक:-जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तयः।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾಯ ೪ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಅಪವಾದ - ೯೦ ೩೬ ಪಾಠ-೧೭ ಅವಸ್ಥಾತ್ರಯವಿವೇಕ - ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಸುಷುಪ್ತಯಃ.", "Sanskrit": "अध्यायः- ४ अद्वैतवेदान्ते अपवादः- ९० ३६पाठः - १७ अवस्थात्रयविवेकः-जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठ:-22 साधनविचारः-2 निष्कामकर्म, उपासना पाठः-23 साधनविचारः-3 साधनचतुष्टयम्‌ श्रवणादि।", "Kannada": "ಪಾಠ-೨೨ ಸಾಧನವಿಚಾರ- ೨ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮ, ಉಪಾಸನಾ ಪಾಠ- ೨೩ ಸಾಧನ ವಿಚಾರ- ೩ ಸಾಧನ ಚತುಷ್ಟಯ ಶ್ರವಣಗಳು.", "Sanskrit": "पाठः - २२ धनविचारः-२ निष्कामकर्म, उपासना पाठः - २३ धनविचारः-३ साधनचतुष्टयम्‌ श्रवणादि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "..................... और मुद्रित है।", "Kannada": "ಮುದ್ರಿತವಾದ ಪುಟಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "... मुद्रितपुटानि च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरीक्षण करें कौ प्रश्‍न पत्र की क्रम संख्या प्रश्‍नों की संख्या, प्रथम पृष्ठ के प्रारम्भ में दी हुई संख्या के समान है या नहीं।", "Kannada": "ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಿ ಏನಾದರು ಪ್ರಶ್ನಪತ್ರದ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಪ್ರಥಮಪೃಷ್ಠದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು.", "Sanskrit": "निरीक्ष्यताम्‌ यत्‌ प्रश्नपत्रस्य पुटसंख्या प्रश्नानां च संख्या प्रथमपुटस्य प्रारम्भे प्रदत्तसंख्या समाना न वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रश्‍न क्रम सही है अथवा नहीं।", "Kannada": "ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕ್ರಮವು ಸರಿ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು.", "Sanskrit": "प्रश्नक्रमः सम्यग्‌ न वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तु निष्ठ प्रश्नों के (क), (ख), (ग), (घ) इन विकल्पों में से युक्‍त उत्तर को चुनकर उत्तर पत्र पर लिखें।", "Kannada": "ವಸ್ತು ನಿಷ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ (ಕ),(ಖ),(ಗ),(ಘ) ಈ ವಿಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಆರಿಸಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "वस्तुनिष्ठप्रश्‍ननाम्‌ (क), (ख), (ग), (घ) एषु विकल्पेषु युक्तम्‌ उत्तरं चित्वा उत्तरपत्रे लेख्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी प्रश्नों के उत्तर निर्धारित समय में ही लिखें।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗು ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧಾರಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "समेषां प्रश्नानाम्‌ उत्तराणि निर्धारितसमये एव लेख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तर पत्र में आत्म परिचयात्मक लेखन अथवा निर्दिष्ट स्थान को छोड़कर अन्य कहीं पर भी अनुक्रमांक लिखना मना है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಬರವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅನುಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "उत्तरपत्रे आत्मपरिचयात्मकं लेखनम्‌ अथवा निर्दिष्टस्थानं विहाय अन्यत्र क्वापि अनुक्रमाङ्कलेखनं सर्वथा वर्जितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने उत्तर पत्र में प्रश्‍न पत्र की कुटसंख्या अवश्य लिखें।", "Kannada": "ತನ್ನ ಉತ್ತರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಪತ್ರಿಕೆಯ ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "स्वस्य उत्तरपत्रे प्रश्नपत्रस्य कुटसंख्या नूंन लेख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी प्रश्नों के उत्तर संस्कृत या हिन्दी भाषा में ही लिखें।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಬರೆಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "समेषां प्रश्नानाम्‌ उत्तराणि संस्कृतभाषया एव लेख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "परीक्षा समय अवधि (71९) तीन घंटे (3) पूर्णाक (Full Marks )-100 प्रश्‍न हैं ।", "Kannada": "ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯ ಅವಧಿ (೭೧೯) ಮೂರು ಘಂಟೆಗಳು(೩) ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳು-೧೦೦ ಈ ಪ್ರಶ್ನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "परीक्षासमयावधिः (71९) होरात्रयम्‌ (३) पूर्णाङ्काः (Full Marks) - १००  अस्मिन्‌ प्रश्नपत्रे सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किया है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "इति एवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसों के युक्त विकल्प चुनो।", "Kannada": "ಹತ್ತು ಯುಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ವಿಕಲ್ಪವನ್ನು ಆರಿಸಿ.", "Sanskrit": "दशानां युक्तं विकल्पं चिनुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 प्रधानादियों का अप्रत्यक्षत्व कहां से है?", "Kannada": "೧. ಪ್ರಧಾನಾದಿಗಳ ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१) प्रधानादीनाम्‌ अप्रत्यक्षत्वं कुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 सोलहवां गण कहां से उत्पन्न होता है?", "Kannada": "೨. ಹದಿನಾರನೇ ಗುಣವು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२) षोडशको गणः कस्मादुत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. प्रातिभासिक सत्ता का लक्षण क्या है?", "Kannada": "೩. ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕ ಸತ್ತಾ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "३) प्रातिभासिकसत्तायाः लक्षणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 अध्यास शब्द में अस्‌ धातु किस गण का है?", "Kannada": "೪. ಅಧ್ಯಾಸ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಅಸ್ ಧಾತುವು ಯಾವ ಗಣದ್ದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "४) अध्यासशब्दे अस्‌-धातुः किंगणीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(1) भ्वादिगण (1) अदादिगण (i) 5. ब्रह्म सर्वत्र किससे संबंधित है?", "Kannada": "(ಕ) ಭ್ವಾದಿಗಣ (ಖ) ಅದಾದಿಗಣ ೫. ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವತ್ರ ಯಾವುದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?", "Sanskrit": "(क) भ्वादिगणीयः (ख) अदादिगणीयः ५) ब्रह्म सर्वत्र केन सम्बन्धेन वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(1) संयोग से (1) समवाय से  6. 'शुक्तिरजतभ्रमस्थले रजतं विज्ञानस्वरूपम्‌' यह किसका मत है?", "Kannada": "(೧)ಸಂಯೋಗದಿಂದ (೧)ಸಮವಾಯದಿಂದ ೬) \"ಶುಕ್ತಿರಜತಭ್ರಮಸ್ಥಳೆ ರಜತಂ ವಿಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಮ್\" ಇದು ಯಾರ ಮತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "(1 ) संयोगेन (1 ) समवायेन ६) शुक्तिरजतभ्रमस्थले रजतं विज्ञानस्वरूपम्‌ इति केषां मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(1) आत्मख्यातिवादियों का  (1 ) अन्यथाख्यातिवादियों का 7 इनमें से कौन सा ब्रह्म शब्द का पर्याय नहीं है?", "Kannada": "(೧) ಆತ್ಮಖ್ಯಾತಿವಾದಿಗಳ (೧)ಅನ್ಯಥಾಖ್ಯಾತಿವಾದಿಗಳ ೭) ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "(1) आत्मख्यातिवादिनाम्‌ (1) अन्यथाख्यातिवादिनाम्‌ ७) अयं न ब्रह्मशब्दस्य पर्यायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(i) संविद (i) आत्मा  8. वेदांतसार के रचयिता कौन हैं?", "Kannada": "(೧)ಸಂವಿದ (೧)ಆತ್ಮಾ ೮. ವೇದಾಂತಸಾರದ ರಚನಾಕಾರ ಯಾರು?", "Sanskrit": "(i) संविद्‌ (i) आत्मा ८) वेदान्तसारस्य रचयिता कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(1) विद्यारण्य (1 ) सदानंदयोगी  9.  भविष्यति' इस प्रतीति विषय का अभाव कौन ?", "Kannada": "(೧)ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ (೧)ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರ ೯. \"ಭವಿಷ್ಯತಿ\" ಈ ಪ್ರತೀತಿ ವಿಷಯದ ಅಭಾವವು ಏನು?", "Sanskrit": "(1) विद्यारण्यः (1 ) सदानन्दयोगीन्द्रः ९) भविष्यति इति प्रतीतिविषयः अभावः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) प्रागभाव (ख) प्रध्वंसाभाव (ग) अत्यंताभाव (घ) विशिष्टाभाव 10. “पर्वतो वह्निमान्‌ धुमात्‌' इस अनुमान में साध्य क्या है?", "Kannada": "(ಕ) ಪ್ರಾಗಭಾವ (ಖ)ಪ್ರಧ್ವಂಸಾಭಾವ (ಗ)ಅತ್ಯಂತಾಭಾವ (ಘ)ವಿಶಿಷ್ಟಾಭಾವ ೧೦. \"ಪರ್ವತೋ ವಹ್ನಿಮಾನ್ ಧೂಮಾತ್\" ಈ ಅನುಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "(क) प्रागभावः (ख) प्रध्वंसाभावः (ग) अत्यन्ताभावः (घ) विशिष्टाभावः १०) पर्वतो वह्निमान्‌ धूमात्‌ इत्यनुमाने साध्यं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) पर्वत (ख) अग्नि (ग) अग्नत्व (घ) धुआं ७ पुरुष बहुत्व प्रतिपादित करने वाली सांख्यकारिका क्या है?", "Kannada": "(ಕ)ಪರ್ವತ (ಖ)ವಹ್ನಿ (ಗ)ವಹ್ನಿತ್ವ (ಘ)ಧೂಮ ೭. ಪುರುಷಬಹುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಾಂಖ್ಯಕಾರಿಕಾ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "(क) पर्वतः (ख) वह्निः (ग) वह्नित्वम्‌ (घ) धूमः १) पुरुषबहुत्वप्रतिपादिका सांख्यकारिका का।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष बहुत को प्रतिपादित करने वाला संख्य सूत्र कौन सा है?", "Kannada": "ಪುರುಷಬಹುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಾಂಖ್ಯಸೂತ್ರವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "पुरुषबहुत्वप्रतिपादकं सांख्यसूत्रं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवर्त किसे कहते हैं और क्या उसका दृष्टांत है?", "Kannada": "ವಿವರ್ತ ಎಂದರೆ ಏನು, ಅದರ ದೃಷ್ಟಾಂತವೇನು?", "Sanskrit": "को नाम विवर्तः, कश्च तस्य दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संबंधाध्यास क्या है और उसका उदाहरण क्या है?", "Kannada": "ಸಂಬಂಧಧ್ಯಾಸ ಎಂದರೆ ಏನು ಮತ್ತು ಅದರ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಏನು?", "Sanskrit": "कः सम्बन्धाध्यासः। किञ्च तदुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथाख्यातिवादी कौन हैं, अन्यथाख्याति का अन्य नाम क्या है?", "Kannada": "ಅನ್ಯಥಾಖ್ಯಾತಿವಾದಿಗಳು ಯಾರು? ಅನ್ಯಥಾಖ್ಯಾತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಏನು?", "Sanskrit": "अन्यथाख्यातिवादिनः के। अन्यथाख्यातेः अपरं नाम किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्तिरजत का परिणाम उपादान क्या है और विवर्त उपादान क्या है?", "Kannada": "ಶುಕ್ತಿರಜತದ ಪರಿಣಾಮ ಉಪಾದಾನ ಏನು ಮತ್ತು ವಿವರ್ತ ಉಪಾದಾನ ಏನು?", "Sanskrit": "किं तावत्‌ शुक्तिरजतस्य परिणाम्युपादानम्‌। किञ्च विवर्तापादानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद और यजुर्वेद के दो महावाक्य लिखें।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದದ ಎರಡು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य यजुर्वेदस्य च महावाक्यं द्वयं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण लिंग कितने हैं और वह कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "ಶ್ರವಣದ ಲಿಂಗಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "श्रवणस्य लिङ्गानि कति। कानि च तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "छांदोग्य और मांडुक्य में विद्यमान महावाक्य लिखें।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂಡೂಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "छान्दोग्ये माण्डुक्ये च विद्यमाने महावाक्ये लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदांत मत में कितने प्रमाण हैं और वह कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಮತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "वेदान्तमते कति प्रामाणानि। कानि च तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अति व्याप्ति क्या है ।", "Kannada": "ಅತಿವ್ಯಾಪ್ತಿ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "का अतिव्याप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लक्षण का असंभव दोष क्या है?", "Kannada": "ಲಕ್ಷಣದ ಅಸಂಭವದೋಷವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "लक्षणस्य असम्भवदोषः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८) दस का कुछ विस्तार से उत्तर के द्वारा समाधान करो- अध्यास का लक्षण लिखिए अथवा ख्यातिवाद और उसके भेदों का वर्णन करें।", "Kannada": "(೮) ಹತ್ತರ ಅತಿದೀರ್ಘವಿಲ್ಲದೆಯೇ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿ- ಅಧ್ಯಾಸದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿರಿ ಅಥವಾ ಖ್ಯಾತಿವಾದ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೇದಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "[८] दश अनतिदीर्घोत्तरैः समाधत्त।अध्यासलक्षणं निरूपयत। अथवा ख्यातिवादं तद्भेदान्‌ च वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यास के पदार्थों का निरूपण करें अथवा अध्यास के भेदों की आलोचना करें।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾಸದ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾಸ ಭೇದಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "अध्यासपदार्थं निरूपयत। अथवा अध्यासभेदान्‌ आलोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "रजत भ्रम काल में देशांतरीय रजत का भान कहां से नहीं होता है अथवा अप्यय दीक्षित द्वारा परिणाम विवर्तो के लक्षण का वर्णन करें।", "Kannada": "ರಜತ ಭ್ರಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏತಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶಾಂತರದ ರಜತದ ಭಾನವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಪ್ಪಯ್ಯದೀಕ್ಷಿತರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಪರಿಣಾಮ ವಿವರ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "रजतभ्रमकाले कुतः देशान्तरीयस्य रजतस्य न भानम्‌। अथवा अप्ययदीक्षितकृतं परिणामविवर्तयोः लक्षणं विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अह ब्रहमास्मि\" इसमें अहम पद को आलोचना करें अथवा अर्थवाद और फल का निरूपण करें।", "Kannada": "\"ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" ಇದರಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪದದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಥವಾದ ಮತ್ತು ಫಲದ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "\"अहम्‌ ब्रह्मास्मि\" इत्यत्र अहंपदस्य अर्थम्‌ आलोचयत। अथवा अर्थवादं फलं च निरूपयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रज्ञानं ब्रह्म इसके प्रज्ञान शब्द का अर्थ प्रतिपादित करें अथवा गुरु की महिमा का वर्णन करें।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಇದರ ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅಥವಾ ಗುರುವಿನ ಮಹಿಮೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "प्रज्ञानं ब्रह्म इत्यत्र प्रज्ञानशब्दस्य अर्थं प्रतिपादयत। अथवा गुरुमहिमानं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "महावाक्य क्या है महावाक्य कितने हैं और वह कहां उद्धृत है अथवा अजहल्लक्षण का उदाहरण सहित वर्णन करें।", "Kannada": "ಮಹಾವಾಕ್ಯವೆಂದರೆ ಏನು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಎಷ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "महावाक्यं नाम किम्‌। कानि च महावाक्यानि। तानि च कुत्र वर्तन्ते। अथवा अजहल्लक्षणां सोदाहरणं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपवाद का वर्णन करें अथवा अध्यारोप का संक्षेप में प्रतिपादन करें।", "Kannada": "ಅಪವಾದದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾರೋಪವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "अपवादम्‌ कुरुत। अथवा अध्यारोपं संक्षेपेण प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन के भेदों को प्रकट करें अथवा मोक्ष के परमत्व को प्रतिपादित करें।", "Kannada": "ದರ್ಶನದ ಭೇದಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷದ ಪರಮತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "दर्शनभेदान्‌ प्रकटयत। अथवा मोक्षस्य परमत्वं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "सविकल्पक प्रत्यक्ष का वर्णन लिखें अथवा सन्निकर्षो की संक्षेप में आलोचना करें।", "Kannada": "ಸವಿಕಲ್ಪ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಸನ್ನಿಕರ್ಷಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "सविकल्पकं प्रत्यक्षं विवृणुत। अथवा सन्निकर्षान्‌ संक्षेपेण आलोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्याय के अनुसार अनुमितिक्रम को लिखें अथवा समास से उपमान को आलोचित करें।", "Kannada": "ನ್ಯಾಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅನುಮಿತಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ ಅಥವಾ ಸಮಾಸದಿಂದ ಉಪಮಾನ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "न्यायसम्मतम्‌ अनुमितिक्रमं लिखत। अथवा समासेन उपमानम्‌ आलोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष सद्भाव के जो कारण सांख्यकारिका में लिखित हैं उनका संक्षेप में परिचय दीजिए अथवा पुरुष बहुत्व साधक हेतुओं का विस्तार से विचार लिखें।", "Kannada": "ಪುರುಷ ಸದ್ಭಾವದ ಯಾವ ಕಾರಣಗಳು ಸಾಂಖ್ಯಕಾರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಇವೆಯೋ ಅವುಗಳ ಸಂಕ್ಷೇಪ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನೀಡಿ ಅಥವಾ ಪುರುಷ ಬಹುತ್ವದ ಹೇತುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "पुरुषसद्भावे यानि कारणानि सांख्यकारिकायां निगदितानि तेषां सक्षेपेण परिचयः प्रदीयताम्‌। अथवा पुरुषबहुत्वसाधकाः हेतवः विस्तरेण विचार्यन्ताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्त्वमसि इसर महावाक्य का तत्‌ और त्वं पद का लक्ष्यार्थ और वाक्यार्थ को प्रतिपादित करें अथवा अयमात्मा ब्रह्म इस महावाक्य का पंचदशी कारकों के मत में विवरण करें।", "Kannada": "ತತ್ವಮಸಿ ಈ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ತತ್ ಮತ್ತು ತ್ವಂ ಪದದ ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅಥವಾ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ಪಂಚದಶೀ ಕಾರಕ ಮತದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "तत्त्वमसि इति महावाक्यस्य तत्त्वंपदयोः लक्ष्यार्थं वाच्यार्थं च प्रतिपादयत। अथवा अयमात्मा ब्रह्म इति महावाक्यं पञ्चदशीकाराणां मतेन विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "छः प्रकार के लिंगों की आलोचना करें अथवा ब्रह्म के स्वरूप का वर्णन करें।", "Kannada": "ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಲಿಂಗಗಳ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮದ ಸ್ವರೂಪ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "षड्विधानि लिङ्गानि आलोचयत। अथवा ब्रह्मणः स्वरूपं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शन शब्द कौ व्युत्पत्ति भेद से अर्थ भेदों को स्थापित करें अथवा पुरुषार्थ की सयुक्ति पूर्वक वर्णन करें।", "Kannada": "ದರ್ಶನಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಭೇದದಿಂದ ಅರ್ಥಭೇದದಿಂದ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿರಿ ಅಥವಾ ಪುರುಷಾರ್ಥದ ಯುಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "दर्शनशब्दस्य व्युत्पत्तिभेदेन अर्थभेदान्‌ उपस्थापयत। अथवा पुरुषार्थं सयुक्ति विशयदयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द प्रमाण लक्षण को लिखें अथवा जहल्लक्षण के स्वरुप को प्रतिपादित करें।", "Kannada": "ಶಬ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ ಅಥವಾ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "शब्दप्रमाणलक्षणम्‌ उपपादयत। अथवा जहल्लक्षणास्वरूपं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह प्रजापति ही अग्नि है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಅಗ್ನಿ.", "Sanskrit": "स प्रजापतिः एव अग्निः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण कालपरिणाम प्रकाशमानपुरुष से उत्पन्न हुआ है।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲಪರಿಣಾಮ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪುರುಷನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "सम्पूर्णः कालपरिणामः प्रकाशमानपुरुषात्‌ उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस परमात्मा को ऊर्ध्वभाग से, तिर्यग्भाग से, मध्यभाग से जाना नही जा सकता है।", "Kannada": "ಈ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಊರ್ಧ್ವಭಾಗದಿಂದ, ತಿರ್ಯಗ್ಭಾಗದಿಂದ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एनं परमात्मानम्‌ ऊर्ध्वभागात्‌, तिर्यग्भागात्‌, मध्यभागात्‌ बोद्धुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेबिसवाँ पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "ಹದಿಮೂರನೆಯ ಪಾಠ ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "इति त्रयोविंशः पाठः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेदसंहिता का सोलहवाँ अध्याय रुद्र अध्याय नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯ ಹದಿನಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ರುದ್ರ ಅಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदसंहितायाः षोडशाध्यायो रुद्राध्यायीनाम्ना प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पंद्रहवें अध्याय में अग्निचयन प्रकार का वर्णन करके सोलहवें में सौ रुद्रियहोममन्त्र कहे गये हैं।", "Kannada": "ಹದಿನಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಚಯನ ಪ್ರಕಾರದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಹದಿನಾರರಲ್ಲಿ ನೂರು ರುದ್ರೀಯಹೋಮಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चदशे अध्याये अग्निचयन प्रकारं वर्णयित्वा षोडशे शतरुद्रियहोममन्त्राः उक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मन्त्रों में रुद्र अध्याय में रुद्रदेवता का स्वरूप और वैशिष्ट्य को प्रस्तुत करते हैं।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವನ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एषु मन्त्रेषु रुद्राध्याये रुद्रदेवतायाः स्वरूपं, वैशिष्ट्यं च प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि रुद्र काचन देवता परन्तु वह भगवान्‌ स्वरूप है।", "Kannada": "ಏನಾದರು  ರುದ್ರನು ಒಬ್ಬ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಆದರೆ ಅವನು ಭಗವಂತನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि रुद्रः काचन देवता परन्तु स भगवत्स्वरुपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री भगवान्‌ सर्वव्यापी है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ಭಗವಂತನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "श्रीभगवान्‌ सर्वव्यापी।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र के वर्णन में भी उसका सभी स्वरूप प्रकट किया है।", "Kannada": "ರುದ್ರನ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿಯು ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರೂಪವು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रुद्रस्यापि वर्णनायां तस्य सर्वस्वरूपता प्रकटिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव मनुष्य आदि रूप से जैसी उसकी स्थिति है, वैसे ही पर्णनी, हार आदिरूप से भी उसको ही प्रकट किया है।", "Kannada": "ದೇವ ಮನುಷ್ಯ ಆದಿ ರೂಪಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಅವನ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರ್ಣನೀ, ಹಾರ ಆದಿರೂಪಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಅವನನ್ನೇ ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "देवमनुष्यदिरूपेण यथा तस्य स्थितिः तथा पर्णनीहारादिरूपेणापि स एव प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय में मुख्य रूप से रुद्र के प्रति नमस्कार और प्रार्थना की गई है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ರುದ್ರನ ಪ್ರತಿ ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अध्याये मुख्यतः रुद्रं प्रति नमस्कारः प्रार्थना च विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिव का शिवधर्म का अथवा शैवधर्म का प्रसार शुक्लयजुर्वेदसाहित्य इतिहास में बहुत बड़े स्थान को अलंकृत करता है।", "Kannada": "ಶಿವನ ಶಿವಧರ್ಮದ ಅಥವಾ ಶೈವಧರ್ಮದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "शिवस्य शिवधर्मस्य शैवधर्मस्य वा प्रसारः शुक्लयजुर्वेदसाहित्येतिहासे गुरुत्वपूर्णस्थानम्‌ अलंकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र शब्द का अर्थ भीषण अथवा भयङ्कर है।", "Kannada": "ರುದ್ರ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಭೀಷಣ ಅಥವಾ ಭಯಂಕರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रुद्रशब्दास्यार्थः भीषणः भयङ्करो वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम क्षण में जो सभी को रुलाता है वह रुद्ररूप से ही विख्यात है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಎಲ್ಲರನ್ನು ಅಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ರುದ್ರರೂಪದಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अन्तिमक्षणे यः सर्वान्‌ रोदयति सः रुद्ररूपेण ख्यातो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्म समय में स्वयं ही भीषण क्रन्दन करता है और भी जिसके- शब्द से सम्पूर्ण भुवन कम्पन करने लगता है वह रुद्र है।", "Kannada": "ಜನ್ಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವಯಂ ಭೀಷಣ ಕ್ರಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನವನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ ಅವನೇ ರುದ್ರ.", "Sanskrit": "जन्मसमये स्वयमेव भीषणं क्रन्दति अपि च तत्‌-शब्देन अखिलभुवनं यः कम्पयति सः रुद्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो भाग किये जाते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र द्वौ भागौ क्रियेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रथम भाग में सात मन्त्र है तथा द्वितीय भाग में सात मन्त्र की व्याख्या करते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रथमभागे सप्त मन्त्राः, तथा द्वितीये भागे सप्त मन्त्राः व्याख्यास्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे- रुद्रदेव के रूप को समझ पाने में। शुक्लयजुर्वेद के रुद्राध्याय को सस्वर पढ़ पाने में। रुद्र अध्याय में स्थित मन्त्रों का अर्थ ज्ञान कर पाने में। वैदिक मन्त्रों की व्याख्यान की पद्धति को जान सकने में। रुद्र के माहात्म्य को जान पाने में। स्वयं ही मन्त्र की व्याख्या कर पाने में। स्वयं ही मन्त्र का अन्वय कर पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ರುದ್ರದೇವನ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಸ್ವರವಾಗಿ ಓದುವುದರಲ್ಲಿ. ರುದ್ರ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ರುದ್ರನ ಮಾಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ತಾವೇ ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ಅನ್ವಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌- रुद्रदेवस्य तथा शिवस्य रूपं ज्ञातुं शक्ष्यति। शुक्लयजुर्वेदस्य रुद्राध्यायं सस्वरं पठितुं शक्ष्यति। रुद्राध्याये स्थितानां मन्त्राणाम्‌ अर्थं ज्ञातुं शक्ष्यति। वैदिकमन्त्रव्याख्यानस्य पद्धतिं ज्ञातुं शक्ष्यति। रुद्रस्य माहात्म्यं ज्ञातुं शक्ष्यति। स्वयमेव मन्त्रस्य व्याख्यानं कर्तु समर्थो भवेत्‌।  स्वयमेव मन्त्रस्य अन्वयं कर्तु समर्थो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निशीर्य्य शल्यानां मुखा शिवो नः सुमनां भव॥", "Kannada": "ನಿಶೀರ್ಯ ಶಲ್ಯಾನಾಂ ಮುಖಾ ಶಿವೋ ನಃ ಸುಮನಾಂ ಭವ ।।", "Sanskrit": "निशीर्य्यं शल्यानां मुखां शिवो नः सुमना भव॥१३॥"}}
{"translation": {"Hindi": "24.1.1 प्रथम भाग : मूलपाठ की व्याख्या- श्लोक नमस्ते रुद्र मन्यव उतो तऽइषवे नमः।", "Kannada": "೨೪.೧.೧ ಪ್ರಥಮ ಭಾಗ - ಮೂಲಪಾಠದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಶ್ಲೋಕ ನಮಸ್ತೇ ರುದ್ರ ಮನ್ಯವ ಉತೋ ತಽಇಷವೇ ನಮಃ ।", "Sanskrit": "२४.१.१ प्रथमो भागः इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम- नमस्ते रुद्र मन्यव उतो तऽइष॑वे नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - हे रुद्रदेव, ते - आपका, मन्यवे - क्रोध को उद्देश्य करके, नमः -अर्थात्‌ स्तुति करता हूँ, उतः - अथवा, ते - तेरा, इषवे - बाण को उद्देश्य करके, नम: अर्थात नमस्कार करता हूँ।", "Kannada": "ಅನ್ವಯದ ಅರ್ಥ - ಹೇ ರುದ್ರದೇವ, ತೇ- ನಿಮ್ಮ, ಮನ್ಯವೇ- ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಉದ್ದೇಶ್ಯ ಮಾಡಿ, ನಮಃ- ಅಂದರೆ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಉತಃ-ಅಥವಾ, ತೇ-ನಿನ್ನ, ಇಷವೇ-ಬಾಣವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ನಮಃ ಅಂದರೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- हे रुद्रदेव, ते - तव, मन्यवे - क्रोधस्य उद्देश्ये, नमः - नौमि अर्थात्‌ स्तुतिं करोमि, उतः - अथवा, ते-  तव, इषवे - बाणस्य उद्देश्ये, नमः- नौमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा और भी, ते आपके, बाहुभ्याम्‌ - हाथों से नमस्कार स्तुति करता हूँ।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಮತ್ತು, ತೇ ನಿಮ್ಮ, ಬಾಹುಭ್ಯಾಮ್- ಕೈಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "उत अपि च, ते तव, बाहुभ्याम्‌ - हस्ताभ्यं, नमः स्तुतिं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पन्द्रहवे अध्याय के चयनमन्त्रों को समाप्त करके सोलहवें में शतरुद्रहोम के मन्त्र कहते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆಯ್ದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಹದಿನಾರನೆ ಶತರುದ್ರಹೋಮದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - पञ्चदशे अध्याये चयनमन्त्रान्‌ समाप्य षोडशे शतरुद्रियाख्यहोममन्त्रा उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "' शतसरुद्रियहोम उत्तरपक्षस्यापरस्यां स्रक्त्यां परिश्रित्स्वर्कपर्णेनार्ककाष्ठेन शातयन्संततं जर्तिलमिश्रान्‌ गवेधुकासक्तूनजाक्षीरमेके तिष्ठन्नुदङ्नमस्त इत्यधायेन, त्र्यनुवाकान्ते स्वाहाकारो जानुमात्रे, पज्‌चान्ते च नाभिमात्रे, प्राक्‌ च प्रत्यवरोहेभ्यो मुखमात्रे, प्रतिलोमं प्रत्यवरोहान्‌ जुहोति प्रमाणेषु नमोऽस्त्विति प्रतिमन्त्रम्‌' (का. श्रौ. १८/१/१/५)।", "Kannada": "'ಶತರುದ್ರಿಯಹೋಮ ಉತ್ತರಪಕ್ಷಸ್ಯಾಪರಸ್ಯಾಂ ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾಂ ಪರಿಶ್ರಿತ್ಸ್ವರ್ಕಪರ್ಣೇನಾರ್ಕಕಾಷ್ಠೇನ ಶಾತಯಂಸಂತತಂ ಜರ್ತಿಲಮಿಶ್ರಾನ್ ಗವೇಧುಕಾಸಕ್ತೂನಜಾಕ್ಷೀರಮೇಕೆ ತಿಷ್ಠನ್ನುದಜ್ಞಂನಮಸ್ತ ಇತ್ಯಧಾಯೇನ, ತ್ರ್ಯನುವಾಕಾಂತೆ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ಜಾನುಮಾತ್ರೇ, ಪಂಚಾಂತೆ ಚ ನಾಭಿಮಾತ್ರೇ, ಪ್ರಾಕ್ ಚ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹೇಭ್ಯೋ ಮುಖಮಾತ್ರೇ, ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹಾನ್ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರಮಾಣೇಷು ನಮೋಽಸ್ವಿತಿ ಪ್ರತಿಮಂತ್ರಮ್'  (ಕಾ. ಶ್ರೌ. ೧೮/೧/೧/೫).", "Sanskrit": "'शतरुद्रियहोम उत्तरपक्षस्यापरस्यां स्रक्त्यां परिश्रित्स्वर्कपर्णनार्ककाष्ठेन शातयन्संततं जर्तिलमिश्रान्‌ गवेधुकासक्तूनजाक्षीरमेके तिष्ठन्नुदङ्नमस्त इत्यधायेन, त्र्यनुवाकान्ते स्वाहाकारो जानुमात्रे, पञ्चान्ते च नाभिमात्रे, प्राक्‌ च प्रत्यवरोहेभ्यो मुखमात्रे, प्रतिलोमं प्रत्यवरोहान्‌ जुहोति प्रमाणेषु नमोऽस्त्विति प्रतिमन्त्रम्‌' (का. श्रौ. १८/१/१/५)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका अर्थ है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यशकलैरग्निप्रोक्षणानन्तरं शतसरुद्रियसंज्ञो होमः उसकी आहवनीय में प्राप्ता अपवाद को कहते है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈರಗ್ನಿಪ್ರೋಕ್ಷಣಾನಂತರಂ ಶತರುದ್ರಿಯಸಂಜ್ಞೋ ಹೋಮಃ ಅದರ ಆಹವನೀಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಅಪವಾದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यशकलैरग्निप्रोक्षणानन्तरं शतरुद्रियसंज्ञो होमः तस्याहवनीये प्राप्तावपवादमाह।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपक्षपश्चिमकोण में जो परिश्रित जडङऱघामात्र आदि पूर्व निखातास्तासु होम।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪಕ್ಷಪಶ್ಚಿಮಕೋಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪರಿಶ್ರಿತ ಜಂಕಮಾತ್ರಾದಿಗಳು ಆದಿ ಪೂರ್ವ ನಿಖಾತಾಸು ಹೋಮ.", "Sanskrit": "उत्तरपक्षपश्चिमकोणे याः परिश्रितो जङ्कामात्र्यादयः पूर्व निखातास्तासु होमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जर्तिलैरारण्यतिल के द्वारा मिश्रित गेहू के साथ सक्तकूनर्कपत्र से आहुति देते है।", "Kannada": "ಜರ್ತಿಲೈರಾರಣ್ಯತಿಲದಿಂದ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಗೋಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಕ್ತಕೂನರ್ಕಪತ್ರದಿಂದ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जर्तिलैरारण्यतिलैर्मिश्रान्‌ गवेधुकासक्तूनर्कपत्रेण जुहोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्ककाष्ठ से संतत क्षारपरिश्रित में गिरता हुआ अकपत्र को दाहिने हाथ से अककाष्ठ को वाम से लेकर उसमे आहुति डालनी चाहिए।", "Kannada": "ಅರ್ಕಕಾಷ್ಠದಿಂದ ಸಂತತ ಕ್ಷಾರಪರಿಕ್ಷಿತದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಕಪತ್ರವನ್ನು ಎಡಗೈನಿಂದ ಅರ್ಕಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಬಲಗೈನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.", "Sanskrit": "अर्ककाष्ठेन संततं क्षारयन्‌ परिश्रित्सु पातयन्‌ अर्कपत्रं दक्षकरेणादायार्ककाष्ठं वामेनादाय तेन पातनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सक्तकुस्थान में कही पर बकरी का दुग्ध।", "Kannada": "ಸಕ್ತುಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಮೇಕೆಯ ಹಾಲು.", "Sanskrit": "सक्तुस्थाने अजादुग्धमिति केचित्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदङ्मुख नमस्त इत्याध्याय से।", "Kannada": "ಉದಂಜ್ಞ್ಮುಖ ನಮಸ್ತ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ.", "Sanskrit": "उदङ्गुखो नमस्त इत्याध्यायेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अनुवाक तीन में ' अर्भकेभ्यश्च वो नमः' (क. २६) यहाँ जानुमात्र में परिश्रित स्वाहाकारका विधान करना चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ \"ಅರ್ಭಕೇಭ್ಯಶ್ಚ ವೋ ನಮಃ\" (ಕ. ೨೬) ಇಲ್ಲಿ ಜಾನುಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಿತ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಕಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तत्रानुवाकत्रयान्ते 'अर्भकेभ्यश्च वो नमः' (क २६) इत्यत्र जानुमात्रे परिश्रिति स्वाहाकारो विधेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्‌चानुवाक के अन्त में श्सुधन्वने च (क. ३६) यहाँ पर नाभिमात्र में परिश्रित स्वाहाकार है।", "Kannada": "ಪಂಚಾನುವಾಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ಸುಧನ್ವನೇ ಚ (ಕ. ೩೬) ಇಲ್ಲಿ ನಾಭಿಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಿತ ಸ್ವಾಹಾಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चानुवाकान्ते 'सुधन्वने च' (क. ३६) इत्यत्र नाभिमात्रे परिश्रिति स्वाहाकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नमोऽस्तु रुद्रेभ्यः (क. ६३) इस प्रत्यवरोहमन्त्र में उससे पहले मुखमात्रपरिश्रित स्वाहाकार है।", "Kannada": "\"ನಮೋಸ್ತು ರುದ್ರೇಭ್ಯಃ\" (ಕ.೬೩) ಈ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಮುಖಮಾತ್ರಪರಿಶ್ರಿತ ಸ್ವಾಹಾಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'नमोऽस्तु रुद्रेभ्यः' (क. ६३) इति प्रत्यवरोहमन्त्राः तेभ्यः प्राक्‌ मुखमात्रपरिश्रिति स्वाहाकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नमोऽस्त्विति कण्डिका तीन से प्रतिलोम होम।", "Kannada": "ನಮೋಽಸ್ತ್ವಿತಿ ಮೂರು ಕಂಡಿಕಾಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಲೋಮ ಹೋಮ.", "Sanskrit": "नमोऽस्त्विति कण्डिकात्रयेण प्रतिलोमं होमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ये दिवि' (क.६४) यह मुखमात्र में।", "Kannada": "\"ಯೇ ದಿವಿ\" (ಕ.೬೪) ಈ ಮುಖಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "'ये दिवि' (क.६४) इति मुखमात्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "' येऽन्तरिक्षे?", "Kannada": "'ಯೇಽಂತರಿಕ್ಷೆ'?", "Sanskrit": "'येऽन्तरिक्षः?"}}
{"translation": {"Hindi": "(क. ६५) ये नाभिमात्र में।", "Kannada": "(ಕ.೬೫) ಇದು ನಾಭಿಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "(क. ६५) इति नाभिमात्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये पृथिव्याम्‌?", "Kannada": "ಯೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್?", "Sanskrit": "'ये पृथिव्याम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "(क.६६) ये जानुमात्र में।", "Kannada": "(ಕ.೬೬) ಇದು ಜಾನುಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "(क.६६) इति जानुमात्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सुत्रार्थ।", "Kannada": "ಇದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति सुत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "षोडश अर्च में अनुवाक एकरसुद्रदैव आदि गायत्री तीन अनुष्टुप तीन पंक्तियों में सात अनुष्टुप में दो जगति में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "षोडशर्चोऽनुवाकः एकसरुद्रदैवत्यः आद्या गायत्री तिस्नोऽनुष्टुभः तिस्रः पङ्क्तयः सप्तानुष्टुभः द्वे जगत्यौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्याय के परमेष्ठिदेवप्रजापति ऋषि।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अध्यायस्य परमेष्ठिदेवप्रजापतय ऋषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मा नः (क. १५-१६) इन दोनों के कुत्स ऋषि है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मा नः (क. १५-१६) इति द्वयोः कुत्सोऽपि ऋषिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा रु गतौ ये गत्यर्थ अथवा ज्ञानार्थं है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यद्वा 'रु गतौ' ये गत्यर्थास्ते ज्ञानार्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रवणं रुत्‌ ज्ञानं राति ददाति रुद्रः ज्ञानम्‌ भाव में क्विप्‌ तुगागम करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रवणं रुत्‌ ज्ञानं राति ददाति रुद्रः ज्ञानम्‌ भावे क्विप्‌ तुगागमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुत्‌ ज्ञानप्रद है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुत्‌ ज्ञानप्रदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा पापी मनुष्यों को दुःखभोग से रुलाते वे रुद्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यद्वा पापिनो नरान्‌ दुःखभोगेन रोदयति रुद्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे रुद्र, आपके मन्यु क्रोध के लिए नमस्कार हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे रुद्र, ते तव मन्यवे क्रोधाय नमस्कारोऽस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "और आपके बाणों के लिए नमस्कार हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उतो अपि च ते तवेषवे बाणाय नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और आपके भुजाओं को नमस्कार हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उतापि च ते तव बाहुभ्यां नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपका क्रोधबाण हाथ हमारी रक्षा के लिए फैल न की हमारे नाश के लिए यह अर्थ है ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तव क्रोधबाणहस्ता अस्मदरिष्वेव प्रसरन्तु नास्मास्वित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का प्रथम मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- अयं रुद्राध्यायस्य प्रथमो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे रूद्र तुम्हारे क्रोध को नमस्कार, तुम्हारे आखो को नमस्कार और तुम्हारे बाहुओं को नमस्कार।  रुद्रः - रुद्‌ दुःख को द्रावयति इति रुद्रः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे रुद्र, तव क्रोधाय नमः, तव बाणाय च नमः, पुनः ते हस्ताभ्यां नो नमः। रुद्रः- रुद्‌ दुःखं द्रावयति इति रुद्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुन रु गतौ इस धातु से गत्यर्थकअथवा ज्ञानार्थकधातु से रुद्रशब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पुनः रु गतौ इतिधातोः गत्यर्थकाद्‌ ज्ञानार्थकाद्वाधातोः रुद्रशब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ रुलाने वाला अथवा ज्ञानको देने वाला रुद्र कहलाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तत्र रवणं रुत्‌ ज्ञानं राति ददाति इति रुद्रः इत्यर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भाव में क्विप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अत्र भावे क्विप्‌ प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुत्‌ ज्ञानप्रद है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुत्‌ ज्ञानप्रदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा पापी मनुष्यों को दुःखभोग से रुलाता है वह रुद्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यद्वा पापिनो नरान्‌ दुःखभोगेन रोदयतीति रुद्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ- या ते रुद्र शिवा तनूः अघारा अपापकाशिनीत्यपापकाशिनी॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- या ते रुद्र शिवा तनूः अघोरा अपापकाशिनीत्यपापकाशिनी॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - रुद्र हे रुद्रदेव, ते - आपका, या-जो, शिवा -कल्याणकारी, अघोरा -घोर उपद्रवो से रहित, अपापकाशिनी-सत्य धर्मों को प्रकाशित करने हारी, तनू: -शरीर, तया- आपका, शन्तमया-अत्यंत सुख प्राप्त कराने वाली, तन्वा- शरीर से, नः- हमको, गिरिशन्त - हे गिरिश, सब और से सुख प्रदान कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- रुद्र हे रुद्रदेव, ते - तव, या - यः, शिवा - मङ्गलमयी, अघोरा - अभयप्रदायिनी, अपापकाशिनी - पूण्यप्रकाशिनी, तनूः- शरीरं, तया - भवता, शन्तमया - अतिशयसूखजनकेन, तन्वा - शरीरेण, नः - अस्मान्‌, गिरिशन्त हे गिरिश, अभिचाकशीहि अवलम्बनं कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे रुद्र, जो आपका यह इस प्रकार का विशाल शरीर को हे गिरिशन्त, उस विस्तृत कानून आदि से सब को देख सब पर दृष्टि रख।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - हे रुद्र, या ते तवेदृशी तनू: शरीरं हे गिरिशन्त, तया तन्वा नोऽस्मानभिचाकशीहि अभिपश्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "चाकशीति: पश्यतिकर्मा (नि. ३/९११/८)।", "Kannada": "", "Sanskrit": "चाकशीतिः पश्यतिकर्मा (नि. ३/११/८)।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार की वाणी।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कीदृशी तनूः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिव शान्त मङ्गलरूप वाली वाणी।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शिवा शान्ता मङ्गलरूपा वाणी।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो पुण्यफल को ही देती है पापफल को नहीं यह अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "या पुण्यफलमेव ददाति न पापफलमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैलास पर्वत पर स्थित अच्छे सुख से प्राणियों का विस्तार करने वाले रूद्र, वाणी में स्थित अथवा उसको विस्तृत करने वाले, मेघ में स्थित होकर वर्षा द्वारा समृद्धि को बढाने वाले, पर्वत पर रहने वाले गिरिंश।", "Kannada": "", "Sanskrit": "गिरौ कैलासे स्थितः शं सुखं प्राणिनां तनोति विस्तारयतीति गिरिशन्तः, गिरि वाचि स्थितः शं तनोतीति वा, गिरौ मेघे स्थितो वृष्टिद्वारेण शं तनोतीति वा, गिरौ शेते गिरिशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भुत भविष्य और वर्तमान सब कुछ जानने वाले सर्वज्ञ हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अमनि गच्छति जानातीत्यन्तः सर्वज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "' अम गतौ भजने शब्दे' कर्तरि क्तः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "'अम गतौ भजने शब्दे' कर्तरि क्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गिरिशश्चासावन्तश्च गिरिशन्तस्तत्संबुद्धि:।", "Kannada": "", "Sanskrit": "गिरिशश्चासावन्तश्च गिरिशन्तस्तत्संबुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शकन्ध्वादित्वात्पररूपम्‌ (पा. ६/१/९४) किस प्रकार का विस्तार।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शकन्ध्वादित्वात्पररूपम्‌ (पा. ६/१/९४) कीदृशी तन्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "शांत रूप से और सुखरूप से ॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "शन्तमया सुखतमया।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का द्वितीय मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य द्वितीयो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे रूद्र तुम पर्वत पर रहने वाले हो तुम्हारा जो कल्याण रूप सौम्य है और पाप के फल को न देकर, पुण्य फल ही देता है अपने उस मंगलमय देह से हमारी और देखो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे रुद्र, तव यत्‌ मङ्गलमयं, भीतिशून्यं, पुण्यस्वरूपस्य प्रकाशकं यत्‌ रुद्रस्य शरीरमस्ति, तेन निखिलसुखभरितेन शरीरेण हे गिरिश, त्वम्‌ अस्मान्‌ अवलोकयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "गिरिशन्त - गिरी पर्वत पर सोने वाला अथवा रहना वाला, अर्थात्‌ कैलास नाम पर्वत पर रहकर के, सुख को बढाने वाला गिरिशन्तः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "गिरिशन्त- गिरौ पर्वते शेते तिष्ठति वा, अर्थात्‌ कैलासाख्ये पर्वते स्थित्वा, शं सुखं तनोतीति गिरिशन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा गिरी वाणी के सुख को बढाने वाला विस्तार करने वाला यह अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अथवा गिरि वाचि शं सुखं तनोति विस्तारयतीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यामिषं गिरिशन्त हस्ते बिभर्ष्यस्तवे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यामिषंं गिरिशन्त हस्ते बिभर्ष्यस्तवे।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिँसीः पुरुषं जगत्‌॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिँसीः पुरुषं जगत्‌॥३॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - गिरिशन्त - हे गिरिश, याम्‌ - जो बाण को, अस्तवे-फेकने के लिए, हस्ते-हाथ में, बिभर्षि- धारण करता है, गिरित्र - हे पर्वत के रक्षक, ताम्‌ - उसको, शिवां-मंगलकारी करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः - गिरिशन्त - हे गिरिश, याम्‌ - इषुम्‌ यं बाणं, अस्तवे - निक्षेपणाय, हस्ते - करे, बिभर्षि - धारयन्‌ अस्ति, गिरित्र- हे पर्वतरक्षक, ताम्‌ पूर्वोक्तां- शिवां कल्याणकारिणिं कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषं- पुरुष को, जगत्‌- पृथिवी को, मा- मत, हिसीः - मारो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पुरुषं - पुरुषं, जगत्‌ - पृथिवीं, मा - न, हिंसीः - हिसां कार्षीः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे गिरिशन्त, आप जिस बाण को हाथ में धारण करते हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - हे गिरिशन्त, त्वं यामिषुं बाणं हस्ते बिभर्षि धारयसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्तवे “असु क्षेपणे' तुमर्थे तवेप्रत्ययः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्तवे 'असु क्षेपणे' तुमर्थे तवेप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रुओं पर फेकने के लिए यह अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "असितुं शत्रून्‌ क्षेप्रुमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैलास पर्वत में स्थित होकर सभी प्राणियों की रक्षा करने वाले वह शिव का बाण हमारे लिए कल्याणकारी हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "गिरित्र, गिरौ कैलासे स्थितो भूतानि त्रायत इति गिरित्रः तामिषुं शिवां कल्याणकारिणी कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पुरुषके पुत्रपौत्रादिजगत्‌ जङ्गम अन्य गाय आदि पशुओं को मत मारो ॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "किंच पुरुषं पुत्रपौत्रादिकं जगत्‌ जङ्गममन्यदपि गवाश्वादिकं मा हिंसीः म वधीः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का तृतीय मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- अयं रुद्राध्यायस्य तृतीयो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्तवे - यहाँ असु क्षेपणे इस धातु से तुमर्थ में तवेप्रत्यय होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्तवे- अत्र असु क्षेपणे इतिधातोः तुमर्थ तवेप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रुओं पर फेंकने के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "असितुं शत्रून्‌ क्षेप्नुमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - गिरिश - हे रुद्रदेव, शिवेन - कल्याणकारी, वचसा- वचन से, त्वा - तुझको, अच्छ - अच्छा, वदामसि - कहते है, यथा - जैसे, नः - हमारा, सर्वं - सम्पूर्णजगत्‌, अयक्ष्मम्‌ - क्षय रोग आदि से रहित, सुमनाः - प्रसन्नचित हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- गिरिश - हे रुद्रदेव, शिवेन - मङ्गलजनकेन, वचसा - वाचा, त्वा - त्वाम्‌, अच्छ - लाभाय, वदामसि - प्रर्थानां रोमि, यथा - येन, नः - अस्माकं, सर्वं - सम्पूर्णम्‌जगत्‌, अयक्ष्मम्‌ - व्यधिरहितं, सुमनाः - शोभनमनस्काः, असत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पर्वत पर रहने वाले हे गिरिश, कल्याण वचन से, मङगल स्तुतिरूप से हम तुम्हे प्राप्त करते है हम कहते है या हम तेरी प्रार्थना करते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - गिरौ कैलासे शेते गिरिशः हे गिरिश, शिवेन वचसा मङ्गलेन स्तुतिरूपेण वचनेन त्वा अच्छ त्वां प्राप्तुं वयं वदामसि वदामः प्रार्थयामहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या कहते है यह बताते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "किं वदाम इत्यत आह।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो हमारा यह संसार जङ्गम मनुष्य पशु आदि जिस प्रकार से यक्ष्मा आदि रोगों से रहित होकर, नीरोग होकर कल्याणकारी सुंदर मन वाले जिस प्रकार रहे वैसे ही बना दो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नोस्माकं सर्वमित्‌ सर्वमेव जगत्‌ जङ्गमं नराः पश्वादि यथा येन प्रकारेण अयक्ष्मं नीरोगं सुमनाः शोभनामनस्कं च असत्‌ भवति यथा कुर्विति शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुमन: शब्द में पुस्त्वमार्ष जगद्विशेषण होने से।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सुमनःशब्दे पुस्त्वमार्ष जगद्विशेषणत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का चतुर्थ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य चतुर्थो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे कैलासपते मगलमय स्तुति रूप वाणी से तुम्हे प्राप्त होने के लिए प्रार्थना करते है सभी संसार जैसे हमारे लिए आरोग्य प्रद और श्रेष्ठ मन वाला हो सके, वैसा करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्यार्थो हि, हे गिरिश, तव शरणं प्राप्तु मङ्गलसूचकैः वाक्यैः प्रार्थयामः (येन) अस्माकं जगतः सर्वे (मानवाः) स्वास्थ्यवन्तः शोभनमनस्काश्च भवेयुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "असत्‌ - अत्र लेट्लकार, अतः लेटोडाटौ इससे अडागम, इलोप होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "असत्‌- अत्र लेट्लकारः, अतः लेटोडाटौ इत्यनेन अडागमः, इलोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - अधी अवोचत्‌ अधिवक्ततेत्यधिऽवक्ता प्रथमः दैव्यः भिषक्‌ अहीन्‌ च सर्वान्‌ जम्भ्यन्‌ सर्वाः च यातुधान्यङ्तियातुऽधान्यः अधराचीः पर सुव॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- अधी अवोचत्‌ अधिवक्तेत्यंधिऽवक्ता प्रथमः दैव्यः भिषक्‌ अहीन्‌ च सर्वान्‌ जम्भन्‌ सर्वाः च यातुधान्यङ्तियातुऽधान्य: अधराचीः परा सुव॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - अधिवक्ता - सबसे उत्तम बोलने वाला, प्रथमः - मुख्य, दैव्यः- देवो में प्रसिद्ध, भिषक्‌ - चिकित्सक, अधि अवोचत्‌-अधिक उपदेश दे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- अधिवक्ता - वाचालः, प्रथमः-  मुख्यः, दैव्यः- स्वर्गीयः, भिषक्‌- चिकित्सकः, अधि अवोचत्‌ - अध्युक्तवान।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वान्‌ - सभो को, अहीन्‌ सर्प के तुल्य प्राणान्त करने हारे रोगों को, च - और, जम्भयन्‌ - औषधियों से हटाते हुए, सर्वाः - सम्पूर्ण, च अपि - और भी, अधराचीः - नीचे गति को पहुचाने वाली, यातुधान्यः - रोगकारिणी औषधी राक्षससमूह को दूर फेको।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सर्वान्‌ - सकलान्‌, अहीन्‌  सर्पन्‌, च - किञ्च, जम्भयन्‌-  विनाशयन्‌, सर्वाः-  सकलाः, च अपि - च अधराचीः - अधोगामी, यातुधान्यः - परासुव राक्षससमूहान्‌ दूरं निक्षिप।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - रुद्र आप सबसे पहले आज्ञापक होकर मुझे आज्ञा दें, आपका कथन मेरे लिए प्रधान हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - रुद्रो मामध्योवचत्‌ अधिवक्तु मां सर्वाधिकं वदतु, तेनोक्ते मम सर्वाधिक्यं भवत्येवेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्यधिक बोलने वाला।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अभिवक्ता अधिकवदनशीलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम सभी में मुख्य पूज्य होने से।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्रथमः सर्वेषां मुख्यः पूज्यत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों के लिए हितकारी।", "Kannada": "", "Sanskrit": "दैव्यः देवेभ्यो हितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रोग के नाश के लिए स्मरण से ही औषधि के द्वारा रोग का नाश हो जाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "भिषक्‌ रोगनाशकः स्मरणेनैव रोगनाशाद्भिषकत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार परोक्ष कहकर प्रत्यक्ष कहते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एवं परोक्षमुक्त्वा प्रत्यक्षमाह।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे रुद्र, सब प्रकार की प्रजाओं को पीड़ा, रोग, कष्ट आदि देने वाले दुष्टों को हमसे दूर करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे रुद्र, सर्वाः यातुधान्यः यातुधानीः राक्षसीः त्वं परासुव पराक्षिप अस्मभ्यो दूरीकुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्प आदि और दुष्ट मनुष्यों से सदैव रक्षा करना।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सर्पनाशराक्षसीक्षेपौ सदैव कुर्वित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का पञ्चम मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य पञ्चमो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यवोचद्‌ - अधिपूर्वक वच्‌-धातु से लङ् प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अध्यवोचद्‌- अधिपूर्वकाद्‌ वच्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भिषक्‌ - रोग को दूर करने वाले भिषग्वैद्य चिकित्सक।", "Kannada": "", "Sanskrit": "भिषक्‌-रोगहार्यगदंकारो भिषग्वैद्यौ चिकित्सके।"}}
{"translation": {"Hindi": "रूद्र का शरीर किस प्रकार का है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "गिरिशस्य हस्ते बाणः कथमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र का बाण किसके लिए है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रस्य शरीरं कीदृशम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर्ग का मुख्य वैद्य कौन हे?", "Kannada": "", "Sanskrit": "स्वर्गस्य मुख्यः वैद्यो कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यातुधान्यशब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "यातुधान्यशब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - असौ - वह, यः - जो, ताम्रः- ताम्रवत, अरुणः - सुंदर गौरांग, उत - अथवा, बभ्रुः - पीला वा धुमेला युक्त वर्ण युक्त, सुमङ्गलः -मड्गलमय, ये च पुनः, सहस्रशः - हजारो, रुद्राः - दुष्टों को रुलाने हारे, एनम्‌ - इस रूद्र के, अभितः - चारो और, दिक्षु दिशाओं में, श्रिताः - आश्रय से वसते हो, एषाम्‌ - इनका, हेडः - शत्रुओं का अनादर करने हारे, अव ईमहे - विरुद्धाचरण की इच्छा नहीं करते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- असौ - अयं, यः- यत्, ताम्रः - ताम्रवर्णीयः, अरुणः - रक्तवर्णीयः, उत - अथवा, बभ्रुः- पिङ्गलवर्णीयः, सुमङ्गलः - मङ्गलमयः, ये च पुनः, सहस्रशः -सहस्रसंख्यकः, रुद्राः -रश्मयः, एनम्‌- एतम्‌, अभितः- पुरस्तात्‌, दिक्षु - काष्ठासु, श्रिताः -आश्रिताः, एषाम्‌ - एतेषां, हेडः - क्रोधः, अव ईमहे भक्त्या दूरं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - यहाँ आदित्यरूप से रुद्र की स्तुति की गई है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - आदित्यरूपेणात्र रुद्रः स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यह सूर्य प्रत्यक्ष रुद्र का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "योऽसौ प्रत्यक्षो रुद्रो रविरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "च पुन अर्थ में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "च पुनर्रर्थे।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अभिसर्वतसो' (पा. २/३/२) द्वितीया।", "Kannada": "", "Sanskrit": "'अभिसर्वतसो” (पा. २/३/२) द्वितीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह किस प्रकार का है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कीदृशोऽसौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुनहरे रंग का, उदय काल में अत्यन्तलाल।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ताम्रः उदयेऽत्यन्तं रक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्त काल में भी लाल।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अरुणः रक्तोऽस्तकाले।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी अन्य समय में पीले रंग का।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उतापि च बभ्रुः पिङ्गलवर्णोऽन्यदा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्छा कल्याण है जिसका वह मङ्गलरूप सूर्य सभी की मगंल कामना से प्रवृत होता है ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सुमङ्गलः शोभनानि मङ्गलानि यस्य मङ्गलरूपः रव्युदये सर्वमङ्गलप्रवर्तनात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का छठाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य षष्ठः मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हेड - क्रोधका पर्यायवाची शब्द है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हेड - क्रोधः इत्यस्य काचित्‌ संज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईमहे - ई-धातु से आत्मनेपद लट्‌-लकार उत्तम पुरुष बहुवचन का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ईमहे- ई-धातोः आत्मनेपदिनः लट्-लकारस्य उत्तमपुरुषस्य बहुवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गश्रिताः - शृङ्-धातु से तप्रत्ययान्त का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "श्रिताः - शृृङ्-धातोः तप्रत्ययान्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - असौ यः अवसर्प्पतीत्यवऽसर्पति नील॑ग्रीवइतिनील॑ऽग्रीवः विलॉहितइतिविऽलोहितः उत एनम्‌ गोपाइतिंगोऽपाः अदृश्रन्‌ अदृशन्‌ उदाहार्यइ्त्युदऽहार्यः सःदुष्टः मृडयाति नः॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- असौ यः अवसर्प्पतीत्यवऽसर्पति नीलग्रीवइतिनील॑ऽग्रीवः विलोहितइतिविऽलोहितः उत एनम्‌ गोपाइतिगोऽपाः अदृश्रन्‌ अदृशन्‌ उदाहार्यइत्युंदऽहार्यः सःदृष्टः मृडयाति नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या -जो यह सूर्य उदय और अस्त होता हुआ निरंतर चलता रहता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - योऽसावादित्यरुपोऽवसर्पति उदयास्तामयौ कुर्वन्निरन्तरं गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह गोपा अथवा गोपाल भी वेदोक्त संस्कारहीन अदृश्य को देखते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एनं गोपा उत गोपाला अपि वेदोक्तसंस्काराणहीनाः अदृशन्‌ पश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहार्यः उदक हरन्ति ता उदहार्यः ` मन्थौदन-' (पा. ६/३/६०) इत्यादि से उदक को उद आदेश।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उदाहार्यः उदकं हरन्ति ता उदहार्यः 'मन्थौदन-” (पा. ६/३/६०) इत्यादिना उदकस्योदादेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल को लाने वाली स्त्रियाँ भी उसके स्वरूप को देखती है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "जलहारिण्यो योषितोऽप्येनमदृशन्‌ पश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपाल स्त्री आदि यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "आगोपालाङ्गनादिप्रसिद्ध इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुशेर्लुङि 'इरिंतो वा' (पा. ३/९/५७) इति च्लेरङ्‌ रुगागमश्छान्दसः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "दृशेर्लुङि 'इरितो वा' (पा. ३/१/५७) इति च्लेरङ्‌ रुगागमश्छान्दसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीलग्रीव विषधारण करने से नीली गर्दन कंठ है जिसका अस्तमय में नीलकण्ठ के समान लक्ष्य करके कहा।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नीलग्रीवः विषधारणेन नीला ग्रीवा कण्ठो यस्य अस्तमये नीलकण्ठ इव लक्ष्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से लाल।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विलोहितः विशेषण रक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह रुद्र हमको देखता हुआ हमें धन धान्य से पूर्ण करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "स रुद्रो दृष्टः सन्नोऽस्मान्मृडयाति सुखयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह रूद्र हमे सुखी बनाए ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "स रुद्रो अस्मान् सुखयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का सातवाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य सप्तमो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आदित्य रूप से उदय अस्त करते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सः अस्ताचलस्थितः सूर्यरूपी।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे रूद्रः हमारा कल्याण करें।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रः अस्मभ्यं सुखं वितरतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदहार्यः - जल का हरण करने वाला जो हैं उसे उदहार्य कहते हैं अर्थात सूर्य, मन्थोदनसक्तुबिन्दुवज्रभारहारवीवधगाहेषु च इससे (पा. ६.३.६०) उदक को उद आदेश।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उदहार्यः- उदकं हरन्ति ता उदहार्यः, मन्थोदनसक्तुबिन्दुवज्रभारहारवीवधगाहेषु च इति (पा. ६.३.६०) इत्यनेन उदकस्योदादेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अदृश्रन्‌ - दृश लुङ में इरितो वा (पा.३.१.५७) इस सूत्र से च्ले को अङ्‌, रुक आगम छन्द में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अदृश्रन्‌-दृशेर्लुङि इरितो वा (पा.३.१.५७) इति सूत्रेण च्लेरङ्‌, रुगागमश्छान्दसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हजार रश्मिरूप रुद्र कौन हे?", "Kannada": "", "Sanskrit": "सहस्ररश्मिरूपो रुद्रः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र के कण्ठ का क्या वर्ण है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रस्य कण्ठः किंवर्णीयः?"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपाल और स्त्री क्या देखती है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "गोपालाः अङ्गनाश्च किं पश्यन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - नमः अस्तु नील॑ग्रीवायेतिनील॑ऽग्रीवाय सहस्राक्षायेति सहस्रऽअक्षायं मीढुषं अथोत्त्यथो ये अस्य॒ सत्वांनः अहम्‌ तेभ्यः अकरम्‌ नमः॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- नमः अस्तु नीलग्रीवायेतिनीलऽग्रीवाय सहस्राक्षायेति सहस्रऽअक्षाय मीढषे अथोत्त्यथो ये अस्य सत्वानः अहम्‌ तेभ्यः अकरम्‌ नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - नीलग्रीवाय - नीलकण्ठ वाला, सहस्राक्षाय - हजार नेत्रों वाला, मीढुषे - पराक्रम युक्त, नमः - स्तुति करता हूँ अस्तु - वैसे ही हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- नीलग्रीवाय - नीलकण्ठाय, सहस्राक्षाय - सहस्राक्षिणे, मीढुषे - वर्षनकारिणे, नमः - स्तौमि, अस्तु - भवतु तावत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथो - उसके बाद, अस्य - रुद्रदेव का, ये सत्वान: - जो सेवक हैं, अहम्‌ तेभ्य: नम: अकरम्‌ - मैं उनको भी नमस्कार करता हूँ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अथो - अनन्तरम्‌, अस्य रुद्रदेवस्य, ये सत्वानः - यद्भृत्याः, अहम्‌ तेभ्यः नमः अकरम्‌ - अहं तानुद्दिश्य नमस्कारं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - नील गर्दन वाले और नीलकण्ठवाले रुद्र के लिए नमस्कार हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - नीलग्रीवाय नीलकण्ठाय रुद्राय नमोऽस्तु नमस्कारो भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कीदृशाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्र नेत्र है जिसके ऐसा इन्द्रस्वरूप वाले के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सहस्राक्षाय सहस्रमक्षीणि यस्य इन्द्रस्वरूपिणे।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वर्षा करने वाला कर्ता है, पर्जन्यरूप है यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सेक्त्रे वृष्टिकर्त्रे पर्जन्यरूपायेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा तरुण के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तारुणाय वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ और भी इस रुद्र के जो ये सामर्थ्यवान, शक्तिशाली सेवक उनके लिए भी मैं नमस्कार करता हूँ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अथो अपिच अस्य रुद्रस्य ये सत्वानः प्राणिनो भृत्यास्तेभ्योऽहं नमो नमस्कारमकरं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "'कृञ्‌ कृतौ' शप्‌ लङ् उत्तम पुरुष एकवचन में ॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "'कृञ्‌ कृतौ' शप्‌ लङि उत्तमैकवचनम्‌॥८॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का आठवाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य अष्टमो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीले कंठ वाले, सहस्त्र नेत्र वाले, सेचन समर्थ पर्जन्य रूप रूद्र के निमित नमस्कार हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नीलकण्ठाय, सहस्रलोचनाय, वर्षणकर्त्रे तरुणाय रुद्राय मे नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मीढुषे - मिमेहेति मीढ्वन्‌, तस्मै “मिह सेचने ' दाश्वान्साह्वान्मीढ्वांश्च (पा ६.१.१२) इससे क्वसु अन्त निपात है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मीढुषे -मिमेहेति मीढ्वन्‌, तस्मै 'मिह सेचने' दाश्वान्साह्वान्मीढ्वांश्च (पा ६.१.१२) इत्यनेन क्वस्वन्तो निपातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे भगवान भग आदि छ ऐश्वर्य है जिसके पास वह भगवान्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - हे भगवः भगं षड्विधमैश्वर्यमस्यास्तीति भगवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "` मतुवसो रुः संबुद्धौ छन्दसि' (पा. ८/३/१) इससे रुत्व हुआ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "'मतुवसो रुः संबुद्धौ छन्दसि' (पा. ८/३/१) इति रुत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' ऐश्वर्य समग्र धर्मस्य यशसः श्रियः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "'ऐश्वर्यस्य समग्रस्य धर्मस्य यशसः श्रियः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानवैराग्ययोश्चौव षण्णां भग इतीरणा' ऐसा कहा गया।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ज्ञानवैराग्ययोश्चैव षण्णां भग इतीरणा' इत्युक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे भगवन्‌ धनुष की दोनों कोटियों में जयदायिनी हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे भगवन्‌ धन्वनः द्वयोः कोट्योः स्थितां ज्यां ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो तेरे हाथ में बाण है उनको आप दूर तक शत्रुओं पर फेके ॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "याश्च ते तव हस्ते इषवः बाणाः ता इषूः परावप पराक्षिप॥९॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का नौंवा मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य नवमो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे भगवन धनुष की दोनों कोटियों में स्थित प्रत्यंचा को उतारलो और अपने हाथ में लिए बाणों को भी त्याग दो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे भगवन्‌, त्वं धनुषः द्वयोः प्रान्तयोः ज्यां प्रकृष्टेन प्रमोचय किञ्च ते पाणयोः ये बाणाः तान्‌ अपि दूरं निक्षेपय।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमुञ्च - प्र-उपसर्गपूर्वक से मुञ्च का लोट्मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्रमुञ्च- प्र-उपसर्गपूर्वकात्‌ मुञ्चतेः लोटि मध्यमपुरुषैकवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोचय यह अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मोचय इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - कपर्दिनः - जटाधारी, धनुः -धनुष, विज्यं - प्रत्यंचा से रहित, बाणवान्‌ -बाण से युक्त हो, विशल्यः - बाण के अग्रभाग से रहित हो, उत - अथवा, अस्य या: इषवः - इसके जो बाण हैं वे, अनेशन्‌ - नष्ट हो जावें, अस्य निषडगधिः - बाणादि कोष खाली न हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- कपर्दिनः - जटाधारिनः, धनुः - धनुष्‌, विज्यं  -ज्यारहितं, बाणवान्‌ - बाणेन युक्तो भवतु, विशल्यः - बाणरहितः, उत - अथवा, अस्य याः इषवः - एतस्य याः बाणाः सन्ति ताः, अनेशन्‌ - नष्टीभवन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जटाजूट है जिसकी ऐसा रुद्र है, उसका धनुष प्रत्यंचा रहित हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - जटाजूटोऽस्यास्तीति कपर्दो रुद्रस्तस्य धनुः विज्यं।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी प्रत्यंचा टूट जाए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विगता ज्या यस्य तत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और बाण है जिसके पास ऐसा वह बाणवान्‌ (रूद्र) उसके बाण भी विफल हो जाए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उतापि बाणवान्‌ बाणा अस्मिन्‌ सन्तीति बाणवान्‌ इषुधिः विशल्यो विफलोऽस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाणके आगे का भाग तेज नुकीला हमारे लिए न हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "बाणाग्रगतो लोहभागः शल्यम्‌ इषुधिर्निरग्रबाणोऽस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रुद्र का जो बाण है वह नष्ट हो सकते है “णश अदर्शने' नशेरत एत्व को अङि वा इत्येत्वम्‌ पुषादित्व होने से च्लेरङ्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्य रुद्रस्य या इषवः ता अनेशन्‌ नश्यन्तु 'णश अदर्शने' नशेरत एत्वम्‌ अङि वेत्येत्वम्‌ पुषादित्वात्‌ च्लेरङ्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रुद्र का तलवार रखने का स्थान भी खाली रहे हमारे लिए अर्थात्‌ इनकी म्यान में तलवार न हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्य रुद्रस्य निषङ्गधिः कोशः स आभुः रिक्तः खड्गरहितोऽस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र हमारे प्रति सभी शस्त्र से रिक्त हो ॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्र अस्मान्‌ प्रति न्यस्तसर्वशस्त्रोऽस्त्वित्यर्थः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का दसवाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य दशमो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन जटाधारी रूद्र का धनुष प्रत्यंचा से रहित हो जाए। और तरकस फल वाले बाणों से खाली हो। इनके जो बाण हैं, वे दिखाई न पड़े । इनके खड्ग रखने का स्थान भी खाली हो। हमारे लिए रूद्र हथियारों को नितांत त्याग दे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्यार्थो हि, जटाधारिणः (रुद्रस्य) धनुः ज्यारहितं भवतु। बाणवान्‌ (त्वं) बाणरहितो भव। किञ्च अस्य (रुद्रस्य) ये बाणाः वर्तन्ते, ते अपि नष्टा भवन्तु। पुनः अयं खड्गरहितो भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपर्दिनः - कपर्दः अस्यास्तीति विग्रह करने पर अत इनिठनौ इससे इनिप्रत्यय करने पर निष्पन्नकपर्दिन्‌-शब्द का षष्ठी एकवचन का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कपर्दिनः- कपर्दः अस्यास्तीति विग्रहे अत इनिठनौ इत्यनेन इनिप्रत्यये निष्पन्नस्य कपर्दिन्‌- शब्दस्य षष्ठ्येकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेशन्‌ - नश्यन्तु इति “णश अदर्शने' इस धातु से नश होने से अत अङि वा इससे पुषादि होने से च्लि को अङ ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अनेशन्‌-नश्यन्तु इति 'णश अदर्शने' इतिधातोः नशेः अत अङि वेत्येत्वम्‌ पुषादित्वात्‌ च्लेरङ्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपर्दिनः - उग्र कपर्दी श्रीकण्ठ शितिकण्ठः कपालभृत्‌ इत्यमरः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कपर्दिनः- उग्रः कपर्दी श्रीकण्ठः शितिकण्ठः कपालभृत्‌ इत्यमरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "या ते हेतिमींढुष्टम हस्तै बभूव ते धनुः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "या ते हेतिमीढृष्टम हस्ते बभूव ते धनुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - या ते हेतिः मीढुष्टम।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- या ते हेतिः मीढुष्टम।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - मीढुष्टम - अत्यन्त शक्तिशाली, ते - आपका, हस्ते - हाथ में, या धनुः - जो धनुष हेतिः वज्र धनु - सम्बन्धी - आयुध हैं, वे निरर्थक, तया अयक्ष्मया - उस क्षय रोग से रहित आयुध से, त्वम्‌ - आप स्वयं, अस्मान्‌ - हमारी, विश्वतः - सब और से पालन कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- मीढुष्टम - कामवर्षिन्‌, ते - तव, हस्ते - करे, या धनुः - यत्धनुष्‌, हेतिः - धनु-सम्बन्धी- आयुधः अस्ति, ते निरर्थकाः, तया अयक्ष्मया - व्यधिरहितेन आयुधेन, त्वम्‌  स्वयम्‌ अस्मान्‌ - नः, विश्वतः परितः परिभुज पालयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - अतिशयेन मीढ्वान्मीढुष्टमः ` तसौ मत्वर्थे” (पा. १/४/१९) इससे भसंज्ञा होने पर ` वसोः संप्रसारणम्‌' (पा. ६/४/३१) इससे संप्रसारण हुआ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - अतिशयेन मीढ्वान्मीढुष्टमः 'तसौ मत्वर्थ' (पा. १/४/१९) इति भसंज्ञायां 'वसोः संप्रसारणम्‌' (पा. ६/४/३१) इति संप्रसारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षत्वष्टुत्व होने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "षत्वष्टुत्वे।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे शक्तिशाली रूद्र, आपके हाथ में जो धनुष या धनूरूप आयुध हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे मीढुष्टम, ते तव हस्ते या धनुः हेतिः धनूरूपमायुधं अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक तेपद पादपूरण के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एकं तेपदं पादपूरणाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस धनूरूप वज्र से हमारी सब और से रक्षा कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तया धनूरूपया हेत्या विश्वतः सर्वतोऽस्मान्‌ परिपालय।"}}
{"translation": {"Hindi": "भुजेर्विकरणव्यत्यय करने पर शप्रत्यय।", "Kannada": "", "Sanskrit": "भुजेर्विकरणव्यत्यये शप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो किस प्रकार की।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कीदृश्या तया।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार किसी रोगी को यक्ष्मा हो और फिर वैद्य उसको दूर करता है उसी प्रकार उपद्रव को शांत करें॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "अयक्ष्मया नास्ति यक्ष्मा रोगो यस्यास्तया निरुपद्रवया दृढया अनुपद्रवकारिण्या वा॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का ग्यारहवाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य एकादशः मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे सिचनशील रूद्र, तुम्हारे हाथों में जो धनुष और बाण है, उन्हें उपद्रव रहित कर सब और से हमारा पालन करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे प्रभूत-कामवर्षणकारिन्‌, ते हस्ते यत्‌ धनुः सम्बन्धि आयुधं वर्तते, तेन व्याधिरहितेन (आयुधेन) त्वं अस्मान्‌ सर्वविधविघ्नेभ्यः परिपालय।"}}
{"translation": {"Hindi": "मीढुष्टम - अतिशयेन मीढ्वान्मीढुष्टमः तसौ मत्वर्थे' (पा. १/४/१९) इससे भसंज्ञा होने पर “वसोः संप्रसारणम्‌' (पा. ६/४/३१) इससे संप्रसारण।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मीढुष्टम-अतिशयेन मीढ्वान्मीढुष्टमः 'तसौ मत्वर्थ' (पा. १/४/१९) इति भसंज्ञायां 'वसोः संप्रसारणम्‌' (पा. ६/४/३१) इति संप्रसारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षत्व को ष्टुत्व हुआ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "षत्वष्टुत्वे।"}}
{"translation": {"Hindi": "धनुः - षकारान्त नपुंसक धनुष-शब्द का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "धनुः- षकारान्तः नपुंसकः धनुष-शब्दस्य रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्र नेत्र किसके है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "सहस्रं लोचनानि कस्य?"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासको के द्वारा क्या दूर फॅकने के लिए रुद्र से प्रार्थना की?", "Kannada": "", "Sanskrit": "उपासकैः दूरे किंनिक्षेपणाय प्रार्थ्यते रुद्रः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“ मीढस्तुम' इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "\" मीढस्तुमित्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र के धनुष सम्बन्धि आयुध किस प्रकार के है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रस्य धनुःसम्बन्धि आयुधं कीदृशम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "कपर्दिनः इसका निर्वचन करो?", "Kannada": "", "Sanskrit": "कपर्दिनः इत्यस्य निर्वचनं कुरुत?"}}
{"translation": {"Hindi": "अयक्ष्मा इसका अर्थ लिखो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अयक्ष्मा इत्यस्य अर्थं लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "परि ते धन्वनो हेतिरस्मान्वुणक्तु विश्वतः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "परि ते धन्वनो हेतिरस्मान्वृणक्तु विश्वतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथो य इषुधिस्तवारे अस्मन्निधेहि तम्‌॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "अथो य इषुधिस्तवारे अस्मन्निधेहि तम्‌॥१२॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - ते - आपके, धन्वनो हेतिः - धनुष -सम्बन्धि -आयुध, विश्वतः - चारों और से, नः - हमको, परिवृणक्तु - छोड़ दें।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- ते - तव, धन्वनो हेतिः धनु-सम्बन्धि -आयुधः, विश्वतः - परितः, नः - अस्माकं, परिवृणक्तु त्यजन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथो उसके बाद, आपके जो बाण है, तम्‌- उसको, अस्मत्‌ - हमारे समीप से, निधेहि - निरन्तर धारण कीजिए, उस बाण को हमारे हाथ में रख दीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अथो अनन्तरं, तव यः इषुधिः अस्ति, तम्‌  अस्मत्‌ - अस्माकं समीपे, निधेहि - तमिषुदधीम्‌, अस्माकं हस्ते स्थापनं कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे रुद्र, आपका धनुष का बाण हमारी सब और से रक्षा करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - हे रुद्र, ते तव धन्वनो हेतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह हमारी हिंसा न करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मा हन्त्वित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "' वृजी वर्जने' रुधादि होने से श्नम्‌ प्रत्यय।", "Kannada": "", "Sanskrit": "'वृजी वर्जने' रुधादित्वात्‌ श्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का बारहवाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य द्वादशो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे रूद्र तुम्हारे धनुष से सम्बन्धित बाण हमे सब और से त्याग दे, तुम अपने तरकसों को हमसे दूर ही रखो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे रुद्र तव धनुःसम्बन्धि आयुधं कस्याः अपि दिशः अस्मान्‌ न स्पर्शं कुर्यात्‌, पुनः तव यो बाणः अस्ति तम्‌ अस्माकं सकाशाद्‌ दूरे नयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "परि... वृणक्तु-, यहाँ परि यह उपसर्ग, मध्य पदो का व्यवच्छेदतो वैदिकप्रयोग होने से साधु है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "परि....वृणक्तु-, अत्र परिरिति उपसर्गः, मध्ये पदानां व्यवच्छेदः तु वैदिकप्रयोगत्वात्‌ साधुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृणक्तु यहाँ वृजी वर्जने इस धातु से रुधादि होने से श्नम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वृणक्तु इति वृजी वर्जने इतिधातोः रुधादित्वात्‌ श्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इषुधिः - तूणोपासङ्गतूणीरनिषङ्गा इषुधिर्द्वयोः इत्यमरः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "इषुधिः- तूणोपासङ्गतूणीरनिषङ्गा इषुधिर्द्वयोः इत्यमरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय का अर्थ - सहस्राक्ष - हे सहस्र नेत्र वाले, शतेषुधे सौ बाण से युक्त, त्वम्‌ - आपका, धनु: -धनुष, अवतत्य विस्तार करके, शनल्यानां - बाणसमूह का, मुखा - अग्रभाग को, निशीर्य- अच्छि प्रकार से तेज करके, नः - हमारे, प्रतिशिवः शान्त, और कल्याणकारी हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयार्थः- सहस्राक्ष - हे सहस्रलोचन, शतेषुधे शतेषुधियुक्ते त्वम्‌ - तव, धनुः - धनुष्‌ अवतत्य आरोपितं न कृत्वा, शनल्यानां - बाणसमूहानां, मुखा - मुखान्‌ निशीर्य - शीर्णं कृत्वा, नः - अस्मान्‌ प्रति, शिवः शान्तः, सुमनाः शोभनमनस्कः भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे हजार नेत्र वाले और सौ बाण से युक्त रूद्र, हे शतेषुध, आप हमारे प्रति कल्याणकारी शान्त और मंगलमय हों।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - सहस्रमक्षीणि यस्य शतमिषुधयो यस्य हे सहस्राक्ष, हे शतेषुधे, त्वं नोऽस्मान्‌ प्रति शिवः शान्तः सुमनाः शोभनचित्तश्च भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुग्रहित करें।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अनुगृहाणेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धनुष को तान कर और बाणों के फलों के मुख को खूब तेज करके भी हमारे लिए कल्याणकारी हों।", "Kannada": "", "Sanskrit": "धनुरवतत्य अपज्याकं कृत्वा शल्यानां मुखा मुखानि बाणफलाग्राणि निशीर्य शीर्णानि कृत्वा इत्यर्थः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का तेरहवाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य त्रयोदशो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे सहस्त्र नेत्र वाले रूद्र, तुम्हारे पास सैकड़ो तरकस है, तुम अपने धनुष को प्रत्यंचा रहित कर बाणों के फल को भी निकाल दो इस प्रकार हमारे लिए कल्याणकारी और श्रेष्ठ मन वाले हो जाओ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे सहस्रलोचन, हे बहुबाणहस्तः रुद्र, त्वं धनुषं न आरोप्य किञ्च बाणानां सर्वेषां तीक्ष्णाग्रभागं शीर्णं कृत्वा अस्माकं प्रति शान्तः तथा शोभनमनस्को भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "निशीर्य - `शृ हिंसायाम्‌' ` समासेऽनञ्‌पूर्वे क्त्वो ल्यप्‌' ' ऋत इद्‌-धातोः' (पा. ७/१/१००) इति।", "Kannada": "", "Sanskrit": "निशीर्य- 'शृ हिंसायाम्‌' 'समासेऽनञ्पूर्वे क्त्वो ल्यप्‌' 'ऋत इद्‌-धातोः' (पा. ७/१/१००) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतेषुधे - सौ बाण हैं जिसके पास शतेषुधि।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शतेषुधे- शतम्‌ इषुधयो यस्य स शतेषुधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे शतबाण से युक्त यह अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे शतबाणयुत इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठः- नमः ते आयुधाय अनातताय धृष्णवे उभाभ्याम्‌ उत ते नमः बाहुभ्यामितिबाहऽभ्याम्‌ तव धन्वने। अन्वय का अर्थ - ते - आपका, अनातताय - अपने आशय से गुप्त संकोच में रखने, धृष्णवे -प्रगल्भता को प्राप्त होने वाले, आयुधाय नमः -आयुध को उद्देश्य करके नमस्ते करते हैं, उत - अथवा, ते - आपके, उभाभ्याम्‌ बाहुभ्यां - दोनों हाथों को, नमः - स्तुति करता हूँ, तव धन्वने और आपके धनुष को भी नमस्कार करता हँ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- नमः ते आयुधाय अनातताय धृष्णवे उभाभ्याम्‌ उत ते नमः बाहुभ्यामितिबाहऽभ्याम्‌ तव धन्वने। अन्वयार्थः- ते - तव, अनातताय - अनारोपिताय, धृष्णवे - विष्णवे, आयुधाय नमः - आयुधस्य उद्देश्ये नौमि, उत - अथवा, ते - तव, उभाभ्याम्‌ बाहुभ्यां - हस्ताभ्यां, नमः - स्तौमि, तव धन्वने धनुषे च।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे रुद्र, आपके आयुध के लिए नमस्कार हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्याख्या - हे रुद्र, ते तवायुधाय नमोऽस्तु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपके बाण के लिए नमस्कार हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नमोऽस्तु बाणाय नतिरस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कीदृशाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने आशय को गुप्त रखने वाले के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अनातताय धनुष्यनारोपिताय।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रगल्भता को प्राप्त होने के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "धृष्णवे धर्षणशीलाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "धृषेः क्नुप्रत्यय है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "धृषेः क्नुप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रुओं को मारने में प्रवृत होने वाले हो इस प्रकार के आयुध के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रिपून्‌ हन्तुं प्रगल्भाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी आपकी भुजाओं को नमस्कार, आपके धनुष को भी नमस्कार।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उतापि च ते तवोभाभ्यां बाहुभ्यां नमः तव धन्वने धनुषेऽपि नमोस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह रुद्राध्याय का चौदहवाँ मन्त्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः - अयं रुद्राध्यायस्य चतुर्दशो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे रूद्र तुम्हारे धनुष पर चढ़े बाण को नमस्कार है तुम्हारे दोनों बाहुओं को और शत्रुओं को मारने में कुशल धनुष को भी मेरा नमस्कार।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे रुद्र तव अनारोपितेभ्यः पराक्रमशालिभ्यः आयुधेभ्यः मे नमः पुनः तव बाहुभ्यां धनुषे च मे नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभाभ्याम्‌ - उभशब्द का नित्यद्विवचनान्त है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उभाभ्याम्‌-उभशब्दः नित्यद्विवचनान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत - यह अव्यय पद है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उत- अव्ययं पदमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्था: - अत्यर्थम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अर्थाः-अत्यर्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निधेहि इसका अर्थ लिखिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "निधेहि इत्यस्य अर्थं लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "धन्वनो हेतिः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "धन्वनो हेतिः इत्यस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "धनुष्ट्वम्‌ इसका सन्धि विच्छेद करो?", "Kannada": "", "Sanskrit": "धनुष्ट्वमित्यस्य सन्धिं विच्छेदयतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "निशीर्य यहाँ पर क्या प्रत्यय है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "निशीर्य इत्यत्र कः प्रत्ययः?"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासक रुद्र का क्या उद्देय करके नमस्कार करते है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "उपासकाः रुद्रस्य किमुद्दिश्य प्रणमति?"}}
{"translation": {"Hindi": "24.3 रुद्र देवता का स्वरुप और वैशिष्ट्य शुक्ल यजुर्वेद में रुद्र अध्याय में रुद्र देवता का स्वरूप तथा वैशिष्ट्य की विस्तार से समालोचना की है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "२४.३ रुद्रदेवतायाः स्वरुपं वैशिष्ट्यञ्च शुक्लयजुर्वेदे रुद्राध्याये रुद्रदेवतायाः स्वरूपं तथा वैशिष्ट्यं विस्तारेण समालोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शैवधर्म की उत्पति का तथा प्रसार के इतिहास में शुक्लयजुर्वेद का अत्यन्त महत्त्व है, यहाँ लेशमात्र भी सन्देह नहीं है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शैवधर्मस्य उत्पत्तेः तथा प्रसारस्य इतिहासे शुक्लयजुर्वेदस्य अतीव महत्त्वं वर्तते इत्यत्र नास्ति सन्देहलेशावसरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेदसंहिता का सोलहवाँ अध्याय रुद्राध्यायनाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदसंहितायाः षोडशः अध्यायः रुद्राध्यायनाम्ना प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रशब्द का अर्थः भीषण अथवा भयङ्कर है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रशब्दस्य अर्थ भीषणं भयङ्करं वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "पापी मनुष्यों को दुःखभोग से रुलाते है वह रुद्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पापिनो नरान्‌ दुःखभोगेन रोदयति इति रुद्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दुःख को दूर करता है वह रुद्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "किञ्च रुत्‌ दुःखं द्रावयति रुद्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा 'रु गतौ' यह गत्यर्थ और ज्ञान अर्थ में है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यद्वा 'रु गतौ' ये गत्यर्थस्ते ज्ञानार्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गमन करने वाला अथवा ज्ञान को प्राप्त कराने वाले रुद्रभाव में क्विप्‌ तुक आगम।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रवणं रुत्‌ ज्ञानं राति ददाति रुद्रः ज्ञानम्‌ भावे क्विप्‌ तुगागमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुत्‌ अथवा ज्ञानप्रद है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुत्‌ ज्ञानप्रदः इति वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में रुद्र अन्तरीक्षस्थान के देव, मरुतो के पिता के रूप में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋग्वेदे रुद्रः अन्तरीक्षस्थानस्य देवः, मरुतां पितेति प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद के चार सूक्त में तथा एकसूक्त भागमात्रसोमदेव के साथ उसकी स्तुति दिखाई देती है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य चतुर्षु सूक्तेषु तथा एकस्य सूक्तस्य भागमात्रे च सोमदेवेन सह तस्य स्तुतिः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में भी रुद्र के भयङ्कर रूप का अनेक स्थल में वर्णन है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋग्वेदे अपि रुद्रस्य भयङ्करं रूपं बहुषु स्थलेषु वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिकदेवता का बाह्यप्रतीक प्रत्येक एक एक प्राकृतिक घटना रूप में है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वैदिकदेवतायाः बाह्यप्रतीकं प्रत्येकम्‌ एकम्‌ एकं प्राकृतिकघटनरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस रुद्रदेव का प्रतीक वज्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्मात्‌ रुद्रदेवस्य प्रतीकं वज्रः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वज्र का अधिष्ठाता देवता रुद्र जगत प्रपञ्च का स्वामी रूप से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अतः वज्रस्य अधिष्ठात्री-देवता रुद्रः जगत्प्रपञ्चस्य स्वामिरूपेण प्रकीर्तितः अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वज्र का उत्पन्नकाल में अर्थात्‌ वज्रपतनकाल में उसका भीषणशब्द से त्रिभूवन भयभीत होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वज्रस्य उत्पन्नकाले अर्थात्‌ वज्रपतनकाले तस्य भीषणशब्देन त्रिभूवनं भयभीतं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही घटना रूपक आवरण से कहते हैं की जो रुद्र जन्म-क्षण में भीषण चित्कार करता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "इयमेव घटना रूपकावरणेन उच्यते यत्‌ रुद्रः जन्म-क्षणे भीषणचित्कारं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वज्र के साथ भीषण-विनाश शब्दों का नित्य संम्बद्ध है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वज्रेण सह भीषण-विनाशशब्दौ नित्यं संम्बद्धौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे उसका अधिष्ठाता देव रुद्र भीषण और गर्जनशील है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्मात्‌ तस्य अधिष्ठाता देवः रुद्रः भीषणः गर्जनशीलश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में रुद्रदेवता को उद्दिश्य करके स्तुतिनिवेदकसूक्त में हमेशा भयानकरूप से अथवा संहारकरूप से यह प्रकट होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋग्वेदे रुद्रदेवताम्‌ उद्दिश्य स्तुतिनिवेदकसूक्ते सर्वदा भयानकरूपेण संहारकरूपेण वा अयम्‌ आविर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस रुद्र का रुद्ररूपदर्शन के साथ उसका कल्याणमयरूप का भी वर्णनवेद में अनेक जगह प्राप्त होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्य रुद्रस्य रुद्ररूपदर्शनेन साकं तस्य कल्याणमयरूपस्य अपि वर्णना वेदे बहुत्र प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वह वैद्यश्रेष्ठ इससे भी जाना जाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यथा सः वैद्यश्रेष्ठः इत्यपि श्रुयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा वेद में कहा गया है -भिषक्त त्वां भिषजां शृणोमि (ऋ २।३३।४)।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तथा हि आम्नातं -भिषक्तं त्वां भिषजां शृणोमि(ऋ २।३३।४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के किसी एक मन्त्र में (२।३३।२) रुद्र को उद्देश्य करके प्रार्थना भी की गई है, जैसा कहा गया है - शतं हिमा अशीय भेषजेभिः इति अर्थात्‌ हे रुद्रदेव जिससे हम तेरे द्वारा दी गई औषधि से सौ वर्ष जिन्दगी बितातें हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य कस्यपि एकस्य मन्त्रे (२।३३।२) रुद्रम्‌ उद्दिश्य प्रार्थना अपि विहिता, तथा ह्याम्नातं -शतं हिमा अशीय भेषजेभिः इति अर्थात्‌ हे रुद्रदेव येन अहं तव प्रदत्तेन भिषजा शतं वर्षाणि जीवामि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भीषण रुद्र का वेद में चिकित्सक होने से वर्णन में उसका कल्याणरूप का भी परिचय प्राप्त होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "भीषणस्य रुद्रस्य वेदे चिकित्सकत्वेन वर्णनायां तस्य कल्याणरूपस्यापि परिचयः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही वेद में भेषज और जलाष इन दो शब्द का रुद्रसम्पर्क में प्रयोग होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्मादेव वेदे भेषज इति जलाष इति च शब्दद्वयं रुद्रसम्पर्क प्रयुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रदेव के चारित्रिक वर्णन भी ऋग्‌ यजुर्वेदभेद से भिन्न होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रदेवस्य चारित्रिकवर्णना अपि ऋग्यजुर्वदभेदेन भिन्ना भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे ऋग्वेद में रुद्र के संहारक होने का अधिकवर्णन है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यथा ऋग्वेदे रुद्रस्य संहारत्वेन अधिकवर्णना अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी यजुर्वेद में घोरः घोरतरः तथा शिवः शिवतरः इति।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अपि च यजुर्वेदे घोरः घोरतरः तथा शिवः शिवतरः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह यजुर्वेद में शिव-शङ्कर-मयस्कर-शम्भव-मयोभव आदि कल्याणवाचकसंज्ञा के द्वारा स्तुति करते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "किञ्च सः यजुर्वेदे शिव- शङ्कर-मयस्कर-शम्भव-मयोभवप्रभृतिभिः कल्याणवाचकसंज्ञाभिः स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक विशेषणवाचकशब्द का अर्थ कल्याणजनितसुख है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्रत्येकं विशेषणवाचकशब्दस्यार्थः कल्याणजनितसुखम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो रुद्र है वह ही शिव है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यः रुद्रः स एव शिवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु शुक्लयजुर्वेद में शिवरुद्र के मध्य में विपरीत और उनका समन्वय दिखाई देता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "किन्तु शुक्लयजुर्वेदे शिवसरुद्रयोः मध्ये वैपरीत्यम्‌ सदपि तस्य समन्वयः च दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल आर्यों का ही नहीं अनार्यो का और अन्य मनुष्यों के देवतारूप से उस रुद्र का वर्णन है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "न केवलम्‌ अर्याणाम्‌ अपि च अनार्याणाम्‌ अन्त्यजानां च देवतारूपेन सः रुद्रः वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल उच्च वर्णो का ही नहीं अपितु कुलालों का, लौहकारों का और व्याध आदि का वह देव और पालक है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "न केवलम्‌ उच्चवर्णानाम्‌, अपि तु कुलालानां लौहकाराणां व्याधादीनामपि सः देवः पालकश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल मनुष्यों का अपितु समस्त प्राणियों का जैसे गाय, घोडे, कुते आदि का वह ही पालक है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "न केवलं मनुष्याणाम्‌ अपि तु समस्तप्राणीनां यथा गवाम्‌ अशवानां शुनां च सः एव पालकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल सज्जनों का नहीं अपितु दुष्टों का और लुटेरों का भी देवता और पालक वह ही है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "न केवलं सज्जनानाम्‌ अपि तु असच्चौर-लुण्ठकानामपि देवता पालकश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे उस रुद्र में अनेक विपरीत धर्मो का एक ही जगह समावेश दिखाई देता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्मात्‌ तस्मिन्‌ रुद्रे बहुविपरीतधर्माणाम्‌ एकत्र समावेशः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह आर्य-अनार्यो का सज्जन और दुष्टों का वह सभी का उपास्य है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "किञ्च सः आर्य-अनार्याणां सतामसतां सर्वेषाम्‌ उपास्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही वह शिव शान्त पालक और उपास्य है, अन्य वह रुद्र भीषण और संहारक है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एकत्र सः शिवः शान्तः पालकः उपास्यश्च, अपरत्र सः रुद्रः भीषणः संहारकश्च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में रुद्र सगुणदेवों का अतिक्रमण करके निर्गुण परमेश्वर रूप में परिणत हुए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे रुद्रः सगुणदेवान्‌ अतिक्रम्य निर्गुणपरमेश्वरेण परिणतः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र अध्याय में अनार्यलुण्ठक अन्य आदि मनुष्यों का उपासक और पालकरूप में रुद्र का वर्णन है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्राध्याये अनार्यलुण्ठकान्त्यजादीनाम्‌ उपासकत्वेन पालकत्वेन रुद्रः वर्णितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आदि में वह रुद्र अनायों का उपास्य था और बाद में आर्यों का वह पूज्य हुआ, इसलिए वह आर्यों का और अनार्यो का उपास्य है ऐसा कुछ पण्डित मानते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अतः आदौ सः रुद्रः अनार्याणामुपास्यः आसीत्‌ अनन्तरञ्च आर्यगणैः सः पूजितः, अतः सः आर्यानामनार्याणाम्‌ उपास्यः इति केचन पण्डिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु ऋग्वेद में रुद्रसम्पूर्ण आर्यदेव है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "परन्तु ऋग्वेदे रुद्रः सम्पूर्णः आर्यदेवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ ब्राह्मणग्रन्थों के द्वारा जाना जाता है की वह आर्य और अनार्य दोनों धर्म में रुद्रदेव की पूजा प्रचलितथी।", "Kannada": "", "Sanskrit": "केभ्यश्चन ब्राह्मणग्रन्थेभ्यः ज्ञायते आर्यानार्योभयधर्म रुद्रदेवस्य पूजा प्रचलिता आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में रुद्राध्याय काव्यसौन्दर्य से मण्डित है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे रुद्राध्यायः काव्यसौन्दर्यण मण्डितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय में रुद्र पशुपति-शम्भु-शिव- शङ्कर-गिरिश- गिरिशन्त- शितिकण्ठ-नीलग्रीव-कपर्दि-आदि अनेक नामों से अलंकारित हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अध्यायेऽस्मिन्‌ रुद्रः पशुपति-शम्भु-शिव- शङ्कर-गिरिश- गिरिशन्त- शितिकण्ठ-नीलग्रीव-कपर्दि-प्रभृतिभि बहुभिः नामभिः अलंकारितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में रुद्र वज्र का अथवा वायु का देवता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋग्वेदे रुद्रः वज्रस्य वातस्य वा देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में केबल वज्र का ही नहीं वायु के साथ ही नहीं अपितु सूर्य के साथ भी रुद्र का अभिन्नत्व अनेक मन्त्रों के द्वारा प्रतिपादित किया है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे न केवलं वज्रस्य वातस्य, अपि तु सूर्येण साकं रुद्रस्य अभिन्नत्वं नैकन मन्त्रेण प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ रुद्र सूर्य का ही एक अंश है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तत्र रुद्रः सूर्यस्य एकांशः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूर्य उदय अस्तचल के अनुसार से प्रत्येक मुहूर्त को पृथक्‌ पृथक् नाम के साथ भी उसकी स्तुति की है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्मात्‌ सूर्योदयास्तचलानुसारेण प्रत्येकम्‌ अपि मुहूर्तं पृथक्‌ पृथङ्नामभिः तस्य स्तुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्योदयकाल में अस्तांचलसमय में सूर्य की हजार किरणें स्पष्ट होती है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सूर्योदयकाले अस्ताचलसमये सूर्यस्य सहस्ररश्मयः स्पष्टीभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषिरूप का कवि कल्पना के साथ सूर्यविम्ब मस्तक के समान और जटा सूर्य की किरणें के समान चारो और फैली हुई है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋषिरूपस्य कवेः कल्पनया सूर्यविम्बः मस्तक इव किञ्च चतुर्धाप्रसारितरश्मयः दीर्घजटा इव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपर्दी जटाशब्द का वाची है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कपर्दी जटाशब्दवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसकी जटा है वह कपर्दी कहलाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यस्य जटा अस्ति सः कपर्दी इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूर्य के साथ एकात्मभूतरुद्र का अन्य नाम कपर्दी है (१६।१०)।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्मात्‌ सूर्येण साकम्‌ एकात्मभूतस्य रुद्रस्य अन्यं नाम कपर्दी इति (१६।१०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "(रुद्राध्याय के सातवें मन्त्र में काव्यसौन्दर्य का)।", "Kannada": "", "Sanskrit": "(रुद्राध्यायस्य सप्तममन्त्रे काव्यसौन्दर्य)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्तगामी सूर्यरूप से रुद्र का नीलग्रीव इस नाम की उत्पत्ति हुई है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्तगामिनः सूर्यरूपात्‌ रुद्रस्य नीलग्रीव इति नाम्नः उत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्ताचलसमय में आकाश को रंग बिरंगा बना देता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्ताचलसमये आकाशं वर्णक्रीडायां निमज्जितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब सुनहरे से मण्डित सूर्य पश्चिम की दिशा में शोभित होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तदा सूवर्णमण्डितः सूर्यः पश्चिमायां दिशि शोभितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्यविम्ब के मध्य में नीलवर्ण की एक रेखा लक्षित है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सूर्यविम्बस्य मध्ये नीलवर्णरेखा एका लक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मध्यभाग शरीर का कण्ठ के समान है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मध्यभागः शरीरस्य कण्ठसदृशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रीव कण्ठ का पर्यायवाची है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ग्रीवः कण्ठपर्यायवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रीव के नीलवर्ण होने से सूर्य नीलग्रीव नीलकण्ठ इस नामका प्रसिद्ध है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ग्रीवस्य नीलवर्णत्वात्‌ सूर्यः नीलग्रीवो नीलकण्ठ इति नाम्ना प्रसिद्धः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूर्य के साथ अभिन्न आत्मा रुद्र का भी नाम नीलग्रीवअथवा नीलकण्ठ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अतः सूर्येण साकम्‌ अभिन्नात्मनः रुद्रस्यापि नाम नीलग्रीवो नीलकण्ठ इति वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही सातवें मन्त्र में कहा गया है असौ योऽवसर्पति नीलग्रीवो विलोहितः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तथा हि सप्तममन्त्रे असौ योऽवसर्पति नीलग्रीवो विलोहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार सूर्य रूप रुद्रदेवता का अस्तांचलसमय में रम्य मुहूर्तआकृषण होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एवं सूर्यरूपरुद्रदेवतायाः अस्ताचलसमये उद्बुद्धः रम्यः मुहूर्तः आकृष्यमाणो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब गाये घर के प्रति पुन आते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तदा गावः गोष्ठं प्रति प्रत्यागच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गायों के आने के साथ गायों के पालक गोपाल भी सूर्यरूप रुद्र के साथ सृष्टि के परिवेश से आकृष्ट होकर के उस रुद्रदेव को देखते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "गवां प्रत्यागमनेन साकम्‌ आगतः गवां पालकः गोपालः अपि सूर्यरूपेण रुद्रेण सृष्टस्य परिवेशेन आकृष्टं भूत्वा तं रुद्रदेवं पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह समय गावों की रमणियों के लिए भी जल लाने का है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "समयोऽयं ग्राम्यरमणीनाम्‌ अपि जलानयनसमयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे रमणीय भी जल लाने के समय आकृष्ट होकर रुद्रदेव की अपूर्वलीला को देखते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ताः रमण्य़ः जलानयनसमये आकृष्टं भूत्वा रुद्रदेवस्य अपूर्वलीलां पश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्राध्याय में काव्यरूप से यह मन्त्र काव्यकल्पना का और अलंकार से अलंकृत है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्राध्याये काव्यरूपेण एतानि मन्त्राणि काव्यकल्पनया अलंकारेण च अलंकृतानि सन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से शैवधर्म का प्रचार इस अध्याय में विद्यमान है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विशेषतः शैवधर्मस्य प्रचारः अस्मिन्‌ अध्याये विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका वैशिष्ट्य और स्वरूप का भी विस्तार से यहाँ वर्णन किया गया है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्य वैशिष्ट्यं स्वरूपश्चापि प्रायशः विस्तरेण अत्र वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह रुद्र भयङ्कर था।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सः रुद्रः भयङ्करः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्म समय में स्वयं ही भीषण क्रन्दन करता है और उस शब्द से सम्पूर्ण भुवन कम्पायमान होता है वह रुद्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "जन्मसमये स्वयमेव भीषणं क्रन्दति अपि च तत्‌ शब्देन अखिलभूनं यः कम्पयति सः रुद्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्‌ यजुर्वेद भेद से उस रुद्र का वर्णन भी पृथक्‌ होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋग्यजुर्वेदभदात्‌ तस्य रुद्रस्य वर्णना अपि पृथक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक देवता के बाह्यप्रतीक को प्रत्येक एक-एक प्रकृतिक घटना है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वैदिकदेवतायाः बाह्यप्रतीकं प्रत्येकम्‌ एकम्‌ एकं प्रकृतिकघटना।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे रुद्रदेव का प्रतीक वज्र है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्मात्‌ रुद्रदेवस्य प्रतीकं वज्र इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रदेव हमेशा भयङ्कर नहीं होते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रदेवः सर्वदा न भयङ्करः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस रुद्र रूप के साथ उसका कल्याणमयरूप भी है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तस्य रुद्ररुण सहितं तस्य कल्याणमयरूपमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वह वैद्यराज है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यथा सः वैद्यराजा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वैद्यरूप से सभी को आरोग्य देता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सः वैद्यरूपेण सर्वान्‌ अरोग्यं ददाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिव, शङ्कर, मयस्कर, शम्भु, और मयोभव उसके कल्याणवाचक शाब्द हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शिवः, शङ्करः, मयस्करः, शम्भुः, मयोभवः चेति तस्य कल्याणवाचकशब्दाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह केवल आर्यों का ही नहीं अनार्यो का मनुष्यों का समस्त प्राणियों का उपास्य और पालक देवता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सः न केवलम्‌ आर्यानार्याणां मनुष्याणामपि तु समस्तप्राणीनाम्‌ उपास्यः पालकश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य अस्तांचल समय में आकाश रक्तरञ्जित होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सूर्यास्तचलसमये आकाशं रक्तरञ्जितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब सूर्यविम्ब का मध्य भाग में एक विशिष्ट नीलवर्ण रेखा प्रतीत होती है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तदा सूर्यविम्बस्य मध्यभागे एका विशिष्टा नीलवर्णरेखा प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधारण रूप से शरीर के मध्यभाग के समान कण्ठ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "साधारणतः शरीरस्य मध्यमभागसदृशः कण्ठः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य का मध्यभाग के कण्ठ का नीलवर्ण रूप से प्रतीयमान होने से सूर्य का नाम नीलकण्ठ हुआ।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सूर्यस्यापि मध्यभागस्य कण्ठस्य नीलवर्णत्वेन प्रतीयमानत्वात्‌ सूर्यस्य नाम नीलकण्ठः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य के साथ रुद्र का अभेदप्रतिपादन होने से रुद्र का भी नाम नीलकण्ठ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सूर्येण साकं रुद्रस्य अभेदप्रतिपादनत्वात्‌ रुद्रस्यापि नाम नीलकण्ठः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब आदित्यरूप से रुद्र की स्तुति करते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अधुना आदित्यरूपेण रुद्रः स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यह रुद्र ताम्रवर्ण, अरुणवर्ण, पिङ्गलवर्ण और सुमङ्गल तथा जो ये असंख्य किरणें हैं उनके क्रोध को हम भक्ति के साथ निवारण करते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "योऽसौ रुद्रः ताम्रवर्णः अरुणवर्णः पिङ्गलवर्णः सुमङ्गलश्च तथा येऽस्य असंख्या अंशवः तेषां क्रोधं वयं भक्त्या निवारयामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्यरुप रुद्र हमेशा दर्शनीय है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "आदित्यरुपो रुद्रः सर्वदैव दर्शनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्यास्तचल समय में सूर्यदेव का अथवा रुद्रदेव की लालिमा को गोपालक और गांव की रमनिया रुद्रदेव की लीला को देखते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सूर्यास्तचलसमये सूर्यदेवस्य रुद्रदेवस्य वा लीललायां महितं भूत्वा गोपालकाः ग्राम्यरमण्यः च रुद्रदेवस्य लीलां पश्यन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीलग्रीवा की हजार आखों को भंयकर रुद्र के लिए तथा उनके गणों के लिए हम नमस्कार करते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नीलग्रीवाय सहस्राक्षाय वर्षकाय रुद्राय तथा तस्य गणेभ्यश्च वयं पणताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे भगवन्‌ रुद्रदेव अपनी धनुष बाण से मुक्तकरो, अपने हाथो में धारण किये बाणों को हटा दीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे भगवन्‌ रुद्रदेव स्वकीयं धनुः ज्यामुक्तं कुरु, स्वहस्तधृतान्‌ वाणान्‌ च पराक्षिय।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र का धनुष बाण और तलवार विफल हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रस्य धनुः बाणाः खड्गश्च विफलीभवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह हमारे प्रति बिना अस्त्र के रहे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सः अस्मान्‌ प्रति न्यस्तसर्वशस्त्रः अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "आयुधधारणनिमित्त रुद्र के रौद्र रूप अतिभयानक है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "आयुधधारणनिमित्तं रुद्रस्य रौद्रं रूपम्‌ अतिभयानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए हमारे प्रति जैसे वह शान्त और सुंदर मन वाले हो उसके लिए प्रार्थना करते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अत एव अस्मान्‌ प्रति यथा सः शान्तः शोभनमनस्कश्च भवेत्‌ तदर्थं प्रार्थना विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे रुद्रदेव बालकों का युवाओं का गर्भस्थ शिशु को, हमारे गुरु, पितृव्य आदि, माता-पिता और अपने सगे सम्बन्धियों का नाश मत करिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे रुद्रदेव बालं तरुणं गर्भस्थं शिशुम्‌, अस्माकं गुरुपितृव्यादिकं, पितरं मातरं स्वजनान्‌ च न विनश्येः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी के प्रति आप हमेशा अनुग्रहशील हो ऐसी हम बार-बार प्रार्थना करते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सर्वान्‌ प्रति त्वं सदैव अनुग्रहशीलो भव इति पुनः पुनः प्रार्थ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रस्वरुप को लिखिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रस्वरुपं लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र का वैशिष्ट्य लिखिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रस्य वैशिष्ट्यं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य का नीलकण्ठ इस नामको सार्थक प्रतिपादित कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सूर्यस्य नीलकण्ठ इति नाम्नः सार्थकं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रसृक्त का सार लिखिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रुद्रसूक्तस्य सारं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "नमस्ते रुद्र ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नमस्ते रुद्र ....इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यामिषु गिरिशन्त ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यामिषु गिरिशन्त. ...इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवेन वचसा त्वा ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शिवेन वचसा त्वा....इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "नमोऽस्तु नीलग्रीवाय ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नमोऽस्तु नीलग्रीवाय....इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "विज्यं धनुः ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विज्यं धनुः....इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "नमस्त आयुधायानातताय ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नमस्त आयुधायानातताय....इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "परि ते धन्वनो ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "परि ते धन्वनो....इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "या ते हेतिर्मीढुष्टम ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "या ते हेतिर्मीदुष्टम....इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "मङ्गलमय, भय से शून्य, पुण्यस्वरूप और प्रकाशक हे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मङ्गलमयं भीतिशून्यं पुण्यस्वरूपस्य प्रकाशकं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रुओं के नाश के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "शत्रुणां नाशाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत्‌ को रोग से मुक्त करने के लिए और कल्याण प्रदान करने के लिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "जगत्‌ अयक्ष्मं तथा शोभनमनस्कं करणाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "राक्षसों का समूह।", "Kannada": "", "Sanskrit": "राक्षसीसमूहः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लाल, सुनहरा और पीला।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अरुणः ताम्रः बभ्रुश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्ताचल होने वाले सूर्य को।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्ताचलगमनशीलं सूर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक कार्यो को पूर्ण करने वाले शक्तिशाली।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्रभूतकामवर्षणशीलः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपर्दः अस्यास्तीति विग्रह करने पर अत्‌ इनिठनौ इससे इनिप्रत्यय करने पर निष्पन्न करपर्दिन्‌-शब्द का षष्ठी एकवचन में रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कपर्दः अस्यास्तीति विग्रहे अत इनिठनौ इत्यनेन इनिप्रत्यये निष्पन्नस्य कपर्दिन्‌-शब्दस्य षष्ठ्येकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रोगहीन यह अर्थ है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रोगहीनः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थापित करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "स्थापयतु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धनुष सम्बन्धि आयुध को।", "Kannada": "", "Sanskrit": "धनुःसम्बन्धि आयुधमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ल्यप्‌-प्रत्यय।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ल्यप्‌-प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौबिसवाँ पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "इति चतुर्विशः पाठः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषियों के द्वारा दृष्ट शब्दों की आख्या को वेद कहते है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋषिभिः दृष्टानां शब्दानाम्‌ आख्या वेद इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे शब्द यथैव मौखिक परम्परा से हजार वर्षों से आस्तिकों के द्वारा सुरक्षित की।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ते च शब्दाः यथायथम्‌ मौखिकपरम्परया सहस्रशः वर्षाणि आस्तिकैः सुरक्षिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि संस्कृत साहित्य में वेदों का बहुत ही महत्वपूर्ण स्थान है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यतो हि संस्कृतसाहित्ये वेदा तुङ्गस्थानम्‌ अधिकुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारत में धर्म व्यवस्था वेदों के आधार पर ही है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "भारते धर्मव्यवस्था वेदायत्ता एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों को आधारित करके स्मृति आदि रचना की है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वेदान्‌ अवलम्ब्य एव स्मृत्यादयः प्रणीताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद स्वयं में ही प्रमाण है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वेदाः स्वतः प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृति आदि तो वेदमूलक होने से प्रमाणरूप में स्वीकार किया।", "Kannada": "", "Sanskrit": "स्मृत्यादयः तु वेदमूलकतया प्रमाणत्वेन अङ्गीकृताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुति और स्मृति में विरोध होने पर श्रुति को ही प्रमाण माना जाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अत एव श्रुतिस्मृत्योः विरोधे श्रुतिरेव गरीयसी।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल धर्ममूलक होने से ही वेदों का आदर किया जाता है, अपितु विश्‍व में सबसे प्राचीनग्रन्थ होने से भी इनका आदर किया जाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "न केवलं धर्ममूलकतयैव वेदाः समादृताः, अपि तु विश्वस्मिन्‌ सर्वप्राचीनग्रन्थतया अपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन धर्मसमाज-व्यवहार-आदि और वस्तुओं के उत्पन्न होने का ज्ञान वेदों के द्वारा ही प्राप्त हो सकता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्राचीनानि धर्मसमाज-व्यवहार-प्रभृतीनि वस्तुजातानि बोधयितुं श्रुतय एव क्षमन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विद्यन्ते धर्मादयः पुरुषार्थाः यैः ते वेदाः इति”।", "Kannada": "", "Sanskrit": "\"विद्यन्ते धर्मादयः पुरुषार्थाः यैः ते वेदाः इति\"।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायण ने तो “ अपौरुषेयं वाक्यं वेद” ऐसा कहा।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सायणस्तु \"अपौरुषेयं वाक्यं वेद\" इत्याह।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टप्राप्त्यनिष्टपरिहारयोः अलौकिकम्‌ उपायं यो वेदयति स वेद इति।", "Kannada": "", "Sanskrit": "इष्टप्राप्त्यनिष्ठपरिहारयोः अलौकिकम्‌ उपायं यो वेदयति स वेद इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी कहा गया - “प्रत्यक्षेणानुमित्या वा यस्तूपायो न विद्यते।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तथाहि उक्तम्‌ - \"प्रत्यक्षेणानुमित्या वा यस्तूपायो न विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद चार होते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वेदाः चत्वारः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे - ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद और अथर्ववेद।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तथा हि - ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकृतपाठ में अथर्ववेद के अन्तर्गत पृथ्वी सूक्त का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्रकृतपाठे अस्मिन्‌ अर्थववेदे अन्तर्गतस्य पृथिवीसूक्तं वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे इन्द्रादिसूक्तों में इन्द्र आदिदेवों के विविध रूप से वर्णन किया वैसे ही पृथ्वी सूक्त में भी पृथ्वी के विविधरूप का वर्णन है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यथा इन्द्रादिसूक्तेषु इन्द्रादिदेवाः विविधरूपेण वर्णिताः तथैव पृथिवीसूक्ते अपि पृथिवी विविधरूपेण वर्णिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुत अथर्ववेद के पृथ्वी सूक्त में (१२.१) ६३ मन्त्र हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वस्तुतः अथर्ववेदीयपृथिवीसूक्ते (१२.१) ६३ मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन मन्त्रों से बीस मन्त्र इस पाठ में दिये हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तेषु मन्त्रेषु विंशतिः मन्त्राः अस्मिन्‌ पाठे प्रदत्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के अथर्वा ऋषि, भूमि और पृथ्वी देवता।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य अथर्वा ऋषिः, भूमिः पृथ्वी च देवते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्वा ऋषि ने पृथ्वी का विविध रूप से वर्णन किया।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अथर्वा ऋषिः पृथिवीं विविधरूपेण वर्णितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे -  पृथ्वी सूक्त के संहितापाठ को स्वर सहित जान पाने में। पृथ्वी सूक्त के पदपाठ को जान पाने में।  पृथ्वी सूक्त के मन्त्रों का अन्वय कर पाने में। सरलता से पृथ्वी सूक्त के अर्थ को समझ पाने में। पृथ्वी सूक्त के शब्दों के व्याकरण बिन्दुओं को जान पाने में। पृथ्वी सूक्त का विविधरूप से वर्णन कर पाने में। वैदिक शब्दों को जान पाने में समर्थ हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एतं पाठं पठित्वा भवान्‌- पृथिवीसूक्तस्य संहितापाठं संस्वरम्‌ ज्ञातुं शक्नुयात्‌। पृथिवीसूक्तस्य पदपाठं ज्ञातुं शक्नुयात्‌। पृथिवीसूक्तस्य मन्त्राणाम्‌ अन्वयं कर्तुम्‌ समर्थो भविष्यति। ऋजुतया पृथिवीसूक्तस्य अर्थम्‌ अध्येष्यते। पृथिवीसूक्तस्य केषाञ्चित्‌ शब्दानाम्‌ व्याकरणं ज्ञास्यति। पृथिव्याः विविधरूपेण वर्णनं कर्तुं शक्नुयात्‌। वैदिकशब्दान्‌ ज्ञातुं शक्नुयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तवेमे पृथिवि पञ्च॑ मानवा येभ्यो ज्योतिरमृतं मर्त्येभ्य उद्यन्त्सूर्यो रश्मिभिरातनोति॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "तवेमे पृथिवि पञ्च मानवा येभ्यो ज्योतिरमृतं मर्त्यभ्य उद्यन्त्सूर्यो रश्मिभिरातनोति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - सत्यम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- सत्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - महत सत्य आदि पृथ्वी को धारण करते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- महत्सत्यादयः पृथिवीं धारयन्तः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूत और भविष्य में आने वाले प्राणियों को यह पत्नी रूपी पृथ्वी हमारे लिए महान ऐश्वर्य धन धान्य आदि प्रदान करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अतीतानागतानां पत्नी पृथिवी अस्माकं कृते महल्लोकं प्रयच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतम्‌ - ऋ-धातु से क्त प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋतम्‌- ऋ-धातोः क्तप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "धारयन्ति - धृ-धातु से णिच लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "धारयन्ति- धृ-धातोः णिचि लटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणोतु - कृ-धातु से लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कृणोतु- कृ-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - असम्‌ऽबाधम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- असम्‌ऽबाधम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यस्याः बहु उद्वतः प्रवतः समं मानवानां मध्यतः असम्बाधं याः नानावीर्याः ओषधीः बिभर्ति, पृथ्वी नः प्रथताम्‌, नः राध्यताम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- यस्याः बहु उद्वतः प्रवतः समं मानवानां मध्यतः असम्बाधं याः नानावीर्याः ओषधीः बिभर्ति, पृथिवी नः प्रथताम्‌, नः राध्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जो अबद्ध मनुष्यों को भी प्रेम में बंधन करती है, जो भूमि वैचित्र्य पूर्ण है, जो अनेक शक्ति से सम्पन्न औषधि वृक्षो को धारण करती है, वह पृथ्वी हमारे समीप में विस्तृत हो, हमारे लिए वह कल्याणकारी हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- या अबद्धापि मानवान्‌ बध्नाति, यस्याः भूमिः वैचित्रपूर्ण, या बहुशक्तिसम्पन्नौषधिवृक्षान्‌ धारयति, सा पृथिवी अस्माकं समीपे विस्तीर्णा भवतु, अस्माकं कृते पुष्पैः शोभिता भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथताम्‌ - प्रथ्‌-धातु से लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्रथताम्‌- प्रथ्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "राध्यताम्‌ - राध्‌-धातु से लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "राध्यताम्‌- राध्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "नानावीर्याः - नाना वीर्याणि यासां ताः इति बहुव्रीहिसमास।", "Kannada": "", "Sanskrit": "नानावीर्याः- नाना वीर्याणि यासां ताः इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिभर्ति - भृ-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन मे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "बिभर्ति- भृ-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्यां समुद्र उत सिन्धुरापो यस्यामर्न्नं कृष्टयः संबभूवुः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यस्याँ समुद्र उत सिन्धुरापो यस्यामन्नं कृष्टयः संबभूवृः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यस्याम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- यस्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जहां समुद्र नदियाँ और सरोवर आदि हैं, जहां धन, धान्य, फसल से कृषि करने वाले मनुष्य उन्नत होते हैं, जहाँ प्राणशील और गतिशील (कम्पनशील) जीवन व्यतीत करते हैं, वह भूमि हमको प्रथम दुग्धपान के समान आनन्द में सदैव रखे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- यत्र समुद्राः नद्यः जलानि सन्ति, यत्र शस्यादयः कर्षणकारिणः मानवाः सम्भूताः भवन्ति, यत्र प्राणशीलाः गतिशीलाः(कम्पनशीलाः) जीवन्ति, सा भूमिः अस्मान्‌ प्रथमपानसदृशे आनन्दे प्रस्थापयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बभूवुः - सम्पूर्वक भू-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सम्बभूवुः- सम्पूर्वकात्‌ भू-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणत्‌ - प्रपूर्वक अन्‌-धातु से शतृप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "प्राणत्‌- प्रपूर्वकात्‌ अन्‌-धातोः शतृप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "एजत्‌ - एज्‌-धातु से शतुप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एजत्‌- एज्‌-धातोः शतुप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन्वति - जिन्द्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "जिन्वति- जिन्द्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यस्या:।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- यस्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यस्याः पृथिव्याः चतस्रः प्रदिशः, यस्याम्‌ अन्नं कृष्टयः सम्बभूवुः, या प्राणत्‌ एजत्‌ बहुधा बिभर्ति, मा भूमिः नः गोषु अपि अन्नेषु दधातु।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- यस्याः पृथिव्याः चतस्रः प्रदिशः, यस्याम्‌ अन्नं कृष्टयः सम्बभूवुः, या प्राणत्‌ एजत्‌ बहुधा बिभर्ति, मा भूमिः नः गोषु अपि अन्नेषु दधातु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिस पृथ्वी की चार दिशा है, जिस पृथ्वी पर धान्य आदि शस्य (फसल) और मनुष्य उत्पन्न होते है, जो पृथ्वी प्राण शीलों को और गतिशीलों को (कम्पशील को) विविध प्रकार से धारण करती है, वह पृथ्वी हमे गाय आदि पशुधन में और अन्न आदि में रखे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- यस्याः पृथिव्याः चतस्रः दिशः सन्ति, यस्यां पृथिव्याम्‌ शस्यानि उत्पन्नानि मनुष्याश्च उत्पन्नाः, या पृथिवी प्राणशीलान्‌ गतिशीलान्‌(कम्पशीलान्‌) च विविधप्रकारेण धारयति, सा पृथिवी अस्मान्‌ गवादिपशुषु शस्ये च प्रस्थापयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्टयः - कृष्‌-धातु से भाव में क्तिन्प्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन का रूप बनता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "कृष्टयः- कृष्‌-धातोः भावे क्तिन्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संबभूवुः - सम्पूर्वक भू-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "संबभूवुः- सम्पूर्वकभू-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "न पदपाठ - यस्याम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- यस्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यस्यां पूर्वे पूर्वजनाः विचक्रिरे यस्यां देवाः असुरान्‌ अभ्यवर्तयन्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- यस्यां पूर्वे पूर्वजनाः विचक्रिरे यस्यां देवाः असुरान्‌ अभ्यवर्तयन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथ्वी गवाम्‌ अश्वानां वयसः च विष्ठा, न भगं वर्चः दधातु।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पृथिवी गवाम्‌ अश्वानां वयसः च विष्ठा, न भगं वर्चः दधातु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिस पृथ्वी पर पूर्वजों ने अनेक कर्म किये, जिस पृथ्वी पर देवों ने असुरों को पराजित किया, जिस पृथ्वी ने गाय आदि को अनेक प्रकार का आश्रय स्थान दिया, वह पृथ्वी हमारे लिए ऐश्वर्य और तेज दे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- यस्यां पृथिव्यां पूर्वजाः विविधकर्माणि अकुर्वन्‌, यस्यां पृथिव्यां देवाः असुरान्‌ पराजीतवन्तः, या पृथिवी गवादीनां विचित्रम्‌ आश्रयस्थानम्‌, सा पृथिवी अस्मभ्यम्‌ ऐश्वर्यं तेजश्च प्रयच्छतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "विचक्रिरे - विपूर्वक कृ-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विचक्रिरे- विपूर्वकात्‌ कृ-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यवर्तयन्‌ - अभिपूर्वक वृ-धातु से णिच लङ प्रथमपुरुष बहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अभ्यवर्तयन्‌- अभिपूर्वकात्‌ वृ-धातोः णिचि लङि प्रथमपुरुणबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्ठा - विपूर्वक स्था-धातु से कप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विष्ठा- विपूर्वकात्‌ स्था-धातोः कप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - विश्वम्‌ऽभरा।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- विश्वम्‌ऽभरा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - विश्वंभरा, वसुधानी, प्रतिष्ठा, हिरण्यवक्षा, जगतः निवेशनी, इन्द्रऋषभा भूमिः वैश्वानरम्‌ अग्नि बिभ्रती नः द्रविणे दधातु।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- विश्वंभरा, वसुधानी, प्रतिष्ठा, हिरण्यवक्षा, जगतः निवेशनी, इन्द्रऋषभा भूमिः वैश्वानरम्‌ अग्नि बिभ्रती नः द्रविणे दधातु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - विश्व का भरणपोषण करने वाली, धन को धारण करने वाली, सभी को आश्रयस्थान देने वाली, हृदय में सुवर्ण को धारण करने वाली, मनुष्य आदि का निवासस्थान अथवा जगत में उत्पन्न प्राणियों का शैथिल्य प्रदान करने वाली, इन्द्र के द्वारा रक्षित पृथ्वी वैश्वानर को धारण करती है वह हमें धन प्रदान करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- विश्वस्य भरणपोषणकारिका, धनस्य धारिका, समेषाम्‌ आश्रयस्थानं, हृदये सुवर्णधारिका, जगतः निवासस्थानम्‌ अथवा जगति उत्पन्नानां प्राणिनाम्‌ शैथिल्यदानकारिका, इन्द्रेण रक्षिता पृथिवी वैश्वानरं धारयन्ती अस्मान्‌ धने प्रस्थापयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वम्भरा - विश्व का जो भरण - पोषण करती है वह विश्वम्भरा।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विश्वम्भरा- विश्वं भरतीति या सा विश्वम्भरा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वसुधानी - वसु उपपद धा-धातु से ल्युट्‌ ङीप करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वसुधानी- वसूपपदात्‌ धा-धातोः ल्युटि ङीपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यवक्षा - हिरण्यं वक्षे यस्याः सा इति बहुव्रीहि समास।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हिरण्यवक्षा- हिरण्यं वक्षे यस्याः सेति बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निवेशनी - नि उपपद विश-धातु से ल्युट ङीप करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "निवेशनी- न्युपपदात्‌ विश्‌-धातोः ल्युटि ङीपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभ्रती - विपूर्वकभृ-धातु से शतृप्रत्यय और ङीप करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विभ्रती- विपूर्वकभृ-धातोः शतृप्रत्यये ङीपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रऋषभा - इन्द्रः ऋषभः यस्याः सा इति बहुव्रीहि समास।", "Kannada": "", "Sanskrit": "इन्द्रऋृषभा- इन्द्रः ऋषभः यस्याः सा इति बहुव्रीहि समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यां रक्षन्त्यस्वप्ना विश्वदानीं देवा भूमिं पृथिवीमप्रमादम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "यां रक्षन्त्यस्वप्ना विश्वदानीं देवा भूमिँ पृथिवीमप्रंमादम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - याम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यां पृथ्वी भूमिम्‌ अस्वप्नाः देवाः विश्वदानीम्‌ अप्रमादं रक्षन्ति सा (पृथ्वी) नः प्रियं मधु दुहाम्‌ अथो वर्चसा उक्षतु।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- यां पृथिवी भूमिम्‌ अस्वप्नाः देवाः विश्वदानीम्‌ अप्रमादं रक्षन्ति सा (पृथ्वी) नः प्रियं मधु दुहाम्‌ अथो वर्चसा उक्षतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - निद्रा से रहित देव और प्रमादरहितसन्त जिस विस्तृत पृथ्वी की रक्षा करते है वह ही पृथ्वी मधुर सुंदर धान्य और तेज प्रदान करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- निद्राविहीनाः देवाः प्रमादरहिताः सन्तः यां विस्तृतां पृथिवीं रक्षयन्ति सैव पृथिवी मधु क्षरतु किञ्च तेजः प्रसारयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "रक्षन्ति - रक्ष्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रक्षन्ति- रक्ष्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वदानीम्‌ - विश्व उपपद धा-धातु से ल्युट्‌ और ङीप्‌ करने पर।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विश्वदानीम्‌- विश्वोपपदात्‌ धा-धातोः ल्युटि ङीपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुहाम्‌ - आत्मनेपद दुह्‌-धातु से लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "दुहाम्‌- आत्मनेपदिनः दुह्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "उक्षतु - उक्ष्‌-धातु से लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "उक्षतु- उक्ष्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - या अग्रे अर्णवे सलिलम्‌ अधि आसीत्‌ यां मनीषिणः मायाभिः अन्वचरन्‌, यस्याः पृथिव्याः सत्येन आवृतम्‌, अमृतं हृदयं परमे व्योमन्‌ सा भूमिः न बलं उत्तमे राष्ट्रे दधातु।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- या अग्रे अर्णवे सलिलम्‌ अधि आसीत्‌ यां मनीषिणः मायाभिः अन्वचरन्‌, यस्याः पृथिव्याः सत्येन आवृतम्‌, अमृतं हृदयं परमे व्योमन्‌ सा भूमिः न बलं उत्तमे राष्ट्रे दधातु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जो पृथ्वी प्रारम्भ में समुद्र के मध्य में स्थित थी, मनस्वियों को जो बुद्धि से प्राप्त होती है, जिस पृथ्वी के अमृतहृदय को सत्य से ढका हुआ है वह पृथ्वी हमारे उत्तमराष्ट्र में समृद्धि प्रदान करे अथवा वह भूमि हमारे लिए उत्तमराष्ट्र के लिए तेज और शक्ति को प्रदान करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- या पृथिवी आदौ समुद्रमध्ये स्थिता आसीत्‌, मनीषिणः यां बुद्ध्या प्राप्नुवन्ति, यस्याः पृथिव्याः अमृतहृदयं सत्येनावृतं सा पृथिवी अस्मान्‌ उत्तमराष्ट्रे प्रस्थापयतु अथवा सा भूमिः अस्मभ्यम्‌ उत्तमराष्ट्रार्थं तेजः शक्तिं च प्रयच्छतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वचरन्‌ - अनु उपपदचर्‌-धातु से लङ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वचरन्‌- अनूपपदात्‌ चर्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्योमन्‌ - व्योम्नि इसका यह वेदिक रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "व्योमन्‌- व्योम्नि इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यस्याम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- यस्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यस्यां परिचरा आपः समानी अहोरात्रे अप्रमादं क्षरन्ति।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- यस्यां परिचरा आपः समानी अहोरात्रे अप्रमादं क्षरन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिस पृथ्वी के चारो दिशाओं में जल विचरण करता है, दिन और रात निर्विघ्न रूप से चलते रहते हैं।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- यस्यां पृथिव्यां चतुर्दिक्षु विचरन्ति जलानि दिवसे रात्रौ च बाधराहित्येन प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अनेक धारा से सम्पन्न पृथ्वी हमारे लिए दुग्ध (जल) प्रदान करे अथवा वह पृथ्वी हमारे लिए अनेक दुग्ध धारा से और तेज से अभिषेक करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "एवं बहुधारासम्पन्ना पृथिवी अस्मभ्यं दुग्धँ(जलं) प्रयच्छतु अथवा सा पृथिवी अस्माकं कृते बहुधारया दुग्धं दोग्धु किञ्च तेजसा अभिषिञ्चतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहोरात्रे - अहश्च रात्रिश्च इति द्वन्द्वसमास का द्विवचनान्त रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अहोरात्रे - अहश्च रात्रिश्च इति द्वन्द्वसमासस्य द्विवचनान्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षरन्ति - क्षर्‌ इस अर्थ से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "क्षरन्ति - क्षर्‌ इति अर्थकात्‌ लटि प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुहाम्‌ - दुह्धातु से लोट्‌-लकार प्रथमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "दुहाम्‌ - दुह्‌-धातोः लोट्‌-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - याम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - याम्‌ अश्विनौ अभिमाताम्‌, यस्यां विष्णुः विचक्रमे, यां शचीपतिः इन्द्र आत्मने अनमित्रां चक्रे, नः सा पृथ्वी माता ते पुत्राय पयः विसृजताम्‌। सरलार्थ - जिस पृथ्वी पर अश्विन कुमारों ने भ्रमण किया, जिसको विष्णु ने अपने पद चरणों से सुशोभित किया, जिसे शचीपति इन्द्र ने अपने लिए अशत्रू रहित बनाया, वह ही हमारी पृथ्वी माता हमारे लिए दुग्ध आदि धान्य प्रदान करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- याम्‌ अश्विनौ अभिमाताम्‌, यस्यां विष्णुः विचक्रमे, यां शचीपतिः इन्द्र आत्मने अनमित्रां चक्रे, नः सा पृथिवी माता ते पुत्राय पयः विसृजताम्‌। सरलार्थः- यस्याः पृथिव्याः अश्विनौ परिमापं चक्रतुः, यस्यां विष्णुः पादन्यासं चकार, यां शचीपतिः इन्द्रः स्वस्य कृते अशत्रूकृतवान्‌, सैव अस्माकं पृथिवीमाता अस्मभ्यं दुग्धं प्रयच्छतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिमाताम्‌ - अभि उपसर्ग मा-धातु से लङ प्रथम पुरुष द्विवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अभिमाताम्‌- अभ्युपसर्गात्‌ मा-धातोः लङि प्रथमपुरुषद्विवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "विचक्रमे - वि उपसर्ग क्रम्‌-धातु से लिट्‌ प्रथम पुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "विचक्रमे- व्युपसर्गात्‌ क्रम्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्रे - आत्मनेपद कृ-धातु से लिट्‌ प्रथम पुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "चक्रे- आत्मनेपदिनः कृ-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि सृजताम्‌ - वि उपसर्ग सृज्‌-धातु से लोट्‌ प्रथम पुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वि सृजताम्‌- व्युपसर्गात्‌ सृज्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथ्वी सूक्त के ऋषि और देवता कौन है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "पृथिवीसूक्तस्य कः ऋषिः का च देवता?"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन पृथ्वी को धारण करते है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "के पृथिवीं धारयन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथ्वी किनको धारण करती है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "पृथिवी कान्‌ धारयति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "", "Sanskrit": "ऋतम्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथ्वी की कितनी दिशा है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "पृथिव्याः कति दिशः?"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन्वति यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "", "Sanskrit": "जिन्वति इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार की पृथ्वी ऐश्वर्य और तेज प्रदान करती है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "कीदृशी पृथिवी ऐश्वर्य तेजश्च प्रयच्छतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वंभरा इस शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "विश्वंभरा इति शब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वसुधानी शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "वसुधानी शब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यवक्षा इसका विग्रह और समास लिखो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हिरण्यवक्षा इत्यस्य विग्रहं समासं च लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रऋषभा इसका विग्रह और समास लिखो। अस्वप्नाः इसका क्या अर्थ हे?", "Kannada": "", "Sanskrit": "इन्द्रऋषभा इत्यस्य विग्रहं समासं च लिखत। अस्वप्नाः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "दुहाम्‌ यह रूप किस लकार में है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "दुहाम्‌ इति रूपं कस्मिन्‌ लकारे?"}}
{"translation": {"Hindi": "उक्षतु यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "उक्षतु इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "शचीपति कौन है?", "Kannada": "", "Sanskrit": "कः शचीपतिः?"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - गिरयः।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- गिरयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - पृथिवि ते गिरयः हिमवन्तः पर्वताः ते अरण्यं स्योनम्‌ अस्तु।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- पृथिवि ते गिरयः हिमवन्तः पर्वताः ते अरण्यं स्योनम्‌ अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "बभ्रुं कृष्णां रोहिणीं विश्वरूपां ध्रुवां इन्द्रगुप्तां भूमिं पृथिवीम्‌ अहम्‌ अजीतः अहतः अधि अस्थाम्‌। सरलार्थ - हे पृथ्वी तेरे पर्वत, हिमालय, और गिरी आदि कल्याणकारी हो, और तेरे वन कल्याणकारी हों।", "Kannada": "", "Sanskrit": "बभ्रुं कृष्णां रोहिणीं विश्वरूपां ध्रुवां इन्द्रगुप्तां भूमिं पृथिवीम्‌ अहम्‌ अजीतः अहतः अधि अस्थाम्‌। सरलार्थः- हे पृथिवि तव गिरयः हिमावृताः पर्वताश्च कल्याणकारिणः, किञ्च तव वनानि कल्याणकारकाणि सन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "बभ्रु आदिरूप विशिष्ट स्थिर इन्द्र के द्वारा रक्षित अत्यन्त विस्तृत पृथ्वी अपराजय हिसा रहित और विनाशरहित होकर रहें।", "Kannada": "", "Sanskrit": "बभ्रु आदिरूपविशिष्टा स्थिरा इन्द्रेण रक्षिता सुविस्तृता पृथिवी अपराजिता अहिंसिता नाशरहिता भवन्ती प्रतिष्ठतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजीतः - जि-धातु से क्तप्रत्यय करने पर जीतः यह रूप बना।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अजीतः- जि-धातोः क्तप्रत्यये जीतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ “न जीत: अजीतः” इति नजूतत्पुरुषसमास।", "Kannada": "", "Sanskrit": "ततः \"न जीतः अजीतः\" इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहतः - हन्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर हतः रूप बना।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अहतः- हन्‌-धातोः क्तप्रत्यये हतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न हतः अहतः” इति नजूतत्पुरुषसमास।", "Kannada": "", "Sanskrit": "\"न हतः अहतः\" इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षतः - क्षत्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर क्षतः यह रूप बना।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अक्षतः- क्षत्‌-धातोः क्तप्रत्यये क्षतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न क्षतः अक्षतः इति नञ तत्पुरुषसमास।", "Kannada": "", "Sanskrit": "न क्षतः अक्षतः इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधि अस्थाम्‌ - अधि उपसर्ग स्था धातु से लङ उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अधि अस्थाम्‌- अध्युपसर्गात्‌ स्थाधातो लङि उत्तमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यत्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे पृथ्वी तेरा जो मध्यभाग है, जो नाभिक्षेत्, और जो तेरे शरीर से उत्पन्न रस उन सभी में हमे प्रदान करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे पृथिवि तव यः मध्यभागः अस्ति, यत्‌ नाभिक्षेत्रं, किञ्च यः तव शरीरात्‌ उत्पन्नः रसः तेषु सर्वेषु अस्मान्‌ धारयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमको पवित्र करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्मान्‌ पवित्रीकुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूमि माता है, मैं इसका पुत्र हूँ, पर्जन्य पिता है, वह हमारा पालनपोषण करे।", "Kannada": "", "Sanskrit": "भूमिः माता अस्ति, अहं पृथिव्याः पुत्रः अस्मि, पर्जन्यः पिता अस्ति, सः अस्माकं पालनपोषणं करोतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "धेहि - धा-धातु से लोट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "धेहि- धा-धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पवस्व - पू-धातु से लोट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पवस्व- पू-धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिपर्तु - पृ-धातु से प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पिपर्तु- पृ-धातोः प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यस्याम्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- यस्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यस्यां भूम्यां वेदिं परिगृहणन्ति, विश्वकर्माणः यस्यां यज्ञं तन्वते, यस्यां पृथिव्याम्‌ आहुत्याः पुरस्तात्‌ ऊर्ध्वाः शुक्राः स्वरवः मीयन्ते, सा भूमिः वर्धमाना नः वर्धयत्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- यस्यां भूम्यां वेदिं परिगृह्णन्ति, विश्वकर्माणः यस्यां यज्ञं तन्वते, यस्यां पृथिव्याम्‌ आहुत्याः पुरस्तात्‌ ऊर्ध्वाः शुक्राः स्वरवः मीयन्ते, सा भूमिः वर्धमाना नः वर्धयत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिस पृथ्वी पर देव वेदि निर्माण करते है, जिससे यज्ञ को सम्पादन करते है, और जिस आहुतिदान करने से पूर्व प्रकाशमान यज्ञीय यूप गाड़े जाते हैं, वह भूमिवृद्धि को प्राप्त होती हुई हमे बढ़ाये।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- यस्यां पृथिव्यां देवाः वेदिनिर्माणं कुर्वन्ति, यस्यां यज्ञं सम्पादयन्ति, किञ्च यस्याम्‌ आहुतिदानात्‌ पूर्वं प्रकाशमानयज्ञीययूपं मीयन्ते, सा भूमिः वर्धयन्ती अस्मान्‌ वर्धयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिगृह्णन्ति - परि उपसर्ग ग्रह-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "परिगृह्णन्ति- पर्युपसर्गात्‌ ग्रह्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "तन्वते - आत्मनेपद तन्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तन्वते- आत्मनेपदिनः तन्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "मीयन्ते - आत्मनेपद मा-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "मीयन्ते- आत्मनेपदिनः मा-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्धयत्‌ - वृध्‌-धातु से लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वर्धयत्‌- वृध्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्धमाना - वृध्‌-धातु से शानच और टापकरने पर प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "वर्धमाना- वृध्‌-धातोः शानचि टापि प्रथमैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - (हे) पृथिवि यः नः द्वेषत्‌ य: पृतन्यात्‌ यः मनसा यः वधेन अभिदासात्‌ (हे) भूमे (हे) पूर्वकृत्वरि, तं नः रन्धय।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- (हे) पृथिवि यः नः द्वेषत्‌ यः पृतन्यात्‌ यः मनसा यः वधेन अभिदासात्‌ (हे) भूमे (हे) पूर्वकृत्वरि, तं नः रन्धय।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः - हे पृथ्वी जो हमसे द्वेष करते है, जो युद्ध करते है, जो मन से तथा शस्त्र से दमन करते है, हे श्रेष्ठों के लिए काम करने वाली तुम उनका नाश करो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे पृथिवि यः अस्मान्‌ द्वेष्टि, यः युद्धं करोति, यः मनसा तथा शस्त्रेण दमनं करोति, हे पूर्वकृत्वरि तं त्वं नाशय।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वेषत्‌ - द्विष्‌-धातु से लोट्‌-लकार प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "द्वेषत्‌- द्विष्‌-धातोः लोट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृतन्यात्‌ - पृतन्य इस नाम धातु से लेट्‌-लकार का प्रथमपुरुषएकवचन का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पृतन्यात्‌- पृतन्य इति नामधातोः लेट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिदासात्‌ - अभि इस उपपदपूर्वक दस्‌-धातु से लेट्‌-लकार का प्रथमपुरुष एकवचन का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अभिदासात्‌- अभि इति उपपदपूर्वकात्‌ दस्‌-धातोः लेट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रन्धय - रन्ध-धातु से णिजन्त लोट्‌-लकार का रूप है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "रन्धय - रन्ध-धातोः णिजन्तात्‌ लोट्‌-लकारस्य रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तवेमे पृथिवि पञ्च मानवा येभ्यो ज्योतिरमृतं मर्त्येभ्य उद्यन्त्सूर्यो रश्मिभिरातनोति॥", "Kannada": "", "Sanskrit": "तवेमे पृथिवि पञ्च मानवा येभ्यो ज्योतिरमृतं मर्त्यभ्य उद्यन्त्सूर्यो रश्मिभिरातनोति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - त्वत्‌।", "Kannada": "", "Sanskrit": "पदपाठः- त्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिभर्षि द्विऽप।दः", "Kannada": "", "Sanskrit": "बिभर्षि द्विऽपदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - त्वत्‌ जाता मर्त्याः त्वयि चरन्ति, त्वं द्विपदः त्वं चतुष्पदः बिभर्षि।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अन्वयः- त्वत्‌ जाता मर्त्याः त्वयि चरन्ति, त्वं द्विपदः त्वं चतुष्पदः बिभर्षि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ -आप से उत्पन्न हुए प्राणी आप में ही विचरण करते हैं, तुम दो पैर वालों को धारण करने वाली और चार पैर वालों को धारण करती हो।", "Kannada": "", "Sanskrit": "सरलार्थः- त्वत्तः जाताः प्राणिनः त्वयि एव विचरन्ति, त्वं पादद्वयधारिणं किञ्च पादचतुष्टयधारिणं धारयसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे पृथ्वी सभी मनुष्य तेरे है, जिनके लिए उदय होता हुआ सूर्य अपनी किरण से अमृततुल्य प्रकाश को फैलाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "हे पृथिवि सर्वे मनुष्याः तव, येषां कृते उद्यन्‌ सूर्यः स्वकिरणेन अमृततुल्यं प्रकाशं प्रसारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिभर्षि - भृ-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "बिभर्षि- भृ-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "आतनोति - आङ्पूर्वक तन्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "", "Sanskrit": "आतनोति- आङ्पूर्वक तन्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}