{"translation": {"Hindi": "मानवजाति की समस्याओं का समाधन समूह शक्ती संघ में गूहित है, अकेला मानव दुर्बल और स्वार्थी हो जाता है।", "Kannada": "ಮಾನವಜಾತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪರಿಹಾರವು ಸಂಘದ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ, ಒಬ್ಬಂಟಿ ಮನುಷ್ಯನು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मानवजातेः समस्यानां समाधानं समूहशक्तौ किञ्च संघे गूहितं वर्तते, एकाकी मानवः दुर्बलः स्वार्थपरश्च सञ्जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ का तात्पर्य त्याग होता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇ ತ್ಯಾಗ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य महत्‌ तात्पर्यं भवति त्यागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपना प्रिय पदार्थ अग्नि तथा वायु के माध्यम से सकल संसार के कल्याण के लिए यज्ञ के द्वारा बाँया जाता है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಮೂಲಕ ಸಕಲ ಸಂಸಾರದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "स्वस्य प्रियपदार्थादिकम्‌ अग्नेः तथा वायोः माध्यमेन सकलसंसारस्य कल्याणाय यज्ञद्वारा वितीर्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायु के शोधनसे सभी के आरोग्य वर्धन का अवसर प्राप्त होता है।", "Kannada": "ವಾಯುಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಲಭಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "वायोः शोधनेन सर्वेषाम्‌ आरोग्यवर्धनस्य अवसरः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहूत वायु प्राणी मात्र का स्वास्थ्य वर्धन करती है, और रोग निवारण में सहायक होती है।", "Kannada": "ಆಹುತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ವಾಯುದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲರ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವರ್ಧನೆ ಮಾಡುವರು, ರೋಗನಿವಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕರಾಗುವರು.", "Sanskrit": "हूताः वायवः प्राणिमात्रस्य स्वास्थ्यवर्धनं कुर्वन्ति, रोगनिवारणे सहायकाश्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञकाल में उच्चरित वेदमन्त्रों से लोगों के अंतःकरण में सात्त्विक शुद्धता उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಯಜ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ವೇದಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಜನರ ಅಂತ:ಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ವಿಕವಾದ ಶುದ್ಧತೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञकाले उच्चरितैः वेदमन्त्रैः जनानाम्‌ अंतःकरणे सात्त्विकी शुद्धता जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार स्वल्प प्रयास से ही लोगों का महान्‌ उपकार होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದಲೇ ಜನರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಉಪಕಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं प्रकारेण अल्पप्रयासेनैव जनानां महान्‌ उपकारः साध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि माता अपने रक्त-मांस के एक भाग को एक नवजातक के निर्माण के लिए नही छोड़ती, प्रसव वेदना को सहन नहीं करती, नवजातक को दुग्ध नहीं पिलाती, पालन-पोषण आदि में यत्न नहीं करती, सब निःस्वार्थ भाव से नहीं करती, तो मनुष्यों का जीवन सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ತಾಯಿಯಾದವಳು ತನ್ನ ದೇಹದ ರಕ್ತ-ಮಾಂಸದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಂದು ನವಜಾತಶಿಶುವಿಗೆ ಕೊಡದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಸವವೇದನೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದಿದ್ದರೆ, ನವಜಾತಶಿಶುವಿಗೆ ಎದೆಹಾಲು ಕುಡಿಸದಿದ್ದರೆ, ಪಾಲನೆ-ಪೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾಸ ಪಡದಿದ್ದರೆ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥಭಾವದಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಬಹುಷ: ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನವೇ (ಉತ್ಪತ್ತಿಯೇ) ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.  ", "Sanskrit": "यदि माता स्वस्य रक्त-मांसेभ्यः भागम्‌ एकम्‌ एकस्य नवजातकस्य निर्माणाय न त्यजति, प्रसववेदनां न सहते, नवजातकं दुग्धं न पाययति, पालन-पोषणादिषु आयासं न करोति, सर्वं निःस्वार्थभावेन नैव करोति, तर्हि मनुष्याणां जीवनं नैव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यागों का सामान्य परिचय यागों के सामान्यतः पांच प्रकार देखे जाते हैं- होम, इष्टि, पशु, सोम, और सत्र।", "Kannada": "ಯಾಗವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿವೆ - ಹೋಮ, ಇಷ್ಟಿ, ಪಶು, ಸೋಮ, ಸತ್ರ ಎಂದು.", "Sanskrit": "यागानां सामान्यतः पञ्च प्रकाराः दृश्यन्ते - होमः, इष्टिः, पशुः, सोमः, सत्रः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक याग प्रकृति और विकृति के भेद से दो प्रकार के हैं।", "Kannada": "ವೈದಿಕಯಾಗವು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ವಿಕೃತಿ ಎಂದು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकयागः प्रकृतिविकृतिभेदेन द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृतियाग प्रधानयाग कहलाते हें।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಯಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "प्रकृतियागः प्रधानयागः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक प्रकृतियाग की बहुत सी विकृतियाँ हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಕೃತಿಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं प्रकृतियागस्य बह्व्यः विकृतयः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान जातीय यागों का मूल स्वरूप प्रकृति याग कहलाता है।", "Kannada": "ಸಮಾನಜಾತೀಯ ಯಾಗಗಳ ಮೂಲಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "समानजातीययागानां मूलं स्वरूपं प्रकृतिः यागः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकृतियाग के आश्रय में विकृतियाग अनुष्ठीत होते हैं।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವಿಕೃತಿಯಾಗಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तमेव प्रकृतियागम्‌ आश्रित्य विकृतियागाः अनुष्ठीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विकृतिया का दूसरा नाम अङऱगयाग है।", "Kannada": "ವಿಕೃತಿಯಾಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಅಂಗಯಾಗ.", "Sanskrit": "विकृतियागस्य अपरं नाम अङ्गयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृतियाग अगी है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗವು ಅಂಗೀ.", "Sanskrit": "प्रकृतियागः अङ्गी।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांच प्रकार के प्रकृतियागों की प्रकृति यहाँ दिखाई गयी है।", "Kannada": "ಐದು ವಿಧವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पञ्चविधानां प्रकृतियागानां प्रकृतिः अत्र प्रदर्श्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "होम याग दर्वीहोम कहलाता है।", "Kannada": "ಹೋಮವನ್ನು, ಯಾಗವನ್ನು ದರ್ವೀಹೋಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "होमः यागः दर्वीहोमः इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग में प्रतिदिन प्रातः काल और सायंकाल गृहस्थ के अग्निकुण्ड में दूध, दही, पुरोडाश आदि की आहुति दी जाती है।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಪುರೋಡಾಶ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಆಹುತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ यागे प्रतिदिनं प्रातःकाले सायंकाले च गृहस्थस्य अग्निकुण्डे दुग्धदधिपुरोडाशादीनां आहुतिः प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य और अग्नि इस होमयाग के देवता हैं।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯು ಈ ಹೋಮಯಾಗದ ದೇವತೆಗಳು.", "Sanskrit": "सूर्यः अग्निश्च अस्य होमयागस्य देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातः सूर्य को तथा सायं को अग्नि उद्देश्य करके मन्त्रपाठ आहुति दी जाती है।", "Kannada": "ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಸಂಜೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಂತ್ರಪಾಠ ಮತ್ತು ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रातः सूर्यम्‌ उद्दिश्य सायं च अग्निम्‌ उद्दिश्य मन्त्रपाठः आहुतिश्च क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि दर्वी के अग्निकुण्ड में आहुति दी जाती है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ, ದರ್ವಿಯ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यतः दर्व्या अग्निकुण्डे आहुतिः प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इसे दर्वीहोम भी कहते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ದರ್ವೀಹೋಮ ಎಂದೂ ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "अतः अयं दर्वीहोमः इत्यपि उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "होमजातीय यागों की प्रकृति अग्निहोत्र है।", "Kannada": "ಹೋಮಜಾತೀಯ ಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "होमजातीययागानां प्रकृतिः अग्निहोत्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक काल में ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्य के लिए प्रतिदिन अग्निहोत्र अनिवार्य था।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ವೈಶ್ಯರು ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು.", "Sanskrit": "वैदिककाले ब्राह्मण-क्षत्रिय-वैश्यैः प्रत्यहम्‌ अग्निहोत्रम् अनुष्ठेयम् आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको स्वयं ही यह यज्ञ करना होता था, पुरोहित के द्वारा इसे करने की विधि नहीं थी।", "Kannada": "ಅವರು ಸ್ವಯಂ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು, ಪುರೋಹಿತರ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तैः स्वयम्‌ एव इदं करणीयम्‌ आसीत्‌, पुरोहितद्वारा तत्करणस्य विधिः नासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षत्रिय और वैश्य तो पुरोहित से करवाते थे।", "Kannada": "ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವೈಶ್ಯನು ಪುರೋಹಿತನಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "क्षत्रियवैश्यौ तु पुरोहितेन इदं साधयतः स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन ब्राह्मण को प्रतिदिन स्वयं अग्निहोत्र करना होता था।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು.", "Sanskrit": "ब्राह्मणैः तु प्रत्यहं स्वयम् अग्रिहोत्रम् अनुष्ठेयम् आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण प्रतिदिन अग्निहोत्र करे “ब्राह्मणोऽहरहः अग्निहोत्रं जुहुयात्‌” यह श्रुति प्रमाण है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು, \"ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಅಹರಹಃ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹುಯಾತ್\" ಎಂಬ ಶ್ರುತಿಯು ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणः प्रत्यहम्‌ अग्निहोत्रं कुर्यात्‌ तत्र \"ब्राह्मणोऽहरहः अग्निहोत्रं जुहुयात्‌\" इति श्रुतिः प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण की उक्ति है “एतद्वै जरामर्य॑सत्रं जरया ह्येवास्मात्‌ मुच्यते मृत्युना वा” अर्थात्‌ अग्रिहोत्र ही जरामर्यसत्र कहा जाता है।", "Kannada": "ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಣಣದ ವಚನವಿದೆ, \"ಏತದ್ವೈ ಜರಾಮರ್ಯಂ ಸತ್ರಂ ಜರಯಾ ಹ್ಯೋವಾಸ್ಮಾತ್ ಮುಚ್ಯತೇ ಮೃತ್ಯುನಾ ವಾ\" ಅರ್ಥಾತ್ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನೇ ಜರಾಮರ್ಯಸತ್ರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणस्य उक्तिः \"एतद्वै जरामर्यं सत्रं जरया ह्येवास्मात्‌ मुच्यते मृत्युना वा\" अर्थात्‌ अग्रिहोत्रमेव एव जरामर्यसत्रम् इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण मृत्यु के बीना इस याग के नित्यानुष्ठान से ब्राह्मण की निष्कृति नहीं है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಈ ಯಾಗದ ನಿತ್ಯಾನುಷ್ಟಾನದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ನಿಷ್ಕೃತಿಯು ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಕಾರಣ.", "Sanskrit": "कारणं हि मृत्युं विना अस्य यागस्य नित्यानुष्ठानात्‌ ब्राह्मणस्य निष्कृतिः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ब्राह्मण का नित्य कर्म है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಇದು ನಿತ್ಯಕರ್ಮ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणस्य इदं नित्यं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज भी दाक्षिणात्य और महाराष्ट्र में बहुत से अग्निहोत्रकारी ब्राह्मण दिखते हैं।", "Kannada": "ಈಗಲೂ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "अद्यापि दाक्षिणात्ये महाराष्ट्रे च बहवः अग्निहोत्रकर्तारः ब्राह्मणाः दृश्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग में प्रातः सूर्य तथा सायं अग्नि को उद्दे्य मानकर आहुति दी जाती है।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ यागे प्रातः सूर्यमुद्दिश्य सायं च अग्निमुद्दिश्य आहुतिः प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही मन्त्र प्रातः और सायं दोनों समय पढ़ा जाता है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एक एव मन्त्रः प्रातः सायं च पठ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातः केवल “सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः सूर्यः” तथा सायं सूर्य शब्द के स्थान पर अग्नि शब्द का प्रयोग करके “अग्निर्ज्योतिः ज्योतिरग्निः'” ऐसा पढ़ा जाता है।", "Kannada": "ಬೆಳಗ್ಗೆ ಕೇವಲ \"ಸೂರ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜೋತಿಃ ಸೂರ್ಯಃ\" ಎಂದು, ಸಂಜೆ ಸೂರ್ಯಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪದವನ್ನು ಬಳಸಿ \"ಅಗ್ನಿರ್ಜೋತಿಃ ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿಃ\" ಎಂದು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रातः केवलं \"सूर्यो ज्योतिर्ज्योतिः सूर्यः\" इति, सायं च सूर्यशब्दस्य स्थाने अग्निशब्दं प्रयुज्य \"अग्निर्ज्योतिः ज्योतिरग्निः\" इति पठ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायंकाल में सूर्य उसका तेज अग्नि में प्रतिष्ठापित करके अस्त हो जाता है, अतः सूर्य के स्थान पर अग्नि का पाठ विहित है।", "Kannada": "ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಅಸ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಪಾಠವನ್ನು ವಿಧಾನಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सायंकाले सूर्यः तस्य तेजः अग्नौ प्रतिष्ठाप्य अस्तं गच्छति, अतः सूर्यस्य स्थाने अग्नेः पाठः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातःकालीन आहुति सूर्योदय से पूर्व तथा, सायंकालीन आहुति सूर्य क॑ अस्तगमन के बाद देनी चाहिए इस विषय में ब्राह्मण ग्रन्थों में ऐसा विचार है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಬೆಳಗಿನ ಆಹುತಿ, ಆದರೆ ಸಾಯಂಕಾಲೀನ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रातःकालीना आहुतिः सूर्योदयात्‌ पूर्वम्‌, किञ्च सायंकालीना आहुतिः सूर्यस्य अस्तगमनात्‌ परं विधेया इति विषये ब्राह्मणग्रन्थे विचारः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक पक्ष में प्रातः सूर्योदय से पूर्व होम का विधान है, उनके मत में यदि ऐसा नहीं करते तो आदित्य आहुति को स्वीकार नहीं करता है।", "Kannada": "ಒಂದು ಮತದಂತೆ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು, ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೆ ಮಾಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ पक्षे प्रातः सूर्योदयात्‌ प्राक्‌ होमः विधेयः, तेषां नये तथा न क्रियते चेत्‌ आदित्यः आहुतिं न स्वीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूअर उस आहुति को स्वीकार करता है।", "Kannada": "ವರಾಹವು ಆ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शूकरः तामाहुतिं स्वीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे पक्ष में इसके विपरीत मतं प्रदर्शित किया गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತೊಂದು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अपरस्मिन्‌ पक्षे विपरीतं मतं प्रदर्श्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्योदय होने पर आहुति का दान निष्फल होता है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯೋದಯವಾಗದಿದ್ದರೆ ಆಹುತಿಯು ನಿಷ್ಫಲವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "असति सूर्योदये आहुतिदानं निष्फलं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार दोनों पक्षों के मतानुसार आहुति प्रदान करनी होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमेव पक्षद्वयस्य मतानुसारम्‌ आहुतिप्रदानं कर्तव्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रौत सूत्र में इस विवाद का समाधान विहित है।", "Kannada": "ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ವಿವಾದದ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रौतसूत्रैः अस्य विवादस्य समाधानं विहितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के शाखा भेद के अनुसार ही आहुति के समय का भी भेद किया गया है।", "Kannada": "ವೇದದ ಶಾಖಾಭೇದಾನುಸಾರವಾಗಿ ಆಹುತಿಯ ಸಮಯದ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य शाखाभेदानुसारम्‌ आहुतेः समयस्य भेदः कृतः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे- बह्वृच-छन्दोमय शाखा के द्विजातिगण सूर्योदय से पूर्व होम करें।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಬಹ್ವೃಚ-ಛಂದೋಮಯ ಶಾಖದ ದ್ವಿಜಾತಿಗಣಗಳು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "यथा बह्वृच्-छन्दोमयशाखयोः द्विजातिगणाः सूर्योदयात्‌ पूर्वं होमं कुर्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण वे अनुदित होमी कहलाते हैं।", "Kannada": "ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅನುದಿತಹೋಮಿ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "तत्कारणात्‌ ते अनुदितहोमिनः इत्युच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरी जगह कठ-तैत्तरीय-मैत्रायण शाखा के ब्राह्मण उदय के बाद में ही होम करें ऐसा विधान हेै।", "Kannada": "ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕಠ-ತೈತ್ತಿರೀಯ-ಮೈತ್ರಾಯಣಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಉದಯವಾದ ನಂತರವೇ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अपरत्र कठ-तैत्तिरीय-मैत्रायणशाखानां ब्राह्मणाः उदयात्‌ परमेव होमं कुर्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वे उदित होमी कहलाते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಉದಿತಹೋಮೀ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ ते उदितहोमिनः उच्यन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु दोनों ही सूर्योदय से पूर्व ही गार्ह पत्याग्नि का चयन करके होम कुण्ड का प्रज्वालन करें।", "Kannada": "ಆದರೆ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕಿಂತ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯ ಚಯನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಮಕುಂಡದ ಪ್ರಜ್ವಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "किन्तु उभाभ्याम्‌ एव सूर्योदयात्‌ पूर्वमेव गार्हपत्याग्नेः चयनं कृत्वा होमकुण्डस्य प्रज्वालनं कर्तव्यम्‌|"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निहोत्र का प्रधान आहुति द्रव्य दुग्ध है, इसलिए यजमान एक गाय का पालन करता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಆಹುತಿದ್ರವ್ಯವೇ ಕ್ಷೀರ, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜಮಾನನು ಒಂದು ಗೋವನ್ನು ಪಾಲನೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अग्निहोत्रस्य प्रधानम्‌ आहुतिद्रव्यं हि दुग्धम्‌, तस्मात्‌ यजमानेन पृथग्‌ एका गौः पालनीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अग्निहोत्री गाय कहलाती है।", "Kannada": "ಆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಯನ್ನು ಗೋವು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सा अग्निहोत्री गौरित्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञवेत्ता मृदा के एक पात्र से दुग्ध गर्म करता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಪಾತ್ರೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಕಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञवेद्यां मृत्पात्रेण एकेन दुग्धम्‌ उष्णीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह उष्ण दूध अग्निहोत्रवनी इस नाम से दर्वय अग्नि में आहूत किया जाता है।", "Kannada": "ಆ ಉಷ್ಣವಾದ ಹಾಲು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನೀ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ದರ್ವಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तच्च उष्णं दुग्धम्‌ अग्निहोत्रवनी इति नामिकया दर्व्या अग्नौ आहूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातः दो आहुति एक सूर्य, और दूसरी प्रजापति को उद्दे्य करके दी जाती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಃ ಎರಡು ಆಹುತಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ನೀಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "प्रातः आहुतिद्वयोः मध्ये एका सूर्याय, अपरा च प्रजापतिम्‌ उद्दिश्य प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस दिन अग्निहोत्र आरम्भ किया जाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ दिवसे अग्निहोत्रम्‌ आरभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी दिन सायंकाल में भी अग्निहोत्र करना होता है।", "Kannada": "ಆ ದಿನ ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ दिवसे सायंकाले अग्निहोत्रं करणीयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी कारण यह अग्निहोत्र नाम से प्रसिद्ध होता है स्तम्भ श्रौत सूत्र के मत में।", "Kannada": "ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ಆಪಸ್ತಂಭದ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ", "Sanskrit": "तस्मात्‌ कारणात्‌ इदम् अग्निहोत्रम्‌ इति प्रसिद्धिः आपस्तम्भस्य श्रौतसूत्रमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले ही कहा गया है कि ब्राह्मण को स्वयम्‌ ही यह करना होता है।", "Kannada": "ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಸ್ವತ: ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "पूर्वमेव उक्तं यत्‌ ब्राह्मणेन स्वयमेव इदं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि ब्राह्मण अस्वास्थ्य के कारण अक्षम हो तो वह कार्य उसके पुत्र को, और पुत्राभाव में पुरोहित करे।", "Kannada": "ಒಂದು ವೇಳೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯವಿದ್ದು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವನ ಮಗನು, ಮಗನಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತನೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि ब्राह्मणः अस्वास्थ्यकारणात्‌ अक्षमः भवति तदा तत्कार्यं पुत्रेण, पुत्राभावे च पुरोहितेन कर्तव्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु पूर्णिमा तथा अमावास्या पर अस्वस्थ होते हुए भी ब्राह्मण को ही करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु पूर्णिमायाम्‌ अमावास्यायाञ्च अस्वस्थतासत्त्वे अपि ब्राह्मणेनैव करणीयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविवाहित को अग्निहोत्र का अधिकार नहीं है।", "Kannada": "ಅವಿವಾಹಿತನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अविवाहितस्य अग्निहोत्रे अधिकारः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवाहित है किन्तु जो विपत्नीक हो गया, उसको भी अधिकार नहीं है।", "Kannada": "ವಿವಾಹಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಪತ್ನೀಕನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विवाहितः किन्तु विपत्नीकः जातः, तस्यापि अधिकारः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पुनर्विवाह करना होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಮತ್ತೆ ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पुनः दारपरिग्रहः कर्तव्यो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेयब्राह्मण में लिखा है कि यदि उसकी पत्नी मर चुकी है तो पुनर्विवाह करना चाहिए अथवा श्रद्धा को पत्नी रूप में कल्पित करके ब्राह्मण अग्निहोत्र करे।", "Kannada": "ಒಮ್ಮೆ ಪತ್ನಿ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮದುವೆಯಾಗೇಕೆಂದು ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅಥವಾ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऐतरेयब्राह्मणे लिखितमस्ति यद्‌ यदि पत्नी विगता स्यात्‌ तर्हि पुनः विवाहः कार्यः नो चेत्‌ श्रद्धां पत्नीरूपेण कल्पयित्वा ब्राह्मणः अग्निहोत्रं कुर्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "होमयाग का दूसरा नाम क्या है?", "Kannada": "ಹೋಮಯಾಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "होमयागस्य अपरं नाम किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "होमयाग की प्रकृति क्या है?", "Kannada": "ಹೋಮಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "होमयागस्य प्रकृतिः का ?"}}
{"translation": {"Hindi": "किनके लिए अग्निहोत्र आवश्यक था?", "Kannada": "ಯಾರಿಗೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು?", "Sanskrit": "केषां कृते अग्निहोत्रम् आवश्यकम् आसीत्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "विपत्नीक अग्निहोत्री क्या करे?", "Kannada": "ವಿಪತ್ನೀಕನಾದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "विपत्नीकः अग्निहोत्री किं कुर्यात्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टि याग की प्रकृति दर्श पूर्णमास है।", "Kannada": "ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸವು ಇಷ್ಟಿಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इष्टियागस्य प्रकृतिः भवति दर्शपूर्णमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शशब्द का अर्थ सूर्यन्द सङ्गम अर्थात्‌ अमावस्या है।", "Kannada": "ದರ್ಶಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಸಮಾಗಮ ಅಂದರೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ.", "Sanskrit": "दर्शशब्दस्य अर्थः सूर्येन्दुसङ्गमः अर्थात्‌ अमावस्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौर्णमासी अर्थात्‌ पूर्णिमा।", "Kannada": "ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ ಎಂದರೆ ಪೂರ್ಣಿಮೆ.", "Sanskrit": "पौर्णमासी अर्थात्‌ पूर्णिमा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह यज्ञ पूर्णिमा और अमावास्या को किया जाता है।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗವನ್ನು ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "पूर्णिमायाम्‌ अमावास्यायाञ्च अयं यागः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवाहित, सस्त्रीक आहिताग्नि ब्राह्मण तथा क्षत्रिय अथवा शूद्र भी इस याग के अधिकारी हैं।", "Kannada": "ವಿವಾಹಿತನಾದ, ಸಪತ್ನೀಕನಾದ, ಆಹಿತಾಗ್ನಿಯಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಅಥವಾ ಶೂದ್ರನು ಈ ಯಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿಯು.", "Sanskrit": "विवाहितः, सपत्नीकः, आहिताग्निः ब्राह्मणः क्षत्रियो वा शूद्रो वा अस्य यागस्य अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहिताग्नि शब्द का अर्थ जिसने गार्ह पत्याग्नि को प्रतिष्ठित किया है।", "Kannada": "ಆಹಿತಾಗ್ನಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ ಯಾರಿಂದ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ ಅವನು. ", "Sanskrit": "आहिताग्निशब्दस्य अर्थो हि येन गार्हपत्याग्निः प्रतिष्ठितो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमावास्या पर दो दिन तथा पूर्णिमा पर दो दिन इस याग का अनुष्ठान करना चाहिए।", "Kannada": "ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಎರಡು ದಿನ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಎರಡು ದಿನ ಈ ಯಾಗದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अमावास्यायां दिनद्वयं पूर्णिमायां च दिनद्वयम् अस्य यागस्य अनुष्ठानं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह याग पूर्णिमा की प्रातः आरम्भ होता है तथा दुसरे दिन अर्थात्‌ प्रतिपदा के मध्याह्न में समाप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗವು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಮರುದಿನ ಅಂದರೆ ಪಾಡ್ಯದ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಂದು ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं यागः पूर्णिमायां प्रातः आरभ्य परस्मिन्‌ दिवसे अर्थात्‌ प्रतिपदि मध्याह्णे समाप्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमावास्या पर भी इसी प्रकार का अनुष्ठान विहित है।", "Kannada": "ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನವೂ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನವು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अमावास्यायामपि एवमेव अनुष्ठानं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग का प्रथम दिवस पूर्णिमा हो।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದ ಪ್ರಥಮ ದಿನವು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "अस्य यागस्य प्रथमदिनं पूर्णिमा भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अमावास्या पर इसका आरम्भ न करें।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಕೂಡದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अमावास्यायाम्‌ आरम्भो न भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग में चार पुरोहित होते हैं - होता, अधवर्यु, अग्नीश्र, और ब्रह्मा।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಪುರೋಹಿತರು ಅಪೇಕ್ಷಿತರು-ಹೋತಾ, ಅಧ್ವರ್ಯು, ಅಗ್ನೀಧ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ यागे चत्वारः पुरोहिताः अपेक्षन्ते - होता, अध्वर्युः, अग्नीध्रः,ब्रह्मा चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरोहितों में तारतम्य नहीं है।", "Kannada": "ಪುರೋಹಿತರಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पुरोहितेषु तारतम्यं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमयाग में ब्रह्मा सर्वश्रेष्ठ होता है।", "Kannada": "ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು.", "Sanskrit": "सोमयागे ब्रह्मा सर्वश्रेष्ठः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी उसके प्रति सम्मान प्रदर्शित करते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರೂ ಅವನಿಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सर्वे तं प्रति सम्मानं प्रदर्शयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु इष्टियाग में सभी पुरोहितों का अधिकार समान होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಇಷ್ಟಿಯಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪುರೋಹಿತರ ಅಧಿಕಾರ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु इष्टियागे सर्वेषां पुरोहितानाम्‌ अधिकारः समानो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि विविध गौण आहुतियाँ तथा देवताओं के नाम इष्टियाग में होते हैं, तथापि उसमें आहुति ही मुख्य होती है।", "Kannada": "ವಿವಿಧ ಗೌಣಾಹುತಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಇಷ್ಟಿಯಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि विविधाः गौणाहुतयः देवतानामानि च इष्टियागे श्रूयन्ते, तथापि तत्र आहुतिरेव मुख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहली आहुति अग्नि को उद्देश्य करके पुरोडाश की दी जाती है।", "Kannada": "ಮೊದಲನೆಯ ಆಹುತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಪುರೋಡಾಶವು ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.   ", "Sanskrit": "प्रथमायाम्‌ आहुतौ अग्निम्‌ उद्दिश्य पुरोडाशः प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरी आहुति उपांशु के रूप में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಎರಡನೆಯ ಆಹುತಿಯು ಉಪಾಂಶುರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीया आहुतिः उपांशुरूपेण प्रसिद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह विष्णु-प्रजापति-अग्नि-सोम आदि के लिए निवेदन की जाती है।", "Kannada": "ಅದು ವಿಷ್ಣು-ಪ್ರಜಾಪತಿ-ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ(ಚಂದ್ರ)ರಿಗಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च विष्णु-प्रजापति-अग्नि-सोमानां कृते निवेद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरी आहुति अग्नि और सोम को उद्देश्य करके पुरोडाश को अर्पित की जाती है।", "Kannada": "ಮೂರನೆಯ ಆಹುತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮರನ್ನು ಕುರಿತು ಪುರೋಡಾಶವು ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयाहुतौ अग्नीषोमौ उद्दिश्य पुरोडाशः अर्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमावस्या पर तो पुरोडाश निष्ठ पहली आहुति अग्नि के लिए इष्ट होती है।", "Kannada": "ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರೋಡಾಶನಿಷ್ಠವಾದ ಪ್ರಥಮಾಹುತಿಯು ಅಗ್ನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अमावस्यायां तु पुरोडाशनिष्ठा प्रथमाहुतिः अग्नेः इष्टा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दूसरी आदि आहुतियों का देवता इन्द्र होता है।", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯ ದೇವತೆಯು ಇಂದ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयादिषु च आहुतेः देवता भवति इन्द्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और हव्य द्रव्य यथा क्रम दही और दृध हैं।", "Kannada": "ಹವ್ಯದ್ರವ್ಯವು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಕ್ಷೀರ.", "Sanskrit": "हव्यद्रव्यं च यथाक्रमं दधि दुग्धं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग की समाप्ति पर अग्नि स्विष्टकृत्‌ आहुति अग्नि के लिए अर्पित की जाती है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗದ ಸಮಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ ಹೆಸರಿನ ಆಹುತಿಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "इष्टियागस्य समाप्तौ अग्निस्विष्टकृन्नामिका आहुतिः अग्नये अर्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पुरोहित यज्ञ की आहुति का अवशिष्ट अंश प्रसाद के रूप में ग्रहण करते है, और वह ईडा भक्षण कहलाता है।", "Kannada": "ತದನಂತರ, ಪುರೋಹಿತರು ಯಜ್ಞಾಹುತಿಯ ಅವಶಿಷ್ಟ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರಸಾದರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದನ್ನು ಇಡಾಭಕ್ಷಣ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "अतःपरं पुरोहिताः यज्ञाहुतेः अवशिष्टम्‌ अंशं प्रसादरूपेण गृह्णन्ति, तच्च इडाभक्षणम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी हव्य द्रव्यों के मिश्रण से ईडा प्रस्तूत किया जाता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಹವ್ಯದ್ರವ್ಯದ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಇಡಾ ಎಂಬುದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषां हव्यद्रव्याणां मिश्रणेन इडा प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुयाज और पत्नीयाज के बाद यजमान के प्रतीक रूप में कुश निर्मित मूर्ति को अग्नि में निक्षिप्त की जाती है।", "Kannada": "ಅನುಯಾಜ ಮತ್ತು ಪತ್ನೀಯಾಜದ ನಂತರ ಯಜಮಾನನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಕುಶನಿರ್ಮಿತ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "अनुयाजात्‌ पत्नीयाजात्‌ अनन्तरं यजमानस्य प्रतीकत्वेन कुशनिर्मिता मूर्तिः अग्नौ निक्षिप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह कुशमूर्ति कुश पत्थर कही जाती है।", "Kannada": "ಆ ಕುಶಮೂರ್ತಿಯು ಕುಶಪ್ರಸ್ತರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा कुशमूर्तिः कुशप्रस्तरः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मूर्ति जब अग्नि में दग्ध होकर भस्मसात्‌ होती है, तब यजमान इस प्रकार चिन्तन करता है कि उसका पार्थिव शरीर दग्ध हो गया।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಆ ಮೂರ್ತಿಯು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವಾಗುವುದೋ, ಆಗ ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವು ಬೂದಿಯಾಯಿತೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सा मूर्तिः यदा अग्नौ दग्धा सती भस्मसात्‌ भवति, तदा यजमानः एवं चिन्तयति यत्‌ तस्य पार्थिवशरीरं दग्धम्‌ अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा यज्ञ के द्वारा उसकी आत्मा ने विष्णु सायुज्य प्राप्त कर लिया।", "Kannada": "ಆದರೆ ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಅವನ ಆತ್ಮ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च यज्ञद्वारा तस्य आत्मा विष्णुसायुज्यम्‌ प्राप्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अनुध्यान यजमानों को प्रेरणा देता है।", "Kannada": "ಈ ಅನುಧ್ಯಾನವು ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ अनुध्यानं यजमानेभ्यः प्रेरणां प्रयच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान सोचता है कि वह विष्णु के साथ एकीभूत हो गया।", "Kannada": "ತಾನು ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಭೂತನಾದೆನೆಂದು ಯಜಮಾನನು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यजमानः चिन्तयति यत्‌ स विष्णुना सह एकीभूतः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और “विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधो पदम्‌\" इस मन्त्र का उच्चारण करके त्रिपद जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ, \"ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಚಕ್ರಮೇ ತ್ರೇಧಾ ನಿದಧೇ ಪದಂ\" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ತ್ರಿಪದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अपि च \"विष्णुर्विचक्रमे त्रेधा निदधे पदम्‌\" इति मन्त्रम्‌ उच्चारयन्‌ त्रिपदं गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग नित्य और काम्य दोनों प्रकार का हो सकता है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗವು ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಮ್ಯವೆಂಬ ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इष्टियागः नित्यः काम्यो वा उभयप्रकारकः भवितुम्‌ अर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो निरन्तर पूर्णिमा तथा अमावास्या पर इसका अनुष्ठान करते हैं उनके लिए नित्य।", "Kannada": "ಯಾರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವರೋ, ಅವರಿಗೆ ಇದು ನಿತ್ಯ.", "Sanskrit": "ये निरन्तरं पूर्णिमायाम्‌ अमावास्यायां च अस्य अनुष्ठानं कुर्वन्ति तेषां कृते नित्यं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो नित्य नहीं करते हैं, केबल कामना सिद्धि के लिए ही करते हैं उनके लिए तो काम्य है।", "Kannada": "ಹಾಗೂ, ಯಾರು ನಿತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವೋ, ಕೇವಲ ಕಾಮನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡುವರೋ, ಅವರಿಗಂತೂ ಕಾಮ್ಯವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ये च नित्यं कर्म न कुर्वन्ति, कामनासिद्ध्यर्थमेव कुर्वन्ति तेषां कृते तु काम्यं कर्म इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्यानुष्ठान में धान्य से पुरोडाश का निर्माण करना चाहिए, वहाँ गेहूँ का व्यवहार निषिद्ध है।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯಾನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿ ಗೋಧೂಮದ ವ್ಯವಹಾರವು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "काम्यानुष्ठाने धान्येन पुरोडाशस्य निर्माणं कर्तव्यम्‌, तत्र गोधूमस्य व्यवहारः निषिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण के मत में दर्शपूर्ण मास सभी यागों की प्रकृति है।", "Kannada": "ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಣಣದ ಪ್ರಕಾರ, ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯಾಗವು ಎಲ್ಲ ಯಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणस्य मते दर्शपूर्णमासः सकलयागानां प्रकृतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ब्राह्मण के आदि में ही इष्टी की आलोचना देखी जाती है।", "Kannada": "ಈ ಬ್ರಾಹ್ಣದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಇಷ್ಟಿಯ ವಿಚಾರವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ब्राह्मणस्य आदावेव इष्टेः आलोचना दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग के बहुत से प्रकार हैं।", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗವು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इष्टियागस्य बहवः प्रकाराः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुत्र की प्राप्ति के लिए पुत्रेष्टि, अनावृष्टि के समय वृष्टी के लिए होने वाला इष्टि याग, खेत की प्रथम फसल देवता को अर्पण करने के लिए आग्रायणेष्टि इत्यादि।", "Kannada": "ಪುತ್ರಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಪುತ್ರೇಷ್ಟಿ, ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಇಷ್ಟಿಯಾಗ, ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಥಮ ಫಸಲನ್ನು ದೇವತೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲು ಆಗ್ರಯಣೇಷ್ಟಿ ಮುಂತಾದವು.", "Sanskrit": "पुत्रलाभाय पुत्रेष्टिः, अनावृष्टिसमये वृष्ट्यानयनाय इष्टिः, क्षेत्रस्य प्रथमं देवतायै अर्पणाय आग्रायणेष्टिः इत्यादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निप्रीत्यर्थक पुरोडाशयाग, इन्द्रप्रीत्यर्थक पुरोडाशयाग, और इन्द्रप्रीत्यर्थक पयोद्रव्ययाग तीनों यागों का समुह दर्शयाग होता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಕ ಪುರೋಡಾಶಯಾಗ, ಇಂದ್ರಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಕ ಪುರೋಡಾಶಯಾಗ, ಇಂದ್ರಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥಕ ಪಯೋದ್ರವ್ಯಯಾಗ - ಈ ಮೂರೂ ಯಾಗಗಳ ಸಮೂಹವೇ ದರ್ಶಯಾಗವೆನಿಸುವುದು.   ", "Sanskrit": "अग्निप्रीत्यर्थकपुरोडाशयागः, इन्द्रप्रीत्यर्थकपुरोडाशयागः, इन्द्रप्रीत्यर्थकपयोद्रव्ययागश्चेति त्रयाणां यागानां समुहः दर्शयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अष्ट कपाल पुरोडाशयाग, उपांशुयाग, और एकादशकपाल पुरोडाशयाग इन तीनों यागों का समुह पौर्णमासयाग कहलाता है।", "Kannada": "ಅಷ್ಟಕಪಾಲ ಪುರೋಡಾಶಯಾಗ, ಉಪಾಂಶುಯಾಗ, ಏಕಾದಶಕಪಾಲ ಪುರೋಡಾಶಯಾಗ - ಈ ಮೂರೂ ಯಾಗಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಯಾಗ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "अष्टकपालपुरोडाशयागः, उपांशुयागः, एकादशकपालपुरोडाशयागश्चेति त्रयाणां यागानां समुहः पौर्णमासयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन समान फलदायक छः यागों का समूह दर्शपौर्ण मासयाग कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾನ ಫಲದಾಯಕ ಆರು ಯಾಗಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯಾಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतेषां समानफलदायकानां षण्णां यागानां समूहः दर्शपौर्णमासयागः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह दर्शपौर्णमासयाग तीस वर्षात्मक होता हेै।", "Kannada": "ಈ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯಾಗವು ಮೂವತ್ತುವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं दर्शपौर्णमासयागः त्रिंशद्वर्षात्मकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्श शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ದರ್ಶಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "दर्शशब्दस्य कोऽर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग के चार पुरोहित कौन से हैं?", "Kannada": "ಇಷ್ಚಿಯಾಗದ ನಾಲ್ವರು ಪುರೋಹಿತರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "इष्टियागस्य चत्वारः पुरोहिताः के ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमयाग में सर्वश्रेष्ठ कौन है?", "Kannada": "ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "सोमयागे सर्वश्रेष्ठः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरोहितों के प्रसाद भक्षण को क्या कहते हैं?", "Kannada": "ಪುರೋಹಿತರ ಪ್ರಸಾದಭಕ್ಷಣವನ್ನು ಏನೆನ್ನುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "पुरोहितानां प्रसादभक्षणं किम्‌ इति उच्यते् ?"}}
{"translation": {"Hindi": "दैक्ष तथा प्राजापत्य पशु सभी पशुयागों की प्रकृति है।", "Kannada": "ದೈಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಪಶುವು ಎಲ್ಲ ಪಶುಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "दैक्षः प्राजापत्यपशवो वा सकलपशुयागानां प्रकृतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही निरूढ पशुयाग के नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಇದೇ ನಿರೂಢಪಶುಯಾಗ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदमेव निरूढपशुयागः इति प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहिताग्नि त्रैवर्णिक पुरुष इस याग के अधिकारी हैं।", "Kannada": "ಆಹಿತಾಗ್ನಿಯಾದ ತ್ರೈವರ್ಣಿಕ ಪುರುಷನು ಈ ಯಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿ.", "Sanskrit": "आहिताग्निः त्रैवर्णिकः पुरुषः अस्य यागस्य अधिकारी।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग को प्रतिशरद ऋतु में एकवार करने का निर्देश किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ದೇಶ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं यागः प्रतिशरदम्‌ एकवारं करणीयः इति निर्देशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चाहे तो दो बार अथवा छह बार भी किया जा सकता है।", "Kannada": "ಅಪೇಕ್ಷೆ ಇದ್ದರೆ, ಎರಡು ಅಥವಾ ಹತ್ತು ಬಾರಿಯಾದರೂ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अपेक्ष्यते चेत्‌ वारद्वयं वारषट्कम्‌ अपि कर्तु शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि एक बार ही सम्पादन करना हो तो उसका वर्षा ऋतु में सम्पादन करना चाहिए।", "Kannada": "ಒಂದು ವೇಳೆ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "यदि सकृदेव सम्पादनीयः तर्हि स वर्षर्तौ सम्पादनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि दो बार करना हो तो प्रथम सूर्य की उत्तरायण वेला में तथा द्वितीय दक्षिणायन के समय में करना चाहिए।", "Kannada": "ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಥಮ ಸೂರ್ಯನ ಉತ್ತರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ದಕ್ಷಿಣಾಯನದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "यदि वारद्वयं तर्हि प्रथमः सूर्यस्य उत्तरायणवेलायाम्‌ अपरश्च दक्षिणायनसमये।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि छह बार करना हो तो प्रत्येक ऋतु में एक एक सम्पादन करना चाहिए।", "Kannada": "ಆರು ಬಾರಿ ಆಚರಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "यदि वारषट्कं तर्हि प्रत्येकस्मिन् ऋतौ एकैकम्‌ सम्पादनीयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पशु इस याग का आहूतिद्रव्य है।", "Kannada": "ಪಶುವು ಈ ಯಾಗದ ಆಹುತಿದ್ರವ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पशुः अस्य यागस्य आहूतिद्रव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह याग पशुयाग कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಯಾಗವು ಪಶುಯಾಗವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मादयं यागः पशुयागः इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग के देवता प्रजापति, सूर्य, इन्द्र अथवा अग्नि होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದ ದೇವತೆಯು ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿಯಾಗುರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य यागस्य देवता प्रजापतिः, सूर्यः, इन्द्रः अथवा अग्निः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग में छह पुरोहित अपेक्षित होते हैं - अधवर्यु, प्रतिप्रस्थाता, होता, मैत्रावरुण, अग्नि, और ब्रह्मा।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಆರು ಪುರೋಹಿತರು ಬೇಕಾಗುತ್ತಾರೆ - ಅಧ್ವರ್ಯು, ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ, ಹೋತಾ, ಮೈತ್ರಾವರುಣ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ यागे षट्‌ पुरोहिताः अपेक्षिताः भवन्ति - अध्वर्युः, प्रतिप्रस्थाता, होता, मैत्रावरुणः, अग्निः, ब्रह्मा च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टि मूलक यागों में होता ही अनुवाक्य और याज्य उभयविध मन्त्रों का व्यवहार करता है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಮೂಲಕವಾದ ಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೋತೃವೇ ಅನುವಾಕ್ಯ ಮತ್ತು ಯಾಜ್ಯವೆಂಬ ಉಭಯವಿಧ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इष्टिमूलकयागेषु होता एव अनुवाक्या याज्या इति उभयविधान्‌ मन्त्रान्‌ व्याहरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु पशुयाग में होता केवल याज्य मन्त्रों का उच्चारण करता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪಶುಯಾಗದಲ್ಲಿ ಹೋತೃವು ಕೇವಲ ಯಾಜ್ಯಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "किन्तु पशुयागे होता केवलं याज्यमन्त्रान्‌ उच्चारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रैषमन्त्रों को भी मैत्रावरुण ही पढ़ता है।", "Kannada": "ಪ್ರೈಷಮಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಮೈತ್ರಾವರುಣನೇ ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रैषमन्त्राः अपि मैत्रावरुणेन एव पठनीयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पशुओं की आहूति के लिए खूंटे की अपेक्षा होती है।", "Kannada": "ಪಶುಗಳ ಆಹುತಿಗಾಗಿ ಯೂಪದಾರುವಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "पशूनाम्‌ आहुतये यूपदारु अपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ वेदी की पूर्व दिशा में खूटा स्थापित करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಜ್ಞವೇದಿಯ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಯೂಪವನ್ನು ಇಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "यज्ञवेद्याः पूर्वस्यां दिशि यूपः स्थापनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधारण तया अन्ग विहीन आदि दोष रहित बकरे ही बली के लिए लाए जाते हैं।", "Kannada": "ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಂಗವಿಹೀನ ಮುಂತಾದ ದೋಷರಹಿತವಾದ ಮೇಕೆಯನ್ನು ಬಲಿಗಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "साधारणतया दन्तुखञ्जत्वकाणत्वादिदोषरहिताः छागाः एव बलित्वेन आहूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र पूत बकरे को पुरोहित पलाशवृक्ष को शाखाओं से स्पर्श करके *“* अग्नये त्वा जुष्टमुपाकरोमि'' इस मन्त्र का पाठ करता है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಪೂತವಾದ ಮೇಕೆಯನ್ನು ಮುತ್ತುಗದ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಸ್ಪರ್ಷಿಸಿ \"ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಮುಪಾಕರೋಮಿ\" ಎಂಬ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रपूतं छागं पुरोहितः प्लक्षवृक्षस्य शाखाभिः स्पृष्ट्वा \"अग्नये त्वा जुष्टमुपाकरोमि\" इति मन्त्रं पठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसे उपाकरण कहते हैं।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಉಪಾಕರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ उपाकरणम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बलित्व से प्रदास्यमान पशु श्वास के रोधन से मर जाता है।", "Kannada": "ಬಲಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಪಶುವನ್ನು ಶ್ವಾಸಬಂಧನದಿಂದ ವಧೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बलित्वेन प्रदास्यमानः पशुः श्वासबन्धेन निहन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के निधन को संज्ञपन कहते हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ವಧಿಸುವುದನ್ನು ಸಂಜ್ಞಪನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवंविधं निधनं संज्ञपनम्‌ इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निहत पशु के अङग पुरोहित समान रूप में काटता है।", "Kannada": "ಹತವಾದ ಪಶುವಿನ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪುರೋಹಿತನು ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಭಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "निहतपशोः अङ्गानि शमितानामकः पुरोहितः भिनक्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ स्थल की उत्तर पूर्व दिशा में पशु संज्ञपन व्यवच्छेद आदि के निमित्त एक स्थान निर्दिष्ट है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಸ್ಥಳದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪಶು ಸಂಜ್ಞಪನ, ವ್ಯವಚ್ಛೇದನ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञस्थलस्य उत्तरपूर्वस्यां दिशि पशुसंज्ञपनव्यवच्छेदादिनिमित्तम्‌ एकं स्थानं निर्दिष्टम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पशु का वसा अर्थात्‌ हृदय की मेद को अधवर्यु नामक पुरोहित आहवनी याग्नि में आहुत करता है।", "Kannada": "ವಸಾ ಎಂದರೆ ಪಶುವಿನ ಹೃದಯದ ಮೇದಸ್ಸನ್ನು ಅಧ್ವರ್ಯುವೆಂಬ ಪುರೋಹಿತನು ಆಹವನೀಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वसा अर्थात्‌ हृदयस्य मेदः अध्वर्युनामकः पुरोहितः आहवनीयाग्नौ जुहोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक मिट्टी के पात्र में पशु के अङ्गशामित्र प्रवेश के बाद शामित्र नामक अग्नि कुण्ड में पकाए जाते हैं।", "Kannada": "ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಶುವಿನ ಅಂಗಶಾಮಿತ್ರ ಪ್ರವೇಶದ ಅನಂತರ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಪಾಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ मृत्पात्रे पश्वङ्गानि अङ्गशामित्रप्रवेशानन्तरं शामित्रनामके वह्निकुण्डे पच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "याग के समय एक पुरोडाश को यज्ञाग्नि में आहुत किया जाता है।", "Kannada": "ಯಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यागसमये एकः पुरोडाशः यज्ञाग्नौ आहूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल प्रतिप्रस्थाता के अलावा सभी यजमान और पुरोहित समर्पित पुरोडाश के अवशेष को खाते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಯಜಮಾನರೂ ಹಾಗೂ ಪುರೋಹಿತರೂ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಪುರೋಡಾಶದ ಅವಶೇಷವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "केवलं प्रतिप्रस्थातारं विना सर्वे यजमानाः पुरोहिताः च समर्पितपुरोडाशस्य अवशेषान्‌ भुञ्जते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग की आलोचना में कहा गया कि यह कर्म ईडा भक्षण नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗದ ಆಲೋಚನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ಈಡಾಭಕ್ಷಣ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದನ್ನು ಹೇಳಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इष्टियागस्य आलोचनायाम्‌ उक्तं यदिदं कर्म इडाभक्षणम्‌ इति प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तदनन्तर पशु के पक्के हुए अग मृत्पात्र से निकालकर टुकड़े टुकड़े करके अधवर्यु आहवनीयाग्नि में आहुति देता है।", "Kannada": "ತದನಂತರ, ಪಶುವಿನ ಪಕ್ವವಾದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಅಧ್ವರ್ಯುವು ಆಹವನೀಯಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तदनन्तरं पशोः पक्वानि अङ्गानि मृत्पात्रात्‌ बहिष्कृत्य खण्डशः कर्तयित्वा अध्वर्युः आहवनीयाग्नौ प्रददाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मिटटी के पात्र में पशु के मांस का वसा नामक जो रस सञ्चित होता है, उसकी भी पुरोहित आहुति देता है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಶುಮಾಂಸದ ವಸಾ ಎಂಬ ಯಾವ ರಸವು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವುದೋ, ಅದನ್ನೂ ಪುರೋಹಿತನು ಆಹುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मृत्पात्रे पशुमांसस्य वसानामकः यः रसः सञ्चितः भवति, तदपि पुरोहितः जुहोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद ग्यारह अनुयाज और पत्नी संयाज अनुष्ठीत किये जाते हैं।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ, ಹನ್ನೊಂದು ಅನುಯಾಜಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इतः परम्‌ एकादश अनुयाजाः पत्नीसंयाजाश्च अनुष्ठीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पशुयाग में जो पशु के संज्ञपन श्वास रोधन आदि किये जाते हैं वे पशुवध नहीं माने जाते।", "Kannada": "ಈ ಪಶುಯಾಗದಲ್ಲಿ ಪಶುವಿನ ಸಂಜ್ಞಪನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸೋರೋಧನ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಪಶುವಧ ಎಂದು ಭಾವಿಸುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पशुयागे पशोः संज्ञपनश्वासरोधादिकं यत्‌ क्रियते तत्‌ पशुवधः इति न मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक विधानों के अनुसार यह न तो वध और न ही पाप होता है।", "Kannada": "ವೈದಿಕವಿಧಾನಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇದು ವಧೆಯೋ, ಪಾಪವೋ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वैदिकविधानानुगुणम्‌ अयं न वधः न च पापाय भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में कोई पशु आहुत होता है तो वह पशु अपना पार्थिव शरीर छोड़कर जिस देव को उद्देश्य करके वह आहूत किया गया उस देव के समीप जाता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪಶುವನ್ನು ಆಹುತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೋ, ಆ ಪಶುವು ತನ್ನ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ತೊರೆದು ಯಾವ ದೇವತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಆಹುತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆಯೋ, ಆ ದೇವತೆಯ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे कोऽपि पशुः आहूयते चेत्‌ स पशुः तस्य पार्थिवशरीरं परित्यज्य यं देवम्‌ उद्दिश्य स आहूतः तस्य देवस्य सायुज्यम्‌ आप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ से यह पशु अनायास ही दैवी रूप को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಆ ಪಶುವು ದೇವೀರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञेन अनायासेन एव अयं पशुः दैवीरूपं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पशु को उद्देय करके इस प्रसँग में ऋक्संहिता का एक ऋम्‌मन्त्र उल्लिखित है - “न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवा - इदेसि पथिभिः सुगेभिः।", "Kannada": "ಪಶುವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಋಕ್ಸಂಹಿತೆಯ ಒಂದು ಋಙ್ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ - \"ನ ವಾ ಉ ಏತನ್ಮ್ರಿಯಸೇ ನ ರಿಷ್ಯಸಿ ದೇವಾ - ಇದೇಸಿ ಪಥಿಭಿಃ ಸುಗೇಭಿಃ\".", "Sanskrit": "पशुम्‌ उद्दिश्य अस्मिन्‌ प्रसङ्गे ऋक्संहितायाः एकः ऋङ्मन्त्रः उल्लिख्यते - \"न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवा - इदेसि पथिभिः सुगेभिः।\""}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ हे पशू, तू मृत्युलोक को नहीं जा रहा है और न हम तेरी हिंसा कर रहे हैं।", "Kannada": "ಅಂದರೆ, ಹೇ ಪಶುವೇ, ನೀನು ಮೃತ್ಯುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಾವೂ ನಿನಗೆ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡಲಾರೆವು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ हे पशो, त्वं मृत्युलोकं न गच्छसि न वा वयं तव हिंसां कुर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तू सरल पथ से देव के समीप जा रहा है।", "Kannada": "ನೀನು ಸರಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವೆ.", "Sanskrit": "त्वं सरलेन पथा देवसायुज्यं गच्छसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनु ने भी इस मत का समर्थन किया - यज्ञे वधोऽवधः।", "Kannada": "ಮನುವೂ ಕೂಡಾ ಈ ಮಾತಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ - ಯಜ್ಞೇ ವಧೋऽವಧಃ.", "Sanskrit": "मनुः अपि मतम्‌ इदं समर्थितवान्‌ - यज्ञे वधोऽवधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ यज्ञ मं किया गया वध अवध है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಧೆಯು ವಧೆಯೆನಿಸುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यज्ञे वधः न वधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में पशु नहीं मारे जाते हैं।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಶುವನ್ನು ವಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यज्ञे पशुः न वध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु उसको देवत्व की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಅದರ ದೇವತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य देवत्वप्राप्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरोडाश के ईडा भक्षण को तरह ही पशुयाग में आहूति के अवशेष पशुमांस को खाने का विधान देखा जाता है।", "Kannada": "ಪುರೋಡಾಶದ ಇಡಾಭಕ್ಷಣದಂತೆ ಪಶುಯಾಗದಲ್ಲಿ ಆಹುತ್ಯವಶೇಷದ ಪಶುಮಾಂಸದ ವಿಧಾನವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "पुरोडाशस्य इडाभक्षणम्‌ इव पशुयागे आहूत्यवशेषस्य पशुमांसस्य विधानं दृष्टं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पशुमांस के भक्षण के विषय में दो विपरीत मत हैं।", "Kannada": "ಈ ಪಶುಮಾಂಸದ ಭಕ್ಷಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಪರೀತವಾದ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्य पशुमांसस्य भक्षणविषये द्वे विपरीते मते स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ तो पशु को यजमान का चिह्व स्वरूप मानते हैं।", "Kannada": "ಒಬ್ಬರ ಪ್ರಕಾರ ಪಶುವು ಯಜಮಾನನ ಚಿಹ್ವಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एके वदन्ति यत्‌ पशुः यजमानस्य चिह्वस्वरूपः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पशु के द्वारा यजमान स्वयं की आहूति देकर देवत्व को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಪಶುವಿನ ಮೂಲಕ ಯಜಮಾನನು ತನ್ನನ್ನೇ ವಧಿಸಿ ದೇವತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पशुद्वारा यजमानः आत्मानम्‌ एव हुत्वा देवत्वं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यजमान यदि पशुमांस को खाता है तो वह यजमान के लिए स्वमांस भक्षण के समान होगा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಜಮಾನನು ಒಂದು ವೇಳೆ ಪಶುಮಾಂಸವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಆಗ ಅದು ಸ್ವಮಾಂಸಭಕ್ಷಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः यजमानः यदि पशुमांसं भुङ्क्ते तर्हि तत्‌ यजमानस्य कृते स्वमांसभक्षणसमानं भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह निषिद्ध है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ನಿಷಿದ್ಧ.", "Sanskrit": "अतः इदं निषिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ऐतरेय ब्राह्मण में इस मत को समालोचित और खण्डित किया गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ ಖಂಡನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "किन्तु ऐतरेयब्राह्मणे इदं मतं समालोचितं खण्डितं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि और सोम इन दोनों देवताओं की सहायता से इन्द्र ने वृत्र का वध किया।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮ ಇವರಿಬ್ಬರ ದೇವತೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನ ವಧೆ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "अग्नीषोमाभ्याम्‌ उभाभ्यां देवताभ्याम्‌ इन्द्रः वृत्रम्‌ अवधीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अग्नि और सोम ने इन्द्र से एक पशु माँगा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮರು ಇಂದ್ರನಿಂದ ಒಂದು ಪಶುವನ್ನು ಬೇಡಿದರು.", "Sanskrit": "अतः अग्निः सोमश्च इन्द्राय एकं पशुं याचितवन्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने भी प्रार्थित वर प्रदान कर दिया।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನೂ ಕೂಡ ಕೇಳಿದ ವರವನ್ನು ನೀಡದನು.", "Sanskrit": "इन्द्रोऽपि तदा प्रार्थितं दरं प्रदत्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यज्ञकाल में इन्द्र द्वारा प्रदत्त वर की परिपूर्ति के लिए अग्नि और सोम को पशु बली का विधान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ನೀಡದ ವರವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಮಾಡಲು, ಅಗ್ನಿಸೋಮರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪಶುಬಲಿಯನ್ನು ವಿಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यज्ञकाले इन्द्रप्रदत्तस्य वरस्य परिपूर्तये अग्निं सोमं च उद्दिश्य पशुबलिः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान के प्रतीक के लिए पशुबली नहीं दी जाती।", "Kannada": "ಯಜಮಾನನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಪಶುಬಲಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यजमानस्य प्रतीकतया पशुबलिः न प्रदत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पुरोहितों के लिए अवशिष्ट पशु मांस का भक्षण दोष रहित है, तथा निषिद्ध भी नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಉಳಿದ ಪಶುಮಾಂಸದ ಭಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಪುರೋಹಿತರಿಗೆ ದೋಷವಿಲ್ಲಿ, ನಿಷೇಧವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः पुरोहितानाम्‌ अवशिष्टानां पशुमांसानां भक्षणं न दोषावहम्‌, न च निषिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज भी दाक्षिणात्य पुरोहित पशुयाग में आहूत पशु का अवशिष्ट मांस प्रसाद के रूप में ही खाते हैं।", "Kannada": "ಈಗಲೂ ಕೂಡ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತರು ಪಶುಯಾಗದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯಾದ ಪಶುವಿನ ಅವಶಿಷ್ಟವಾದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಪ್ರಸಾದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अद्यापि दाक्षिणात्यादिषु पुरोहिताः पशुयागे आहूतस्य पशोः अवशिष्टमांसं (प्रसादरूपेण) खादन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी पशु यागों की क्या प्रकृति है ?", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಪಶುಯಾಗಗಳಿಗೆ ಯಾವುದು ಪ್ರಕೃತಿ?", "Sanskrit": "सकलपशुयागानां का प्रकृतिः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पशुयाग में आहुति के रूप में क्या दिया जाता हे?", "Kannada": "ಪಶುಯಾಗದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पथशुयागे आहुतिरूपेण किं दीयते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पशु याग के देव कौन हैं?", "Kannada": "ಪಶುಯಾಗದ ದೇವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "पशुयागस्य देवाः के ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पशु याग के छह पुरोहित कौन से हैं?", "Kannada": "ಪಶುಯಾಗದ ಆರು ಪುರೋಹಿತರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "पशुयागस्य षट्‌ पुरोहिताः के ?"}}
{"translation": {"Hindi": "655. खूंटा किन वृक्षो की काष्ठ से निर्मीत होता है?", "Kannada": "ಯೂಪದಾರುಗಳನ್ನು ಯಾವ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "यूपदारुणि केषां वृक्षाणां काष्ठेन निर्मीयन्ते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी प्रकार के सोम याग की प्रकृति अग्निष्टोम है।", "Kannada": "ಸರ್ವವಿಧವಾದ ಸೋಮಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "सर्वविधसोमयागस्य प्रकृतिः अग्निष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत से ब्राह्मणों में सोमयाग की विवृति देखी जाती है।", "Kannada": "ಅನೇಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮಯಾಗದ ವಿವೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "बहुषु ब्राह्मणेषु सोमयागस्य विवृतिः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमर रस ही सरोम याग की प्रधान आहुति है।", "Kannada": "ಸೋಮರಸವೇ ಸೋಮಯಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಆಹುತಿ.", "Sanskrit": "सोमरसः एव सोमयागस्य प्रधानम्‌ आहुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच दिन तक यह याग चलता है।", "Kannada": "ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ಯಾಗವು ನಡೆಯುವುದು.", "Sanskrit": "पञ्च दिनं यावत् अयं यागः प्रचलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पहले दिन यजमान पुरोहितों को अभिनन्दन करता है, और दक्षिणा की प्रति श्रुति देकर तथा यज्ञ का नियोजन होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रथमदिवसे यजमानः पुरोहितान्‌ अभिनन्दति, दक्षिणायाः प्रतिश्रुतिं प्रदाय यज्ञे नियोजयति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे दिन प्रायणीय-इष्ट का अनुष्ठान किया जाता है।", "Kannada": "ಎರಡನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयदिवसे प्रायणीय-इष्टेः अनुष्ठानं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस इष्टी से यज्ञ का आरम्भ होता है वह इष्टि प्रायणीय-इष्टि कहलाती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಇಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಆರಂಭವಾಗುವುದೋ, ಆ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यया इष्ट्या यज्ञस्य आरम्भः भवति सा इष्टिः प्रायणीय-इष्टिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तदनन्तर दश द्रव्यो के विनिमय से शूद्र के साथ सोमलता का क्रयण किया जाता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಅನಂತರ ದಶದ್ರವ್ಯಗಳ ವಿನಿಮಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಶೂದ್ರನಿಂದ ಸೋಮಲತೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदनन्तरं दशद्रव्याणां विनिमयेन शूद्रस्य सकाशात्‌ सोमलतायाः क्रयणं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोम जैसे देवताओं का वैसे ही ब्राह्मणों का राजा है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ಸೋಮವೇ ರಾಜ.", "Sanskrit": "सोमः हि यथा देवतानां तथा ब्राह्मणानां राजा।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे दिन यज्ञस्थल की पूर्व दिशा में प्राग्वंश-नामक महा वेदी का निर्माण होता है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ದಿನ, ಯಜ್ಞಸ್ಥಳದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರಾಗ್ವಂಶ ಹೆಸರಿನ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयदिवसे यज्ञस्थलस्य पूर्वदिशि प्राग्वंशनामिका महावेदी निर्मीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे दिन निरूठ पशुबन्ध याग की प्रक्रिया के अनुसार अग्नि और सोम को उद्देय करके एक पशुयाग किया जाता है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ, ನಿರೂಠ ಪಶುಬಂಧಯಾಗದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಒಂದು ಪಶುಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थदिवसे निरूठपशुबन्धयागस्य प्रक्रियानुसारम्‌ अग्निं सोमं च उद्दिश्य एकः पशुयागः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम दिन अर्थात्‌ पाँचवे दिन प्रकृत अग्निष्टोम का अनुष्ठान होता है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತವಾದ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ಅನುಷ್ಠಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तिमदिवसे अर्थात्‌ पञ्चमदिवसे प्रकृतस्य अग्निष्टोमस्य अनुष्ठानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व के चार दिनों में अनुष्ठित अनुष्ठान अग्निष्टोम अनुष्ठान की भूमिका स्वरूप होते हैं।", "Kannada": "ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿದವು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಭೂಮಿಕಾಸ್ವರೂಪವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "पूर्वतनेषु चतुर्षु दिवसेषु अनुष्ठितानि अनुष्ठानानि अग्निष्टोमानुष्ठानस्य भूमिकास्वरूपाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँचवे दिन सोमरस का निष्काशन करना चाहिए।", "Kannada": "ಐದನೇ ದಿನವೇ ಸೋಮರಸವನ್ನು ನಿಷ್ಕಾಸನೆ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "पञ्चमदिवसे सोमरसः निष्काशनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अनुष्ठान सोमाभिषव अथवा सोमसवन कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸೋಮಾಭಿಷವ ಅಥವಾ ಸೋಮಸೇಚನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ अनुष्ठानं सोमाभिषवः सोमसवनं वा इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी प्रकार के सोमयाग की प्रकृति हि अग्निष्टोम याग है, वह ज्योतिष्टोम भी कहलाता है।", "Kannada": "ಸರ್ವವಿಧವಾದ ಸೋಮಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ, ಅದನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सर्वविधसोमयागस्य प्रकृतिः हि अग्निष्टोमयागः, स ज्योतिष्टोमः इत्यपि उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग में सोम लता का रस ही प्रधान आहुति द्रव्य है।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸೋಮಲತೆಯ ರಸವೇ ಮುಖ್ಯ ಆಹುತಿದ್ರವ್ಯ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ यागे सोमलतायाः रस एव प्रधानम्‌ आहुतिद्रव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसे याग में जो बारह स्तोत्र गाए जाते हैं, उनमें अन्तिम स्तोत्र को अग्निष्टोम कहते हैं।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ತೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतादृशयागे यानि द्वादश स्तोत्राणि गीयन्ते, तेषु अन्तिमं स्तोत्रम्‌ अग्निष्टोमम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि अग्निष्टोम नामक सामगान से यज्ञ समाप्त होता है, अतः तज्जन्य याग भी अग्निष्टोम कहलाता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ, ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸೋಮಗಾದಿಂದ ಯಜ್ಞವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ತಜ್ಜನ್ಯವಾದ ಯಾಗವನ್ನು ಕೂಡ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यतः अग्निष्टोमनामके सामगाने यज्ञः समाप्यते, तस्मात्‌ तज्जन्ययागः अपि अग्निष्टोमः इति आख्यायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत से ब्राह्मण यागों में सोमयाग की विवृति देखी जाती है।", "Kannada": "ಬಹುಬ್ರಾಹ್ಮಣಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸೋಮಯಾಗದ ವಿವೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "बहुब्राह्मणयागे सोमयागस्य विवृतिः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेयब्राह्मण में विशेषतः अग्निष्टोम याग का विवरण है।", "Kannada": "ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಯಾಗದ ವಿವರಣೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ऐतरेयब्राह्मणे विशेषतः अग्निष्टोमयागस्य विवरणं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ब्राह्मण में चालीस अध्याय हैं।", "Kannada": "ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ ब्राह्मणे चत्वारिंशत्‌ अध्यायाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्राम्भ के सोलह अध्यायों में अग्निष्टोम याग के ऋग्वेदीय पुरोहितों का कर्तव्य विहित है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನಿಂದ ಹದಿನಾರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಪುರೋಹಿತರ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र आदितः षोडशसु अध्यायेषु अग्निष्टोमयागे ऋग्वेदीयपुरोहितानां कर्तव्यं विहितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रति संवत्सर वसन्त-कऋतु में त्रैवर्णिक यजमान सपत्नीक इस याग का अनुष्ठान करें।", "Kannada": "ಪ್ರತಿ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತ್ರೈವರ್ಣಿಕ ಯಜಮಾನನು ಸಪತ್ನೀಕನಾಗಿ ಈ ಯಾಗದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रति संवत्सरं वसन्त-ऋतौ त्रैवर्णिकयजमानः सपत्नीकः अस्य यागस्य अनुष्ठानं कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत दूर दुर्गम प्रदेश से सोमलता को लाकर यत्न से उसकी रक्षा की जाती थी।", "Kannada": "ಬಹು ದೂರದಿಂದ ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸೋಮಲತೆಯನ್ನು ತಂದು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "बहुदूरात्‌ दुर्गमप्रदेशात्‌ सोमलताम्‌ आनीय यत्नेन तस्याः रक्षा क्रियते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब सोमलता दुष्प्राप्य हो गई।", "Kannada": "ಈಗ ಸೋಮಲತೆಯು ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदानीं सोमलता दुष्प्राप्या जाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसके स्थान पर पूतिका-लता का विधान किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಅದರ ಬದಲು ಪೂತಿಕಾ ಎಂಬ ಲತೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ तस्याः स्थाने पूतिका इत्याख्यायाः लतायाः विधानं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक युग में ही सोमलता दुष्प्रा्य थी।", "Kannada": "ವೈದಿಕಯುಗದಲ್ಲೇ ಸೋಮರಸವು ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "वैदिकयुगे एव सोमलता दुष्प्राप्या आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण में कहा है कि यदि सोमलता प्राप्त नहीं होती, तो पूतिका से यज्ञ सम्पन करें।", "Kannada": "ಸೋಮಲತೆಯು ಸಿಗದಿದ್ದರೆ ಪೂತಿಕೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणे उक्तं यत्‌ यदि सोमलता न प्राप्यते, तर्हि पूतिकया यज्ञं कुर्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस याग में सोलह पुरोहित अर्थात्‌ सभी अपेक्षित हैं।", "Kannada": "ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಹನ್ನೆರಡು ಪುರೋಹಿತರೂ ಅಪೇಕ್ಷಿತರೇ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ यागे षोडश पुरोहिताः अर्थात्‌ सर्वे अपेक्षिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान और ब्राह्मण मिलकर कुल सत्तरह लोग होते हैं।", "Kannada": "ಯಜಮಾನನ ಜೊತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸೇರಿ ಹದಿನೇಳು ಜನರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यजमानः ब्राह्मणाः च मिलित्वा साकल्येन सप्तदश जनाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी वेदग्रन्थ में देखा जाता है कि - `सदस्य' - नामक पुरोहित सत्तरह संख्या का परिपूरक होता है।", "Kannada": "ಕೆಲವೊಂದು ವೇದಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ - 'ಸದಸ್ಯ' ಎಂಬ ಪುರೋಹಿತನು ಹದಿನೇಳನೆಯವರಾಗಿ ಪರಿಪೂರಕರಾಗುವರು.", "Sanskrit": "कस्मिंश्चित्‌ वेदग्रन्थे दृश्यते यत्‌ - 'सदस्यः' - इत्याख्यः पुरोहितः सप्तदशसंख्यायाः परिपूरको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ के प्रथम दिन ही यजमान पुरोहितों का अभिनन्दन करता है तथा दक्षिणा की प्रतिश्रुति देकर यज्ञ का नियोजन करता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲೇ ಯಜಮಾನನು ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣೆಯ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य प्रथमदिवसे एव यजमानः पुरोहितान्‌ अभिनन्दति अपि च दक्षिणायाः प्रतिश्रुतिं प्रदाय यज्ञे नियोजयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह रीति ऋात्विजवरण कहलाती है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯನ್ನು ಋತ್ವಿಗ್ವರಣ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इयं रीतिः ऋत्विग्वरणम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तदनन्तर दीक्षणीय-इष्टी का अनुष्ठान होता है।", "Kannada": "ತದನಂತರ, ದೀಕ್ಷಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदनन्तरं दीक्षणीय-इष्टेः अनुष्ठानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान और उसकी पत्नी यज्ञ में दीक्षित होते हैं, इस प्रकार दीक्षा से उन दोनों का नया जन्म अर्थात्‌ आध्यात्मिक जन्म होता है।", "Kannada": "ಯಜಮಾನನು ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತರಾಗುವರು, ಹೀಗೆ ದೀಕ್ಷಿತರಾದ ದಂಪತಿಗಳು ಹೊಸ ಜನ್ಮ ಅರ್ಥಾತ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಜನ್ನ ಪಡೆಯುವರು.", "Sanskrit": "यजमानः तत्पत्नी च यज्ञे दीक्षिते भवतः, एवं तया दीक्षया तयोः नवजन्म अर्थात्‌ आध्यात्मिकजन्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे दिन प्रातः प्रायणीय-इष्टी का अनुष्ठान विहित है।", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯ ದಿನದ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयदिवसे प्रातः प्रायणीय-इष्टेः अनुष्ठानं विहितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे इष्ट्‌ यज्ञ का आरम्भ होता है वह प्रायणीय इष्टि कहलाती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಇಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಆರಂಭವಾಗುವುದೋ, ಆ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यया इष्ट्या यज्ञस्य आरम्भः भवति सा प्रायणीयः इष्टिः इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस इष्टी में पथ्यास्वति, अग्नि, सोम, सविता, और अदिति इन पांच देवाओं का आह्वान किया जाता है।", "Kannada": "ಈ ಇಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಥ್ಯಾಸ್ವಸ್ತಿ, ಅಗ್ನಿ, ಸೋಮ, ಸವಿತಾ, ಅದಿತಿ ಎಂಬ ಐದು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "अस्याम्‌ इष्टौ पथ्यास्वतिः, अग्निः, सोमः, सविता, अदितिः च एतेषां पञ्चानां देवानाम्‌ आह्वानं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अदिति पुरोडाश तथा अन्य चार देवओं के लिए तेज घृत व आज्य आहुति त्व का विधान है।", "Kannada": "ಅದಿತಿಗೆ ಪುರೋಡಾಶ, ಆದರೆ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಘೃತ ಅಥವಾ ಆಜ್ಯವನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अदितये पुरोडाशः किञ्च अन्येभ्यः चतुर्भ्यः देवेभ्यः द्रुतं घृतम्‌ आज्यं वा आहुतित्वेन विहितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "याज्ञिक परिभाषा में घृत यदि तरल हो तो वह आज्य कहा जाता है, किन्तु पीण्डिभूत हो तो घृत कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾಜ್ಞಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದ ಘೃತವನ್ನು ಆಜ್ಯ ಎನ್ನುವರು, ಆದರೆ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಘೃತವೆನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "याज्ञिकपरिभाषायां घृतम्‌ द्रुतं चेत्‌ तत्‌ आज्यम्‌ उच्यते, किञ्च पिण्डीभूतं चेत्‌ घृतम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“हविर्विलीनमाज्यं स्याद्‌ घनीभूतं घृतं विदुः यह श्रुति है।", "Kannada": "\"ಹವಿರ್ವಿಲೀನಮ್ ಆಜ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್ ಘನೀಭೂತಂ ಘೃತಂ ವಿದುಃ\" ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "\"हविर्विलीनमाज्यं स्याद्‌ घनीभूतं घृतं विदुः\" इति श्रुतिः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायणीय इष्टी के बाद सोमलता क्रयण का अनुष्ठान देखा जाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಣೀಯ ಇಷ್ಟಿಯ ನಂತರ, ಸೋಮಲತಾ ಕ್ರಯಣದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "प्रायणीयेष्टेः परं सोमलताक्रयणस्य अनुष्ठानं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सोमक्रय कहलाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಸೋಮಕ್ರಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एषः सोमक्रयः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दशद्रव्यों के विनिमय से किसी छोटी सोमलता का क्रय किया जाता है।", "Kannada": "ದಶದ್ರವ್ಯಗಳ ವಿನಿಮಯದೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಶೂದ್ರನಿಂದ ಸೋಮಲತೆಯ ಕ್ರಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दशद्रव्याणां विनिमयेन कस्माच्चित्‌ शूद्रात्‌ सोमलतायाः क्रयणं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे दश द्रव्य एकवर्षीय गोवत्स, सुवर्ण, एक बकरा, एक दूध देने वाली गाय और उसका बछडा, एक सांड, शकट वहन के लिए एक बैल, एक छोटा सांड, एक गोवत्स, और एक वस्त्र।", "Kannada": "ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕರು, ಬಂಗಾರ, ಒಂದು ಮೇಕೆ, ಒಂದು ಹಾಲು ನೀಡುವ ಹಸು ಮತ್ತು ಅದರ ಕರು, ಒಂದು ವೃಷಭ, ಗಾಡಿಯನ್ನು ಹೊರಲು ಒಂದು ಎತ್ತು, ಒಂದು ಎಮ್ಮೆಯ ಕರು, ಒಂದು ಹಸುವಿನ ಕರು, ಒಂದು ವಸ್ತ್ರ - ಈ ಹತ್ತು ದ್ರವ್ಯಗಳು.", "Sanskrit": "तानि च दश द्रव्याणि हि एकवर्षीयः गोवत्सः, सुवर्णम्‌, एकः अजः, एका दुग्धवती गौः तस्याः वत्सः च, एकः वृषभः, शकटवहनाय एकः बलीवर्दः, एकः वृषभवत्सः, एकः गोवत्सः च, एकं वस्त्रं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोम देवताओं तथा ब्राह्मणों के राजा हैं।", "Kannada": "ಸೋಮನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ರಾಜ.", "Sanskrit": "सोमः देवतानां ब्राह्मणानां च राजा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः राजकीय सम्मान सहित सोम का वहन किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ರಾಜಕೀಯ ಗೌರವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೋಮವನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तदर्थं राजकीयसम्मानसहितं सोमस्य वहनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरोहित गणों के द्वारा चालित दो बैलों के द्वारा वाहित दो शकटों से सोम यज्ञ स्थल पर लाया जाता है।", "Kannada": "ಪುರೋಹಿತಗಣವು ಎರಡು ಎತ್ತುಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಯಜ್ಞಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವರು.", "Sanskrit": "पुरोहितगणैः चालिताभ्यां बलीवर्दद्वयेन वाहिताभ्यां द्वाभ्यां शकटाभ्यां सोमः यज्ञस्थले नीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा सोम यजमानों के मान्य अतिथि हैं।", "Kannada": "ರಾಜ ಸೋಮನು ಯಜಮಾನರಿಂದ ಸಮ್ಮಾನಿತ ಅತಿಥಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "राजा सोमः यजमानानां मान्यः अतिथिः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोम के लिए आतिथ्येष्टि नामक इष्टी का विधान है यहाँ इस इष्टी में नौ मृत्क-पाल विष्णु को उद्देश्य करके पुरोडाश को अर्पण किये जाते हैं।", "Kannada": "ಸೋಮನಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯೇಷ್ಟಿ ಹೆಸರಿನ ಇಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಇಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ಮೃತ್ಕಪಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "सोमस्य कृते आतिथ्येष्टिनामिकायाः इष्टेः विधानं वर्तते अस्मिन्‌ स्थले।अस्याम्‌ इष्टौ नवसु मृत्कपालेषु विष्णुम्‌ उद्दिश्य पुरोडाशः अर्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आतिथ्येष्टी के बाद प्रवर्ग्य नामक अनुष्ठान, और तदनन्तर उपसत्‌-इष्टी का अनुष्ठान किया जाता है।", "Kannada": "ಆತಿಥ್ಯೇಷ್ಟಿಯ ಅನಂತರ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯವೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅನುಷ್ಠಾನ, ತದನಂತರ ಉಪಸದಿಷ್ಟಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आतिथ्येष्टेः अनन्तरं प्रवर्ग्यनामकम्‌ अनुष्ठानम्‌, तदनन्तरं च उपसत्‌-इष्टेः अनुष्ठानं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे दिन यज्ञ स्थल की पूर्व दिशा में प्राग्वंश-नाम का महावेदी का निर्माण किया जाता है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ದಿನ, ಯಜ್ಞಸ್ಥಳದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರಾಗ್ವಂಶ ಹೆಸರಿನ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयदिवसे यज्ञस्थलस्य पूर्वदिशि प्राग्वंश-नामिका महावेदी निर्मीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे दिन निरूठ पशुबन्धयाग की प्रक्रियानुसार अग्नि और सोम को उद्देश्य करके एक पशुयाग विहित है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ, ನಿರೂಠ ಪಶುಬಂಧಯಾಗದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೋಮರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಒಂದು ಪಶುಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थदिवसे निरूठपशुबन्धयागस्य प्रक्रियानुसारम्‌ अग्निं सोमं च उद्दिश्य एकः पशुयागः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस दिन दक्षिणस्थ दिशा में हविर्विधन वेदी में सोम ले जाया जाता है।", "Kannada": "ಈ ದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹವಿರ್ವಿಧಾನ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ दिवसे दक्षिणस्थदिशि हविर्विधानवेद्यां सोमः नीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अनुष्ठान हविर्विधन प्रणयन कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಹವಿರ್ವಿಧಾನ ಪ್ರಣಯನ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इदं च अनुष्ठानं हविर्विधानप्रणयनम्‌ इति अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "माध्यन्दिन सवन में पशुमांस और पुरोडाश की आहुति निर्दिष्ट है, सायन्तन अर्थात्‌ तीसरेसवन में पशु के नाना-अङग आहुति के रूप में दिए जाते हैं।", "Kannada": "ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸವನದಲ್ಲಿ ಪಶುಮಾಂಸದ ಮತ್ತು ಪುರೋಡಾಶದ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ, ಸಾಯಂತನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಾತ್ ತೃತೀಯಸವನದಲ್ಲಿ ಪಶುವಿನ ನಾನಾ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "माध्यन्दिनसवने पशुमांसस्य पुरोडाशस्य च आहुतिः निर्दिष्टा वर्तते, सायन्तने अर्थात्‌ तृतीयसवने पशोः नाना-अङ्गानि आहुतित्वेन दीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एतदनन्तर पत्नीसंयाज अनुष्ठित है।", "Kannada": "ಇದರ ಅನಂತರ, ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदनन्तरं पत्नीसंयाजः अनुष्ठितः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरोहित इस दिन प्रत्यूषा पूत सलिल में अवगाहन करके सोम सवन करते हैं।", "Kannada": "ಪುರೋಹಿತರು ಈ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾವಿನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಗಾಹನೆ ಮಾಡಿ ಸೋಮಸವನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पुरोहिताः अस्मिन्‌ दिवसे प्रत्युषसि पूतसलिले अवगाहनं कृत्वा सोमसवनं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विहङ्ग काकली के आरम्भ से पूर्व होता प्रातः अनुवाक पढ़ता है।", "Kannada": "ವಿಹಂಗ ಕಾಕಲಿಯ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಹೋತೃವು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಅನುವಾಕವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विहङ्गकाकल्याः आरम्भात्‌ पूर्वं होता प्रातः अनुवाकं पठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक प्रस्तर खण्ड पर सोमलता को स्थापित करके उसके ऊपर 'वसतीवरी' नामक जल का सिञ्चन करते हैं।", "Kannada": "ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತರಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅದರ ಮೇಲೆ, 'ವಸತೀವರೀ' ಎಂಬ ನೀರಿನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ प्रस्तरखण्डे सोमलतां संस्थाप्य तदुपरि 'वसतीवरी' इति नामकस्य जलस्य सिञ्चनं करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे पत्थर पर सोमलता के पेषण से रस निकाला जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸ್ತರಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸದ ಲೇಪನದಿಂದ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अपरस्मिन्‌ प्रस्तरखण्डे सोमलतायाः पेषणेन रसः निष्कास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रह नामक पात्र में निष्काशित सोमरस स्थापित किया जाता है, बकरे के चर्म से निर्मित 'दशापवित्र' नामक तित उसे उसका परिशोधन किया जाता है।", "Kannada": "ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಗ್ರಹವೆಂಬ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಜದ ಚರ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ದಶಾಪವಿತ್ರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ತಿತಉವಿನ ಪರಿಶೋಧನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ", "Sanskrit": "ग्रहनामके पात्रे निष्कासितः सोमरसः स्थाप्यते, छागचर्मनिर्मितेन 'दशापवित्र' इति नामकेन तितउना तस्य परिशोधनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्रोणकलश नामक पात्र में विशुद्ध रस स्थापित किया जाता है।", "Kannada": "ದ್ರೋಣಕಲಶವೆಂಬ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶುದ್ಧರಸವನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्रोणकलशनामके पात्रे विशुद्धरसः संस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक दिन तीन बार सोमरस के निष्काशन का विधान है, प्रातः मध्याह्यण और सायंकाल।", "Kannada": "ಪ್ರತಿದಿವವೂ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೋಮರಸದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यहं वारत्रयं सोमरसस्य निष्कासनं विहितं वर्तते, प्रातः मध्याह्णे सायं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन तीनों सवनों का नाम यथाक्रम प्रातःसवन, माध्यन्दिनसवन, तृतीयसवन है।", "Kannada": "ಈ ಸವನಗಳ ಹೆಸರು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ, ಪ್ರಾತಃಸವನ, ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸವನ ಮತ್ತು ಸಾಯಂ ಸವನ.", "Sanskrit": "एतेषां त्रयाणां सवनानां नाम यथाक्रमं हि प्रातःसवनम्‌, माध्यन्दिनसवनं, तृतीयसवनं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहुति के अवशिष्ट सोमरस का चमस से पुरोहितगण और यजमान को पान कराया जाता है।", "Kannada": "ಆಹುತಿಯ ಉಳಿದ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಚಮಸದಿಂದ ಪುರೋಹಿತಗಣ ಮತ್ತು ಯಜಮಾನರು ಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आहुतेः अवशिष्टः सोमरसः चमसेन पुरोहितगणाय यजमानाय च पानं कार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "माध्यन्दिन सवन के बाद पुरोहितगण को दक्षिणा दी जाती है।", "Kannada": "ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸವನದ ಅನಂತರ, ಪುರೋಹಿತಗಣಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "माध्यन्दिनसवनात्‌ पुरोहितगणाय दक्षिणा दीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौ, अश्व, गधा, बकरा, भैसा, तिल, दाल मांस धन्य और जौ दक्षिणा के रूप में दीये जाते हैं।", "Kannada": "ಗೋವು, ಕುದುರೆ, ಕತ್ತೆ, ಮೇಕೆ, ಎತ್ತು, ಎಳ್ಳು, ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ, ಮಾಂಸ, ಧಾನ್ಯ, ಬಾರ್ಲಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "गौः अश्वः गर्दभः छागः महिषः तिलं द्विदलं मांसं धान्यं यवः च दक्षिणात्वेन दीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीयसवन के बाद अवभृथ स्नान का अनुष्ठान किया जाता है।", "Kannada": "ತೃತೀಯ ಸವನದ ನಂತರ, ಅವಭೃತಸ್ನಾನದ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡುವರು.", "Sanskrit": "तृतीयसवनात्‌ परम्‌ अवभृथस्नानस्य अनुष्ठानं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह अनुष्ठान अवभृथ-इष्टिनाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಅವಭೃಥೇಷ್ಟಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इदं च अनुष्ठानम्‌ अवभृथ-इष्टिः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान और अन्य सभी पुरोहित अवभृथ स्नान के लिए जलाशय को जाते हैं।", "Kannada": "ಯಜಮಾನ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪುರೋಹಿತರು ಅವಭೃಥಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವರು.", "Sanskrit": "यजमानः अन्ये सर्वे पुरोहिताः च अवभृथस्नानाय जलाशयं गच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अवभृथ-इष्टि ही अग्निष्टोम का अन्तिम अनुष्ठान है।", "Kannada": "ಈ ಅವಭೃಥೇಷ್ಟಿಯೇ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ಅಂತಿಮ ಅನುಷ್ಠಾನ.", "Sanskrit": "इयम्‌ अवभृथ-इष्टिः एव अग्निष्टोमस्य अन्तिमम्‌ अनुष्ठानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण और अग्नि इसके इष्ट देवता हैं।", "Kannada": "ವರುಣ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯು ಈ ಇಷ್ಟಿಯ ದೇವತೆಗಳು.", "Sanskrit": "वरुणः अग्निः च अस्याः इष्टेः देवते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चार प्रयाजों और दो अनुयाजों का अनुष्ठान विहित है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಯಾಜ ಮತ್ತು ಎರಡು ಅನುಯಾಜಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्णा प्रयाजानां द्वयोः अनुयाजयोः च अनुष्ठानं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण को उद्दे्य करके एक पुरोडाश अर्पण करते हैं।", "Kannada": "ವರುಣನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಒಂದು ಪುರೋಡಾಶವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वरुणम्‌ उद्दिश्य एकः पुरोडाशः अर्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवभृथ-इष्टी में सभी आहुतियाँ जल में ही दी जाती हैं, न की अग्नि में।", "Kannada": "ಅವಭೃಥೇಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಆಹಿತಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अवभृथ-इष्टौ सर्वाः आहुतयः एव जले दीयन्ते, न तु अग्नै।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान अवगाहन रत पुरोहितों के शिर पर जल सिञ्चता है।", "Kannada": "ಯಜಮಾನನು ಸ್ನಾನಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪುರೋಹಿತರ ಶಿರದ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यजमानः अवगाहनरतानां पुरोहितानां शिरसि जलं सिञ्चति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीक्षणीय-इष्टिकाल में यजमान और उसकी पत्नी पांच दिन तक परिधृत वस्त्र अवभृथ स्नान के अनन्तर छोड़ कर उन्नेता नामक पुरोहित द्वारा प्रदत्त नवीन वस्त्र का परिधान करते हैं।", "Kannada": "ದೀಕ್ಷಣೀಯ-ಇಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ, ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವಭೃಥಸ್ನಾನದ ಅನಂತರ ಪರಿಧಾನ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೊರೆದು, ಉನ್ನೇತಾ ಎಂಬ ಪುರೋಹಿತನು ನೀಡಿದ ನವವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪರಿಧಾನವಾಗಿ ಉಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दीक्षणीय-इष्टिकाले यजमानः तत्पत्नी च पञ्चसु दिनेषु परिधृतं वस्त्रम्‌ अवभृथस्नानानन्तरं त्यक्त्वा उन्नेता इति नामकेन पुरोहितेन प्रदत्तस्य नववस्त्रस्य परिधानं कुरुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जलाशय से यज्ञ स्थल की और प्रत्यागमन के समय में यजमान उदयनीय नामक अन्तिम अनुष्ठान का आचरण करता है।", "Kannada": "ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಯಜ್ಞಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ, ಉದಯನೀಯ ಎಂಬ ಅಂತಿಮ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಯಜಮಾನನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "जलाशयाद्‌ यज्ञस्थलं प्रति प्रत्यावर्तनसमये यजमानः उदयनीय इति नामकम्‌ अन्तिमम्‌ अनुष्ठानम्‌ आचरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदयनीय-इष्टी में दूध-मधु-दही-श्करा-आदि के मिश्रण से निर्मित चरु आहुति के रूपमें दी जाती है।", "Kannada": "ಉದಯನೀಯೇಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು-ಜೇನು-ಮೊಸರು-ಸಕ್ಕರೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚರುವನ್ನು ಆಹುತಿಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उदयनीय-इष्टौ दुग्ध-मधु-दधि-शर्करा-प्रभृतीनां मिश्रणेन निर्मितं चरु आहुतिरूपेण दीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम का दूसरा नाम क्या है?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "अग्निष्टोमस्य अपरं नाम किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम में मुख्य आहुति कौन सी है?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ಮುಖ್ಯ ಆಹುತಿ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "अग्निष्टोमे मुख्या आहुतिः का ?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस ब्राह्मण में अग्निष्टोम का विवरण विस्तृत रूप से है?", "Kannada": "ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "कस्मिन्‌ ब्राह्मणे अग्निष्टोमस्य विवरणं विस्तृततया वर्तते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "देवता और ब्राह्मणों का राजा कौन है?", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ರಾಜನಾರು?", "Sanskrit": "देवतानां ब्राह्मणानां च राजा कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "याज्ञिक परिभाषा में द्रुत घृत का क्या नाम?", "Kannada": "ಯಾಜ್ಞಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರವರೂಪದ ಘೃತವನ್ನು ಏನೆನ್ನುವರು?", "Sanskrit": "याज्ञिकपरिभाषायां द्रुतघृतस्य नाम किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमयाग के लिए कितने दिन अपेक्षित हैं?", "Kannada": "ಸೋಮಯಾಗಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ದಿನ ಬೇಕು?", "Sanskrit": "सोमयागस्य कृते कति दिनानि अपेक्षितानि ?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिदिन कितनी बार सोमरस के निष्काशन का विधान है?", "Kannada": "ಪ್ರತಿದಿವವೂ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಸೋಮರಸದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "प्रत्यहं कतिवारं सोमरसनिष्कासनस्य विधानं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम का अन्तिम अनुष्ठान क्या हे?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ಅಂತಿಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "अग्निष्टोमस्य अन्तिमम्‌ अनुष्ठानं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारी लौकिक संस्कृती में बहुत से याग हमारे द्वारा परिलक्षित तथा पालित हैं।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಲೌಕಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಯಾಗಗಳನ್ನು ನಾವು ಪರಿರಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇವೆ, ಪಾಲಿಸಿದ್ದೇವೆ ಕೂಡ.", "Sanskrit": "अस्माकं लौकिकसंस्कृतौ बहवः यागाः अस्माभिः परिलक्ष्यन्ते किञ्च पाल्यन्ते अपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः तो वैदिकों के लिए याग बहुत पुण्य प्रदायक हैं।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ವೈದಿಕರಿಗೆ ಯಾಗವು ಬಹು ಪುಣ್ಯದಾಯಕವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतस्तु वैदिकानां कृते यागाः बहु पुण्यप्रदायकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम यहाँ बहुत से यागों के विषय में जान सकते हैं।", "Kannada": "ನಾವಿಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯಾಗಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "वयम्‌ अत्र बहूनां यागानां विषये ज्ञातुं शक्नुमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम जान सकते हैं कि कौन सा याग कितने दिनों में समाप्त होता है, किस प्रकार उन यागों का अनुष्ठान करना चाहिए इत्यादि।", "Kannada": "ಯಾವ ಯಾಗವು ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ಆ ಯಾಗಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಾವಿಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "वयं ज्ञातुं शक्नुमः कः यागः कतिषु दिनेषु समाप्यते, कथं वा तेषां यागानाम्‌ अनुष्ठानं विधेयम्‌ इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्र याग की प्रकृति गवामयन नामक यज्ञ है।", "Kannada": "ಸತ್ರಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಗವಾಮಯನ ಎಂಬ ಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सत्रयागस्य प्रकृतिः हि गवामयननामकयज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गवामयन याग सोमयाग के अन्तर्गत आता है।", "Kannada": "ಗವಾಮಯನ ಯಾಗವು ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गवामयनयागो हि सोमयागे अन्तर्गतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः गवामयन की प्रकृति अग्निष्टोम है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗವಾಮಯನದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "अतः गवामयनस्य प्रकृतिः हि अग्निष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्र और गवामयन के मध्य श्रेणी विन्यास पर्यालोचना की जाती है।", "Kannada": "ಸತ್ರ ಮತ್ತು ಗವಾಮಯನಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀವಿನ್ಯಾಸದ ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "सत्रगवामयनयोः मध्ये श्रेणीविन्यासस्य पर्यालोचना क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कहा जाता है कि - यज्ञ को जातिगत दुष्टी से देखें तो गवामयन याग सोमयाग के अन्तर्गत आता है परन्तु काल की दृष्टी से उनके स्वरूप वश श्रेणी विन्यास किया जाता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಜಾತಿದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಲೋಕನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಗವಾಮಯನ ಯಾಗವು ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಾಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಕಾರಣದಿಂದ ಶ್ರೇಣೀವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "अतः उच्यते यत्‌ - यज्ञयोः जातिदृष्ट्या अवलोक्यते चेत्‌ गवामयनयागः सोमयागे अन्तर्गतः भवति परन्तु कालदृष्ट्या तयोः स्वस्वरूपवशादेव श्रेणीविन्यासः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो याग एक दिन समाप्त होता है वह एकाहयाग कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಯಾಗಗಳುು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ನವಾಗುವುವೋ, ಅವನ್ನು ಏಕಾಹಯಾಗಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ", "Sanskrit": "ये यागाः एकस्मिन्नेव दिने समाप्यन्ते तर्हि एकाहयागाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो याग एकाधिक दिवसीय अथवा बारह दिनों से कम दिनों में सम्पन होते हैं वे अहीनयाग होते हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ಯಾಗಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆದರೆ ಹನ್ನೆರಡಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ, ಅವುಗಳನ್ನು ಅಹೀನಯಾಗಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "ये यागाः एकाधिकदिवसीयाः किञ्च द्वादशदिवसेभ्यः न्युनदिवसीयाः ते अहीनयागाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बारह दिनों से अधिक दिन जिस याग में लगते हैं वह सत्रयाग कहलाता है।", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಸತ್ರಯಾಗವೆನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "द्वादशदिवसेभ्यः अधिकदिवसाः यस्मिन्‌ यागे प्रयोजनं भवति तर्हि सत्रयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद के पञ्चविंश ब्राह्मण में विविध सत्र याग की विधि और अनुष्ठान का स्वरूप वर्णित है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದ ಪಂಚವಿಂಶತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸತ್ರಯಾಗದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामवेदस्य पञ्चविंशब्राह्मणे विविधसत्रयागस्य विधिः अनुष्ठानस्वरूपं च वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गवामयन याग के सम्पादन के लिए एक वत्सर अपेक्षित है।", "Kannada": "ಗವಾಮಯನ ಯಾಗದ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಏಕವತ್ಸ್ವರವು ಅಪೇಕ್ಷಿತ.", "Sanskrit": "गवामयनयागस्य सम्पादनाय एकवत्सरः अपेक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः गवामयन याग सत्रयाग के अन्तर्गत आता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗವಾಮಯನ ಯಾಗವು ಸತ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತ.", "Sanskrit": "अतः गवामयनयागः सत्रयागे अन्तर्गतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्रयाग तीन भागों में विभक्त है - प्रथमार्ध में 180 दिन, द्वितीयार्थ में 180 दिन और तृतीयार्थ में 180 दिनों की अपेक्षा है।", "Kannada": "ಸತ್ರಯಾಗವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ - ಪ್ರಥಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ೧೮೦ ದಿವಸಗಳು, ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ೧೮೦ ದಿವಸಗಳು ಮತ್ತು ತೃತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ೧೮೦ ದಿವಸಗಳು ಅಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सत्रयागः त्रिषु भागेषु विभज्यते- प्रथमार्धे १८० दिवसाः , द्वितीयार्धे १८० दिवसाः किञ्च तृतीयार्थे १८० दिवसाः अपेक्षन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदि के 180 दिनों के अनुष्ठान में प्रथमदिन में अतिरात्र और अन्तिम दिन में स्वर साम विहित हैं परन्तु अन्तिम 180 दिनों के अनुष्ठान में प्रथम दिन स्वर साम और अन्तिम दिन में अतिरात्र विहित है।", "Kannada": "ಮೊದಲ ೧೮೦ ದಿವಸಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲಿ ಅತಿರಾತ್ರ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಮಾಸವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾದ ೧೮೦ ದಿವಸಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಮಾಸವನ್ನು, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅತಿರಾತ್ರವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आद्यानां १८० दिवसानाम्‌ अनुष्ठाने प्रथमदिवसे अतिरात्रः किञ्च अन्तिमदिवसे स्वरसामः विहितः परन्तु अन्तिमानां १८० दिवसानाम्‌ अनुष्ठाने प्रथमदिवसे स्वरसामः किञ्च अन्तिमदिवसे अतिरात्रः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः विपरीत अनुक्रमानुसरण वश दो की दर्पण प्रतिविम्ब से तुलना की जाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ಅನುಕ್ರಮಗಳ ಅನುಸರಣೆಗಾಗಿ, ಎರಡರನ್ನು ದರ್ಪಣ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः विपरीतानुक्रमानुसरणवशात्‌ द्वयोः दर्पणप्रतिविम्बेन तुलना क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपर्युक्त आवली में दोनों प्रकारों के षडह का उल्लेख दिखाई देता है, अभिप्लव षडह और पृष्ठ्य षडह।", "Kannada": "ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಷಡಹದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು, ಅಭಿಪ್ಲವ ಷಡಹ ಮತ್ತು ಪೃಷ್ಠ್ಯ ಷಡಹ.", "Sanskrit": "उपर्युक्तायाम्‌ आवल्यां प्रकारद्वयस्य षडहस्य उल्लेखो दृश्यते , अभिप्लवषडहः पृष्ठ्यषडहश्च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "षडह याग छह दिनों में निष्पन्न होने वाला याग है।", "Kannada": "ಷಡಹಯಾಗವನ್ನು ಆರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "षडहयागः षड्षु दिवसेषु क्रियमाणः यागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिप्लव षडह के छः दिन - पहले दिन - ज्योतिष्टोम।", "Kannada": "ಅಭಿಪ್ಲವ ಷಡಹದಲ್ಲಿ ಆರು ದಿವಸಗಳು - ಮೊದಲ ದಿನ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "अभिप्लवषडहस्य षड्‌ दिवसाः - प्रथमदिवसः- ज्योतिष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे दिन - गोष्टोम।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ದಿನ -  ಗೋಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "द्वितीयदिवसः- गोष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे दिन - आयुष्टोम।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ದಿನ - ಆಯುಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "तृतीयदिवसः- आयुष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे दिन - गोष्टोम।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ - ಗೋಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "चतुर्थदिवसः- गोष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांचवे दिन - आयुष्टोम।", "Kannada": "ಐದನೇ ದಿನ - ಆಯುಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "पञ्चमदिवसः- आयुष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छठे दिन - ज्योतिष्टोम।", "Kannada": "ಆರನೇ ದಿನ - ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "षष्ठदिवसः- ज्योतिष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिप्लव षडह के प्रथमा दन तथा अन्तिम दिन ज्योतिष्टोम याग का विधान है।", "Kannada": "ಅಭಿಪ್ಲವ ಷಡಹದಲ್ಲಿ ಮೊದಲದಿನ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮದಿನ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗವನ್ನು ವಿಧಾನಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अभिप्लवषडहे प्रथमदिवसे अन्तिमदिवसे च ज्योतिष्टोमयागः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कहा भी है - “उभयतो ज्योतिरभिप्लव षडहः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - \"ಉಭಯತಃ ಜ್ಯೋತಿಃ ಅಭಿಪ್ಲವಷಡಹಃ\".", "Sanskrit": "अतः उच्यते - \"उभयतो ज्योतिरभिप्लवषडहः\"।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' दोनों ज्योतिष्टोम यागों के मध्यस्थ दिन उक्थ्यनाम से जाने जाते हैं।", "Kannada": "ಎರಡು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ಥದ ದಿನಗಳನ್ನು ಉಕ್ಥ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "द्वयोः ज्योतिष्टोमयागयोः मध्यस्थाः दिवसाः उक्थ्यनाम्ना ज्ञायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु पृष्ठ्य षडह के प्रथमदिन ज्योतिष्टोम याग होने पर भी अन्तिमदिन उक्थ्ययाग विहित होता है, इस दिन ज्योतिष्टोम याग नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪೃಷ್ಠ್ಯಷಡಹದ ಪ್ರಥಮದಿನದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗವಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅಂತಿಮ ದಿನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಥ್ಯಯಾಗವನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु पृष्ठ्यषडहस्य प्रथमदिवसे ज्योतिष्टोमयागसत्वेऽपि अन्तिमदिवसे उक्थ्ययागो विहितो भवति ,अस्मिन्‌ दिने ज्योतिष्टोमयागो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गवामयन यज्ञ की अनुष्ठानावली और काल विभाग अच्छी तरह से परिलक्षित किये जाये तो ज्ञात होता है कि सूर्य की वार्षिकगति से इसका सौसादृश्य है।", "Kannada": "ಗವಾಮಯನ ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಟಾನ ಕ್ರಮ, ಕಾಲವಿಭಾಗವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರಿಲಕ್ಷಿಸಲಾದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ವಾರ್ಷಿಕ ಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಸೌಸಾದೃಶ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "गवामयनयज्ञस्य अनुष्ठानावली कालविभागश्च सम्यक्तया परिलक्ष्यते चेत्‌ बुध्यते यत्‌ सूर्यस्य वार्षिकगतिना अस्य सौसादृश्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण याग दो विभाग में विभक्त है।", "Kannada": "ಸಮಗ್ರಯಾಗವನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಾಗವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समग्रयागः विभागद्वये विभक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और प्रतिभाग के अनुष्ठान काल में छः माह लगते हैं प्रतिमास में तीस दिनों का अनुष्ठान भी विहित है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ, ಪ್ರತಿಭಾಗದ ಅನುಷ್ಠಾನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳು, ಆದರೆ ಪ್ರತಿತಿಂಗಳು ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನೂ ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि च प्रतिभागस्य अनुष्ठानकाले मासषट्कं, किञ्च प्रतिमासे त्रिंशद्दिवसस्य अनुष्ठानमपि विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों भागों का मध्यस्थ विषुव दिवस है।", "Kannada": "ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ಥವು ವಿಷುದಿವಸ.", "Sanskrit": "द्वयोः भागयोः मध्यस्थः विषुदिवसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्य की वार्षिक गति के दोनों भागों में भी विपरीत क्रम दिखता है।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯನ ವಾರ್ಷಿಕಗತಿಯ ಭಾಗದ್ವಯದಲ್ಲಿಯೂ ವಿರುದ್ಧಕ್ರಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "आदित्यस्य वार्षिकगतेः भागद्वये अपि विपरीतक्रमो दृष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य के उत्तरायण में होने से दिन के स्थिति काल कौ वृद्धि होती है, दक्षिणायन में दिन के स्थिति काल का ह्यासहोता है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನ ಉತ್ತರಾಯಣದಿಂದ ದಿವಸದ ಸಮಯ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ, ದಕ್ಷಿಣಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದ ಹ್ರಾಸವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "सूर्यस्य उत्तरायणेन दिवसस्य स्थितिकालवृद्धिः भवति , दक्षिणायनेन दिवसस्य स्थितिकालह्रासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह वृद्धि ह्यास समानानुपात से ही होते हैं।", "Kannada": "ಈ ವೃದ್ಧಿಹ್ರಾಸವು ಸಮಾನ ಅನುಪಾದದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं वृद्धिह्रासः समानानुपातेनैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गवामयन याग सोमयाग के अन्तर्गत आता है अतः सोमयाग की प्रकृति अग्निष्टोम है।", "Kannada": "ಗವಾಮಯನ ಯಾಗವು ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸೋಮಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "गवामयनयागः सोमयागस्य अन्तर्गतः, अतः सोमयागस्य प्रकृतिः अग्निष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दोनों यागों के समान संख्यक पुरोहित और समानाहुति द्रव्य प्रयुक्त होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳ ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಆಹುತಿ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ द्वयोः यागयोः समानसंख्याकपुरोहितानां समानाहुतिद्रव्याणां प्रयोजनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "360 दिनों से अधिक दिनों में निष्पाद्य सभी सत्र यागों की प्रकृति गवामयन याग है और 360 दिन से कम दिनों में निष्पाद्य सकल सत्र यागों की प्रकृति द्वादशाहनामक याग है।", "Kannada": "೩೬೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಕಲ ಸತ್ರಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಗವಾಮಯನಯಾಗ, ಆದರೆ ೩೬೦ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಕಲ ಸತ್ರಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ದ್ವಾದಶಾಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಯಾಗ.", "Sanskrit": "३६० दिवसेभ्यः अधिकदिवसे निष्पाद्यानां सकलसत्रयागानां प्रकृतिः गवामयनयागः, किञ्च ३६० दिवसेभ्यः न्यूनदिवसे निष्पाद्यानां सकलसत्रयागानां प्रकृतिः द्वादशाहनामकयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्रयाग की क्या प्रकृति है?", "Kannada": "ಸತ್ರಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "सत्रयागस्य प्रकृतिः काः?"}}
{"translation": {"Hindi": "गवामयन याग किसके अन्तर्गत आता है?", "Kannada": "ಗವಾಮಯನ ಯಾಗವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "गवामयनयागः कस्मिन्‌ अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो याग एक ही दिन में समाप्त हो जाते है उनके नाम लिखो?", "Kannada": "ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ಯಾಗಗಳ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "ये यागाः एकस्मिन्नेव दिने समाप्यन्ते तेषां नामानि कानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो याग एक से अधिक दिन तक किन्तु बारह दिवसों से कम दिनों तक है उसका क्या नाम है?", "Kannada": "ಯಾವ ಯಾಗವು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದೋ, ಅದರ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "यो यागः एकाधिकदिवसात्मकः किञ्च द्वादशदिवसेभ्यः न्यूनदिवसात्मकः तस्य नाम किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बारह दिनों से अधिक दिन जिस याग में अपेक्षित हैं, उस याग का क्या नाम है?", "Kannada": "ಯಾವ ಯಾಗವು ಹನ್ನೆರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದೋ, ಅದರ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "द्वादशदिवसेभ्यः अधिकदिवसाः यस्मिन्‌ यागे अपेक्षिताः, तस्य यागस्य किं नाम?"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा एक याग गवामयन याग है।", "Kannada": "ಮತ್ತೊಂದು ಯಾಗವೇ ಗವಾಮಯನಯಾಗ.", "Sanskrit": "अपरः एकः यागो हि गवामयनयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सत्रयाग की प्रकृति है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಸತ್ರಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿ.", "Sanskrit": "यद्धि सत्रयागस्य प्रकृतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह गवामयन याग सोमयाग के अन्तर्गत आता है।", "Kannada": "ಈ ಗವಾಮಯನ ಯಾಗವು ಸೋಮಯಾಗದ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं गवामयनयागः हि सोमयागे अन्तर्गतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण गवामयन याग की प्रकृति अग्निष्टोम है।", "Kannada": "ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಗವಾಮಯನಯಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ.", "Sanskrit": "अस्मात्‌ कारणात्‌ गवामयनयागस्य प्रकृतिः हि अग्निष्टोमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही दिनमें सम्पन्न याग एकाह याग कहलाता है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ಯಾಗವನ್ನು ಏಕಾಹಯಾಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्नेव दिने सम्पन्नयागः एकाहयागः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बारह दिनमें सम्पन्न याग अहीन याग कहाता हेै।", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವ ಯಾಗವನ್ನು ಅಹೀನಯಾಗ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "द्वादशदिनेषु सम्पन्नयागः अहीनयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अधिक दिनों में सम्पन्न याग सत्र याग होता है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ನವಾಗುವ ಯಾಗವು ಸತ್ರಯಾಗ.", "Sanskrit": "ततोऽधिकदिनेषु सम्पन्नयागः सत्रयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गवामयन याग में अनुष्ठानावली का काल विभाग के साथ सूर्य का वार्षिकगत सादृश्य है।", "Kannada": "ಗವಾಮಯನದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ವಾರ್ಷಿಕಗತಿಯ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "गवामयनयागस्य अनुष्ठानावल्या कालविभागेन सह सूर्यस्य वार्षिकगतेः सादृश्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमयाग की प्रकृति अग्निष्टोम है अतः दोनों के समान संख्यक पुरोहित समानाहुति द्रव्य प्रयोजन होते हैं।", "Kannada": "ಸೋಮಯಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ, ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪುರೋಹಿತರ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಆಹುತಿ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.", "Sanskrit": "सोमयागस्य प्रकृतिः अग्निष्टोमः अतः उभयोः समानसंख्याकपुरोहितानां समानाहुतिद्रव्याणां प्रयोजनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "360 दिनों से अधिक दिनों में जो याग सम्पादित होते हैं उन यागों की प्रकृति गवामयन याग होता है।", "Kannada": "೩೬೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಕಲ ಸತ್ರಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಗವಾಮಯನಯಾಗ. ", "Sanskrit": "३६० दिवसेभ्यः अधिकदिवसे ये यागाः सम्पाद्यन्ते तेषां यागानां प्रकृतिः हि गवामयनयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और 360 दिनों से कम दिनों में जो याग निष्पन्न होते है उनकी प्रकृति द्वादशाहनामक याग है।", "Kannada": "ಆದರೆ ೩೬೦ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಸಕಲ ಯಾಗಗಳ ಪ್ರಕೃತಿಯು ದ್ವಾದಶಾಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಯಾಗ.", "Sanskrit": "किञ्च ३६० दिवसेभ्यः न्यूनदिवसे ये यागाः निष्पाद्यन्ते तेषां प्रकृतिः हि द्वादशाहनामकयागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ संक्षेप से सोम-सत्र-पशु-आदि और कुछ याग विस्तार से वर्णित हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಸೋಮ-ಸತ್ರ-ಪಶು ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಯಾಗಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमत्र संक्षेपेण सोम-सत्र-पशु-आदयः केचन यागाः विस्तरेण वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके अतिरिक्त भी अनेक याग हैं।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅನೇಕ ಯಾಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एतद्विहाय सन्ति नैके यागाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका विस्तार के भय से यहाँ वर्णन नहीं किया जा सका।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರದ ಭಯದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ते विस्तरभयादत्र नोच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसे कुछ याग वैदिक काल में आर्यों के द्वारा अनुष्ठीत होते थे, परन्तु आज काल के ग्रास से प्राय: बहुत से लुप्त हो गये।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯ ಕೆಲವು ಯಾಗಗಳನ್ನು ಆರ್ಯರು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲಕವಲಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅನೇಕ ನಾಶವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "एतादृशाः केचन यागाः वैदिके काले आर्यैः अनुष्ठीयन्ते स्म, परन्तु अधुना कालग्रासात्‌ प्रायः बहवः लुप्ताः जाताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथापि अभी भी ब्राह्मणों द्वारा ये याग बहुत सी जगह किये जाते हैं।", "Kannada": "ಆದರೂ ವಿಪ್ರರು ಈಗಲೂ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तथापि विप्रैः अधुनापि एते यागाः क्रियन्ते बहुत्र।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमें वैदिक रीति की अवश्य ही रक्षा करनी चाहिए।", "Kannada": "ನಾವು ವೈದಿಕ ರೀತಿಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अस्माभिः वैदिकी रीतिः ध्रुवमेव रक्षणीया वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "याग के विषय में विस्तार से व्याख्या लिखो?", "Kannada": "ಯಾಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "यागविषये विस्तरेण व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम याग के विषय में संक्षेप से आलोचना करो?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "अग्निष्टोमयागविषये संक्षेपेण आलोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमयाग में पांच दिनों में अनुष्ठित अनुष्ठानों का संक्षेप से विविरण लिखो?", "Kannada": "ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಐದುದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಯಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "सोमयागे पञ्चसु दिनेषु अनुष्ठितानानाम्‌ अनुष्ठानानां संक्षेपेण विविरणं करोतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमरस के विषय में संक्षिप्त टिप्पणी लिखो?", "Kannada": "ಸೋಮರಸದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "सोमरसविषये संक्षिप्तां टिप्पणीं लिखतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमयाग में पाँच दिनों में विहित अनुष्ठान का विवरण लिखो?", "Kannada": "ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಐದುದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಯಾಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "सोमयागे पञ्चमदिवसे विहितस्य अनुष्ठानस्य विवरणं करोतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग कब-कब अनुष्ठीत होते हैं?", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವರು?", "Sanskrit": "इष्टियागः कदा कदा अनुष्ठीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन आहुतियाँ किनको दी जाती हैं?", "Kannada": "ಮೂರು ಆಹುತಿಗಳನ್ನು ಯಾರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು?", "Sanskrit": "तिस्रः आहुतयः केभ्यः प्रदीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग के अन्तमें पुरोहित क्या करते हैं?", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತರು ಏನು ಮಾಡುವರು?", "Sanskrit": "इष्टियागस्य अन्ते पुरोहिताः किं कुर्वन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग किनके लिए नित्य है और किनके लिए काम्य है?", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗವು ಯಾರಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೆ ಕಾಮ್ಯವೆಂದು ವಿಚಾರಿಸಿ.", "Sanskrit": "इष्टियागः केषां कृते नित्यः केषां कृते काम्यः इति विचार्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टियाग के काम्यानुष्ठान का क्या-क्या वैशिष्टय है?", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿಯಾಗಿದ ಕಾಮ್ಯಾನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವೆಲ್ಲ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "इष्टियागस्य काम्यानुष्ठाने किं किं वैशिष्ट्यं वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "होम की दर्वी होम यह अभिध कैसे दी गई?", "Kannada": "ಹೋಮಕ್ಕೆ ದರ್ವೀಹೋಮ ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವು ಹೇಗೆ?", "Sanskrit": "होमस्य दर्वीहोमः इत्यभिधा कथम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "होमयाग में किस समय आहुति दी जाती है?", "Kannada": "ಹೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು?", "Sanskrit": "होमयागे कस्मिन्‌ काले आहुतिः प्रदीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "होमयाग की आहुति के प्रदान के विषय में कैसी मति होती हे।", "Kannada": "ಹೋಮಯಾಗದ ಆಹುತಿಪ್ರದಾನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಮತಿಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "होमयागस्य आहुतिप्रदानविषये कीदृशी विमतिः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्वस्थ होने पर ब्राह्मण और यजमान क्या करें?", "Kannada": "ಅಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಯಜಮಾನನಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "अस्वास्थ्ये सति ब्राह्मणः यजमानः किं कुर्यात्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निहोत्र विधी में अविवाहित तथा विपत्नीक को क्या करना चाहिए?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಿವಾಹಿತರು ಮತ್ತು ಪತ್ನಿರಹಿತರು ಏನೇನನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "अग्निहोत्रविधौ अविवाहितैः विपत्नीकैश्च किं किं कार्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण वेदविधि का अनुसरण करके यज्ञादि करते हैं, और उससे स्वर्गादि प्राप्ति, मानवों के अच्छे जीवन तथा प्राकृतिक दुर्योग आदि से स्वयं की तथा दुसरे को रक्षा, इत्यादि रूप फल प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವೇದವಿಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಾದಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾನವನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಪರರ ರಕ್ಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಫಲವು ದೊರಕುವುದು.", "Sanskrit": "ब्राह्मणैः वेदविधिम्‌ अनुसृत्य यज्ञादिकं क्रियते, तेन च स्वर्गादिप्राप्तिः, मानवानां सुष्ठुतया जीवनं तथा प्राकृतिकदुर्योगादिभ्यः आत्मनः परेषां च रक्षणम्‌, इत्यादिरूपं फलं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह फल देवों की सन्तुष्टी के लिए देव ही पाते हैं।", "Kannada": "ಆ ಫಲವು ದೇವತೆಗಳ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तच्च फलं देवानां सन्तुष्टेः परं देवेभ्य एव लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वेदोक्त कर्म का लक्ष्य देवों को सन्तुष्टि प्रदान करना है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದೋಕ್ತಕರ್ಮಗಳ ಲಕ್ಷ್ಯವು ದೇವತೆಗಳ ಸಂತೋಷವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः वेदोक्तस्य कर्मणः लक्ष्यं देवानां सन्तुष्टिविधानमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन देव?", "Kannada": "ಯಾರು ದೇವತೆಗಳು?", "Sanskrit": "के देवाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में इस पाठ में विस्तार से आलोचना प्रस्तुत है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ಯಾವ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "इति विषये अस्मिन्‌ पाठे विस्तारेण आलोचना विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों के स्थान भेद से तथा काल भेद से भु, अन्तरीक्ष तथा द्युलोक के देव होते है इसका विवरण इस पाठ में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಥಾನಭೇದ ಮತ್ತು ಕಾಲಭೇದದಿಂದ ಭೂ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಹಾಗೂ ದ್ಯುಲೋಕದ ದೇವತೆಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ವಿಸ್ತಾರವು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवानां स्थानभेदेन तथा कालभेदेन च भुवः, अन्तरिक्षस्य तथा द्युलोकस्य देवाः भवन्ति इत्यस्य विस्तरः अस्मिन्‌ पाठे प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों में कौन मूल है इस विषय में यास्क और कात्यायन ने अपने अपने मत दिए है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನರು ಸ್ವಸ್ವ ಮತಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "देवेषु को मूलः इति विषये यास्कः कात्यायनश्च स्वस्वमतानि प्रस्तुतवन्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे इस अध्याय में बताए जाएंगे।", "Kannada": "ಅದು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तदस्मिन्‌ अध्याये आलोचयिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव साकार है या निराकार इस विषय में पण्डितों के कुछ अभिप्राय है, वे भी यहाँ बताए गये है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆಕಾರವಿದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪಂಡಿತರ ಕೆಲವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "देवानां आकारः अस्ति न वा इति विषये पण्डितानां केचन अभिप्रायाः सन्ति, तदपि अत्र आलोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ मुख्य देव हैं यथा- इन्द्र, अग्नि, रुद्र, वरुण इत्यादि।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ರುದ್ರ, ವರುಣ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ದೇವರಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "केचन मुख्याः देवाः सन्ति यथा इन्द्रः अग्निः, रुद्रः, वरुणः इत्यादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पाठान्त में इन देवों के स्वरूप विषय में संक्षेप में आप जान सकोगे।", "Kannada": "ಪಾಠದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ನೀವು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವಿರಿ.", "Sanskrit": "पाठान्ते च एषां देवानां स्वरूपविषये संक्षेपेण ज्ञातुं शक्नुवन्ति भवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवादिगणीय दिव्‌-धातु से अच्प्रत्यय होने पर देव: ऐसा रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ದಿವಾದಿಗಣದ ದಿವ್-ಧಾತುವಿಗೆ ಅಚ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ಬಂದು ದೇವ ಎಂಬ ಶಬ್ದಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "दिवादिगणीयात्‌ दिव्‌-धातोः अच्प्रत्यये देवः इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीव्यति प्रकाशते इति देवः।", "Kannada": "ದೀವ್ಯತಿ ಪ್ರಕಾಶತೆ ಇತಿ ದೇವಃ.", "Sanskrit": "दीव्यति प्रकाशते इति देवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिव्‌-धातु के क्रीडाविजिगीषादि बहुत अर्थ है।", "Kannada": "ದಿವ್-ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾವಿಜಿಗೀಷಾದಿ ಅನೇಕಾರ್ಥಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "दिव्‌-धातोः क्रीडाविजिगीषादयः बहवः अर्थाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ द्युति अर्थ वाली या कान्ति अर्थ वाली ग्रहण की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದ್ಯುತ್ಯರ್ಥಕವಾದ ಕಾಂತ್ಯರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र द्युत्यर्थकः कान्त्यर्थो वा गृहीतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव शब्द से तल्‌ प्रत्यय करने पर देवता बनता है।", "Kannada": "ದೇವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ತಲ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದೇವತಾ ರೂಪವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "देवशब्दात्‌ तल्प्रत्यये देवता इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव और देवता शब्द दोनों पर्याय हैं।", "Kannada": "ದೇವ ಮತ್ತು ದೇವತಾ ಶಬ್ದಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಚಿ.", "Sanskrit": "देवशब्दः देवताशब्दश्च उभौ पर्यायौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव शब्द के निर्वचन के प्रसङ्ग में निरुक्तकार यास्काचार्य कहते है - “देवो दानाद्‌ वा दीपनाद वा द्योतनाद्‌ वा भवति इति।", "Kannada": "ದೇವಶಬ್ದದ ನಿರ್ವಚದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರುಕ್ತಕಾರರಾದ ಯಾಸ್ಕರು ಹೇಳಿದರು - \"ದೇವೋ ದಾನಾತ್ ವಾ ದೀಪನಾತ್ ವಾ ದ್ಯೋತನಾತ್ ವಾ ಭವತಿ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "देवशब्दस्य निर्वचनप्रसङ्गे निरुक्तकारः यास्काचार्यः आह- “देवो दानाद्‌ वा दीपनाद्‌ वा द्योतनाद्‌ वा भवति” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जो दान करता है, जो चमकता है और जो अन्य को प्रकाशित करता है वह देव है।", "Kannada": "ಎಂದರೆ, ಯಾರು ದಾನಿಗಳೋ, ಯಾರು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಯಾರು ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರೇ ದೇವರು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यः दानं करोति, यः द्योतते, यः द्योतयति च सः देवः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञादि में वेदमन्त्रों से देवों की स्तुति की जाती है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यज्ञादिषु वेदमन्त्रैः देवाः स्तूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन उन देवों द्वारा यजमान की अभीष्ट की सिद्धि होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ, ಆ ದೇವತೆಗಳು ಯಜಮಾನನ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವರು.", "Sanskrit": "परं तैः देवैः यजमानस्य अभीष्टसिद्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से देवकामना को पूरा करने वाले हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಮಾಡುವರು.", "Sanskrit": "एवं देवाः अभीष्टदातारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रों के देव चैतन्य स्वरूप है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳ ದೇವರು ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪರು.", "Sanskrit": "मन्त्राणां देवः चैतन्यस्वरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों का प्रकृत स्वरूप ब्रह्म ही है और ब्रह्म स्वयं प्रकाश स्वरूप है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಕೃತ ಸ್ವರೂಪವು ಬ್ರಹ್ಮವೇ. ಬ್ರಹ್ಮವು ಸ್ವಯಂಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳದ್ದು.", "Sanskrit": "देवानां प्रकृतं स्वरूपं ब्रह्म एव। ब्रह्म च स्वयंप्रकाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ब्रह्म एक ही है तथ भिन्न रूप से प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತು ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदेकमेव ब्रह्म भिन्नरूपेण प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहा भी है - “एकं सद्विप्रा बहुध वदन्ति अग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः” इति।", "Kannada": "\"ಏಕಂ ಸದ್ವಿಪ್ರಾ ಬಹುಧಾ ವದಂತಿ ಅಗ್ನಿಂ ಯಮಂ ಮಾತರಿಶ್ವಾನಮಾಹುಃ\" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ", "Sanskrit": "तथाहि “एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्ति अग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके प्रकाश से ही ये समस्त जगत प्रकाशमान है।", "Kannada": "ಹಾಗೂ ಅವನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಬೆಳಗುವುದು.", "Sanskrit": "किञ्च तस्य प्रकाशेनैव सर्वमिदं प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः द्योतनात्‌ देवः ये सिद्ध हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ದ್ಯೋತನಾತ್ ದೇವಃ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः द्योतनात्‌ देवः इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में बहुत से देवों के नाम मिलते हैं।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "दृश्यन्ते वेदे बहूनां देवानां नामानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक साहित्य में प्रधान रूप से दो ग्रन्थों में बेद के देवता तत्व का प्रतिपादन करते हैं।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವೇದದ ದೇವತಾತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकसाहित्ये प्राधान्येन ग्रन्थद्वये वेदस्य देवतातत्त्वं प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक तो शौनक द्वारा रचित बृहद्देवता ग्रन्थ, और दूसरा यास्कर्षि विरचित निरुक्त का दैवत काण्ड।", "Kannada": "ಆ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶೌನಕರು ರಚಿಸಿದ ಬೃಹದ್ದೇವತಾ, ಮತ್ತೊಂದು ಯಾಸ್ಕರು ರಚಿಸಿದ ನಿರುಕ್ತದ ದೇವತಾಕಾಂಡ.", "Sanskrit": "ग्रन्थद्वयं हि शौनकेन रचितः बृहद्देवता इति ग्रन्थः, यास्कर्षिविरचितस्य निरुक्तस्य दैवतकाण्डं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद का प्रत्येक मन्त्र किसी देव को उद्देश्य करके ही प्रयुक्त है।", "Kannada": "ವೇದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂತ್ರವು ಯಾವುದಾದರೊಂದು ದೇವತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "वेदस्य प्रत्येकं मन्त्रः कमपि देवम्‌ उद्दिश्य एव प्रयुक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वेद के सही ज्ञान के लिए देवता ज्ञान आवश्यक है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ವೇದದ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ದೇವತಾಜ್ಞಾನವು ಆವಶ್ಯಕ.", "Sanskrit": "अतः वेदस्य सुष्ठु ज्ञानाय देवताज्ञानम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहद्देवता में कहा है- वेदितव्यं दैवतं हि मन्त्रे मन्त्रे प्रयत्नतः।", "Kannada": "ವೇದಿತವ್ಯಂ ದೈವತಂ ಹಿ ಮಂತ್ರೇ ಮಂತ್ರೇ ಪ್ರಯತತಃ - ಎಂದು ಬೃಹದ್ದೇವತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "बृहद्देवतायामुक्तम्‌-वेदितव्यं दैवतं हि मन्त्रे मन्त्रे प्रयत्नतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दैवतज्ञो हि मन्त्राणां तदर्थ मवगच्छति॥", "Kannada": "ದೈವತಜ್ಞನು ಮಾತ್ರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಲ್ಲನು.", "Sanskrit": "दैवतज्ञो हि मन्त्राणां तदर्थमवगच्छति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ वेद के प्रतिमन्त्र के देवता का ज्ञान प्रयास पूर्वक अर्जित करना चाहीए।", "Kannada": "ಅರ್ಥಾತ್ ವೇದದ ಪ್ರತಿ ಮಂತ್ರದ ದೇವತೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಜಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ वेदस्य प्रतिमन्त्रं देवताज्ञानं सयत्नम्‌ अर्जनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि देवता ज्ञान होने पर ही मन्त्र का अर्थहृदयगत होता है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ, ದೇವತಾಜ್ಞಾನವು ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೃದ್ಗತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि देवताज्ञानं जायते चेदेव मन्त्रस्य अर्थो हृद्गतो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में बहूत से देवों के तथा बहुत सी देवियों के नाम मिलते हैं।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವರ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदे बहूनां देवानां तथा बह्वीनां देवीनां नामानि दृश्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ देव इस प्रकार है - अग्नि, वायु, इन्द्र, सूर्य, विष्णु, सोम, वरुण, पूषा, मरुत्‌, रुद्र, सविता, अर्यमा, अपान्नपात्‌, अश्विन, आदित्य, द्यो, ऋभु, यम आदि अनेक है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಇಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಸೋಮ, ಆದಿತ್ಯ, ದ್ಯೌಃ, ಋಭು, ಯಮ ಮುಂತಾದವರು ಕೆಲವು ದೇವರುಗಳು.", "Sanskrit": "केचन देवाः तावत्‌- अग्निः, वायुः, इन्द्रः, सूर्यः, विष्णुः, सोमः, वरुणः, पूषा, मरुत्‌, रुद्रः, सविता, अर्यमा, अपान्नपात्‌, अश्विनः, आदित्यः, द्यौः, ऋभुः, यमः प्रभृतयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ देवियाँ इस प्रकार है - वाक्‌, उषा, अदिति, रात्रि, पृथ्वी, सरस्वती, श्री, धिषणा जैसी अनेक है।", "Kannada": "ವಾಕ್, ಉಷಾ, ಅದಿತಿ, ರಾತ್ರಿ, ಪೃಥಿವೀ, ಸರಸ್ವತೀ, ಶ್ರೀ, ಧಿಷಣಾ - ಇತ್ಯಾದಿಯರು ದೇವಿಯರು.", "Sanskrit": "काश्चन देव्यः तावत्‌ - वाक्‌, उषा, अदितिः, रात्रिः, पृथिवी, सरस्वती, श्रीः, धिषणा प्रभृतयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ देवता के नाम ढृन्द्व॒ समास में सर्वदा कीर्तित है यथा - मित्रावरुणौ, इन्द्राग्नी, सूर्याचन्द्रमसौ, द्यावापृथिव्यौ, अग्नीषोमौ इत्यादि।", "Kannada": "ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ, ಇಂದ್ರಾಗ್ನೀ, ಸೂರ್ಯಾಚಂದ್ರಮಸೌ, ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೌ, ಅಗ್ನೀಷೋಮೌ - ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸದ ಮೂಲಕ ಸದಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "केषाञ्चन देवानां नामानि द्वन्द्वसमासेन सर्वदा कीर्तितानि यथा - मित्रावरुणौ, इन्द्राग्नी, सूर्याचन्द्रमसौ, द्यावापृथिव्यौ, अग्नीषोमौ इत्यादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्विन देवता सदा युगलरूप में तथा यमजरूप मर कल्पित है, अतः अश्विनौ ये द्विवचन प्रयोग दिखता है।", "Kannada": "ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳು ಸದಾ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಯಮಜರೂಪವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಶ್ವಿನೌ ಎಂಬ ದ್ವಿವಚಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अश्विनदेवता सदा युगलरूपेण तथा यमजरूपेण कल्पिता, अतः अश्विनौ इति द्विवचनप्रयोगः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन रोम के क्यास्टर तथा पोलुक्स्‌ जिस प्रकार युगल है वैसे ही अश्विन देव भी युगल रूप में स्वीकृत है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಪೋಲುಕ್ಸ್ ಹೇಗೆ ಯುಗಲರಾಗಿದ್ದರೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಶ್ವಿನೀ ದೇವತೆಗಳೂ ಕೂಡ ಯುಗಲರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनरोमस्य क्यास्टर्‌ तथा पोलुक्स्‌ इत्येतौ यथा युगलौ, तद्वद्‌ अश्विनदेवः अपि युगलरूपेण स्वीकृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वे देवाः ये सर्वदा बहुवचनान्त रूप में प्रयुक्त है, क्योंकि ये गोष्ठी वाचक और बहुदेवता वाचक शब्द है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವೇದೇವಾಃ ಎಂದು ಸರ್ವದಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿಯೇ ವ್ಯವಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಗೋಷ್ಠೀವಾಚಕ ಮತ್ತು ಬಹುದೇವತಾವಾಚಕ ಶಬ್ದ.", "Sanskrit": "विश्वेदेवाः इति सर्वदा बहुवचनान्ततया व्यवह्नियते, यतो हि अयम्‌ गोष्ठीवाचकः बहुदेवतावाचकः च शब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहद्देवता-ग्रथ किसकी रचना है ?", "Kannada": "ಬೃಹದ್ದೇವತಾ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಯಾರು ರಚಿಸಿದರು?", "Sanskrit": "बृहद्देवता-ग्रन्थः केन रचितः?"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ देवों के नाम लिखो।", "Kannada": "ಕೆಲವು ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "केषाञ्चिद्देवानां नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ देवियों के नाम लिखो।", "Kannada": "ಕೆಲವು ದೇವಿಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "कासाञ्चन देवीनां नामानि लेख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्तकार यास्क के मत में वेद के देव स्थान भेद और काल भेद से तीन प्रकार में विभक्त है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತಕಾರರಾದ ಯಾಸ್ಕರ ಪ್ರಕಾರ ವೇದದ ದೇವರುಗಳು ಸ್ಥಾನಭೇದದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಾಲಭೇದದಿಂದ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तकारस्य यास्कस्य मतेन वेदस्य देवाः स्थानभेदेन कालभेदेन च त्रिषु प्रकारेषु विभज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथा भूलोक के देव, अन्तरिक्ष लोक के देव और द्युलोक के देव।", "Kannada": "ಭೂಲೋಕದ ದೇವರು, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲೋಕದ ದೇವರು ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದ ದೇವರು ಎಂದು.", "Sanskrit": "यथा भूलोकस्य देवाः, अन्तरिक्षलोकस्य देवाः द्युलोकस्य देवाश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहां अग्नि, आप, पृथ्वी, सोम भूलोक के देव है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಪೃಥ್ವಿ, ಸೋಮರು ಭೂಲೋಕದ ದೇವರು.", "Sanskrit": "तत्र अग्निः, आपः, पृथिवी, सोमः भूलोकस्य देवाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र, मरुत्‌, अपान्नपात्‌ (विद्युत्‌), पर्जन्य जैसे अनेक अन्तरिक्ष के देव है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ, ಮರುತ್, ಅಪಾನ್ನಪಾತ್ (ವಿದ್ಯುತ್), ಪರ್ಜನ್ಯ ಮುಂತಾದವರು ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲೋಕದ ದೇವರು.", "Sanskrit": "इन्द्रः, मरुत्‌, अपान्नपात्‌ (विद्युत्‌), पर्जन्यः प्रभृतयः अन्तरिक्षस्य देवाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य मित्र, वरुण, द्यु, पूषा, सविता, आदित्य, अश्विनी कुमार, ऊषा, रात्रि इत्यादि देव द्युलोक के हैं।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯ, ಮಿತ್ರ, ವರುಣ, ದ್ಯು, ಪೂಷಾ, ಸವಿತಾ, ಆದಿತ್ಯ, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಉಷಾ, ರಾತ್ರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ದ್ಯುಲೋಕದ ದೇವರು.", "Sanskrit": "सूर्यः मित्रः, वरुणः, द्युः, पूषा, सविता, आदित्यः, अश्विनीकुमारौ, उषा, रात्रिः इत्यादयः देवाः द्युलोकस्य च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन तीनो में प्रत्येक लोक का एक देव प्रधान है और अन्य उसकी भिन्न अभिव्यक्तियां है।", "Kannada": "ಆ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಲೋಕಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬರು ಪ್ರಧಾನರು, ಉಳಿದವರು ಆ ದೇವತೆಯ ಭಿನ್ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು.", "Sanskrit": "तेषु त्रिषु प्रतिलोकम्‌ एकः देवः प्रधानः अन्ये च तस्यैव भिन्नाः अभिव्यक्तयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूलोक के देवों में अग्निः, अन्तरिक्ष के इन्द्र और द्युलोक के सूर्य ये मुख्य देव हैं।", "Kannada": "ಭೂಲೋಕದ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ, ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಎಂಬುವ ದೇವರು ಮುಖ್ಯರು.", "Sanskrit": "भूलोकस्य देवेषु अग्निः, अन्तरिक्षस्य इन्द्रः, द्युलोकस्य च सूर्यः इति एते मुख्याः देवाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क ने भी कहा है - “तिस्त्र एवं देवता इति नैरुक्ता अग्निः पृथ्वी स्थानो वायुर्वेन्द्रो वाऽन्तरिक्षस्थानः सूर्यो द्युस्थानः'” इति।", "Kannada": "\"ತಿಸ್ರ ಏವ ದೇವತಾ ಇತಿ ನೈರುಕ್ತ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಃ ಪೃಥಿವೀಸ್ಥಾನೋ ವಾರ್ಯುರ್ವೇಂದ್ರೋ ವಾऽನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಥಾನಃ ಸೂರ್ಯೋ ದ್ಯುಸ್ಥಾನಃ\" ಎಂದು ಯಾಸ್ತನೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ", "Sanskrit": "यास्केनापि उक्तम्‌- \"तिस्र एव देवता इति नैरुक्ता अग्निः पृथिवीस्थानो वायुर्वेन्द्रो वाऽन्तरिक्षस्थानः सूर्यो द्युस्थानः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन तीनों देव के भिन्न कर्म और भिन्न विशेषण हैं अन्य देव के नाम करण के अनुसार प्रयोजन है।", "Kannada": "ಈ ಮೂರೂ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನಕರ್ಮಗಳು, ಭಿನ್ನ ವಿಶೇಷಣಗಳು, ಉಳಿದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಾಮಕರಣಾನುಸಾರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एतेषाम्‌ त्रयाणां देवानां भिन्नानि कर्माणि, भिन्नानि च विशेषणानि इतरेषां देवानां नामकरणे निमित्तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के विशेषण भेद से या कार्य भेद से वैश्वानर, जातवेदा, नाराशंस, सुसमिद्ध, तदनुपात्‌ इत्यादि नाम, और भी वायु से मातरिश्वा, इन्द्र, रुद्र, अपान्नपात्‌ अनेक देवों के नाम तथा सूर्य से आदित्य, विष्णु, मित्र, वरुण, पूषा, भग, ऊषा, अश्विनीकुमार, सविता ये नाम उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯು ವಿಶೇಷಣಭೇದದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಭೇದಾನುಸಾರ ವೈಶ್ವಾನರ, ಜಾತವೇದ, ನಾರಾಶಂಸ, ಸುಸಮಿದ್ಧ, ತದನುಪಾತ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ವಾಯುವಿಗೆ ಮತರಿಶ್ವಾ, ಇಂದ್ರ, ರುದ್ರ, ಅಪಾನ್ನಪಾತ್ ಇತ್ಯಾದಿ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಆದಿತ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಮಿತ್ರ, ವರುಣ, ಪೂಷಾ, ಭಗ, ಉಷಾ, ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರರು, ಸವಿತಾ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು.", "Sanskrit": "अग्नेः विशेषणभेदात्‌ कार्यभेदाद्वा वैश्वानरः, जातवेदाः, नाराशंसः, सुसमिद्धः, तदनुपात्‌ इत्यादीनि नामानि, एवञ्च वायोः मातरिश्वा, इन्द्रः, रुद्रः, अपान्नपात्‌ प्रभृतीनाम्‌ देवानां नामानि तथा सूर्यात्‌ आदित्यः, विष्णुः, मित्रः, वरुणः, पूषा, भगः, उषा, अश्विनीकुमारौ, सविता इत्येतेषां नामानि जातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क का ये मत कपोल कल्पित नहीं है, अपितु ऋग्वेद में इस मत का समर्थन किया है, “सूर्यो नो दिवस्पातु वातोऽन्तरिक्षादग्निर्नः पार्थिवेभ्यः” (10.151.1) इति।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರ ಈ ಮತವು ಕಪೋಲಕಲ್ಪಿತವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ, \"ಸೂರ್ಯೋ ನೋ ದಿವಸ್ಪಾತು ವಾತೋऽನ್ತರಿಕ್ಷಾದಗ್ನಿರ್ನ ಪಾರ್ಥಿವೇಭ್ಯಃ\" (೧೦.೧೫೧.೧) ಎಂದು.", "Sanskrit": "यास्कस्य मतमेतत्‌ न कपोलकल्पितम्‌, अपि तु ऋग्वेदे मतमेतत्‌ समर्थितम्‌, “ सूर्यो नो दिवस्पातु वातोऽन्तरिक्षादग्निर्नः पार्थिवेभ्यः” (१०.१५१.१) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में सभी देव के नाम नहीं उल्लेखित है, केवल तीन नाम उल्लेखन से उनका मुख्यत्व प्रतिपादित होता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಮೂರರ ನಾಮೋಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅವರ ಮುಖ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे सर्वेषां देवानां नामानि नोल्लिखितानि, केवलं त्रयाणां नामोल्लेखात्‌ तेषां मुख्यत्वं प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों का निवास स्थल पृथ्वी, अन्तरिक्ष द्युलोक यथाक्रम से भूः, भुवः, स्वः इन नामों से जाने जाते है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ ಪೃಥಿವೀ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ ಎಂದು ಮೂರು ವ್ಯಾಹೃತಿಗಳಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "देवानां निवासस्थलम्‌ पृथिवी, अन्तरिक्षं द्युलोकश्च यथाक्रमं भूः, भुवः, स्वः चेति व्याहृतित्रयेण कीर्तितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ग्रन्थ में देवों की संख्या तैंतिस 33 स्वीकृत है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮೂವತ್ತಮೂರೆಂದು ಸ್ವೀಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिके ग्रन्थे देवानां संख्या त्रयस्त्रिंशदिति स्वीकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहां 11 भूलोक में, 11 अन्तरिक्ष में और 11 द्युलोक में रहते है।", "Kannada": "ಅವರಲ್ಲಿ ೧೧ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ, ೧೧ ಅಂತರಿಕ್ಷೂಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ೧೧ ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र एकादश भूलोके, एकादश अन्तरिक्षे एकादश च द्युलोके तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण में भी 33 देवों को स्वीकृत किया गया है।", "Kannada": "ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಣಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ೩೩ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणेऽपि त्रयस्त्रिंशद्देवाः इति स्वीकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ऋक्संहिता में 3.1.9 तथा 10.52.6 संख्या के मन्त्र में 3339 देव है ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಋಕ್ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ೩.೧.೯ ಮತ್ತು ೧೦.೫೨.೬ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ೩೩೩೯ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु ऋक्संहितायां ३.१.९ संख्यानां तथा १०.५२.६ संख्यानां मन्त्रे ३३३९ देवाः सन्ति इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौराणिक काल में ये संख्या 33 करोड़ तक हो गई थी।", "Kannada": "ಪೌರಾಣಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೩ ಕೋಟಿಯ ವರೆಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "पौराणिके काले एषा संख्या त्रयस्त्रिंशत्कोटिपरिमिता सञ्जाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य अग्नि वायु और सूर्य में अग्नि निकटतम (अग्निर्वे देवानामवमः), तथा सूर्य अधिक दूर (सूर्यो देवानां परम:)।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಸೂರ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ನಿಕಟತಮ (ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಮವಮಃ), ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯನು ಸುದೂರದಲ್ಲಿರವನು (ಸೂರ್ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪರಮಃ) ಎಂದು.", "Sanskrit": "मुख्येषु अग्निवायुसूर्येषु त्रिषु अग्निः निकटतमः (अग्निर्वै देवानामवमः), तथा सूर्यस्य दूरत्वम्‌ अधिकं (सूर्यो देवानां परमः)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य देवों का इन्ही दोनों में अन्तर्भाव हो जाता है।", "Kannada": "ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "अन्येषां देवानां च अनयोरेव अन्तर्भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्ष्म विचार से ज्ञात होता है कि वे तीनों देव परमात्मा की ही तीन अभिव्यक्तियां है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಚಾರದಿಂದ ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ ಮೂರೂ ದೇವತೆಗಳು ಪರಮಾತ್ಮನ ಮೂರು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूक्ष्मविचारेण ज्ञायते यत्‌ ते त्रयोऽपि देवाः परमात्मन एव तिस्रः अभिव्यक्तयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवता के विचार में निरुक्त में यास्क ने कहा है कि -देवतायाः एक आत्मा बहुध स्तूयते (निरुक्ते 7-4) \"| जैसे एक ही देह के भिन्न-भिन्न अङ्ग होते है वैसे ही एक ही अडिग आत्मा के वे भिन्न देव अङग स्वरूप होते हैं - एक ही आत्मा के अन्य देव प्रत्यङ्ग होते हैं।", "Kannada": "ದೇವತಾವಿಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ -- ದೇವತಾಯಾಃ ಏಕ ಆತ್ಮಾ ಬಹುಧಾ ಸ್ತೂಯತೇ (ನಿರುಕ್ತೇ ೭-೪). ಹೇಗೆ ಒಂದೇ ದೇಹದ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳು ಇರುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಗಿಯಾದ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಆ ದೇವತೆಗಳು ಅಂಗಸ್ವರೂಪರಾಗಿದ್ದಾರೆ - ಒಂದೇ ಆತ್ಮದ ಅನ್ಯ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳಾಗಿರುವರು.", "Sanskrit": "देवताविचारकाले निरुक्ते यास्केन उक्तम्‌--- देवतायाः एक आत्मा बहुधा स्तूयते (निरुक्ते ७-४) । यथा एकस्यैव देहस्य भिन्नानि अङ्गानि तथा एकस्यैव अङ्गिनः आत्मनः ते भिन्नाः देवाः अङ्गस्वरूपाः - --एकस्यात्मनोऽन्ये देवाः प्रत्यङ्गानि भवन्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद की संहिता में भी देवों का स्वरूप स्पष्ट बताया गया है- एकं सद्विप्रा बहुध वदन्ति अग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः।", "Kannada": "ವೇದದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉದ್ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ - ಏಕಂ ಸದ್ವಿಪ್ರಾ ಬಹುಧಾ ವದಂತಿ ಅಗ್ನಿಂ ಯಮಂ ಮಾತರಿಶ್ವಾನಮಾಹುಃ.", "Sanskrit": "वेदस्य संहितायामपि देवानां स्वरूपम्‌ स्पष्टम्‌ उद्घोषितम्‌- एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्ति अग्निं यमं मातरिश्वानमाहुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ऋ. 10.114.5 ) ऋग्वेद के तृतीय मण्डल के 55 वें सूक्त के प्रत्येक मन्त्र के अन्तिम पाद में -' महद्देवानामसुरस्त्वमेकम्‌' ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "(ಋ.೧೦.೧೧೪.೫) ಋಗ್ವೇದದ ತೃತೀಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ೫೫ನೇ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂತ್ರದ ಅಂತಿಮ ಪಾದದಲ್ಲಿ - \"ಮಹದ್ದೇವಾನಾಮಸುರಸ್ತ್ವಮೇಕಂ\" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(ऋ. १०.११४.५) ऋग्वेदस्य तृतीयमण्डले पञ्चपञ्चाशत्तमस्य सूक्तस्य प्रत्येकं मन्त्राणामन्तिमे पादे -“महद्देवानामसुरस्त्वमेकम्‌' इति श्रूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "असून्‌ प्राणान्‌ राति ददाति इति असुरः, प्राण को देने वाला वह परमात्मा ही है।", "Kannada": "ಅಸೂನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ರಾತಿ ದದಾತಿ ಇತ್ಯಸುರಃ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "असून्‌ प्राणान्‌ राति ददाति इति असुरः, प्राणान्‌ ददाति स परमात्मा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के अपर मन्त्र में कहा है - “एकं वै इदं विभु बभूव सर्वम्‌' इति।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮತ್ತೊಂದು ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಏಕಂ ವೈ ಇದಂ ವಿಭು ಬಭೂವ ಸರ್ವಂ\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य अपरस्मिन्‌ मन्त्रे उच्यते-'एकं वै इदं विभु बभूव सर्वम्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा से ही देवों की उत्पत्ति हुई है- शुक्लयजुर्वेद में स्पष्ट शब्दों में कहा है - “एतस्यैव सा विसृष्टिरेष उ ह्येव सर्वे देवाः इति।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ದೇವತೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ - \"ಏತಸ್ಯೈವ ಸಾ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇಷ ಉ ಹ್ಯೇವ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "परमात्मनः एव देवानाम्‌ उत्पत्तिरिति स्पष्टया वाचा शुक्लयजुर्वेदे उच्यते-\"एतस्यैव सा विसृष्टिरेष उ ह्येव सर्वे देवाः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार ये सब देव एक ही परमात्मा के अंश है, ऐसा ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರ್ಯಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ ದೇವತೆಗಳು ಒಂದೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಂಶವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सर्वमेतत्‌ पर्यालोच्य देवाः एकस्यैव परमात्मनः अंशाः इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में वर्णित देव किसी न किसी पार्थिव वस्तु या पार्थिव प्राकृतिक पदार्थ के प्रतीक है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಯಾವ ಪಾರ್ಥಿವವಸ್ತುವಿನ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಥಿವ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदे वर्णिताः देवाः कस्यापि पार्थिववस्तुनः पार्थिवप्राकृतिकपदार्थस्य वा प्रतीकभूताः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पार्थिव पदार्थ की चौतन्य सत्ता या अधिष्ठाता कोई न कोई देव होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾರ್ಥಿವ ಪದಾರ್ಥದ ಚೈತನ್ಯಸತ್ತಾ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ದೇವತೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकम्‌ पार्थिवपदार्थस्य चैतन्यसत्ता अधिष्ठाता वा कश्चिदेकः देवो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथा “यमान पार्थिव अग्नि का चैतन्यमयी देवता अग्नि, चक्षु्रह्म सूर्य का अधिष्ठाता सूर्यदेव, आदित्यदेव, या सविता हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ದೃಶ್ಯವಾದ ಪಾರ್ಥಿವದ ಅಗ್ನಿಯ ಚೈತನ್ಯಮಯೀ ದೇವತೆಯು ಅಗ್ನಿಯೋ, ಚಕ್ಷುವಿನ ಸೂರ್ಯನ ಅಧಿಷ್ಠಾತಾ ಸೂರ್ಯದೇವ, ಆದಿತ್ಯದೇವ ಮತ್ತು ಸವಿತಾ.", "Sanskrit": "यथा दृश्यस्य पार्थिवस्य अग्नेः चैतन्यमयी देवता अग्निः, चक्षुरह्मस्य सूर्यस्य अधिष्ठाता सूर्यदेवः, आदित्यदेवः, सविता वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं पार्थिव पवन वायु, झञ्झावात आदि के देव मरुत हैं, विद्युत के अपान्नपात्‌, मेघ के पर्जन्य हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪಾರ್ಥಿವವನದ ವಾಯುವು ಗುಡುಗು ಸಹಿತ ವೃಷ್ಟಿಗೆ ಮರುದ್ದೇವತೆ, ವಿದ್ಯುತ್ತಿಗೆ ಆಪನ್ನಪಾತ್, ಮೇಘಕ್ಕೆ ಪರ್ಜನ್ಯ.", "Sanskrit": "एवं पार्थिवपवनस्य वायुः, झञ्झावातादीनां मरुद्देवः, विद्युतः अपान्नपात्‌, मेघस्य पर्जन्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य का गगन में स्थान भेद से तथा पृथ्वी पर आवर्तन होने से, स्थान भेद से और काल भेद से सूर्य के मित्र-वरुण-सवितृ-भग-पूषा- आदित्यादि नाम होते है।", "Kannada": "ಗಗನದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಅವಸ್ಥಾನಭೇದದಿಂದ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಯ ಆವರ್ತನಗತಿಯಿಂದ ಸ್ಥಾನಭೇದದಿಂದ, ಕಾಲಭೇದದಿಂದ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮಿತ್ರ, ವರುಣ, ಸವಿತೃ, ಭಗ, ಪೂಷಾ, ಆದಿತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूर्यस्य गगने अवस्थानभेदेन तथा पृथिव्याः आवर्तनगतेः स्थानभेदेन कालभेदेन च सूर्यस्य मित्र-वरुण-सवितृ-भग-पूषा-आदित्यादि नामानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वज्र के देव रुद्र, इस विषय में वेद में बहुत वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ವಜ್ರದ ದೇವನು ರುದ್ರ, ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ವೇದದಲ್ಲಿ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾದಿ ವರ್ಣನೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वज्रस्य देवः रुद्रः, अस्य विषये वेदे भूयसी वर्णना प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वज्र से सभी जीव डरते हैं, शिर पर वज्राघात से मृत्यु ही हो जाती है।", "Kannada": "ವಜ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಜೀವರೂ ಭಯಪಡುತ್ತಾರೆ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ವಜ್ರಾಘಾತವಾಗಲು ಮೃತ್ಯುವೇ ಉಂಟಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "वज्रात्‌ जीवाः सर्वे बिभ्यन्ति, शिरसि वज्राघाते मृत्युरेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत एव रुद्र का मन्त्र में सदैव विद्रूप और संहारक रूप में भीषण वर्णन मिलता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ರುದ್ರನ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶಕನಾದ, ಸಂಹಾರಕನಾದ ಭೀಷಣನ ವರ್ಣನೆಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव रुद्रस्य मन्त्रेषु सदैव नाशकस्य संहारकस्य च भीषणं वर्णनम्‌ लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र की शिवमूर्ति ऋग्वेद में नही है।", "Kannada": "ರುದ್ರನ ಶಿವಮೂರ್ತಿಯು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "रुद्रस्य शिवमूर्तिः ऋग्वेदे नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में रुद्राष्टाध्ययी में रुद्र का भीषण रूप तथा कल्याण रूप दोनों को वर्णित किया गया है। “घोरझ्च मे घोरतरझ्च मे' यहाँ भीषणत्व तथा 'शिवाय च शिवतराय च' यहां कल्याणत्व घोषित है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ರುದ್ರನ ಭೀಷಣರೂಪ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣರೂಪ ಎರಡನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. \"ಘೋರಂ ಚ ಮೇ ಘೋರತರಂ ಚ ಮೇ\" ಹೀಗೆ ಭೀಷಣತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು \"ಶಿವಾಯ ಚ ಶಿವತರಾಯ ಚ\" ಎಂದು ಕಲ್ಯಾಣತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे रुद्राष्टाध्याय्यां रुद्रस्य भीषणरूपं तथा कल्याणरूपम्‌ उभयमपि वर्णितम्‌ । 'घोरञ्च मे घोरतरञ्च मे' इति भीषणत्वम्‌ तथा 'शिवाय च शिवतराय च' इति कल्याणत्वं च विघोषितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“घोरझ्च मे घोरतरझ्च मे' यहाँ भीषणत्व तथा 'शिवाय च शिवतराय च' यहां कल्याणत्व घोषित है।", "Kannada": "ಘೋರಂ ಚ ಮೇ ಘೋರತರಂ ಚ ಮೇ' ಹೀಗೆ ಭೀಷಣತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು \"ಶಿವಾಯ ಚ ಶಿವತರಾಯ ಚ\" ಎಂದು ಕಲ್ಯಾಣತ್ವವನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'घोरञ्च मे घोरतरञ्च मे' इति भीषणत्वम्‌ तथा 'शिवाय च शिवतराय च' इति कल्याणत्वं च विघोषितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तरिक्ष के देव कौन है ?", "Kannada": "ಅಂತರಿಕ್ಷದ ದೇವತೆಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "अन्तरिक्षस्य देवाः के ?"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युलोक के देव कौन है ?", "Kannada": "ದ್ಯುಲೋಕದ ದೇವತೆಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "द्युलोकस्य देवाः के ?"}}
{"translation": {"Hindi": "असुर शब्द का अर्थ क्या है ?", "Kannada": "ಅಸುರಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "असुरशब्दस्य कः अर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों का निवास स्थान विषय में निरुक्त में क्या कहा गया है ?", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನದ ವಿಷಯವಾಗಿ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಿದೆ?", "Sanskrit": "देवानां निवासस्थानविषये निरुक्ते किम्‌ उक्तम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वायु कौन से देव उत्पन्न करते है ?", "Kannada": "ವಾಯುವು ಯಾವ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು? ", "Sanskrit": "वायोः सकाशात् के देवाः सृष्टाः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि को निकटत्व कहने वाली श्रुति कौन सी है ?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ನಿಕಟತ್ವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಶ್ರುತಿಯು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "अग्नेः निकटत्वख्यापिका श्रुतिः का ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वज्र के देव कौन है ?", "Kannada": "ವಜ್ರದ ದೇವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "वज्रस्य देवः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र का कल्याणत्व किस श्रुति से प्रतीत होता है ?", "Kannada": "ರುದ್ರನ ಕಲ್ಯಾಣತ್ವವು ಯಾವ ಶ್ರುತಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रुद्रस्य कल्याणत्वं कया श्रुत्या द्योत्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "देवता विषय में यास्कमत और कात्यायनमत निरुक्तकार यास्क के मत में सभी देवों का मूल अग्निः ही है।", "Kannada": "ದೇವತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕಮತ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನಮತ, ನಿರುಕ್ತಕಾರ ಯಾಸ್ಕಮತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲ ಅಗ್ನಿ.", "Sanskrit": "देवताविषये यास्कमतं कात्यायनमतञ्च निरुक्तकारस्य यास्कस्य मतेन सर्वेषां देवानां मूलम्‌ अग्निः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मत का समर्थन ब्राह्मण ग्रन्थ में स्थित प्रमाण से मिलता है “अग्निः सर्वा देवता:' इति।", "Kannada": "ಅವರ ಮತದ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ - \"ಅಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तन्मतं समर्थयितुम्‌ ब्राह्मणग्रन्थस्थं मन्त्रमाह- 'अग्निः सर्वा देवताः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पार्थिवाग्नि ही अन्तरिक्ष में इन्द्ररूप में तथा विद्युदूप में द्युलोक में सूर्यरूप में प्रकटित होती है।", "Kannada": "ಪಾರ್ಥಿವಾಗ್ನಿಯಂತೆ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ರೂಪವಾಗಿ, ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "पार्थिवाग्निरेव अन्तरिक्षे इन्द्ररूपेण विद्युद्रूपेण तथा द्युलोके सूर्यरूपेण प्रकटितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युलोक के सभी देव सुर्य के तथा अन्तरिक्ष के सभी इन्द्र के नाना प्रकाश स्वरूप है।", "Kannada": "ದ್ಯುಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಎಲ್ಲರೂ ಇಂದ್ರನ ನಾನಾ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪರು.", "Sanskrit": "द्युलोकस्य सर्वे देवाः सूर्यस्य तथा अन्तरिक्षस्य सर्वे इन्द्रस्य नानाप्रकाशस्वरूपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य और इन्द्र अग्नि के रूप भेद मात्र है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರು ಅಗ್ನಿಯು ರೂಪಭೇದಮಾತ್ರರು.", "Sanskrit": "सूर्येन्द्रौ च अग्नेः रूपभेदमात्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिलोक के सभी देवता अग्नि के नाना अभिव्यक्ति मात्र है ऐसा मान के अग्नि एक ही देव है इसके निरूपण के लिए यास्क ने ऋग्वेदीय मन्त्र उद्घृत किया - “तमू अकृण्वन्‌ त्रेधा भुव' इति (10.88.10)।", "Kannada": "ಆದರೆ ತ್ರಿಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳೂ ಅಗ್ನಿಯ ನಾನಾ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಮಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯು ಒಂದೇ ದೇವತೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾ ಯಾಸ್ಕರು ಋಗ್ವೇದೀಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ - \"ತಮೂ ಅಕೃಣ್ವನ್ ತ್ರೇಧಾ ಭುವೇ\" (೧೦.೮೮.೧೦) ಎಂದು.", "Sanskrit": "किञ्च त्रिलोकस्य सर्वाः देवताः अग्नेः नानाभिव्यक्तिमात्रम्‌ इति स्वीकृत्य अग्निः एक एव देवः इति निरूपयता यास्केन ऋग्वेदीयमन्त्रः उद्धृतः- 'तमू अकृण्वन्‌ त्रेधा भुवे' इति (१०.८८.१०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये अग्नि तीन प्रकार की है अर्थात्‌ पृथ्वी, अन्तरिक्ष तथा द्युलोक ये तीनों स्थान भेद से भिन्न है।", "Kannada": "ಈ ಅಗ್ನಿಯು ತ್ರೇಧಾ ಎಂದರೆ ಪೃಥಿವೀ, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ದ್ಯುಲೋಕ ಎಂದು ಸ್ಥಾನತ್ರಯಭೇದದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमग्निः त्रेधा अर्थात्‌ पृथिवी, अन्तरिक्षम्‌, द्युलोकः इति स्थानत्रयभेदेन भिन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहद्देवता ग्रन्थ में देखें तो - इहाग्निभूतस्तु ऋषिभिर्लोके स्तुतिभिरीडितः।", "Kannada": "ಬೃಹದ್ದೇವತಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ - ಇಹಾಗ್ನಿಭೂತಸ್ತು ಋಷಿಭಿರ್ಲೋಕೇ ಸ್ತುತಿಭಿರೀಡಿತಃ.", "Sanskrit": "बृहद्देवताग्रन्थे दृश्यते- इहाग्निभूतस्तु ऋषिभिर्लोके स्तुतिभिरीडितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातवेदा स्तुतो मध्ये स्तुतो वैश्वानरो दिवि॥", "Kannada": "ಜಾತವೇದಾ ಸ್ತುತೋ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ತುತೋ ವೈಶ್ವಾನರೋ ದಿವಿ.", "Sanskrit": "जातवेदा स्तुतो मध्ये स्तुतो वैश्वानरो दिवि॥"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायन ने इस मत का समर्थन नहीं किया।", "Kannada": "ಈ ಮತವನ್ನು ಕಾತ್ಯಾಯನರು ಸಮರ್ಥಿಸಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कात्यायनः मतमिदं न समर्थितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "'सर्वानुक्रमणी' इस ग्रन्थ में वैदिक देवता का मूल सूर्यःया आदित्य है ऐसा कहा है।", "Kannada": "ಸರ್ವಾನುಕ್ರಮಣೀ' ಎಂಬೀ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವೈದಕ ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲ ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ಆದಿತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सः स्वकृतौ 'सर्वानुक्रमणी' इति ग्रन्थे वैदिकदेवानां मूलं सूर्यः आदित्यो वेत्याह।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी देवों की उत्पत्ति का बीज सूर्य का ही लक्षण तथा वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಬೀಜವು ಸೂರ್ಯನ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषां देवानाम्‌ उत्पत्तेः बीजं सूर्यस्य लक्षणे वर्णने च प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निःसन्देह रूप से उन्होंने स्पष्ट कहा है - “एक एव महानात्मा वेदे स्तूयते, स सूर्य इति व्याचक्षते' इति, तथा एकैव देवता स्तूयते आदित्य इति' इति च।", "Kannada": "\"ಏಕ ಏವ ಮಹಾನಾತ್ಮಾ ವೇದೇ ಸ್ತೂಯತೇ, ಸ ಸೂರ್ಯ ಇತಿ ವ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ\" ಎಂದು ಅವರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಹೇಳದ್ದಾರೆ, ಹಾಗೆಯೇ 'ಏಕೈವ ದೇವತಾ ಸ್ತೂಯತೇ ಆದಿತ್ಯ ಇತಿ' ಎಂದು.", "Sanskrit": "निस्सन्देहं तेन स्पष्टम्‌ उक्तम्‌- 'एक एव महानात्मा वेदे स्तूयते, स सूर्य इति व्याचक्षते' इति, तथा एकैव देवता स्तूयते आदित्य इति' इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्य के कार्य या गुणों के आधार पर देवों के नाम हुए।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯನ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "आदित्यस्य कार्यं, गुणं वा आधारीकृत्य देवानां नामानि जातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही दिवस में आदित्य का नाम सूर्य, रात्री में वह अकृश्य होता है तब वह वरुण है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ದಿವಸದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನ ಹೆಸರು ಸೂರ್ಯ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಯನಾಗಿಯೂ ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಅವನು ವರುಣ.", "Sanskrit": "तथाहि दिवसे आदित्यस्य नाम सूर्यः, रात्रौ सः अदृश्योऽपि जायते, तदा स वरुणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रात्रि समाप्ति पर अल्प अन्धकार में ये सविता है।", "Kannada": "ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಾಂಧಕಾರ ಇದ್ದಾಗ ಸವಿತಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "रात्रेः समाप्तौ स्वल्पान्धकारे अयं सवितेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्धकार के नष्ट होने पर यह अश्विन है।", "Kannada": "ಅಂಧಕಾರವು ನಷ್ಟವಾಗಲು, ಇವನೇ ಅಶ್ವಿನನು.", "Sanskrit": "अन्धकारे नष्टे अयम्‌ अश्विनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्योदय से पहले पूर्व दिशा रक्त वर्ण युक्त होती है तब ये उषा कहलाता है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕು ಕೆಂಪಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಅವನನ್ನು ಉಷಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सूर्योदयात्‌ प्राक्‌ पूर्वा दिक्‌ रक्तवर्णयुता भवति, तदा अयम्‌ उषा इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदित मात्र होने तक ये भग है।", "Kannada": "ಉದಿತಮಾತ್ರರಾಗುವವರೆಗೆ ಇದು ಭಗ.", "Sanskrit": "उदियमात्रमयं भगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मध्याह्न में गगन मण्डल के मध्य भाग में जब होता है तब ये विष्णु कहलाता है - इसी प्रकार 12 आदित्य होते है।", "Kannada": "ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಗಗನ ಮಂಡಲದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವನೋ ಆಗ ಇವನನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಎನ್ನುವರು - ಹೀಗೇ ೧೨ ಆದಿತ್ಯರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मध्याह्ने गगनमण्डलस्य मध्यभागे यदा राजते तदा अयं विष्णुरिति। एवमेव द्वादश आदित्याः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय ब्राह्मण में आदित्य का अस्त होना वर्णित है - ` आदित्यो वा अस्तं गच्छन्‌ अग्नावनुप्रविशति' इति।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಅಸ್ತಂ ಗಚ್ಛನ್ ಅಗ್ನಾವನುಪ್ರವಿಶತಿ' ಎಂದು ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯನ ಅಸ್ತಗಮನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऐतरेयब्राह्मणे आदित्यस्य अस्तगमनं व्याख्यातम्‌-'आदित्यो वा अस्तं गच्छन्‌ अग्नावनुप्रविशति' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यास्क और कात्यायन के मत में समन्वय प्रदर्शित किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನರ ಮತಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यास्ककात्यायनयोः मतस्य समन्वयः प्रदर्श्यते अत्र।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क के अग्नि का तथा कात्यायन के सूर्य का सकल देवतात्व परस्पर विरुद्ध होने पर भी यास्क द्वारा उनका समन्वय प्रदर्शित किया है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನರು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಸಕಲದೇವತಾತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ, ಯಾಸ್ಕರು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "यास्कस्य अग्नेः तथा कात्यायनस्य सूर्यस्य सकलदेवतात्वं परस्परविरुद्धं सदपि यास्केन तत्समन्वयः प्रदर्शितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवता के सम्बन्ध में उन्होंने कहा है कि - मनुष्यों में जैसे पिता से ही पुत्र की उत्पत्ति है वैसे देवों में नहीं है।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಂದೆಯಿಂದಲೇ ಮಗನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೋ ಹಾಗೆ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೇವತಾವಿಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "देवताविचारकाले तेनोक्तं यत्‌ मनुष्येषु यथा पितुः एव पुत्रस्य उत्पत्तिः, न तथा देवेषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि देव इतरेतर जन्मा तथा इतरेतर प्रकृति वाले होते है, अर्थात्‌ परस्पर संयोग से उत्पन्न होते है।", "Kannada": "ದೇವತೆಯು ಇತರೇತರ ಜನ್ಮರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಥವಾ ಇತರೇತರ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅರ್ಥಾತ್ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यतो हि देवः इतरेतरजन्मा तथा इतरेतरप्रकृतिः वा भवति, अर्थात्‌ मिथः परस्परस्मात्‌ जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुति में भी कहा है कि - अग्नेर्वा आदित्यो जायते' इति।", "Kannada": "ಅಗ್ನೇರ್ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಜಾಯತೇ' ಎಂದು ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रुतौ अपि आम्नातम्‌- ’अग्नेर्वा आदित्यो जायते' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि से जैसे सूर्य का जन्म वैसे ही सूर्य से आदित्य का जन्म हुआ ऐसा तात्पर्य है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಜನ್ಮವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಆದಿತ್ಯನದ್ದು ಎಂದು ಭಾವ.", "Sanskrit": "अग्नेः यथा सूर्यस्य जन्म तथा सूर्यादपि आदित्यस्येति भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदार्थ विज्ञान की दृष्टि से भी यास्क ने ये प्रमाणित किया है - सूर्य की रश्मि काँच या मणि का भेदन कर शुष्कतृण के उपर गिरती है तो अग्नि उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಪದಾರ್ಥವಿಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಯಾಸ್ಕರು ಇದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯು ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಣಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಶುಷ್ಕತೃಣದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅಗ್ನಿಯು ಉಂಟಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "पदार्थविज्ञानदृष्ट्या अपि यास्केन एतत्‌ प्रमाणितम्‌- सूर्यरश्मिः काचं मणिं वा भित्त्वा शुष्कतृणस्य उपरि पतति चेत्‌ अग्निः उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार सूर्य अग्नि का जनक हुआ।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಅಗ್ನಿಯ ಜನಕನು.", "Sanskrit": "तत्र सूर्यः अग्नेः जनकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे मिट्टी से निर्मित घट शुरई थाली आदि परस्पर भिन्न हैं परन्तु मिट्टी की दृष्टि से सभी एक ही है परन्तु देव की दृष्टि से सभी देव भिन्न हैं परन्तु एकत्व की दृष्टि से सभी में परमात्मा का स्वरूप निहित है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮೃನ್ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಘಟ, ಸೇರು, ತಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದವು ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾದರೂ ಮಣ್ಣಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಭಿನ್ನರಾದರೂ ಏಕತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಪರಮಾತ್ಮ ಸ್ವರೂಪರೇ ಹೌದು.", "Sanskrit": "यथा मृन्निर्मितं घटशरावस्थाल्यादिकं परस्परं भिन्नं परन्तु मृदः दृष्ट्या सर्वम्‌ एकमेव तथा देवस्य दृष्ट्या सर्वे देवाः भिन्नाः परन्तु एकत्वेन सर्वे परमात्मस्वरूपा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "तमू अकृण्व त्रेधा भुवे इसका क्या तात्पर्य है ?", "Kannada": "ತಮೂ ಅಕೃಣ್ವ ತ್ರೇಧಾ ಭುವೇ ಎಂಬುವುದರಿಂದ ಏನನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "तमू अकृण्व त्रेधा भुवे इत्यनेन किं ज्ञायते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "बृह देवता में अग्नि का निवास त्रय सूचक श्लोक कौन सा है ?", "Kannada": "ಬೃಹದ್ದೇವತಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ನಿವಾಸತ್ರಯ ಸೂಚಕವಾದ ಶ್ಲೋಕ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "बृहद्देवतायाम्‌ अग्नेः निवासत्रयसूचकः श्लोकः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "728. अग्नेर्वा आदित्यो जायते इससे क्या ज्ञात होता है ?", "Kannada": "೭೨೮. ಅಗ್ನೇರ್ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಜಾಯತೇ ಎಂಬುದರಿಂದ ಏನನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು?", "Sanskrit": "७२७. अग्नेर्वा आदित्यो जायते इत्यनेन किं ज्ञायते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "देव साकार है या निराकार, शरीर धारी है या अशारीरक इस विषय में नाना दर्शनों में नानानिरूक्तकारों ने नाना मत बताएं हैं।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ಸಾಕಾರರೋ ಅಥವಾ ನಿರಾಕಾರರೋ, ಶರೀರಿಗಳೋ ಅಥವಾ ಅಶರೀರಿಗಳೋ ಎಂಬ ವಿಷಯವಾಗಿ ನಾನಾ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ನಿರುಕ್ತಕಾರರು ನಾನಾ ಮತಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देवाः साकाराः निराकाराः वा, शरीरिणः अशरीरिणः वा इति विषये नानादर्शनेषु नानानिरुक्तकारेषु नानामतानि परिलक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक काल में भी इसमे मत भेद था आलोचना द्वारा साकार और निराकार का समन्वय प्रदर्शित किया गया है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಮತಪಾರ್ಥಕ್ಯವು ಇತ್ತು. ಯಾಸ್ಕರು ಆಲೋಚಿಸಿ, ಸಾಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "वैदिके काले एव इदं मतपार्थक्यमासीत्‌। यास्कः आलोचनया साकारनिराकारयोः समन्वयम्‌ प्रदर्शितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क ने साकार या शारीरिक इस अर्थ में पुरुषविध शब्द और निराकार या अशारिक इस अर्थ में अपुरुषविध शब्द प्रयुक्त किया है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರು ಸಾಕಾರ ಅಥವಾ ಶಾರೀರಿಕ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುರುಷವಿಧ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ನಿರಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅಶಾರೀರಿಕ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಪುರುಷವಿಧ ಶಬ್ದವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "साकारः शरीरी वा इत्यर्थे पुरुषविधशब्दं, निराकारः अशरीरी वा इत्यर्थे अपुरुषविधशब्दं च प्रयुक्तवान्‌ यास्कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहां देवः: पुरुषविधः साकारः इस विषय में युक्त से आलोचना करते है - 1) देवों का शरीर पुरुष के शरीर के समान नही होता है तो कर्मादि भी नही होने चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ದೇವರು ಪುರುಷವಿಧ ಸಾಕಾರ ಎಂಬ ವಿಷಯವಾಗಿ ಯುಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ - ೧) ದೇವತೆಗಳ ಶರೀರವು ಪುರುಷ ಶರೀರದಂತೆ ಇರದಿದ್ದರೆ ಕರ್ಮಾದಿಗಳು ಅಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "तत्र देवः पुरुषविधः साकारः इति विषये युक्तयः आलोच्यन्ते- १) देवानां शरीरं पुरुषशरीरमिव न भवति चेत्‌ कर्मादि अपि न भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उनकी स्तुति भी उन्माद प्रलापवद्‌ ही होनी चाहिए।", "Kannada": "ಆಗ ಸ್ತುತಿಯೂ ಕೂಡ ಉನ್ಮಾದಪ್ರಲಾಪದಂತೆ ಆಗುತ್ತೆ.", "Sanskrit": "तदा तद्विषये स्तुतिरपि उन्मादप्रलापवद्‌ भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और फिर मन्त्र भी निरर्थक होने चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳು ನಿರ್ಥಕಗಳಾಗುವುವು.", "Sanskrit": "मन्त्राः च निरर्थकाः भवेयुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी ऋग्वेद में बहुत से संवाद सूक्त हैं यथा सरमापणि संवाद, ऊर्वशी पुरुरवा संवाद, यमयमी संवाद इत्यादि।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂವಾದಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ, ಉದಾ. ಸರಮಾಪಣಿ ಸಂವಾದ, ಊರ್ವಶೀ-ಪುರೂರವ ಸಂವಾದ, ಯಮ-ಯಮಿ ಸಂವಾದ ಮುಂತಾದವು.", "Sanskrit": "तथा च ऋग्वेदे सन्ति बहूनि संवादसूक्तानि यथा सरमापणिसंवादः, ऊर्वशीपुरुरवासंवादः, यमयमीसंवादः इत्यादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य सूक्त में सूर्य के विवाह में बहूत से देवों का आवाहन दिखाई देता है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಬಹುದೇವತೆಗಳ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "सूर्यसूक्ते सूर्यस्य विवाहे बहूनां देवानाम्‌ आह्वानं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार देवों का शरीर चैतन्य नही होता है तो आलाप, विवाह या प्रणय कथा की प्रासंगिकता कैसे हो सकती है ?", "Kannada": "ಹೀಗೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆಲಾಪ, ವಿವಾಹ, ಪ್ರಣಯಕಥಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?", "Sanskrit": "एवञ्च देवानां शरीरं चैतन्यं च न भवति चेत्‌ आलापः, विवाहः, प्रणयकथा वा कथं स्यात्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदमन्त्रों में मनुष्य में समान देव के भी पाणि-पाद या नयन -कर्ण इत्यादि सम्यक्‌ वर्णित हैं।", "Kannada": "ವೇದಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವರಂತೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು, ಕಣ್ಣು-ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदमन्त्रेषु मनुष्याणाम्‌ इव देवानाम्‌ अपि पाणिपादं नयनकर्णौ वा इत्यादि सम्यक्‌ वर्णितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे- शुक्लयजुर्वेदीय पुरुषसूक्त में वेद पुरुष का बड़ा ही विस्तृत वर्णन है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವೇದಪುರುಷನ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यथा शुक्लयजुर्वेदीये पुरुषसूक्ते वेदपुरुषस्य महती वर्णना वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में देवों के अश्व, रथ, वज्र, गृह, पत्नी, दुर्ग आदि का भी वर्णन प्रमाणित करता है कि मनुष्य के समान देव भी शरीरधारी हैं।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಶ್ವ, ರಥ, ವಜ್ರ, ಪತ್ನಿ, ಕೋಟೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ, ಮಾನವರಂತೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಶರೀರಿಗಳು ಆಗಿದ್ದರೆಂದು.", "Sanskrit": "वेदे देवानां अश्वः, रथः, वज्रः, गृहम्‌, पत्नी, दुर्गः इत्येतेषामपि वर्णना प्रमापयति यत्‌ मनुष्याः इव देवाः अपि शरीरिणः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र और सूर्य में अश्व का, रूद्र का वज्र निर्माण, इन्द्र का वज्र प्रयोग, अग्नि इन्द्र सविता देव की रथ की कहानियाँ वेद में बहुत प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯರ, ಅಶ್ವದ, ತ್ವಷ್ಟೃವಿನ ವಜ್ರನಿರ್ಮಾಣದ, ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರಪ್ರಯೋಗದ, ಅಗ್ನೀಂದರಸವಿತೃ ದೇವತೆಗಳ ರಥದ ಕಥೆಗಳು ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रसूर्ययोः अश्वस्य, त्वष्टुः वज्रनिर्माणस्य, इन्द्रस्य वज्रप्रयोगस्य, अग्नीन्द्रसवितृदेवानां रथस्य च कथाः वेदे भूयो भूयः प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि इन्द्र रुद्र का यथा क्रम अग्नायी-इन्द्राणी-रुद्राणी स्त्रीयों का भी वर्णन प्राप्त होता हेै।", "Kannada": "ಅಗ್ನೀಂಧ್ರರುದ್ರರ ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಾಯೀ, ಇಂದ್ರಾಣೀ, ರುದ್ರಾಣೀ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ವರ್ಣನೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्नीन्द्ररुद्राणां यथाक्रमं अग्नायी-इन्द्राणी-रुद्राणी प्रभृतीनां स्त्रीणामपि वर्णना प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्य जैसे कर्मादि करते हैं, वेद में देवों के भी कर्मादि वर्णित हैं।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯರು ಹೇಗೆ ಕರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವರೋ, ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಕರ್ಮಾದಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनुष्याः यथा कर्मादिकं कुर्वन्ति, वेदे देवानामपि कर्मादिकं वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे इन्द्र सोम रस पीते है, युद्ध करते हैं, वृत्र को मरते हैं और अश्व चलाते हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಇಂದ್ರನು ಸೋಮರಸವನ್ನು ಪಾನಮಾಡುವನೋ, ಯುದ್ಧಮಾಡುವನೋ, ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲವನೋ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಚಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವನೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा इन्द्रः सोमरसं पिबति, युद्धं करोति, वृत्रं हन्ति, अश्वं चालयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि यज्ञ की हवि ग्रहण करते हैं, मरुत वंशीं बजते हैं, रुद्र भीषण गर्जन करते हैं, विष्णु विशाल नेत्रों से समग्र जगत्‌ का निरीक्षण करते हैं, ऐसी कथाएं वेदों में मिलती हैं।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯು ಯಜ್ಞದ ಹವಿಸ್ಸನು ಗ್ರಹಿಸುವನು, ಮರುತರು ಕೊಳನೂದವರು, ರುದ್ರನು ಭೀಷಣವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುವನು, ವಿಷ್ಣುವು ವಿಶಾಲವಾದ ನಯನಗಳಿಂದ ಸಮಗ್ರವಾದ ಜಗತ್ತನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अग्निः यज्ञस्य हवींषि भुङ्क्ते, मरुतः वंशीं नादयन्ति, रुद्रः भीषणं गर्जति, विष्णुः विशालाभ्यां नेत्राभ्यां समग्रं जगत्‌ निरीक्षते इत्येवं कथाः वेदे दृश्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार कुछ लोग इस युक्ति चतुष्टय से देवों का साकारत्व प्रतिपादित करते है और कुछ इन युक्ती का खण्डन करके देवों का निराकारत्व प्रमाणित करते हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಕೆಲವರು ಯುಕ್ತಿ ಚತುಷ್ಟಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಕಾರತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಈ ಯುಕ್ತಿಗಳ ಖಂಡನೆ ಮಾಡಿ, ದೇವತೆಗಳ ನಿರಾಕಾರತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च केचन अनेन युक्तिचतुष्टयेन देवानां साकारत्वं प्रतिपादयितुं शक्यन्ते, अन्ये तु एताः युक्तीः खण्डयित्वा देवानां निराकारत्वं प्रमापयितुं प्रयतन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे युक्तियाँ इस प्रकार हैं - मनुष्यों के शरीर प्रत्यक्ष दृश्य हैं, अग्नि वायु सूर्य आदि का शरीर प्रत्यक्ष प्रमाण से नहीं सिद्ध है, इस कारण उनका साकारत्व नहीं स्वीकार ने योग्य है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವರ ಯುಕ್ತಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ - ಮನುಷ್ಯ ಶರೀರಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುವುವು, ಅಗ್ನಿ-ವಾಯು-ಸೂರ್ಯಾದಿಗಳ ಶರೀರವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಲಭಿಸದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸಾಕಾರತ್ವವು ಸ್ವೀಕಾರಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेषां च युक्तयः एवं- मनुष्यशरीराणि प्रत्यक्षं दृश्यन्ते, अग्निवायुसूर्यादीनां शरीरं प्रत्यक्षप्रमाणेन न लभ्यते, तेन तेषां साकारत्वं न स्वीकारयोग्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तुति कृत उसी से देवों के शरीर होते हैं ये कारण अयुक्त हैं।", "Kannada": "ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಶರೀರವಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣವು ಅಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तुतिः कृता तस्मादेव देवानां शरीरं वर्तते इति कारणम्‌ अयुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि वेद में अचेतनों की भी स्तुति विहित है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಚೇತನಗಳ ಸ್ತುತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि वेदे अचेतनानाम्‌ अपि स्तुतिर्विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - अक्षक्रीडा, ओषधिवृक्ष, पत्थर, उलूखमूषल इत्यादि का वर्णन प्राप्त है।", "Kannada": "ಉದಾ. ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆ, ಔಷಧಿವೃಕ್ಷ, ಪ್ರಸ್ತರ, ಉಲೂಖಮೂಷಲ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा अक्षक्रीडा, ओषधिवृक्षः, प्रस्तरः, उलूखमूषलः इत्यादीनां वर्णना प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव कर्म करते हैं इससे वे पुरुषवत्‌ है ये युक्ति सही नहीं है क्योंकि अचेतन भी कर्म करते हैं ऐसा वेद में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ಕರ್ಮ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವರು ಪುರುಷರಂತೆ ಎಂದಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಚೇತನರೂ ಕೂಡ ಕರ್ಮ ಮಾಡುವರೆಂದು ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देवाः कर्म कुर्वन्ति इत्यतः ते पुरुषविधाः इति, न । यतो हि अचेतनाः अपि कर्म कुर्वन्ति इति वेदे प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सोमरस के निष्कासन के लिए जो पत्थर के टुकड़े थे उनके लिए कहा गया है -' अभिक्रन्दति हरितेभिरासभिः” इति।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸೋಮರಸದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಅಭಿಕ್ರಂದತಿ ಹರಿತೇಭಿರಾಸಭಿಃ\" ಎಂದು. ", "Sanskrit": "यथा सोमरसस्य निष्कासनार्थं ये प्रस्तरखण्डाः व्यवहृताः तानुद्दिश्य उच्यते- \"अभिक्रन्दति हरितेभिरासभिः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक अन्य जगह भी कहा है -'होतुश्चित्‌ पूर्वं हविरद्यमाशते' यहां पत्थर के टुकड़े होता से पहले ही हवि का भोग करते है, ऐसा कहा है।", "Kannada": "ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ - 'ಹೋತುಶ್ಚಿತ್ ಪೂರ್ವಂ ಹವಿರದ್ಯಮಾಶತೇ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡುಗಳು ಹೋತೃವಿಗೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಎನ್ನುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्यस्मिन्नपि एकत्र उच्यते-'होतुश्चित्‌ पूर्वं हविरद्यमाशते' इत्यत्र प्रस्तरखण्डाः होतुः प्राक्‌ एव हविः भुङ्क्ते इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष भोग्य द्रव्य ही देवों के साकारत्व को प्रमाणित नही कर सकते हैं, क्योंकि वेद में अपुरुषविध अशरीरि भी पदार्थ में भोग्यद्रव्यों का प्रयोग करते दिखते है, यथा 'सुखं रथं युयुजे सिन्धुरश्मिन्‌' यहाँ नदी और रथ योजना की कथा कही गई है।", "Kannada": "ಪುರುಷಭೋಗ್ಯವಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳೇ ದೇವತೆಗಳ ಸಾಕಾರತ್ವವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಪೌರುಷವಿಧವಾದ ಅಶರೀರಿ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಭೋಗ್ಯದ್ರವ್ಯಗಳ ಪ್ರಯೋಗವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಉದಾ. 'ಸುಖಂ ರಥಂ ಯುಯುಜೇ ಸಿಂಧುರಶ್ಮಿನ್' ಎಂಬಲ್ಲಿ ನದಿಯ ರಥಯೋಜನೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषभोग्यानि द्रव्याणि एव देवानां साकारत्वं प्रमापयितुं न शक्नुवन्ति, यतो हि वेदे अपुरुषविधे अशरीरिणि अपि पदार्थे भोग्यद्रव्याणां प्रयोगः दृश्यते, यथा 'सुखं रथं युयुजे सिन्धुरश्मिन्‌' इत्यत्र नद्याः, रथयोजनायाः कथा उक्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनी के मत में तो देवों का अलग रूप नहीं है। मन्त्रमयी देवता हैं।", "Kannada": "ಜೈಮಿನಿಯ ಮತದಂತೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ರೂಪಾದಿಗಳಿಲ್ಲ. ಮಂತ್ರಮಯೀ ದೇವತೆ.", "Sanskrit": "जैमिनेः मतेन तु देवानां पृथक्तया रूपादिकं नास्त्येव । मन्त्रमयी देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र को छोड़कर देवों की पृथक्‌ सत्ता नहीं है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದೇವತೆಗಳ ಪೃಥಕ್ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मन्त्रं व्यतिरिच्य नास्ति देवानां पृथक्‌ सत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञादि क्रिया में जब मन्त्र उच्चारित होते हैं तब मन्त्ररूप में देवों का आविर्भाव होता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಾದಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ, ಮಂತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಆವಿರ್ಭಾವವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यज्ञादिक्रियासु यदा मन्त्राः उच्चार्यन्ते तदा मन्त्ररूपेण देवानामाविर्भावो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मत के समर्थन करते हुए उक्ति भी कही गई है की देवों का पृथक रूप से शरीर होता है यदि एक ही क्षण में भिन्न-भिन्न यज्यों में एक साथ सम्पूर्ण यज्ञ में उपस्थिति सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಶರೀರವಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मतमेतत्‌ समर्थयन्‌ युक्तिमपि ब्रूते यद्‌ देवानां पृथक्तया शरीरं भवति चेत्‌ एकस्मिन्‌ क्षणे एव भिन्नेषु यज्ञेषु यौगपद्येन सकलयज्ञे उपस्थितिः न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसे मन्त्रमयी स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಮಯಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः मन्त्रमयित्वं स्वीकार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे यह पता चलता है की उनका मन्त्रोच्चारण काल में ही आविर्भाव होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ, ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಆವಿರ್ಭಾವವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन मन्त्रोच्चारणकाले एव तेषाम्‌ आविर्भावः इति गम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्यकार भी इसीलिये कहते है - “एक इन्द्रशब्दः क्रतुशते प्रादुर्भूतः' इति।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯಕಾರರೂ ಕೂಡ ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - 'ಏಕ ಇಂದ್ರಶಬ್ದಃ ಕ್ರತುಶತೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಃ' ಎಂದು.", "Sanskrit": "महाभाष्यकारोऽपि अत एव आह -'एक इन्द्रशब्दः क्रतुशते प्रादुर्भूतः 'इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त दर्शन में वेदव्यास ने तथा पूर्वमीमांसास्थ जैमिनि इससे समर्थित नहीं हैं।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸರ ಜೈಮಿನೀಮತವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वेदान्तदर्शने वेदव्यासः पूर्वमीमांसास्थं जैमिनेः मतमेतत्‌ न समर्थितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कराचार्य भी ब्रह्म सूत्र भाष्य में वेदव्यास को समर्थन देते है।", "Kannada": "ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ವೇದವ್ಯಾಸರನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "शङ्कराचार्यः अपि ब्रह्मसूत्रभाष्ये वेदव्यासं समर्थयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "साकार शब्द के दो पर्यायवाची लिखो।", "Kannada": "ಸಾಕಾರ ಶಬ್ದದ ಎರಡು ಪರ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "साकारशब्दस्य पर्यायद्वयं लेख्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ संवाद सूक्त के नाम लिखो।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "केषाञ्चन संवादसूक्तानां नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अचेतनानां स्तुतिः' विहिता इसका क्या तात्पर्य है ?", "Kannada": "ಅಚೇತನಗಳ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ವಿಧಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇನು?", "Sanskrit": "अचेतनानां स्तुतिः विहिता इत्यत्र किं मानम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का स्वरूप इदि-धातु से निष्पन्न इन्द्र शब्द परमेश्वर वाचक है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಸ್ವರೂಪವು ಇದಿ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಇಂದ್ರಶಬ್ದವು ಪರಮೇಶ್ವರವಾಚಕ.", "Sanskrit": "इन्द्रशब्दः इदि-धातोः निष्पन्नः इन्द्रशब्दः परमेश्वरवाचकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान्‌, शासक, स्थावर और जडम के तथा चेतन अचेतन पदार्थ के नियन्त्रक हैं।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವಶಕ್ತಿಮಾನ್, ಶಾಸಕ, ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮಗಳ, ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕನಾಗಿರುವನು.", "Sanskrit": "इन्द्रः सर्वज्ञः, सर्वशक्तिमान्‌, शासकः, स्थावरजङ्गमयोः तथा चेतनाचेतनपदार्थयोः नियन्त्रकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के देवों में इन्द्र का स्थान महत्‌ है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ", "Sanskrit": "वेदस्य देवेषु इन्द्रस्य स्थानं महत्‌ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरुत्व, महिमाशाली, शौर्य और वीर्य और सूक्त संख्या में इन्द्र अद्वितीय हैं।", "Kannada": "ಗುರುತ್ವ, ಮಹಿಮಾಶಾಲಿ, ಶಾರ್ಯ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ತಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಅದ್ವಿತೀಯನು.", "Sanskrit": "गुरुत्वे महिमनि शौर्ये वीर्य सूक्तसंख्यायां च इन्द्रः अद्वितीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में प्रायःदो सौ सूक्तों द्वारा इन्द्र का आह्वान किया है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಃ ಇನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे प्रायः द्विशताधिकैः सूक्तैः इन्द्रस्याह्वानं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका रूप वर्णन भी ऋषियों ने किया।", "Kannada": "ಅವನ ರೂಪವರ್ಣನೆಯನ್ನೂ ಋಷಿಗಳು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य रूपवर्णना अपि ऋषिभिः कृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो अधार ओष्ठ से चारु, नासिका से उन्नत, और वर्ण से उज्ज्वल है।", "Kannada": "ಅವನು ಓಷ್ಠಾಧಾರದಿಂದ ಸುಂದರ, ಮೂಗಿನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಉನ್ನತ, ವರ್ಣದಿಂದ ಉಜ್ವಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स ओष्ठाधरेण चारुः, नासिकया उन्नतः, वर्णेन उज्ज्वलः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक काल में आर्यों की शरीराकृति कैसी थी इस विषय में विद्वान्‌ इन्द्र का रूप वर्णन दिखाकर ही सिद्धान्तमत को पुष्ट करते है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯರ ಶರೀರಾಕೃತಿಯು ಹೇಗಿತ್ತೆಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರನ ರೂಪವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಾಂತಮತವನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वैदिककाले आर्याणां शरीराकृतिः कथमासीत्‌ इति विषये इन्द्रस्य रूपवर्णनमेव दर्शयित्वा सिद्धान्तमतं पोषयन्ति विद्वांसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपिशवर्ण से युक्त अश्व उसके रथ को ले जाते हैं।", "Kannada": "ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಅಶ್ವಗಳು ಅವನ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कपिशवर्णयुक्ताः अश्वाः तद्रथं नयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्वष्टा एक सहस्र सुवर्ण वज्रों को बनाकर उसको समर्पित करता है।", "Kannada": "ತ್ವಷ್ಟನು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಸುವರ್ಣಗಳನ್ನು, ವಜ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "त्वष्टा एकसहस्रं सुवर्णान्‌ वज्रान्‌ निर्माय तस्मै समर्पितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन वज्र राशि से उसने असुरों का नाश किया।", "Kannada": "ಆ ವಜ್ರರಾಶಿಯಿಂದ ಅವನು ಅಸುರರನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "तेन वज्रराशिना स असुरान्‌ अनाशयत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्वर-अहि-वृत्र-अर्वुद-विश्वरूप आदि असुरों का इन्द्र ने नाश किया।", "Kannada": "ಸಂವರ-ಅಹಿ-ವೃತ್ರ-ಅರ್ವುದ-ವಿಶ್ವರೂಪಾದಿ ಅಸುರರನ್ನು ಇಂದ್ರನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "सम्वर-अहि-वृत्र-अर्वुद-विश्वरूपादीन्‌ असुरान्‌ इन्द्रः नाशितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र ने जल को रोका इसलिए इन्द्र में उसका नाश कर धरा पर जल गिराया।", "Kannada": "ವೃತ್ರನು ಜಲವನ್ನು ತಡೆದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಅವನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "वृत्रः जलं रुद्धवान्‌, अतः इन्द्रः तं नाशयित्वा धरायां जलं पातितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र स्थल पर अश्व से तथा नदी में नाव से चलते हैं।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವದ ಸಹಾಯದಿಂದ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನೌಕೆಯಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्थले अश्वेन तथा नद्यां नावा यान्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके शत्रुओं द्वारा अजेय व्‌ नए-नए दुर्गो में कुछ लौह से, और कुछ पत्थरों से निर्मित थे।", "Kannada": "ಅವರ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಅಜೇಯವಾದ ನವನವ ದುರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಲೋಹಗಳಿಂದ, ಕೆಲವು ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು.", "Sanskrit": "तस्य शत्रुभिः अजेयेषु नवनवत्यां दुर्गेषु केचन लौहैः, केचन वा प्रस्तरैः निर्मिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये देवों के अधिपतित्व का वर्णन है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಇವನು ವರ್ಣಿತನಾದನು.", "Sanskrit": "देवानाम्‌ अधिपतित्वेन वर्णितः अयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र सोम को आनन्द से पीता है सभी सूक्त में कीर्ति व्याप्त है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ಸೋಮವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆಂದು ಎಲ್ಲ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रः सोमं सानन्दं पिबतीति सर्वेषु एव सूक्तेषु कीर्तितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी पत्नी इन्द्राणी या शची है।", "Kannada": "ಅವನ ಪತ್ನಿ ಇಂದ್ರಾಣೀ ಅಥವಾ ಶಚೀ.", "Sanskrit": "तस्याः पत्नी इन्द्राणी अथवा शची ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह नाना वर्ण से युक्त परिधान धारण करती है।", "Kannada": "ಅವನು ವರ್ಣಮಯವಾದ ಪೇಟಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "सा च नानावर्णयुतम्‌ उष्णीषं परिधत्ते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "इद्र का अन्य एक नाम शतक्रतु भी है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಶತಕ್ರತು ಎಂದು.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य अपरम्‌ एकम्‌ नाम शतक्रतुः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रतु शब्द का अर्थ यज्ञ या कर्म है।", "Kannada": "ಕ್ರತು ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಯಜ್ಞ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "क्रतुशब्दस्य यज्ञः कर्म वा अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतक्रतु इसका अर्थ अनन्त कर्म कार्ता हुआ।", "Kannada": "ಶತಕ್ರತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅನಂತ ಕರ್ಮಕರ್ತೃ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "शतक्रतुः इत्यस्य अनन्तकर्मकर्ता इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र युद्ध जय, असुर वध, दुष्टों का नाशक, जल निष्कासन इत्यादि कर्म करता था।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ಯುದ್ಧಜಯ, ಅಸುರವಧ, ದುಷ್ಟರ ನಾಶಕ, ಜಲ ನಿಷ್ಕಾಸನ ಇತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रः युद्धजयः, असुरवधः, दस्यूनां पराभवः, जलनिष्कासनं इत्यादीनि कर्माणि करोति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "बलवीर्य के सभी सर्व कर्म इन्द्र के ही है।", "Kannada": "ಬಲವೀರ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮವೂ ಇಂದ್ರನದ್ದೇ.", "Sanskrit": "बलवीर्यस्य सर्वं कर्म इन्द्रस्य एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहते है -.या च का च बलकृतिः इन्द्रकर्मैव तत्‌' इति।", "Kannada": "ಯಾ ಚ ಕಾ ಚ ಬಲಕೃತಿಃ ಇಂದ್ರ ಕರ್ಮೈವ ತತ್' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उच्यते च 'या च का च बलकृतिः इन्द्रकर्मैव तत्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र का हन्ता वह ही है, अतः वृत्रघ्न नाम भी है।", "Kannada": "ವೃತ್ರನ ಹಂತೃವಾದ ಅವನಿಗೆ ವೃತ್ರಘ್ನ ಎಂದು ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "वृत्रस्य हन्ता सः, अतः वृत्रघ्नः इति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासको के प्रति वह दयालु है तथा उनको बहुत धन देता है।", "Kannada": "ಉಪಾಸಕರೊಟ್ಟಿಗೆ ಅವನು ದಯಾಲು, ಅವರಿಗೆ ಬಹುಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "उपासकान्‌ प्रति सः दयालुः, तेभ्यः महद्धनं ददाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः मघवा नाम भी है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಘವಾ ಎಂದು ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "अतः मघवा इति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र के सभी सूक्त त्रिष्ठुप में ही हैं।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಎಲ್ಲ ಸೂಕ್ತಗಳೂ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य सूक्तानि सर्वाणि त्रिष्टुपि एव ग्रथितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिष्टुप्छन्द, अन्तरिक्ष लोक, माध्यन्दिन सोम सवन, ग्रीष्मऋर्तु, सोमपान, वीरत्व पूर्ण कर्म, असुर वध ये सब विषय इन्द्र के साथ नित्य सम्बद्ध है।", "Kannada": "ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ, ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕ, ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸೋಮಸವನ, ಗ್ರೀಷ್ಮಋತು, ಸೋಮಪಾನ, ವೀರತ್ವಪೂರ್ಣ ಕರ್ಮ, ಅಸುರವಧೆ ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳೂ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ನಿತ್ಯಸಂಬದ್ಧವಾದವುಗಳು.", "Sanskrit": "त्रिष्टुप्छन्दः, अन्तरिक्षलोकः, माध्यन्दिनसोमसवनम्‌, ग्रीष्मर्तुः, सोमपानम्‌, वीरत्वपूर्णं कर्म, असुरवधः इत्येते विषयाः इन्द्रेण साकं नित्यं सम्बद्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का असुर वध ऐतिहासिक वृत्तान्त और प्राकृतिक विघ्न चिह्न इन विषयों में विह्वत्सभा में नाना मत है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಅಸುರವಧೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಘ್ನಚಿಹ್ನೆಯೋ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಮತಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य असुरवधः ऐतिहासिकवृत्तान्तः उत प्राकृतिकविघ्नचिह्नं इति विषये विद्वत्सभायां नानामतानि विराजन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ इन्द्र का असुर वध को आर्यों द्वारा अनार्य के वध का प्रतीक कहते हैं, और कुछ सुर्य द्वारा असुरनाश भी कहते हैं।", "Kannada": "ಕೆಲವರು ಇಂದ್ರನ ಅಸುರವಧೆಯನ್ನು ಆರ್ಯರ ಅನಾರ್ಯವಧೆಯ ಪ್ರತೀಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಸೂರ್ಯನಿಂದಾದ ಅಸುರನಾಶವೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "केचन इन्द्रस्य असुरवधः इति आर्याणाम्‌ अनार्यवधस्य प्रतीकम्‌ इत्याहुः, केचन वा सूर्येण असुरनाशः कल्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य कुछ असुर के साथ मेघ का तथा इन्द्र के साथ वज्र-विद्युत्‌-वायु का समावेश करते है।", "Kannada": "ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅಸುರರ ಜೊತೆ ಮೇಘ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರ ವಜ್ರ-ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಯುವಿನ ಸಮಾವೇಶವೆಂದೂ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ", "Sanskrit": "अन्ये केचन असुरेण सह मेघस्य तथा इन्द्रेण सार्धं वज्र-विद्युत्‌-वायूनां समावेशं कल्पयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र शब्द किस धातु से निष्पन्न है ?", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "इन्द्रशब्दः कस्माद्‌ धातोः निष्पन्नः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र के अश्व किस वर्ण के हैं ?", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಅಶ್ವದ ಬಣ್ಣ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "इन्द्रस्य अश्वस्य कः वर्णः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र की पत्नी कौन है ?", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಪತ್ನಿ ಯಾರು?", "Sanskrit": "इन्द्रस्य पत्नी का ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का शतक्रतु नाम करण क्यों हैं ?", "Kannada": "ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಶತಕ್ರತುವೆಂಬ ನಾಮಕರಣ ಹೇಗಾಯಿತು?", "Sanskrit": "इन्द्रस्य शतक्रतुरिति नामकरणं कथम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र के स्तुतिपरक सूक्त किस छन्द में रचित है ?", "Kannada": "ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸ್ತುತಿಗೈಯ್ಯುವ ಸೂಕ್ತಗಳು ಯಾವ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ?", "Sanskrit": "इन्द्रस्य स्तुतिपरकाणि सूक्तानि केन छन्दसा रचितानि ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का वृत्रघ्न ये नामकरण क्यों है?", "Kannada": "ಇಂದ್ರನಿಗೆ ವೃತ್ರಘ್ನನೆಂದು ನಾಮಕರಣ ಹೇಗಾಯಿತು?", "Sanskrit": "इन्द्रस्य वृत्रघ्नः इति नामकरणं कथम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र॒ को क्यों मघवा कहा जाता है ?", "Kannada": "ಇಂದ್ರನನ್ನು ಮಘವಾ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "इन्द्रः कुतः मघवा इत्युच्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र से परम तथा गुरुत्व दृष्टी में अग्नि का नाम आता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ನಂತರವೇ ಗುರುತ್ವದ ದ್ರಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ", "Sanskrit": "इन्द्रात्‌ परमेव गुरुत्वस्य दृष्ट्या अग्नेः नाम आयाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में दो सौ सूक्त से अग्नि का आवाहन और स्तुति विहित है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಆವಾಹನೆಯ  ಸ್ತುತಿಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे द्विशतपरिमितैः सूक्तैः अग्नेः आवाहनं स्तुतिश्च विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका आनन और पृष्ठ देश घृतवर्ण से युक्त है।", "Kannada": "ಅವನ ಮುಖ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗ ಘ್ರತವರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य आननं पृष्ठदेशश्च घृतवर्णयुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "केशराशि स्फुलिङ्ग वर्ण युक्त है।", "Kannada": "ಕೇಶರಾಶಿಯು ಸ್ಫುಲಿಂಗವರ್ಣದಲ್ಲಿದೆ. ", "Sanskrit": "केशराशिः स्फुलिङ्गवर्णयुक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "'मश्रु पीले रंग से युक्त है।", "Kannada": "ಗಡ್ಡವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "श्मश्रूः पिङ्गलवर्णयुक्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "दन्तपडिक्त सुवर्ण के समान चमकदार हैं।", "Kannada": "ದಂತಪಂಕ್ತಿಯು ಸುವರ್ಣದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "दन्तपङ्क्तिः सुवर्णभास्वरा।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों में यह निकटतम हैं (अग्निर्वै देवानामवमः)।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವನು ನಿಕಟತಮನು. (ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಮವಮಃ)", "Sanskrit": "देवेषु अयं निकटतमः (अग्निर्वै देवानामवमः)।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवसाक्षात्‌ रूप से हवि ग्रहण नहीं करते हैं, अग्नि द्वारा ही देव हवि का आस्वादन करते हैं।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗ್ನಿಯ ಮೂಲಕವೇ ದೇವರುಗಳು ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "देवाः साक्षात्‌ हविः न भुञ्जते, अग्निना एव देवाः हवींषि आस्वादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव अग्नि को देवों का मुख कहा है (अग्निर्वै मुखं देवानाम्‌)।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಮುಖವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. (ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಮುಖಂ ದೇವಾನಾಮ್).", "Sanskrit": "अत एव अग्निमुखा देवाः इत्युच्यन्ते (अग्निर्वै मुखं देवानाम्‌)।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक आर्यो के गृह में गार्हपत्याग्नि होती थी।", "Kannada": "ವೈದಿಕರಾದ ಆರ್ಯರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वैदिकाः आर्याः गृहेषु गार्हपत्याग्निं रक्षन्ति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि का रथ हिरण्य वर्णीय और उज्ज्वल है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ರಥವು ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು  ಉಜ್ವಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्नेः रथः हिरण्यवर्णीयः उञ्ज्वलश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपिश वर्णीय अश्व उसके रथ को ले जाते हैं।", "Kannada": "ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕುದುರೆಗಳು ಆ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "कपिशवर्णीयाः अश्वाः तद्रथं नयन्ति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये देवों का प्रतिनिधि है, पुरोवर्ती होकर देवों का आह्वान करता है, इसलिए वह पुरोहित कहलाता है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ ಈತನು ಪುರೋವರ್ತಿಯಾಗಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಪುರೋಹಿತನು.", "Sanskrit": "देवानामयं प्रतिनिधिः, पुरोवर्ती भूत्वा देवान्‌ आह्वयति, अतःसः पुरोहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "होता, अधवर्यु, पुरोहित और ब्रह्मा ये चार नाम अग्नि को उद्देश्य करके प्रयुक्त हैं।", "Kannada": "ಹೋತಾ, ಅಧ್ವರ್ಯು, ಪುರೋಹಿತ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಈ ನಾಲ್ಕು ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "होता अध्वर्युः पुरोहितः ब्रह्मा चेति चतस्रः संज्ञाः अग्निमुद्दिश्य प्रयुज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युलोक-भूलोक-अन्तरिक्षलोक सर्वत्र ही इसका गमन है।", "Kannada": "ದ್ಯುಲೋಕ-ಭೂಲೋಕ-ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕ ಮುಂತಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಇವನ ಸಂಚಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "द्युलोक-भूलोक-अन्तरिक्षलोकेषु सर्वत्र अस्य गमनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के आदिसूक्त अग्निसूक्त से ही अग्नि की प्रधानता स्पष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಆದಿಸೂಕ್ತವೇ ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.  ", "Sanskrit": "ऋग्वेदे आदिमसूक्तमेव अग्निसूक्तम्‌ इत्यतः अग्नेः प्राधान्यम्‌ स्पष्टम्‌ ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरणि के घर्षण से अग्नि उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಎರಡು ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಉಜ್ಜುವುದರಿಂದ ಬೆಂಕಿಯು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अरणिद्वयघर्षणेन अग्निरुत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी को ही अग्नि मन्थन कहा जाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಅಗ್ನಿಮಂಥನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदेव अग्निमन्थनम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव दो अरणीयाँ पार्थिव अग्नि की माता-पिता कहलाती हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಎರಡು ಅರಣಿಗಳನ್ನು ಅಗ್ನಿಯ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत एव द्वे अरणी पार्थिवाग्नेः पितरौ इति उच्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के सभी सूक्त गायत्री छन्द में वर्णित/लिखित है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ಎಲ್ಲ ಸೂಕ್ತಗಳೂ ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "अग्नेः सर्वाणि सूक्तानि गायत्रीछन्दोबद्धानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निमुखा: देवाः इति क्यों कहा गया है ?", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ಅಗ್ನಿಮುಖರೆಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?", "Sanskrit": "अग्निमुखाः देवाः इति कथमुच्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि को पुरोहित क्यों कहा जाता है ?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪುರೋಹಿತನೆಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "अग्निः पुरोहितः इति कथमुच्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि को उद्देय करके कौन सी संज्ञा प्रयुक्त होती है ?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಯಾವ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ?", "Sanskrit": "अग्निमुद्दिश्य काः संज्ञाः प्रयुज्यन्ते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का आदि सूक्त कौन सा है ?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮೊದಲನೆಯ ಸೂಕ್ತ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य आदिमं सूक्तं किम् ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के मन्त्र कौन से छन्द में है?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ಮಂತ್ರವು ಯಾವ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "अग्नेः मन्त्रः कस्मिन्‌ छन्दसि वर्तन्ते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के बारह सूक्तों में वरुण की स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹನ್ನೆರಡು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ವರುಣನ ಸ್ತುತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे द्वादशसु सूक्तेषु वरुणस्य स्तुतिः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के मुख्य देवों में से ये एक है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಇವನೂ ಒಬ್ಬನು.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य मुख्येषु देवेषु अयमेकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये मित्र का सहचर, अतः समास प्रकरण में मित्रा-वरुणौ ये प्रयोग मिलता है।", "Kannada": "ಇವನು ಸೂರ್ಯನ (ಮಿತ್ರನ) ಸಹಚರನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾಸಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मित्रस्य सहचरः अयम्‌, अतः समासप्रकरणे मित्रावरुणौ इत्येवम्‌ प्रयोगः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवसीय सूर्य का नाम मित्र है।", "Kannada": "ಹಗಲಿನ ಸೂರ್ಯನ ಹೆಸರು ಮಿತ್ರ ಎಂದು.", "Sanskrit": "दिवसीयसूर्यस्य नाम मित्रः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रात्री कालीन सूर्य का नाम वरुण है।", "Kannada": "ರಾತ್ರಿಯ ಸೂರ್ಯನ ಹೆಸರು ವರುಣ ಎಂದು.", "Sanskrit": "रात्रीकालीनसूर्यस्य नाम वरुणः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त में वृ-धातु से वरुण शब्द निष्पन्न है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ವೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ವರುಣ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्ते वृ-धातोः वरुणशब्दः निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आवृणोति सतः पदार्थान्‌ इति वरुणः।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೂ ಆವರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ವರುಣ ಪದದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "आवृणोति सतः पदार्थान्‌ इति वरुणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव सूर्य रात्रि में भी रहता है ये आर्य जानते थे, ऐसा ज्ञात होता है, और भी ऐतरेय-कौषीतकि-पञ्चविंशब्राह्मण में ये विषय सुस्पष्ट उल्लिखित है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು  ಆರ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಐತರೇಯ-ಕೌಷೀತಕಿ-ಪಂಚವಿಶತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ವಿಷಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव सूर्यः रात्रौ अपि तिष्ठतीति आर्याः जानन्ति स्म इति ज्ञायते, तथा च ऐतरेय- कौषीतकि-पञ्चविंशब्राह्मणेषु अयं विषयः सुस्पष्टम्‌ उल्लिखितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण नैतिकी जगत में नियम का रक्षक है।", "Kannada": "ವರುಣನು ನೈತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ನಿಯಮದ ರಕ್ಷಕನು.", "Sanskrit": "वरुणः नैतिकजगतः नियमस्य रक्षकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी के नियन्त्रण से सूर्य-चन्द्र-नक्षत्रादि अपनी कक्षा में ही घूमते हैं।", "Kannada": "ಅವನ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ-ನಕ್ಷತ್ರಾದಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव नियन्त्रणेन सूर्य-चन्द्र-नक्षत्रादीनि स्वीयकक्षे एव आवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव धृतव्रत, धर्मपति उसी की संज्ञा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಧೃತವ್ರತ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪತಿ ಎಂಬೆರಡು ಅವನ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು.", "Sanskrit": "अत एव धृतव्रतः, धर्मपतिः चेति तस्य संज्ञे।"}}
{"translation": {"Hindi": "विह्गऊर्ध्व को जहाँ जाते है, दिक्चक्र वाले पोत जहां जाते है, सब वह देखता है।", "Kannada": "ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತವೆ, ದಿಕ್ಚಕ್ರವಾಲನ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು (ಮರಿಗಳು) ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विहगाः ऊर्ध्वं यत्र यान्ति, दिक्चक्रवाले पोताः यत्र यान्ति, सर्वं स पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रात्रि में चौर्य-व्यभिचारादि पाप उससे परोक्ष नहीं होते है।", "Kannada": "ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನ-ವ್ಯಭಿಚಾರಾದಿ ಪಾಪಕಾರ್ಯಗಳು ಅವನ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "रात्रौ चौर्य-व्यभिचारादिपापानि तस्य परोक्षं न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव वरुण के तुष्ट होने पर पाप नष्ट होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವರುಣನು ತುಷ್ಟನಾದರೆ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अत एव वरुणे तुष्टे पापानि नश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव उसको आर्य सम्राट्‌ या चर कहते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವನನ್ನು ಆರ್ಯರು ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಥವಾ ಚರನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ", "Sanskrit": "अत एव तं सम्राट्‌, चरो वेति ब्रुवन्ति आर्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण शब्द किस धातु से निष्पन्न है ?", "Kannada": "ವರುಣ ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "वरुणशब्दः कस्माद्‌ धातोः निष्पन्नः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य का दिवस में और रात्रि में दो नाम क्या है ?", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "सूर्यस्य दिवसे रात्रौ च किं नामद्वयम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य चन्द्रादी को कक्ष में घुमने से कौन नियन्त्रित करता है ?", "Kannada": "ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರಾದಿಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಆವರ್ತನವನ್ನು ಯಾರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "सूर्यचन्द्रादीनां कक्षे आवर्तनं केन नियन्त्र्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण को चर क्यों कहा जाता है ?", "Kannada": "ವರುಣನನ್ನು ಚರನೆಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "वरुणः चरः इति कथमुच्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में रुद्रदेव का स्थान माहात्म्य इन्द्र-अग्नि-वरुणादि देवों की अपेक्षा बहुत न्यून है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವನ ಸ್ಥಾನ ಮಹಾತ್ಮೆಯು ಇಂದ್ರ-ಅಗ್ನಿ-ವರುಣಾದಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे रुद्रदेवस्य स्थानमाहात्म्यम्‌ इन्द्र-अग्नि-वरुणादिनां देवानाम्‌ अपेक्षया बहु न्यूनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु यजुर्वेद और अथर्ववेद में रुद्रदेव का स्थान अतीव महत्त्वपूर्ण है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ರುದ್ರದೇವನ ಸ್ಥಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु यजुर्वेदे अथर्ववेदे च रुद्रदेवस्य स्थानम्‌ अतीव महत्त्वपूर्णम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद में एक सम्पूर्ण अध्याय रुद्रदेव सम्बन्धि है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವು ರುದ್ರದೇವಸಂಬದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदे एकः सम्पूर्णः अध्यायः रुद्रदेवसम्बन्धी।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह अध्याय रुद्राध्याय कहलाता है।", "Kannada": "ಆ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯವೆಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स च अध्यायः रुद्राध्यायः इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्म के बाद ये देव रोया था इसीलिये रुद्र का सरुद्रत्व कारण है।", "Kannada": "ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಇವನು ಅತ್ತಿದ್ದು ರುದ್ರನ ರುದ್ರತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ", "Sanskrit": "जन्मनः परम्‌ अयं देवः रुदितवान्‌ इति रुद्रस्य रुद्रत्वे कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा भी है - “स जात एवारोदीत्‌ तद्रुद्रस्य रुद्रत्वम्‌” इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ - \"ಸ ಜಾತ ಏವಾರೋದೀತ್ ತದ್ರುದ್ರಸ್ಯ ರುದ್ರತ್ವಂ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि आम्नातं- “स जात एवारोदीत्‌ तद्रुद्रस्य रुद्रत्वम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेदीय रुद्राध्याय के अनुसार रुद्र एक बलवान्‌ सुसज्जित योद्धा है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯದ ಅನುಸಾರ ರುದ್ರನು ಒಬ್ಬ ಬಲವಾನ್ ಸುಸಜ್ಜಿತ ಯೋಧನು.", "Sanskrit": "यजुर्वेदीयरुद्राध्यायस्य अनुसारं रुद्रः एकः बलवान्‌ सुसज्जितः योद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र के हस्त में सुवर्ण निर्मित धनुष और बाण हैं।", "Kannada": "ರುದ್ರನ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಪಿನಾಕ, ಸುವರ್ಣನಿರ್ಮಿತ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "रुद्रस्य हस्ते पिनाकः, सुवर्णनिर्मितं धनुः बाणाः एते सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका धनु सहस्र जनों को भी मारने में समर्थ है।", "Kannada": "ಅವನ ಧನು ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य धनुः सहस्रमपि जनान्‌ हन्तुं समर्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारा वैदिक वाङमय विलक्षण है।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ವೈದಿಕವಾಙ್ಮಯವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्माकं वैदिकवाङ्खयम्‌ विलक्षणम्‌ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक काव्य की अपेक्षा वैदिक काव्य विद्वानों के मन को अधिक हर्षित करता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕಕಾವ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ವೈದಿಕಕಾವ್ಯಗಳು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆನಂದವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "लौकिककाव्यस्य अपेक्षया वैदिकं काव्यं विदुषां मनसि अधिकम्‌ आह्लादं जनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक काव्य के विषय में विद्वानों के मन में कोई भी संदेह नहीं है।", "Kannada": "ವೈದಿಕಕಾವ್ಯಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वैदिककाव्यस्य विषये विदुषां मनसि कोऽपि सन्देहः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषियों ने मनोगत भावों को प्रकट किया था।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಪ್ರವೀಣರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "वैदिकाः ऋषयः मनोगतानां भावानां प्रकटने पटव आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः तो वेद अपौरुषेय है, ऐसा आस्तिको का मत है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವೇದಗಳು ಅಪೌರುಷೇಯ ಎಂದು ಆಸ್ತಿಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतस्तु वेदाः अपौरुषेया इति आस्तिकानां मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषियों ने केवल मन्त्रों को देखा, वे उसके कर्ता नहीं हैं।", "Kannada": "ಋಷಿಗಳು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡರು, ಅವರು ಅದರ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ऋषयः केवलं मन्त्राणि दृष्टवन्तः न तु कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में काव्य तो अपने आप ही है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯತ್ವಧರ್ಮವು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "वेदे काव्यत्वं स्वतः एव वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ऋषियों के मुख से ही उनका सर्व प्रथम प्रकाश होने के कारण उसे ऋषियों का काव्य कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಋಷಿಗಳ ಬಾಯಿಂದಲೇ  ಮೊದಲು ವೇದಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದರಿಂದ ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಕವಿತ್ವ.", "Sanskrit": "किन्तु ऋषीणां मुखादेव प्रथमतया तेषां प्रकाशः अभवत्‌ इति ऋषीणां कवित्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक मन्त्रों में अनेक रस प्रकट होते है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಸಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "वैदिकमन्त्रेषु विविधरसाः स्फुटाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमा आदि अलङऱकारों की उत्पति वैदिक काल में ही हुई।", "Kannada": "ಉಪಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕಾರಕಾರಗಳು ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.", "Sanskrit": "उपमादीनाम्‌ अलङ्काराणाम्‌ अवतारणा वैदिककाले एव अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक वाङमय में अलङऱकारों का उपयोग व्यर्थ नहीं है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಬಳಕೆ ವ್ಯರ್ಥವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वैदिकवाङ्खये अलङ्काराणाम्‌ उपयोगः व्यर्थः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि इन अलङ्कारों के द्वारा अनेक सूक्ष्म अर्थ प्रकाशित होता था।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಹಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यतो हि एभिः अलङ्कारैः नैके सूक्ष्मार्थाः प्रकाशिताः अभवन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवियों में श्रेष्ठ कवि होता है, वैदिक ऋषि।", "Kannada": "ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿ ವೈದಿಕ ಋಷಿ.", "Sanskrit": "कविषु श्रेष्ठः कविः भवति वैदिकः ऋषिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक मन्त्रों में प्रकृति का वर्णन भी सुंदर प्राप्त होता है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮನೋಹರವಾದ ವಿವರಣೆಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकमन्त्रेषु प्रकृतेः अपि मनोहरं वर्णनं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विषयों को हम इस पाठ में पढ़ेंगे और यहाँ हम वेद के प्रमाण विषय पर भी चर्चा करेंगे।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಾವು ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಓದೋಣ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಆಲೋಚಿಸೋಣ.", "Sanskrit": "इमान्‌ विषयान्‌ वयम्‌ अस्मिन्‌ पाठे पठामः। अपि च अत्र वयं वेदस्य प्रामाण्यविषये आलोचनां कुर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ० वैदिक वाङमय की विलक्षणता को जान पाने में; ० वेदों में रस का विधान समझ पाने में; ० वैदिक ऋषियों के काव्य के विषय में जान पाने में; ० वेद में अलंकारों का उपयोग समझ पाने में; ० वेद में सौन्दर्य का वर्णन को जान पाने में; ० वेद के प्रमाण के विषय में जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀವು ವೇದಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ರಸಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ವೈದಿಕಋಷಿಗಳ ಕವಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ವೇದಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ वैदिकवाङ्गयस्य विलक्षणताम्‌ अधिगमिष्यति। वेदेषु रसस्य विधानं कथं भवति इति बोद्धुं शक्नुयात्‌। वैदिकानाम्‌ ऋषीणां कवित्वविषये ज्ञास्यति। वेदे अलंकाराणाम्‌ उपयोगः कथम्‌ अस्ति इति अवगच्छेत्‌। वेदे सौन्दर्यपरिकल्पनं कथम्‌ अस्ति तद्विषये ज्ञातुं समर्थः भवेत्‌। वेदस्य प्रामाण्यविषये जानीयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक काव्यों से वैदिक वाङमय की विलक्षणता विद्यमान है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ವೈದಿಕವಾಙ್ಮಯವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लौकिक काव्यादिभ्यः वैदिकवाड्मयस्य विलक्षणता विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह विलक्षणता ही वेद के पद्यों और गद्यों में प्रकाशित है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಪದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इयं च विलक्षणता वेदस्य पद्येषु गद्येषु च प्रकाशिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि लौकिक काव्य अनेक हैं, फिर भी विद्वानों को वैदिक वाङ्मय में ही अधिक आनन्द प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಹಲವು ಲೌಕಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳಿದ್ದರೂ, ವೈದಿಕವಾಙ್ಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ", "Sanskrit": "यद्यपि लौकिकानि काव्यानि बहूनि सन्ति तथापि विद्वांसः वैदिकवाड्मये एव अधिकम्‌ आह्लादं प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण काव्यों में वैदिक काव्य ही प्रथम है, ऐसा विद्वानों का मत है।", "Kannada": "ಸಕಲ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈದಿಕಕಾವ್ಯವು ಮೊದಲನೆಯದು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "निखिलेषु काव्येषु वैदिकं काव्यम्‌ एव प्रथमम्‌ इति विदुषां मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक काव्यों का स्थान तो वैदिक काव्य के पश्चात्‌ ही विद्यमान है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳು ವೈದಿಕ ಕಾವ್ಯದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "लौकिककाव्यानां स्थानं तु वैदिककाव्यात्‌ परमेव विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में मिथिला आदि नगरियों का वर्णन अत्यधिक सुंदर है।", "Kannada": "ಮಿಥಿಲಾ ಮತ್ತು ಇತರ ನಗರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदे मिथिलादि नगरीणाम्‌ अतीव रमणीयं वर्णनं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वहां पर वृत्रासुर का विकराल रूप का वर्णन प्राप्त होता है, वैसा ही देवासुर सङ्ग्राम का भी वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ವೃತ್ರಾಸುರನ ವಿಕೃತ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಾಸುರರ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವರ್ಣನೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "यथा तत्र वृत्रासुरस्य विकटरूपस्य वर्णनं प्राप्यते तथा देवासुरसङ्ग्रामस्य अपि वर्णनं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन घटनाओं का वर्णन पाठकों के मन में आनन्द को उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಈ ಘಟನೆಗಳ ವಿವರಣೆಯು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि वर्णनानि पाठकानां मनःसु आनन्दं जनयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषियों ने मनोगत भावों कों अच्छी प्रकार से प्रकट किया।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮನೋಗತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "वैदिकाः ऋषयः मनोगतभावान्‌ सम्यक्‌ प्रकटितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनोगत भावों को सुन्दर रूप से प्रकट करने के लिए अलङऱकारों की आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಮನೋಗತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅಲಂಕಾರಕಾರದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "मनोगतभावानां सुन्दरतया प्रकटनाय अलङ्काराः आवश्यकाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषियों ने भी स्थान-स्थान पर मनोगत भावनाओं कों प्रकट करने के लिए अलङऱकारों का प्रयोग किया।", "Kannada": "ಋಷಿಗಳು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು.", "Sanskrit": "ऋषयः अपि स्थाने स्थाने मनोगतभावानां प्रकटने अलङ्कारप्रयोगं कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक मन्त्रों में भी अनेक अलङडङऱकार प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಹಲವು ಅಲಂಕಾರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वैदिकमन्त्रेषु अपि बहुशः अलङ्काराः प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काव्य संसार में कविता जितनी प्राचीन है, उपमालङ्कार भी उतना ही प्राचीन है।", "Kannada": "ಕಾವ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕವಿತ್ವ ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯದೋ, ಉಪಮಾಲಂಕಾರವೂ ಅಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "काव्यसंसारे कविता यावती प्राचीना वर्तते उपमालङ्कारः अपि तावान्‌ एव प्राचीनः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि जहां कही पर भी अलङऱकारों का प्रयोग नहीं करता है।", "Kannada": "ಕವಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कविः यत्र कुत्रापि अलङ्काराणां व्यवहारं न करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रसङ्ग के अनुसार ही उन अलङऱकारों का प्रयोग किया जाता है।", "Kannada": "ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रसङ्गानुसारम्‌ एव तेन अलङ्काराणां व्यवहारः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस प्रयोग के द्वारा वह बहुत ही कठिन विषय को भी थोडे ही पदों में अत्यधिक सरलता से प्रकट करता है।", "Kannada": "ಆ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೆಲವೇ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेषां प्रयोगेण च स बहु दुर्बोध्यम्‌ अपि विषयं स्वल्पैः एव पदैः अतीव सरलतया प्रकटयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक वाङ्मय में भी अर्थ को दर्शाने के लिए अलङऱकारों का प्रयोग किया जाता है।", "Kannada": "ವೈದಿಕವಾಙ್ಮಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲೂ ಅಲಂಕಾರಕಾರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकवाङ्गये अर्थप्रतिपादनाय अलङ्काराणां प्रयोजनं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे चन्द्रमा गहरे अन्धकार से आच्छादित रात्रि को आलोकित करता है, वैसे ही अलङकारों के द्वारा वैदिक वाङमय के कठिन विषय को समझाने के लिए होता है।", "Kannada": "ಚಂದ್ರನು ಕತ್ತಲೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವಂತೆಯೇ, ವೇದಗಳ ಪಠ್ಯದ ಕಠಿಣ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा चन्द्रः घनान्धकारेण आच्छन्नां रात्रिम्‌ आलोकितां करोति, तद्वत्‌ अलङ्कारैः वैदिकवाङ्गयस्य दुरवगम्याः विषयाः बोधगम्याः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर अनुप्रास, उपमा, उत्प्रेक्षा, दृष्टान्त, अर्थान्तरन्यास, इत्यादि अलङ्कार स्थान-स्थान में प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅನುಪ್ರಾಸ, ಉಪಮಾ, ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಾ, ದೃಷ್ಟಾಂತ ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तत्र अनुप्रासः उपमा उत्प्रेक्षा दृष्टान्तः अर्थान्तरन्यासः इत्यादयः अलङ्काराः स्थाने स्थाने समुपलभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक वाङ्मय में अलङकारों के प्रयोग से रस का ही प्रतिपादन किया जाता है।", "Kannada": "ವೈದಿಕವಾಙ್ಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ರಸಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "वैदिकवाङ्गये अलङ्काराणां प्रयोगेण रसः एव प्रतिपादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समुचित् सन्दर्भ में ये अलङ्कार काव्य शोभा को निरंतर बढ़ाते हैं।", "Kannada": "ಸೂಕ್ತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಕಾವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "समुचिते सन्दर्भे इमे अलङ्काराः काव्यशोभां नितराम्‌ अभिवर्धयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि अपने अनुभव को श्रोता के हृदय तक सरलता से पहुचाने के लिए उसके अनुरूप ही अलङ्कार आदि युक्त वाक्य का प्रयोग करता है।", "Kannada": "ಕವಿ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೇಳುಗರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "कविः स्वानुभवं सहृदयहृदयपर्यन्तं सरलतया सम्प्रेषयितुं तदनुरूपं अलङ्कारादियुक्तं वाक्यं व्यवहरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम इस प्रकार काव्ययुग की कल्पना भी नहीं कर सकते जहाँ उपमा आदि अलङ्कारों का प्रयोग नहीं किया।", "Kannada": "ಉಪಮಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸದ ಕಾವ್ಯ ಯುಗವನ್ನು ನಾವು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वयम्‌ एवं विधस्य काव्ययुगस्य कल्पनाम्‌ अपि कर्त्तु न शक्नुमः यत्र उपमादयः अलङ्काराः न प्रयुक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक सूक्तों में अनेक देवताओ ने यज्ञ के प्रति समागम के लिए पार्थिव सुख के सम्पादन के लिए और आध्यात्मिक भाव के अन्वेषण के लिए अनेक छन्दों में प्रार्थना की।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "वैदिकसूक्तेषु नानादेवतानां यज्ञं प्रति समागमनाय पार्थिवसुखस्य सम्पादनाय आध्यात्मिकभावस्य उन्मेषणाय च बहुविधेषु छन्दःसु प्रार्थना कृता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रार्थना के समय कवि ने उनकी पवित्र भावानाओं का और भव्य रूपों का अच्छी प्रकार से वर्णन किया है और व्यङ्ग्य अर्थ को बताने वाले वाक्य वहाँ विद्यमान हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ವಾಕ್ಯಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रार्थनाऽवसरे कविः तासां पवित्रभावानां भव्यरूपाणां च सम्यग्‌ वर्णनं कृतवान्‌। व्यङ्ग्यार्थप्रतिपादकानि वाक्यानि च तत्र विद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषि उच्च विचारों को सोचने में समर्थ थे।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಉನ್ನತ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "वैदिकर्षयः उच्चविचारान्‌ कर्तुं समर्थः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कला रहित जीवन उनको अच्छा नहीं लगता था।", "Kannada": "ಕಲೆಯಿಲ್ಲದ ಜೀವನ ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कलारहितं जीवनं तेभ्यः न रोचते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे कलाओ में कुशल जीवन को देखना चाहते थे।", "Kannada": "ಅವರು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಶಲ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "ते कलासु कुशलं जीवनं द्रष्टुम्‌ इष्टवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मत में वही जीवन होता है, जिसमें कला रहती है।", "Kannada": "ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಇರುವುದೇ ಜೀವನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषां मते तदेव जीवनं भवति यस्मिन्‌ कलाः तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद भी जीवन कलायुक्त हो, ऐसा भाव प्रकट करता है।", "Kannada": "ವೇದಗಳು ಕೂಡ ಜೀವನ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदः अपि जीवनं कलायुक्तं भवेत्‌ इति सम्भावयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद वेदाङ्गो में कहीं पर उषा विषयक मन्त्रों में सौन्दर्य भावों को अधिक रूप से दिखाता है।", "Kannada": "ವೇದವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಷಾವಿಷಯಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಸೌಂದರ್ಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदवेदाङ्गेषु क्वचित्‌ उषाविषयकेषु मन्त्रेषु सौन्दर्यभावना अधिकतया दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहीं पर इन्द्र विषयक मन्त्रों में तेजस्विता की अधिकता  परिलक्षित होती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರವಿಷಯಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಆಧಿಕ್ಯತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वचित्‌ च हइन्द्रविषयकमन्त्रेषु तेजस्वितायाः प्राचुर्यं॑ परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अग्नि के रूपवर्णन प्रसङऱग में स्वभावोक्ति अलंकार का प्रयोग करते हैं, वैसे ही वरुण स्तुति में हृदय में आये कोमल भावों के और माधुर्य गुण का प्रकाश है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ವರ್ಣನೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವೋಕ್ತ್ಯಲಂಕಾರವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆಯೇ, ವರುಣನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಮೃದು ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಧುರವಾದ ಗುಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा अग्नेः रूपवर्णनप्रसङ्गे स्वभावोक्त्यलंकारः प्रयुज्यते तथा वरुणस्तुतौ हृद्गतकोमलभावानां माधुर्यगुणस्य च प्रकाशः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उतत्वः पश्यन्‌ न ददर्श वाचं, जायेव पत्ये उषती सुवासा, द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया'' इस प्रकार अनेक वाक्य वेदों में है।", "Kannada": "\"ಉತತ್ವಃ ಪಶ್ಯನ್ ನ ದದರ್ಶ ವಾಚಂ, ಜಾಯೇವ ಪತ್ಯೇ ಉಷತೀ ಸುವಾಸಾಃ\", \"ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸುಯಜಾ ಸಖಾಯಾ\" ಹೀಗೆ ಅನೇಕವಾಕ್ಯಗಳು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "\"उतत्वः पश्यन्‌ न ददर्श वाचं, जायेव पत्ये उषती सुवासा\", \"द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया\" इत्यादीनि अनेकानि वाक्यानि वेदेषु सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन वाक्यों का अभिप्राय साहित्य शास्त्रों में अनभिज्ञ व्यक्ति जान नहीं सकता है।", "Kannada": "ಸಾಹಿತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವನು ಈ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतेषां वाक्यानाम्‌ अभिप्रायं साहित्यशास्त्रेषु अनभिज्ञः ज्ञातुं न प्रभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार जो जन साहित्य शास्त्र को नहीं जानता वह व्यञ्जना के द्वारा प्रतिपादित वैदिक अर्थो को नहीं जान सकता।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅರಿವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ವ್ಯಂಜನಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವೈದಿಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं यो जनः साहित्यशास्त्रं न जानाति स व्यञ्जनया प्रतिपाद्यमानान्‌ वैदिकार्थान्‌ ज्ञातुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार वैदिक मन्त्रों में काव्य के अत्यधिक गुण देखे जाते हैं, जिनका ज्ञान वैदिक मन्त्रों के अर्थ समझाने के लिए अत्यन्त आवश्यक है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಅವುಗಳ ಜ್ಞಾನವು ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण वैदिकमन्त्रेषु काव्यस्य गुणाः भूयशः दृश्यन्ते येषां ज्ञानं वैदिकमन्त्राणाम्‌ अर्थावगमने अत्यन्तमावश्यकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तन्मयता औरअनन्यता के उत्कृष्ट वैशिष्ट्य वेदों में प्राप्त है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯತೆ ಮತ್ತು ಅನನ್ಯತೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तन्मयतायाः अनन्यतायाः च उत्कृष्टं वैशिष्ट्यं वेदेषु समुपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में ही भावना के सहज और सरल रूप की अभिव्यक्ति है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಭಾವನೆಗಳ ಸಹಜ ಮತ್ತು ಸರಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदेषु एव भावानां सहजा सरला च अभिव्यक्तिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमा काव्य संसार में कितनी प्राचीन हे?", "Kannada": "ಉಪಮಾಗಳು ಕಾವ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯವು?", "Sanskrit": "उपमा काव्यसंसारे कियती प्राचीना?"}}
{"translation": {"Hindi": "मनोगत भावों को प्रकट करने के लिए क्या आवश्यक होते हैं?", "Kannada": "ಮನೋಗತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಯಾವುದರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ?", "Sanskrit": "मनोगतभावानां प्रकाशाय के आवश्यकाः भवन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ अलङ्कारों के नाम लिखिए।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಅಲಂಕಾರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "केषाञ्चित्‌ अलङ्काराणां नामानि लिखन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "कला रहित जीवन किनको अच्छा नहीं लगता?", "Kannada": "ಕಲೆಯಿಲ್ಲದ ಜೀವನ ಯಾರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "कलारहितं जीवनं केभ्यः न रोचते।"}}
{"translation": {"Hindi": "साहित्य शास्त्रों में अनभिज्ञ व्यक्ति क्या नहीं जान सकता?", "Kannada": "ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಏನನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "साहित्यशास्त्रेषु अनभिज्ञः किं ज्ञातुं न प्रभवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के मन्त्रों में अनेक रस है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ರಸಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य मन्त्रेषु अनेके रसा वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वे मन्त्र हमारे मन को प्रधान रूप से आकर्षित करते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಂತ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अतः ते मन्त्राः अस्माकं मनसः प्रधानम्‌ आकर्षणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषियों के मनोगत भावों के सरल निदर्शन इन मन्त्रों में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳು ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳ ಮಾನಸಿಕ ಭಾವನೆಗಳ ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "वैदिकर्षीणां मनोगतभावानां सरलनिदर्शनम्‌ एतेषु मन्त्रेषु समुपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ मन्त्रों में इन्द्र स्तुति में वीररस का अच्छी प्रकार से वर्णन किया।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ವೀರರಸದ ಬಗ್ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋङ्गन्त्रेषु इन्द्रस्तुतौ वीररसस्य सम्यग्‌ अभिव्यक्तिः जाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "दाशारात्र सूक्त में महर्षि वसिष्ठ राजा दिवोदास के तथा उसके प्रतिपक्ष के मध्य में जो सङ्घर्ष हुआ उसका सुंदर रूप से वर्णन करते हैं।", "Kannada": "ದಾಶರಾತ್ರ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠರು ರಾಜನಾದಂತಹ ದಿವೋದಾಸ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿರೋಧಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "दाशरात्रसूक्ते महर्षिः वसिष्ठः राज्ञः दिवोदासस्य तथा तस्य प्रतिपक्षिणां मध्ये यः सङ्घर्षः अभवत्‌ तस्य सुष्ठु वर्णनं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गृत्समद ऋषि ने अनेक स्तुति में वीररस को आश्रित करके इन्द्र का वर्णन किया।", "Kannada": "ಗೃತ್ಸಮದ ಮಹರ್ಷಿಯು ಅನೇಕ ಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೀರರಸದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "गृत्समदर्षिः अनेकासु स्तुतिषु वीररसम्‌ आश्रित्य इन्द्रस्य वर्णनम्‌ अकरोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मन्त्र का यह अर्थ है - इन्द्र के बिना कोई भी मानवों को विजय प्राप्त नहीं करा सकता।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ - ಇಂದ್ರನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾನವನು ಕೂಡ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य मन्त्रस्य अयम्‌ अर्थः - इन्द्रं विना न कोऽपि मानवो विजयं प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "योद्धा आत्म रक्षा के लिए उसका ही आह्वान करते हैं।", "Kannada": "ಯೋಧರು ತನ್ನ ಆತ್ನರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವನನ್ನೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "योद्धारः आत्मरक्षार्थं तम्‌ एव आह्वयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी देवों में यह इन्द्र सर्व श्रेष्ठ है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಈ ಇಂದ್ರನು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "निखिलेषु देवेषु असौ इन्द्रः श्रेष्ठतमः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु जो इन्द्र पद की प्राप्ति के लिए कठोर साधना करते हैं, वह उनका सङ्कल्प भङ्ग करता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಇಂದ್ರನ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಾರು ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "किन्तु ये इन्द्रपदस्य प्राप्तये कठोरसाधनां कुर्वन्ति स तेषां सङ्कल्पभङ्गं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र हि शौर्य के और शक्ति के प्रतीक हैं।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತಿ ವೀರ್ಯದ ಪ್ರತೀಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रो हि शौर्यस्य वीर्यस्य च प्रतीकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर इन्द्र के महान वर्णन वीररस में लिखा हुआ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ವೀರರಸವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र इन्द्रस्य माहात्म्यवर्णने वीररसः स्फुटः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार सभी स्थित भावनाओं की अभिव्यक्ति कवि के द्वारा उचित प्रकार से और प्रशंसनीय रूप से की गई है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಎಲ್ಲ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕವಿಯು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "इत्थं सर्वत्र स्थितानां भावानाम्‌ अभिव्यक्तिः कविना समुचितेन प्रशंसनीयेन च प्रकारेण कृता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि की लेखनी अत्यधिक बलशालिनी होती है।", "Kannada": "ಕವಿಯ ಬರವಣಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कवेः लेखनी प्रभूतबलशालिनी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण उसका प्रत्येक पद अनेक अर्थो को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಹಲವು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य प्रत्येकं पदं बहून्‌ अर्थान्‌ प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण ही इन श्लोकों से काव्य सौन्दर्य, ओज छटा, रीति उन्नत रूप से पूर्णोपमा इत्यादी पाठकों के चित को अपनी और आकर्षित करती है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಕಾವ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ಓಜಸ್ಸಿನ ಛಟೆ, ರೀತಿಯ ಪ್ರಕರ್ಷ, ಪೂರ್ಣೋಪಮೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अत एव एतस्मात्‌ श्लोकात्‌ काव्यसौन्दर्यम्‌, ओजसः छटा, रीतेः प्रकर्षः, पूर्णोपमा इत्यादीनि पाठकानां चेतांसि युगपत्‌ आकर्षन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषि के सभी प्रयास यहाँ पर वीररस को ही पोषित करते हैं।", "Kannada": "ಋಷಿಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವೀರರಸವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ऋषेः सर्वे प्रयासाः अत्र वीररसम्‌ एव परिपोषयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सौन्दर्य ही काव्य का “रस' ऐसा विद्वान भी स्वीकार करते हैं।", "Kannada": "ಸೌಂದರ್ಯವೇ ಕಾವ್ಯದ ರಸವೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಹ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सौन्दर्यम्‌ एव काव्यस्य 'रस' इति विद्वांसः अपि स्वीकुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि उस रस को ही साधकर काव्य की रचना करते हैं।", "Kannada": "ಕವಿಗಳು ಆ ರಸವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कविः तम्‌ एव रसं साधयितुं काव्यं रचयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह रस श्रृंगार, करुणा, आदि भेद से नौ प्रकार का है।", "Kannada": "ಶೃಂಗಾರ, ಕರುಣೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ರಸವು ಒಂಬತ್ತು ವಿಧಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "सः रसः शृङ्गारकरुणादिभेदेन नवविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौ रसो में भी शृंगार नाम का रस रसराज है, ऐसा सभी साहित्य शास्त्रज्ञ बताते हैं।", "Kannada": "ಒಂಬತ್ತು ರಸಗಳಲ್ಲೂ ಶೃಂಗಾರ ಎಂಬ ರಸವು ರಸಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ಎಲ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "नवसु अपि रसेषु शृङ्गारो नाम रसो रसराज इति सर्वे अपि साहित्यशास्त्रज्ञाः वदन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे श्रृंगार रस हमारे मन को प्रसन्न कर सकता है, वैसे अन्य रस प्रभावित नहीं कर सकते।", "Kannada": "ಶೃಂಗಾರರಸವು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವಂತೆಯೇ, ಇತರ ರಸಗಳು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा शृङ्गाररसः अस्माकं मनः मोदयितुं शक्नोति तथा अन्ये रसाः कर्तु न प्रभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह रसो में श्रेष्ठतम है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ರಸವು ಎಲ್ಲಾ ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सः रसेषु श्रेष्ठतमः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह श्रृंगार रस संभोग श्रृंगार और विप्रलम्भ शृंगार भेद से दो प्रकार का है।", "Kannada": "ಆ ಶೃಂಗಾರರಸವು ಸಂಭೋಗಶೃಂಗಾರ ಮತ್ತು ವಿಪ್ರಲಂಭಶೃಂಗಾರ ಎಂಬ ಎರಡು ಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "स शृङ्गाररसः संभोगशृङ्गारः विप्रलम्भशृङ्गारः इति भेदेन द्विविधः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके मध्य में विप्रलम्भ श्रृंगार अत्यधिक मधुर है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ವಿಪ್ರಲಂಭಶೃಂಗಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಮಧುರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतयोः मध्ये विप्रलम्भ शृङ्गारः मधुरतरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ मन काव्य के प्रतिपादित विषयों में अनायास से ही रमण करने लगता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಕಾವ್ಯದ ನಿರೂಪಣೆಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾಯಾಸದಿಂದಲೇ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र मनः काव्यप्रतिपाद्यविषयेषु अनायासेनैव लग्नं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे उत्तम और मधुरतम कोई भी रस प्राप्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಮಧುರರಸ ಇನ್ನು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ उत्तमः मधुरतमः च कोपि रसः न प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के अनेक सूक्तों में श्रृंगार रस का उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಅನೇಕ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರ ರಸವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य अनेकेषु सूक्तेषु शृङ्गाररसस्य उल्लेखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ एक सूक्त में पुरूरवा-उर्वशी विवाह प्रसङ्ग में विरह पीड़ित नायक के कथन में विप्रलम्भ श्रृंगार रस का सङ्केत प्राप्त होता है - “इषुर्न श्रिय इषुधेरसना गोषाः शतसा न रंहिः।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪುರುರವ ಮತ್ತು ಊರ್ವಶಿಯ ಪ್ರಣಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರಹದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ನಾಯಕನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವಾಗ ವಿಪ್ರಲಂಭಶೃಂಗಾರದ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದೆ. - \"ಇಷುರ್ನ ಶ್ರಿಯ ಇಷುಧೇರಸನಾ ಗೋಷಾಃ ಶತಸಾ ನ ರಂಹಿಃ\".", "Sanskrit": "तत्र एकस्मिन्‌ सूक्ते पुरूरवा-उर्वश्योः प्रणयप्रसङ्गे विरहपीडितस्य नायकस्य कथने विप्रलम्भशृङ्गाररसस्य सङ्केतः प्राप्यते- 'इषुर्न श्रिय इषुधेरसना गोषाः शतसा न रंहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "' श्रृंगार रस के आभास का सङ्केत भी यमयमी सूक्त में (१०/१०) उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಶೃಂಗಾರರಸದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಯಮಿಯಮೀ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (10/10) ಲಭ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "शृङ्गारसाभासस्य अपि सङ्केतः यमयमीसूक्ते (१०/१०) उपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ यमी अपने भाई यम के समीप जाकर के सङ्गम के लिए प्रार्थना करती है।", "Kannada": "ಯಮಿಯು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಯಮನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಸಂಗಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "यत्र यमी स्वभ्रातुः यमस्य समीपं गत्वा सङ्गमार्थं प्रार्थनां करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परंतु यम उसके प्रलोभन से आकृष्ट नहीं हुआ।", "Kannada": "ಯಮನು ಅವಳ ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यमः तु तस्याः प्रलोभनेन न आकृष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दाशरात्र सूक्त में किसके द्वारा राजा दिवोदास के तथा उनके प्रतिपक्षि के सङ्घर्ष का सुंदर वर्णन किया गया है?", "Kannada": "ದಾಶರಾತ್ರ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ರಾಜನಾದಂತಹ ದಿವೋದಾಸನ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿರೋಧಿಗಳ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಯಾರು ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "दाशरात्रसूक्ते केन राज्ञः दिवोदासस्य तथा तेषां प्रतिपक्षिणां सङ्घर्षस्य सुष्ठु वर्णनं कृतम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस ऋषि ने अनेक स्तुति में वीररस का आश्रय लेकर के इन्द्र का वर्णन किया?", "Kannada": "ಯಾವ ಋಷಿಯು ಹಲವಾರು ಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ವೀರರಸವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಇಂದ್ರನ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "कः ऋषिः अनेकासु स्तुतिषु वीररसम्‌ आश्रित्य इन्द्रस्य वर्णनं कृतवान्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "किसके बिना कोई भी मनुष्य विजय को प्राप्त नहीं कर सकता?", "Kannada": "ಯಾರು ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "कं विना न कोऽपि मानवो विजयं प्राप्नोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "शौर्य के और शक्ति के प्रतीक कौन हैं?", "Kannada": "ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ವೀರ್ಯದ ಪ್ರತೀಕ ಯಾರು?", "Sanskrit": "शौर्यस्य वीर्यस्य च प्रतीकः कः अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि किसको साधकर काव्य को लिखते हैं?", "Kannada": "ಕವಿಯು ಏನನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಕಾವ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "कविः किं साधयितुं काव्यं करोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "नौ रसों में किस रस को रसराज के रूप में सभी साहित्य शास्त्रज्ञ बताते हैं?", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಒಂಭತ್ತು ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರಸವನ್ನು ರಸರಾಜ ಎಂದು ಸಾಹಿತ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "नवसु अपि रसेषु कं रसं रसराजरूपेण सर्वे अपि साहित्यशास्त्रज्ञाः विदन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रृंगार रस के दो भेद कौन से है?", "Kannada": "ಶೃಂಗಾರರಸದ ಎರಡು ಭೇದಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "शृङ्गारस्य द्वौ भेदौ कौ?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. श्रृंगार रस के दो भेदों के मध्य कौन सा श्रृंगार अत्यधिक मधुर है?", "Kannada": "ಶೃಂಗಾರದ ಎರಡು ಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೇದವು ತುಂಬಾ ಮಧುರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "शृङ्गारस्य द्वयोः भेदयोः मध्ये कः शृङ्गारः मधुरतरः?"}}
{"translation": {"Hindi": "9. शृंगार रस के आभास का सङ्केत कहाँ पर उपलब्ध होता है?", "Kannada": "ಶೃಂಗಾರದ ಆಭಾಸದ ಸಂಕೇತವು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "शृङ्गाराभासस्य सङ्केतः कुत्र उपलब्धो भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के मन्त्रों में अलङकारों का प्राचुर्य दिखाई देता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य मन्त्रेषु अलङ्काराणां प्राचुर्यं परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये अलङ्कार अपने आप उत्पन्न हुए है।", "Kannada": "ಈ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಸ್ವಯಂ ಆವಿರ್ಭೂತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "एते अलङ्काराः स्वतः आविर्भूताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक अलङऱकारों में जो सुन्दरता, जो कुशलता और जो रचना दिखाई देती है, वह अन्यत्र नहीं प्राप्त होती है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಅಲಂಕಾರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸೌಂದರ್ಯ, ಕೌಶಲ್ಯ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಇನ್ನೆಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वैदिकेषु अलङ्कारेषु यत्सौष्ठवं यत्पाटवं यत्‌ च आर्जवं दृश्यते तद्‌ अन्यत्र न प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषि कवियों में श्रेष्ठ कवि हैं।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वैदिकः ऋषिः कविषु श्रेष्ठः कविः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह प्रेम का परम उपासक महान भावुक और सौन्दर्य प्रियों में शिरोमणि है।", "Kannada": "ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯ ಪರಮ ಆರಾಧಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಿಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सः प्रेम्णः परमोपासकः महान्‌ भावुकः सौन्दर्यप्रियेषु शिरोमणिः च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जगत का सभी ज्ञान उसका है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನವು ಅವನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सर्वस्य अपि जगतः ज्ञानं तस्य अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलङ्कार सौन्दर्य को प्रकट करने का भी साधन है।", "Kannada": "ಅಲಂಕಾರವು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಉತ್ತಮ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अलङ्काराः सौन्दर्यस्य प्रकटीकरणे अपि पटवः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये अलङ्कार कवि कथन को प्रभावशाली करने में, विषयों को रमणीय बनाने में, और हृदयगत भावों को प्रकाशित करने में सभी रूप से समर्थ हैं।", "Kannada": "ಈ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಕವಿಗಳ ವಚನವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಮನೋಗತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "एते अलङ्काराः कविकथनं प्रभावशालि कर्तु, विषयान्‌ रमणीयतया प्रतिपादयितुं, हृदयगतभावं च प्रकाशयितुं सर्वथा समर्थाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रूपक तो वेद का एक प्रशंसनीय और प्रसिद्ध अलङ्कार है।", "Kannada": "ರೂಪಕವು ವೇದದ ಒಂದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रूपकं तु वेदस्य एकः प्रशंसनीयः प्रसिद्धः च अलङ्कारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों की शेली ही रूपकमयी है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಶೈಲಿಯು ರೂಪಕಮಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदानां शैली एव रूपकमयी वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुन्दर उपमानों की यहाँ पर सुन्दर रूप से आलोचना की है।", "Kannada": "ಸುಂದರವಾದ ಉಪಮಾಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुष्टुनाम्‌ उपमानानां सम्यक्‌ आलोचनम्‌ अत्र विहितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य अलङ्कारों में भी अतिशयोक्ति अलङ्कार का, व्यतिरेक अलङ्कार का और समासोक्ति अलङ्कार का प्रयोग यहाँ दिखाई देता है।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ, ವ್ಯತಿರೇಕ, ಸಮಾಸೋಕ್ತಿ-ಅಲಂಕಾರಗಳ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अन्येषु अलङ्कारेषु अतिशयोक्त्यलङ्कारस्य व्यतिरेकालङ्कारस्य समासोक्त्यलङ्कारस्य च प्रयोगः अत्र दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर उपमा अलङ्कार का उदाहरण जैसे - “अभ्रातेव पुंस एति प्रतीची गर्त्ता रुगिव सनये धनानाम्‌।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾ ಅಲಂಕಾರದ ಉದಾಹರಣೆ - \"ಅಭ್ರಾತೇವ ಪುಂಸ ಏತಿ ಪ್ರತೀಚೀ ಗರ್ತಾ ರುಗಿವ ಸನಯೇ ಧನಾನಾಮ್|\"", "Sanskrit": "तत्र उपमालङ्कारस्य उदाहरणं यथा - 'अभ्रातेव पुंस एति प्रतीची गर्त्ता रुगिव सनये धनानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मन्त्र का यह अर्थ है - कभी उषा भाई रहित बहिन के समान अपने दायभाग को प्राप्त करने के लिए पितृ स्थानीय सूर्य के समीप आती है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ - ಒಂದು ದಿನ ಉಷಾ ತನಗೆ ಸಹೋದರ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವ ತರ ತನ್ನ ಭೂಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರ ಬರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "अस्य मन्त्रस्य अयम्‌ अर्थः - कदाचिद्‌ उषा भ्रातृहीना भगिनी इव स्वदायभागं प्राप्तु पितृस्थानीयस्य सूर्यस्य समीपम्‌ आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कभी पति को प्रसन्न करने के लिए सुंदर वस्त्रों को धारण करती है।", "Kannada": "ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಂಡನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಸುಂದರವಾದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "कदाचित्‌ पतिम्‌ अनुरञ्जयितुं सुवस्त्रस्य धारणं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कभी काम में आसक्ता कामिनी के सामान पति के सामने अपने सौन्दर्य को प्रकट करती है।", "Kannada": "ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಾಮದ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳವಳು ಕಾಮಿನಿಯ ಹಾಗೆ ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಗಂಡನ ಮುಂದೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "किञ्च कामासक्ता कामिनी इव पत्युः पुरस्तात्‌ निजसौन्दर्यं प्रकटीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक कवि ने समीप रहने वाले पशु जीवन का भी उपमान रूप में प्रयोग किया।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಕವಿ ಸಮೀಪದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸಹ ಉಪಮಾನರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "वैदिककविः पार्श्ववर्त्तिनः पशुजीवनस्य अपि उपमानरूपेण प्रयोगं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाम के समय में अपने स्थान में वापस आती हुई गायों को देखते हुए उनको अत्यधिक प्रसन्नता होती है।", "Kannada": "ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಿರುವ ಹಸುಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಅವರಿಗೆ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायंकाले स्वस्थानं प्रत्यागतानां गवां दृश्यम्‌ तेषाम्‌ अतीव प्रियम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र स्तुति में (१/३२) अङिगरसहिरण्यस्तूप ऋषि की यह उक्ति है, जब त्वष्टा द्वारा निर्मित स्वर युक्त वज्र से इन्द्र ने पर्वत आश्रित वृत्रासुर को मारा तब रम्भाति हुई गाय बछडे के समीप जाती है, उसी प्रकार जल समुद्र की तरफ गया - “अहन्नहिपवते शिश्चियाणां त्वष्टास्मै वज्रं स्वयं ततक्षः। वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमवदग्मुरापः॥", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ (1/32) ಆಂಗಿರಸಹಿರಣ್ಯಸ್ತೂಪ ಋಷಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಯಾವಾಗ ಇಂದ್ರನು ತ್ವಷ್ಟೃವಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದಂತಹ ಸ್ವರಯುಕ್ತವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ಪರ್ವತಾಶ್ರಿತನಾದಂತಹ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಕೊಂದನೋ ಆವಾಗ ಕೂಗುತ್ತ ಬರುವ ಹಸುಗಳ ತರ ಎಲ್ಲಾ ನೀರು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು. - \" ಅಹನ್ನಹಿಪವತೇ ಶಿಶ್ರಿಯಾಣಾಂ ತ್ವಷ್ಟಾಸ್ಮೈ ವಜ್ರಂ ಸ್ವಯಂ ತತಕ್ಷ | ವಾಶ್ರಾ ಇವ ಧೇನವಃ ಸ್ಯಂದಮಾನಾ ಅಂಜಃ ಸಮುದ್ರಮವದಗ್ಮುರಾಪಃ\"", "Sanskrit": "इन्द्रस्तुतौ (१/३२) आङ्गिरसहिरण्यस्तूपस्य ऋषेः इयम्‌ उक्तिः अस्ति यत्‌ त्वष्ट्वा निर्मितेन स्वरयुक्तवज्रेण यदा इन्द्रः पर्वताश्रितं वृत्रासुरं निहतवान्‌ तदा रम्भणं कुर्वन्तः समागताः गावः इव जलानि समुद्रं प्रति अगच्छन्‌- 'अहन्नहिपवते शिश्रियाणां त्वष्टास्मै वज्रं स्वयं ततक्ष। वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमवदग्मुरापः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य रूप से यह अर्थ बहुत पदो से वर्णन किया जाता है, परन्तु उपमा अंलङकार के प्रयोग से वह अर्थ थोड़े पदो से ही प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹಲವು ಪದಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಉಪಮಾಲಂಕಾರದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಕೆಲವೇ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतया यः अर्थः बहुभिः पदैः वर्ण्यते, उपमालङ्कारस्य प्रयोगेण सः अर्थः स्वल्पैः पदैः प्रकाशितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे “वाश्रा धेनवः' इस पद के द्वारा ऋषि ने वेदाध्ययन ३४५ (पुतक१?) ( पुस्तक -१ ) वृष्टि के साथ शब्द करती हुई धेनु के साथ समानता प्रकट की है।", "Kannada": "’ವಾಶ್ರಾ ಧೇನವಃ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಋಷಿಯು ಮಳೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಸುಗಳ ಸಾಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा 'वाश्रा धेनवः' इत्यनेन पदेन ऋषिः वृष्ट्या सह शब्दं कुर्वतीनां धेनुनां साम्यं प्रकटितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर वह वेदपाठकों के सामने झञ्‌झावत के साथ वृष्टि, समुद्र के प्रति जल का वेग प्रवाह, उस वर्षा का अत्यधिक सुंदर और सरल शब्दों में वर्णन किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ವೇದವನ್ನು ಓದುವವರ ಮುಂದೆ ಬಿರುಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಳೆ, ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು, ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ರಸಮಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अत्र स वेदपाठकानां पुरस्तात्‌ झञ्झावातेन सह वृष्टिः, समुद्रं प्रति जलस्य वेगेन प्रवाहः, तस्या वृष्टेः अलङ्घनीयता चेत्यादिकं सर्व सरसं वर्णयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हृदय वृत्ती का अच्छे रूप से प्रकट करने के लिए वरुण सूक्तों का अनुशीलन करना विशेष रूप से सहायक होता है।", "Kannada": "ಹೃದಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ವರುಣ ಸೂಕ್ತಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हृदयवृत्तीनां सम्यक्‌ प्रकटनाय वरुणसूक्तानाम्‌ अनुशीलनं विशेषरूपेण सहायकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के एक सूक्त में (ऋग्वेद ७/८६) अपने आराध्यदेव वरुण के प्रति महर्षि वसिष्ठ की विनम्रता प्रकट की।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (ಋಗ್ವೇದ 7/86) ಅವನು ತನ್ನ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವನಾದ ವರುಣನಿಗೆ ವಸಿಷ್ಠನ ವಿನಮ್ರತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य एकस्मिन्‌ सूक्ते (ऋग्वेदः ७/८६) स्वकीयम्‌ आराध्यदेवं वरुणं प्रति महर्षेः वसिष्ठस्य विनम्रता प्रकटिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ ऋषि आत्मा से पूछते हैं - कब मैं वरुण की मैत्री को प्राप्त करुगा।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಆತ್ಮನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ- ನಾನು ವರುಣನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ?", "Sanskrit": "त्र ऋषिः आत्मानं पृच्छति - कदा अहं वरुणस्य मैत्रीं प्राप्स्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रोध से रहित होकर कब वरुण मेरी दी हुई हवि को ग्रहण करेंगे।", "Kannada": "ವರುಣನು ಕೋಪರಹಿತನಾಗಿ ನಾನು ನೀಡಿದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಯಾವಾಗ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "क्रोधरहितो भूत्वा कदा वरुणः मया प्रदत्तं हविष्यं ग्रहीष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कब में प्रसन्न मन होकर उसके प्रसाद को प्राप्त करूगा।", "Kannada": "ನಾನು ಯಾವಾಗ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವನ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "कदा अहं प्रसन्नमनाः भूत्वा तस्य प्रसादं प्राप्स्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ महर्षि वशिष्ठ वरुण देव से प्रार्थना करते हैं - हे देव!", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಸಿಷ್ಠ ವರುಣ ದೇವರನ್ನು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ-ಹೇ ದೇವರೇ!", "Sanskrit": "अत्र महर्षिः वशिष्ठः वरुणदेवं प्रार्थयति - हे देव!"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरे किये हुए द्रोह को छोड़ दो।", "Kannada": "ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.", "Sanskrit": "कृतद्रोहान्‌ अपेहि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन द्रोहो को और विरोध को दूर कर दो, जो मैंने अपने शरीर से किये।", "Kannada": "ನಾನು ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದ್ರೋಹಗಳನ್ನೂ ವಿರೋಧಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆದುಹಾಕು.", "Sanskrit": "तान्‌ द्रोहान्‌ विरोधान्‌ च अपह्नियताम्‌, ये मया स्वशरीरेण कृताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पशुओं का अपहरण करने वाला चोर अथवा रस्सी से बंधे हुए बछडे को लोग मुक्त करते हैं, वैसे ही मेरे अपराध से बंधे हुए वसिष्ठ को तुम छोड दो।", "Kannada": "ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಕಳ್ಳರು ಅಥವಾ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರುವನ್ನು ಜನರು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆಯೇ, ನನ್ನ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾದ ವಸಿಷ್ಠನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸು.", "Sanskrit": "यथा पशूनाम्‌ अपहर्त्तरिं चौरं यथा वा रज्वा बद्धं वत्सं जनाः मुक्तं कुर्वन्ति तथैव मम अपराधेन बद्धं वसिष्ठं त्वं मोचय।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में आत्म समर्पण, नम्रता, दीनता, अपराध स्वीकृति, इत्यादि विशाल भावना देखते है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಸಮರ್ಪಣೆ, ನಮ್ರತೆ, ನಮ್ರತೆ, ಅಪರಾಧ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते आत्मसमर्पणं नम्रता दीनता अपराधस्वीकृतिः इत्यादयः भव्यभावनाः दृश्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूक्त उन वैष्णव भक्तों की वाणी को स्मरण कराते है, जहाँ वे हजार अपराधों को करके भी भगवान के साक्षात्‌ करना चाहते है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತವು ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತಾದಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಯೂ ಕೂಡ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इदं सूक्तं तस्य वैष्णवभक्तानां वाणीं स्मारयति यत्र ते सहस्रम्‌ अपराधान्‌ कृत्वा अपि भगवन्तं साक्षात्कर्तुम्‌ इच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्योदय का दृश्य भी अत्यधिक मनोहर है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯೋದಯದ ದೃಶ್ಯವೂ ಅವನಿಗೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूर्योदयस्य दृश्यम्‌ अपि तस्य अतीव प्रियम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका वर्णन बहुत से अलङऱकारों को आश्रित करके किया।", "Kannada": "ಇದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य वर्णनं स बहून्‌ अलङ्कारान्‌ आश्रित्य कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रभात वर्णन प्रसङ्ग में वह कहता है, की कोई मनुष्य कुछ भी चर्म को लेकर जल के अंदर रखते हैं, वैसे ही सूर्योदय होने पर उसकी किरण अन्धकार को छुपा देती है - “दविध्यतो रश्मयः सूर्यस्य चर्मेवावाधुस्तमो अप्स्वन्तः।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯೋದಯಕಾಲದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ -ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದಾಗ ಅದರ ಕಿರಣಗಳು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತವೆ. \" ದವಿಧ್ಯತೋ ರಶ್ಮಯಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಚರ್ಮೇವಾವಾಧುಸ್ತಮೋ ಅಪ್ಸ್ವಂತಃ\".", "Sanskrit": "प्रभातवर्णनप्रसङ्गे सः कथयति यत्‌ यथा कोऽपि जनः किमपि चर्म नीत्वा जलाभ्यन्तरे स्थापयति तथैव सूर्योदयात्‌ परं तस्य किरणानि अन्धकारं निक्षिपन्ति - 'दविध्यतो रश्मयः सूर्यस्य चर्मेवावाधुस्तमो अप्स्वन्तः।'"}}
{"translation": {"Hindi": "रूपकों की भी बहुलता ऋग्वेद के मन्त्रों में उपलब्ध है।", "Kannada": "ರೂಪಕಗಳು ಕೂಡ ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "रूपकाणाम्‌ अपि बाहुल्यम्‌ ऋग्वेदस्य मन्त्रेषु उपलब्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य आकाश की सुनहरी मणि है -““दिवो रुक्म उरुचक्षा उदेति'' इति ( ऋग्वेद ७/६३४ )।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದ ಚಿನ್ನದಂತಹ ಮಣಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. - \"ದಿವೋ ರುಕ್ಮ ಉರುಚಕ್ಷಾ ಉದೇತಿ\" (ಋಗ್ವೇದ 7/634).", "Sanskrit": "सूर्यः आकाशस्य स्वर्णिमः मणिः अस्ति -\"दिवो रुक्म उरुचक्षा उदेति\" इति (ऋग्वेदः ७/६३/४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य जलता हुआ पत्थर का टुकडा है, जो आकाश में रखा हुआ है - “मध्ये दिवो निहितः पृश्नरश्मा'' इति ( ऋग्वेद ५/४७/३ )।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಬೆಂಕಿಯ ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡು - \"ಮಧ್ಯೇ ದಿವೋ ನಿಹಿತಃ ಪೃಶ್ನರಶ್ಮಾ\" (ಋಗ್ವೇದ 5/47/3).", "Sanskrit": "सूर्यः ज्वलितप्रस्तरखण्डः अस्ति यदाकाशे स्थापितः - \"मध्ये दिवो निहितः पृश्नरश्मा\" इति (ऋग्वेदः ५/४७/३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि अपने प्रभा से आकाश को स्पृश करती है - “धृतप्रतीको बृहता दिवि स्पृशा” इति ( ऋग्वेद ५/१/१ )।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ - \"ಧೃತಪ್ರತೀಕೋ ಬೃಹತಾ ದಿವಿ ಸ್ಪೃಶಾ\" (ಋಗ್ವೇದ 5/1/1).", "Sanskrit": "अग्निः स्वप्रभया आकाशं स्पृशति - \"धृतप्रतीको बृहता दिवि स्पृशा” इति (ऋग्वेदः ५/१/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह स्पष्ट ही है, की ये मन्त्र अतिशयोक्ति मूलक है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರವು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.", "Sanskrit": "इदं स्पष्टम्‌ एव अस्ति यद्‌ एते मन्त्राः अतिशयोक्तिमूलकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में अतिशयोक्ति के अनेक उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे अतिशयोक्त्याः प्रख्यातम्‌ उदाहरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ सायणाचार्य के अनुसार यज्ञ की, पतञ्जलि के अनुसार शब्द की, अथवा राजशेखर के अनुसार काव्य की स्तुति कि गई है।", "Kannada": "ಸಾಯಣನ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಯಜ್ಞದ, ಪತಂಜಲಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶಬ್ದದ, ರಾಜಶೇಖರನ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾವ್ಯದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र सायणानुसारं यज्ञस्य, पतञ्जल्यानुसारं शब्दस्य, राजशेखरानुसारं काव्यस्य वा स्तुतिः कृता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिधा बद्धो वृषभो रोरवीति महोदेवो मर्त्याम्‌ आविवेश।", "Kannada": "ತ್ರಿಧಾ ಬದ್ದೋ ವೃಷಭೋ ರೋರವೀತಿ ಮಹೋದೇವೋ ಮರ್ತ್ಯಾಮ್ ಅವಿವೇಶ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "त्रिधा बद्धो बृूषभो रोरवीति महोदेवो मत्याम्‌ आविवेश।। इति।।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी उदाहरण हैं - “द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते।", "Kannada": "ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ. - \"ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸುಯಜಾ ಸಖಾಯಾ ಸಮಾನಂ ವೃಕ್ಷಂ ಪರಿಷಸ್ವಜಾತೇ\".", "Sanskrit": "अपरमपि उदाहरणम्‌ अस्त्ति 'द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मन्त्र का यह अर्थ है - अच्छे पक्षधर वाले, साथ रहने वाले, समान ख्याति वाले दो पक्षी एक ही वृक्ष के ऊपर स्थित हैं।", "Kannada": "ಒಳ್ಳೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳುಲ್ಲವರು ಜೊತೆಗೆ ಸಹವಾಸ ಮಾಡುವವರು ಸಮಾನ ಹೆಸರು ಇರುವರು ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಒಂದೇ ಮರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ.", "Sanskrit": "सुपक्षधरौ सहवासिनौ समानख्यातौ द्वौ पक्षिणौ एकस्य एव वृक्षस्य उपरि स्थितौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दो विहगों में एक अच्छे स्वाद वाले फलों को खाता है, और दूसरा तो बिना खाते हुए देखता रहता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಕ್ಕಿ ರುಚಿ ಉಳ್ಳಂತಹ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ತಿನ್ನದೆಯೇ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तयोः विहगयोः एकः सुस्वादुफलं भुङ्क्ते, अपरः तु अभुक्त्वा एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो पक्षियों से जीवात्मा और परमात्मा की उपमा की गई है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಜೇವಾತ್ಮ-ಪರಮಾತ್ಮರನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पक्षिद्वयेन जीवात्मपरमात्मानौ उपमीतौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर अतिशयोक्ति अंलङकार है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯೋಕ್ತ್ಯಲಂಕಾರವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अतिशयोक्त्यलङ्कारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों पक्षियों का स्वभाव समान नहीं है।", "Kannada": "ಎರಡೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पक्षिद्वयस्य स्वभावः समानः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे व्यतिरेक अलङ्कार का भी गूढ़ सङ्केत यहाँ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ವ್ಯತಿರೇಕಾಲಂಕಾರದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "तेन व्यतिरेकाऽलङ्कारस्य अपि गूढः सङ्केतः अत्र प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यतिरेक का अन्य उदाहारण भी ऋतु चक्र के वर्णन में प्राप्त होता है, जैसे - “द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वत्ति चक्रं परिधामृतस्य' इति।", "Kannada": "ವ್ಯತಿರೇಕ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಋತಚಕ್ರದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. -\"ದ್ವಾದಶಾಹಂ ನಹಿ ತಜ್ಜರಾಯ ವವರ್ತಿ ಚಕ್ರಂ ಪರಿಧಾಮೃತಸ್ಯ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "व्यतिरेकस्य अपरम्‌ अपि सुष्ठु उदाहरणम्‌ ऋतचक्रस्य वर्णने प्राप्यते - 'द्वादशारं नहि तज्जराय वर्वत्ति चक्रं परिधामृतस्य' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों में भी अनेक अलङरऱकारों के दृष्टान्त प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲೂ ಹಲವು ಅಲಂಕಾರಕಾರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्सु अपि अनेकेषाम्‌ अलङ्काराणां दृष्टान्ताः लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कठोपनिषद्‌ में रथ के रूप में शरीर है, (१/३/३)।", "Kannada": "ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಥದ ರೂಪಕವಿದೆ. (1/3/3)", "Sanskrit": "कठोपनिषदि रथस्य रूपकं शरीरम्‌ अस्ति (१/३/३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में ऋतु वर्णन पर अनेक मन्त्र प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಋತುಗಳ ವಿವರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे ऋतुवर्णनपराः अनेके मन्त्रा प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य सूक्त में (५/८३) वर्षा काल का अत्यधिक सुंदर वर्णन है।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (5/83) ಮಳೆಗಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ವಿವರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यसूक्ते (५/८३) वर्षाकालस्य अतीव नैसर्गिकं वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मण्डूक सूक्त में भी (७/१०३) वर्षा काल का एक रमणीय दृश्य का वर्णन है।", "Kannada": "ಮಂಡೂಕ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲೂ (7/103) ಮಳೆಗಾಲದ ಒಂದು ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मण्डूकसूक्ते अपि (७/१०३) वर्षाकालस्य एकं रमणीयं दृश्यं वर्णितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ एक मेंढक के शब्द को सुनकर दूसरा भी ध्वनि करता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಪ್ಪೆಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र एकस्य मण्डुकस्य शब्दं श्रुत्वा अपरः अपि टरटरायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे गुरु वेदपाठ करता है, और शिष्य उसका अनुसरण करते है, वैसे ही यह मेंढक ध्वनि हे - “यदेषामन्यो अन्यस्य वाचं शाक्तस्येव वदति शिक्षमाणः।", "Kannada": "ಗುರುವು ವೇದವನ್ನು ಓದಿದಂತೆ, ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡುಕಧ್ವನಿಯಿದೆ. - \"ಯದೇಷಾಮನ್ಯೋ ಅನ್ಯಸ್ಯ ವಾಚಂ ಶಾಕ್ತಸ್ಯೇವ ವದತಿ ಶಿಕ್ಷಮಾಣಃ\".", "Sanskrit": "यथा गुरुः वेदपाठं करोति शिष्याः च तम्‌ अनुवदन्ति तथैव अयं मण्डुकध्वनिः वर्तते - 'यदेषामन्यो अन्यस्य वाचं शाक्तस्येव वदति शिक्षमाणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अलङकारों की किरण आलोचकों की दृष्टि को अनायास ही आकर्षित करती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಲಂಕಾರದ ಪ್ರಭೆಯು ವಿಮರ್ಶಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण अलङ्काराणां प्रभा आलोचकानां दृष्टिम्‌ असकृत्‌ आकर्षति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में प्रशंसनीय अलङ्कार कौन सा है?", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಅಲಂಕಾರ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "वेदेषु प्रशंसनीयः अलङ्कार कः अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों की शैली कैसी है?", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಶೈಲಿ ಹೇಗಿದೆ?", "Sanskrit": "वेदानां शैली कथं वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतु वर्णन परक मन्त्र कहाँ प्राप्त होते हैं?", "Kannada": "ಋತು ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ಮಂತ್ರಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "ऋतुवर्णनपराः मन्त्राः कुत्र लभ्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यतिरेक का सुंदर उदाहरण कहाँ प्राप्त होता है?", "Kannada": "ವ್ಯತಿರೇಕದ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "व्यतिरेकस्य सुष्ठु उदाहरणं कुत्र प्राप्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "सौन्दर्य की कल्पना - उषादेवी के विषय में जो सूक्त प्राप्त होते हैं, उनकी पर्यालोचना से ज्ञात होता है, की जो ये सूक्त है, काव्य दृष्टि से भी अत्यंत सरल और भव्य भाव से पूर्ण है।", "Kannada": "ಸೌಂದರ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ - ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಸೂಕ್ತಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಈ ಸೂಕ್ತಗಳು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सौन्दर्यपरिकल्पनम्‌- उषादेव्याः विषये यानि सूक्तानि समुपलब्धानि तेषां पर्यालोचनेन ज्ञातं भवति यद्‌ एतानि सूक्तानि काव्यदृष्ट्या अपि सरसानि सरलानि भव्यभावपूर्णानि च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रभात काल में सूर्य की किरणों से आलोकित पूर्व आकाश किस सहृदय के हदय को आनन्दित नहीं करता है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಆಕಾಶವು ಯಾವ ಸಹೃದಯದ ಹೃದಯವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रभाते सूर्यस्य किरणैः आलोकितं पूर्वाकाशं कस्य सहृदस्य हृदयं न आह्णादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषि उस सौन्दर्य को प्रेम से ही देखते हैं।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वैदिकर्षिः तत्‌ सौन्दर्यं प्रेम्णा एव पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस दिव्य रूप को देखकर वह मोहित होता है।", "Kannada": "ಆ ದೈವಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಆಕರ್ಷಿತಳಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तद्‌ दिव्यरूपं दृष्ट्वा स मोहितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी भी पदार्थ का स्वाभाविक रूप से जो वर्णन होता है, वही वर्णन कला को उत्कृष्ट रूप को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ವರ್ಣನೆಯು ಕಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪವನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कस्यचन पदार्थस्य स्वाभाविकतया यद्‌ वर्णनं भवति तदेव वर्णनं कलायाः उत्कृष्टत्वं द्योतयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो रस्किन महोदय ने कहा की वैदिक ऋषि सम्यक्‌ रूप से प्रकृति का वर्णन करते हैं।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ರಸ್ಕಿನ್ ಮಹಾಶಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यद्रस्किन महोदयः उक्तवान्‌ यत्‌ वैदिकाः ऋषयः सम्यक्‌ प्रकृतिवर्णनं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति वर्णन में उषादेवी के सौन्दर्य कथन करने में और उसके निरीक्षण करने में सहृदय के पट पर और अधिक कल्पनाशक्ति को विशेष रूप से प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಷಾದೇವಿಯವರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಅದರ ಸಹೃದಯತೆ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतिवर्णने उषादेव्याः सौन्दर्यकथने च तस्य निरीक्षणपाटवं सहृदयता कल्पनाशक्तिः च विशेषेण प्रकाशितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे ज्ञात होता है की शेशव अवस्था से ही प्रकृति माता की गोद में ही ऋषियों का लालन और पालन हुआ।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಮಾತೆಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಬೆಳೆದದ್ದು ಮತ್ತು ಆಡಿದ್ದು ಶೈಶವದಿಂದಲೇ ಎಂಬುದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन ज्ञातं भवति यत्‌ शैशवात्‌ प्रकृतिमातुः क्रोडे एव ऋषीणां क्रीडनं वर्द्धनञ्च अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत उषाकाल के वर्णन में प्रकृति वैसे विराजमान होती है, जैसे मणिमाला में स्वर्णसूत्र विराजमान है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮಣಿಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣಮಾಲೆಯು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಉಷಾಕಾಲದ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उषाकालस्य वर्णने प्रकृतिः तथा विराजते यथा मणिमालायां स्वर्णसूत्रं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा केवल बाहरी सौन्दर्य को ही प्रकाशित नहीं करती अपितु वह कवि के आन्तरिक सौन्दर्य को भी निरंतर प्रकाशित करती रहती है।", "Kannada": "ಉಷೆಯು ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕವಿಯ ಆಂತರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उषा केवलं बाह्यसौन्दर्यस्य एव प्रकाशिका नास्ति प्रत्युत सा कवेः आन्तरिकसौन्दर्यम्‌ अपि सुतरां प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उषादेवी के कोमल भावों का, कठोर भावों का, और शीत स्पर्श का वैसे ही मनोहर वर्णन किया जिससे पाठकों के मन में निरंतर उल्लास बना रहे।", "Kannada": "ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಮೃದು ಭಾವನೆಗಳು, ಕಠಿಣ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೀತಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उषादेव्याः कोमलत्वस्य कृशाङ्गत्वस्य सितस्पर्शत्वस्य च तथा मनोरमं वर्णनं प्रदत्तं येन पाठकानां मनांसि सुतरां समुल्लसितानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषि की प्रतिभा उषादेवी के चरित्र चित्रण में सभी रूप से कुशल ही है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಿಪುಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकर्षेः प्रतिभा उषादेव्याः चरित्रचित्रणे सर्वथा एव कुशला।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि ने यहाँ पर उषादेवी का जो चरित्र चित्रण किया वह सहृदयों के हृदय में उल्लास को उत्त्पन्न करता है।", "Kannada": "ಕವಿ ಉಷಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದು ಸಹೃದಯಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कविः अत्र उषादेव्याः यत्‌ चरित्र चित्रयति तत्‌ सहृदयानां हृदये उल्लासं जनयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण ही कवि कहता है कि - “हे प्रकाश देने वाली उषा !", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕವಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ-ಓ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಉಷೆಯೇ!", "Sanskrit": "अत एव कविः कथयति- 'हे प्रकाशवति उषे!"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम कमनीय कन्या की तरह अत्यन्त आकर्षणमयी होकर इच्छित फल देने के लिए सूर्य के समीप जाती हो, किन्तु वहाँ जाकर सूर्य के सामने स्मित आनंद देने वाली तरुणी के समान अपने वक्षस्थल प्रदेश को खोल देती हो।", "Kannada": "ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವ ಹುಡುಗಿಯಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತೀಯ, ಅಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮುಂದೆ ನಗುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗಿಯಂತೆ ತನ್ನ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತೀಯ.", "Sanskrit": "त्वं कमनीया कन्या इव अत्यन्तम्‌ आकर्षणमयी भूत्वा इष्टफलप्रदातुः सूर्यस्य समीपं गच्छसि किञ्च तत्र गत्वा दिवाकरस्य पुरस्तात्‌ स्मितानना तरुणीव स्ववक्षः प्रदेशम्‌ अनावृतं करोषि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरे इस प्रकार के रूप को कौन भूल सकता है।", "Kannada": "ನಿನ್ನ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಾರು ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ?", "Sanskrit": "तव ईदृशं रूपं कः विस्मर्त्तु शक्नेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा खुले हुए वक्ष स्थल को देखकर कौन मनुष्य प्रेरणा को प्राप्त नहीं करता है।", "Kannada": "ತೆರೆದ ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೋಡಿ  ಯಾರು ತಾನೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अनावृतं वक्षःस्थलं दृष्ट्वा कः वा मानवः प्रेरणां न प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कवि में मानवीकरण की भावना अत्यन्त बलवान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕವಿಯು ಮಾನವೀಯತೆಯ ಭಾವನೆಯು ಅತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कवेः मानवीकरणस्य भावना अतिप्रबला अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उषादेवी का कुमारी रूप की कल्पना की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಷಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಕುಮಾರಿ ರೂಪದ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उषादेव्याः कुमारीरूपस्य कल्पना वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह भावना सुंदर शरीर की तरह उसके सुन्दर स्वरूप को प्रकट करती है।", "Kannada": "ಆ ಭಾವನೆಯು ಸ್ಮಿತವದನೆಯಾದಂತಹ ಅವಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च भावना स्मितवदनायाः तस्याः सुन्दरस्वरूपं प्रकटयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "युवति कन्या की कल्पना उसका सूर्य के समीप में जाना इत्यादि भावना यहाँ कवि की व्यापक दृष्टि का बोध कराती है।", "Kannada": "ಹುಡುಗಿಯ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಭಾವನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಕವಿಯ ವ್ಯಾಪಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "युवतिकन्यायाः कल्पना तस्याः सूर्यस्य समीपे गमनम्‌ इत्यादयः भावनाः अत्र कवेः व्यापकदृष्टित्वं ज्ञापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि ने उषादेवी के विषय में अन्य भी कल्पना की है।", "Kannada": "ಕವಿ ಉಷಾ ದೇವಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "कविः उषादेव्याः विषये अन्याः अपि कल्पनाः कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा अपने प्रकाश से संसार को वैसे ही पवित्र करती है, जैसे कोई भी योद्धा अपने शास्त्रों का घर्षण से उनका संस्कार करते हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಯೋಧ ಅವರ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೆ ಉಷಾದೇವಿ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "उषा स्वप्रकाशेन संसारं तथा संस्कृतं करोति यथा कोऽपि योद्धा निजशस्त्राणां घर्षणेन तेषां संस्कारं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ऋग्वेद ६/६४/३२) उ उषा अपने प्रकाश को वैसे ही विस्तृत करती है, जैसे गोपालक गोचर भूमि में अपनी गायों को फैलाता है।", "Kannada": "(ಋಗ್ವೇದ 6/64/32) ಹೇಗೆ ದನ ಕಾಯುವವರು ಗೋ-ಚಾರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಸುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ ಉಷಾ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "(ऋग्वेदः ६/६४/३) उषा स्वप्रकाशं तथा प्रसारयति यथा गोपाः गोचारणभूमौ स्वकीयाः गाः प्रसारयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा जैसे कोई भी नदी अपने जल को फैलाती है -“पशून्न चित्रा सुभगा प्रथाना सिन्धुर्नक्षोद उर्विया व्यश्वैत।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನದಿಯು ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ-\"ಪಶೂನ್ನ ಚಿತ್ರಾ ಸುಭಗಾ ಪ್ರಥಾನಾ ಸಿಂಧುರ್ನಕ್ಷೋದ ಉರ್ವಿಯಾ ವ್ಯಶ್ವೈತ.", "Sanskrit": "अथवा यथा काऽपि नदी स्वजलानि प्रसारयति- \"पशून्न चित्रा सुभगा प्रथाना सिन्धुर्नक्षोद उर्विया व्यश्वैत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा का प्रतिदिन निकलने से उसके अमरत्व का भी यहाँ वर्णन किया है - उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्घ्वा तिष्ठस्य मृतस्य केतुः।", "Kannada": "ಉಷೆಯು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಉದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಕೂಡ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.- \"ಉಷಃ ಪ್ರತೀಚೀ ಭುವನಾನಿ ವಿಶ್ವೋರ್ಘ್ವಾ ತಿಷ್ಠಸ್ಯ ಮೃತಸ್ಯ ಕೇತುಃ.\"", "Sanskrit": "उषा प्रतिदिनम्‌ उदेति इति तस्याः अमरत्वम्‌ अपि अत्र वर्ण्यते - उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्घ्वा तिष्ठस्य मृतस्य केतुः।\""}}
{"translation": {"Hindi": "कवि कौ दृष्टि में उषादेवी का जाना आना पहिये के समान है।", "Kannada": "ಕವಿ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಗಮನಾಗಮನವು ಚಕ್ರದ ಹಾಗೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "कवेः दृष्टौ उषादेव्याः गमनागमनं चक्रवत्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से पहिया हमेशा ही ऊपर नीचे होता रहता है, वैसे ही उषादेवी भी नित्य उत्पन्न होती रहती है -“सामानामर्थ चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्यावर्वृत्स्व।", "Kannada": "ಚಕ್ರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿರುಗುತ್ತವೋ ಹಾಗೆ ಉಷಾ ದೇವಿ ಕೂಡ ನಿತ್ಯವೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. - \"ಸಾಮಾನಾಮರ್ಥಂ ಚರಣೀಯಮಾನಾ ಚಕ್ರಮಿವ ನವ್ಯಸ್ಯಾವವೃತ್ಸ್ವ.", "Sanskrit": "येन प्रकारेण चक्रं सदा एव आवर्तितं भवति तथा उषादेवी अपि नित्यम्‌ आवर्तनं करोति - \"सामानामर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्यावर्वृत्स्व।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा वर्णन में प्रकृति कैसे शोभित होती हे?", "Kannada": "ಉಷಾ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಹೇಗೆ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "उषावर्णने प्रकृतिः कथं विराजते?"}}
{"translation": {"Hindi": "उषादेवी अपने प्रकाश को कैसे फैलाती है?", "Kannada": "ಉಷಾ ದೇವಿ ತನ್ನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೇಗೆ ಹರಡುತ್ತಾಳೆ?", "Sanskrit": "उषादेवी स्वप्रकाशं कथं प्रसारयति?"}}
{"translation": {"Hindi": "उषादेवी सूर्य के सामने जाकरके क्या करती है?", "Kannada": "ಉಷಾ ದೇವಿ ಸೂರ್ಯನ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ?", "Sanskrit": "उषादेवी दिवाकरस्य पुरस्तात्‌ गत्वा किं करोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति का चित्रण प्रकृति का वर्णन दो प्रकार से हो सकता है - प्रकृति में स्वयं के आलम्बन से वर्णन को अनावृत्त वर्णन कहते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಬಹುದು - ಪ್ರಕೃತಿಯ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅವಲಂಬನೆಯಿಂದ ಅನಾವೃತವರ್ಣನೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतेः वर्णनं प्रकारद्वयेन भवितुम्‌ अर्हति- प्रकृतेः स्वतः आलम्बनत्वेन वर्णनम्‌ अनावृतवर्णनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रकृति का प्राकृतिक माधुर्य कवि के हृदय को आकृष्ट करता है, वैसे अनिर्वचनीय आनन्द से कवि के मन को संतुष्ट करता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವು ಕವಿಯ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕವಿಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रकृत्याः नैसर्गिकं माधुर्यं कविहृदयम्‌ आकृष्टं करोति तथा अनिर्वचनीयेन आनन्देन कविमानसं तोषयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलङकृत वर्णन में प्रकृति का तथा उसके व्यापारों का मानवीकरण होता है।", "Kannada": "ಅಲಂಕೃತ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮಾನವೀಕರಣ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अलङ्कृतवर्णने प्रकृत्याः तथा तस्याः व्यापाराणां मानवीकरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रकृति चेतन प्राणि के समान अनेक कार्यो को पूर्ण करती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಚೈತನ್ಯಶೀಲ ಜೀವಿಯಂತೆ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रकृतिः चैतन्यप्राणिनाम्‌ इव नानाविधकर्मणां सम्पादनं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह कभी स्मित मुख वाली कुमारी के समान दर्शकों के हदय को आकृष्ट करती है।", "Kannada": "ಅವಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಗುತ್ತಿರುವ ಮುಖದ ಕುಮಾರಿಯಂತೆ ವೀಕ್ಷಕರ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "सा कदाचित्‌ स्मितवदना कुमारी इव दर्शकानां हृदयम्‌ आकृष्टं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कभी भयानक जंतु के समान हमारे हृदय में भय और क्षोभ को उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಯಂಕರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯ ಮತ್ತು ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "कदाचिद्‌ भीषणजन्तुः इव अस्माकं हृदये भयं क्षोभं च समुत्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा देवी के वर्णन में वैदिक कवि की दो प्रकार की भावना प्रकाशित होती है।", "Kannada": "ಉಷಾ ದೇವಿಯವರ ವರ್ಣನೆಯು ವೇದದ ಕವಿಯ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "उषादेव्याः वर्णने वैदिककवेः द्विविधाभावनाः प्रकाशिताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व की दिशा में प्रभात उषा के स्वरूप को देखकर वैदिक कवि के हृदय आनन्द से पूर्ण होकर कहता है - ““उषो देव्यमर्त्या विभाहि चन्द्ररथा सूनृता ईरयन्ती।", "Kannada": "ಪೂರ್ವದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಉಷೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ವೈದಿಕ ಕವಿಯು ಹೃದಯವನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆಃ - \"ಉಷೋ ದೇವ್ಯಮರ್ತ್ಯಾ ವಿಭಾಹಿ ಚಂದ್ರರಥಾ ಸೂನೃತಾ ಈರಯಂತೀ\".", "Sanskrit": "पूर्वस्यां दिशि प्रभाते उषायाः स्वरूपं दृष्ट्वा वैदिककवेः हृदयम्‌ आनन्देन पूरितं भूत्वा कथयति- \"उषो देव्यमर्त्या विभाहि चन्द्ररथा सूनृता ईरयन्ती।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मन्त्र का यह अर्थ है की - हे प्रकाश से पूर्ण उषादेवी !", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ಹೇ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಉಷಾ ದೇವಿ!", "Sanskrit": "स्य मन्त्रस्य अयम्‌ अर्थः - हे प्रकाशमयि उषे!"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम सुवर्ण रथ में आरूढ हो।", "Kannada": "ನೀನು ಚಿನ್ನದ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವೆ.", "Sanskrit": "त्वं सुवर्णरथे आरूढा असि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम ने अमृत प्राप्त किया।", "Kannada": "ನೀನು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ.", "Sanskrit": "त्वम्‌ अमृतत्वं प्राप्तवती।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तुम दिव्य हो।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ದೈವಿಕಳಾಗಿರುವೆ.", "Sanskrit": "अतः त्वं दिव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरे उदय काल में पक्षी सुनने में मधुर ध्वनि करते है।", "Kannada": "ನಿನ್ನ ಉದಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮಧುರವಾಗಿ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तव उदयकाले विहगाः श्रुतिमधुरं कलरवं कुर्वन्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर्ण वर्ण सुशिक्षित और सुदर्शन घोड़े सम्पूर्ण पृथ्वी बल से तुम को ले जाते है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಸುಶಿಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವ ಸುಂದರವಾಗಿರುವ ಕುದುರೆಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಿ.", "Sanskrit": "हिरण्यवर्णाः सुशिक्षिताः सुदर्शनाः च अश्वाः पृथुबलेन त्वां वहन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलङ्कृत वर्णन अवसर में उषा के मनोहर रूप का और व्यापार का हदयग्राहि वर्णन प्राप्त होता है - जायेव पत्या उशती सुवासा उषा हस्रेव निरिणीते अप्सः।", "Kannada": "ಅಲಂಕೃತ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪ ಮತ್ತು ಅವಳ ವ್ಯವಹಾರದ ವರ್ಣನೆಯು ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. - \"ಜಾಯೇವ ಪತ್ಯ ಉಶತೀ ಸುವಾಸಾ ಉಷಾ ಹಸ್ರೇವ  ನಿರಿಣೀತೇ ಅಪ್ಸಃ. \"", "Sanskrit": "अलङ्कृतवर्णनावसरे उषायाः मनोहररूपस्य व्यापारस्य च हृदयग्राहि वर्णनं प्राप्यते - जायेव पत्या उशती सुवासा उषा हस्रेव निरिणीते अप्सः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ऋग्वेद १/१२४/७) यहाँ कवि नारी के कोमल हृदय का स्पर्श करता है।", "Kannada": "(ಋಗ್ವೇದ 1/124/7) ಇಲ್ಲಿ ನಾರಿಯರ ಮೃದು ಹೃದಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "(ऋग्वेद १/१२४/७) अत्र कविः नारीणां कोमलहृदयस्य स्पर्शं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नारी जीवन प्रेम पूर्ण होता है।", "Kannada": "ನಾರಿಯರ ಬದುಕು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नारीजीवनं प्रेमपूर्ण भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रेम से प्रकृति में भी प्राणप्रद शक्ति का सञ्चार होता है।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವದಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯೂ ಹರಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रेम प्रकृत्याम्‌ अपि प्राणप्रदां शक्तिं सञ्चारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रेम से प्रकृति जीवित होती है, और श्वास में बढ़ते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಬದುಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रेम्णा प्रकृतिः जीवति, श्वसिति वर्धते च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन का मूलभूत लक्ष्य ही नारी प्रेम है।", "Kannada": "ನಾರಿಯರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जीवनस्य मूलभूतं लक्ष्यम्‌ एव वर्तते नारीप्रेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल नारी नहीं अपितु नर और नारी दोनों ही वहाँ पर अपेक्षित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರೂ ಬೇಕಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "न केवला नारी प्रत्युत नरनायौं उभौ अपि तत्र अपेक्षितौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक कवि ने उषा के रूप वर्णन से मानव जीवन के प्रेमरूप प्रधान तत्त्व का ही वर्णन किया है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಕವಿಯು ಉಷಾ ದೇವಿಯ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ಮಾನವಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮವು ಪ್ರಧಾನ ತತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वैदिककविः उषायाः रूपवर्णनेन मानवजीवनस्य प्रेमरूपं प्रधानं तत्त्वमेव वर्णयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चाहते हैं की जीवन प्रेम से पवित्र हो।", "Kannada": "ಅವನು ಜೀವನವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स इच्छति यत्‌ जीवनं प्रेम्णा पवित्रं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके मत में वह प्रेम नहीं है, को जो अनाचार दोष से दूषित हो अथवा स्वार्थ विशेष साधक हो।", "Kannada": "ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಅನೈತಿಕತೆಯ ದೋಷದಿಂದ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿರುವ ಅಥವಾ ಸ್ವಾರ್ಥದ ವಿಶೇಷ ಸಾಧಕರಾಗಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्य मते न तत्‌ प्रेम यत्‌ अनाचारदोषेण दूषितं स्वार्थविशेषसाधकं वा विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे वह पवित्र प्रेमपूर्ण जीवन में ही अत्यधिक श्रद्धा को प्रकट करते है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರೀತಿಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಗೌರವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ स पवित्रप्रेमपूर्णे जीवने महतीम्‌ एव श्रद्धां प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन का प्रधान लक्ष्य क्या है ?", "Kannada": "ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೇನು?", "Sanskrit": "जीवनस्य प्रधानं लक्ष्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या प्रकृति से प्राणप्रद शक्ति का संचार होता है?", "Kannada": "ಯಾವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಪ್ರದವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "किं प्रकृत्यां प्राणप्रदां शक्तिं सञ्चारयति?"}}
{"translation": {"Hindi": "घोडे किस बल से उषादेवी को ले जाते है?", "Kannada": "ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕುದುರೆಗಳು ಉಷಾ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "अश्वाः कस्य बलेन उषादेवीं वहन्तु?"}}
{"translation": {"Hindi": "अलङकृत वर्णन में किनका मानवीकरण होता है?", "Kannada": "ಅಲಂಕೃತ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮಾನವೀಕರಣವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अलङ्कृतवर्णने केषां मानवीकरणं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "कवि ने कहाँ पर श्रद्धा को प्रकट किया?", "Kannada": "ಕವಿ ಎಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ?", "Sanskrit": "कविः कुत्र श्रद्धां प्रकटितवान्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "लक्षण और प्रमाण के बिना किसी भी वस्तु की सिद्धि नहीं होती है।", "Kannada": "ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಸಾಧನೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "लक्षणं प्रमाणं च विहाय कस्य अपि वस्तुनः सिद्धिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही कहते है - लक्षण और प्रमाण से वस्तु की सिद्धि होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ-ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾವೆಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते- लक्षणप्रमाणाभ्यां वस्तुसिद्धिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के लक्षण विषय में इससे पूर्व हमने आलोचना कि है।", "Kannada": "ಈ ಮೊದಲು ನಾವು ವೇದದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य लक्षणविषये इतः पूर्वं वयम्‌ आलोचनां कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस परिच्छेद में हमारा आलोचनाका विषय वेदप्रामाण्य है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವೇದಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವು ವಿಮರ್ಶೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ परिच्छेदे अस्माकम्‌ आलोच्यविषयः वेदप्रामाण्यम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ आदि में यह प्रश्‍न निकलता है की किस प्रकार का वाक्य प्रमाणिक है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ವಾಕ್ಯವು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र आदौ अयं प्रश्नः समुदेति यत्‌ कीदृशं वाक्यं प्रमाणम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उत्तर है की जिस वाक्य के अर्थ विषय में सन्देह का अवकाश नहीं है, जिस वाक्य के अर्थ पूर्व अज्ञात अथवा समझा नहीं होता है, जिस वाक्य के अर्थ विषय में कोई भी बाधा नहीं है, अर्थात्‌ जिस वाक्य के अर्थ किसी भी अनुभव से खण्डित नहीं होता है, उस प्रकार का वाक्य ही प्रमाणिक है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವೆಂದರೆ ಯಾವ ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವು ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯುವಾಗ ಬಾಧೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವು ಯಾವುದೇ ಅನುಭವದಿಂದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹ ವಾಕ್ಯವು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र उत्तरं हि यस्य वाक्यस्य अर्थविषये सन्देहस्य अवकाशः नास्ति, यस्य वाक्यस्य अर्थः पूर्वम्‌ अज्ञातः अनधिगतो वा अस्ति, यस्य वाक्यस्य अर्थविषये कापि बाधा नास्ति, अर्थात्‌ यस्य वाक्यस्य अर्थः केनापि अनुभवेन खण्डितो न भवति, तादृशं वाक्यम्‌ एव प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही कहा - 'असन्दिग्ध -अनधिगत-अबाधित अर्थ बोधक वाक्य प्रमाण' है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. - \"ಅಸಂದಿಗ್ದ-ಅಬಾಧಿತಾರ್ಥಬೋಧಕಮ್ ವಾಕ್ಯಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तस्मादेव उक्तम्‌ - 'असन्दिग्ध-अनधिगत- अबाधितार्थबोधकं वाक्यं प्रमाणम्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब वेद वाक्यों में सन्देह, ज्ञात अर्थ का बोध, बाधा इत्यादि दोष नहीं रहते तब वाक्य को प्रमाण रूप से मानते है।", "Kannada": "ವೇದವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹಗಳು, ತಿಳಿದಿರುವ ಅರ್ಥದ ಅರಿವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಕ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदा वेदवाक्येषु सन्देहः, ज्ञातस्य अर्थस्य ज्ञापनम्‌, बाधा इत्यादयः दोषाः न तिष्ठन्ति तदा वेदवाक्यं प्रमाणरूपेण गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन काल से आरम्भ करके चार्वाक आदि ऋषि तक वेद विरोधी सम्प्रदाय ने वेद की प्रमाणिकता का खण्डन करने के लिए अनेक युक्तियाँ सामने रखी।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಚಾರ್ವಾಕರ ತನಕ ಇರುವ  ವೇದವಿರೋಧಿಗಳಾದಂತಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनकालाद्‌ आरभ्य चार्वाकप्रभृतयः वेदविरोधिनः सम्प्रदायाः वेदस्य प्रामाण्यं खण्डयितुं विविधाः युक्तीः समुपस्थापयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के प्रमाण को नित्य अपौरुषेय इत्यादि गूढ तत्त्व महर्षि जैमिनि ने उनके पूर्वमीमांसा ग्रन्थ में प्रस्तुत किया।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿ ಜೈಮಿನಿ ಅವರು ಅವರ ಪೂರ್ವಾಮಿಮಾಂಸಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ, ನಿತ್ಯತ್ವ ಅಪೌರುಷೇಯತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य प्रामाण्यं नित्यत्वम्‌ अपौरुषेयत्वम्‌ इत्यादीनि गूढतत्त्वानि महर्षिः जैमिनिः तस्य पूर्वमीमांसाग्रन्थे उपस्थापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चार्वाक आदि के मत को पूर्वपक्ष मत रूप से स्थापित करके उनके मतों का खण्डन करते हैं।", "Kannada": "ಅವರು ಚಾರ್ವಾಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪೂರ್ವಪಕ್ಷದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सः चार्वाकादीनां मतं पूर्वपक्षमतरूपेण संस्थाप्य तेषां मतानां खण्डनं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षि जैमिनि ने वेद विरोधी वाक्यों के खण्डन के लिए जो युक्ती सम्मुख रखी, और उसके विवरण को भी कैसे वह उन वेद विरोधी युक्तियों का खण्डन करते हैं।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿ ಜೈಮಿನಿ ಅವರು ವೇದ ವಿರೋಧಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅವುಗಳು ಹೇಗೆ ವೇದವಿರೋಧಿಗಳು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರೆ", "Sanskrit": "महर्षिः जैमिनिः वेदविरोधिनां वाक्यानां खण्डनाय याः युक्तीः समुपस्थापितवान्‌ तासां विवरणम्‌ अपि च कथं सः ताः वेदविरोधिनीः युक्तीः खण्डितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय पर इस पाठ में आलोचना की जायेगी।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "इत्यस्मिन्‌ विषये अस्मिन्‌ पाठे आलोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ प्रत्यक्ष, अनुमान, शब्द और आगम प्रमाण से वेद के अस्तित्व का प्रतिपादन करते है।", "Kannada": "ಕೆಲವರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ-ಅನುಮಾನ-ಶಬ್ದ-ಆಗಮಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "केचन प्रत्यक्षानुमानशब्दागमप्रमाणैः वेदस्य अस्तित्वं प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्वान पुरुषो के उपदेश ही शब्द प्रमाण है - ` आप्तोपदेशः शब्दः इति।", "Kannada": "ಆಪ್ರಪುರುಷರ ಉಪದೇಶವೇ ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣ.- \"ಆಪ್ತೋಪದೇಶಃ ಶಬ್ದಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "आप्तपुरुषाणाम्‌ उपदेशः हि शब्दप्रमाणम्‌ - 'आप्तोपदेशः शब्दः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शब्द प्रमाण वेद के अस्तित्व को बताने में समर्थ नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣವ ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इदं शब्दप्रमाणं वेदस्य अस्तित्वं प्रतिपादयितुं न समर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यह प्रमाण जैसे वेद में प्रयुक्त दिखाई देता है, वैसे ही वेद से बाहर स्मृति शास्त्र में भी।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ  ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೇಗೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ವೇದಗಳಿಗೆ  ಹೊರತಾದ ಸ್ಮೃತಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि इदं प्रमाणं यथा वेदे प्रयुक्तं दृश्यते तथैव वेदबहिर्भूते स्मृतिशास्त्रे अपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह शब्द प्रमाण वेद के अपने नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣವು ವೇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः इदं शब्दप्रमाणं वेदस्य स्वकीयं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दोष है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दोषः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुण्डक- उपनिषद में ऋग्वेद-यजुर्वेद-सामवेद और अथर्ववेद का उल्लेख है।", "Kannada": "ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुण्डकोपनिषदि ऋग्वेद-यजुर्वद-सामवेद-अथर्ववेदानां च उल्लेखः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छान्दोग्य उपनिषद में नारद ने जब पढे हुए शास्त्रों के विषय में सनत्कुमार के प्रति जो कहा, तब चारो वेदों का भी उल्लेख किया।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಲ್ಲಿ ನಾರದ ತಾನು ತಿಳಿದಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸನತ್ಕುಮಾರನಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಡುವಾಗ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "छान्दोग्योपनिषदि नारदः यदा अधीतशास्त्रविषये सनत्कुमारं प्रति उक्तवान्‌ तदा चतुर्णा वेदानाम्‌ उल्लेखम्‌ अपि कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि कहते वेद के मध्य में ही वेद चतुष्टय के नाम का उल्लेख है, तो ये उक्तियाँ वेद के अस्तित्व में प्रमाण है, तो आत्म आश्रय रूप के दोष का आविर्भाव होता है।", "Kannada": "ವೇದದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ವೇದ ಚತುಷ್ಟಯದ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಾಶ್ರಯತ್ವರೂಪ ದೋಷವು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदि उच्यते वेदस्य मध्ये एव वेदचतुष्टयस्य नामोल्लेखः अस्ति इत्यतः एताः उक्तयः वेदस्य अस्तित्वे प्रमाणभूताः तर्हि आत्माश्रयत्वरूपस्य दोषस्य आविर्भावः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृति ग्रन्थों में वेद का उल्लेख है, इस कारण स्मृति ग्रन्थ वेद के अस्तित्व को प्रमाणिक करते ऐसा तो वहाँ पर भी दोष है।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವೇದದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥಗಳು ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्मृतिग्रन्थेषु वेदस्य उल्लेखः अस्ति अतः स्मृतिग्रन्थाः वेदस्य अस्तित्वं प्रमाणयन्ति इति यदि उच्यते तर्हि तत्रापि दोषः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि स्मृति ग्रन्थों के प्रमाण वेद के प्रमाण का आश्रय लेते है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವು ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि स्मृतिग्रन्थानां प्रामाण्यं वेदस्य प्रामाण्यम्‌ आश्रयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मीमांसकों का कहना है की स्मृति संबंधी शास्त्रों में और लौकिक ग्रन्थों में आत्माश्रयत्व दोषरूप से गिनते हैं।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಶ್ರಯತ್ವದೋಷವು ದೋಷರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೀಮಾಂಸಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मीमांसकाः कथयन्ति यत्‌ स्मृतिसम्बन्धिशास्त्रेषु लौकिकग्रन्थेषु च आत्माश्रयत्वदोषः दोषरूपेण गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु स्वयं सिद्धि के वेदे अपने प्रमाण के अपौरुषेय वेद के विषय में आत्म आश्रयत्व दोष दोषरूप से नहीं मानते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸ್ವಯಂಸಿದ್ಧವಾದ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾದ ಅಪೌರುಷೇಯವಾದ ವೇದದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾಶ್ರಯತ್ವದೋಷವನ್ನು ದೋಷರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु स्वयंसिद्धस्य स्वतःप्रमाणस्य अपौरुषेयस्य वेदस्य विषये आत्माश्रयत्वदोषः दोषरूपेण न गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के अलौकिक शक्तिशाली होने से वेद वाक्य ही वेद के अस्तित्व को बताते है।", "Kannada": "ವೇದಗಳು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವೇದಗಳೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य अलौकिकशक्तिशालित्वात्‌ वेदवाक्यानि एव वेदस्य अस्तित्वं प्रमाणयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदांत में, उपनिषद्‌ वाक्य में और ऋक्संहिता के अन्तर्गत पुरुष सूक्त में ऋक्‌-साम- यजुर्वेद का उल्लेख वेद के अस्तित्व विषय में प्रमाण है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತರ್ಭೂತವಾದ ಉಪನಿಷದ್ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಕ್ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಋಕ್-ಯಜು-ಸಾಮವೇದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೇ ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "अतः वेदान्तर्भूते उपनिषद्वाक्ये ऋक्संहितान्तर्गते पुरुषसूक्ते च ऋक्‌-साम- यजुर्वेदानाम्‌ उल्लेखः वेदस्य अस्तित्वविषये प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपक्षी कहते है की वेद है, परन्तु प्रमाण सिद्ध में फिर भी वेद वाक्यों के प्रमाण स्वीकार्य नहीं हैं।", "Kannada": "ವೇದವ್ವು ಪ್ರಮಾಣಸಿದ್ಧವಾದರೂ ವೇದವನ್ನೇ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपक्षी कथयति यत्‌ वेदः अस्ति इति यद्यपि प्रमाणसिद्धं तथापि वेदवाक्यानां प्रामाण्यं न स्वीकार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि वेद वाक्य को सन्देह- ज्ञात अर्थ बताने में -व्याघात आदि भी दोषो से मुक्त नहीं है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ವೇದವು ಸಂದೇಹ-ಜ್ಞಾತಾರ್ಥಜ್ಞಾಪಕತೆ-ವ್ಯಾಘಾತ ಇತ್ಯಾದಿ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतो हि वेदवाक्यं सन्देह- ज्ञातार्थज्ञापकता-व्याघातप्रभृतिभ्यः दोषेभ्यः न मुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ वेद वाक्यों का कोई भी अर्थ ही नहीं है जैसे - “अम्यक्‌ स्यात इन्द्र ऋष्टिः ' ( ऋग्वेद१-१६९-३ )' “सृण्येव जर्भरी तुर्फरी तु पर्फरी फर्फरीका' ( ऋग्वेद १०-१०६-६ )' “आपास्तमन्युस्तृपल प्रभर्मा' ( ऋग्वेदः१०-८९-५ )' इत्यादि।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವೇದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ - \"ಅಮ್ಯಕ್ ಸ್ಯಾತ ಇಂದ್ರ ಋಷಿಃ\"(ಋಗ್ವೇದ 1-169-3) \"ಸೃಣ್ಯೇವ ಜರ್ಭರೀ ತುರ್ಫರೀ ತು ಪರ್ಫರೀ ಪರ್ಫರೀಕಾ\"(ಋಗ್ವೇದ 10-106-6) \"ಆಪಾಸ್ತಮನ್ಯುಸ್ತೃಫಲಪ್ರಭರ್ಮಾ\"  (ಋಗ್ವೇದ: 10-89-5) ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "कतिपयानां वेदवाक्यानां कोऽपि अर्थः एव नास्ति यथा- \"अम्यक्‌ स्यात इन्द्र ऋष्टिः (ऋग्वेदः १-१६९-३)' 'सृण्येव जर्भरी तुर्फरी तु पर्फरी फर्फरीका”(ऋग्वेदः १०-१०६-६)' 'आपास्तमन्युस्तृपल प्रभर्मा” (ऋग्वेदः १०-८९-५)' इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये मन्त्र उन्माद व्यक्तियों के प्रलाप के समान अर्थहीन हैं।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳು ಹುಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಅರ್ಥರಹಿತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "एते मन्त्राः उन्मादव्यक्तीनां प्रलापः इव अर्थहीनाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ हमारा कथन है की निरुक्त-व्याकरण आदि तक वेदाङ्गों के अध्ययन से इन मन्त्रों के अर्थ जाने जाते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ವೇದಾಂಗಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अस्माकं वक्तव्यमिदं यत्‌ निरुक्त-व्याकरणप्रभृतीनां वेदाङ्गानां अध्ययनेन एतेषां मन्त्राणाम्‌ अर्थः बोधगम्यः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्काचार्य ने निरुक्त में इन मन्त्रों की व्याख्या की।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "यास्काचार्यः निरुक्ते एतेषां मन्त्राणां व्याख्यां कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जिन्होंने निरुक्त आदि ग्रन्थों का अध्ययन नहीं किया, वे इन मन्त्रों के अर्थ नहीं समझ सकते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾರು ನಿರುಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದವರು ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः ये निरुक्तप्रभृतीनां ग्रन्थानाम्‌ अध्ययनं न कृतवन्तः ते एतेषां मन्त्राणाम्‌ अर्थं ज्ञातुं न शक्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण जो मंत्रों के अर्थ को नहीं जानते उनका ही यह दोष है, वेद का नहीं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯದವರ ತಪ್ಪು ಹೊರತು ವೇದದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः ये मन्त्रार्थं न जानन्ति तेषाम्‌ एव अयं दोषः न तु वेदस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अन्धा जाते समय में यदि खम्भे से आघात को प्राप्त करता है, तो वह दोष उस अन्धे की दृष्टिहीनता है, स्तम्भ का कोई दोष नहीं है - “नायं स्थानोरपराधो यदेनम्‌ अन्धो न पश्यति'।", "Kannada": "ಕುರುಡನು  ನಡೆಯುವ ವೇಳೆ ಸ್ತಂಭದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡರೆ ಆ ತಪ್ಪು ಕುರುಡನ ದೃಷ್ಟಿಹೀನ್ತೆಯದ್ದು ಹೊರತು ಸ್ತಂಭದ್ದಲ್ಲ. - \"ನಾಯಂ ಸ್ಥಾನೋರಪರಾಧೋ ಯದೇನಮ್ ಅಂಧೋ ನ ಪಶ್ಯತಿ\".", "Sanskrit": "यथा अन्धः गमनसमये यदि स्तम्भे आघातं प्राप्नोति तर्हि सः दोषः तस्य अन्धस्य दृष्टिहीनतायाः न तु स्तम्भस्य - 'नायं स्थानोरपराधो यदेनम्‌ अन्धो न पश्यति'।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार ही सिद्धान्त पक्षकार उनके मत को सम्मुख रखते हैं।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एवं सिद्धान्तपक्षिणः तेषां मतं समुपस्थापयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ वेद मन्त्रों के अर्थ सन्दिग्ध है, अर्थात्‌ उनका प्रकृत अर्थ क्या है, इस विषय में मन में सन्देह होता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನವಿದೆ, ಅಂದರೆ ಅವುಗಳ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कतिपयानां वेदमन्त्राणाम्‌ अर्थः सन्दिग्धः अस्ति अर्थात्‌ तेषां प्रकृतः अर्थः कः इत्यस्मिन्‌ विषये मनसि सन्देहः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - ` अधस्विदासीदुपरिस्विदासीत्‌' (ऋग्वेद १०-१२९-५) अर्थात्‌ वह नीचे भी था, और ऊपर भी था।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - \"ಅಧಸ್ವಿದಾಸೀದುಪರಿಸ್ವಿದಾತ್\" (ಋಗ್ವೇದ 10-129-5) ಅದು ಕೆಳಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮೇಲೂ ಇತ್ತು.\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "यथा - 'अधस्विदासीदुपरिस्विदीसीत्‌' (ऋग्वेदः १०-१२९-५) अर्थात्‌ सः अधः अपि आसीत्‌ उपरि अपि आसीत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसे मन्त्रों में सन्देह के होने से वेद वाक्य को प्रमाण नहीं मान सकते है ऐसा पूर्वपक्षी कहते हैं।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹಗಳಿರುವುದರಿಂದ ವೇದಗಳು ಪ್ರಮಾಣವಲ್ಲ ಎಂದು ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतेषु मन्त्रेषु सन्देहस्य सत्त्वात्‌ वेदवाक्यं न प्रमाणम्‌ इति पूर्वपक्षिणः कथयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रश्‍न के उत्तर रूप में कह सकते है कि उक्त मन्त्र में सन्देह का कारण नहीं है।", "Kannada": "ಹೇಳಿರುವ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲವೆಂದು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "अस्याः आपत्तेः उत्तररूपेण वक्तुं शक्यते यद्‌ उक्तमन्त्रे सन्देहस्य अवकाशः नास्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मन्त्र ऋग्वेद के सृष्टि सूक्त से (१०-१२९) लिया है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಋಗ್ವೇದದ ಸೃಷ್ಟಿ ಸೂಕ್ತದಿಂದ (10-129) ಉದ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं मन्त्रः ऋग्वेदस्य सृष्टिसूक्तात्‌(१०-१२९) उद्धृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत के मूलकारण का, और परब्रह्म के अपूर्व सृजन शक्ति का तथा अलौकिक महिमा का वर्णन इस सूक्त में है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲಕಾರಣನಾದಂತಹ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಅಪೂರ್ವ ಸೃಷ್ಟಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕಮಹಿಮೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "गतः मूलकारणस्य परब्रह्मणः अपूर्वसृजनशक्तेः तथा अलौकिकमहिम्नः वर्णनम्‌ अस्मिन्‌ सूक्ते अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "थोड़ी सी शक्ति वाले मनुष्य का एक साथ ऊपर और नीचे होना सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಸ್ವಲ್ಪ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "क्षुद्रशक्तिमतः ससीमस्य मानवस्य युगपत्‌ ऊर्ध्वम्‌ अधः च अवस्थानं न सम्भवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु जिसकी सत्ता सम्पूर्ण विश्व में ओत प्रोत रूप से व्याप्त है, और सुना जाता है कि वह परब्रह्म एक साथ ऊपर -नीचे और सभी जगह रह सकता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಯಾವುದು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಓತಪ್ರೋತರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆಯೋ ಅನುಸ್ಯೂತವಾಗಿದೆಯೋ ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಒಂದೇ ಸಲ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु यस्य सत्ता समग्रे विश्वे ओतप्रोतरूपेण व्याप्ताअनुस्यूता च तत्‌ परं ब्रह्म युगपत्‌ ऊर्ध्वम्‌ अधः च सर्वत्र अवस्थातुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत अर्थ में संदेह करने वाले दोष का अवकाश नहीं है, ऐसा सिद्धान्तियों का मत है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ವಗಳು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವಾದ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः सन्दिग्धार्थस्य दोषस्य अवकाशः नास्ति इति सिद्धान्तिमतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ मन्त्रों में अचेतन पदार्थो का सम्बोधन चेतन के समान देखा जाता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಚೇತನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚೇತನವನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸುವ ಹಾಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कतिपयेषु मन्त्रेषु अचेतनपदार्थानां सम्बोधनं चेतनवद्‌ दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - ब्लेड को लक्षित करके एक मन्त्र में कहते है - “स्वधिते नैनं हिंसी: इति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಕ್ಷುರವನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸಿ ಒಂದು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ -\"ಸ್ವಧಿತೇ ನೈನಂ ಹಿಂಸೀಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "यथा-क्षुरं लक्षीकृत्य एकस्मिन्‌ मन्त्रे उच्यते - 'स्वधिते नैनं हिंसीः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम इसकी हिंसा मत करो।", "Kannada": "ಹೇ ಕ್ಷುರ ಇವನ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇದ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ हे क्षुर! त्वम्‌ अस्य हिंसां मा कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे प्रस्तरगणा! तुम सभी श्रवण करो इत्यादि।", "Kannada": "ಹೇ ಪ್ರಸ್ತರಗಣದವರೇ! ನೀವು ಕೇಳಿ, ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "हे प्रस्तरगणाः! यूयं श्रवणं कुर्वन्तु इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अचेतन पदार्थ का इस प्रकार चेतन के समान सम्बोधन कोई भी नहीं करता है।", "Kannada": "ಅಚೇತನ ವಸ್ತುವನ್ನು ಚೇತವನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಯಾರೂ ಸಂಬೋಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अचेतनस्य पदार्थस्य इत्थं चेतनवत्‌ सम्बोधनं कोऽपि न करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अनुभव के विरुद्ध और युक्ति के विरुद्ध है।", "Kannada": "ಇದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ अनुभवविरुद्धं युक्तिविरुद्धं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इन वेद मन्त्रों के अर्थ अनुभव से बाधित हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವು ಅನುಭವದಿಂದ ಬಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः एतेषां वेदमन्त्राणाम्‌ अर्थः अनुभवेन बाधितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बाधित अर्थदोष आता है, ऐसा पूर्वपक्षकारों का मत है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬಾಧಿತಾರ್ಥದೋಷ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.", "Sanskrit": "अत्र बाधितार्थदोषः आगच्छति इति पूर्वपक्षिणां मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके उत्तर रूप से यहाँ कहते है कि इन मन्त्रों में अचेतन पदार्थ का सम्बोधन नहीं है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ಈ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಚೇತನಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಂಬೋಧನೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतस्य उत्तररूपेण इदं वक्तव्यं यत्‌ एतेषु मन्त्रेषु अचेतनपदार्थस्य सम्बोधनं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु अचेतन पदार्थो के अभिमानी देवताओं के लिए सम्बोधन है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಚೇತನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಅಭಿಮಾನದೇವತೆಗಳ ಸಂಬೋಧನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि तु, अचेतनपदार्थानाम्‌ अभिमानिनीनां देवतानां सम्बोधनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पदार्थ में चेतन का अनुश्रवण किया जाता है, और वहाँ चेतन के अभाव में जडपदार्थो के अभिमानी देवता को संबोधित किया जाता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲೂ ಚೈತನ್ಯವು ಅನುಸ್ಯೂತವಾಗಿದೆ. ಆ ಚೈತನ್ಯವು ಜಡಪದಾರ್ಥಗಳ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं पदार्थ चैतन्यम्‌ अनुस्यूतम्‌, तत्‌ च चैतन्यं आपातदृष्टानां जडपदार्थानाम्‌ अभिमानिनी देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस तत्त्व की आलोचना भगवान्‌ वेदव्यास ने अपने रचित ब्रह्मसूत्र के ` अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम्‌' (ब्रह्मसृत्र २-१-५) - इस सूत्र में किया है।", "Kannada": "ಈ ತತ್ವದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಭಗವಾನ್ ವೇದವ್ಯಾಸರು ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರದ \"ಅಭಿಮಾನಿವ್ಯಪದೇಶಸ್ತು ವಿಶೇಷಾನುಗತಿಭ್ಯಾಮ್2-1-5)\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य तत्त्वस्य आलोचनं भगवान्‌ वेदव्यासः स्वरचितस्य ब्रह्मसूत्रस्य 'अभिमानिव्यपदेशस्तु विशेषानुगतिभ्याम्‌'ब्रह्मसूत्र २-१-५) - इत्यस्मिन्‌ सूत्रे कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रों में जिस स्थल पर अचेतन का चेतन के समान सम्बोधन अथवा व्यवहार सुना जाता है उस स्थल पर उस अभिमानी देवता के चेतन सत्ता को आमन्त्रित किया ऐसा समझना चाहिए।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಚೇತನ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಚೇತನವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸುವ ಹಾಗೆ ಸಂಬೋಧನ ವ್ಯವಹಾರ ಎಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಯ ಚೇತನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "मन्त्रेषु यस्मिन्‌ स्थले अचेतनस्य चेतनवत्‌ सम्बोधनं व्यवहारो वा श्रूयते तस्मिन्‌ स्थले तदभिमानिनीनां देवतानां चैतन्यसत्तायाः आमन्त्रणं बोद्धव्यम्‌।।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उस स्थल पर बाधित अर्थ के दोष का अवकाश नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಾಧಿತಾರ್ಥದೋಷಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत एव तस्मिन्‌ स्थले बाधितार्थदोषस्य अवकाशो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत में कोई भी पदार्थ सम्पूर्ण रूप से जड़ नहीं हो सकता है, क्योंकि चेतन सत्ता सभी जगह व्याप्त है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಡವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಚೇತನ ಶಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದೆ..", "Sanskrit": "जगति कोऽपि पदार्थः सम्पूर्णतया जडो भवितुं नार्हति, यतो हि चैतन्यसत्ता सर्वत्र परिव्याप्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "नाम और रूप को रचकर परम पुरुष परमात्मा उसके मध्य में रहता है - उसको रचकर उस में ही प्रवेश करता है।", "Kannada": "ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಮ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. - \"ತತ್ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತದೇವ ಅನುಪ್ರಾವಿಶತ್\"", "Sanskrit": "नाम रूपं च सृष्ट्वा परमपुरुषः परमात्मा तन्मध्ये प्रविशति - 'तत्‌ सृष्ट्वा तदेव अनुप्राविशत्‌'।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका रूप ही विश्व के सभी रूप है।", "Kannada": "ಅದರ ರೂಪವೇ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲದರ ರೂಪ.", "Sanskrit": "तस्य रूपम्‌ एव विश्वस्य सर्वेषां रूपम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपात काल में जो जड को उस प्रकार के पदार्थ का यदि कोई भी सम्बोधन करता है, तब यह जानना होता है की उस पदार्थ में वर्तमान चेतन सत्ता का सम्बोधन होता है।", "Kannada": "ಆಪಾತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಡವಾದಂತಹ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಯಾರು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಚೈತನ್ಯದ ಸಂಬೋಧನೆ ಅಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "आपातदृष्टौ यत्‌ जडं तादृशस्य पदार्थस्य यदि कोऽपि सम्बोधनं करोति, तदा इदं ज्ञातव्यं भवति यत्‌ तस्मिन्‌ पदार्थे वर्तमानायाः चित्सत्तायाः सम्बोधनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण किसी भी संकट की आशङ्का नहीं होती ऐसा सिद्धान्तियों का मत है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः कस्य अपि व्याघातस्य आशङ्का नास्ति इति सिद्धान्तिना मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपक्षी सिद्धान्तियों के उत्तर से असन्तुष्ट होते हुए पुनः आपत्ति जताते हैं।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಿಯು ಸಿದ್ಧಾಂತಿಯ ಉತ್ತರದಿಂದ ಅಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपक्षी सिद्धान्तिनाम्‌ उत्तरे असन्तुष्टः सन्‌ पुनः आपत्तिम्‌ उत्थापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ वेद मन्त्रों में परस्पर विरोध दिखाई देता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कतिपयेषु वेदमन्त्रेषु परस्परविरोधः संलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण के लिये एक मन्त्र हि- “एक एव रुद्रो न द्वितीयः अवतस्थे' (तैत्तिरीयसंहिता १-८-१-१) , अर्थात्‌ रुद्र एक ही है, दूसरा रुद्र नहीं है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಮಂತ್ರ ಹೀಗಿದೆ. - \"ಏಕ ಏವ ಸುದ್ರೋ ನ ದ್ವಿತೀಯಃ ಅವತಸ್ಥೇ\" (ತೈತ್ತಿರೀಯಸಂಹಿತಾ 1-8-1-1). ಅಂದರೆ ರುದ್ರ ಒಬ್ಬನೇ. ಎರಡನೆಯವನ್ನು ರುದ್ರ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "उदाहरणभूतः एको मन्त्रो हि- 'एक एव सुद्रो न द्वितीयः अवतस्थे'(तैत्तिरीयसंहिता१-८-१-१), अर्थात्‌ रुद्रः एक एव, द्वितीयः रुद्रः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्त दूसरे मन्त्र में कहते है - ` सहस्राणि सहस्रशो ये रुद्रा अधिभूम्याम्‌' (तैत्तिरीयसंहिता ४-५-११-५) , अर्थात्‌ पृथिवी पर हजारो रुद्र हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. - \"ಸಹಸಾಣಿ ಸಹಸ್ರಶೋ ಯೇ ರುದ್ರಾ ಅಧಿಭೂಮ್ಯಾಮ್\" (ತೈತ್ತಿರೀಯಸಂಹಿತಾ 4-5-11-5) ಅಂದರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ರುದ್ರರಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "किन्तु, अपरस्मिन्‌ मन्त्रे उच्यते- 'सहस्राणि सहस्रशो ये रुद्रा अधिभूम्याम्‌'(तैत्तिरीयसंहिता४-५-११-५), अर्थात्‌ पृथिव्यां सहस्रं रुद्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों मन्त्र परस्पर विरुद्ध हैं, इस कारण विपरीत अर्थ दोष स्वीकार नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿರುದ್ಧಾರ್ಥ ದೋಷವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इदं मन्त्रद्वयं परस्परविरुद्धम्‌ अतः विपरीतार्थदोषः अपरिहार्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोई भी स्वयं कहता है, कि मैं सम्पूर्ण जीवन में व्याप्त होकर मौनी हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮೌನಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कोऽपि स्वयं कथयति यत्‌ अहं सम्पूर्णं जीवनं व्याप्य मौनी अस्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ जो उसका मौन है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೌನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र यता तस्य मौनी अस्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह वचन ही मौनव्रत विरुद्ध होता है, वैसा दोष प्रकृत स्थल पर आता है।", "Kannada": "ಈ ವಾಕ್ಯವು ಮೌನದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ತಪ್ಪು ಪ್ರಕೃತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति वचनम्‌ एव मौनव्रतविरुद्धं भवति तथैव दोषः प्रकृतस्थले समापतति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके समाधान रूप में कह सकते हैं, की मनुष्य एक ही काल में एक और अनेक दोनों रूप नहीं हो सकते है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ, ಮಾನವರು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतस्य समाधानरूपेण वक्तुं शक्यते यत्‌ मनुष्यः एकस्मिन्नेव काले एकः बहुः इति उभयरूपेण भवितुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु अलौकिक शक्तिशाली रुद्र अपने स्वयं के बल से हजारो रूप धारण करने में समर्थ है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಶಕ್ತಿಯಾದ ರುದ್ರನಿಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु अलौकिकशक्तिशाली रुद्रः स्वस्य विभूतिबलेन सहस्ररूपाणि धारयितुं समर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण वेद वाक्य उक्त दोष से मुक्त ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದವಾಕ್ಯವು ಈ ದೋಷದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः वेदवाक्यम्‌ उक्तदोषात्‌ विनिर्मुक्तम्‌ एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुओं की सिद्धि के लिये क्या क्या आवश्यक होता है?", "Kannada": "ವಸ್ತುವಿನ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಏನೇನು ಬೇಕು?", "Sanskrit": "वस्तुनः सिद्धये किं किम्‌ आवश्यकं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का वाक्य प्रमाण है?", "Kannada": "ಯಾವ ರೀತಿಯ ವಾಕ್ಯವು ಪ್ರಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कीदृशं वाक्यं प्रमाणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के प्रमाण, नित्यत्व, अपौरुषेयत्व इत्यादि गूढ तत्त्वों को कहाँ स्थापित किया गया है?", "Kannada": "ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ, ನಿತ್ಯತೆ, ಅಪೌರುಷೇಯತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಯಾರು ಎಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "वेदस्य प्रामाण्यम्‌ नित्यत्वम्‌ अपौरुषेयत्वम्‌ इत्यादिकं गूढतत्त्वं कः कुत्र स्थापितवान्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "किनके द्वारा वेद के अस्तित्व को प्रतिपादित करते हैं?", "Kannada": "ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಯಾರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कैः वेदस्य अस्तित्वं प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारो वेदों का उल्लेख कहाँ हे?", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "चतुर्णा वेदानाम्‌ उल्लेखः कुत्र अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के विषय में कौन सा दोष दोषरूप से नहीं मानते है?", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ದೋಷವನ್ನು ದೋಷವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वेदस्य विषये कः दोषः दोषरूपेण न गण्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "नाम और रूप को रचकर परम पुरुष परमात्मा उसके मध्य में प्रवेश करता है इस विषय में कौन सी श्रुति है?", "Kannada": "ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಮಾತ್ಮ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಶ್ರುತಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "नामरूपे सृष्ट्वा परमपुरुषः परमात्मा तन्मध्ये प्रविशति इत्यस्मिन्‌ विषये श्रुतिः का?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के छः दर्शनो में प्रमाण का प्रतिपादन न्याय, साङ्ख्य, मीमांसा आदि दर्शनो के आचार्य शब्द को प्रमाण रूप से स्वीकार किया।", "Kannada": "ಷಡ್ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ವೇದ-ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯ-ಸಾಂಖ್ಯ-ಮೀಮಾಂಸಾದಿದರ್ಶನಗಳ ಆಚಾರ್ಯರು ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "षड्दर्शनेषु वेदस्य प्रामाण्यप्रतिपादनम्‌ न्यायसाङ्ख्यमीमांसादिदर्शनानाम्‌ आचार्याः शब्दं प्रमाणतया स्वीकृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे शब्द प्रमाण से ही वेद के अस्तित्व को स्वीकार किया।", "Kannada": "ಅವರು ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣದಿಂದಲೇ ವೇದದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು.", "Sanskrit": "ते शब्दप्रमाणेन एव वेदस्य अस्तित्वं स्वीकृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक वैदिक भेद से शब्द दो प्रकार के हैं।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಭೇದಗಳಿಂದ ಶಬ್ದವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लौकिकवैदिकभेदेन शब्दः द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक वाक्य अन्य प्रमाण से सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕವಾಕ್ಯಗಳು ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "लौकिकवाक्यानि अन्येन प्रमाणेन सिद्धानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु वैदिक वाक्य शब्द प्रमाण से ही सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳು ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣದಿಂದಲೇ ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮಾಣ ಬೇಡ.", "Sanskrit": "परन्तु वैदिकवाक्यानि शब्दप्रमाणेन एव सिध्यन्ति। तत्र अन्यं प्रमाणम्‌ न अपेक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अन्य प्रमाण की आवश्यकता नहीं है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्र अन्यं प्रमाणम्‌ न अपेक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "साङ्ख्य दर्शन में शब्द प्रमाण को ही श्रुति कहा है।", "Kannada": "ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಶ್ರುತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साङ्ख्यदर्शने शब्दप्रमाणं श्रुतिः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "साङ्ख्य दर्शन में लौकिक वाक्यों के शब्द प्रमाण में अन्तर्भाव स्वीकार नहीं करते हैं।", "Kannada": "ಸಾಂಖ್ಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಾಕ್ಯಗಳು  ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "साङ्ख्यदर्शने लौकिकवाक्यानां शब्दप्रमाणे अन्तर्भावः न स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि उनके लिए लौकिक वाक्य प्रत्यक्ष से अथवा अनुमान से ग्रहण करते है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕವಾಕ್ಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यतो हि तेषां नये लौकिकवाक्यानि प्रत्यक्षेण अनुमानेन वा गृह्यम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही लौकिक वाक्य स्वयं प्रमाण नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಲೌಕಿಕ ವಾಕ್ಯಗಳು ಸ್ವಯಂ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत एव लौकिकानि वाक्यानि स्वतः न प्रमीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्ष अनुमान से ही उनका प्रमाण स्वीकार है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನಗಳಿಂದಲೇ ಅವುಗಳ ಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यक्षानुमानाभ्याम्‌ एव तेषां प्रमितिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही साङ्ख्य सूत्र में कहा है - निजशक्त्यभिव्यक्तेः स्वतप्रामाण्यम्‌ (५.५१)।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಸಾಂಖ್ಯ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ನಿಜಶಕ್ತ್ಯಭಿವ್ಯಕ್ತೇಃ ಸ್ವತಃಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಮ್ (5.51).\"", "Sanskrit": "तथाहि साङ्ख्यसूत्रे उक्तम्‌- निजशक्त्यभिव्यक्तेः स्वतप्रामाण्यम्‌ (५.५१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार साङ्ख्य ने वेद को स्वतः प्रमाण को ही सिद्ध किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಂಖ್ಯರ ಮತದಲ್ಲಿ ವೇದದ ಸ್ವತಃಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च साङ्ख्यनये वेदस्य स्वतःप्रामाण्यं सिद्धम्‌ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैशेषिक दर्शन में कणाद ऋषि ने वेद के प्रमाण को स्वीकार किया।", "Kannada": "ವೈಶೇಷಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಣಾದ ಋಷಿಯು ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "वैशेषिकदर्शने कणादर्षिः वेदस्य प्रामाण्यं स्वीकृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने कहा की वेद ईश्वर का वचन है।", "Kannada": "ವೇದಗಳು ಈಶ್ವರನ ವಾಕ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.", "Sanskrit": "तेन उक्तं यत्‌ वेदः ईश्वरस्य वचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: उसकी अभ्रान्तियाँ और प्रमाण सिद्ध है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭ್ರಮೆರಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तद्‌ अभ्रान्तं प्रामाणिकं च इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहते है - “तद्वचनादाम्नायस्य प्रामाण्यम्‌।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ -\"ತದ್ವಚನಾದಾಮ್ನಾಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಮ್\".", "Sanskrit": "उच्यते च- \"तद्वचनादाम्नायस्य प्रामाण्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आम्नाय शब्द का अर्थ वेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆಮ್ನಾಯ ಎಂದರೆ ವೇದ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अत्र आम्नायशब्दस्य अर्थः वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साख्य दर्शन के मत में शब्द प्रमाण क्या है?", "Kannada": "ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣ?", "Sanskrit": "साङ्ख्यानां मते शब्दप्रमाणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "साख्य दर्शन के मत में लौकिक वाक्यों का अन्तर्भाव कहाँ स्वीकार नहीं है?", "Kannada": "ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕವಾಕ್ಯಗಳ ಅಂತರ್ಭಾವ ಅಂತರ್ಭಾವ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "साङ्ख्यमते लौकिकवाक्यानाम्‌ अन्तर्भावः कुत्र न स्वीक्रियते?"}}
{"translation": {"Hindi": "वैशेषिक दर्शन के आचार्य कौन है?", "Kannada": "ವೈಶೇಷಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಚಾರ್ಯ ಯಾರು?", "Sanskrit": "वैशेषिकदर्शनाचार्यः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "आम्नाय शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಆಮ್ನಾಯ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "आम्नायशब्दस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में वेद के अनेक स्थलो में प्रयुक्त रस, अलङ्कार आदि का विशाल वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವೇದದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ ರಸಾಲಂಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे वेदस्य विविधेषु स्थलेषु प्रयुक्तानां रसालङ्कारादीनां विशदं वर्णनं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमा आदि अलंकारो का अवतरण उतना ही प्राचीन है जितना जगत में कविता प्राचीन है।", "Kannada": "ಉಪಮಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯವೋ ಅಷ್ಟು ಹಳೆಯವು.", "Sanskrit": "उपमाद्यलंकाराणाम्‌ अवतारणं तावद्‌ एव प्राचीनम्‌ अस्ति यावद्‌ जगति कविता प्राचीना।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के मन्त्रों में उपमा आदि अलंकारो का प्रयोग देखा जाता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಮಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदमन्त्रषु उपमाद्यलंकाराणां प्रयोगः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काव्य में रस ही प्रधान है।", "Kannada": "ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರಸವೇ ಪ್ರಧಾನ.", "Sanskrit": "काव्ये रस एव प्रधानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस काव्य की आत्मा है, ऐसा आलंकारिक मानते हैं।", "Kannada": "ರಸವು ಕಾವ್ಯದ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಅಲಂಕಾರಿಕರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "रसः आत्मा काव्यस्य इति आलंकारिकैः प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस रस को प्रतिपादित करने के लिये सभी कवि प्रयत्न करते हैं।", "Kannada": "ಆ ರಸವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು ಎಲ್ಲ ಕವಿಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तम्‌ एव रसं प्रतिपादयितुं सर्वे कवयः यतन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक कवि भी रस का प्रतिपादन करने में परम दक्ष थे।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಕವಿಗಳು ಕೂಡ ರಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "वैदिककवयः अपि रसप्रतिपादने परमपटवः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक कवियों के काव्य में जैसे रस की उत्कर्षता है वैसी उत्कर्षता लौकिक कवियों के काव्य में नहीं दिखाई देती है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರಸದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಿರುವುದು ಲೌಕಿಕ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वैदिककवीनां काव्येषु रसस्य यथा उत्कर्षता अस्ति तथा उत्कर्षता लौकिककवीनां काव्येषु न दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत रस प्रतिपादन में वैदिक वाङमय विलक्षण है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ರಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ವೇದಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अतः रसप्रतिपादने वैदिकवाङ्गयः विलक्षणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रसों में प्रधान शृंगार भी वेद में वर्णित है।", "Kannada": "ರಸಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಶೃಂಗಾರವನ್ನು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रसेषु प्रधानः शृङ्गारः अपि वेदे वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रृंगार रस प्रतिपादन में उषा सूक्त अन्यतम है।", "Kannada": "ಉಷಸ್-ಸೂಕ್ತವು ಶೃಂಗಾರ ರಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शृङ्गाररसप्रतिपादने उषस्सूक्तम्‌ अन्यतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा विषयक मन्त्रों के अनुशीलन से हम वैदिक ऋषियों की प्रकृति के प्रति उदार भावना को जान सकते हैं।", "Kannada": "ಉಷಾ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ನಾವು ವೇದ ಋಷಿಗಳ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "उषाविषयकमन्त्राणाम्‌ अनुशीलनेन वयं वैदिकानाम्‌ ऋषीणां प्रकृतिं प्रति उदात्तभावनां ज्ञातुं शक्नुमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार इस पाठ में सामान्य रस के अवतरण विषय में, अलंकार प्रतिपादन विषय में और प्रकृति वर्णन विषय में आलोचना की गई है और अंत में वेद प्रमाण विषय की विस्तार से आलोचना की गई है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಸದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ, ಅಲಂಕಾರ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿವರಣೆಯ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अस्मिन्‌ पाठे सामान्येन रसस्य अवतारणाविषये अलंकारप्रतिपादनविषये प्रकृतिवर्णनविषये च आलोचनं कृतम्‌। अन्तिमे च वेदप्रामाण्यविषये विस्तारेण आलोचना विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रत्येक दर्शनों में अपने मत अनुसार वेद के प्रमाण को कैसे स्वीकार करें उसकी आलोचना किया है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಸ್ವಮತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रत्येकं दर्शनेषु स्वमतानुसारं वेदस्य प्रामाण्यं कथम्‌ अङ्गीकृतं तत्‌ आलोचितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक वाङमय विषय में संक्षेप से लिखिए।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ವಾಙ್ಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "वैदिकवाङ्गयविषये संक्षेपेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस विधान विषय पर टिप्पणी लिखिए।", "Kannada": "ರಸದ ವಿಧಾನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "रसविधानविषये टिप्पणी लेख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक वाङमय में प्रयुक्त कुछ उपमा अलङकारों का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಕೆಲವು ಉಪಮಾಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "वैदिकवाङ्खये प्रयुक्तानां केषाञ्चित्‌ उपमालङ्काराणां वर्णनं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा देवी के सौन्दर्य कल्पना विषय पर टिप्पणी लिखिए।", "Kannada": "ಉಷಾ ದೇವಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಕಲ್ಪನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "उषादेव्याः सौन्दर्यकल्पनाविषये लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति वर्णन के कितने भेद हैं। प्रत्येक भेद को लेकर टिप्पणी लिखिए।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "प्रकृतिवर्णनस्य कति प्रकाराः। प्रत्येकं प्रकारम्‌ आश्रित्य टिप्पणीं विरचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद प्रमाण विषय पर विस्तृत वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ವೇದದ ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "वेदप्रामाण्यविषये विस्तृतं वर्णनं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "काव्य संसार में कविता जितनी प्राचीन है, उपमा अंलङकार भी उतना ही प्राचीन है।", "Kannada": "ಕಾವ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಯು ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯದೋ, ಉಪಮಾ ಅಲಂಕಾರವೂ ಅಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "काव्यसंसारे कविता यावती प्राचीना वर्तते उपमालङ्कारः अपि तावान्‌ एव प्राचीनः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुप्रास अलङ्कार, उपमा अंलङकार, उत्प्रेक्षा अंलङ्कार, दृष्टान्त अलङ्कार, अर्थान्तरन्यास, वैदिक-कऋषियों के द्वार  व्यञ्‌जना से प्रतिपाद्यमान वैदिक अर्थो को नहीं जान सकते है।", "Kannada": "ಅನುಪ್ರಾಸ-ಅಲಂಕಾರ, ಉಪಮಾ-ಅಲಂಕಾರ, ದೃಷ್ಟಾಂತ-ಅಲಂಕಾರ, ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸ, ವೈದಿಕ ಋಷಿಹಳಿಗೆ ವ್ಯಂಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೈದಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अनुप्रासालङ्कारः उपमालङ्कारः उत्प्रेक्षालङ्कारः दृष्टान्तालङ्कारः अर्थान्तरन्यासः, वैदिक-ऋषिभ्यः व्यञ्जनया प्रतिपाद्यमानान्‌ वैदिकार्थान्‌ ज्ञातुं न प्रभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वसिष्ठ के द्वारा  गृत्समदकऋषि।", "Kannada": "ವಶಿಷ್ಠನಿಂದ. ಗೃತ್ಸಮದ-ಋಷಿ.", "Sanskrit": "वसिष्ठेन। गृत्समद-ऋषिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. संयोग और विप्रलम्भ।", "Kannada": "ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ವಿಪ್ರಲಂಭ.", "Sanskrit": "संयोगः विप्रलम्भः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "रूपक अलंकार, रूपकमयी, ऋग्वेद में, ऋतु चक्र के वर्णन में उषा काल के वर्णन में प्रकृति वैसे सुशोभित होती है जैसे मणिमाला में स्वर्ण सूत्र शोभित होता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ, ಋತುಚಕ್ರದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಉಷಾಕಾಲದ ವಿವರಣೆಯು ಮಣಿಮಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದಂತೆಯೇ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रूपकालंकारः रूपकमयी ऋग्वेदे ऋतचक्रस्य वर्णने उषाकालस्य वर्णने प्रकृतिः तथा विराजते यथा मणिमालायां स्वर्णसूत्रं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उषा अपने प्रकाश को वैसे फैलाती है, जैसे गोपालक गोचर भूमि में अपनी गायों को फैलाता है।", "Kannada": "ಗೋಪರು ದನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮೇವನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ ಉಷಾ ತನ್ನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ ಹರಡುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "उषा स्वप्रकाशं तथा प्रसारयति यथा गोपाः गोचारणभूमौ स्वकीयाः गाः प्रसारयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा जैसे कोई नदी अपने जल को फैलाती है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ನದಿ ತನ್ನ ನೀರನ್ನು ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "अथवा यथा काऽपि नदी स्वजलानि प्रसारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हास्य मुख वाली किशोरी के समान अपने वक्ष प्रदेश को खोल देती है।", "Kannada": "ನಗೆ ಮುಖದ ಹುಡುಗಿಯಂತೆ ತನ್ನ ಎದೆಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "स्मितानना तरुणीव स्ववक्षःप्रदेशम्‌ अनावृतं करोषि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथ्वी से प्रकृति का तथा उसके व्यापार का पवित्र प्रेम पूर्ण जीवन में लक्षण और प्रमाण हैं।", "Kannada": "ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರೀತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "पृथोः प्रकृत्याः तथा तस्याः व्यापाराणाम्‌ पवित्रप्रेमपूर्ण जीवने लक्षणं प्रमाणं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "असन्दिग्ध-अनधिगत-अबाधित अर्थ बोधक वाक्य प्रमाण' है।", "Kannada": "ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಲ್ಲದ-ತಿಳಿಯದ-ಅಬಾಧಿತವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ವಾಕ್ಯವ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "असन्दिग्ध-अनधिगत-अबाधितार्थबोधकं वाक्यं प्रमाणम्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षि जैमिनि ने उनके पूर्वमीमांसा ग्रन्थ में।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿ ಜೈಮಿನಿ ಅವರ ಪೂರ್ವಾಮಿಮಾಂಸಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "महर्षिः जैमिनिः तस्य पूर्वमीमांसाग्रन्थे।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्ष अनुमान शब्द आगम प्रमाणों से।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ-ಅನುಮಾನ-ಶಬ್ದ-ಆಗಮಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ.", "Sanskrit": "प्रत्यक्षानुमानशब्दागमप्रमाणैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आप्त पुरुषों के उपदेश ही शब्द प्रमाण है।", "Kannada": "ಆತ್ಮೀಯ ಪುರುಷರ ಬೋಧನೆಗಳು ಶಬ್ದಪ್ರಮಾಣವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "आप्तपुरुषाणाम्‌ उपदेशः हि शब्दप्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुण्डक उपनिषद्‌ में।", "Kannada": "ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "मुण्डकोपनिषदि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी रचना करके उसमे ही प्रवेश करते हैं।", "Kannada": "\"ತತ್ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತದೇವಾನುಪ್ರಾವಿಶತ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "'तत्सृष्ट्वा तदेव अनुप्राविशत्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र और ब्राह्मण के भेद से वेद के दो भेद हैं।", "Kannada": "ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ಭೇದಗಳಿಂದ ವೇದ ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "मन्त्रब्राह्मणयोर्भेदेन वेदः प्राथम्येन द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र भाग ही संहिता शब्द से प्रयोग किया जाता है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂಹಿತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रभाग एव संहिताशब्देन व्यवह्वियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय में हम ऋग्वेद संहिता के विषय में जानेंगे।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯೋಣ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अध्याये वयम्‌ ऋग्वेदस्य संहितायाः विषये अवगमिष्यामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ही मन्त्र का पर्यायवाची शब्द है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತೆ ಎಂಬುದು ಮಂತ್ರದ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संहिता हि मन्त्रस्य पर्यायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद मन्त्रों के विषय में यहाँ संक्षेप में आलोचना की जायेगी और संहिता में अष्टक क्रम और मण्डल क्रम देखते हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಕಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಂಡಲಕ್ರಮವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ऋङ्गन्त्राणां विषये अत्र संक्षेपेण आलोचितम्‌। संहितायां च अष्टकक्रमः मण्डलक्रमश्च दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी का यहाँ संक्षेप में आलोचना की जायेगी।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदत्र संक्षेपेण आलोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाखाओं के ज्ञान के बिना संहिता पाठ निरर्थक ही है, इसलिए कुछ शाखाओं के विषय में ज्ञान अति आवश्यक हेै।", "Kannada": "ಪಠ್ಯವು ಶಾಖೆಗಳ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಶಾಖೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನವು ಅವಶ್ಯಕ.", "Sanskrit": "शाखानां ज्ञानं विना संहितापाठः निरर्थकः एव, अतः कासाञ्चन शाखानां विषये ज्ञानम्‌ अत्यावश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ सूक्तों को भी पहले जान लेना चाहिए।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "कानिचन सूक्तानि अपि प्राथम्येन ज्ञातव्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्त और संवाद-लौकिक-दार्शनिक की तरह होता है, उस की यहाँ आलोचना की गई है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ತ  ಮತ್ತು ಸಂವಾದ-ಲೌಕಿಕ-ದಾರ್ಶನಿಕಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तानि च संवाद-लौकिक-दार्शनिकानि भवन्ति, तदत्र आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में एक विशिष्ट मण्डल है, वह दसवाँ मण्डल है, जहाँ भाषा में, छन्द में पूर्व-पूर्व मण्डलों की अपेक्षा भेद देखते हैं, उसी की यहाँ संक्षेप में कुछ आलोचना कौ जायेगी।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಂಡಲವಿದೆ. ಅದು ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಪೂರ್ವ ಪೂರ್ವ ಮಂಡಲಗಳಿಗಿಂತ ಭೇದವೌ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे एकं विशिष्टं मण्डलं वर्तते, तद्धि दशममण्डलं, यत्र भाषायां छन्दसि पूर्व- पूर्वमण्डलापेक्षया भेदः दृश्यते, तदत्र संक्षेपेण किञ्चिदालोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ऋग्वेद के विभागों का परिचय प्राप्त कर पाने में; ० अष्टक मण्डल क्रमों को जान पाने में; ऋचा के विविध शाखाओं का परिचय प्राप्त कर पाने में; दसवें मण्डल की विशेषता समझ पाने में; जिन ऋचाओं से स्तुति की जाती है वह है ऋक्‌।", "Kannada": "ಈ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀನು - ಋಗ್ವೇದದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ. ಅಷ್ಟಕಮಂಡಲಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ. ಋಗ್ವೇದದ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ. ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - ऋग्वेदस्य विभागानां परिचयं प्राप्तुं शक्ष्यति। अष्टकमण्डलक्रमौ ज्ञास्यति। ऋचां विविधानां शाखानां परिचयं प्राप्स्यति। दशममण्डलस्य विशेषतां ज्ञास्यति।ऋच्यते स्तूयते यया सा ऋक्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार की ऋचाओं का समूह ही ऋग्वेद है।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಋಗ್ವೇದ.", "Sanskrit": "तादृशीनाम्‌ ऋचां समूह एव ऋग्वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ अर्थवश से पाद व्यवस्था की वह है ऋक्‌, इस प्रकार मीमांसक कहते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪಾದದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅದು ಋಗ್ವೇದ ಎಂದು ಮೀಮಾಂಸಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्रार्थवशेन पादव्यवस्था सा ऋगिति मीमांसकाः कथयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों वेदों में ऋग्वेद की महानता का वर्णन सबसे अधिक है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्षु वेदेषु ऋग्वेदस्य माहात्म्यं सर्वातिशयि अस्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद ही धर्म संबंधी स्तोत्रों का समुद्र के समान महासागर है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದವು ಧರ್ಮದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಸಾಗರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदो हि धर्मसम्बन्धिनां स्तोत्राणाम्‌ महान्‌ समुद्रतुल्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋचाओं में बहुत से ऋषियों के द्वारा अनेक मधुर शब्दों से अनेक देवो की आदर से और भक्ति से स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳು ಅನೇಕ ಮಧುರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ऋक्षु बहुभिः ऋषिभिः विविधैः मधुरशब्दैः अनेके देवाः आदरेण भक्त्या च स्तुताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषा का वैसे भाव अन्य वेदों से पृथक होने से यह ऋग्वेद प्राचीनतम माना गया, ऐसा पाश्चात्य विद्वान मानते हैं।", "Kannada": "ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಭಾವ ಪೃಥಗ್ಭಾವದಿಂದ ಬೇರೆ ವೇದಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದು ಋಗ್ವೇದ.", "Sanskrit": "पाश्चात्यानां नये तु भाषायाः तथा भावस्य पार्थक्येन अन्येभ्यः वेदेभ्यः प्राचीनतमः अयम्‌ ऋग्वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीयों के द्वारा भी ऋग्वेद का अत्यधिक आदर किया जाता है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯರು ಕೂಡ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "भारतीयैरपि ऋग्वेदः अतिशयेन आद्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय संहिता के अनुसार यज्ञों के लिये जो विधान है, वहाँ उस प्रकार की दृढ़ता नहीं दिखाई देती है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಇರುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ದೃಢತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयसंहितानुसारं यज्ञानां कृते यानि विधानानि सन्ति तत्र तादृशी दृढता न परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु ऋग्वेद के द्वारा विधीयमान अनुष्ठान तो दृढ ही होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಅನುಷ್ಠಾನವು ದೃಢವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु ऋग्वेदेन विधीयमानम्‌ अनुष्ठानं तु दृढमेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - “यद्वै यज्ञस्य साम्ना यजुषा क्रियते शिथिलं तत्‌, यदृचा तत्‌ दृढमिति\" (तै.सं. ६/५/१०/३) परमेश्वर से सर्व प्रथम ऋचाओं का ही आविर्भाव हुआ है ऐसा वेद के पुरुष सूक्त में भी वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ- \"ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಾಮ್ನಾ ಯಜುಷಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಶಿಥಿಲಂ ತತ್, ಯದೃಚಾ ತತ್ ದೃಢಮಿತಿ\" (ತೈ ಸಂ 6/5/10/3) ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಸರ್ವಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಋಗ್ವೇದದ ಅವಿರ್ಭಾವ ಎಂದು ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा- “यद्वै यज्ञस्य साम्ना यजुषा क्रियते शिथिलं तत्‌, यदृचा तत्‌ दृढमिति” ।(तै.सं. ६/५/१०/३)परमेश्वरात्‌ सर्वप्रथमः ऋचामेवाविर्भावः अभवत्‌ इति पुरुषसूक्तेऽपि आम्नातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' यद्यपि महाभाष्य में ऋग्वेद की इक्कीस शाखाओं का निर्देश है, और वहाँ शाकल-वाष्कल- आश्वलायन-शांख्यायन-माण्डूकायन-नाम की पांच मुख्य शाखाओं के विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯವು ಋಗ್ವೇದದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಕಲ ಬಾಷ್ಕಲ ಆಶ್ವಲಾಯನ ಸಾಂಖ್ಯಾಯನ ಮಾಂಡೂಕಾಯನ ಎಂಬವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि महाभाष्ये ऋग्वेदस्य एकविंशतिसंख्यकाः शाखा निर्दिष्टाः, तत्र च शाकल-वाष्कल- आश्वलायन-शांख्यायन-माण्डूकायन-नामधेयाः पञ्च मुख्याः शाखाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ऋग्वेद सूक्त-मण्डल भेद से दो भागों में विभक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ ಎಂದು ಎರಡಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स ऋग्वेदः सूक्त-मण्डलभेदेन द्विधा विभक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ सूक्त के चार भेद किये, ऋषि सूक्त, देवता सूक्त, छन्द सूक्त, अर्थ सूक्त।", "Kannada": "ಸೂಕ್ತವು ಚತುರ್ವಿಧ. ಋಷಿಸೂಕ್ತ, ದೇವತಾ ಸೂಕ್ತ, ಛಂದಃ ಸೂಕ್ತ, ಅರ್ಥಸೂಕ್ತ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्र सूक्तं चतुर्विधम्‌, ऋषिसूक्त-देवतासूक्त-च्छन्दःसूक्त-अर्थसूक्तभेदात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन मन्त्रों के ऋषि एक ही हैं, उस समूह को ऋषि सूक्त कहते हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಋಷಿ ಇರುವನೋ ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹ ಋಷಿಸೂಕ್ತ.", "Sanskrit": "येषां मन्त्राणाम्‌ ऋषिः एकः एव वर्तते तेषां समूहः ऋषिसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन मन्त्रों में देवता एक है, उस समूह को देवता सूक्त कहते है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ದೇವತೆ ಇರುವುದೋ ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹ ದೇವತಾಸೂಕ್ತ.", "Sanskrit": "येषां मन्त्राणाम्‌ देवता एका वर्तते तेषां समूहः हि देवतासूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जितना अर्थ समाप्त मन्त्रों के समूह को अर्थ सूक्त कहते है।", "Kannada": "ಅರ್ಥಸಮಾಪ್ತವಾಗಿರುವಂತಹ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥಸೂಕ್ತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यावदर्थसमाप्तानां मन्त्राणां समूहः अर्थसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्छे कहने से सभी को सूक्त इस नाम से कहते है।", "Kannada": "ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सुष्ट्क्तत्वात्सर्वं सूक्तमित्याख्यायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ऋग्वेद मण्डल-अनुवाक-वर्ग भेद से अष्टक-अध्याय और सूक्त भेद से दो प्रकार का है।", "Kannada": "ಆ ಋಗ್ವೇದವು ಮಂಡಲ-ಅನುವಾಕ-ವರ್ಗಭೇದದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಕ-ಅಧ್ಯಾಯ-ಸೂಕ್ತಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "स ऋग्वेदः मण्डल-अनुवाक-वर्गभेदेन अष्टक-अध्याय-सूक्तभेदेन च द्विधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपर्युक्त दोनों भाग के प्रथम भाग में ही बालखिल्य सूक्तों को छोडकर सम्पूर्ण यह ऋग्वेद संहिता में दस मण्डल, पचासी अनुवाक, दो हजार छः वर्ग हैं।", "Kannada": "ಈ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲಖಿಲ್ಯಸೂಕ್ತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ಋಕ್ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲು ಹತ್ತು ಮಂಡಲ, ಎಂಭತ್ತೈದು ಅನುವಾಕಗಳು ೧೦೮ ವರ್ಗಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "उपर्युक्तभागद्वयस्य प्रथमभागे हि बालखिल्यसूक्तानि विहाय सम्पूर्णायां ऋग्वेदसंहितायां दश मण्डलानि, पञ्चाशीतिश्चानुवाकाः, अष्टोत्तरद्विशतमिताश्च वर्गाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और द्वितीय भाग में आठ अष्टक, चौसठ अध्याय और एक हजार सत्रह सूक्त हैं।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಷ್ಟಕಗಳು ೪೬ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ೧೦೧೭ ಸಾವಿರ ಸೂಕ್ತಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "द्वितीये च भागे अष्टौ अष्टकानि, चतुष्षष्टिरध्यायाः, सप्तदशोत्तरसहस्राणि च सूक्तानि च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ क्या है?", "Kannada": "ಯಾವುದು ಋಕ್?", "Sanskrit": "का ऋक्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद क्या है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "कः ऋग्वेदः?"}}
{"translation": {"Hindi": "मीमांसको के लिये ऋक्‌ क्या है?", "Kannada": "ಮೀಮಾಂಸಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಋಗ್ವೇದ?", "Sanskrit": "मीमांसकानां नये का ऋक्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋचा के आविर्भाव के विषय में कहाँ आलोचना की हे?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋचाम्‌ आविर्भावविषये कुत्र आलोचना वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य में ऋग्वेद की कितनी शाखाओं का निर्देश है?", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "महाभाष्ये ऋग्वेदस्य कति शाखाः निर्दिष्टाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दो भाग कौन से है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य भागद्वयं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्त कितने प्रकार के हैं, और वे कौन कौन से है?", "Kannada": "ಸೂಕ್ತಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿಧ? ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "सूक्तं कतिविधम्‌? कानि च तानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषि सूक्त क्या है?", "Kannada": "ಋಷಿ ಸೂಕ್ತವೆಂದರೇನು?", "Sanskrit": "किम्‌ ऋषिसूक्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द सूक्त क्या है?", "Kannada": "ಛಂದಃಸೂಕ್ತ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "किं छन्दःसूक्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थ सूक्त क्या है?", "Kannada": "ಅರ್ಥಸೂಕ್ತ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "किम्‌ अर्थसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. ऋग्वेद कितने प्रकार का है, और वे कौन-कौन से है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "ऋग्वेदः कतिविधः? के च ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के प्रथम भाग में क्या है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य प्रथमभागे किम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दो विभाग किये हैं, एक अष्टक क्रम है और दूसरा मण्डल क्रम है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ, ಒಂದು ಅಷ್ಟಾಕ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಮಂಡಲ ಕ್ರಮ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य विभागः द्विधा क्रियते, एकः अस्ति अष्टकक्रमः, अपरश्च मण्डलक्रमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन क्रमों की यहाँ संक्षेप से आलोचना दी गई है।", "Kannada": "ಈ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतौ क्रमौ अत्र संक्षेपेण आलोच्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण ऋग्वेद संहिता आठ भागो में विभक्त है।", "Kannada": "ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಎಂಟು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समग्रा ऋक्संहिता अष्टषु भागेषु विभक्ता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और आठ भागो में प्रत्येक भाग में आठ अध्याय है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "अष्टसु च भागेषु प्रत्येकम्‌ अष्टौ अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सम्पूर्ण ऋग्वेद में चौसठ अध्याय हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅರವ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अतः सम्पूर्ण ऋग्वेदे चतुष्षष्टिः अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक अध्याय के अनन्तर विभाग का नाम 'वर्ग' है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದ ನಂತರದ ವಿಭಾಗದ ಹೆಸರು ವರ್ಗ.", "Sanskrit": "प्रत्येकम्‌ अध्यायस्य अनन्तरविभागस्य नाम “वर्गः इत्यस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्छी प्रकार से और सरलता से जैसे अध्ययन हो, उसी प्रकार का यहाँ पर वर्ग भेद किया गया है।", "Kannada": "ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಲುವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಗಭೇದವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुष्ठुतया सारल्येन च यथा अध्ययनं भवेत्‌ तस्मादेव एतादृशः वर्गभेदः कृतः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्ग तो ऋचा के समुदाय की संज्ञा है।", "Kannada": "ವರ್ಗವೆಂದರೆ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಜ್ಞೆ.", "Sanskrit": "वर्गस्तु ऋचां समुदायस्य संज्ञाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वास्तविकता से वर्गो में ऋचाओं की संख्या निश्चित नहीं है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वास्तविकतया वर्गेषु ऋचां संख्या सुनिश्चिता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लगभग पांच मंत्रो का एक वर्ग होता है।", "Kannada": "ಸುಮಾರು ಐದು ಮಂತ್ರಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗವಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रायः पञ्चभिः मन्त्रैः एको वर्गो भवति।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण ऋग्वेद में दो हजार छ: वर्ग है।", "Kannada": "ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರದ ಆರು ವರ್ಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सम्पूर्णे ऋग्वेदे वर्गाः षडधिक-द्विसहस्रपरिमिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद संहिता के कितने भाग है और प्रत्येक भाग में कितने अध्याय है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "ऋक्संहितायाः कति भागाः, प्रतिभागं कति अध्यायाश्च सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण ऋग्वेद में कितने अध्याय है?", "Kannada": "ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "सम्पूर्ण ऋग्वेदे कति अध्यायाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक अध्याय के अन्दर विभाग का क्या नाम है?", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದ ನಂತರ ಇರುವ ವಿಭಾಗದ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "प्रत्येकम्‌ अध्यायस्य अन्तरविभागस्य नाम किम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्ग भेद किस लिये किये गये हैं?", "Kannada": "ವರ್ಗಭೇದಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "वर्गभेदः किमर्थं कृतः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण ऋग्वेद में कितने वर्ग हैं?", "Kannada": "ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ವರ್ಗಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "सम्पूर्ण ऋग्वेदे कति वर्गाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का द्वितीय क्रम मण्डल क्रम है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡನೇ ಕ್ರಮವು ಮಂಡಲ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य द्वितीयः क्रमः मण्डलक्रमः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ऐतिहासिक दृष्टि से और वैज्ञानिक दृष्टि से अत्यधिक महत्त्वपूर्ण है।", "Kannada": "ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ ऐतिहासिकदृष्ट्या वैज्ञानिकदृष्ट्या च महत्त्वपूर्णः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बालखिल्य सूक्तों को छोड़कर सम्पूर्ण ऋग्वेद सहिता में दस मण्डल, पचासी अनुवाक वेदाध्ययन  हैं, और दो हजार छः वर्ग हैं।", "Kannada": "ಬಾಲ್ಯಖಿಲ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂಡಲಗಳು ೮೫ ಅನುವಾಕಗಳು ೨೦೮ ವರ್ಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "बालखिल्यसूक्तानि विहाय सम्पूर्णायामृग्वेदसंहितायां दश मण्डलानि, पञ्चाशीतिश्चानुवाकाः, अष्टोत्तरशतद्वयमिताश्च वर्गाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ पर अनुवाको में सूक्त है, और सूक्तों में मन्त्रों को परिश्रम पूर्वक निर्धारित किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅನುವಾಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च अनुवाकेषु सूक्तानि, सूक्तेषु मन्त्राश्च परिश्रमपूर्वकं निर्धारिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे प्राचीन ऋषियों ने वेदों की शुद्धि के लिये उनमें प्रयुक्त अक्षरों की भी गणना की गई है।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಗಳು ವೇದಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಬಳಸಿದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्माकं प्राचीनाः ऋषयस्तु वेदानां विशुद्धये तेषु प्रयुक्तानाम्‌ अक्षराणामपि गणनां कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी मंत्रों की संख्या दस हजार चार सौ सडसठ (१०४६७) है ऐसा शाकल्य ऋषि मानते हैं, शौनक अनुक्रमणि में तो दस हजार पांच सौ अस्सी (१०५८०) मन्त्र बताये गये हैं।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 10467 ಎಂದು ಶಾಕಲ್ಯ ಋಷಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶೌನಕರು 10580 ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मन्त्राश्च सर्वे सप्तषष्ट्युत्तरचतुःशताधिकदशसहस्रमिताः (१०४६७) इति शाकल्यर्षिः, शौनकानुक्रमण्यः तु अशीत्युत्तर-पञ्चशताधिक-दशसहस्रमितान्‌( १०५८०) मन्त्रान्‌ आहुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भेद में खिल भेद से अथवा काल भेद से मन्त्रों में वृद्धि लोप हेतु का कारण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಖಿಲಭೇದಕ್ಕೆ ಕಾಲಭೇದಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರದ ವೃದ್ಧಿ-ಲೋಪಗಳೇ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अत्र भेदे खिलभेदेन कालभेदेन वा मन्त्रवृद्धिलोपावेव हेतुतयोन्नयौ भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द संख्या- १५३८२६, अक्षर संख्या- ४३२०००। सभी मन्त्र चौदह छन्दों में विभक्त हैं ऐसा जानना चाहिए।", "Kannada": "ಶಬ್ದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ - 153826 ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ- 432000.  ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "शब्दसंख्या- १५३८२६, अक्षरसंख्या- ४३२०००। सर्वेऽपि मन्त्राः चतुर्दशसु छन्दःसु विभक्ताः इति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में आये मन्त्रों के द्रष्टा ऋषि गृत्समद-विश्वामित्र-वामदेव-अत्रि-भरद्वाज-वशिष्ठ आदि हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳ ದ್ರಷ್ಟಾರರು ಗೃತ್ಸಮದ -ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ-ವಾಮದೇವ-ಅತ್ರಿ-ಭರದ್ವಾಜ-ವಸಿಷ್ಠ ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदगतमन्त्रद्रष्टारो ऋषयः गृत्समद-विश्वामित्र- वामदेवा-अत्रि-भरद्वाज-वशिष्ठादयः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मण्डलों के अनुसार सूक्तों की व्यवस्था (१९१+४३+६२+५८+८७+१०४+९२+११४+१९१ ) इस प्रकार है।", "Kannada": "ಮಂಡಲಗಳ ಅನುಸಾರ ಸೂಕ್ತಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (191 + 43 + 62 + 58 + 87 + 104 + 92 + 114 + 191) ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.", "Sanskrit": "मण्डलानुसारेण सूक्तानां व्यवस्था (१९१+४३+६२+५८+८७+१०४+९२+११४+१९१) एवमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों के अतिरिक्त और ग्यारह सूक्त बालखिल्य नाम के हैं।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಹೋರತುಪಡಿಸಿ ಹನ್ನೊಂದು ಬಾಲಖಿಲ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतेषां सूक्तानामतिरिक्तानि एकादश सूक्तानि च बालखिल्यनाम्ना सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमे ` बालखिल्य'-सूक्तों का स्थान तो आठवें मण्डल के अन्तर्गत ही स्वीकार कर सकते हैं।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಬಾಲ್ಯ-ಖಿಲ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎಂಟನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "एतेषां 'बालखिल्य-सूक्तानां स्थानं तु अष्टममण्डलान्तर्गते एव स्वीकर्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मण्डल में प्रमुख सूक्तों की संख्या बयानवे (92) है।", "Kannada": "ಈ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಕ್ತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 92.", "Sanskrit": "अस्मिन्मण्डले प्रमुखसूक्तानि आहत्य द्विनवतिः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "खिल सूक्तों के सङ्कलन करने पर उनकी संख्या एक सौ तीन हो जाती है।", "Kannada": "ಖಿಲ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 103ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "खिलसूक्तानां सङ्कलनं कृत्वा तेषां संख्या त्र्यधिकशतमिता सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "खिल शब्द का अर्थ होता है, 'परिशिष्ट' अथवा बाद में संङ्कलित मन्त्र।", "Kannada": "ಖಿಲ ಎಂದರೆ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಅಥವಾ ನಂತರ ಸಂಕಲ್ಪಿತ ಮಂತ್ರ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "खिलशब्दास्यार्थो भवति 'परिशिष्टम्‌' अथवा पश्चात्सङ्कलितमन्त्राः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने लिये ही जब अध्ययन करते हैं, उसी समय ही खिल सूक्त पढ़ने की व्यवस्था है।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಖಿಲ ಮಂತ್ರಗಳ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "स्वेनैव यदा अध्ययनं क्रियते तदैव खिलपठनस्य व्यवस्था वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु ये खिल मन्त्र कहीं पर भी प्राप्त नहीं होते हैं और अक्षर गणना में भी इन मन्त्रों का समावेश नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಖಿಲ ಮಂತ್ರಗಳು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಕ್ಷರ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರಗಳು ಸೇರಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्चैतै खिलमन्त्राः कुत्रापि न उपलभ्यन्ते , न चाक्षरगणनायाम्‌ एव एतेषां मन्त्राणां समावेशोऽपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके यथार्थ रूप का भी ज्ञान नहीं है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतेषां यथार्थरूपस्याऽपि बोधो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनका ऋग्वेद में स्थान आठवे मण्डल के उन्चासवें सूक्त से आरम्भ करके उनसठ सूक्त पर्यन्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸ್ಥಾನವು ಎಂಟನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ೪೯ ರಿಂದ ೫೯ ರ ವರೆಗೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "एतेषामृवेदे स्थानम्‌ अष्टममण्डलस्यान्तराले ऊनपञ्चाशत्तमात्‌ सूक्तादारभ्य ऊनषष्टितमं सूक्तपर्यन्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मन्त्रों की संख्या अस्सी है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 80 ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां मन्त्राणां संख्याऽशीतिरस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अनुवाक-अनुक्रम के अनुसार इन मन्त्रों की संख्या दस हजार पांच सौ अस्सी है - “ऋचां दशसहस्राणि ऋचां पञ्चशतानि च।", "Kannada": "ಆನುವಾಕ ಅನುಕ್ರಮದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೫೦೦. \"ಋಚಾಂ ದಶಸಹಸ್ರಾಣಿ ಋಚಾಂ ಪಂಚಶತಾನಿ\".", "Sanskrit": "अनुवाक-अनुक्रमानुसारेण च एतेषां मन्त्राणां संख्या दशसहस्रपञ्चशतअशीतिरस्ति- 'ऋचां दशसहस्राणि ऋचां पञ्चशतानि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "४३॥ ( अनुवाक अनुक्रमणी में) ऋचाओं में शब्दो की संख्या १५३८२३ है।", "Kannada": "43(ಅನುವಾಕದ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಋಗ್ವೇದದ ಶಬ್ದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 153823 ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "४३।। (अनुवाकानुक्रमणी) ऋचां शब्दानां संख्या १५३८२३ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - “शाकल्यदृष्टेः पदलक्षमेक सार्ध च वेदे त्रिसहस्रयुक्तम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - \"ಶಾಕಲ್ಯದೃಷ್ಟೇಃ ಪದಲಕ್ಷಮೇಕಂ ಸಾರ್ಧಂ ಚ ವೇದೇ ತ್ರಿಸಹಸ್ರಯುಕ್ತಮ್\".", "Sanskrit": "यथा- 'शाकल्यदृष्टेः पदलक्षमेकं सार्धं च वेदे त्रिसहस्रयुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( अनु, ४५) और शब्द में आये अक्षरो की संख्या ४३२००० है।", "Kannada": "(ಅನು 45) ಮತ್ತು ಪದದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 432000 ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(अनु. ४५) तथा शब्दगताक्षरणां संख्या ४३२००० वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - “उसने ऋचाओं की रचना की।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - \"ಸ ಋಚೋ ವ್ಯೌಹತ್\"", "Sanskrit": "तद्यथा- 'स ऋचो व्यौहत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बारह हजार बृहती छंद में।", "Kannada": "ದ್ವಾದಶಬೃಹತೀಸಹಸ್ರಾಣಿ\".", "Sanskrit": "द्वादशबृहतीसहस्राणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की ऋचाओं की प्रजापति ने रचना की' (शत.ब्रा. १०/४/२/२/२३) ।", "Kannada": "ಏತಾವಸ್ತೌ ಹ್ಯರ್ಚೀಯಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಾಃ\" (ಶತ. ಬ್ರಾ 10/4/2/2/23).", "Sanskrit": "एतावस्तौ ह्यर्चीयाः प्रजापतिसृष्टाः' (शत.ब्रा. १०/४/२/२/२३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "“बृहती छन्द छत्तीस अक्षरों का होता है।", "Kannada": "ಬೃಹತೀಚ್ಛಂದವು  ಮೂವತ್ತಾರು ಅಕ್ಷರಗಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'बृहतीच्छन्दः षट्त्रिंशदक्षराणां भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण १२०००'३६=४३२००० होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ 36 = 432000. ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः १२०००*३६=४३२००० भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चार लाख बत्तीस हजार अक्षर है' (अनु. अन्तिम भाग में)।", "Kannada": "\"ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಅಕ್ಷರಸಹಸ್ರಾಣಿ\" (ಅನು. ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ).", "Sanskrit": "चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वात्रिंशच्च अक्षरसहस्राणि' (अनु.अन्तिमे भागे)।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के शब्द अक्षर आदि की गणना प्रसङ्ग में यहाँ वहाँ भिन्नता भी देखी जा सकती है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य शब्दाक्षरादीनां गणनाप्रसङ्गे यत्र तत्र पार्थक्यमपि परिदृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मालावरीय नारायण भट्ट द्वारा रचित सूक्त श्लोक प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಮಾಲಾವೀರೀಯ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಸೂಕ್ತ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.", "Sanskrit": "मालावारीयेण नारायणभट्टन विरचितः सूक्तश्लोकः समुपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ में ऋग्वेद के वर्गो और सूक्तों की संख्या निर्धारित की गई है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थेऽस्मिन्‌ ऋग्वेदस्य वर्गाणां सूक्तानाञ्च संख्या निर्धारिताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्ग सूक्त आदि की गणना प्रतिपादक श्लोक और उसका विवरण निम्न रूप से है - जानन्नपि द्विषामोदं स यज्ञः पातनानरः।", "Kannada": "ವರ್ಗ ಸೂಕ್ತಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಶ್ಲೋಕ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿವರಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ - \"ಜಾನನ್ನಪಿ ದ್ವಿಷಮೋದಂ ಸ ಯಜ್ಞಃ ಪಾತನಾನರಃ\".", "Sanskrit": "र्गसूक्तादीनां गणनाप्रतिपादकश्लोकस्तथा तद्विवरणञ्च निम्नरूपेणास्ति- जानन्नपि द्विषामोदं स यज्ञः पातनानरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नारायण भट्ट द्वारा दिया हुआ ऋग्वेद का विवरण - उपरि निर्दिष्ट संख्या में बालखिल्य सूक्तों की गणना नहीं है, यदि उन ११ सूक्तों की, ८० ऋचा, १८ वर्ग, ३०४४ अक्षर भी सङ्कलित हों तब सूक्तों की संख्या १०२८, वर्ग २०२४, ऋचा १०५५२ '।.  ऋग्वेद का कौन सा विभाग मण्डल क्रम हे?", "Kannada": "ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಅವರು ನೀಡಿದ ಋಗ್ವೇದದ ವಿವರಗಳು-ಮೇಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಖಿಲ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಆ 11 ಸೂಕ್ತಗಳ, 80 ಋಚಾ, 18 ವರ್ಗ, 3044 ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಸೂಕ್ತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 1028, ವರ್ಗ 2024, ಋಗ್ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳು 1052. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಾಗವು ಮಂಡಲಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नारायणभदट्टन दत्तमृग्वेदस्य विवरणम्‌ - उपरिनिर्दिष्टायां संख्यायां बालखिल्यसूतानां गणना नास्ति, यदि तान्यपि ११ सूक्तानि, ८० ऋचः, १८ वर्गाः, ३०४४ अक्षराणि अपि सङ्कलितो भवेत्तदा, सूतानां संख्या १०२८, वर्गाः २०२४, ऋचः १०५५२। ऋग्वेदस्य कतमः विभागोऽयं मण्डलक्रमः?"}}
{"translation": {"Hindi": "बालखिल्य सूक्तों को छोडकर सम्पूर्ण ऋग्वेद संहिता में कितने मण्डल, अनुवाक और वर्ग हैं?", "Kannada": "ಬಾಲಖಿಲ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಂಡಲ, ಅನುವಾಕ ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "बालखिल्यसूक्तानि विहाय सम्पूर्णयाम्‌ ऋग्वेदसंहितायां कति मण्डलानि अनुवाकाः वर्गाश्च सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकल्य के अनुसार कितने मन्त्र है?", "Kannada": "ಶಾಕಲ್ಯರ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "शाक्यलानुसारेण कति मन्त्राः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ मंत्रो में अक्षरो की संख्या है?", "Kannada": "ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "ऋङ्गन्त्रेषु अक्षरसंख्या का अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी मन्त्र कितने छन्दों में विभक्त है?", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "सर्वे मन्त्राः कतिषु छन्दःसु विभक्ताः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के द्रष्टा ऋषि कौन है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ದ್ರಷ್ಟೃಗಳು ಯಾರು?", "Sanskrit": "ऋग्वेदद्रष्टारः ऋषयः के सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "खिल शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಖಿಲ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "खिलशब्दस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋचाओं में कितने शब्द है?", "Kannada": "ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶಬ್ದಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "ऋचां कति शब्दाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहती छन्द में कितने अक्षर होते है?", "Kannada": "ಬೃಹತೀ ಛಂದವು ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "बृहतीच्छन्दः कतीनामक्षराणां भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में ऋक्‌ मन्त्रों की गणना भी एक कठिन समस्या है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಋಕ್ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದು ಕೂಡ ಒಂದು ಕಠಿಣ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे ऋक् मन्त्राणां गणना अपि एका विषमैव समस्या वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस गणना का समाधान प्राचीन और अर्वाचीन विद्वानों ने किया है।", "Kannada": "ಈ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪರಿಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्याः गणनायाः समाधानं अर्वाचीनैः च विद्वद्भिः कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन आचार्यो के मध्य में ऋग मन्त्रों के गणना प्रसङ्ग में जो विरोध दिखाई देता है, वह वास्तविक शाखा भेद जन्य ही है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರ ನಡುವೆ ಋಗ್ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದ  ಇರುವ ವಿರೋಧವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಶಾಖೆಯ ಭೇದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनाचार्याणां मध्ये ऋद्गन्त्राणां गणनाप्रसङ्गे यद्‌ वैषम्यं परिलक्ष्यते, तत्तु वास्तविकतया शाखाभेदजन्यम्‌ एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु अर्वाचीन के मध्य में मन्त्र गणना प्रसङ्ग में जो विरोध है, वह केवल भ्रमजनित ही है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಮಂತ್ರಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೈರುಧ್ಯವು ಕೇವಲ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु अर्वाचीनानां मध्ये मन्त्रगणनाप्रसङ्गे यत्‌ वैषम्यम्‌ अस्ति तत्तु भ्रमजनितम्‌ एव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस भ्रम का कारण है - ऋग्वेद में कितनी ऋचा हैं, इस प्रकार की है, जो अध्ययन काल में चार पाद होते हैं, किन्तु प्रयोग काल में दो पाद ही मानते हैं।", "Kannada": "ಈ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣ- ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. ಅಧ್ಯಯನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಉಚ್ಚರಿಸುವಾಗ ಎರಡು ಪಾದಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अस्य भ्रमोदयस्य कारणमस्ति- ऋग्वेदे कियत्यः ऋचः एवंविधाः सन्ति, या अध्ययनकाले चतुष्पदा भवन्ति, किञ्च प्रयोगकाले द्विपदा एव मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ सर्वानुक्रमणि में इसका उल्लेख प्राप्त होते हैं - 'द्विर्दिपदास्त्वृचः समामनन्ति' इस सूत्र की व्याख्या में षड्गुरु शिष्य का स्पष्ट कथन है - 'ऋचा के अध्ययन में तो पाठक दो-दो पाद में एक-एक ऋचा करके वेदपाठी अध्ययन करते हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ- \"ದ್ವಿರ್ದ್ವಿಪದಾಸ್ತ್ವೃಚಃ ಸಮಾಮನಂತಿ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಷಡ್ಗುರು ಶಿಷ್ಯನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯಿದೆ. -\"ಋಚೋಽಧ್ಯಯನೇ ತು ಅಧ್ಯೇತಾರೋ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ದ್ವಿಪದೇ ಏಕೈಕಾಮೃಚಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಮಾಮನಂತಿ\".", "Sanskrit": "ऋक्स्वानुक्रमण्याम्‌ अस्योल्लेखः प्राप्यते- 'द्विर्द्विपदास्त्वृचः समामनन्ति' अस्य सूत्रस्य व्याख्यायां षड्गुरुशिष्यस्य स्पष्टकथनमस्ति- 'ऋचोऽध्ययने तु अध्येतारो द्वे द्वे द्विपदे एकैकामृचं कृत्वा समामनन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद वचनो से संशय नहीं होते है।", "Kannada": "ಸಮಾಮನಂತಿ ಎಂಬ ವಚನದಿಂದ ಶಂಸನಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "समामनन्तीति वचनात्‌ शंसनादौ न भवन्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने पशुओं को वायु को (ऋ. १/६५) इति दस ऋचा में उल्लेख है।", "Kannada": "ಅವನಿಂದ \"ಪಶ್ವಾನ ವಾಯುಮ್\"(1/65) \" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन पश्वान वायुम्‌(ऋ. १/६५) इति शंसने दर्शचत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अध्ययन सायण भाष्य में भी इसका उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಂಚತ್ವ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯಣ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲೂ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "आसामाध्ययने तु पञ्चत्वं भवति।' सायणभाष्येऽपि अस्योल्लोखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चरणव्यूह के टीका कर्ता महिमदास ने भी पहले कथन को समर्थित किया है।", "Kannada": "ಈ ಮೊದಲಿನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಣಾಕಾರನಾದ ಮಹಿಮದಾಸನಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चरणव्यूहस्य टीकाकर्त्रा महिमदासेनाऽपि पूर्वोक्तकथनं समर्थितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की ऋचा प्राकृतिक दो पाद वाली कहलाती है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು \"ನೈಮಿತ್ತಿಕದ್ವಿಪದಾ\" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतादृश्यः ऋचः 'नैमित्तिकद्विपदाः' कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में भी दो पाद वाली ऋचा है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯದ್ವಿಪದ ಋಙ್ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे नित्यद्विपदाऽपि ऋचः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे गिनती में सत्रह ही हैं।", "Kannada": "ಅವುಗಳು ಹದಿನೇಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "ताः गणनायां सप्तदश एव सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दो पाद वाली कभी भी अपने स्वरूप से अलग नहीं होती है।", "Kannada": "ಈ ದ್ವಿಪದ ಮಂತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ನಿಜಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एताः द्विपदाः कदाचिदपि निजस्वरूपात्‌ वञ्चिता न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस दो पाद वाली ऋचा का वास्तविक स्वरूप के परिचय नहीं होने से मैक्समूलर-मैक्डोनल आदि के अंग्रेजी में वेदज्ञान की गिनती से भ्रान्ति हुई है।", "Kannada": "ಈ ದ್ವಿಪದದ ವಾಸ್ತವಿಕರೂಪದ ಪರಿಚಯ ಆಗದ್ದರಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಮ್ ಮುಲ್ಲರ್-ಮೈಕ್ಡೋನಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಂಗ್ಲರಿಗೆ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्याः एव द्विपदायाः वास्तविकस्वरूपस्य परिचयाभावात्‌ मैक्समूलर-मैक्डोनलप्रभृतीनां आङ्ग्लवेदज्ञानां गणना भ्रान्ता अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद की संहिता में तीन छन्दों की अधिकता विद्यमान है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಪ್ರಾಚುರ್ಯ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य संहितायां त्रयाणां छन्दसां प्रचुरता विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनमे “त्रिष्टुप्‌'-छन्द की संख्या सबसे अधिक है।", "Kannada": "ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.", "Sanskrit": "येषु त्रिष्टुप्‌-छन्दसः संख्या सर्वातिशायिनी वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस छन्द में चार पाद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ छन्दसि चत्वारः पादाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पाद में ग्यारह अक्षर होते है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೋದು ಪಾದದಲ್ಲೂ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रतिपादे एकादश अक्षराणि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस संहिता में ४२५१ त्रिष्टुप्‌ छद में है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ 4251 ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्यां संहितायां ४२५१ त्रिष्टुप्छन्दांसि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद गायत्री छन्द का स्थान आता है।", "Kannada": "ನಂತರ ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदनन्तरं गायत्रीछन्दसः स्थानम्‌ आयाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस छन्द में तीन पाद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ छन्दसि त्रयः पादाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पाद में आठ अक्षर होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾದದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रतिपादम्‌ अष्टौ अक्षराणि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस छन्द की सम्पूर्ण संख्या २४४९ है।", "Kannada": "ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ 2449.", "Sanskrit": "अस्य छन्दसः समस्ता संख्या २४४९ वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद जगती छन्द का स्थान होता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಜಗತೀ ಛಂದದ ಸ್ಥಾನ.", "Sanskrit": "दनन्तरं जगतीच्छन्दसः स्थानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस छन्द में चार पाद हैं।", "Kannada": "ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ छन्दसि चत्वारः पादाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पाद में बारह अक्षर हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾದದಲ್ಲೂ ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रतिपादं द्वादशाक्षराणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस छन्द की यहाँ पर संख्या १,३४६ है।", "Kannada": "ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸಂಖ್ಯೆ 1346 ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्य छन्दसः संख्याऽत्र १,३४६ वर्त्तते"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषभाग में अनुष्टुप्‌ ८९८, पङिक्त ४९८, उष्णिक्‌ ६९८, बृहती ३७१ हैं।", "Kannada": "ಉಳಿದವುಗಳೆಂದರೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ 898, ಪಂಕ್ತಿ 498, ಉಷ್ಣಿಕ್ 698, ಬೃಹತೀ 371.", "Sanskrit": "शेषभागे अनुष्टुप ८९८, पंङ्क्तिः ४९८, उष्णिक्‌ ६९८, बृहती ३७१ वर्त्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन आचार्यो के मध्य में ऋग मन्त्रों की गणना प्रसङ्ग में विरोध किसलिए दिखाई देता है?", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರ ನಡುವೆ ಋಗ್ ಮಂತ್ರಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಏಕೆ ವಿರೋಧವಿದೆ?", "Sanskrit": "प्राचीनाचार्याणां मध्ये ऋङ्खन्त्राणां गणनाप्रसङ्गे वैषम्यं किमर्थं परिलक्ष्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्वाचीन के भ्रम का कारण क्या हे?", "Kannada": "ಅರ್ವಾಚೀನರ ಈ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು?", "Sanskrit": "अर्वाचीनानां भ्रमोदयस्य कारणं किम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "चरणव्यूह के टीका कर्ता कौन है?", "Kannada": "ಚರಣವ್ಯೂಹದ ವಿವರಣಕಾರ ಯಾರು?", "Sanskrit": "चरणव्यूहस्य टीकाकर्ता कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद की संहिता में किस छन्द की अधिकता दिखाई देती है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಛಂದಸ್ಸು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य संहितायां कस्य छन्दसः आधिक्यं दृश्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिष्टुप्‌-छन्द में कितने पाद और कितने अक्षर होते है?", "Kannada": "ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪಾದಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "त्रिष्टुप्‌-छन्दसि कति पादाः कति अक्षराणि च भवन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "गायत्रीछन्द में कितने पाद तथा प्रत्येक पाद में कितने अक्षर होते है?", "Kannada": "ಗಾಯತ್ರಿಛಂದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಪಾದಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "गायत्री-छन्दसि कति पादाः तथा प्रतिपादं कति अक्षराणि भवन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. जगती छन्द में कितने पाद और कितने अक्षर होते है?", "Kannada": "ಜಗತೀ ಛಂದದಲ್ಲಿಎಷ್ಟು ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "जगती छन्दसि कति पादाः कति अक्षराणि च भवन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. ऋग्वेद के शेषभाग में कितने अनुष्टुप्‌ छन्द है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य शेषभागे कति अनुष्टुप्च्छन्दांसि वर्तन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ को आवश्यकता को अनुभव करके उदात्त द्रष्टा महामुनि व्यास ने अपने चार शिष्यो को वेद पढ़ाया।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಹಾಮುನಿ ವ್ಯಾಸ ತನ್ನ ನಾಲ್ವರು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "यज्ञस्य आवश्यकताम्‌ अनुभूय उदात्तदृष्ट्या महामुनिः व्यासः स्वस्य चतुरः शिष्यान्‌ वेदम्‌ अध्यापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में चार ऋत्विज होते हैं - १. होता, २. अध्वर्यु, ३. उद्गाता, ४ ब्रह्मा।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಋತ್ವಿಜರಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋತಾ, ಅಧ್ವರ್ಯು, ಉದ್ಗಾತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾ.", "Sanskrit": "यज्ञे चत्वारो ऋत्विजो भवन्ति -१.होता, २.अध्वर्युः, ३. उद्गाता, ४. ब्रह्मा च।"}}
{"translation": {"Hindi": "होता- आह्वान कर्त्ता है, वह ही यज्ञ अवसर पर देवताओ की प्रशंसा के लिये लिखे मन्त्रों का उच्चारण करके देवताओ को बुलाते हैं, उस कार्य के लिये सङ्कलित मन्त्र स्तुति रूप में वर्णित है, उनका सङ्ग्रह ही ऋग्वेद है।", "Kannada": "ಹೋತಾ- ಕರೆಯುವವನು. ಯಜ್ಞದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಹೊಗಳಿಕೆಗಾಗಿ ಬರೆದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಕಲಿತ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ತುತಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವರ ಸಂಗ್ರಹವೇ ಋಗ್ವೇದ.", "Sanskrit": "होता- आह्वानकर्त्ता, स हि यज्ञावसरे देवतानां प्रशंसायै रचितान्‌ मन्त्रान्‌ उच्चारयन्‌ देवताः आह्वयति, तत्कार्याय सङ्कलिताः मन्त्राः स्तुतिरूपतया समाख्याताः, तेषां सङ्ग्रह एव ऋग्वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार उद्देश्य को लक्षित करके व्यास ने पैल को ऋग्वेद पढ़ाया।", "Kannada": "ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಸನು ಪೈಲನಿಗೆ ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "एनमुद्देश्यमभिलक्ष्य व्यासः पैलाय ऋग्वेदं पाठयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्वर्यु विधिवत यज्ञ को पूर्ण करता है, वहाँ आवश्यक मन्त्र यजूंषी कहलाते हैं, उस का संग्रह यजुर्वेद, उद्गाता तो उच्च स्वर से गान करने वाला है, वह ही स्वर बद्ध मन्त्रों को उच्च स्वर से गाता है, उसके अपेक्षित मन्त्रों का सङ्ग्रह सामवेद है।", "Kannada": "ಅಧ್ವರ್ಯುವು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕ ಮಂತ್ರಗಳು ಯಜುರ್ಮಂತ್ರಗಳು. ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಯಜುರ್ವೇದ. ಉದ್ಗಾತನು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವರಬದ್ಧ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮವೇದ.", "Sanskrit": "अध्वर्युर्विधिवद्यज्ञं सम्पादयति, तत्रावश्यकमन्त्रा यजूंषी, तत्संग्रहः  यजुर्वेदः,उद्गाता तु उच्चस्वरेण गानकर्त्ता, स हि स्वरबद्धान्‌ मन्त्रान्‌ उच्चैर्गायति, तदपेक्षितमन्त्राणां सङ्ग्रहः सामवेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षि व्यास कवि ने जैमिनि को सामवेद पढ़ाया।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿ ವ್ಯಾಸ ಕವಿ ಜೈಮಿನಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "महर्षिः व्यासः कवये जैमिनये सामवेदमध्यापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मा यज्ञ निरीक्षक करने और नहीं करने का अन्वेषण करने वाला है, वह ही सभी प्रकार के मन्त्रों को जानने वाला है, उस के अपेक्षित मन्त्रराशि अथर्ववेद है ऐसा कहते हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಜ್ಞ ವೀಕ್ಷಕ. ಯುಕ್ತ-ಅಯುಕ್ತವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ್ನು ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅಥರ್ವವೇದ.", "Sanskrit": "ब्रह्मा यज्ञनिरीक्षकः कृताकृतावेक्षणकर्त्ता, स हि सर्वविधमन्त्रज्ञः, तदपेक्षितो मन्त्रराशिः अथर्ववेद इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ निरीक्षण कार्य सम्पादन के लिये मुनि व्यास ने सुमन्तु मुनि को अथर्ववेद पढ़ाया - “तदृक्वेदधरः पैलः सामगो जैमिनिः कविः।", "Kannada": "ಯಜ್ಞ ವೀಕ್ಷಣಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಮುನಿ ವ್ಯಾಸ ಅವರು ಸುಮಂತು ಮುನಿಗೆ ಅಥರ್ವ ವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು- \"ತದೃಕ್ವೇದಧರಃ ಪೈಲಃ ಸಮಗೌ ಜೈಮಿನಿಃ ಕವಿಃ\".", "Sanskrit": "यज्ञनिरीक्षणकार्यसम्पादनाय मुनिः व्यासः सुमन्तुमुनिमर्थववेदं पाठितवान्‌ - 'तदृक्वेदधरः पैलः सामगौ जैमिनिः कविः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( नाग,पुरा. १/४/२१ ) शाखा के साथ 'चरण'-शब्द का भी सम्बन्ध है।", "Kannada": "\"(ನಾಗ, ಪು. 1/4/21) ಶಾಖೆಯೊಂದಿಗೆ \"ಚರಣ \"ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.\"", "Sanskrit": "(नाग.पुरा. १/४/२१) शाखया सह 'चरण'-शब्दस्यापि सम्बन्धोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब दोनों शब्दों का प्रयोग लगभग समान अर्थ में ही होता है।", "Kannada": "ಈಗ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.", "Sanskrit": "अधुना उभयोः शब्दयोः प्रयोगः प्रायः समानार्थे एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मालतीमाधव के टीका कर्ता जगद्धर के कथन अनुसार से - चरण शब्द शाखा विशेष अध्ययन-पर एकतापन्न जटा संघवाची है।", "Kannada": "ಮಾಲತೀ ಮಾಧವ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಜಗದ್ಧರ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ- ಚರಣಶಬ್ದವು ಶಾಖಾ ವಿಶೇಷಾಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಜಟಾಸಂಘವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मालतीमाधवस्य टीकाकर्त्तः जगद्धरस्य कथनानुसारेण-'चरणशब्दः शाखाविशेषाध्ययन- परैकतापन्नजटासंघवाची'।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन शाखाओं का विस्तृत विवरण पुराणों में और चरणव्यूह में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಶಾಖೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚರಣವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "आसां शाखानां विस्तृतविवरणं पुराणेषु चरणव्यूहे च प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलग अलग ग्रन्थों में शाखा संख्या में भी भिन्नता है।", "Kannada": "ವಿವಿಧ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "विविधेषु ग्रन्थेषु शाखासंख्यायां विपर्ययो वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाष्यकार पतञ्जलि ने कहा - चत्वार वेदाः साङ्गाः सरहस्या बहुधा भिन्नाः।", "Kannada": "ಭಾಷ್ಯಕಾರನಾದ ಪತಂಜಲಿಯಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು - ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ಸಾಂಗವಾಗಿ ಸರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಬಹುವಿಧವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "भाष्यकारेण पतञ्जलिनोक्तम्‌- चत्वार वेदाः साङ्गाः सरहस्या बहुधा भिन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि महाभाष्य में ऋग्वेद की इक्कीस शाखा का निर्देश है, परन्तु शाकल-वाष्कल- आश्वलायन-शाङखायन-माण्डूकायन-नाम की पांच शाखा मुख्य हैं।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶಾಕಲ, ಬಾಷ್ಕಲ, ಶಾಂಖಾಯನ, ಮಾಂಡೂಕಾಯನ, ಆಶ್ವಲಾಯನ ಎಂಬ ಐದು ಶಾಖೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि महाभाष्ये ऋग्वेदस्य एकविंशतिशाखाः निर्दिष्टाः परं शाकल-वाष्कल-आश्‍श्वलायन- शाङ्खायन-माण्डूकायन-नामधेयाः पञ्च शाखाः सन्ति मुख्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ की आवश्यकता को अनुभव करके महामुनि व्यास ने क्या किया?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ಮಹಾಮುನಿ ವ್ಯಾಸ ಏನು ಮಾಡಿದರು?", "Sanskrit": "यज्ञस्य आवश्यकताम्‌ अनुभूय महामुनिना व्यासेन किं कृतम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में ऋत्विज कितने होते है, और वे कौन कौन से है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಋತ್ವಿಜರಿರುತ್ತಾರೆ? ಅವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "यज्ञे कति ऋत्विजो भवन्ति, के च ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "होता क्या करता है?", "Kannada": "ಹೋತನು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "होता किं करोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्वर्यु क्या करता है?", "Kannada": "ಅಧ್ವರ್ಯುವು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "अध्वर्युः किं करोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "उद्गाता क्या करता हे?", "Kannada": "ಉದ್ಗಾತನು  ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "उद्गाता किं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनी को किसने सामवेद पढ़ाया?", "Kannada": "ಜೈಮಿನಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "जैमिनीं कः सामवेदम्‌ अध्यापितवान्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्माका क्या कार्य है?", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೆಲಸವೇನು?", "Sanskrit": "ब्रह्मणः किं कार्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यास ने सुमन्त मुनि को अथर्ववेद किसलिए पढ़ाया?", "Kannada": "ವ್ಯಾಸ ಅವರು ಸುಮಂತ ಮುನಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಏಕೆ ಕಲಿಸಿದರು?", "Sanskrit": "व्यासः सुमन्तमुनिम्‌ अथर्ववेदं किमर्थं पाठितवान्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "शाखा के साथ किसका सम्बन्ध है?", "Kannada": "ಶಾಖೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಯಾವುದರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ?", "Sanskrit": "शाखया सह कस्य सम्बन्धोऽस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "मालतीमाधव के टीकाकर्ता कौन हैं?", "Kannada": "ಮಾಲತೀ ಮಾಧವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "मालतीमाधवस्य टीकाकर्ता कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य में कितनी शाखा का निर्देश हे?", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ?", "Sanskrit": "महाभाष्ये कति शाखाः निर्दिष्टाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल ऋग्वेद की प्रचलित संहिता शाकल शाखा की है।", "Kannada": "ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಹಿತೆ ಶಾಕಲ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति ऋग्वेदस्य प्रचलिता संहिता शाकलशाखीया एवाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकल संहिता के अन्त में ऋक्परिशिष्ट नाम के छत्तीस सूक्तों का संग्रह है।", "Kannada": "ಶಾಕಲ ಸಂಹಿತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಋಕ್ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂವತ್ತಾರು ಸೂಕ್ತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.", "Sanskrit": "शाकलसंहितान्ते ऋक्परिशिष्टनाम्ना षट्त्रिंशत्सूक्तानि संगृहीतानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों में कुछ विख्यात और बहुत चर्चा वाले सूक्त हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एतेषु सूक्तेषु कतिपयानि नितान्तप्रख्यातानि बहुशः चर्चितानि च सूक्तानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - श्री सूक्त (सू.स. ११), रात्रि सूक्त (सूस. २६), मेधा सूक्त (सू स. ३१), शिवसङ्कल्प सूक्त (सू.स. ३३)।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಶ್ರೀ ಸೂಕ್ತ (ಸೂ ಸ 11), ರಾತ್ರಿ ಸೂಕ್ತ (ಸೂ ಸ 26), ಮೇಧಾ ಸೂಕ್ತ (ಸೂ ಸ 31), ಶಿವ ಸಂಕಲ್ಪ ಸೂಕ್ತ (ಸೂ ಸ 33).", "Sanskrit": "यथा- श्रीसूक्तम्‌ (सू. स. ११), रात्रिसूक्तम्‌ (सू स. २६), मेधासूक्तम्‌ (सू. स. ३१), शिवसङ्कल्पसूक्तम्‌ (सू स. ३३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के प्रत्येक मन्त्र का चौथा चरण तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु' इस वाक्य से समाप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂತ್ರಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಚರಣವು \"ತನ್ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು\" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य प्रत्येकं मन्त्रस्य चतुर्थचरणः 'तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु' इति वाक्येन समाप्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाष्कल शाखा के अनुसार “संज्ञान सूक्त' ऋग्वेद का अन्तिम सूक्त है।", "Kannada": "ಬಾಷ್ಕಲ ಶಾಖೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ \"ಸಂಜ್ಞಾನಸೂಕ್ತ\" ಋಗ್ವೇದದ ಅಂತಿಮ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वाष्कलशाखानुसारेण 'संज्ञानसूक्तम्‌' ऋग्वेदस्यान्तिमं सूक्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्परिशिष्ट के मन्त्र पुराणों में वैदिक मन्त्र दृष्टि के रूप में उद्धृत है।", "Kannada": "ಋಕ್ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋक्परिशिष्टस्य मन्त्राः पुराणेषु वैदिकमन्त्रदृष्ट्या समुद्धृताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री सूक्त के दो मन्त्र- * हिरण्यवर्णां हरिणीम्‌' तथा ` गन्धद्वारां दुराधर्षाम्‌' पद्य पुराण में उद्धृत है (६/१५५/२८/३०) * सितासिते सरीते यत्र सङ्गते' यह स्कन्द पुराण के काशी खण्ड में (७/४४) तथा पद्म पुराण में (६/२४६/३५) , इसका उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ಸೂಕ್ತದ ಎರಡು ಮಂತ್ರಗಳಾದ- \"ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣಾಂ ಹರಿಣೀಮ್\" ಮತ್ತು \"ಗಂಧದ್ವಾರಾಂ ದುರಾಧರ್ಷಾಮ್\" ಪದ್ಮಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ (6/155/28/30) \"ಸಿತಾಸಿತೇ ಸರಿತೇ ಯತ್ರ ಸಂಗತೇ\"-ಇದು ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಕಾಶಿ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ (7/44) ಮತ್ತು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ (6/246/35) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रीसूक्तस्य द्वौ मन्त्रौ- 'हिरण्यवर्णा हरिणीम्‌' तथा 'गन्धद्वारां दुराधर्षाम्‌' पद्मपुराणे समुद्धृतौ स्तः (६/१५५/२८/३०) 'सितासिते सरीते यत्र सङ्गते' इति स्कन्दपुराणस्य काशीखण्डे (७/४४) तथा पद्मपुराणे (६/२४६/३५), समुद्धृतोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों स्थानो में यह मन्त्र प्रयाग परक है।", "Kannada": "ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರವು ಪ್ರಯಾಗ ಪರಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वयोः स्थानयोः मन्त्रयोऽयं प्रयागपरकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रयाग में सितागडऱगा, तथा असिताऱ्यमुना उनका सङ्गम तीर्थ की विपुल महिमा का प्रतिपादन करने वाला यह मन्त्र है।", "Kannada": "ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಿತಾರಗಂಗೆ ಮತ್ತು ಅಸಿತಾಯಮುನಾ ಇವೆರಡರ ಸಂಗಮತೀರ್ಥದ ಅಪಾರ ವೈಭವವನ್ನು ಸಾರುವ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रयागे सिताऱगङ्गा, तथा असिताऱ्यमुना तयोः सङ्गमतीर्थस्य विपुलमहिम्नः प्रतिपादकः अस्ति अयं मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्परिशिष्ट के मन्त्र पुराणों में प्रमाण के लिये उद्धृत है, उसके कारण ये मन्त्र विशेष सम्मान वाले हैं।", "Kannada": "ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಋಕ್ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಂತ್ರಗಳು ವಿಶೇಷ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋक्परिशिष्टस्य मन्त्राः पुराणेषु प्रमाणाय समुद्धृताः सन्ति, तेन एते मन्त्राः विशेषसम्मान्नार्हाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि आजकल वाष्कल शाखा की संहिता प्राप्त नहीं होती है, फिर भी इसको विशिष्टता का वर्णन विविध स्थलो में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಷ್ಕಲ ಶಾಖೆಯ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ, ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि सम्प्रति वाष्कलशाखायाः संहिता समुपलब्धा न भवति तथाप्यस्याः विशिष्टतायाः वर्णनं विविधेषु स्थलेषु प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकल शाखा के अनुसार ऋग्वेद का अन्तिम मन्त्र “समानी व आकूतिः' (१०/१९१/४) है, किन्तु वाष्कल संहिता के अनुसार ' तच्छ्रेयोरावृणीमहे' यह अन्तिम मन्त्र है।", "Kannada": "ಶಾಕಲ ಶಾಖೆಯ ಅನುಸಾರ ಋಗ್ವೇದದ ಕೊನೆಯ ಮಂತ್ರ \"ಸಮಾನೀ ವ ಆಕೂತಿಃ\" (10/191/4).  ಆದರೆ ಬಾಷ್ಕಲ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಕಾರ \"ತಚ್ಛಂಯೋರಾವೃಣೀಮಹೇ\" ಎಂಬುದು ಕೊನೆಯ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शाकलशाखानुसारेण ऋग्वेदस्यान्तिमो मन्त्रः 'समानी व आकूतिः (१०/१९१/४) अस्ति, किञ्च वाष्कलसंहितानुसारेण 'तच्छ्रेयोरावृणीमहे' इत्येव अन्तिमो मन्त्रोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त से ही वाष्कल शाखा-संहिता की समाप्ति होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಿಂದ ಬಾಷ್ಕಲ ಶಾಖೆಯ ಸಂಹಿತೆಯು ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मादेव सूक्तात्‌ वाष्कलशाखा-सम्मत-संहितायाः समाप्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रों की संख्या भी कही पर अधिक है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्राणां संख्याऽपि कुतश्चिदधिकाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकल शाखा में एक हजार सत्रह (१०१७) सूक्त हैं।", "Kannada": "ಶಾಕಲ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ 1017 ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "शाकलशाखायां सप्तदशाधिकसहस्रसंख्यकानि (१०१७) सूक्तानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु वाष्कल शाखा में एक हजार पच्चीस (१०२५) सूक्त हैं।", "Kannada": "ಬಾಷ್ಕಲ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ 1025 ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "किञ्च वाष्कलशाखायां पञ्चविंशत्यधिकसहस्रसंख्यकानि (१०२५) सूक्तानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन आठ से अधिक सूक्तों में एक तो संज्ञान सूक्त है।", "Kannada": "ಈ ಎಂಟು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಜ್ಞಾನ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु अष्टाधिकसूक्तेषु एकं तु संज्ञानसूक्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मन्त्र इस संहिता के अन्त में लिखा हुआ है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रोऽयमस्याः संहितायाः अन्ते निवेशितोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेष सात सूक्त बाल्यखिल्य सूक्तों से सङ्गृहीत हैं।", "Kannada": "ಉಳಿದ ಏಳು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಬಾಲಖಿಲ್ಯಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अवशिष्टसप्तसूक्तानि बाल्यखिल्यसूक्तेभ्यः सङ्गृहीतानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस मण्डल के समस्त सूक्तों की संख्या (९९) निन्यानवे होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಂಡಲದ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 99.", "Sanskrit": "अतोऽस्य मण्डल्यस्य समस्तसूक्तानां संख्या (९९) नवनवतिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "' ( अनुवाकाक्रमणी, श्लो. ३६) आश्वलायन संहिता का तथा उसके ब्राह्मणों का काल किसी समय में अवश्य ही था।", "Kannada": "ಅನುವಾಕಾನುಕ್ರಮಣೀ. ಶ್ಲೋ 36. ಆಶ್ವಲಾಯನಸಂಹಿತೆಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕಾಲ ಯಾವುದೋ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "अनुवाकाक्रमणी, श्लो.३६) आश्वालायनसंहितायाः तथा तेषां ब्राह्मणानां कालः कस्मिंश्चित्‌ समये अवश्यमेव आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि कवीन्द्र आचार्य की (१७ शताब्दि में) ग्रन्थों की सूची में इस नाम का उल्लेख स्पष्ट रूप से उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಕವೀಂದ್ರ ಆಚಾರ್ಯರ (17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ) ಗ್ರಂಥಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि कवीन्द्राचार्यस्य (१७ शताब्द्याः) सूच्यामेतेषां ग्रन्थानां नामोल्लेखः स्पष्टरूपेणोपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल इस शाखा के गृह्यसूत्र और श्रौतसूत्र दो उपलब्ध होते हैं।", "Kannada": "ಈಗ ಈ ಶಾಖೆಯ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳಾದ ಗೃಹಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ರೋತಸೂತ್ರಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति अस्याः शाखायाः गृह्यसूत्रं श्रौतसूत्रमिति द्वौ समुपलब्धौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाङ्ख्यायनशाखा । इस शाखा की संहिता तो उपलब्ध नहीं है।", "Kannada": "ಶಾಂಖಾಯನ ಶಾಖೆ. ಈ ಶಾಖೆಯ ಸಂಹಿತೆಯು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शाङ्ख्यायनशाखा। अस्याः शाखायाः संहिता तु अनुपलब्धाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ब्राह्मण और आरण्यक ग्रन्थ प्रकाशित हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "किञ्च ब्राह्मणारण्यकौ ग्रन्थौ प्रकाशितौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत से आलोचकों के विचार में शाङखायन तथा कौषीतकी शाखा एक ही है, किन्तु दोनों शाखा अलग ही है।", "Kannada": "ಹಲವು ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಶಾಂಖಾಯನ ಮತ್ತು ಕೌಶೀತಕಿಯ ಶಾಖೆ ಒಂದೇ ಇದೆ. ಆದರೆ ಎರಡೂ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "बहूनामालोचकानां विचारे शाङ्खायनस्तथा कौषीतकि शाखा एकैवाऽस्ति, किञ्च द्वेऽपि शाखे भिन्ने एव स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाङखायन संहिता के तथा शाकल शाखा के अनुयायियों में-ऋक्संहिता का और मन्त्र संहिता का भेद नहीं देखते, केवल मन्त्रों के क्रम में ही भिन्नता है।", "Kannada": "ಶಾಂಖಾಯನ ಮತ್ತು ಶಾಕಲ ಶಾಖೆಯ ಅನುಸಾರ ಋಕ್ಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಭೇದ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಗಳ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "शाङ्खायनीयसंहितायाः तथा शाकलशाखानुयायि-ऋक्संहितायाः च मन्त्रसंहितयोः भेदो न दृश्यते, केवलं मन्त्राणां क्रमे एव विभिन्नता वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "माण्डूकायन। शाखा इस शाखा के भी ग्रन्थ उपलब्ध नहीं हैं।", "Kannada": "ಮಾಂಡೂಕಾಯನ ಶಾಖೆ. ಈ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "माण्डूकायनशाखा। अस्याः अपि शाखायाः ग्रन्थाः अनुपलब्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वहाँ परामर्श से ही इसके अस्तित्व का बोध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇದರ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅರಿವು ಮೂಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र तत्र समुद्धरणादेव अस्यास्तित्वबोधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद की दो शाखाएँ कौन कौन सी है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य द्वे शाखे के?"}}
{"translation": {"Hindi": "आश्वलायन शाखा के प्रमाण कहाँ प्राप्त होते है?", "Kannada": "ಆಶ್ವಲಾಯನ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "आश्वालायनशाखायाः प्रमाणं कुतः प्राप्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रौतसूत्र किस शाखा में होते हैं?", "Kannada": "ಶ್ರೌತಸೂತ್ರಗಳು ಯಾವ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ?", "Sanskrit": "श्रौतसूत्र कस्यां शाखायाम्‌ अन्तर्भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकल शाखा के अनुसार ऋग्वेद का अन्तिम मन्त्र क्या है?", "Kannada": "ಶಾಕಲ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಋಗ್ವೇದದ ಕೊನೆಯ ಮಂತ್ರವೇನು?", "Sanskrit": "शाकलशाखानुसारेण ऋग्वेदस्य अन्तिमो मन्त्रः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यवर्णा हरिणीम्‌ इत्यादि मन्त्र किस सूक्त में है?", "Kannada": "\"ಹಿರಣ್ಯವರ್ಣಾಂ ಹರಿಣೀಂ\" ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳು ಯಾವ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿವೆ?", "Sanskrit": "हिरण्यवर्णा हरिणीम्‌ इत्यादिमन्त्रः कस्मिन्‌ सूक्ते वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के सूक्तों में 'दानस्तुति' नाम के कुछ मन्त्र प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದಾನಸ್ತುತಿ ಎಂಬ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य सूक्तेषु 'दानस्तुतिः' नाम्ना कतिपये मन्त्रा लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायन की ऋक्सर्वानुक्रमणि में केवल बाईस सूक्तों में दान स्तुति का उल्लेख है।", "Kannada": "ಕಾತ್ಯಾಯನ ಅವರ ಋಕ್ಸ್ವನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ದಾನದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "कात्यायनस्य ऋक्सवनुक्रमण्यां केवलं द्वाविंशतिसंख्यकेषु सूक्तेषु दानस्तुतीनाम्‌ उल्लेखो वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु आधुनिक शोधकों के अनुसार अड्सठ सूक्तों में दान स्तुति का वर्णन है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ ದಾನದ ಸ್ತುತಿಯ ಬಗ್ಗೆ 68 ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्चाधुनिकशोधदृष्ट्या अष्टाषष्टिसूक्तेषु दानस्तुतीनां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ में मणिलाल का निबन्ध देखने योग्य है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮಣಿಲಾಲ ಅವರ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थे मणिलालस्य निबन्धः दर्शनीयोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के ८/३/२१-२४ मन्त्र का देवता सर्वानुक्रमणि में पाकस्थ कौरायाण की दानस्तुति कही है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ 8/3/21-24 ಮಂತ್ರಗಳ ದೇವತೆಯ ಸರ್ವಾನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಸ್ಥಾಮಾಕೌರಯಾಣನ ದಾನಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य ८/३/२१-२४ मन्त्रस्य देवता सवनुक्रमण्यां पाकस्थामाकौरयाणस्य दानस्तुतिः कथिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु निघण्टु-निरुक्त आदि-ग्रन्थों के अनुशीलन से जाना जाता है कि कौरायाण पद का यास्क के द्वारा किया अर्थ बनाये हुए यान होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ನಿಘಂಟು-ನಿರುಕ್ತ ಆದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ ಕೌರಾಯಣ ಪದದ ಅರ್ಥ ಯಾಸ್ಕನಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "किञ्च निघण्टु-निरुक्तादि-ग्रन्थानाम्‌ अनुशीलनेन ज्ञायते यत्‌ कौरयाणपदस्य यास्केन कृतोऽर्थः कृतयानो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुर्गाचार्य के मत में इस मन्त्र में 'यान' की स्तुति है, दान की नहीं।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾನದ ಸ್ತುತಿಯಿದೆ. ಆದರೆ ದಾನದ ಸ್ತುತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दुर्गाचार्यस्य सम्मतौ अस्मिन्‌ मन्त्रे 'यान'स्य स्तुतिरस्ति दानस्य नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शौनक मत में पाकस्थामा शब्द का भी अर्थ व्यक्ति वाचक नहीं है, अपितु विशेषण पद है (बृहद्देवता ६/४५)।", "Kannada": "ಶೌನಕ ಮತದಲ್ಲಿ ಪಾಕಸ್ಥಾಮಶಬ್ದ ಕೂಡ ವ್ಯಕ್ತಿವಾಚಕ ಆದರೆ ಅದು ವಿಶೇಷಣಪದಚಾಗಿದೆ. (ಬೃಹದ್ದೇವತಾ  6/45).", "Sanskrit": "शौनकमतेन पाकस्थामाशब्दोऽपि व्यक्तिवाचको नास्ति अपितु विशेषणपदमस्ति (बृहद्देवता ६/४५)।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्कन्दमाहेश्वर की व्याख्या के अनुसार पाकस्थामा शब्द का अर्थ होता है - महाप्राण अथवा महाबलवान - “पाकस्थामा लोक में स्थाम शब्द प्राण में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಸ್ಕಂದಮಹೇಶ್ವರರ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಕಸ್ಥಾಮ ಎಂದರೆ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಅಥವಾ ಮಹಾಬಲವಾನ್ ಎಂದರ್ಥ. \"ಪಾಕಸ್ಥಾಲೋಕೇ ಸ್ಥಾಮಸಬ್ದಃ ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ\"", "Sanskrit": "स्कन्दमाहेश्वरस्य व्याख्यानुसारेण पाकस्थामाशब्दस्यार्थो भवति- महाप्राणः अथवा महाबलवानिति- 'पाकस्थामालोके स्थामशब्दः प्राणे प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाक परिपक्व में जो महान्‌, अथवा जिसमें निष्णात है वह पाकस्थामा महाप्राण अर्थ में' (स्कन्दमाहेश्वर कौ व्याख्या)।", "Kannada": "ಪಾಕಃ ಪರಿಪಕ್ವೋ ಮಹಾನ್ ಸ್ಥಾಮಾ ಯಸ್ಮೈ ಸ ಪಾಕಸ್ಥಾಮಾ ಮಹಾಪ್ರಾಣಶ್ಚೇತ್ಯರ್ಥಃ\" (ಸ್ಕಂದಮಹೇಶ್ವರನ ವಿವರಣೆ).", "Sanskrit": "पाकः परिपक्वो महान्‌ स्थामा यस्मै स पाकस्थामा महाप्राणश्चेत्यर्थः' (स्कन्दमाहेश्वरस्य व्याख्या)।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनि सूक्त-गुणवाद का (मी. सू १/२/९०) शबरभाष्य भारतीय सिद्धान्त की चाभी है।", "Kannada": "ಜೈಮಿನಿಸೂಕ್ತ - ಗುಣವಾದದ (ಮೀ ಸೂ 1/2/90) ಶಬರ ಭಾಷ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೀಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जैमिनिसूक्तस्थ-गुणवादस्य (मी. सू १/२/१०) शबरभाष्यं भारतीयसिद्धान्तस्य कुञ्जिकाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका स्पष्ट कथन है, की ये सम्पूर्ण आख्यान असत्य है।", "Kannada": "ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ಅವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य स्पष्टकथनमस्ति यत्‌ समस्तम्‌ आख्यानमिदम्‌ असत्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आख्यानों में दो बाते हैं - वृतान्तज्ञान तथा प्ररोचना।", "Kannada": "ಆಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಾರ್ತೆಗಳಿವೆ. ವೃತ್ತಾಂತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಚೋದನೆ.", "Sanskrit": "आख्यानेषु द्वे वार्त्ते स्तः- वृतान्तज्ञानं तथा प्ररोचना।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृतान्तज्ञान विधि न तो प्रवर्तक और न निवर्त्तक है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಾಂತ ಜ್ಞಾನವು ವಿಧಿಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ನಿವರ್ತಕ ಎರಡೂ ಆಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वृतान्तज्ञानं विधौ न प्रवर्त्तकं नापि निवर्त्तकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप प्रयोजन अभाव से अपेक्षित नहीं है।", "Kannada": "ಫಲದಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "फलतस्तत्तु प्रयोजनाभावाद्‌ अनपेक्षितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रीति के कार्यो में प्रवृत्ति होती है, द्वेष से निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ, ದ್ವೇಷದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रीत्या कार्ये प्रवृत्तिर्भवति द्वेषान्निवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आख्यानों में इसी प्रकार के अंश कौ विवक्षा है।", "Kannada": "ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आख्यानेष्वेतावदेव अंशस्य विवक्षा वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - हमारा वृत्तान्त स्तुति अर्थ के द्वारा अन्वाख्यान है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - \"ಅಸ್ಮದ್ಕೃತ್ತಾಂತಾನ್ವಾಖ್ಯಾನಂ ಸ್ತ್ಯುತ್ಯರ್ಥೇ.", "Sanskrit": "यथा- 'अस्मद्कृत्तान्तान्वाख्यानं स्तुत्यर्थन।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ वृत्तान्त अन्वाख्यान न प्रवर्तक और न निवर्तक है, प्रयोजन के अभाव से।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವೃತ್ತಾಂತದ ವಿವರಣೆಯು ಪ್ರವರ್ತಕ ಅಥವಾ ನಿವಾರಕ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಯೋಜನ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ.", "Sanskrit": "त्र वृत्तान्तान्वाख्यानं न प्रवर्तकम्‌, न निवर्तकश्चेति प्रयोजनाभावात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनर्थक अविवक्षित है, परन्तु प्ररोचना से तो प्रवृति और द्वेष से निवृति होने से उसकी विवक्षा है।", "Kannada": "ಅನರ್ಥಕವೆಂದರೆ ಅರ್ಥರಹಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनर्थकमित्यविवक्षितं प्ररोचनया तु प्रवर्त्तते इति द्वेषान्निवर्त्तते इति तयोर्विवक्षा।'"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य दानस्तुति प्रतिपादक एक भव्य सूक्त है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯ ದಾನ ಸ್ರುತಿಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದ ಒಂದು ಭವ್ಯವಾದ ಸೂಕ್ತವಿದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यदानस्तुतिप्रतिपादकमेकं भव्यं सूक्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में दान-महिमा का सुन्दर वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ದಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तेऽस्मिन्‌ दान-महिम्नः सुन्दरं वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो व्यक्ति अपने धन को अपने लिये लगाता है वह पाप को ही खाता है - “मोघमन्नं विन्दते अप्रचेताः सत्यं ब्रवीमि वध इत्‌ स तस्य।", "Kannada": "ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತನಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು ಪಾಪವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ- \"ಮೊಘಮನ್ನಂ ವಿಂದತೇ ಅಪ್ರಾಚೇತಾ: ಸತ್ಯಂ ಬ್ರವೀಮಿ ವಧ ಇತ್ ಸ ತಸ್ಯ\".", "Sanskrit": "या व्यक्तिः निजधनं स्वहितायैव नियोजयति सो हि पापं भक्षयति- 'मोघमन्नं विन्दते अप्रचेताः सत्यं ब्रवीमि वध इत्‌ स तस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "' (तैति. ब्रा. २८/८/३ एवं निरु. ७ देखना चाहिए।", "Kannada": "(ತೈತ್ತಿ ಬ್ರಾ 28/8/3) ಮತ್ತು (ನಿರು. 7) ನೋಡಿ.", "Sanskrit": "(तैति. ब्रा. २/८/८/३ एवं निरु. ७ द्रष्टव्यम्‌।)"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के जन से दूर जाना ही श्रेयस्कर होता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು ಉತ್ತಮ.", "Sanskrit": "एवंविधजनात्‌ दूरगमनमेव श्रेयस्करं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मनुष्य के लिये घर नहीं होता है।", "Kannada": "ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मै जनाय गृहं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मनुष्य का पोषण करने के लिये किसी भी अपरिचित मनुष्य की शरण में जाना चाहिए।", "Kannada": "ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಯಾರದರೂ ಅಪರಿಚಿತರ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "तं जनं पोषणकरः कस्यापि अपरिचितस्य जनस्यैव शरणं गन्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' *केवलाघो भवति केवलादी' यह हि त्याग मूलक वैदिक संस्कृति का महामन्त्र है।", "Kannada": "\"ಕೇವಲಾಘೋ ಭವತಿ ಕೇವಲಾದೀ\". ಈ ಮಂತ್ರವು ತ್ಯಾಗ ಮೂಲಕವಾದವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'केवलाघो भवति केवलादी' अयं हि त्यागमूलकवैदिकसंस्कृतेः महामन्त्रोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही तत्त्व का वर्णन स्मृति ग्रन्थों में पर्याप्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यैव तत्त्वस्य वर्णनं स्मृतिग्रन्थेषु पर्याप्तम्‌ प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी सन्दर्भ में अक्षरशः अनुवाद रूप से गीता का यह श्लोक देखना चाहिए - “यज्ञाशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः।", "Kannada": "ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. \"ಯಜ್ಞಶಿಷ್ಟಾಶಿನಃ ಸಂತೋ ಮುಚ್ಯಂತೇ ಸರ್ವಕಿಲ್ಬಿಷೈಃ\".", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सन्दर्भेऽक्षरशोऽनुवादरूपेण गीतायाः श्लोकोऽयं द्रष्टव्यः- 'यज्ञाशिष्टाशिनः सन्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( गीता. ३/१३ ) ऋग्वेद में दार्शनिक सूक्तों की जैसी उपनिषदो में तात्त्विक विवेचनों के साथ सम्बद्ध है, वैसे ही इन सूक्तों का प्रबन्ध काव्य और नाटक के साथ भी सम्बन्ध जुड़ता है।", "Kannada": "(ಗೀತಾ. 3/13) ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವಂತೆ,  ದಾರ್ಶನಿಕಸೂಕ್ತಗಳು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ತಾತ್ವಿಕ ವಿವರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಹಾಗೆ ಪ್ರಬಂಧಕಾವ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ನಾಟಕದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "(गीताः. ३/१३) ऋगेवेदे दार्शनिकसूक्तानि यथा उपनिषदां तात्त्विकविवेचनैः सह सम्बद्धानि सन्ति, तथैव एतानि सूक्तानि प्रबन्धकाव्येन नाटकेनापि च सम्बन्धं संयोजयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के सूक्तों में कथनोपकथन की प्रधानता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಸೂಕ್ತಗಳು ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एवंविधेषु सूक्तेषु कथोपकथनस्य प्राधान्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में अनेक कथनोपकथन प्रधान यमयमी सूक्त-सरमापणि संवाद सूक्त-ऊर्वशीपुरुरवा संवाद सूक्त-आदि सूक्त है, जिनको आधार मानकर भारतीय नाटकों की उत्पति हुई।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನಿರೂಪಣೆಗಳಿವೆ ಯಮಯಮೀ ಸೂಕ್ತ, ಸರಮಣಿ ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತ, ಊರ್ವಶೀಪುರುರವಃ ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನುಆಶ್ರಯಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे अनेकानि कथोपकथनप्रधानानि यमयमीसूक्त-सरमाणिसंवादसूक्त- ऊर्वशीपुरुरवःसंवादसूक्त-प्रभृतीनि सूक्तानि सन्ति, यानि आधारीकृत्यैव भारतीयनाटकानि जातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृष्टान्त रूप से उर्वशी पुरुरवा संवादमूल को आधार बनाकर कालिदास ने विक्रमोर्वशीय नाम के त्रोटक की रचना की।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಊರ್ವಶೀಪುರುರವರ ಸಂವಾದ ಮೂಲವಾದ ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯ ಎಂಬ ತ್ರೋಟಕವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "दृष्टान्तरूपेणोर्वशीपुरुरवः संवादमूलं कालिदासीयं विक्रमोर्वशीयं नाम त्रोटकम्‌ उपस्थापयितुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सन्दर्भ में भारतीय विद्वानों ने नाटको का उदय वेद में स्थित सूक्तमूल ही बताया है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು  ವೇದಸೂಕ್ತಮೂಲಗಳಿಂದ ನಾಟಕಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सन्दर्भे भारतीया विद्वांसो नाटकानामुदयः वेदस्थितसूक्तमूलकः एव इत्याहुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु इस विषय में पाश्चात्य विद्वानों के मध्य गम्भीर मतभेद है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಡುವೆ ಗಂಭೀರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अस्मिन्‌ विषये पाश्चात्यविद्वत्सु गम्भीरमतभेदो दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जर्मन विद्वान्‌ डाक्टर श्रोदर महोदय ने भी इस विचार का समर्थन किया।", "Kannada": "ಜರ್ಮನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾಕ್ಟರ್ ಶ್ರೋಡರ್ ಅವರೂ ಸಹ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "जर्मनविद्वान्‌ डक्टरश्रोदरमहोदयोऽपि विचारमिमम्‌ अनुमोदयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने ही संवाद सूक्तों को गीतरूप में स्वीकार किया।", "Kannada": "ಅವರು ಸಂವಾದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಗೀತೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "स हि संवादसूक्तानां गीतरूपत्वं स्वीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस गान को नृत्य से प्रदर्शित किया जाता था, वे इन संवाद सूक्तों के धार्मिक नाटक के रूप में चाहते थे।", "Kannada": "ಆ ಹಾಡನ್ನು ನೃತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರು ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಟಕವಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तदिदं गानं नृत्येन आभिनीयते स्म, तदिष्यते एषां संवादसूक्तानां धार्मिकनाटकरूपता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह ही भारतीय नाटकों की मूल प्रवृत्ति कहलाती है।", "Kannada": "ಇದು ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतन्मूलैव च भारतीयनाटकप्रवृत्तिः इत्याह।"}}
{"translation": {"Hindi": "डॉ. हर्टल महोदय ने भी श्रोदर महोदय के विचार का अनुमोदन किया।", "Kannada": "ಡಾ. ಹರ್ಟೆಲ್ ಅವರೂ ಸಹ ಶ್ರೋಡರ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "डॉ. हर्टलमहोदयोऽपि श्रोदरमहोदयस्य विचारमनुमोदयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे विद्वान विण्डिश-ओल्डेनवर्ग-पिशेल आदि मुख्य मानते हैं कि संवाद सूक्त प्राचीन काल में गद्य पद्यात्मक थे।", "Kannada": "ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ವಿಂಡಿಶ್ ಓಲ್ಡೇನ್ವರ್ಗ್ ಅವರು ಸಂವಾದಸೂಕ್ತಗಳು ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಹಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अपरे पुनर्विद्वांसो विण्डिश- ओल्डेनवर्ग-पिशेलमुख्या अभिप्रयन्ति यत्‌ संवादसूक्तानि पुरा गद्यपद्यात्मकानि आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पद्यभाग अत्यधिक रोचकता के साथ आज भी प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇಂದಿಗೂ ಪದ್ಯದ ಭಾಗವು ಬಹಳ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "पद्यभागः अतिरोचकतया सम्प्रति अवशिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गद्यभाग तो केवल वर्णन परक है, इस कारण यह भाग लगभग समाप्त जैसा हो गया है।", "Kannada": "ಗದ್ಯ ಭಾಗವು ಕೇವಲ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಭಾಗವು ಬಹುತೇಕ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "गद्यभागस्तु केवलवर्णनपरकः, अतः अयं भागः लुप्तप्रायो जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नाटक में जो आज भी गद्य पद्य का मिश्रण देखते हैं।", "Kannada": "ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ ಪದಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "नाटके यदधुना गद्यपद्ययोर्मिश्रणं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह भी इस प्रकार संवाद सूक्त मूल का ही भाग है।", "Kannada": "ಇದು ಕೂಡ ಸಂವಾದಸೂಕ್ತಮೂಲಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दपि एतादृशसंवादसूक्तमूलकम्‌ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये विद्वान ऐतरेय ब्राह्मण में आये शुनःशेप उपाख्यान को, और शतपथ ब्राह्मण में आये उर्वशी-पुरुरवा-उपाख्यान को, यहाँ पर साक्षि भाव के रूप में स्थापित करते है।", "Kannada": "ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿರುವ ಶುನಃಶೋಪಾಖ್ಯಾನ, ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿರುವ ಊರ್ವಶೀ-ಪುರುರುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಭಾವದಿಂದ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एते विद्वांसः ऐतरेयब्राह्मणगतं शुनःशेपोपाख्यानं, शतपथब्राह्मणगतमुर्वशी-पुरुरव-उपाख्यानं, चात्र साक्षिभावेनोपस्थापयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कुछ विद्वान रामलीला और कृष्णलीला का यहाँ पर निर्देश करते है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇಲ್ಲಿ ರಾಮಲೀಲಾ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अपरे कतिपये विद्वांसः रामलीला कृष्णलीला चात्र निर्दशनभावं भजतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के ये सभी संवाद सूक्त नाटकीय ओजस्विता के साथ सम्पृक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳು ನಾಟಕೀಯ ಚೈತನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य एतानि सर्वाणि संवादसूक्तानि नाटकीयौजस्वितया सह सम्पृक्तानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कलात्मक दृष्टि से भी ये सूक्त नितान्त रमणीय, सरल और प्रभावित करने वाले है।", "Kannada": "ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಈ ಸೂಕ್ತಗಳು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿವೆ, ಸರಳವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "कलात्मकदृष्ट्याऽपि चैतानि सूक्तानि नितान्तरमणीयानि, सरसानि प्रभावोत्पादकानि च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दसवें मण्डल के अनेक सूक्तों में लौकिक-व्यवहार-विषय का रोचक वर्णन है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದ ಹಲವು ಸೂಕ್ತಗಳು ಲೌಕಿಕ-ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವಿಷಯದ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य अनेकेषु सूक्तेषु लौकिक-व्यवहारिक-विषयाणां रोचकं वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दसवें मण्डल में भी इस विधा से लौकिक संस्कृति के साथ सम्बद्ध विषयों की उपलब्धि इस मण्डल की विशिष्टता को सूचित करती है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಷಯಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದು ಈ ವಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलेऽपि एवंविधया लौकिकसंस्कृत्या सह सम्बद्धविषयाणां समुपलब्धिः अस्य मण्डलस्य विशिष्टतां सूचयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यक्ष्मा बीमारी के विनाश के लिये १६१, १६३ तथा अन्य अनेक प्रकार के सूक्त प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು 161,163 ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸೂಕ್ತಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यक्ष्माख्यस्य व्याधेः विनाशाय १६१, १६३ तथाऽन्यानि अनेकविधानि च सूक्तानि लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "रक्षा सूक्त में दानवों से गर्भ की रक्षा के लिए मन्त्र है।", "Kannada": "ರಕ್ಷಹೋ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಗರ್ಭವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಂತ್ರವಿದೆ.", "Sanskrit": "रक्षोहासूक्ते दानवात्‌ गर्भस्य त्राणार्थं मन्त्रोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक सूक्त में पत्नी के कष्ट को छोड़कर पति के प्राप्ति के उपाय का विवरण प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ ನೋವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ सूक्ते पत्न्याः कष्टमपहाय पत्युः प्राप्त्युपायस्य विवरणं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "' ( ऋग्वे. १०/१४५/१ ) अन्ये सूक्त में शत्रु-संहार के लिये प्रार्थना की है - “ऋषभं मां समानानां सपत्नानां विषासहितम्‌।", "Kannada": "(ಋ 10/145/1) ಮತ್ತೊಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವೈರಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ-“ ಋಷಭಂ ಮಾಂ ಸಮಾನಾನಾಂ ಸಪತ್ನಾನಾಂ ವಿಷಾಸಹಿತಮ್\".", "Sanskrit": "'(ऋग्वे, १०/१४५/१) अपरस्मिन्‌ सूक्ते शत्रु-संहाराय प्रार्थना वर्त्तते- 'ऋषभं मां समानानां सपत्नानां विषासहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ऋग्वे, १०/१६६ ) इस प्रकार से १०/१६४ सूक्त में बुरे स्वप्न के विनाश के लिये प्रार्थना की है।", "Kannada": "(ಋ 10/166) ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ 10/164  ಕೆಟ್ಟ ಕನಸನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(ऋग्वे. १०/१६६) अनेन प्रकारेण १०/१६४ सूक्ते दुःस्वप्नविनाशाय प्रार्थनाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "१०/५४ सूक्त का नाम ही “मन का परिवर्तन' सूक्त है।", "Kannada": "10/54 ಸೂಕ್ತದ ಹೆಸರು \"ಮನಃ ಆವರ್ತನಮ್\" ಎಂಬ ಸೂಕ್ತವಿದೆ.", "Sanskrit": "१०/५४ सूक्तस्य नाम एव 'मनःआवर्त्तनम्‌' सूक्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैवस्वत- यम ने दिन, भूमि, समुद्र आदि के पास जाकर लोगों के मन परिवर्त्तन के लिये प्रार्थन की है - “यत्‌ ते यमं वैवस्वतं मनो जगाम दूरकम्‌।", "Kannada": "ವೈವಸ್ವತ-ಯಮ-ದಿವ-ಭೂಮಿ-ಸಮುದ್ರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜನರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿದೆ.- \"ಯತ್ ಮೇ ಯಮಂ ವೈವಸ್ವತಂ ಮನೋ ಜಗಾಮ ದೂರಕಮ್\"", "Sanskrit": "वैवस्वत-यम-दिव-भूमि-समुद्रादीनां पार्श्वगतानां जनानां मनसां परिवर्त्तनाय प्रार्थनाऽस्ति- 'यत्‌ ते यमं वैवस्वतं मनो जगाम दूरकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' ( ऋग्वे. १०/५८ ) एक सूक्त में भिषग ऋषि ने औषधियों की भव्य स्तुति को सम्मुख रखा - “याः फलिनीर्या अफला अपुष्या याश्च पुष्पिणीः।", "Kannada": "(ಋಗ್ವೆ. 10/58) ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಭಿಷಗ್ ಋಷಿ ಔಷಧಿಗಳ ಭವ್ಯವಾದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ- \"ಯಾಃ ಫಲಿನೀರ್ಯಾ ಅಫಲಾ ಅಪುಷ್ಪಾ ಯಾಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿಣೀಃ\"", "Sanskrit": "(ऋग्वे. १०/५८) एकस्मिन्‌ सूक्ते भिषगृषिः औषधीनां भव्यस्तुतिं समुपस्थापयति- 'याः फलिनीर्या अफला अपुष्पा याश्च पुष्पिणीः।"}}
{"translation": {"Hindi": "' ( ऋग्वे. १०/९७/१५ ) एक सूक्त से ज्ञात होता है कि प्राचीन काल में भी प्रजा ही राजा को चुनती थी।", "Kannada": "(ಋಗ್ವೆ 10/97/15)  ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರೇ ರಾಜನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(ऋग्वे. १०/९७/१५) एकस्मात्‌ सूक्तात्‌ ज्ञातो भवति यत्‌ प्राचीनकालेऽपि प्रजा एव राज्ञः वरणमकुर्वन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नासदीय सूक्त-(१०/१२९) पुरुष सूक्त-( १०/९०) हिरण्यगर्भ सूक्त-(१०/१२१) वाक्‌ आदि सूक्त दार्शनिक दृष्टि से जैसे गम्भीर हैं वैसे ही प्रतिभा की अनुभूति दृष्टि से अत्यधिक रमणीय है, और अभिनव कल्पना दृष्टि से भी नितान्त प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ನಾಸದೀಯ ಸೂಕ್ತ (10/129) ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತ-(10/90) ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತ-(10/121) ವಾಕ್-ಸೂಕ್ತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂಕ್ತಗಳು  ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅನುಭವವು ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ನಾವಿನ್ಯಪೂರ್ಣ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नासदीयसूक्त-(१०/१२९)पुरुषसूक्त-(१०/९०)हिरण्यगर्भसूक्त-(१०/१२१)वाक्सूक्तादीनि सूक्तानि दार्शनिकदृष्ट्या यथा गम्भीराणि सन्ति तथैव प्रतिभानुभूतिदृष्ट्या अतीव रमणीयानि, अभिनवकल्पनादृष्ट्या अपि च नितान्तानि प्रसिद्धानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नासदीय सूक्त के विषय में आलोचकों का मत है कि, जो यह सूक्त ऋग्वेद के ऋषियों की अलौकिक चिन्तन धारा का मौलिक-परिचय देता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವ ಋಷಿಗಳ ಅಲೌಕಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲತತ್ವವನ್ನು ಈ ನಾಸದೀಯಸೂಕ್ತ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "नासदीयसूक्त-विषये आलोचकानां मतमस्ति, यदिदं सूक्तं ऋग्वेदीयानाम्‌ ऋषीणाम्‌ अलौकिकचिन्तनधारायाः मौलिक-परिचायकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत की प्रारम्भिक स्थिति का वर्णन करते हुए इस सूक्त के ऋषि कहते है - सृष्टि के आरम्भ काल में न सत्‌ था और न ही असत्‌ था।", "Kannada": "ವಿಶ್ವದ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಃ. \"“ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸತ್ ಅಥವಾ ಅಸತ್ ಇರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जगतः प्रारम्भिकस्थितेः वर्णनं कुर्वन्‌ अस्य सूक्तस्य ऋषिः कथयति- सृष्टेः आरम्भकाले नासीत्‌ सद्वस्तु न वा असद्वस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "न दिन था और न ही रात थी, सृष्टि के अभिव्यञ्‌जना का कोई चिह्न तब नहीं था।", "Kannada": "ಹಗಲು ಇರಲಿಲ್ಲ, ರಾತ್ರಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न दिनमासीत्‌ न वा रात्रिः, सृष्टेः अभिव्यञ्जकं किमपि चिह्नं तदा नासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले काम अर्थात्‌ सङ्कल्प उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಸರ್ವಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಅಂದರೆ ಸಂಕಲ್ಪವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.", "Sanskrit": "सर्वप्रथमः कामः अर्थात्‌ सङ्कल्पः समुत्पन्नोऽभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी काम को अभिव्यक्ति ही सृष्टि के विभिन्न स्तरों में उसका प्रतिफल हुआ।", "Kannada": "ಈ ಸಂಕಲ್ಪದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यैव कामस्याभिव्यक्तिः सृष्टेः विभिन्नस्तरेषु प्रतिफलिता अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब एक ही तत्त्व था, जो बिना वायु के श्वास ग्रहण करता था, तथा अपनी स्वाभाविक शक्ति से वह तत्व जीवित था।", "Kannada": "ಆಗ ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದೆ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಂಶವಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಆ ಅಂಶವು ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವಿಸುತ್ತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तदा एकम्‌ एव तत्त्वमासीत्‌, यद्‌ विना वातं श्वासग्रहणमकरोत्‌ तथा स्वस्य स्वाभाविकशक्त्या जीवितमासीत्‌ तत्‌ तत्त्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिभा अनुभूति के ऊपर अद्वैत तत्त्व की प्रतिष्ठा इसी ही गम्भीर मन्त्र का गूढ़ रहस्य है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೇಲಿನ ಅದ್ವೈತ ತತ್ವದ ಘನತೆ ಈ ಗಂಭೀರ ಮಂತ್ರದ ಆಳವಾದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिभानुभूतेः उपरि अद्वैततत्त्वस्य प्रतिष्ठा एवास्य गम्भीरमन्त्रस्य गूढरहस्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दान स्तुति का उल्लेख कहाँ है?", "Kannada": "ದಾನ ಸ್ತುತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಎಲ್ಲಿದೆ?", "Sanskrit": "दानस्तुतीनाम्‌ उल्लेखः कुत्र वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय सिद्धान्तों की चाभी कौन हे?", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಗಳ ಕೀಲಿ ಕೈ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "भारतीयसिद्धान्तस्य कुञ्जिका इति का?"}}
{"translation": {"Hindi": "त्याग मूलक वैदिक संस्कृति का महामन्त्र क्या है?", "Kannada": "ತ್ಯಾಗ ಮೂಲಕವಾದ ವೈದಿಕ ಸಂಶ್ಕೃತಿಯ ಮಹಾ ಮಂತ್ರ ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "त्यागमूलकवैदिकसंस्कृतेः महामन्त्रः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "नाटकों का उदय विद्वान किससे मानते हैं?", "Kannada": "ನಾಟಕಗಳ ಉದಯವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಅಯಿತು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "नाटकानामुदयः कस्माज्जातः इति विद्वांसः कथयन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ पाश्चात्य विद्वानों के नाम लिखो।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ?", "Sanskrit": "केषाञ्चन पाश्चात्यविदुषां नाम लिख्यताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "दार्शनिक दृष्टि से गम्भीर अर्थ के सूक्तों का नाम लिखो।", "Kannada": "ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗಂಭೀರಾರ್ಥದ ಸೂಕ್ತಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "दार्शनिकदृष्ट्या गाम्भी्यार्थकानां सूक्तानां नाम लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें मण्डल की अर्वाचीनता दसवां मण्डल सबसे अर्वाचीन मण्डल है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲವು ಹಳೆಯದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲವು ಎಲ್ಲದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಂಡಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दशममण्डलस्य अर्वाचीनत्वम्‌ दशमं मण्डलं सर्वतः अर्वाचीनं मण्डलं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका कारण वंश मण्डल से भाषा में आया भेद तथा विषय में आया भेद बहुत जगह दिखते है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ವಂಶಮಂಡಲದಿಂದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अस्य कारणञ्च वंशमण्डलात्‌ भाषागतभेदः तथा विषयगतभेदः च बहुत्र दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भाषा में आये वैशिष्ट्य को, छन्द में आये वैशिष्ट्य को और देवता में आये वैशिष्ट्य की आलोचना करते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಭಾಷೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು, ಸಾಲುಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "अत्र भाषागतवैशिष्ट्यं, छन्दोगतवैशिष्ट्यं तथा देवतागतं च वैशिष्ट्यमालोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषा में आया भेद ऋक्‌ संहिता साहित्य में बहुत जगह भाषा में भेद परिलक्षित होता है।", "Kannada": "ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಋಕ್ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಡೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भाषागतभेदः ऋक्संहितासाहित्ये बहुत्र भाषायां भेदाः परिलक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के बहुत से स्थलों में शब्दों के भिन्न रूप से प्रयोग दिखते हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಬಳಕೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य बहुषु स्थलेषु शब्दानां भिन्नरूपेण प्रयोगः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषा विद्वानों की यह मान्यता है की संस्कृत भाषा जैसे विकसित होती वैसे ही उसकी भाषा में रेफ के स्थान में लकार का प्रयोग बढ़ता गया है, जैसे जल वाचक के सलिल-शब्द का प्राचीन रूप सरिर ऐसा पद गोत्र मण्डलों में प्रयुक्त है।", "Kannada": "ಭಾಷಾವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅದರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ರೇಫ'ದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಕಾರದ ಪ್ರಯೋಗವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಹೇಗಂದರೆ ಜಲವಾಚಕವಾದ 'ಸಲಿಲ-ಪದದ' ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪವು 'ಸರಿರ' ಎಂದು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು 'ಗೋತ್ರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ' ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भाषाविदामियं मान्यता अस्ति यत्‌ संस्कृतभाषा यथैव विकसिता भवति तथैव तस्यां भाषायां रेफस्य स्थाने लकारस्य प्रयोगो वर्द्धते, यथा जलवाचकस्य सलिल-शब्दस्य प्राचीनरूपं सरिर इति पदं गोत्रमण्डलेषु प्रयुक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु दसवें मण्डल में लकार युक्त शब्द का ही प्रयोग प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ಹತ್ತನೇಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಲಕಾರಯುಕ್ತಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च दशममण्डले लकारयुक्तशब्दस्यैव प्रयोगः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रयोग दृष्टि से भाषा में भेद है।", "Kannada": "ಇದು ಪ್ರಯೋಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ.", "Sanskrit": "अयं प्रयोगदृष्ट्या भाषायां भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण दृष्टि से भी भाषा में भिन्नता दिखाई देती है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणदृष्ट्या अपि भाषायां पार्थक्यं परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन काल में पुल्लिङग-आकारान्त शब्दों में प्रथमा द्विवचन का प्रत्यय आ इस प्रकार का है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುಲ್ಲಿಂಗ-ಆಕಾರಾಂತಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ \"ಆ\" ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವೇ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "प्राचीनांशे पुल्लिङ्ग- आकारान्तशब्देषु प्रथमाद्विवचनस्य प्रत्यय आ इत्येवास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु दसवें मण्डल में उस स्थान में औ इस प्रत्यय का भी प्रयोग प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹತ್ತನೇಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 'ಔ' ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च दशममण्डले तस्मिन्‌ स्थाने औ इति प्रत्ययस्य अपि प्रयोगः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - “मा वामेतौ मा परेतौ रिषाम्‌'' (ऋ.वे.१०.१७८.२) , सूर्याचन्द्रमसौ धाता (१०.१९०.३)।", "Kannada": "ಹೇಗಂದರೆ - \"ಮಾ ವಾಮೇತೌ ಮಾ ಪರೇತೌ ರಿಷಾಮ್\" (ಋ.ವೇ. ೧೦.೧୭೮.೨), \"ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರಮಸೌ ಧಾತಾ\"(೧೦.೧೯೦.೩).", "Sanskrit": "यथा - मा वामेतौ मा परेतौ रिषाम्‌ (ऋ.वे.१०.१७८.२), सूर्याचन्द्रमसौ धाता (१०.१९०.३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन अंश में क्रिया अर्थक क्रिया की सूचना के लिए तवै, से, असे, अध्यै, इत्यादि प्रत्ययों का प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾರ್ಥಕಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತವೈ, ಸೆ, ಅಸೆ, ಅಧ್ಯೈ ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनांशे क्रियार्थकक्रियायाः सूचनार्थं तवै , से, असे, अध्यै, इत्यादयः प्रत्ययाः प्रयुक्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु दसवें मण्डल में अधिकतया तुम्‌ इति प्रत्यय का ही प्रयोग प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ತುಮ್' ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಯೋಗವೇ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च दशममण्डले आधिक्येन तुम्‌ इति प्रत्ययस्यैव प्रयोगः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें मण्डल में कर्त्त वै, जीव से, अवसे इत्यादि प्राचीन पदों के स्थान में कर्त्तुम्‌, जीवितुम्‌, अवितुम्‌ इत्यादि पदों का प्रयोग अधिक दिखाई देता है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ 'ಕರ್ತವೈ', 'ಜೀವಸೇ', 'ಅವಸೇ' ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಪದಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 'ಕರ್ತುಮ್', 'ಜೀವಿತುಮ್', 'ಅವಿತುಮ್' ಇತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दशममण्डले कर्त्तवै, जीवसे, अवसे इत्यादिप्राचीनपदानां स्थाने कर्त्तुम्‌, जीवितुम्‌, अवितुम्‌ इत्यादिप्रयोगानां प्राचुर्य॑ परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों की भाषा के साथ दसवें मण्डल की भाषा समान दिखाई देती है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥಗಳ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದ ಭಾಷೆಯು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थानां भाषया सह दशममण्डलस्य भाषा समाना दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण इन ग्रन्थों के काल विचार करने पर प्राचीन प्रतीत नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः एतेषां ग्रन्थानां कालविचारे कृते प्राचीनत्वं न प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द में आया हुआ वैशिष्ट्य प्राचीन अंशो में उपलब्ध छन्दों की अपेक्षा से दसवें मण्डल के छन्दों में भेद है।", "Kannada": "ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧವಾದ ಛಂದಸ್ಸಿಗಿಂತ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दोगतवैशिष्ट्यम्‌ प्राचीनांशेषु उपलब्धानां छन्दसाम्‌ अपेक्षया दशममण्डलस्य छन्दःसु पार्थक्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन काल में वर्णों की संख्या के ऊपर छन्द विन्यास में विशेष ध्यान था।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧವಾದ ಛಂದಸ್ಸಿಗಿಂತ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनांशेषु उपलब्धानां छन्दसाम्‌ अपेक्षया दशममण्डलस्य छन्दःसु पार्थक्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु दसवें मण्डल में लघु-गुरू के ऊपर भी उचित विन्यास में भी सब जगह विशेष बल दिया।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಗ್ರಹವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "प्राचीनकाले वर्णानां संख्याया उपरि छन्दोविन्यासे विशेषः आग्रहः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे पद्यों के पढ्ने में सुस्वर का और लय का आविर्भाव अत्यधिक रुचिकर होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪದ್ಯಗಳ ಓದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಲಯದ ಆವಿರ್ಭಾವವು ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येन पद्यानां पठने सुस्वरस्य लयस्य च आविर्भावः अतीव रुचिरतया सम्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फलतः प्राचीन अनुष्टुप्‌ दसवें मण्डल में लौकिक संस्कृत के अनुष्टुप्‌ के समान हुआ।", "Kannada": "ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "फलतः प्राचीनानुष्टुप्‌ दशममण्डले लौकिकसंस्कृतस्य अनुष्टुप्‌ इव अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवता में आया वैशिष्ट्य ऋग्वेद में ही देवता प्राणशाली होने से असुर ऐसा कहा।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು - ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ 'ಅಸುರ'ರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "देवगतवैशिष्ट्यम्‌ ऋग्वेदे हि देवताः प्राणशालित्वात्‌ असुर इति प्रोक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद में देवताओ के स्थान अत्यधिक महत्त्व पूर्ण है।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಥಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वेदे देवतानां स्थानमतीव महत्त्वपूर्णम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक काल के महर्षियों ने प्रकृति की लीला धारण करने के लिये विविध रूपों की कल्पना की है।", "Kannada": "ವೇದಕಾಲದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಲೀಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वैदिककालस्य महर्षयः प्रकृतेः लीलाः अवधारयितुम्‌ विविधानि रूपाणि कल्पितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु दसवें मण्डले में उल्लिखित देवों में बहुत से नये देवता जोड़ दिये।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ದೇವರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ದೇವತೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.", "Sanskrit": "किञ्च दशममण्डले उतल्लिखितेषु देवेषु बहवो नवीनाः देवताः सन्निविष्टाः अभवन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण समस्त जगत का नियन्ता, सर्वज्ञ, सर्वशक्तिमान्‌ देवस्वरूप से पूर्व चित्रित थे, किन्तु इस मण्डल में उसका शासन क्षेत्र कम होकर जलमात्र तक शेष दिखाई देता है।", "Kannada": "ವರುಣನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಕ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವಶಕ್ತನಾದ ದೇವರಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಮೊದಲಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಭಾಗವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಅಧಿಪತಿಯೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वरुणः समस्तजगतां नियन्ता, सर्वज्ञः, सर्वशक्तिमान्‌ देवस्वरूपेण पूर्व चित्रितः आसीत्‌, किञ्चाऽस्मिन्‌ मण्डले तस्य शासनक्षेत्रं सङ्कीर्णं भूत्वा जलमात्रम्‌ अवशिष्टमिति दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व नियन्ता पद से हटकर जल देवता स्वरूप में ही दृष्टि गोचर होते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ವಿಶ್ವನಿಯಂತೃ ಎಂಬ ಪದವಿಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಜಲದ ಅಧಿದೇವತೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विश्वनियन्तृ-पदाद्‌ अपसृत्य जलदेवतास्वरूपेणैव दृग्गोचरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ मानसिक भावना से, और मानसिक वृत्ति के प्रतिनिधि स्वरूप नये देवों की कल्पना की है।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ಕೆಲವು ಮಾನಸಿಕಭಾವನೆಗಳ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವೃತ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸ್ವರೂಪಿಗಳಾದ ಹೊಸ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कतिपये मानसिकभावनायाः, मानसिकवृत्तेश्च प्रतिनिधिस्वरूपाः अभिनवाः देवाः कल्पिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के देवो में “श्रद्धा (ऋ. १०.१५१), मन्यु ( १०.८३.८४) आदि की कल्पना की है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ \"ಶ್ರದ್ಧಾ\" (ಋ.10.151), \"ಮನ್ಯು\" (10.83.84) ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतादृशेषु देवेषु “श्रद्धा (ऋ. १०.१५१) ,„ “मन्युः( १०.८३.८४) प्रभृतयः परिकल्पिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तारक्ष्य की भी स्तुति एक स्थान में देवता रूप में ही उपलब्ध होती है (ऋ. १०.१७८)।", "Kannada": "ನಕ್ಷತ್ರದ ಹೊಗಳಿಕೆಯೂ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ (ಕ.10.178).", "Sanskrit": "ताक्ष्यस्याऽपि स्तुतिः एकस्मिन्‌ स्थाने देवतारूपे एवोपलब्धा भवति (क. १०.१७८)।"}}
{"translation": {"Hindi": "कामायनी श्रद्धा का अत्यधिक रोचक वर्णन सूक्त में है - श्रद्धयाग्निः समिध्यते श्रद्धया हूयते हविः।", "Kannada": "'ಕಾಮಾಯನಿಶ್ರದ್ಧೆಯ' ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕವಾದ ವಿವರಣೆಯು ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿದೆ - \"ಶ್ರದ್ಧಯಾಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧ್ಯತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಹೂಯತೇ ಹವಿಃ\"", "Sanskrit": "कामायनीश्रद्धायाः अतीव रोचकवर्णनं सूक्ते अस्ति - श्रद्धयाग्निः समिध्यते श्रद्धया हूयते हविः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा से अग्नि प्रज्वलित होती है, अर्थात्‌ ज्ञान अग्नि का प्रज्वलन श्रद्धा से ही होता है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬೆಂಕಿಯು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನವು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धया अग्नेः समिन्धनं भवति, अर्थात्‌ ज्ञानाग्नेः प्रज्वलनं श्रद्धया एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हवि से हवन भी श्रद्धा से ही सम्भव होता है।", "Kannada": "ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಹವನವು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "हविषः हवनमपि श्रद्धया एव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गीता में भगवान श्री कृष्ण ने भी बहुत जगह इसी प्रकार कहा है।", "Kannada": "ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "गीतायां भगवता श्रीकृष्णेनापि बहुधा एवमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐश्वर्य का ऊर्ध्व स्थान को जाने के लिए हम वाणी द्वारा श्रद्धा से स्तुति करते है।", "Kannada": "ಐಶ್ವರ್ಯದ ಊರ್ಧ್ವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಾವು ವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸೋಣ.", "Sanskrit": "ऐश्वरस्य ऊर्ध्वस्थानं गमनाय वयं वचसा श्रद्धायाः स्तुतिं कुर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गाय की स्तुति में प्रयुक्त एक सम्पूर्ण सूक्त (१०.१६९) वैदिक आर्यो की गो विषय में भावना को सुन्दरता से अभिव्यक्त किया है।", "Kannada": "ಗೋವುಗಳ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣಸೂಕ್ತವು (10.169) ವೈದಿಕರ ಹಾಗೂ ಆರ್ಯರ ಗೋವಿನ ಬಗ್ಗೆಯಿರುವ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गोः स्तुतौ प्रयुक्तमेकं समग्रसूक्तं (१०.१६९) वैदिकानाम्‌ आर्याणां गोविषयिणीं भावनां सुन्दरतया अभिव्यक्तं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरण्य-देवों की स्तुति में (१०.१४६) विषय की नवीनता पण्डितों के हदय को आकर्षित करती है।", "Kannada": "ಅರಣ್ಯಹಾಗೂ ದೇವರುಗಳ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ (10.146) ವಿಷಯದ ಹೊಸತನವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಹೃದಯವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अरण्यानी-देव्याः स्तुतौ (१०.१४६) विषयस्य नवीनत्वं पण्डितानां हृदयम्‌ आकर्षयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी सूक्त का प्रख्यात मन्त्र में (१०.७१.११) यज्ञ सम्पादक चारों ऋत्विजों का (होता - अध्वर्यु-उद्गाता - ब्रह्मा) स्पष्ट रूप से सङ्केत प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ (10.71.11) ಯಜ್ಞಸಂಪಾದಕರಾದ ನಾಲ್ವರು ಋತ್ವಿಜರಾದ 'ಹೋತಾ - ಅಧ್ವರ್ಯು - ಉದ್ಗಾತಾ - ಬ್ರಹ್ಮ' ಇವರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्यैव सूक्तस्य प्रख्यातमन्त्रे (१०.७१.११) यज्ञसम्पादकानां चतुर्णाम्‌ ऋत्विजां होतृ-अध्वर्यु-उद्गातृ-ब्रह्मादीनां स्पष्टरूपेण सङ्केतो प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में सलिल शब्द के स्थान में किसका प्रयोग दिखाई देता हे?", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಸಲಿಲಶಬ್ದದ ಬದಲಾಗಿ ಯಾವ ಶಬ್ದದ ಬಳಕೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "वेदे सलिलशब्दस्य स्थाने कस्य प्रयोगो दृश्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दसवें मण्डल में किन प्रत्ययों का प्रयोग मिलता है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಯೋಗವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डले केषां प्रत्ययानां प्रयोगः दृश्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवसे, अवसे इन स्थानों पर ऋग्वेद के दसवें मण्डल में क्या प्रयोग किया है?", "Kannada": "'ಜೀವಸೇ', 'ಅವಸೇ' ಎಂಬುದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "जीवसे अवसे इत्यनयोः स्थलयोः ऋग्वेदस्य दशममण्डले किं प्रयुक्तं दृश्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "पद्यों के पढ्ने में रुचिता कैसे आती है?", "Kannada": "ಪದ್ಯಗಳ ಓದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಯು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पद्यानां पठने रुचिरता कथमागच्छति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में देव कैसे असुर कहलाते है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಸುರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदे देवाः कथम्‌ असुराः इत्युच्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दसवें मण्डल में वरुण देव कैसे प्रतिपादित है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವರುಣದೇವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डले वरुणदेवः कथं प्रतिपादितः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण देव का शासन क्षेत्र कहाँ था?", "Kannada": "ವರುಣದೇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಥಾನವು ಎಲ್ಲಿತ್ತು?", "Sanskrit": "वरुणदेवस्य शासनक्षेत्रं कुत्र आसीदिति?"}}
{"translation": {"Hindi": "“श्रद्धयाग्निः समिध्यते” यह मन्त्र सम्पूर्ण लिखिए।", "Kannada": "\"ಶ್ರದ್ಧಯಾಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧ್ಯತೇ\" ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "\"श्रद्धयाग्निः समिध्यते\" इति मन्त्रं सम्पूर्ण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद अष्टक-अध्याय-सूक्त भेद से तथा मण्डल-अनुवाक-वर्ग भेद से विभक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದವು ಅಷ್ಟಕ-ಅಧ್ಯಾಯ-ಸೂಕ್ತಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಮತ್ತು ಮಂಡಲ-ಅನುವಾಕ್-ವರ್ಗಗಳ ಭೇದದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदः अष्टक-अध्याय-सूक्तभेदेन तथा मण्डल-अनुवाक-वर्गभेदेन विभक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में त्रिष्टुप्‌-छन्द का प्रयोग अधिक दिखाई देता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಯೋಗದ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे त्रिष्ठुप्‌- छन्दसः प्रयोगः आधिक्येन दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद की शाकल-वाष्कल-आशश्वालायन- शांख्यायन-माण्डूकायन-नाम की पांच मुख्य शाखा है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳೆಂದರೆ \"ಶಾಕಲ-ವಾಷ್ಕಲ-ಆಶಶ್ವಾಲಾಯನ-ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ- ಮಾಂಡೂಕಾಯನ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य शाकल-वाष्कल-आश्‍श्वलायन-शांख्यायन-माण्डूकायन- नामधेयाः पञ्च मुख्याः शाखाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल ऋग्वेद की प्रचलित संहिता शाकल शाखा ही है।", "Kannada": "ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಹಿತೆಯು ಶಾಕಲಶಾಖೆಯದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति ऋग्वेदस्य प्रचलिता संहिता शाकलशाखीया एवाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संवाद सूक्त में कुछ उपाख्यान प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಸಂವಾದಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿವರಗಳು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संवादसूक्ते कानिचन उपाख्यानानि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे ऐतरेय ब्राह्मण में आया हुआ शुनः शेप उपाख्यान, शतपथ ब्राह्मण में आया हुआ उर्वशी-पुरुरवा उपाख्यान इत्यादि मुख्य है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶುನಃಶೇಪೋಖ್ಯಾನವು, ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉರ್ವಶೀ-ಪುರೂರವ ಉಪಾಖ್ಯಾನ  ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तेषु ऐतरेयब्राह्मणगतं शुनःशेपोपाख्यानं, शतपथब्राह्मणगतमुर्वशी-पुरुरव-उपाख्यानम्‌ इत्यादीनि मुख्यानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का दसवां मण्डल सबसे अर्वाचीन मण्डल है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇಮಂಡಲವು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಂಡಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशमं मण्डलं सर्वतः अर्वाचीनं मण्डलं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका कारण वंश मण्डल से भाषा में आया हुआ भेद, और विषय में आई हुई भिन्नता सब जगह दिखाई देती है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ವಂಶಮಂಡಲಕ್ಕಿಂತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कारणञ्च अस्य वंशमण्डलात्‌ भाषागतभेदः तथा विषयगतभिन्नता सर्वत्र परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां भाषा में आये हुए वैशिष्ट्य को, छन्द में आये हुए वैशिष्ट्य को और देवता में आये हुए वैशिष्ट्य को आलोचना की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು, ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र भाषागतवैशिष्ट्यं, छन्दोगतवैशिष्ट्यं तथा देवतागतं च वैशिष्ट्यञ्च आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ संहिता के दो क्रमों का वर्णन कोजिए।", "Kannada": "ಋಕ್-ಸಂಹಿತೆಯ ಎರಡು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ.", "Sanskrit": "ऋक्संहितायाः द्वौ क्रमौ वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में ऋचाओं की संख्या के विषय में जो जानते हो उसे लिखिए।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವ 'ಋಕ್'ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे ऋचां संख्यायाः विषये यज्जानन्ति तल्लिखन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद की कौन-कौन सी शाखा प्रसिद्ध है, उनको विस्तारपूर्वक लिखिए।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಯಾವ ಯಾವ ಶಾಖೆಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य काः शाखाः प्रसिद्धाः सन्ति, ताः विशदम्‌ आलोच्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संवाद सूक्त के विषय में संक्षेप में लिखिए।", "Kannada": "ಸಂವಾದಸೂಕ್ತದ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "संवादसूक्तविषये संक्षेपेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें मण्डल की अर्वाचीनता की युक्ति के द्वारा समर्थन कीजिए।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇಮಂಡಲದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಯುಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಸಮರ್ಥಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "दशममण्डलस्य अर्वाचीनत्वं युक्तिभिः समर्थयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें मण्डल में भाषा में आये हुए भेद का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "दशममण्डले भाषागतभेदं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर - ऋच्यते स्तूयते यया सा ऋक्‌।", "Kannada": "ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಗಳು - \"ಋಚ್ಯತೇ ಸ್ತೂಯತೇ ಯಯಾ ಸಾ ಋಕ್\".", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि- ऋच्यते स्तूयते यया सा ऋक्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋचाओं का समूह ही ऋग्वेद है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಎಂದರೆ 'ಋಕ್'ಗಳ ಸಮೂಹ.", "Sanskrit": "ऋचां समूह एव ऋग्वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ अर्थवश से पाद की व्यवस्था हो वह ऋक्‌ ऐसा मीमांसक मानते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಪಂಕ್ತಿಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು 'ಋಕ್' ಎಂದು ಮೀಮಾಂಸಕರು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्रार्थवशेन पादव्यावस्था सा ऋगिति मीमांसकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋचा के उत्पन्न होने के विषय में पुरुष सूक्त में आलोचना की है।", "Kannada": "'ಋಕ್'ಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋचाम्‌ आविर्भावविषये पुरुषसूक्ते आलोचना वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य में ऋग्वेद की इक्कीस शाखा का निर्देश है।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाभाष्ये ऋग्वेदस्य एकविंशतिः शाखाः निर्दिष्टाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद सूक्त-मण्डल भेद से दो भागों में विभक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಸೂಕ್ತ-ಮಂಡಲ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदः सूक्त-मण्डलभेदेन द्विधा विभक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषि सूक्त, देवता सूक्त, छन्द सूक्त और अर्थ सूक्त भेद से सूक्त चार प्रकार के है।", "Kannada": "ಋಷಿಸೂಕ್ತ-ದೇವತಾಸೂಕ್ತ-ಛಂದಃಸೂಕ್ತ-ಅರ್ಥಸೂಕ್ತ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಕ್ತಗಳು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ.", "Sanskrit": "ऋषिसूक्त-देवतासूक्त-च्छन्दःसूक्त-अर्थसूक्तभेदात्‌ सूक्तं चतुर्विधम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन मंत्रो के ऋषि एक ही हैं, उन मंत्र समूहों को ही ऋषि सूक्त कहते हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಋಷಿಯಿರುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನೇ 'ಋಷಿಸೂಕ್ತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येषां मन्त्राणाम्‌ ऋषिः तु एकः एव वर्तते तेषां समूहः हि ऋषिसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन मंत्रों के छन्द॒ समान ही है, उन मंत्र समूहों को ही छन्द सूक्त कहते है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು 'ಛಂದಃಸೂಕ್ತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येषां मन्त्राणां कृते छन्दः समानमेव अस्ति तेषां समूहो हि छन्दःसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जितने अर्थ समाप्त मन्त्रों का समूह अर्थ सूक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಅರ್ಥಸಮಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು 'ಅರ್ಥಸೂಕ್ತ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावदर्थसमाप्तानां मन्त्राणां समूहः अर्थसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद मण्डल-अनुवाक-वर्ग भेद से और अष्टक अध्याय सूक्त भेद से दो प्रकार की है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದವು ಮಂಡಲ-ಅನುವಾಕ್-ವರ್ಗಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟಕ-ಅಧ್ಯಾಯ-ಸೂಕ್ತಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदः मण्डल-अनुवाक-वर्गभेदेन अष्टकाध्यायसूक्तभेदेन च द्विधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम भाग में बालखिल्य सूक्तों को छोड़कर सम्पूर्ण ऋग्वेद संहिता में दस मण्डल, पचासी अनुवाक, दो हजार छः वर्ग है।", "Kannada": "ಮೊದಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಲಖಿಲ್ಯಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂಡಲಗಳು, ಎಂಭತ್ತೈದು ಅನುವಾಕಗಳು, ಇನ್ನೂರೆಂಟು ವರ್ಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रथमभागे बालखिल्यसूक्तानि विहाय सम्पूर्णायां ऋग्वेदसंहितायां दश मण्डलानि, पञ्चाशीतिश्चानुवाकाः, अष्टोत्तरद्विशतमिताश्च वर्गाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ संहिता में आठ भाग हैं, और प्रत्येक भाग में आठ अध्याय हैं।", "Kannada": "ಋಕ್-ಸಂಹಿತೆಯು ಎಂಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವೂ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋक्संहितायाम्‌ अष्टौ भागाः, प्रतिभागं च अष्टौ अध्यायाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण ऋग्वेद में चौसठ अध्याय हैं।", "Kannada": "ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅರುವತ್ತನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सम्पूर्ण ऋग्वेदे चतुष्षष्टिः अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक अध्याय के अन्तर विभाग का नाम - 'वर्ग' है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತರವಿಭಾಗದ ಹೆಸರು 'ವರ್ಗ' ಎಂದು.", "Sanskrit": "प्रत्येकाध्यायस्य अन्तरविभागस्य नाम -वर्गे' इत्यस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्छी प्रकार से और सरलता से जैसा अध्ययन होता है, उसी प्रकार इनका वर्ग भेद किया है।", "Kannada": "ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸರಳವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಬೇಕೆಂದು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿರುವುದು.", "Sanskrit": "सुष्ठुतया सारल्येन च यथा अध्ययनं भवेत्‌ तस्मादेव एतादृशः वर्गभेदः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण ऋग्वेद में दो हजार छ: वर्ग है।", "Kannada": "ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾವಿರದ ಆರು ವರ್ಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सम्पूर्णे ऋग्वेदे षडधिकद्विसहस्रपरिमिताः वर्गाः सन्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का दूसरा मण्डल क्रम विभाग है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡನೇ ಮಂಡಲವು ಕ್ರಮ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य द्वितीयोऽयं मण्डलक्रमविभागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बालखिल्य सूक्तों को छोड़कर सम्पूर्ण ऋग्वेद संहिता में दस मण्डल, पचासी अनुवाक और दो हजार छः वर्ग है।", "Kannada": "ಬಾಲಖಿಲ್ಯಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಡೀ ಋಗ್ವೇದಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂಡಲಗಳು, ಎಂಭತ್ತೈದು ಅನುವಾಕಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂರೆಂಟು ವರ್ಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "बालखिल्यसूक्तानि विहाय सम्पूर्णयाम्‌ ऋग्वेदसंहितायां दश मण्डलानि पञ्चाशीतिश्च अनुवाकाःअष्टोत्तरशतद्वयमिताश्च वर्गाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकल्य के अनुसार दस हजार चार सौ सड्सठ मन्त्र है।", "Kannada": "ಶಾಕಲ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಹತ್ತುಸಾವಿರದ ನಾನೂರರವತ್ತೇಳು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "शाकल्यनुसारेण दशसहस्र-चतुःशतसप्तषष्टिमिताः मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रों में अक्षर संख्या है - ४३२०००। सभी मन्त्र चौदह छन्दों में विभक्त हें।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು-432000. ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रेषु अक्षरसंख्या हि - ४३२०००। सर्वेऽपि मन्त्राः चतुर्दशसु छन्दःसु विभक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में आये मन्त्र द्रष्टा ऋषियों में गृत्समद-विश्वामित्र-वामदेव-अत्रि-भारद्वाज-वशिष्ठ आदि है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ದ್ರಷ್ಟಾರರಾದ ಋಷಿಗಳು - ಗೃತ್ಸಮದ-ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ-ವಾಮದೇವ-ಅತ್ರಿ-ಭರದ್ವಾಜ-ವಶಿಷ್ಠ ಮುಂತಾದವರು.", "Sanskrit": "ऋग्वेदगतमन्त्रद्रष्टारो ऋषयः गृत्समद-विश्वामित्र-वामदेव-अत्रि-भरद्वाज-वशिष्ठादयः सन्ति।।"}}
{"translation": {"Hindi": "खिल शब्द का अर्थ होता है “परिशिष्ट' अथवा बाद में संकलित मन्त्र।", "Kannada": "ಖಿಲ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಪರಿಶಿಷ್ಟ' ಅಥವಾ ಅನಂತರ ಜೋಡಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳು ಎಂದು.", "Sanskrit": "खिलशब्दास्यार्थो भवति 'परिशिष्टम्‌' अथवा पश्चात्सङ्कलितमन्त्राः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋचाओं में शब्दो की संख्या १५३८२३ है।", "Kannada": "'ಋಕ್'ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 153823.", "Sanskrit": "ऋचां शब्दानां संख्या १५३८२३ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहती छन्द छत्तीस अक्षरों का होता है।", "Kannada": "ಬೃಹತೀ ಛಂದಸ್ಸು ಮೂವತ್ತಾರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "बृहतीच्छन्दः षट्त्रिंशदक्षराणां भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन आचार्यो के मध्य में ऋक्‌ मन्त्रों की गणना प्रसंग में विरोध, शाखाओं के भेद से ही परिलक्षित होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನಾಚಾರ್ಯರ ನಡುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಋಕ್ ಮಂತ್ರಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿರುವ ವಿರೋಧವು ಶಾಖೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಲೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनाचार्याणां मध्ये ऋङ्गन्त्राणां गणनाप्रसंगे वैषम्यं शाखानां भेदजन्यादेव परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस भ्रमोदय का कारण है - ऋग्वेद में कितनी ऋचा इस प्रकार की है जो ऋचा अध्ययन काल में चार पाद वाली होती है किन्तु प्रयोग काल में दो पाद वाली ही मानते हैं।", "Kannada": "ಈ ಭ್ರಮೆಗೆ ಕಾರಣವು - ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಎಷ್ಟು ಋಕ್ಕುಗಳಿವೆ, ಯಾವುದು ಅಧ್ಯಯನಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಗಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು.", "Sanskrit": "अस्य भ्रमोदयस्य कारणमस्ति- ऋग्वेदे कियत्यः ऋचः एवंविधाः सन्ति या ऋचः अध्ययनकाले चतुष्पदा भवन्ति किञ्च प्रयोगकाले द्विपदा एव मन्यते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चरणव्यूह के टीका कर्ता - महिमदास है।", "Kannada": "ಚರಣವ್ಯೂಹದ ಟೀಕಾಕಾರರು - ಮಹಿಮದಾಸರು.", "Sanskrit": "चरणव्यूहस्य टीकाकर्ता हि - महिमदासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद की संहिता में “त्रिष्टुप्‌' - छन्द का प्रयोग अधिक है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ 'ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್'ನ ಪ್ರಯೋಗವು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य संहितायां 'त्रिष्टुप्‌-छन्दसः आधिक्यं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिष्ठुप्‌-छन्द में चार पाद होते हैं, और ग्यारह अक्षर होते है।", "Kannada": "ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಂಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "त्रिष्ठुप्‌-छन्दसि चत्वारः पादाः एकादश अक्षराणि च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गायत्री-छन्द में तीन पाद होते हैं, प्रतिपाद में आठ अक्षर होते है।", "Kannada": "ಗಾಯತ್ರೀ-ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಾದಗಳು, ಪ್ರತಿಪಾದಗಳು ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "गायत्री-छन्दसि त्रयः पादाः प्रतिपादं अष्टाक्षराणि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगती-छन्द में चार पाद और ग्यारह अक्षर होते है।", "Kannada": "ಜಗತೀ-ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "जगती-छन्दसि चत्वारः पादाः एकादश अक्षराणि च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषभाग में ८९८ अनुष्टुप्‌ है।", "Kannada": "ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 898 ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಇವೆ.", "Sanskrit": "शेषभागे ८९८ अनुष्टुप्‌ वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ को आवश्यकता को अनुभव करके उदात्त द्रष्टा महामुनि व्यास ने अपने चार शिष्यों को वेद पढाया।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಂತಹ ಉದಾತ್ತವಾದ ಚಿಂತನೆಯುಳ್ಳ ಮಹಾಮುನಿ ವ್ಯಾಸ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಾಲ್ವರು ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "यज्ञस्य आवश्यकताम्‌ अनुभूय उदात्तदृष्ट्या महामुनिः व्यासः स्वचतुरान्‌ शिष्यान्‌ वेदम्‌ अध्यापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में चार ऋत्विज होते हैं, और वे हैं १. होता, २. अध्वर्यु, ३. उद्गाता, ४. और ब्रह्मा।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಋತ್ವಿಜರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರುಗಳು- ೧.ಹೋತಾ, ೨.ಅಧ್ವರ್ಯು, ೩.ಉದ್ಗಾತಾ, ೪.ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು.", "Sanskrit": "यज्ञे चत्वारः ऋत्विजो भवन्ति, ते च १.होता, २.अध्वर्युः, ३. उद्गाता, ४. ब्रह्मा चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "होता हि यज्ञ का आवाहन कर्त्ता है।", "Kannada": "ಹೋತನು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುವವನು.", "Sanskrit": "होता हि यज्ञस्य आह्वानकर्त्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्वर्यु विधिवत यज्ञ को पूर्ण करता है।", "Kannada": "ಅಧ್ವರ್ಯುವು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अध्वर्युर्विधिवद्यज्ञं सम्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उद्गाता ही स्वर बद्ध मन्त्रों को गाता है।", "Kannada": "ಉದ್ಗಾತನು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವರಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "उद्गाता हि स्वरबद्धान्‌ मन्त्रान्‌ उच्चैर्गायति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनी को व्यास ने सामवेद पढ़ाया।", "Kannada": "ವ್ಯಾಸರು ಜೈಮಿನಿಗೆ ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "व्यासः जैमिनिं सामवेदं पाठितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मा ही यज्ञ निरीक्षक और किये हुए और नहीं किये हुए कार्य का निरीक्षण कर्त्ता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ಯಜ್ಞದ ವೀಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मा हि यज्ञनिरीक्षकः कृताकृतावेक्षणकर्त्ता च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ निरीक्षण कार्य सम्पादन के लिये मुनि व्यास ने सुमन्तु मुनि को अथर्ववेद पढ़ाया।", "Kannada": "ಯಜ್ಞವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೇರವೇರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮುನಿ ವ್ಯಾಸರು ಸುಮಂತುಮುನಿಗಳಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "यज्ञनिरीक्षणकार्यसम्पादनाय मुनिः व्यासः सुमन्तुमुनिमर्थववेदं पाठितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाखा के साथ 'चरण'-शब्द का भी सम्बन्ध है।", "Kannada": "ಶಾಖೆಯೊಂದಿಗೆ 'ಚರಣ' ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "शाखया सह 'चरण”-शब्दस्यापि सम्बन्धोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मालतीमाधव के टीका कर्ता - श्री जगधर है।", "Kannada": "ಮಾಲತಿಮಾಧವದ ಟೀಕಾಕಾರರು - ಶ್ರೀ ಜಗಧರರು.", "Sanskrit": "मालतीमाधवस्य टीकाकर्ता हि - श्रीजगधरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य में ऋग्वेद की इक्कीस शाखा का निर्देश है।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाभाष्ये ऋग्वेदस्यैकविंशतिशाखा निर्दिष्टाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कवीन्द्र आचार्य की सूची से।", "Kannada": "ಕವೀಂದ್ರಾಚಾರ್ಯರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ.", "Sanskrit": "कवीन्द्राचार्यस्य सूचीतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायन की ऋक्सर्वानुक्रमणि में केवल बाईस संख्या सूक्तों में है।", "Kannada": "ಕಾತ್ಯಾಯನರ ಪ್ರಕಾರ ಋಕ್ಕುಗಳ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "कात्यायनस्य ऋक्सवनुक्रमण्यां केवलं द्वाविंशतिसंख्यकेषु सूक्तेषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "शबर स्वामी ने शबर भाष्य को लिखा।", "Kannada": "ಶಬರಸ್ವಾಮಿಗಳು ಶಾಬರಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "शबरस्वामिनः शबरभाष्यमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“केवलाघो भवति केवलादी' इति वेदों में वर्णित सूक्तों के द्वारा।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿರುವ 'ಕೇವಲಾಘೋ ಭವತಿ ಕೇವಲಾದೀ' ಎಂಬ ಸೂಕ್ತದ ಮೂಲಕ.", "Sanskrit": "'केवलाघो भवति केवलादी' इति वेदस्थसूक्तेभ्य इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "डॉ. हर्टल महोदय, श्रोदर महोदय, विण्डिश महोदय, ओल्डेन वर्ग महोदय, पिशेल महोदय नासदीय सूक्त, पुरुष सूक्त, हिरण्यगर्भ सूक्त, वाक सूक्त इत्यादि।", "Kannada": "ಡಾ. ಹರ್ಟಲ್ ಅವರು, ಶ್ರೋದರ್ ಅವರು, ವಿಂಡಿಸ್ ಅವರು, ಓಲ್ಡೆನ್ ಅವರು, ಪಿಶೆಲ್ ಅವರು ಮುಂತಾದವರು, ನಾಸದೀಯಸೂಕ್ತವು, ಪುರುಷಸೂಕ್ತವು, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತವು, ವಾಕ್ ಸೂಕ್ತವು ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "डॉ. हर्टलमहोदयः, श्रोदरमहोदयः, विण्डिशमहोदयः, ओल्डेनवर्गमहोदयः, पिशेलमहोदयः इत्येते नासदीयसूक्तम्‌,पुरुषसूक्तम्‌,हिरण्यगर्भसूक्तम्‌,वाक्सूक्तम्‌ इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुस्वर का तथा लय के सुन्दर होने से।", "Kannada": "ಸುಸ್ವರ ಹಾಗೂ ಲಯದಿಂದಾಗಿ.", "Sanskrit": "सुस्वरस्य तथा लयस्य सत्त्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणशालि होने से।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ.", "Sanskrit": "प्राणशालित्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्त जगत का नियन्ता, सर्वज्ञ, और सर्वशक्तिमान्‌ है।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಕ, ಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "समस्तजगतां नियन्ता, सर्वज्ञः, सर्वशक्तिमान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद और सामवेद संहिता साहित्य। इस पाठ में यजुर्वेदीय संहिता साहित्य और सामवेदीय संहिता साहित्य की आलोचना की गई है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದವು ಸಂಹಿತಾಸಾಹಿತ್ಯವು. ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಯಜುರ್ವೇದದ ಸಂಹಿತಾಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮವೇದದ ಸಂಹಿತಾಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वद-सामवेद-संहितासाहित्यम्‌। अस्मिन्‌ पाठे यजुर्वदीयसंहितासाहित्यं सामवेदीयसंहितासाहित्यं च आलोच्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद शुक्ल और कृष्ण भेद से दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದವು ಶುಕ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदः शुक्लकृष्णभेदेन द्विविधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका पुन संहिता भेद भी है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಂಹಿತೆಯ ಭೇದವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तयोः पुनः संहिताभेदोऽपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उनमें आदि यजुर्वेद संहिता का सामान्य से परिचय करके माध्यन्दिन संहिता, काण्व संहिता, तैत्तिरीय संहिता, मैत्रायणी संहिता, कठ संहिता, और कापिष्ठल संहिता इत्यादि इनके विभागों की विस्तार से आलोचना करेगें।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಯಜುರ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅನಂತರ ಮಾಧ್ಯಂದಿನಸಂಹಿತೆ, ಕಾಣ್ವಸಂಹಿತೆ, ತೈತ್ತಿರೀಯಸಂಹಿತೆ, ಮೈತ್ರಾಯಣೀಸಂಹಿತೆ, ಕಠಸಂಹಿತೆ, ಕಾಪಿಷ್ಠಲಸಂಹಿತೆ ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तावत्‌ आदौ यजुर्वेदसंहितायाः सामान्येन परिचयं कृत्वा माध्यन्दिनसंहिता, काण्वसंहिता, तैत्तिरीयसंहिता, मैत्रायणीसंहिता, कठसंहिता, कापिष्ठलसंहिता च इत्येतेषां विभागानां विस्तरशः आलोचना करिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद सामवेद संहिता की आलोचना करेंगे।", "Kannada": "ಅನಂತರ ಸಾಮವೇದಸಂಹಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनन्तरं सामवेदसंहिता आलोचयिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ साम शब्द के अर्थ का प्रतिपादन करेंगे।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र च सामशब्दार्थः प्रतिपादयिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद कौथुमीय शाखा, राणायणीय शाखा, और जैमिनीय शाखा इन तीनों का सामवेदीय शाखाओं में विस्तार से आलोचना होगी।", "Kannada": "ಅನಂತರ ಕೌಥುಮೀಯಶಾಖೆ, ರಾಣಾಯಣೀಯಶಾಖೆ, ಜೈಮಿನೀಯಶಾಖೆ ಎಂಬ ಮೂರು ಸಾಮವೇದೀಯಶಾಖೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "। तदनन्तरं कौथुमीयशाखा राणायणीयशाखा जैमिनीयशाखा चेति तिसृणां सामवेदीयशाखानाम्‌ विस्तृता आलोचना भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्त में सामगान का सामान्य परिचय और साम विभाग को प्रदर्शित करेंगे।", "Kannada": "ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಗಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अन्ते च सामगानसामान्यपरिचयः सामविभागः च प्रदर्शयिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : यजुर्वेद के विभागों को जान पाने में; यजुर्वेदीय संहिताओं के प्रकारों को जान पाने में; माध्यन्दिन संहिता, काण्व संहिता, तैत्तिरीय संहिता, मैत्रायणी संहिता, कठ सहिता, कापिष्ठल संहिता -इन मुख्य संहिता के विषय में जान पाने में; साम-शब्द का अर्थ समझ पाने में; सामवेदीय संहिता के प्रकारों को समझ पाने में; कौथुमीय शाखा, राणायनीय शाखा और जैमिनीय शाखा इन तीन सामवेदीय शाखा को जान पाने में और; सामगान के सामान्य परिचय को और साम विभाग को जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀನು ಯಜುರ್ವೇದದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ.ಯಜುರ್ವೇದೀಯಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಮಾಧ್ಯಂದಿನಸಂಹಿತೆ, ಕಾಣ್ವಸಂಹಿತೆ, ತೈತ್ತಿರೀಯಸಂಹಿತೆ, ಮೈತ್ರಾಯಣೀಸಂಹಿತೆ, ಕಠಸಂಹಿತೆ, ಕಾಪಿಷ್ಠಲಸಂಹಿತೆ ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯಸಂಹಿತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸಾಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸಾಮವೇದೀಯಸಂಹಿತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಕೌಥುಮೀಯಶಾಖೆ, ರಾಣಾಯಣೀಯಶಾಖೆ, ಜೈಮಿನೀಯಶಾಖೆ ಈ ಮೂರು ಸಾಮವೇದೀಯಶಾಖೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸಾಮಗಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮ ವಿಭಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - यजुर्वेदस्य विभागं ज्ञास्यति। यजुर्वेदीयसंहितानां प्रकारं ज्ञास्यति। माध्यन्दिनसंहिता, काण्वसंहिता, तैत्तिरीयसंहिता, मैत्रायणीसंहिता, कठसंहिता, कापिष्ठलसंहिता - इत्येतासां मुख्यसंहितानां विषये ज्ञास्यति। साम-शब्दस्य अर्थ ज्ञास्यति। सामवेदीयसंहितानां प्रकाराणि अवगमिष्यति। कौथुमीयशाखा, राणायनीयशाखा जैमिनीयशाखा चेति तिस्रः सामवेदीयशाखाः ज्ञास्यति। सामगानसामान्यपरिचयं सामविभागं च ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजु संहिता साहित्य ऋग्वेद संहिता, सामवेद संहिता, यजुर्वेद संहिता और अथर्ववेद संहिता इन चारो संहिता में भी यजु संहिता अत्यधिक महत्त्व पूर्ण है।", "Kannada": "ಯಜುಃಸಂಹಿತಾಸಾಹಿತ್ಯ ಋಗ್ವೇದಸಂಹಿತೆ, ಸಾಮವೇದಸಂಹಿತೆ, ಯಜುರ್ವೇದಸಂಹಿತೆ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದಸಂಹಿತೆ ಈ ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಜುಃಸಂಹಿತೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुःसंहितासाहित्यम्‌ ऋग्वेदसंहिता सामवेदसंहिता यजुर्वेदसंहिता अथर्ववेदसंहिता इति एतासु चतसृष्वपि संहितासु यजुःसंहिता अतीव महत्त्वपूर्णा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद में सभी प्रकार के यागों के वर्णन प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಯಜ್ಞಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदे सर्वविधस्य यागस्य वर्णनं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह यजु संहिता कृष्ण यजुर्वेद तथा शुक्ल यजुर्वेद भेद से दो प्रकार के हैं।", "Kannada": "ಯಜುಃಸಂಹಿತೆಯು ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದ ಎಂಬ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "सा च यजुःसंहिता कृष्णयजुश्शुक्लयजुर्भेदेन द्विविधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र, ब्राह्मण दोनों का जहाँ मिश्रित भाव प्राप्त होता है वह कृष्ण यजुर्वेद इस नाम से विख्यात है, किन्तु जहाँ मन्त्रों का ही विशुद्ध रूप के द्वारा प्रतिष्ठान किया है वह शुक्ल यजुर्वेद इस नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎರಡೂ ಇರುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಂತ್ರಗಳದ್ದೇ ಪಾಠವಿದೆ ಅದು ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रब्राह्मणयोर्द्धयोरपि यत्र मिश्रीभावः कृतः स कृष्णयजुर्वेद इति नाम्ना, किञ्च यत्र मन्त्राणामेव विशुद्धतया प्रतिष्ठानं कृतम्‌ सः शुक्लयजुर्वेदः इति विश्रुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद की पच्चासी शाखाओं में केवल चार तैत्तिरीय, मैत्रायणी, काठक, कापिष्ठल नाम की शाखा उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಎಂಭತ್ತೈದುಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಮೈತ್ರಾಯಣೀ, ಕಾಠಕ, ಕಾಪಿಷ್ಠಲ ಈ ನಾಲ್ಕು ಶಾಖೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಈಗ ಉಪಲಭ್ಯವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य सम्प्रति पञ्चाशीतिशाखासु केवलं चतस्रः तैत्तिरीय-मैत्रायणी-काठक-कापिष्ठलाख्याः शाखाः समुपलभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद में गद्य है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಗದ್ಯ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यजूंषि गद्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्वर्यु के द्वारा यज्ञ में उपयोग में लाने वाले मन्त्र ही यजुर्वेद में सङ्कलित हैं।", "Kannada": "ಅಧ್ವರ್ಯುವಿನಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ  ಬಳಸುವ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अध्वर्युणा यज्ञे उपयुज्यमानाः मन्त्राः एव यजुर्वेदे सङ्कलिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ का वास्तविक विधान अध्वर्यु ही करता है, इसलिए यह यजुर्वेद यज्ञ विधि के अत्यधिक समीपता के सम्बन्ध कौ रक्षा करता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ವಾಸ್ತವಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಧ್ವರ್ಯುವೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಯಜ್ಞವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य वास्तविकं विधानमध्वर्युरेव करोति, अतोऽयं यजुर्वेदो यज्ञविधेरतिसन्निकृष्टं सम्बन्धं रक्षति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजु शब्द की व्याख्या समय-समय के अनुसार अलग- अलग प्रतीत होती है परन्तु फिर भी उनमें एक ही लक्षण के प्रति सङ्केत प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಯಜು ಎಂಬ ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यजुःशब्दस्य व्याख्याः आपातदृष्ट्या भिन्नाः प्रतीता भवन्ति चेदपि तासु एकमेव लक्षणं प्रति सङ्केतः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनियताक्षरावसानो यजुः' अर्थात्‌ जहाँ अक्षरो की संख्या निश्चित नहीं होती है वह यजुर्वेद है।", "Kannada": "ಯಾವುದೇ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದೆ ಇರುವುದು ಯಜುರ್ವೇದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनियताक्षरावसानो यजुः' अर्थात्‌ यत्र अक्षराणां संख्या नियता निश्चिता वा नास्ति तद्यजुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“गद्यात्मको यजुः' अथवा “शेषे यजुः' इस कथन का यह ही तात्पर्य है कि गद्यात्मक-मन्त्रों का अभिधान ही “यजुर्वेद' में है।", "Kannada": "\"ಗದ್ಯಾತ್ಮಕೋ ಯಜುಸ್ತಥಾ\" \"ಶೇಷೇ ಯಜುಃ\" ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾದ  ಮಂತ್ರಗಳ ಹೆಸರು ಯಜು ಎಂದು.", "Sanskrit": "\"गद्यात्मको यजुस्तथा\" शेषे यजुः' इति कथनस्य तात्पर्यम्‌ इदम्‌ एवास्ति यत्‌ गद्यात्मक-मन्त्राणामभिधानमेव \"यजुः' वर्तते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के दो सम्प्रदाय है - १) ब्रह्म सम्प्रदाय, २) और आदित्य सम्प्रदाय है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆಃ 1) ಬ್ರಾಹ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ, 2) ಆದಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ.", "Sanskrit": "वेदस्य द्वौ सम्प्रदायौ स्तः- १) ब्रह्मसम्प्रदायः, २) आदित्यसम्प्रदायः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण के अनुसार आदित्य यजु-शुक्ल यजुर्वेद के नाम से प्रसिद्ध है, और भी याज्ञवल्क्य आख्यान में - आदित्यानीमानि शुक्लानि यजूंषि वाजसनेयेन याज्ञवल्क्येनाख्यायन्ते' (श.ब्रा. १४/९/५/३३)।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಆದಿತ್ಯ ಯಜು-ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणानुसारेण आदित्ययजुः शुक्लयजुर्वदनाम्ना विख्यातमस्ति, तथा च याज्ञवल्क्येन आख्यातम्‌ - 'आदित्यानीमानि शुक्लानि यजूंषि वाजसनेयेन याज्ञवल्क्येनाख्यायन्ते' (श.ब्रा. १४/९/५/३३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण आदित्य सम्प्रदाय का प्रतिनिधि शुक्ल यजुर्वेद है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆದಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ.", "Sanskrit": "अतः आदित्यसम्प्रदायस्य प्रतिनिधिः शुक्लयजुर्वेदोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद के शुक्लत्व और कृष्णत्व का जो भेद है, वह उसके स्वरूप पर आश्रित है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ ಶುಕ್ಲತ್ವ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣತ್ವದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಅದರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदस्य शुक्लत्वकृष्णत्वयोः यो भेदः स तयोः स्वरूपमाश्रित्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद में दर्शपौर्ण मास आदि के अनुष्ठान के लिये मन्त्र सङ्कलित हैं।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾದಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे दर्शपौर्णमासाद्यनुष्ठानस्य कृते मन्त्राः सङ्कलिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु वहाँ ब्राह्मण भाग का अलग से निर्देश है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च तत्र ब्राह्मणभागः पृथक्तया निर्दिष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद में तो मन्त्रों के साथ ही उसके नियोजक ब्राह्मण वाक्यों का सम्मिश्रण है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಾಕ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदे तु मन्त्रैः सह तन्नियोजकानां ब्राह्मणवाक्यानां सम्मिश्रणमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र और ब्राह्मण का एक ही जगह मिश्रण ही कृष्ण यजुर्वेद के कृष्णत्व का कारण है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮದ ಮಿಶ್ರಣವೇ ಕೃಷ್ಣ ಯಜುವೇದದ ಕೃಷ್ಣತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रब्राह्मणयोः एकत्र मिश्रणमेव कृष्णयजुर्वेदस्य कृष्णत्वस्य कारणमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसी प्रकार मन्त्र, ब्राह्मण के पृथकत्व का शुक्ल यजुर्वेद के शुक्लत्व का कारण है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವುದು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದ ಶುಕ್ಲತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च मन्त्रब्राह्मणयोः पृथक्त्वं शुक्लयजुर्वदस्य शुक्लत्वस्य कारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेदीय मन्त्र संहिता वाजसनेयी संहिता इस नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ ಮಂತ್ರ ಸಂಹಿತೆಯು ವಾಜಸನೇಯ ಸಂಹಿತೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वदीय-मन्त्रसंहिता वाजसनेयीसंहिता इति नाम्ना विख्याता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें चालीस अध्याय है।", "Kannada": "ಇದು ನಲ್ವತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य चत्वारिंशत्‌ अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें अन्तिम पंद्रह अध्याय खिल रूप से प्रसिद्ध अर्वाचीन मानते है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಹದಿನೈದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಖಿಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तेषु अन्तिमाः पञ्चदशाध्यायाः खिलरूपेण प्रसिद्धैः अवान्तरयुगीयाः मन्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारम्भिक दो अध्याय दर्शपौर्ण मास नामक याग के सम्बद्ध मन्त्रों का वर्णन है।", "Kannada": "ಮೊದಲ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ದರ್ಶಪೂರ್ಣ ಎಂಬ ಯಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रारम्भिकयोर्द्वयोरध्यायः दर्शपौर्णमासनामकयागसम्बद्धमन्त्राणां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय अध्याय में अग्निहोत्र के लिये और चातुर्मास्य यज्ञ के लिए उपयोगी मन्त्रों का विवरण किया है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮತ್ತು ಚತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयाध्याये अग्निहोत्राय चातुर्मास्याय च यज्ञाय उपयोगिनाम्‌ मन्त्राणां विवरणं कृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे अध्याय से आरम्भ करके आठवें अध्याय पर्यन्त सोम याग का वर्णन है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಸೋಮಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थाध्यायात्‌ आरभ्य अष्टमाध्यायपर्यन्तं सोमयागानां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी अध्याय में अग्निष्टोम के प्रकृति याग का विस्तृत विवरण है।", "Kannada": "ಇದೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಪ್ರಕೃತಿ ಯಾಗ ಎಂದು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्नेवाध्याये अग्निष्टोमस्य प्रकृतियागत्वेन नितान्तं विस्तृतविवरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम में सोम का उपखण्ड से पीस करके रस निकालना चाहिए।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದಲ್ಲಿ ಸೋಮಬಳ್ಳಿಯನ್ನು ಉಪಲಖಂಡದಿಂದ ಜಜ್ಜಿ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಅದರಿಂದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಂಜೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अग्निष्टोमे सोमस्य उपलखण्डेन कुट्टनं कृत्वा रसक्षरणम्‌ करणीयम्‌। तेन हि प्रातः, मध्याह्ने, सायंकाले चाग्नौ हवनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही प्रातः, मध्याह्न, और सायंकाल अग्नि में हवन होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸಂಜೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹವನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेन हि प्रातः, मध्याह्ने, सायंकाले चाग्नौ हवनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी को ही 'सवन' इस नाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಸವನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्यैव 'सवनमि'त्यभिधानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सवन समय के अनुसार से विभिन्न नामों से विख्यात है।", "Kannada": "ಈ ಸವನವು ಕಾಲದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सवनमिदं समयानुसारेण विभिन्ननाम्ना विख्यातमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिन मात्र में ही समाप्त सवन को “एकाहः' कहते है।", "Kannada": "ಈ ದಿನವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸವನ ’ಏಕಾಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिनमात्रमेव समाप्य सवनम्‌ 'एकाहः' इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमयाग में वाजपेय याग सबसे श्रेष्ठ है।", "Kannada": "ಸೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಯಪೇಯ ಇನ್ನೊಂದು.", "Sanskrit": "सोमयागे वाजपेययागः अन्यतमोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा के अभिषेक के समय में राजसूय यज्ञ होता है।", "Kannada": "ರಾಜರ ಅಭಿಷೇಕದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञः अभिषेककाले राजसूययज्ञो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस यज्ञ में द्यूतक्रीडा, अस्त्रक्रीडा आदि का राजा के अन्य उचित विभिन्न क्रियाकलापों का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆ, ಅಸ್ತಕ್ರೀಡೆ ಇತ್ಯಾದಿ ರಾಜರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕ್ರಿಯಾಕಲಾಪಗಳ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञेऽस्मिन्‌ द्यूतक्रीडा-अस्त्रक्रीडाप्रभृतीनां राजन्योचितविभिन्नक्रियाकलापानां विधानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौवें और दसवें अध्याय में इसी यज्ञ से ही सम्बद्ध मन्त्रों का सङ्कलन है।", "Kannada": "ಒಂಭತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯಜ್ಞದ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಕಲನವಿದೆ.", "Sanskrit": "नवमे दशमे च अध्याये अनेन यज्ञेनैव सम्बद्धानां मन्त्राणां सङ्कलनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद ग्यारहवें अध्याय से आरम्भ करके अठारहवें अध्याय पर्यन्त अग्नि चयन विषय में आलोचना है।", "Kannada": "ನಂತರ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಅಗ್ನಿಚಯನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तदनन्तरम्‌ एकादशाध्यायाद्‌ आरभ्य अष्टादशाध्यायपर्यन्तम्‌ अग्निचयनविषये आलोचना वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु यज्ञ की होम अग्नि हेतु के लिये वेदी निर्माण का वर्णन भी विस्तार से किया है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗಿರುವ ಯಜ್ಞಕುಂಡದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ವಿಸ್ತೃತ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च यज्ञीयहोमाग्निहेतवे वेदीनिर्माणस्य वर्णनमपि विस्तरेण कृतमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदि की रचना १०८०० ईटों से होता है।", "Kannada": "ವೇದಿಯನ್ನು 10800 ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेद्या रचना १०८०० इष्टिकाभिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विशिष्ट स्थान से भी समान होती है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಿಂದ ತಂದದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इयम्‌ विशिष्टस्थानादेव समानीता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदि की आकृति पंख फैलाये पक्षी के समान होती है।", "Kannada": "ವೇದಿಕೆಯ ಆಕಾರವು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेद्याः आकृतिः पतत्रप्रसारितः पक्षी इव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण मन्त्रों में वेदि तथा उसके ईटों का आध्यात्मिक रूप से व्याख्यान बहुत सुन्दरता से किया है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವೇದಿ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणमन्त्रेषु वेद्याः तथा तासाम्‌ इष्टिकाणाम्‌ आध्यात्मिकरूपतया व्याख्यानम्‌ अतीव सुन्दरतया कृतमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोलहवें अध्याय में सौ रुद्र यज्ञ का प्रसङ्ग है।", "Kannada": "16ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶತ ರುದ್ರ ಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "षोडशाध्याये शतसरुद्रीयहोमस्य प्रसङ्गः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय में रुद्र की कल्पना के लिये वेद वेदागों सहित विवेचना की है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ರುದ್ರನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಾಂಗೋಪಾಂಗವಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अध्याये रुद्रस्य कल्पनायाः साङ्कोपाङ्गविवेचनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्र सम्बन्धी वैदिक यज्ञो में रुद्राध्याय अत्यधिक उपयोगी और हमेशा प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ರುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೈದಿಕ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರಾಧ್ಯಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रुद्रसम्बन्धिवैदिकयनज्ञेषु रुद्राध्यायः अतीव उपयोगित्वेन नितान्तं प्रसिद्धोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अठारहवें अध्याय में वसु के धार सम्बन्धी मन्त्रों का निर्देश है।", "Kannada": "18ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಸುವಿನ ಧಾರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अष्टादशाध्याये वसोः धारासम्बन्धिनः मन्त्राः निर्दिष्टाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद तीन अध्यायों में (१९-२१) सौत्रामणि यज्ञ का विधान है।", "Kannada": "ನಂತರ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ (19-21) ಸೌತ್ರಾಮಣಿ ಯಜ್ಞದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तदनन्तरं त्रिष्वध्यायेषु (१९-२१) सौत्रामणियज्ञस्य विधानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस यज्ञ के विषय में एक जनश्रुति है को अधिक सोमपान से इन्द्र रोगी हुए।", "Kannada": "ಈ ಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿದಿದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य यज्ञस्य विषये अस्ति एका जनश्रुतिः यत्‌ अधिकसोमपानेन इन्द्रः रुग्णोऽभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रोग की चिकित्सा स्वर वैद्य ने इसी यज्ञ से की है।", "Kannada": "ಈ ರೋಗವನ್ನು  ಸ್ವರ್ವೈದ್ಯೇಸನ ಎಂಬ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य रोगस्य चिकित्सा स्वर्वैद्येसन अनेनैव यज्ञेन कृता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राज्य से हटे हुए राजा के लिये, पशुकाम की इच्छा वाले यजमान के लिए, सोमरस अनुकुलता से पराजित मनुष्य के लिए इस यज्ञ का अनुष्ठान किया जाता है।", "Kannada": "ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಚ್ಯುತನಾದ ರಾಜನಿಗೆ, ಪಶುಕಾಮ-ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಸೋಮರಸಾನುಕೂಲವಾಗಿ ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "राज्यच्युतनृपाय, पशुकाम-यजमानाय, सोमरसानुकूलतया पराङ्गुखजनाय चास्यैव यज्ञास्यानुष्ठानं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी प्रक्रिया का संक्षिप्त विवरण उन्नीसवें अध्याय के महीधर भाष्य के प्रारम्भ में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆಯು 19ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಮಹೀಧರ ಭಾಷ್ಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्याः प्रक्रियायाः संक्षिप्तं विवरणम्‌ ऊनविंशत्यध्यायस्य महीधरभाष्यस्य प्रारम्भे समुपलब्धमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सौत्रामणि यज्ञ में सोमरस के साथ सुरापान का भी विधान है।", "Kannada": "ಸೌತ್ರಾಮಣಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಾಸನೊಂದಿಗೆ ಸುರಾಪಾನವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सौत्रामणियज्ञे सोमरसेन सह सुरापानस्याऽपि विधानं वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाईसवें अध्याय से आरम्भ करके पच्चीसवें अध्याय तक अश्वमेध यज्ञ के विशिष्ट मन्त्रों का निर्देश है।", "Kannada": "ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वाविंशत्यध्यायाद्‌ आरभ्य पञ्चविंशत्यध्यायपर्यम्तम्‌ अश्वमेधयज्ञस्य विशिष्टमन्त्राणां निर्देशोऽस्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्वमेध यज्ञ तो सार्वभौम के स्वामी की अभिलाषा से सम्राट करते थे।", "Kannada": "ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞವು ಸಾರ್ವಭೌಮಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अश्वमेधयज्ञस्तु सार्वभौमाधिपत्याभिलाषिसम्राजे विहितोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस यज्ञ का वेद- वेदांगो सहित वर्णन शतपथ ब्राह्मण के तेरहवें काण्ड में और कात्यायन श्रौतसूत्र के बीसवें अध्याय में है।", "Kannada": "ಈ ಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ 13ನೇ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದ 20ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य यज्ञस्य साङ्कोपाङ्गवर्णनं शतपथब्राह्मणस्य त्रयोदशकाण्डे तथा च कात्यायनश्रौतसूत्रस्य विंशत्यध्याये अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छबीसवें अध्याय से आरम्भ करके उनत्तिसवें अध्याय पर्यन्त सम्पूर्ण मन्त्रों का सङ्कलन किया है।", "Kannada": "26ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಖಿಲಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಕಲನವಿದೆ.", "Sanskrit": "षड्विंशत्यध्यायाद्‌ आरभ्य ऊनत्रिंशदध्यायपर्यन्तं खिलमन्त्राणां सङ्कलनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसवें अध्याय में पुरुषमेध यज्ञ का वर्णन है।", "Kannada": "30ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिंशदध्याये पुरुषमेधयज्ञस्य वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ एक सौ चौरासी पदार्थों के आलम्भन का (बलिदान का) निर्देश किया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ 184 ಪದಾರ್ಥಗಳ ಬಲಿದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्र चतुरशीत्यधिकशतपदार्थानां आलम्भनस्य (बलिदानस्य) निर्देशः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारत वर्ष में कभी भी पुरुषमेध नहीं हुआ।", "Kannada": "ಭಾರತವು ಎಂದಿಗೂ ಪುರುಷಮೇಧ ಆಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "भारतवर्ष कदापि पुरुषमेधो नाभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह काल्पनिक यज्ञ है।", "Kannada": "ಇದೊಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಯಜ್ಞವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं काल्पनिकयज्ञोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय में उस समय के समाज की अवस्था का ज्ञान प्राप्त होता है, तथा कला कौशल का परिचय प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಆ ಕಾಲದ ಸಮಾಜದ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्नध्याये तात्कालिकसमाजस्य अवस्थायाः, वृत्तेस्तथा कलाकौशलस्य परिचयः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इकत्तीसवें अध्याय में प्रसिद्ध पुरुष सूक्त है, जिसमें ऋग्वेद की अपेक्षा से छः मन्त्र अधिक है।", "Kannada": "31 ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪುರುಷಸೂಕ್ತವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದಕ್ಕಿಂತ ಆರು ಮಂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "एकत्रिंशदध्याये प्रसिद्धपुरुषसूक्तमस्ति, यस्मिन्नृग्वेदापेक्षया षट्‌ मन्त्रा अधिकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बत्तीसवें तथा तैंतीसवें अध्याय में सर्वमेध के मन्त्रों का उल्लेख मिलता है।", "Kannada": "32 ಮತ್ತು 33 ನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವಮೇಧ ಮಂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वात्रिंशत्‌ तथा त्रयस्त्रिंशदध्याये सर्वमेधस्य मन्त्रः उल्लिखितोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बत्तीसवें अध्याय के आरम्भ में हिरण्यगर्भ सूक्त के भी कुछ मन्त्र उद्धृत है।", "Kannada": "32 ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वात्रिंशदध्यस्यारम्भे हिरण्यगर्भसूक्तस्याऽपि कतिपयमन्त्राः समुद्धृताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौंतिसवें अध्याय के प्रारम्भ में छ: विशिष्ट मन्त्र 'शिवसङ्कल्प सूक्त के है' (तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु) हमेशा उपयोगी है।", "Kannada": "43 ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 'ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ ಸೂಕ್ತ' ಯಾವಾಗಲೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "चतुस्त्रिंशदध्यायस्य प्रारम्भे षण्मन्त्रविशिष्टा 'शिवसङ्कल्पसूक्तम्‌' (तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु) नितान्तम्‌ उपादेया अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(यजु ३४/६ ) पैंतीसवें अध्याय में पितृमेध यज्ञ सम्बन्धि मन्त्र सङ्कलित है।", "Kannada": "(ಯಜು 34/6) 35 ನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಪಿತೃಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "(यजुः ३४/६) पञ्चत्रिंशदध्याये पितृमेधयज्ञसम्बन्धिमन्त्राः सङ्कलिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छत्तिसवें अध्याय से आरम्भ करके अड्तिसवें अध्याय पर्यन्त प्रवर्ग्य याग का विस्तार से वर्णन है।", "Kannada": "36 ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು 38 31ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯ ಯಾಗದ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "षट्त्रिंशदध्यायाद्‌ आरभ्य अष्टात्रिंशदध्यायपर्यन्तं प्रवर्ग्ययागस्य विस्तरशः वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम अध्याय में ईशावास्य उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्तिमाध्याये ईशावास्योपनिषत्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदो में छोटे आकार का यह उपनिषद्‌ सबसे पहला उपनिषद है, क्योकि अन्य उपनिषद संहिता के भाग नहीं है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಲಘು ಕಾಶಿಕಾ ಎಂಬುದು ಮೊದಲ ಉಪನಿಷತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಇತರ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಸಂಹಿತೆಯ ಭಾಗವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "उपनिषत्सु लघुकाशिकेयमुपनिषद्‌ आदिमोपनिषदस्ति, यतो हि अन्योपनिषत्संहितायाः भागो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ ग्रन्थो में इस ग्रन्थ की प्रधानता का कारण यह ही है की इस संहिता का आदित्य के साथ घनिष्ठ सम्बन्ध की भी सूचना इसके ही अन्तिम मन्त्र के द्वारा प्राप्त होती है - “हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम्‌।", "Kannada": "ಉಪನಿಷದ್ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಈ ಸಂಹಿತೆಯು ಆದಿತ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದರ ಕೊನೆಯ ಮಂತ್ರದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. \"ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಪಾತ್ರೇಣ ಸತ್ಯಸ್ಯಾಪಿಹಿತಂ ಮುಖಮ್\"", "Sanskrit": "उपनिषदुग्रन्थेषु अस्य ग्रन्थस्य प्राथम्यस्य इदमेव कारणमस्ति। अस्याः संहितायाः आदित्येन सह घनिष्ठसम्बन्धस्यापि सूचना अस्याः एव अन्तिममन्त्रेण प्राप्यते- \"हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गद्यात्मक मन्त्रों का क्या अभिधान है?", "Kannada": "ಗದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "गद्यात्मकमन्त्राणां किमभिधानम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद कितने प्रकार का है?", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ವಿಧಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "यजुर्वेदः कतिविधः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के कितने सम्प्रदाय है?", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "वेदस्य कति सम्प्रदायाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद के नाम करण में हेतु कौन है?", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದ ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲು ಕಾರಣವೇನು?", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदस्य तथा नामकरणे हेतुः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद में कितने अध्याय है?", "Kannada": "ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे कति अध्यायाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्वमेध यज्ञ के विषय में निर्देश शुक्ल यजुर्वेद में कहाँ प्राप्त होते है?", "Kannada": "ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂಚನೆಗಳು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "अश्वमेधयज्ञविषये निर्देशः शुक्लयजुर्वेदे कुत्र प्राप्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद की शाखा शुक्ल यजुर्वेद की माध्यान्दिन शाखा, और काण्व शाखा ये दो शाखा हैं।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳೆಂದರೆ ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಮತ್ತು ಕಾಣ್ವ ಶಾಖೆಗಳು.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य शाखा- शुक्लयजुर्वेदस्य माध्यन्दिनशाखा, काण्वशाखा चेति द्वे शाखे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम शाखा उत्तर भारत में प्राप्त होती है और दूसरी महाराष्ट्र में।", "Kannada": "ಮೊದಲ ಶಾಖೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಎರಡನೇ ಶಾಖೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमा उत्तरभारते प्राप्यते द्वितीया च महाराष्ट्र।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों शाखाओं की संहिता अलग होने पर भी उन दोनों में थोड़ा ही भेद है, और बहुत समानता है।", "Kannada": "ಎರಡೂ ಶಾಖೆಗಳ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳಿವೆ", "Sanskrit": "अनयोः शाखयोः संहिते भिन्ने सत्यौ अपि स्वल्पमेव भेदं ते धारयतः, बहुत्र च साम्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु प्राचीन काल में काण्व शाखा उत्तर भारत में ही थी।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣ್ವ ಶಾಖೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿತ್ತು", "Sanskrit": "किञ्च प्राचीनकाले काण्वशाखा उत्तरभारते एवासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके कारण इस संहिता के एक मन्त्र में (११/११) कुरु-पाञ्चालदेशीय राजाओं का निर्देश प्राप्त होता है (एष वः कुरवो राजा, एष पाञ्चालो राजा) ।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಮಂತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ (11/11) ಕುರು-ಪಾಂಚಾಲ ದೇಶದ ರಾಜರ ಸೂಚನೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यतः अस्याः संहितायाः एकस्मिन्‌ मन्त्रे (११/११) कुरु-पाञ्चालदेशीयनृपतेः निर्देशः प्राप्यते (एष वः कुरवो राजा, एष पाञ्चालो राजा)।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत के आदिपर्व के अनुसार (६३/१८) शक्कुन्तला के पालन कर्ता पिता कुलपति कण्व का आश्रम मालिनी नदी के तट पर था।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿ ಪರ್ವದ ಅನುಸಾರ (63/18) ಶಕುಂತಲೆಯ ಪಾಲಕರಾದ ತಂದೆ ಕುಲಪತಿಗಳಾದ ಕಾಣ್ವ ಅವರ ಆಶ್ರಮವು ಮಾಲಿನಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿತ್ತು", "Sanskrit": "महाभारतस्य आदिपर्वानुसारेण (६३/१८) शकुन्तलायाः पालनकर्तुः पितुः कुलपतिकण्वस्य आश्रमः मालिनीनद्याः तटे आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज भी यह स्थान उत्तर प्रदेश के “बिजनौर जिले में “मालन' नाम से विख्यात एक छोटी नदी है।", "Kannada": "ಇಂದಿಗೂ ಇದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಿಜ್ನೋರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನದಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अद्यापि इदम्‌ स्थानम्‌ उत्तरप्रदेशस्य 'बिजनौर'मण्डले 'मालन'नाम्ना ख्याता एका लघ्वी नदी अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण काण्व संहिता का प्राचीन सम्बन्ध उत्तर प्रदेश के साथ स्वीकार करने में कोई आपत्ति नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಣ್ವ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः काण्वसंहितायाः प्राचीनसम्बन्धः उत्तरप्रदेशन सह अङ्गीकरणे न कापि विप्रतिपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद की शाखा कृष्ण यजुर्वेद की आजकल चार शाखा प्राप्त होती है - (क) तैत्तिरीय संहिता- यह प्रधान शाखा है, यहाँ सात खण्ड है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ನಾಲ್ಕು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ. ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆ ಇದು ಪ್ರಧಾನ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಏಳು ಖಂಡಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदस्य शाखा कृष्णयजुर्वेदस्य सम्प्रति चतस्रः शाखाः प्राप्यन्ते - क. तैत्तिरीयसंहिता- इयं प्रधानशाखा, अत्र सप्तखण्डाः सन्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे खण्ड अष्टक शब्द से और काण्ड शब्द से प्रयोग करते हैं।", "Kannada": "ಅಷ್ಟಕ ಮತ್ತು ಕಾಂಡ ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ते च खण्डाः अष्टकशब्देन काण्डशब्देन च व्यवह्नियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक काण्ड में कुछ अध्याय है जो प्रपाठक नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಂಡದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಾಠಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रतिकाण्डं कतिपयाध्यायाः वर्तन्ते ये प्रपाठकनाम्ना ख्याताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये प्रपाठक बहुत से अनुवाकों में विभक्त है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕಗಳನ್ನು ಆನೇಕ ಅನುವಾಕಗಳಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "इमे प्रपाठकाः बहुषु अनुवाक्षु विभक्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैत्रायणीं संहिता- ये दोनों भी संहिता में तैत्तरीय संहिता का अनुसरण करती हैं।", "Kannada": "ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಸಂಹಿತೆ-ಈ ಎರಡೂ ಸಂಹಿತೆಗಳು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "मैत्रायणीसंहिता- इमे द्वे अपि संहिते तैत्तिरीयसंहिताम्‌ अनुकुरुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "काठक संहिता- केवल क्रम में यहाँ वहाँ भेद है।", "Kannada": "ಕಾಠಕ ಸಂಹಿತೆ-ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದು ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.", "Sanskrit": "काठकसंहिता- केवलं क्रमे यत्र तत्र पार्थक्यं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कापिष्ठल संहिता- चरणव्यूह मत के अनुसार इसके विषय में वर्णन करेंगे।", "Kannada": "ಕಾಪಿಷ್ಠಲ ಸಂಹಿತೆ - ಚರಣವ್ಯೂಹದ ಮತದ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कापिष्ठलसंहिता- चरणव्यूहमतानुसारेण अस्याः विषये प्रतिपादयिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय संहिता तैत्तरीय संहिता का प्रचार देश के दक्षिण भारत में है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಚಾರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयसंहिता तैत्तिरीयसंहितायाः प्रसारदेशः दक्षिणभारतेऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ अंश रूप में महाराष्ट्र प्रदेश और सम्पूर्ण रूप में आन्ध्र, कर्नाटक प्रदेश इस शाखा का अनुयायी है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಗಳು ಈ ಶಾಖೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आंशिकरूपेण महाराष्ट्रप्रदेशीयाः समग्ररूपेण च अन्श्रद्रविडदेशीयाः अस्याः शाखायाः अनुयायिनः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस संहिता के अपने ब्राह्मण, आरण्यक, उपनिषत्‌, श्रौतसूत्र, तथा गृह्यसूत्र आदि अक्षुण्ण हैं।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಣ್ಯಕ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಶ್ರೌತ-ಗೃಹ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳು ಈಗಲೂ ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्याः संहितायाः स्वकीयाः ब्राह्मण- आरण्यक-उपनिषत्‌-श्रौतसूत्र-गृह्यसूत्रप्रभृतयः अक्षुण्णाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय संहिता के परिमाण भी कम नहीं है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಪರಿಮಾಣ ಜಾಸ್ತಿಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयसंहितायाः परिमाणमपि न्यूनं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य सायण की यह अपनी शाखा थी।", "Kannada": "ಇದು ಆಚಾರ್ಯ ಸಾಯಣರ ಸ್ವಂತ ಶಾಖೆಯಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "आचार्यसायणस्य इयं स्वकीया शाखासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद में वर्णित विषय के समान ही इसके विषय हैं।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆಯೇ ಇದರ ವಿಷಯಗಳೂ ಇವೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे वर्णितविषयाः इव अस्याः विषयाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौरोडाश, यजमान, वाजपेय, राजसूय, आदि अनेक यागों के अनुष्ठान का विस्तार से यहाँ पर वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಪೌರೋಡಾಶ, ಯಾಜಮಾನ, ವಾಜಪೇಯ, ರಾಜಸೂಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "पौरोडाश-याजमान-वाजपेय-राजसूयप्रभृतिनानायागानुष्ठानानां विशदं वर्णनम्‌ अत्राप्यस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ के मुख्य स्वरूप का निष्पादकत्व से इस संहिता का विद्वत्ता पूर्ण भाष्य को सर्वप्रथम आचार्य सायण ने लिखा है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯ ಸಾಯಣರು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ರಚಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "यज्ञस्य मुख्यस्वरूपस्य निष्पादकत्वेन अस्याः संहितायाः विद्वत्तापूर्णभाष्यं सर्वप्रथमम्‌ आचार्यसायणेन रचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु उनसे भी पूर्वतर भाष्य भट भास्कर मिश्र का (ग्यारहवी शताब्दि का) प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅವರಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದಿನ ಭಾಷ್ಯವು ಭಟ್ಟ ಭಾಸ್ಕರ ಮಿಶ್ರ (ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದವರು) ಅವರದ್ದು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च तस्मादपि पूर्वतरं भाष्यं भट्टभास्करमिश्रस्य (एकादशशताब्द्याः) समुपलब्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानयज्ञ नाम का यह भाष्य प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಈ ಭಾಷ್ಯವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "ज्ञानयज्ञनाम्ना भाष्यमिदं विख्यातमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमाणिक दृष्टि से अथवा विद्वत्ता की दृष्टि से किसी भी भाष्य से न्यून यह भाष्य नहीं है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಭಾಷ್ಯವು ಯಾವ ಭಾಷ್ಯಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆಯೇನಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रामाणिकदृष्ट्या विद्वत्तादृष्ट्या वा कस्मादपि भाष्याद्‌ हीनतरमिदं भाष्यं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ अर्थ से अतिरिक्त आध्यात्मिक, आधिदैविक पक्षों में भी मन्त्रों के अर्थ यहाँ वहाँ किए गए हैं।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಅರ್ಥದ ಜೊತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಆಧಿದೈವಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ವಿವರಸಿಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधियज्ञार्थाद्‌ अतिरिक्तः आध्यात्मिकाधिदैविकपक्षयोरपि मन्त्राणामर्थो यत्र तत्र कृतोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैत्रायणी संहिता कृष्ण यजुर्वेद की दूसरी शाखा मैत्रायणी है।", "Kannada": "ಮೈತ್ರಾಯಣೀ  ಸಂಹಿತೆಯು ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಇನ್ನೊಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "मैत्रायणीसंहिता कृष्णयजुर्वेदस्य अन्यतमा शाखा मैत्रायणी।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह संहिता गद्य पद्यात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯು ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ", "Sanskrit": "इयं च संहिता गद्यपद्यात्मिकाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस संहिता में चार काण्ड है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಾಂಡಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्यां संहितायां चत्वारः काण्डाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम काण्ड ग्यारह प्रपाठकों में विभक्त है।", "Kannada": "ಮೊದಲ ಕಾಂಡವು ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमकाण्डः एकादशप्रपाठकेषु विभक्तोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनमें क्रमशः दर्शपूर्ण मास, अध्वर, आधान, पुनराधान, चातुर्मास्य, वाजपेय आदि यज्ञो का वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸ, ಅಧ್ವರ, ಆಧಾನ, ಪುನರಾಧಾನ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಜ್ಞಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "येषु क्रमशः दर्शपूर्णमास-अध्वर-आधान-पुनराधान-चातुर्मास्य वाजपेयप्रभृतीनां यज्ञानां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा काण्ड तेरह प्रपाठको में विभक्त है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಕಾಂಡವು ಹದಿಮೂರು ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಗೊಂಡಿದೆ", "Sanskrit": "द्वितीयः काण्डः त्रयोदशप्रपाठकेषु विभक्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन प्रपाठको में काम्य, इष्टि, राजसूय, अग्निचित, आदि का विस्तृत विवरण है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ, ಇಷ್ಟಿ, ರಾಜಸೂಯ, ಅಗ್ಗಿಚಯನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವಿವರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु प्रपाठकेषु काम्य-इष्टि-राजसूय-अग्निचितिप्रभृतीनां विस्तृतं विवरणमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे काण्ड में सोलह प्रपाठक है।", "Kannada": "ಮೂರನೆಯ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಪ್ರಪಾಠಕಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तृतीयकाण्डे षोडशप्रपाठकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनमें अग्निचित, अध्वरविधि, सौत्रामणी, अश्वमेध आदि का विस्तृत वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಚಯನ, ಅಧ್ವರವಿಧಿ, ಸೌತ್ರಾಮಣಿ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯಿದೆ", "Sanskrit": "येषु अग्निचिति-अध्वरविधि-सौत्रामणी-अश्वमेधादीनां विस्तृतं वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा काण्ड खिलकाण्ड के नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಂಡವು ಖಿಲಕಾಂಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थकाण्डः खिलकाण्डनाम्ना विख्यातोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें पहले निर्दिष्ट राजसूय आदि यज्ञों के विषय में आवश्यक वस्तुओं का बहुत बड़ा सङ्ग्रह है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸೂಚಿಸಲಾದ ರಾಜಸೂಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु पूर्वनिर्दिष्टराजसूयादियज्ञानां विषये आवश्यकवस्तूनां सुमहान्‌ सङ्ग्रहो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण संहिता में २१४४ मन्त्र हैं, जिनमें १७०१ ऋचा प्रत्येक काण्ड में ऋग्वेद से उद्धृत की है।", "Kannada": "ಇಡೀ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ 2144 ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1701 ಋಙ್ಮಂಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಋಗ್ವೇದದಿಂದ ಉದ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समग्रसंहितायां २१४४ मन्त्राः सन्ति, येषु १७०१ ऋचः प्रतिकाण्डम्‌ ऋग्वेदात्‌ समुद्धृताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सभी मन्त्र ऋग्वेद के विभिन्न मण्डलों में प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಎಲ್ಲ ಮಂತ್ರಗಳು ಋಗ್ವೇದದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಂಡಲಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एते सर्वेऽपि मन्त्राः ऋग्वेदस्य विभिन्नमण्डलेषु समुपलब्धाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद की सत्ताईस शाखाओं में कठ शाखा अद्वितीय है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ 27 ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಠ ಶಾಖೆಯು ಇನ್ನೊಂದು.", "Sanskrit": "यजुर्वेदस्य सप्तविंशतिशाखासु कठशाखा अन्यतमा।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुराणों में काठक लोग मध्य प्रदेशीय नाम से अथवा माध्यम नाम से विख्यात थे।", "Kannada": "ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಠಕ ಜನರು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "पुराणेषु काठकजनाः मध्यप्रदेशीयनाम्ना माध्यमनाम्ना वा विख्याताः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे जाना जाता है की वे प्राचीन काल में मध्यप्रदेश में रहते थे।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅವರು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन ज्ञायते यत्‌ ते प्राचीनकाले मध्यप्रदेशे वसन्ति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि के कथन अनुसार कठ संहिता का प्रचार तथा पठन-पाठन प्रत्येक गाँव में था (ग्रामे ग्रामे काठक कालापक च प्रोच्यते'- महाभाष्य में ४/३/१०१)।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೂ ಕಠ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. (\"ಗ್ರಾಮೇ ಗ್ರಾಮೇ ಕಾಠಕಂ ಕಾಲಾಪಕಂ ಚ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ\" ಮಹಾಭಾಷ್ಯ 4/3/101).", "Sanskrit": "पतञ्जलेः कथानुसारं कठसंहितायाः प्रसारः तथा पठन-पाठनं प्रतिग्रामम्‌ आसीत्‌ ('ग्रामे ग्रामे काठकं कालापकं च प्रोच्यते”- महाभाष्यम्‌ ४/३/१०१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे इस संहिता का प्राचीन काल में अत्यधिक प्रचार का बोध होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಸಂಹಿತೆಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಯಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन अस्याः संहितायाः प्राचीनकाले विपुलप्रचारस्य बोधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब इसके अध्येताओं की संख्या बहुत कम है।", "Kannada": "ಈಗ ಇದನ್ನು ಓದುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधुना अस्याः अध्येतृणां संख्या अतीव अल्पा।"}}
{"translation": {"Hindi": "कठ संहिता में पांच खण्ड है।", "Kannada": "ಕಠಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಖಂಡಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "कठसंहितायां पञ्च खण्डाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे क्रमशः इठिमिका, माध्यमिका, ओरमिका, याज्यानुवाक्या, अश्वमेधाद्यनुवचन नामों से विख्यात है।", "Kannada": "ಅವುಗಳು ಇಟಿಮಿಕಾ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕಾ, ಓರಮಿಕಾ, ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾ-ಅಶ್ವಮೇಧ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ते च क्रमशः इठिमिका-माध्यमिका-ओरमिका- याज्यानुवाक्या-अश्वमेधाद्यनुवचननामभिः ख्याताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन खण्ड के अंश का नाम स्थानक है।", "Kannada": "ಈ ಖಂಡಗಳ ಅಂಶ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಕವಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां खण्डानाम्‌ अंशस्य नाम स्थानकमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये नाम वैदिक साहित्य में अन्य जगह दुर्लभ हैं।", "Kannada": "ಈ ಹೆಸರುಗಳು ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪ.", "Sanskrit": "एतानि नामानि वैदिकसाहित्येऽन्यत्र दुर्लभानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस संहिता में स्थानक की संख्या चालीस है, अनुवचनों की संख्या तेरह है, अनुवाकों की संख्या ८४३ है, मन्त्रों की संख्या ३०९१ है, मन्त्र ब्राह्मणों की सम्पूर्ण संख्या १८००० तक है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ನಲ್ವತ್ತು . ಅನುವಚನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹದಿಮೂರು, ಅನುವಾಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 843, ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 3091.", "Sanskrit": "अस्यां संहितायां स्थानकस्य संख्या चत्वारिंशत्‌, अनुवचनानां संख्या त्रयोदश, अनुवाकानां संख्या त्रयश्चत्वारिंशदधिकाष्टशतम्‌, मन्त्राणां संख्या एकनवत्यधिकत्रिसहस्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इठिमिका के अट्टारह स्थानकों में पुरोडाश, अध्वर, पशुबन्ध, वाजपेय, राजसूय आदि यागों का विस्तृत वर्णन है।", "Kannada": "ಇಠಮಿಕೆಯ ಹದಿನೆಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಡಾಶ, ಅಧ್ವರ, ಪಶುಬಂಧ, ವಾಜಪೇಯ, ರಾಜಸೂಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "इठिमिकायाः अष्टादशस्थानकेषु पुरोडाश-अध्वर-पशुबन्ध-वाजपेय-राजसूयादियागानां विस्तृतं वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "माध्यमिका के बारह स्थानकों में सावित्री, पञज्चचूड, स्वर्ग, दीक्षित, आयुष्य आदि का विवेचन है।", "Kannada": "ಮಾಧ್ಯಮಿಕೆಯ ಹನ್ನೆರಡು ಸ್ಥಾನಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿತ್ರೀ, ಪಂಚಚೂಡ, ಸ್ವರ್ಗ, ದೀಕ್ಷಿತ, ಆಯುಷ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವಿಮರ್ಷೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "माध्यमिकायाः द्वादशस्थानकेषु सावित्री-पञ्चचूड-स्वर्ग-दीक्षित-आयुष्यादीनां विवेचनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ओरिमिका का दस स्थानको में पुरोडाश ब्राह्मण, यजमान ब्राह्मण, सत्रप्रायश्चित्त, चातुर्मास, सव, सौत्रामणि आदि का वर्णन है।", "Kannada": "ಓರಿಮಿಕೆಯ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಕಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಡಾಶ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯಜಮಾನ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಸತ್ರಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ, ಸವ, ಸೌತ್ರಾಮಣಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "ओरिमिकायाः दशस्थानकेषु पुरोडाशब्राह्मण-यजमानब्राह्मण-सत्रप्रायश्चित्ति-चातुर्मास्य-सव- सौत्रामण्यादीनां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम काण्ड में तेरह अनुवचन है।", "Kannada": "ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರು ಅನುವಚನಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अन्तिमे काण्डे त्रयोदशानुवचनानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दर्शपौर्णमास, अग्निष्टोम, अग्निहोत्र, आधान, काम्येष्टि, निरूढपशुबन्ध, वाजपेय, राजसूय, अग्निचयन, चातुर्मास, सौत्रामणी, अश्वमेध आदि यज्ञों का विशिष्ट विधान सहित वर्णन किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದರ್ಶಪೌರ್ಣಮಾಸ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಆಧಾನ, ಕಾಮ್ಯೇಷ್ಟಿ, ನಿರೂಢಪಶುಬಂಧ, ವಾಜಪೇಯ, ರಾಜಸೂಯ, ಅಗ್ನಿಚಯನ, ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ, ಸೌತ್ರಾಮಣೀ, ಅಶ್ವಮೇಧ ಇತ್ಯಾದಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दर्शपौर्णमास-अग्निष्टोम- अग्निहोत्र-आधान-काम्येष्टि-निरूढपशुबन्ध-वाजपेय-राजसूय-अग्निचयन-चातुर्मास्य-सौत्रामणी- अशश्वमेधादियज्ञानां विशिष्टविधानपुरस्सरम्‌ वर्णना अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद की चारों संहिताओ में केवल स्वरूप से ही एक रूपता नहीं है, अपितु उसमे वर्णित अनुष्ठानों में तथा उसके निष्पादक मन्त्रों में भी समानता है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳು ಕೇವಲ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಏಕವಾಗಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ನಿಷ್ಪಾದಕಮಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಮ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वदेस्य चतसृषु संहितासु न केवलं स्वरूपतः एकरूपताऽस्ति प्रत्युत तासु वर्णितानुष्ठानेषु तथा तन्निष्पादकमन्त्रेष्वपि साम्यं वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कापिष्ठल संहिता चरणव्यूह के मत अनुसार चरक शाखा में कठों का, प्राच्य कठो का, और कपिष्ठल कठ का उल्लेख प्राप्त होते है, जिस उल्लेख से शाखा सम्बद्ध इसका पूर्ण परिचय प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಕಪಿಷ್ಠಲಸಂಹಿತೆಯ ಚರಣವ್ಯೂಹನ ಪ್ರಕಾರ ಚರಕ ಶಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಠಗಳ, ಪ್ರಾಚ್ಯಕಠಗಳ, ಕಪಿಷ್ಠಲ ಕಠಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಶಾಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಚಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कापिष्ठलसंहिता चरणव्यूहस्य मतानुसारेण चरकशाखान्तर्गते कठानां, प्राच्यकठानां कपिष्ठलकठानाञ्च उल्लेखः प्राप्यते, येन उल्लेखेन शाखासम्बद्धस्य अस्य पूर्णपरिचयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कपिष्ठल किसी ऋषि विशेष का नाम था।", "Kannada": "ಕಪಿಷ್ಠಲ ಎಂಬುದು ಒಬ್ಬ ಋಷಿಯ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "कपिष्ठलः कस्यचित्‌ ऋषिविशेषस्य नाम आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उल्लेख महावेैयाकरण महर्षि पाणिनि ने “कपिष्ठलो गोत्रे' (८/३/९१) इस सूत्र में किया है।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿ ಅವರು \"ಕಪಿಷ್ಠಲೋ ಗೋತ್ರೇ (8/3/91)\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य उल्लेखम्‌ महावैयाकरणपाणिनिमहर्षिः 'कपिष्ठलो गोत्रे' (८/३/९१) इत्येतस्मिन्‌ सूत्रे कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाष्यकार  दुर्गाचार्य ने भी अपने आप को “कपिष्ठल वसिष्ठ' ऐसा कहा है (“' अहञ्च कापिष्ठलो वाशिष्ठः” निरुक्तरीका ४/४)।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರ ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ಕೂಡ ತನ್ನನ್ನು ಕಪಿಷ್ಠಲ ವಸಿಷ್ಠ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "भाष्यकारेण दुर्गाचार्येणापि स्वात्मानं 'कपिष्ठलो वाशिष्ठः\" इति उक्तम्‌ (\"अहञ्च कापिष्ठलो वाशिष्ठः” निरुक्तटीका ४/४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायः यह किसी स्थान विशेष का बोध कराता था।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "प्रायः कस्यचित्‌ स्थानविशेषस्य इदम्‌ अभिधानम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस संहिता के सम्पादक का अनुमान है कि - कपिष्ठल गाँव का प्रतिनिधि 'कैथल' इस नाम का ही गाँव था।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ಸಂಪಾದಕರು ಕಪಿಷ್ಠಲ ಗ್ರಾಮದ ಕೈಥಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಾಮದವರು.", "Sanskrit": "अस्याः संहितायाः सम्पादकेन अनुमीयते यत्‌- कपिष्ठलग्रामस्य प्रतिनिधिः 'कैथल' इत्याख्यो ग्राम एवासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह गाँव कुरुक्षेत्र में सरस्वती नदी के पूर्व दिशा में बसा हुआ था।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಾಮವು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿತ್ತು", "Sanskrit": "ग्रामोऽयं कुरुक्षेत्रे सरस्वतीनद्याः पूर्वस्यां दिशि अवस्थितः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस गाँव का उल्लेख काशिका में तथा वराहमिहिर के द्वारा रचित बृहत संहिता में (१४/४) प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕಾಶಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವರಾಹಮಿಹಿರ ರಚಿಸಿದ ಬೃಹತ್ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ  (14/4) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ग्रामस्योल्लेखः काशिकायां तथा वराहमिहिरेण रचितायाम्‌ बृहत्संहितायां (१४/४) प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काठक संहिता से अनेक प्रकार की विभिन्नता और पृथकता इस कापिष्ठल संहिता में दिखाई देती है।", "Kannada": "ಕಾಠಕ ಸಂಹಿತೆಗಿಂತ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳು ಈ ಕಾಪಿಷ್ಟಲ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "काठकसंहितातः अनेकविधं वैभिन्यं पार्थक्यञ्च अस्यां कापिष्ठलसंहितायां परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काठक संहिता के समान इसका मूल ग्रन्थ भी स्वराङकन पद्धति में ऋग्वेद के समान ही है।", "Kannada": "ಕಾಠಕ ಸಂಹಿತೆಯಂತೆಯೇ ಮೂಲಗ್ರಂಥವು ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದರ ಸ್ವರಾಂಕನ ಪದ್ಧತಿ ಋಗ್ವೇದದಂತೆಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "काठकसंहितावत्‌ मूलग्रन्थस्य समानत्वेऽपि अस्याः स्वराङ्कनपद्धतिः ऋग्वेदसदृशी।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के समान ही यह ग्रन्थ भी अष्टकों और अध्यायों में विभक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಂತೆಯೇ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅಷ್ಟಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेद इव ग्रन्थोऽयम्‌ अष्टकेषु अध्यायेषु च विभक्तोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार कापिष्ठल संहिता में ऋग्वेद का ही महान्‌ प्रभाव दिखाई देता है।", "Kannada": "ಕಪಿಷ್ಟಲ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेद इव ग्रन्थोऽयम्‌ अष्टकेषु अध्यायेषु च विभक्तोऽस्ति। एवम्‌ कापिष्ठलसंहितायाम्‌ ऋग्वेदस्यैव महान्‌ प्रभावः परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ग्रन्थ पूर्ण नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥ ಪೂರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ग्रन्थोऽयम्‌ अपूर्णः एवास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ में निम्न लिखित अष्टक तथा उसके अन्तर्गत अध्याय है - प्रथम अष्टक- सम्पूर्ण है, और आठ अध्याय से युक्त है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थेऽस्मिन्‌ निम्नलिखितानि अष्टकानि तथा तदन्तर्गता अध्यायाश्च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीय अष्टक और तृतीय अष्टक- नौवें अध्याय से आरम्भ करके चौबीसवें अध्याय पर्यन्त द्वितीय तृतीय दोनों अष्टक।", "Kannada": "ಮೊದಲ ಅಷ್ಟಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎರಡನೇ ಅಷ್ಟಕ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯದ ತನಕ.", "Sanskrit": "प्रथममष्टकम्‌- सम्पूर्णम्‌, अष्टाध्याययुतश्च। द्वितीयमष्टकम्‌, तृतीयमष्टकम्‌- नवमाध्यायादारभ्य चतुर्विशति-अध्यायपर्यन्तं द्वितीयतृतीय- अष्टकद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थ अष्टक- बत्तीसवें अध्याय को छोड़कर पच्चीसवें अध्याय से आरम्भ इकत्तिसवें अध्याय तक सभी अध्याय प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಅಷ್ಟಕ - ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಾಯದ ತನಕ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थमष्टकम्‌- द्वात्रिंशदध्यायं विहाय पञ्चविंशत्यध्यायादारभ्य एकत्रिंशदध्यायपर्यन्तं सर्वेऽपि अध्यायाः समुपलब्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चम अष्टक- तैतीसवें अध्याय को छोड़कर बतीसवे अध्याय से आरम्भ करके अन्य सात अध्याय प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಐದನೇ ಅಷ್ಟಕ - ಮೂವತ್ಮೂರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಏಳು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "पञ्चममष्टकम्‌- त्रयस्त्रिंशदध्यायं विना द्वात्रिंशदध्यायादरभ्य अन्ये सप्त अध्यायाः समुपलब्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठ अष्टक- तैंतालीस अध्याय को छोड़कर अन्य सभी अध्याय प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಆರನೇ ಅಷ್ಟಕ - ನಲ್ವತ್ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.", "Sanskrit": "षष्ठमष्टकम्‌- त्रयश्चत्वारिंशदध्यायं विना सर्वेऽप्यध्यायाः समुपलब्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अड़तालीस अध्यायो में यह ग्रन्थ सम्पूर्ण होता है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥವು ನಾಲ್ವತ್ತೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "अष्टचत्वारिंशदध्याये ग्रन्थोऽयं सम्पूर्णो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुलनात्मक दृष्टि से यह अपूर्ण ग्रन्थ अत्यधिक महत्त्वपूर्ण है।", "Kannada": "ತುಲನಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಅಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तुलनात्मकदृष्ट्या अपूर्णो ग्रन्थोऽयमतीव महत्त्वपूर्णमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद की कितनी शाखा हैं?", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वदस्य कति शाखाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद की कितनी शाखा प्राप्त होती हैं?", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदस्य कति शाखाः प्राप्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "माध्यान्दिन शाखा कहाँ प्राप्त होती है?", "Kannada": "ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಶಾಖೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "माध्यन्दिनशाखा कुत्र लभ्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "काण्व शाखा कहाँ प्राप्त होती है?", "Kannada": "ಕಾಣ್ವ ಶಾಖೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "काण्वशाखा कुत्र प्राप्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "मैत्रायणी संहिता में कितने काण्ड है?", "Kannada": "ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಖಂಡಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "मैत्रायणीसंहितायां कति काण्डाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद संहिता साहित्य चारों संहिताओ में साम संहिता परम गौरव शालिनी है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮ ವೇದದ ಸಂಹಿತೆಯು ಪರಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतसृष्वपि संहितासु सामसंहिता परमगौरवशालिनी वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "'सामवेद को जो जानता है, वह ही वेद तत्त्व को जानता है' यह बृहद्देवता की उक्ति उसकी महिमा को उच्च स्वर से गा रही है।", "Kannada": "\"ಸಾಮಾನಿ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಸ ವೇದ ತತ್ತ್ವಮ್\" ಎಂಬ ವಚನವು ಸಾಮವೇದದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'सामानि यो वेत्ति स वेद तत्त्वम्‌' इत्येषा बृहद्देवतायाः उक्तिः तन्महिमानम्‌ उच्चैः गायति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( गोप. ब्रा. ३/२ ) पुरोहित को अथर्ववेद का ज्ञान भी आवश्यक होता है, जो राजा की शान्ति तथा पौष्टिक कार्य का सम्पादन अथर्ववेद से ही करता है।", "Kannada": "(ಗೋ. ಬ್ರಾ. ೩/೨) ಪುರೋಹಿತರಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದ ಜ್ಞಾನವೂ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ, ಯಾವುದು ರಾಜನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕಾರ್ಯದ ಸಂಪಾದಿಸುವುದನ್ನು ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(गोप. ब्रा. ३/२) पुरोहितस्य अथर्ववेदस्य ज्ञानम्‌ अपि आवश्यकं भवति, यदसौ राज्ञः शान्त्यास्तथा पौष्टककार्यस्य च सम्पादनं अथर्ववेदेन एव करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के परिशिष्ट में लिखा है कि - जिस राज्य में अथवा राजा के जनपद में अथर्ववेद का ज्ञाता रहता है उस राष्ट्र में उपद्रव आदि नहीं रहते हैं और वह राष्ट्र भी शीघ्र ही वृद्धि को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ - “ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾಜರ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವನು ಯಾರು ಇರುತ್ತಾರೆಯೋ ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಪದ್ರವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿಯೇ ವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य परिशिष्टे लिखितम्‌ अस्ति- यस्य राज्ञः जनपदे अथर्ववेदस्य ज्ञाता निवसति तस्य राष्ट्र उपद्रवादिकं न तिष्ठति अपि च तद्राष्टं शीघ्रमेव वृद्धिम्‌ अभिगच्छति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार इस लोक के साधनों का और परलोक के विषयों का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद का वैदिक संहिता में अपना विशिष्ट स्थान है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಐಹಿಕ-ಆಮುಷ್ಮಿಕ-ಲೌಕಿಕ ಪಾರಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಅಥರ್ವವೇದದ ವೈದಿಕ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "एवम्‌ ऐहिक-आमुष्मिक-लौकिकानां पारलौकिकानां च विषयाणां प्रतिपादकत्वेन अथर्ववेदः वैदिकसंहितायां स्ववैशिष्ट्यं स्थापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के उपलब्ध अनेक नामों में अथर्ववेद, ब्रह्मवेद, अडिगरोवेद, अथर्वाङिगरसवेद, आदि मुख्य नाम है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವ ವೇದ, ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ, ಅಂಗಿರೋವೇದ, ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸೋವೇದ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य उपलब्धेषु अनेकेषु अभिधानेषु अथर्ववेद-ब्रह्मवेद-अङ्गिरोवेद- अथर्वाङ्गिरसवेदादिनामानि मुख्यानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अथर्व'-शब्द की व्याख्या तथा उसके निर्वचन को निरुक्त में तथा और गोपथब्राह्मण में प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಚನವನ್ನ್ಯ್ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्व -शब्दस्य व्याख्या तथा तस्य निर्वचनं निरुक्ते तथा गोपथब्राह्मणे च प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "थर्व'-धातुः कुटिलता अर्थ में तथा हिंसावाचक है।", "Kannada": "ಥರ್ವ- ಧಾತುವು ಕುಟಿಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "र्थव'-धातुः कौटिल्यार्थकः तथा हिंसावाचकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही अथर्व शब्द का अर्थ होता है - अकुटिल वृत्ति और अहिसावृत्ति से मन की स्थिरता को प्राप्त करने वाला।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ- ಅಕುಟಿಲ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವನು.", "Sanskrit": "अत एवाथर्वशब्दस्यार्थो भवति- अकुटिलवृत्त्या, अहिंसावृत्त्या च मनसः स्थैर्यस्य प्रापकः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस व्युत्पत्ति के योग का प्रतिपादन करने वाले अनेक प्रसङ्ग इस वेद में है।", "Kannada": "ಇದರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಯೋಗದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्याः व्युत्पत्त्याः सम्पुष्टौ योगस्य प्रतिपादकाः अनेके प्रसङ्गाः अस्मिन्वेदे सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म कर्म का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद 'ब्रह्मवेद' इस नाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥರ್ವ ವೇದವನ್ನು \"ಬ್ರಹ್ಮವೇದ\" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मकर्मणः प्रतिपादकत्वेन अथर्ववेदः 'ब्रह्मवेदः' इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का यह ही ब्रह्मवेद नाम से जानने का मुख्य कारण है।", "Kannada": "ಇದು ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ ಎಂದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य ब्रह्मवेदनाम्नः इदम्‌ एव मुख्यकारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "* अथर्वाङिगरस '-इस पद की व्याख्या से प्रतीत होता है, की जो यह दो ऋषि द्वारा दृष्ट मन्त्रों का समूह प्रस्तुत किया है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವಾಂಗೀರಸ- ಈ ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎರಡು ಋಷಿಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वाङ्गिरस”-इति पदस्य व्याख्यया प्रतीतो भवति यद्वेदोऽयं ऋषिद्वयेन द्रष्टानां मन्त्राणां समूहं प्रस्तौति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व नाम के ऋषि द्वारा दृष्ट मन्त्र शान्ति और पुष्टिकर्म युक्त है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಋಷಿಯಿಂದ ನೋಡಲಾದ ಮಂತ್ರವು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಕರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वनामकेन ऋषिणा दृष्टाः मन्त्राः शान्ति-पुष्टिकर्मयुक्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अडङिगरस ह्वारा दृष्ट मन्त्र तो अभिचार (मारने, मोहित और वशीकरण आदि-को करने में) होते है।", "Kannada": "ಅಂಗೀರಸರಿಂದ ಅವರು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಮಂತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಆಭಿಚಾರಿಕಾ (ಹೊಡೆಯುವುದು, ಮೋಹಪಡಿಸುವುದು, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು).", "Sanskrit": "अङ्गिरसेन च दृष्टाः मन्त्रास्तु आभिचारिका (मारण-मोहन-वशीकरणादि-सम्पादकाः) भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण दो प्रकार के मन्त्रों के होने के कारण वायु पुराण में (६५।२७) तथा ब्रह्माण्ड पुराण में (२।१।३६) अथर्ववेद को दो शरीर शिर वाला कहते हैं।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಂತ್ರಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ವಾಯು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ (೬೫.೨೭) ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ (೨.೧.೩೬ ) ಅಥರ್ವ ವೇದವನ್ನು ಎರಡು ಶರೀರ ಮತ್ತು ಶಿರವೆಂದು  ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं द्विविधमन्त्राणां सत्त्वाद्‌ वायुपुराणे(६५।२७) तथा ब्रह्माण्डपुराणे(२।१।३६) अथर्ववेदः 'द्विशरीरशिराः' इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कथन से स्पष्ट होता है की अथर्ववेद में दो प्रकार के मन्त्र सङ्गृहीत हैं।", "Kannada": "ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन अभिधानेन स्पष्टो भवति यद्‌ अथर्ववेदे द्विविधा मन्त्राः सङ्गृहीताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शान्ति पौष्टिक कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र तथा अभिचार कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र हैं।", "Kannada": "ಶಾಂತಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಆಭಿಚರಕ ಕರ್ಮಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮಂತ್ರಗಳು.", "Sanskrit": "शान्तिपौष्टककर्मप्रतिपादकाः मन्त्राः तथा आभिचारिककर्मप्रतिपादकाः मन्त्रः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "आङिगरस के द्वारा मारण, मोहन, स्तम्भन, विद्वेष, वशीकरण, और उच्चाटन प्रख्यात छः कर्मों का विधान विशेष रूप से देखना चाहिए, वैसे ही नारदीय पुराण में भी कहा है - “तत्र चाडिगरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम्‌।", "Kannada": "ಅಂಗೀರಸರಿಂದ ಮಾರಣ, ಮೋಹನ, ಸ್ಥಂಭನ, ವಿದ್ವೇಷಣ, ವಶೀಕರಣ, ಉಚ್ಚಾಟನೆ  ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಆರು ಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಾನ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನೋಡಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ತತ್ರ ಚಾಂಗೀರಸೇ ಕಲ್ಪೇ ಷಟ್ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸವಿಸ್ತರಮ್\".", "Sanskrit": "आङ्गिरसेन मारण-मोहन-स्तम्भन-विद्वेषण-वशीकरण- उच्चाटनानां प्रख्यातानां षट्कर्मणां विधानं विशदेन दर्शितम्‌, तथाहि नारदीयपुराणे उक्तम्‌- 'तत्र चाङ्गिरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय ब्राह्मण में (३/१२/९/१) “ अथर्वणामङिगरसां प्रतीची इस पद में अथर्व अडिगरस का मिला हुआ स्वरूप वर्णित है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೩/೧೨/೯/೧) \"ಅಥರ್ವಣಾಮಾಂಗೀರಸಾಂ ಪ್ರತೀಚಿ\" ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವಾ ಅಂಗೀರಸರು ಮಿಲನವಾದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयब्राह्मणे (३/१२/९/१) 'अथर्वणामङ्गिरसां प्रतीची' इत्यस्मिन्‌ पदे अथर्वाङ्गिरसोः मिलितस्वरूपं वर्णितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्भवतः इन ऋषियों द्वारा दुष्ट मन्त्रों का समूह अलग सत्ता को भी धारण करता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶವಾಗಿ ಈ ಋಷಿಗಳಿಂದ ನೋಡಿದ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಬೇರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्भवतः आभ्याम्‌ ऋषिभ्यां दृष्टानां मन्त्रानां समूहः पृथक्‌ सत्ताम्‌ अपि धत्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस दृष्टि से गोपथब्राह्मण का एक प्रकरण में ` अथर्व वेद सिद्ध होता है' और इसी प्रकार ' अङिगरस वेद भी इस प्रकार का वाक्य प्राप्त होता है (११/५ ११/१८)।", "Kannada": "ಈ ೧ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಒಂದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ \"ಆಥರ್ವಣೋ ವೇದ ಸಿಧ್ಯತಿ\" ಇತಿ \"ಆಂಗೀರಸೋ ವೇದೋಽಭವಚ್ಚೇ\" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. (೧೧/೫ ೧೧/೧೮).", "Sanskrit": "अनया दृष्ट्या गोपथब्राह्मणस्य एकस्मिन्नेव प्रकरणे 'आथर्वणो वेदः सिद्ध्यति' इति 'आङ्गिरसो वेदोऽभवच्चे'ति च वाक्यं प्राप्यते (११/५ ११/१८)।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथब्राह्मण में भी इन दोनों का उल्लेख प्राप्त होता है (१३/४/३/२)।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಇವೆರಡರ ಉಲ್ಲೇಖವು ಆಗುತ್ತದೆ (೧೩/೪/೩/೨).", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणे अपि एतयोरुभयोरुल्लेखः प्राप्यते (१३/४/३/२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जगह अधिकांश अङिगरस का ही अभिधान प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀರಸ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वत्र बाहुल्येन अङ्गिरसाभिधानम्‌ एव उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इसी ऋषि के महत्व को जाना जाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಋಷಿಗಳ ಮಹತ್ವವು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्यैव ऋषेः अभ्यर्हितत्वं अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे जाना जाता है की इस वेद में पहले शान्ति पौष्टिक मन्त्रों की सत्ता थी उसके बाद आभिचारिक मन्त्रों का सन्निवेश हुआ।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಶಾಂತಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಆಭಿಚಾರಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಆಯಿತು", "Sanskrit": "एतस्माद्‌ ज्ञायते यदस्मिन्‌ वेदे प्रथमतः शान्तिपौष्टिक-मन्त्राणां सत्ता आसीत्‌ तदनन्तरम्‌ आभिचारिकमन्त्राणां सन्निवेशः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद को अनेक प्रकार के विचार से जाना जाता है कि दो धाराओं के मिश्रण का परिणाम स्वरूप यह फल है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ - ಯಾವ ಎರಡು ಧಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಪರಿಣತ ಫಲವು ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य बहुविधविचारेण ज्ञायते - यद्‌ द्वयोः धारयोः मिश्रणस्य परिणतफलम्‌ इदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमे एक धारा है अथर्व धारा और दूसरी अङ्गिरा धारा है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾರೆಯಾಗಿದೆ ಅಥರ್ವ ಧಾರಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಗಿರೋ ಧಾರಾ.", "Sanskrit": "अनयोः एका धारा अस्ति अथर्वधारा अपरा च अस्ति अङ्गिरोधारा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व-ऋषि द्वारा दुष्ट मन्त्र शान्ति और पौष्टिक कर्म के साथ सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವಾ-ಋಷಿಯಿಂದ ನೋಡಲಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳು ಶಾಂತಿಪುಷ್ಟಿ ಕರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्व-ऋषिणा दृष्टाः मन्त्राः शान्तिपुष्टिकर्मभिः सह सम्बद्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सङ्केत भागवत पुराण में भी प्राप्त होता है - ` अथर्वणेऽदात्‌ शान्तिं यया यज्ञो वितन्यते' इति (३/२४/२४)।", "Kannada": "ಇದರ ಸಂಕೇತವು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ - \"ಅಥರ್ವಣೋಽದಾತ್ ಶಾಂತಿಂ ಯಯಾ ಯಜ್ಞೋ ವಿತನ್ಯತೆ\" ಎಂದು (೩/೨೪/೨೪).", "Sanskrit": "अस्य सङ्केतः भागवतपुराणे अपि प्राप्यते - 'अथर्वणेऽदात्‌ शान्तिं यया यज्ञो वितन्यते' इति (३/२४/२४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्गिरा धारा का आभिचारिक कर्मों के साथ सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಅಂಗಿರಾ ಧಾರೆಯ ಅಭಿಚಾರಕ ಕರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अङ्गिरोधारा आभिचारिकैः कर्मभिः सह सम्बद्धाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे मनुष्यों में यह वेद प्रिय हुआ।", "Kannada": "ಯಾವ ಜನರಿಂದ ಈ ವೇದವು ಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "येन जनेषु अयं वेदः प्रियः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शान्ति कर्म का सम्बद्ध होने से अथर्व का सम्बन्ध श्रौतयाग के प्रारम्भ से ही है, बाद में आभिचारिक कर्म के साथ उसका सम्बन्धवश होने से राजा के पुरोहित वर्गो के लिए यह वेद बहुत उपयोगी हुआ।", "Kannada": "ಶಾಂತಿ ಕರ್ಮದ ಸಂಬದ್ಧದಿಂದ ಅಥರ್ವನ ಸಂಬಂಧ ಶ್ರೌತಯಾಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ, ನಂತರ ಆಭಿಚಾರಿಕ ಕರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧವಶದಿಂದ ರಾಜನ ಪುರೋಹಿತವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವೇದವು ಬಹಳ ಉಪಯೋಗವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "शान्तिकर्मणा सम्बद्धत्वेन अथर्वस्य सम्बन्धः श्रौतयागस्य प्रारम्भादेव अस्ति, पश्चाद्‌ आभिचारिककर्मणा सह तस्य सम्बन्धवशात्‌ राज्ञः पुरोहितवर्गेभ्यो वेदः अयम्‌ अतीव उपयोगी अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ यजु, साम से अथर्व की भिन्नता स्पष्ट ग्रन्थों में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಋಗ್ ಯಜು ಸಾಮಗಳ ಅಥರ್ವದ ಪಾರ್ಥಕ್ಯವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्यजुस्सामभ्यः अथर्वस्य पार्थक्यं स्पष्टतः ग्रन्थेषु प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदत्रयी जहाँ अलौकिक फलदाता है, वहाँ अथर्ववेद लौकिक फलदाता है।", "Kannada": "ವೇದತ್ರಯೀ ಎಲ್ಲಿ ಅಲೌಕಿಕ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಅಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಲೌಕಿಕ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "वेदत्रयी यत्र अलौकिकफलदाता अस्ति तत्र अथर्ववेदः लौकिकफलदाता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सन्दर्भ में यहाँ यह ध्यान रखना चाहिए की जयन्त भूट ने न्यायमञ्जरी में अथर्ववेद की ही प्राथमिकता की उदगोषणा की है - “वहाँ चारों वेद में, प्रथम अथर्ववेद'' है।", "Kannada": "ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು - ಜಯಂತಭಟ್ಟರಿಂದ ನ್ಯಾಯಮಂಜರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ - \"ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು, ಮೊದಲನೆಯದು ಅಥರ್ವವೇದವಾಗಿದೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सन्दर्भ ध्यातव्यम्‌ इदम्‌ अस्ति यत्‌- जयन्तभट्टेण न्यायमञ्जर्याम्‌ अथर्ववेदस्य एव प्राथमिकत्वम्‌ उद्घोषितम्‌ - \"तत्र वेदाश्चत्वारः, प्रथमोऽथर्ववेदः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नागरखण्ड ने भी इसको आदि वेद कहते है।", "Kannada": "ನಾಗರಖಂಡವು ಇದನ್ನು ಆದಿ ವೇದವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "नागरखण्डः अपि इमम्‌ आद्यवेद इति वदति"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी प्रमाणित करते है कि अथर्ववेद ही सभी लौकिक कार्यों की सिद्धि के लिए मुख्य रूप से प्रयुक्त होता है।", "Kannada": "ಇನ್ನು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಈ ಅಥರ್ವವೇದವೇ ಎಲ್ಲಾ ಲೌಕಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च प्रमापयति अपि यद्‌ अथर्ववेद एव सार्वेषां लौकिकानां कार्याणां सिद्ध्यर्थं मुख्यरूपेण प्रयुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण ही इसे आदि वेद कहते है, जयन्तभूटट ने तो न्यायमञ्जरी में इस विषय में विस्तार सहित विचार किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಆದಿ ವೇದವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜಯಂತಭಟ್ಟರು ನ್ಯಾಯಮಂಜರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अत एव अयं आद्यवेदः इति प्रथितः, जयन्तभद्टस्तु न्यायमञ्जर्याम्‌ अस्मिन्‌ विषये सविस्तरं विचारं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकार्यो में भी अथर्ववेद का विशेष महत्त्व है।", "Kannada": "ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "राजकार्येषु अपि अथर्ववेदस्य सविशेषमहत्त्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा के लिए शान्ति पौष्टिक कर्म की तुलना में पुरुष आदि के दान की महती आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ರಾಜರಿಗಾಗಿ ಶಾಂತಿಕ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾದಿಗಳ ದಾನದ ಮಹತ್ತಾದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञः कृते शान्तिकपौष्टककर्मणः तुलापुरुषादिदानस्य च महती आवश्यकता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के कर्मों का विधान प्रधानता से अथर्ववेद में ही प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಾನವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधानां कर्मणां विधानं प्राधान्येन अथर्ववेदे एव प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में पुराण, स्मृत्ति आदि ग्रन्थों में बहुत प्रमाण उपलब्ध होते हैं।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ-ಸ್ಮೃತಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ विषये पुराण-स्मृत्यादिग्रन्थेषु बहूनि प्रमाणानि समुपलब्धानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णुपुराण का स्पष्ट कथन है कि - “पुरोहित के शान्तिक और पौष्टिक आदि कर्म इस अथर्ववेद से ही जाने जाते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಥನೆಯಿದೆ- \"ಪರೋಹಿತ್ಯ, ಶಾಂತಿಕ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾದಿಕರ್ಮ ಇವು ಅಥರ್ವವೇದಗಳಿಂದಲೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "विष्णुपुराणस्य स्पष्टकथनम्‌ अस्ति यत्‌- \"पौरहित्य, शान्तिक. पौष्टिकादिकर्म इति अथर्ववेदाद्‌ एव ज्ञायते\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मत्स्य पुराण का कथन है - पुरोहित अथर्व मन्त्र में और ब्राह्मण में निपुण होना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ಸ್ಯಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- ಪುರೋಹಿತರು ಅಥರ್ವಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು.", "Sanskrit": "मत्स्यपुराणस्य कथनम्‌ अस्ति- पुरोहितः अथर्वमन्त्रे ब्राह्मणे च पारङ्गतः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसा “' पुरोहितं तथा अथर्वमन्त्र, ब्राह्मण. पारगम्‌'' इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಪುರೋಹಿತಂ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವಮಂತ್ರ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಾರಗ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि \"पुरोहितं तथा अथर्वमन्त्र, ब्राह्मण, पारगम्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कालिदास के कथन से भी इस कथन की पुष्टि होती है।", "Kannada": "ಕಾಳಿದಾಸರ ಕಥನದಿಂದ ಈ ಕಥನದ ಪುಷ್ಟಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "कालिदासस्य कथनेन अपि अस्य कथनस्य पुष्टिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कालिदास के द्वारा वशिष्ठ मुनि के लिए ` अथर्वनिधिः' इस पद का विशेषण दिया है, जिसका यह तात्पर्य है - रघुवंश उद्भव के कुलपुरोहित मुनि वशिष्ठ ने अथर्व मन्त्रों का तथा उनके क्रियाकलापो का भण्डार थे (रघु. १/५९)।", "Kannada": "ಕಾಳಿದಾಸರ ವಸಿಷ್ಠ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ \"ಅಥರ್ವನಿಧಿಃ\" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಇದೆ- ರಘುವಂಶದ ಉದ್ಭವರಾದ ಕುಲಪುರೋಹಿತರು ಮುನಿ ವಸಿಷ್ಟರು ಅಥರ್ವಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಕಲಾಪಗಳ ಭಂಡಾರವಿತ್ತು. (ರಘು. ೧/೫೯).", "Sanskrit": "कालिदासेन वशिष्ठमुनेः कृते 'अथर्वनिधिः' इत्येवं विशेषणं दत्तम्‌, यस्य इदं तात्पर्यम्‌ अस्ति - रघुवंशोद्भवानां कुलपुरोहितः मुनिः वशिष्ठः अथर्वमन्त्राणां तथा तेषां क्रियाकलापानां च भाण्डारः आसीत्‌ (रघु. १/५९)।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा अज अथर्ववेद मन्त्रों के द्वारा गुरु वशिष्ठ से अभिषिक्त होकर शत्रुओं के लिए अपराजेय हुए।", "Kannada": "ರಾಜಾ ಅಜ ಅಥರ್ವವೇದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಗುರುವಸಿಷ್ಟರಿಂದ ಅಭಿಷೇಕವಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳಿಗಾಗಿ ದುರ್ದರ್ಷವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "नृपः अजः अथर्ववेदमन्त्रैः गुरुवशिष्ठेन अभिषिक्तो भूत्वा शत्रुभिः दुर्धर्षः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कालिदास ने वशिष्ठ को `अथर्ववेत्ता' ऐसा कहना चाहते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸರು ವಸಿಷ್ಟರನ್ನು \"ಅಥರ್ವವೇತ್ತಾ\" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र कालिदासः वशिष्ठं 'अथर्ववेत्ता' इति कथयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे हि रघुवंश में - 'स बभूव दुरासदः परैर्गुरुणाऽथर्वविदा कृतक्रियः'।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ರಘುವಂಶದಲ್ಲಿ - \"ಸ ಬಭೂವ ದುರಾಸದಃ ಪರೈರ್ಗುಣಾಽಥರ್ವವಿದಾ ಕೃತಕ್ರಿಯಃ\".", "Sanskrit": "तथाहि रघुवंशे- 'स बभूव दुरासदः परैर्गुरुणाऽथर्वविदा कृतक्रियः\"|"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद भाष्यभूमिका में लिखा है की अथर्ववेद का ज्ञाता शान्ति कर्म परायण जिस राष्ट्र में रहता है वह राष्ट्र उपद्रव रहित होकर निरन्तर बढ़ता रहता है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದ ಭಾಷ್ಯಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಯಾವ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವನು ಶಾಂತಿ ಕರ್ಮ ಪರಾಯಣವು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ನಿರೂಪ ದ್ರವವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अथर्ववेदभाष्यभूमिकायां लिखितम्‌ यत्‌ अथर्ववेदस्य ज्ञाता शान्तिकर्मपारगः यस्मिन्‌ राष्ट्र निवसति तद्राष्टरं निरूपद्रवं भूत्वा सततं वर्द्धते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे हि- “भयस्य राज्ञो जनपदे ह्यर्वाशान्तिपारगाः।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಯಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಜನಪದೆ ಅಥರ್ವ ಶಾಂತಿ ಪಾರಗಾಃ\"।", "Sanskrit": "तथाहि- \"यस्य राज्ञो जनपदे ह्यवरशान्तिपारगाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत यह कह सकते है कि राजपुरोहितों को अथर्ववेद के मन्त्रों का तथा उससे सम्बद्धित अनुष्ठानों का ज्ञान आवश्यक होना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು ರಾಜಪುರೋಹಿತರಿಗೆ  ಅಥರ್ವವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अतः एतत्‌ कथयितुं शक्यते यद्‌ राजपुरोहितानाम्‌ अथर्ववेदस्य मन्त्राणां तथा तैः सम्बद्धानाम्‌ अनुष्ठानानां ज्ञानम्‌ अवश्यम्‌ एव स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण ही अथर्ववेद इहलौकिक (इहलोक) कहलाता है, तथा अन्य तीनों वेद पारलौकिक (परलोक) के लिए कहलाते है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಐಹಿಲೌಕಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮೂರು ವೇದಗಳನ್ನು ಪಾರಲೌಕಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव कारणेन अथर्ववेदः ऐहिलौकिकः इति कथ्यते, तथाऽन्ये त्रयो वेदाः पारलौकिकाः इति कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद की शाखा पस्पशाह्निके में “नवधाऽऽथर्वणो मतः'' ऐसा लिखकर पतञ्जलि ने अथर्ववेद की नौ शाखा कही है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪಸ್ಪಶಾನ್ಹಿಕದಲ್ಲಿ \"ನವಧಾಽಽಥರ್ವಣೋ ಮತಃ\" ಎಂದು ಬರೆದು ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಅಥರ್ವ ವೇದದ ಒಂಭತ್ತು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य शाखा पस्पशाह्विके \"नवधाऽऽथर्वणो मतः\" इति लिखित्वा पतञ्जलिना अथर्ववेदस्य नव शाखाः कथिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुराणों के अनुसार वेदव्यास महोदय ने जिस शिष्य को अथर्ववेद पढ़ाया है उसका नाम सुमन्तु था ( श्रीमद्भागवत में १२/७/१-३,, वायुपुराण में ६१/४९-५३, विष्णुपुराण में ३/६/९-१३)।", "Kannada": "ಪುರಾಣಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ವೇದವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಯಾವ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರೋ ಅವನ ಹೆಸರು ಸುಮಂತು ಎಂದಾಗಿತ್ತು.(ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ೧೨/೭/೧-೩, ವಾಯುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ೬೧/೪೯-೫೩, ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ೩/೬/೯-೧೩).", "Sanskrit": "पुराणानुसारेण वेदव्यासमहोदयः यं शिष्यम्‌ अथर्ववेदम्‌ अध्यापितवान्‌ तस्य नाम सुमन्तुः आसीत्‌ (श्रीमद्भागवते १२/७/१-३, वायुपुराणे ६१/४९-५३, विष्णुपुराणे ३/६/९-१३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "भागवत में इसकी विशाल चर्चा है की सुमन्तु इस अभिचार प्रधान वेद के मुख्य प्रचारक थे।", "Kannada": "ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಈ ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಸುಮಂತು ಈ ವೇದದ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "भागवते अस्य महति चर्चा अस्ति यत्‌ सुमन्तुः अभिचारप्रधानस्य अस्य वेदस्य मुख्यप्रचारकः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे ही इस * दारुणमुनि' इस उपाधि से विभूषित थे।", "Kannada": "ಅವರು  \"ದಾರುಣಮುನಿ\" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तेन असौ ' दारुणमुनिः' इति उपाधिना विभूषितः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद की शाखाओं का विस्तार पुराणों में वर्णित है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಶಾಖೆಗಳ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य शाखानां विस्तारः पुराणेषु वर्णितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु भागवत में (१२/७/१) स्कन्ध का नाम निर्दिष्ट नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ (೧೨/೭/೧) ಸ್ಕಂದದ ಹೆಸರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्च भागवते (१२/७/१) स्कन्धस्य नाम निर्दिष्टं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुराण में सुमन्तु के ही दो शिष्यों का वर्णन कहा पथ्य और देवदर्श है।", "Kannada": "ಈ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಂತನ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ- ಪಥ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವದರ್ಶ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पुराणे सुमन्तोः एव द्वौ शिष्यौ कथितौ पथ्यः देवदर्शः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों के मध्य में देवदर्श- यह नाम ही प्रमाणिक है ऐसा प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ದೇವದರ್ಶ - ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभयोः मध्ये देवदर्श- इति नाम एव प्रामाणिकम्‌ इति प्रतीतः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि अथर्वण महानारायण उपनिषद्‌ में देवदर्शी इस नाम का अथर्व शाखा के साथ सम्बन्ध स्वीकार करते है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಅಥರ್ವನ ಮಹಾನಾರಾಯಣ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇವದರ್ಶಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅಥರ್ವ ಶಾಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "यतः आथर्वण - महानारायणोपनिषद्‌ स्वात्मानं देवदर्शी इति नाम्ना अथर्वशाखया सह सम्बन्धं स्वीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस देवदर्श अथवा देवदर्शी इस नाम का ही उपयुक्त होता है ऐसा प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವದರ್ಶ ಅಥವಾ ದೇವದರ್ಶಿ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದೇ ಸೂಕ್ತವೆಂದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ देवदर्शः उत देवदर्शी इति नाम एव उपयुक्तं भवति इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु पुराण के अनुसार से पथ्य के तीन शिष्यों के नाम क्रमश जाबालि, कुमुद तथा शौनक ये तीन थी।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಥ್ಯರ ಮೂವರು ಶಿಷ್ಯರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಬಾಲಿ, ಕುಮುದಾದಿ ಮತ್ತು ಶೌನಕ ಎಂದಾಗಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "विष्णुपुराणानुसारेण पथ्यस्य त्रयाणां शिष्याणां नामानि क्रमशः जाबालिः कुमुदादिः तथा शौनकः इति आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमाण के अनुसार से पथ्य के तीन शिष्य थे - जाजलि, कुमुद, और शौनक।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಅನುಸಾರ ,ಪಥ್ಯರ ಮೂವರು ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು-ಜಾಜಲಿ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಶೌನಕ.", "Sanskrit": "प्रमाणान्तरानुसारेण पथ्यस्य त्रयः शिष्याः आसन्‌ - जाजलिः कुमुदः शौनकः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवदर्श के चार शिष्य थे - ब्रह्मवलि, पिप्पलाद, शौष्कायणि, और शौक्लायनि।", "Kannada": "ದೇವದರ್ಶರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು-ಬ್ರಹ್ಮಾವಳೀ, ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಶೌಷ್ಕಾಯಣಿ ಮತ್ತು ಶೌಕ್ಲಾಯನಿ.", "Sanskrit": "देवदर्शस्य चत्वारः शिष्याः आसन्‌ - ब्रह्मवलिः पिप्पलादः शौष्कायणिः अथवा शौक्लायनिः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन शिष्यों में शौनक के शिष्य बभ्रु तथा सैन्धवायन कहा है।", "Kannada": "ಈ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶೌನಕನ ಶಿಷ್ಯರು ಬಭ್ರು ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಾಯನ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एषु शिष्येषु शौनकस्य शिष्यः बभ्रुः तथा सैन्धवायनः इति कथितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मुनियों के द्वारा अथर्ववेद का विशेष प्रचार हुआ।", "Kannada": "ಈ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಚಾರವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "एभिः मुनिभिः अथर्ववेदस्य विशेषप्रचारः सम्पन्नः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपञ्चहृदय, चरणव्यूह, सायणभाष्य आदि के उदाहरणों में यद्यपि शाखाओं की सङ्ख्या", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚಹೃದಯ, ಚರಣವ್ಯೂಹ, ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯಗಳ ಉಪೋದ್ಘಾತಗಳಲ್ಲಿ  ಶಾಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ.", "Sanskrit": "प्रपञ्चहृदय-चरणव्यूह- सायणभाष्यादीनाम्‌ उपोद्धातेषु यद्यपि शाखानां सङ्ख्या"}}
{"translation": {"Hindi": "अलग नहीं है फिर भी इनमें नामों में भिन्नता दिखाई देती है।", "Kannada": "ಬೇರೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಆದರು ಇವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिन्ना तथापि एतेषु नामसु महती भिन्नता दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनकी तुलना करने पर निम्नलिखित ज्ञान होता है -१ पिप्पलाद, २ स्तौद, ३ मोद, ४ शौनकीय, ५ जाजल, ६ जलद, ७ ब्रह्मवेद, ८ देवदर्श, ९ और चारणवेद्य।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹೆಸರುಗಳು ಬಂದಿದೆ- ೧) ಪಿಪ್ಪಲಾದ, ೨)ಸ್ತೌದ, ೩) ಮೋದ, ೪)ಶೌನಕೀಯ, ೫)ಜಾಜಲ, ೬)ಜಲದ, ೭)ಬ್ರಹ್ಮವೇದ, ೮)ದೇವದರ್ಶ ಮತ್ತು ೯)ಚಾರಣವೇದ್ಯ.", "Sanskrit": "एतेषां तुलनां कृते सति निम्नलिखितानि अभिधानानि भवन्ति - (१) पिप्पलादः, (२) स्तौदः, (३) मोदः, (४) शौनकीयः, (५) जाजलः, (६) जलदः, (७) ब्रह्मवदः, (८) देवदर्शः, (९) चारणवैद्यः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन अथर्ववेद की नौ शाखाओं में अब शौनक पेप्लाद नाम की दो ही शाखा प्राप्त होती हे।", "Kannada": "ಈ ಅಥರ್ವವೇದದ ಒಂಬತ್ತು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಶೌನಕ ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಎಂಬ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "आसु अथर्ववेदस्य नवशाखासु सम्प्रति शौनकप्पिलादसमाख्ये द्वे एव शाखे प्राप्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिप्पलाद मुनि एक महान्‌ अध्यात्म वेत्ता ऐसा प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಮುನಿಗಳು ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पिप्पलादमुनिः एकः महान्‌ अध्यात्मवेत्ता इति प्रतीतः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वाध्यात्म विषयों का संशय निवारण के लिए सुकेशा, भारद्वाज आदि छः मुनि उसके समीप में आने का उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಾಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಸುಕೇಶಾ, ಭರದ್ವಾಜ ಮುಂತಾದ ಆರು ಮುನಿಗಳು ಅವರ ಬಳಿ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖವು ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वाध्यात्मविषयकानां संशयानां निवारणाय सुकेशा, भारद्वाजादीनां षण्णां मुनीनां तस्य पार्श्वे आगमनस्य उल्लेखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा दिए उत्तरों भी प्रश्‍नोपनिषद्‌ में सुरक्षित है।", "Kannada": "ಅವರಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಉತ್ತರಗಳು ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तेन दत्तानि उत्तराणि अपि प्रश्नोपनिषदि सुरक्षितानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन काल में इस संहिता की विशेष ख्याति थी।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "पुरा अस्याः संहितायाः विशिष्टा ख्यातिः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके दो ग्रन्थ थे।", "Kannada": "ಇದರ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "अस्याः द्वौ ग्रन्थौ आस्ताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपञ्चहृदय का कथन है की - पैप्लाद शाखा की मन्त्र संहिता बीस काण्डों में विभक्त है, तथा उसके ब्राह्मण में आठ अध्याय है।", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚಹೃದಯದ ಕಥನವು ಹೀಗಿದೆ-ಪೈಪ್ಪಲಾದಶಾಖೆಯ ಮಂತ್ರಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "प्रपञ्चहृदयस्य कथनम्‌ अस्ति यत्‌ - पिप्पलादशाखायाः मन्त्रसंहिता विंशतिकाण्डेषु विभक्ताः सन्ति, तथा तस्याः ब्राह्मणे अष्टौ अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पैप्लाद संहिता की एक प्रतिलिपि शारदा लिपि में कश्मीर में उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಸಂಹಿತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರತಿಲಿಪಿಯು ಶಾರದಾಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पिप्पलादसंहितायाः एका प्रतिलिपिः शारदालिप्यां कश्मीरे उपलब्धा अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पाण्डुलिपि कश्मीर राजा के द्वारा जर्मन विद्वान राथ महोदय के लिए उपहार रूप में भेजी थी।", "Kannada": "ಆ ಪಾಂಡುಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದ ದೊರೆಯಿಂದ ಜರ್ಮನ್ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ರಾತ ಮಹೋದಯರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "सा पाण्डुलिपिः कश्मीरनृपतिना जर्मनविदुषे राथमहोदयाय उपहाररूपेण प्रेषिता आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "१९०१ ईस्वी में उसके लेख अमेरिका से प्रकाशित हुआ था।", "Kannada": "ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಒಂಬೈನೂರೊಂದರಲ್ಲಿ  ಅವರ ಲೇಖನವನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾಯಿತು.", "Sanskrit": "एकाधिकोनविंशतितमे क्रीष्टाब्दे तस्याः आलोकलेख्यम्‌ अमेरिकातः प्रकाशितः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य के अनुसार से- “शन्नो देवीरभीष्टय आपो भवन्तु पीतये।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ-“ಶನ್ನೋ ದೇವೀರಭೀಷ್ಟಯ ಆಪೋ ಭವಂತು ಪೀತಯೇ”।", "Sanskrit": "महाभाष्यानुसारेण - 'शन्नो देवीरभीष्टय आपो भवन्तु पीतये।"}}
{"translation": {"Hindi": "शंयोरभिस्रवन्तु नः' अथर्ववेद का यह प्रथम मन्त्र है, किन्तु अभी प्रचलित शौनक संहिता के छठे सूक्त का यह प्रथम मन्त्र है।", "Kannada": "ಶಂಯೋರಭಿಸ್ರವಂತು ನಃ\" ಇದು ಅಥರ್ವವೇದದ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಶೌನಕ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಸೂಕ್ತದ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शंयोरभिस्रवन्तु नः' अथर्ववेदस्य प्रथमः अयं मन्त्रः अस्ति, किञ्च सम्प्रति प्रचलितायां शौनकसंहितायां षष्ठसूक्तस्य अयं प्रथमः मन्त्रः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणविष्णु से ज्ञात होता है कि यह मन्त्र पैप्लाद शाखा का आदि मन्त्र था (शन्नो देवी अथर्ववेद का यह आदि मन्त्र पिप्पलाद दृष्ट है - छान्दोग्यमन्त्र भाष्य में)।", "Kannada": "ಗುಣವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ ಈ ಮಂತ್ರವು ಪಿಪ್ಪಲಾದಶಾಖೆಯ ಆದಿ ಮಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. (ಶನ್ನೋ ದೇವೀ........ ಅಥರ್ವವೇದದ ಆದಿ ಮಂತ್ರವು ಪಿಪ್ಪಲಾದ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ- ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಮಂತ್ರಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ).", "Sanskrit": "गुणविष्णुना ज्ञातो भवति यद्‌ अयं मन्त्रः पिप्पलादशाखायाः आदिमो मन्त्रः आसीत्‌ (शन्नो देवी....... अथर्ववेदादिमन्त्रोऽयं पिप्पलाददृष्टः- छान्दोग्यमन्त्रभाष्ये)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे ही ज्ञात होता है कि महाभाष्य काल में इस संहिता की विशिष्ट ख्याति थी।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಖ್ಯಾತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव ज्ञातो भवति यद्‌ महाभाष्यकाले अस्याः संहितायाः विशिष्टा ख्यातिः आसीद्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य में (४/१/८६) , शाबरभाष्य में (१/१/३०) इस मौदमुनि का उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ (೪/೧/೮೬), ಶಾಬರಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ (೧/೧/೩೦) ಇದು ಮೌದಮುನಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाभाष्ये (४/१/८६), शाबरभाष्ये (१/१/३०) अस्य मौदमुनेः उल्लखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मौद शाखा विशेषज्ञ अथवा जलद शाखा विशेषज्ञ पुरोहित जिस राष्ट्र में रहता है, उस राष्ट्र का विनाश होता है - “पुरोधा जलदो यस्य मौदो वा स्यात्‌ कदाचन।", "Kannada": "ಮೌದ ಶಾಖೆಯ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಅಥವಾ ಜಲದ ಶಾಖೆಯ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಪುರೋಹಿತರು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ- \"ಪುರೋಧಾ ಜಲದೋ ಯಸ್ಯ ಮೌದೋ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕದಾಚನ ।", "Sanskrit": "मौद-शाखा- विशेषज्ञः अथवा जलदशाखाविशेषज्ञः पुरोहितः यस्मिन्‌ राष्ट्र निवसति, तस्य राष्ट्रस्य विनाशः भवति - 'पुरोधा जलदो यस्य मौदो वा स्यात्‌ कदाचन।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे यह शाखा कम प्रचलित थी ऐसा बोध होता हेै।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಶಾಖೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन इयं शाखा अल्पप्रचलिता आसीद्‌ इति बोधः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल प्रचलित अथर्व संहिता और गोपथ ब्राह्मण इसी ही शाखा के है।", "Kannada": "ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಅಥರ್ವ ಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳು ಇದರದ್ದೆ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति प्रचलिता अथर्वसंहिता गोपथब्राह्मणं च अस्या एव शाखायाः वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तौद, जालज, ब्रह्मवेद, देवदर्श, आदि संहिता तो केवल नाम मात्र से ही प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ತೌದ, ಜಾಲಜ, ಬ್ರಹ್ಮವೇದ, ದೇವದರ್ಶಾದಿ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಕೇವಲ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तौद-जालज- ब्रह्मयद-देवदर्शादि-संहिताः तु नाममात्रेण एव ख्याताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व की अन्तिम शाखा चारणवेद्य के विषय में कौशिक सूत्र में व्याख्या की है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವದ ಅಂತಿಮ ಶಾಖೆಯಾಗಿರುವ ಚಾರಣವೇದ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वस्य अन्तिमा शाखा चारणवैद्यानां विषये इति कौशिकसूत्रे व्याख्यातम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायुपुराण से ज्ञात होता है कि इस शाखा के छः हजार छब्बिस (६०२६) मन्त्र थे, किन्तु अभी तक यह संहिता प्राप्त नहीं है।", "Kannada": "ವಾಯುಪುರಾಣದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಈ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಸಾವಿರದ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು (6026) ಮಂತ್ರಗಳಿದ್ದವು , ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वायुपुराणाद्‌ ज्ञातः भवति यत्‌ अस्यां शाखायां षड्विंशत्यधिकषट्सहस्रं (६०२६) मन्त्राः आसन्‌, किञ्च अद्यावधि इयं संहिता समुपलब्धा नास्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद आमुष्मिक के साथ अन्य क्या फल देता है?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದವು ಆಮುಷ್ಮಿಕದ ಜೊತೆಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अथर्ववेदः आमुष्मिकेण सह अपरं किं फलं प्रयच्छति?"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षि पतञ्जलि के मत में अथर्ववेद की कितनी शाखा है?", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿ ಪತಂಜಲಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "महर्षिपतञ्जलेः मते अथर्ववेदस्य कति शाखाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी भी यज्ञ के सम्पूर्ण रूप से पूर्ण करने के लिए कितने ऋत्विज होते हैं?", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಎಷ್ಟು ಋತ್ವಿಜರು ಇರುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "कस्यापि यज्ञस्य सम्पूर्णरूपेण निष्पादनार्थं कति ऋत्विजः भवन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मा- नाम के ऋत्विज का प्रधानकार्य क्या है?", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಿತ್ವಿಜರ ಪ್ರಧಾನಕಾರ್ಯವು ಏನಾಗಿತ್ತು?", "Sanskrit": "ब्रह्मा- नामकस्य ऋत्विजः प्रधानकार्य किम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के अनेक अभिधानों में मुख्य कौन से है?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य विविधेषु अभिधानेषु कानि मुख्यानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल अथर्ववेद की कितनी शाखा प्राप्त होती हैं?", "Kannada": "ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "सम्प्रति अथर्ववदेस्य कति शाखाः लभ्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मवेद कौन है और कैसे कहलाता है?", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವೇದ ಎಂದರೆ ಯಾರು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "ब्रह्मवेदः कः, कथञ्चोच्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व शब्द का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अथर्वशब्दस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "पथ्य के तीन शिष्य कौन थे?", "Kannada": "ಪಥ್ಯನ ಮೂವರು ಶಿಷ್ಯರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "पथ्यस्य त्रयः शिष्याः के आसन्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "शौनक के शिष्य कौन थे?", "Kannada": "ಶೌನಕನ ಶಿಷ್ಯರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "शौनकस्य शिष्याः के आसन्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद की विषय विवेचना अथर्ववेद की विषय विवेचना अन्य वेदों की अपेक्षा नितान्त गूढ़ और विलक्षण है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿಷಯಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ವೇದಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಆಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य विषयविवेचनम्‌ अन्यवेदानाम्‌ अपेक्षया नितान्तं निगूढं विलक्षणञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद में वर्णित विषयों का विभाजन तीन प्रकार से कर सकते हैं - १, आध्यात्मिक, २. आधिभौतिक, ३. और आधिदैविक।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ - ೧.ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ೨.ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಮತ್ತು ೩.ಆಧಿದೈವಿಕ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वेदे वर्णितानां विषयाणां विभाजनं त्रिधा कर्तुं शक्यते- (१) आध्यात्मिकम्‌, (२) आधिभौतिकम्‌, (३) आधिदैविकञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यात्म प्रकरण में मुख्य रूप से ब्रह्मजीव विषय पर और परमात्मा विषय पर वर्णन है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಜೀವ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अध्यात्मप्रकरणे-मुख्यतः ब्रह्मजीवविषयकम्‌, परमात्मविषयकं च वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद आश्रमों का भी पर्याप्त निर्देश प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಆಶ್ರಮಗಳ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿರ್ದೇಶವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदनन्तरम्‌ आश्रमाणाम्‌ अपि पर्याप्तनिर्देशः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधिभूत प्रकरण में राजा, राज्य, राज्यशासन और सङ्ग्राम आदि का वर्णन है।", "Kannada": "ಆಧಿಭೂತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ, ರಾಜ್ಯಶಾಸನ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आधिभूतप्रकरणे- राज-राज्यशासन-सङ्ग्रामादीनां च वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधिदैवत प्रकरण में अनेक देवताओं का, अनेक यज्ञों का, और काल आदि के विषय में सङकलन है।", "Kannada": "ಆಧಿದೈವತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ - ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ, ಹಲವಾರು ಯಜ್ಞಗಳ ಮತ್ತು ಕಾಲಾದಿಗಳ ಸಂಕಲನವಿದೆ.", "Sanskrit": "आधिदैवतप्रकरणे- नानादेवतानां, विविधानां यज्ञानां, कालादीनां च विषये सङ्कलनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार स्थूल विवेचना के बाद विस्तृत विवरण है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಸ್ಥೂಲವಿವೇಚನೆಯ ನಂತರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एवंविधस्य स्थूलविवेचनस्य पश्चात्‌ विस्तृतविवरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - इस प्रकरण में रोगों के चिकित्सा सम्बन्धी मन्त्रों का तथा विधि विशेषणों का अन्तर्भाव होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ೪.೨.೫) ಭೈಷಜ್ಯಸೂಕ್ತಾನಿ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಶೇಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्यथा- ४.२.५) भैषज्यसूक्तानि अस्मिन्‌ प्रकरणे रोगाणां चिकित्सासम्बन्धिनां मन्त्राणां तथा विधिविशेषाणाम्‌ अन्तर्भावो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रोगों की उत्पत्ति अनेक दु:ख राक्षस, भूत, पिशाच आदि के उपद्रव से ही होती है।", "Kannada": "ರೋಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ  ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಪ್ರದವಾದ ರಾಕ್ಷಸ ಭೂತ ಪಿಶಾಚಿಗಳ ಉಪದ್ರವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रोगाणाम्‌ उत्पत्तिः अनेककष्टप्रदानां रक्षोभूतपिशाचादीनां उपद्रवेणैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत इस प्रकरण के अनेक मन्त्रों में ऊपर वर्णित उपद्रवों के शांत करने का उपाय है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य प्रकरणस्य अनेकमन्त्रेषु पूर्ववर्णितानाम्‌ उपद्रवाणां शमनोपायः वर्णितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मन्त्रों की सहायता से किये हुए अभिचारों का विशेष वर्णन कौशिक सूत्र में है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಭಿಚಾರಗಳ ವಿಶೇಷ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೌಶಿಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां मन्त्राणां साहाय्येन कृतानाम्‌ अभिचाराणां विशेषवर्णनं कौशिकसूत्रेऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक रोगों के लक्षण तथा उस रोग से उत्पन्न शारीरिक विकार का आर्युवेदिक दृष्टि से विशाल वर्णन है।", "Kannada": "ವಿವಿಧ ರೋಗಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆ ರೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶಾರೀರಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಯುರ್ವೇದದ ವಿವರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "विविधरोगाणां लक्षणं तथा तद्रोगेण समुत्पन्नानां शारीरिकविकाराणाम्‌ आयुर्वेदिकदृष्ट्या विशदवर्णनञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में -'तक्माः' यह बुखार का ही नाम है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ವೇದದಲ್ಲಿ ‘ತಕ್ಮಾಃ’ ಎಂದರೆ ಜ್ವರದ ಹೆಸರು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदे-'तक्माः' इति तु ज्वरस्य एव नाम अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सन्दर्भ में अथर्ववेद का कथन है कि बुखार पीडित लोग पित और परेशान रहते है।", "Kannada": "ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಕಥನವಿದೆ ಜ್ವರದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು ಕುಡಿದು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सन्दर्भेऽथर्ववेदस्य कथनम्‌ अस्ति यद्‌ ज्वरपीडिताः जनाः पीताः सन्तप्ताश्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कुछ मन्त्रों में बुखार निमित्त प्रार्थना है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರದ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿಯೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अतः कतिपयेषु मन्त्रेषु ज्वरनिमित्तकप्रार्थना वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम हट जाओ, अथवा रोग को छोड़कर मूजवत अग्नि के समान महावृष आदि दूरस्थ प्रान्त में जाओ (५/२५/७/८)।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಹೇ ಜ್ವರವೇ! ನೀನು ದೂರಹೋಗು ಅಥವಾ ರೋಗವನ್ನು  ಬಿಟ್ಟು ಮೂಜವತ- ವಲ್ಹಿಕ- ಮಹಾವೃಷದ  ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಗೆ ಹೋಗು.", "Sanskrit": "यथा- हे ज्वर ! त्वं तिरोहितो भव, अथवा रोगार्त्तजनं विहाय मूजवत-वह्लिक-महावृषादि-सुदूरस्थप्रान्ते गच्छ (५/२५/७/८)।"}}
{"translation": {"Hindi": "बलास(क्षय आदि) रोग (६/१४), गण्डमाला (६/८३) , यक्ष्मा (६/८५) आदि रोगों को दूर करने के लिए वरुण नाम की औषधि सेवन का उपयोग प्राप्त होते है।", "Kannada": "ವರುಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಲಾಸ (ಕ್ಷಯಾದಿಗಳು) ರೋಗಗಳು (೬/೧೪), ಗಂಡಮಾಲಾ (೬/೮೩), ಯಕ್ಷ್ಮಾ(೬/೮೫)  ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बलासः(क्षयादिः) रोगः (६/१४), गण्डमाला (६/८३), यक्ष्मा (६/८५) प्रभृतीनां रोगाणां दूरीकरणाय वरुणनामकस्य ओषधेः सेवनस्य उपयोगः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "खांसी (६/१०५) तथा दन्तपीडा आदि रोगों का तथा उनकी औषधी का वर्णन अत्यधिक सुंदर रीति से अथर्ववेद में वर्णित है।", "Kannada": "ಕೆಮ್ಮು (೬/೧೦೫) ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುನೋವು ಮುಂತಾದ ಖಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಔಷಧಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು  ಅಥರ್ವ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कासः (६/१०५) तथा दन्तपीडादिरोगाणां तथा तेषाम्‌ ओषधीनां वर्णनम्‌ अतीव उत्तमरीत्या अथर्ववेदेऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सांप के विष नाश के लिए अनेक उपाय वर्णित है।", "Kannada": "ಹಾವಿನ ವಿಷವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಹಲವಾರು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्पविषनाशाय नानाविधाः उपायाः वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक सूक्त में (५/१३) असित-तैमात-आलिङ्गी-विलिङ्गी-उरु-गूल आदि सांपो का नाम उल्लेखित है।", "Kannada": "ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (೫/೧೩) ಅಸಿತ-ತೈಮಾತ-ಆಲಿಂಗಿ-ವಿಲಿಂಗಿ-ಉರು-ಗೂಲಾದಿ ಸರ್ಪಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ सूक्ते (५/१३) असित-तैमात-आलिङ्गी-विलिङ्गी-उरु-गूलादिसर्पाणां नाम उल्लिखितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक प्रकार की औषधियों का तथा अनेक पेड़ों की प्रशंसा में भी अनेक मन्त्र यहाँ है।", "Kannada": "ಹಲವು ಔಷಧಿಗಳ ಮತ್ತು ಬಗೆಬಗೆಯಾದ ಮರಗಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "बहुविधानाम्‌ औषधीनां तथा नानावृक्षाणां प्रशंसायाम्‌ अपि अनेके मन्त्राः अत्र सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीर्घ आयु के लिए अनेक प्रकार के प्रार्थना परक मन्त्र इस भाग में दिए है।", "Kannada": "ದೀರ್ಘ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಪರಕವಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दीर्घायुषः कृते बहुविधाः प्रार्थनापरकमन्त्राः अस्मिन्‌ विभागे सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मन्त्रों का विशेष प्रयोग पारिवारिक उत्सव के समय पर होता था।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪಾರಿವಾರಿಕ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एतेषां मन्त्राणां विशेषप्रयोगः पारिवारिकमहोत्सवानाम्‌ अवसरे अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बालकों के मुण्डन पर, किशोर को गोदान में (प्रथम क्षौर कर्म में) तथा उपनयन संस्कार में इस मन्त्र का उपयोग होता है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಚೌಲ, ಕಿಶೋರರಿಗೆ ಗೋದಾನಗಳಲ್ಲಿ (ಮೊದಲು ಕ್ಷೌರ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಉಪನಯನ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बालकानां मुण्डने, किशोराणां गोदाने (प्रथमक्षौरकर्मणि) तथा उपनयनसंस्कारे अस्य मन्त्रस्य उपयोगो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में सौ शरद ऋतु तक तथा सौ हेमन्त ऋतु तक जीवन के लिए अनेक प्रकार की मृत्यु से रक्षा के लिए अनेक रोगों से रक्षा के लिए प्रार्थना प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ, ನೂರು ಚಳಿಗಾಲಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತು ನೂರು ಹಿಮಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ಬಹುವಿಧವಾದ ಸಾವುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते शतशरत्पर्यन्तं तथा शतहेमन्तपर्यन्तं जीवनाय, बहुविधमृत्युभ्यः त्राणाय, विविधरोगेभ्यः रक्षणाय च प्रार्थना समुपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में जीवन काल को बढ़ाने के लिए रक्षासूत्र के धारण का विशेष विधान प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಜೀವನಕಾಲದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುವ ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदे जीवनकालस्य वर्द्धनाय करे रक्षासूत्रधारणस्य विशेषविधानं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रक्षासूत्र धारण से प्राणि पूर्ण स्वास्थ्य को प्राप्त होता है ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन रक्षासूत्रधारणेन प्राणिनः पूर्णस्वास्थ्यं लभन्ते इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्रहवें काण्ड का एकमात्र सूक्त यहाँ इस सूक्त में आता है।", "Kannada": "ಹದಿನೇಳನೇ ಕಾಂಡದ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತವು ಇಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "सप्तदशकाण्डस्य एकमात्रं सूक्तम्‌ अत्र अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ घर निर्माण के लिए, क्षेत्र जोतने के लिए, बीज बोने के लिए, अन्न उत्पादन के लिए, पुष्टि के लिए, व्यापार के कारण विदेश जाने के लिए और अनेक प्रकार के आशीर्वाद के लिए प्रार्थना की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ, ಪುಷ್ಠಿಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ,  ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र गृहनिर्माणाय, सीरकर्षणाय, बीजवपनाय, अन्नोत्पादनाय, पुष्ट्यर्थाय, व्यापारहेतवे विदेशगमनाय नानाविधाशीर्वादाय च प्रार्थना कृताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में वर्षा का अत्यधिक रमणीय, और साहित्यिक दृष्टि में सुंदर वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते वृष्ट्याः अतीव रमणीयं, साहित्यिकं तथा समुज्वलं वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित्त सूक्त इन सूक्तों में प्रायश्चित्त का विधान उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ ಸೂಕ್ತಗಳು ಈ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತದ ವಿಧಾನವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तसूक्तानि एतेषु सूक्तेषु प्रायश्चित्तस्य विधानम्‌ उपलब्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चरित्र की त्रुटी में धार्मिक विरोध का तथा अन्य विधिहीन आचरणों का विधान है - जैसे ज्ञात अथवा अज्ञात अपराधो के हेतु से, धर्मशास्त्र के द्वारा निषेध का, विवाह का कारण, ऋण लेने वाले के प्रति द्वेष भावना हेतु से, बड़े भाई के बिना विवाह हेतु से जो अपराध होते हैं, उनको दूर करने के लिए यहाँ प्रायश्चित्त का विधान है।", "Kannada": "ಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ದೋಷದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿರೋಧದ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ನಡವಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ-ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ತಿಳಿದಿರುವ ಅಥವಾ ತಿಳಿದಿರದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದ ವಿವಾಹದ ಕಾರಣಗಳು, ಸಾಲ ಪಡೆದವರ ವಿರುದ್ಧ ದ್ವೇಷದ ಭಾವನೆಯಿಂದ, ಹಿರಿಯರಿಲ್ಲದೇ ವಿವಾಹವನ್ನಾಗುವ ಅಪರಾಧಗಳು ಇರುತ್ತದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ ವಿಧಾನವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "चारित्रिकत्रुटेः धार्मिकविरोधस्य तथा अन्यविधिहीनानाम्‌ आचाराणां विधानम्‌- यथा- ज्ञातस्य अज्ञातस्य वा अपराधस्य हेतुना, धर्मशास्त्रेण वर्जितस्य विवाहस्य कारणेन, ऋणप्रतिशोधाभावहेतुना, ज्येष्ठं विना विवाहहेतुना च ये अपराधाः भवन्ति तेषां दूरीकरणाय अत्र प्रायश्चित्तस्य विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सम्बन्ध में इस प्रकार के मन्त्र है, जो शारीरिक दुर्बलता से, मानसिक त्रुटि से, दुःस्वप्न, अपशकुन आदि का निराकरण करें, और उनसे हटा देते है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಂತ್ರಗಳು ಇವೆ -ಶಾರೀರಿಕ ದುರ್ಬಲತೆ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಕೆಟ್ಟ ಕನಸುಗಳು,ಅಪಶಕುನಗಳ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतत्सम्बन्धिनः एवंविधाः मन्त्राः सन्ति यैः शारीरिकदुर्बलता, मानसिकत्रुटि, दुःस्वप्न, अपशकुनादीनां निराकरणम्‌ अपसरणञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान युग के ही समान उस युग में भी अशुभ स्वप्न में मनुष्यों का विश्वास था।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನ ಯುಗದಂತೆಯೇ ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯರು ಕೆಟ್ಟ ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "वर्तमानयुगे इव तस्मिन्नपि युगे अशुभस्वप्ने मानवानां विश्वासः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको दूर करने के लिए अनेक प्रकार के उपायों का वर्णन मन्त्रों में है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तद्दूरीकरणाय बहुविधाः उपायाः मन्त्रेषु वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रीकर्म विषय सूक्त विवाह विषय पर और प्रेम विषय पर बहुत से सूक्त इस वेद में है।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಕರ್ಮದ ವಿಷಯದ ಸೂಕ್ತಗಳು ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "स्त्रीकर्मविषयकसूक्तानि विवाहविषयकाणि प्रेमविषयकाणि च बहूनि सूक्तानि अस्मिन्‌ वेदे सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों का उस समय के समाज के स्वरूप को जानने में विशेषरूप से सहायक होते है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತಗಳು ಆ ಕಾಲದ ಸಮಾಜದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतानि सूक्तानि तत्कालिकसमाजस्य स्वरूपज्ञाने विशेषरूपेण सहायकानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों में पुत्र उत्पन्न के लिए और उस उत्पन्न हुए शिशु की रक्षा के लिए सुंदर प्रार्थना भी प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತಗಳು ಪುತ್ರನನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಆ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಮಗುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतेषु सूक्तेषु पुत्रोत्पादनाय सद्योजातशिशोः रक्षणाय च भव्यप्रार्थनाऽपि प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रसङ्ग में चौदहवां काण्ड विशेषरूप से सहायक है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಂಡವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रसङ्गे चतुर्दशकाण्डः विशेषरूपेण सम्बद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही क्रम से अथर्ववेद के मारण, मोहन, उच्चाटन, वशीकरण आदि क्रियाओं के बहुत प्रयोगों का वर्णन है।", "Kannada": "ಅದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಮಾರಣ, ಮೋಹನ, ಉಚ್ಛಾಟನೆ, ವಶೀಕರಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव क्रमेण अथर्ववेदस्य मारण, मोहन, उच्चाटन, वशीकरणादीनां क्रियाणां बहुलप्रयोगाः वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौशिक सूक्त में नारी प्रेम सम्पादन के लिए अनेक प्रकार की आभिचारिक क्रिया का वर्णन है।", "Kannada": "ಕೌಶಿಕ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ನಾರಿಯರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಔಪಚಾರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कौशिकसूक्ते नारीप्रेमसम्पादनाय बहुविधायाः आभिचारिकक्रियायाः वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकर्म विषय सूक्त राजा से सम्बद्ध बहुत सूक्त अथर्ववेद में प्राप्त होते है।", "Kannada": "ರಾಜಕರ್ಮ ವಿಷಯ ಸೂಕ್ತಗಳು ರಾಜನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಸೂಕ್ತಗಳು ಅಥರ್ವವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राजकर्मविषयकसूक्तानि राजभिः सम्बद्धानि बहूनि सूक्तानि अथर्ववेदे समुपलब्धानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों के अध्ययन से उस समय की राजनैतिक स्थिति का विशाल वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಆ ಕಾಲದ ರಾಜನೈತಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಶಾಲವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां सूक्तानाम्‌ अध्ययनेन तात्कालिकराजनैतिक्याः स्थित्याः विशदचित्रणं समुपलब्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रु के विनाश के लिए प्रार्थना के साथ सङ्ग्राम का तथा उसके उपयोगी साधनों का वर्णन है जैसे- रथ, दुन्दुभि, शङ्ख आदि का विशेष विवरण और संग्राम की दृष्टि से भी अथर्ववेद के महत्त्व को सूचित करते हैं।", "Kannada": "ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಧನಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹೇಗೆ - ರಥಗಳು, ದುಂದುಭಿಗಳು, ಶಂಖಗಳ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್ರಾಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां यथा- रथ, दुन्दुभि, शङ्खादीनां विशेषविविरणं साङ्ग्रामिकदृष्ट्या अपि अथर्ववेदस्य महत्तां सूचयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का 'क्षत्रवेद' इस नामकरण का यह ही कारण है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ \"ಕ್ಷೇತ್ರವೇದ\" ಎಂಬ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य 'क्षत्रवेदः' इति नामकरणस्य इदम्‌ एव कारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस युग में प्रजा ही राजा का चुनाव करती थी।", "Kannada": "ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳೆ ರಾಜನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ युगे प्रजाः एव राज्ञः संवरणम्‌ कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ मनुष्यों के साथ अश्विन, मित्रावरुण आदि द्वारा राजा के चुनने का वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅಶ್ವಿನ, ಮಿತ್ರವರುಣರಿಂದ  ರಾಜನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र मानवैः सह अश्विन्‌, मित्रावरुणादिद्वारेण राज्ञः संवरणस्य वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्ध सूक्त में (३/३) ज्ञात होता है की देश से निकाला हुआ राजा दुबारा राज्य में सम्मान पूर्वक प्रतिष्ठित हुआ।", "Kannada": "ಅಂಧ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (೩/೩) ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದ ರಾಜನು ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದನು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्धसूक्ते (३/३) ज्ञातो भवति यद्देशात्‌ निष्कासितो राजा पुनः राज्ये सम्मानपूर्वकेण प्रतिष्ठितः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सङग्राम भूमि पर जाने के लिए वीरो को उत्साहित करने के लिए दुन्दुभि का वर्णन अत्यधिक सरल और वीररस पूर्ण है।", "Kannada": "ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ವೀರರರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ದುಂದುಭಿಯ ವರ್ಣನೆ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಮತ್ತು ವೀರರಸ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सङ्ग्रामभूमौ गमनाय वीरान्‌ समुत्साहयितुं दुन्दुभेः वर्णनम्‌ अतीव साहित्यिकं वीररसपूर्णञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांचवे काण्ड के दसवें सूक्त में कवि की दृष्टि से और मनोहर भावों के प्रदर्शन से अत्यधिक रोचक, सरल तथा अभिव्यञ्‌जनात्मक है।", "Kannada": "ಐದನೇ ಕಾಂಡದ ಹತ್ತನೇ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ  ಕವಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ, ಸರಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಂತಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमकाण्डस्य दशमसूक्तं कवित्वदृष्ट्या, मनोहरभावानां प्रदर्शनेन च अतीव रोचकं, सरसं तथा अभिव्यञ्जनात्मकञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुन्दुभि की गर्जना को सुनकर शत्रु युवती का भयानक शास्त्र सङ्घर्ष के मध्य में अपने पुत्र को लेकर पलायन की प्रार्थना भी बहुत ही कारुणिक है।", "Kannada": "ದುಂದುಭಿಯ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ರಿಪು ಯುವತಿಯು ಭಯಾನಕ ಅಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ  ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕರುಣಾಜನಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दुन्दुभेः गर्जनं श्रुत्वा रिपुयुवत्याः भयानकास्त्रसङ्घर्षाणां मध्ये स्वपुत्रं नीत्वा पलायनस्य प्रार्थनाऽपि अतीव कारुणिका अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में वर्णित विषयों के कौन कौन से भेद हैं?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಭೇದಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "अथर्ववेदे वर्णितानां विषयाणां के भेदाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "रोगों की उत्पत्ति कैसे होती है?", "Kannada": "ರೋಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "रोगाणाम्‌ उत्पत्तिः कथं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में तक्मा: यह किसका नाम हे?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ತಕ್ಮಾಃ ಇದು ಯಾರ ಹೆಸರು?", "Sanskrit": "अथर्ववेदे तक्माः इति कस्य नाम ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवनकाल के बढ़ाने के लिए किसका विशेष विधान है?", "Kannada": "ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯಾವುದರ ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನವಿದೆ ?", "Sanskrit": "जीवनकालस्य वर्धनाय कस्य विशेषविधानम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवाह विषयक और प्रेम विषयक सूक्त कहाँ प्राप्त होते हैं?", "Kannada": "ವಿವಾಹ ವಿಷಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮ ವಿಷಯದ ಸೂಕ್ತಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "विवाहविषयकाणि प्रेमविषयकाणि च सूक्तानि कुत्र उपलभ्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षत्रवेद इस नाम से अथर्ववेद कैसे प्रसिद्ध है?", "Kannada": "ಕ್ಷತ್ರವೇದ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು??", "Sanskrit": "क्षत्रवेदः इति नाम्ना कथम्‌ अथर्ववेदः प्रसिद्धः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में अथर्ववेद ने वेदान्त के समान स्थान का अधिकार किया है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದವು ವೇದಾಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदेष्वथर्वर्वदः वेदान्तवत्‌ महत्‌ स्थानम्‌ अधिकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद आदि तीनों वेद थोड़ा फल देने वाले हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಆದಿ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಅಲ್ಪ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदादित्रयो वेदाः आमुष्मिकफलदातारः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से अथर्ववेद में लौकिक विषयों की अधिक चर्चा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विषेशतः अथर्ववेदे लौकिकविषयाणाम्‌ एव चर्चा अधीकरूपेण प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के ब्रह्मवेद-अङिगरावेद-अथर्वाङिगरसवेद आदि नाम भी प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದಕ್ಕೆ ಬ್ರಹ್ಮವೇದ, ಅಂಗಿರೋವೇದ, ಅಥರ್ವಾಂಗೀರಸ ವೇದ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇವೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य ब्रह्मवेद- अङ्गिरोवेद-अथर्वाङ्गिरसवेदादीनि नामानि अपि प्रसिद्धानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व'-शब्द की व्याख्या तथा उसका निर्वचन निरुक्त में (११/२/१७) तथा गोपथ ब्राह्मण में (१/४) प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಚನ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ (೧೧/೨/೧೭) ಮತ್ತು ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ (೧/೪) ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्व -शब्दस्य व्याख्या तथा तस्य निर्वचनं निरुक्ते (११/२/१७) तथा गोपथब्राह्मणे च (१/४) प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अथर्ववेद की अनेक शाखा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧವಾದ ಶಾಖೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अथर्ववेदस्य विविधाः शाखाः उपलभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे लगभग सभी जगह लौकिक के ही विषयों पर वर्णन प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೇ ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तेषु प्रायेण सर्वत्र लौकिकानाम्‌ एव विषयाणां वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद में वर्णित विषयों का विभाजन तीन प्रकार कर सकते है -१ आध्यात्मिक, २ आधिभौतिक, ३ और आधिदैविक।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು- ೧)ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ೨) ಆಧಿಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ೩)ಆಧಿದೈವಿಕ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वेदे वर्णितानां विषयाणां विभाजनं त्रिधा कर्तु शक्यते- (१) आध्यात्मिकम्‌, (२) आधिभौतिकम्‌, (३) आधिदैविकश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ विविध सूक्तों में लौकिक विषयों पर राजकर्म आदि का विधान है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तत्र च विविधेषु सूक्तेषु लौकिकविषयाणां राजकर्मादीनां विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - भैषज्य सूक्तों में विविध रोगों का वर्णन तथा उनके नाश के लिए विविध उपायों का वर्णन है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಭಷಜ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ವಿವಿಧ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा- भैषज्यसूक्तेषु विविधानां रोगाणां वर्णनं तथा तेषां शमनाय विविधाः उपायाः वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आयुष्य सूक्तों में दीर्घायु के लिए प्रार्थना की है।", "Kannada": "ಆಯುಷ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आयुष्यसूक्तेषु दीर्घायुषः कृते प्रार्थना विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विहित सूक्तों का विशेष प्रयोग पारिवारिक महोत्सवों के अवसर पर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಪಾರಿವಾರಿಕ ಮಹೋತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विहितानां सूक्तानां विशेषप्रयोगः पारिवारिकमहोत्सवानाम्‌ अवसरे भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ सौ शरद ऋतु तक तथा सौ हेमन्त ऋतु पर्यन्त जीवन के लिये प्रार्थना है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ನೂರು ಶರದೃತುಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತು ನೂರು ಹೇಮಂತಋತುಗಳವರೆಗೆ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अत्र शतशरत्पर्यन्तं तथा शतहेमन्तपर्यन्तं जीवनाय प्रार्थनाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौष्टिक सूक्तों में घर निर्माण के लिए, क्षेत्र को जोतने के लिए, बीज बोने के लिए, अन्न उत्पादन के लिये और अन्य गृहस्थ कर्मो के लिए प्रार्थना है।", "Kannada": "ಪೌಷ್ಟಿಕ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆ ಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಮನೆ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पौष्टिकसूक्तेषु गृहनिर्माणाय, सीरकर्षणाय, बीजवपनाय, अन्नोत्पादनाय किञ्च अन्यगार्हस्थ्यकर्मणां कृते प्रार्थनाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विविध अपराधो के प्रायश्चित्त के लिए प्रार्थना है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र विविधानाम्‌ अपराधानां प्रायश्चित्ताय प्रार्थनाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी यहाँ प्रेम विषय और विवाह विषय पर विविध सूक्त उपलब्ध होते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಿಧ ಸೂಕ್ತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.", "Sanskrit": "अपि च अत्र प्रेमविषयकाणि विवाहविषयकाणि च विविधानि सूक्तानि उपलभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक राजकर्म विषय सूक्त भी यहाँ प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಜಕರ್ಮದ ವಿಷಯಗಳ ಸೂಕ್ತಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.", "Sanskrit": "विवधराजकर्मविषयकाणि अपि सूक्तानि अत्र प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - शत्रु के विनाश के लिए प्रार्थना के साथ सङ्ग्राम का तथा उसके उपयोगी साधनों का विशेष विविरण प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ, ಶತ್ರುವಿನ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಸಾಧನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ ವಿವರಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा- शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां विशेषविविरणं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से अथर्ववेद का अन्य नाम '“क्षत्रवेद' भी है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಅಥರ್ವ ವೇದವನ್ನು \"ಕ್ಷತ್ರವೇದ\" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मात्‌ कारणात्‌ अथर्ववेदस्य 'क्षत्रवेदः' इत्यपि अपरं नाम भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भैषज्य सूक्त विषय पर विस्तार से लिखिए।", "Kannada": "ಭೈಷಜ್ಯ ಸೂಕ್ತದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "भैषज्यसूक्तविषये विस्तारेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित्त विषय पर अथर्ववेद में जो कहा है उसे विस्तार से लिखिए।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तविषये अथर्ववेदे यद्‌ उक्तं तद्विस्तारेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रीकर्म विषय पर अथर्ववेद में जो कहा है उसे विस्तार से लिखिए।", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀಕರ್ಮ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "स्त्रीकर्मविषये अथर्ववेदे यद्‌ उक्तं, तद्विस्तारेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकर्म विषय पर अथर्ववेद में जो कहा है उसे लिखिए।", "Kannada": "ರಾಜಕರ್ಮ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅದನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "राजकर्मविषये अथर्ववेदे यद्‌ उक्तं तल्लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर 1. इहलोक का फल भी देते है।", "Kannada": "ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಗಳು ೧) ಇಹಲೋಕವು ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि १ ऐहिकमपि फलं प्रददाति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मा नाम के ऋत्विज का प्रधान कार्य है सभी कार्यो में अच्छी प्रकार से निरीक्षण करना तथा होने वाली त्रुटी से हटाना।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಋತ್ವಿಜನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆಗುವ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು.", "Sanskrit": "ब्रह्मानामकस्य ऋत्विजः प्रधानं कार्य सर्वत्र कार्येषु सम्यक्तया निरीक्षणं तथा सम्भावितायाः त्रुट्याः मार्जनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद, ब्रह्मवेद, अङिगरोवेद, अथर्वाङिगरसवेद, आदि नाम मुख्य है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದ, ಬ್ರಹ್ಮವೇದ, ಅಂಗಿರೋವೇದ, ಅಥರ್ವಾಂಗೀರಸವೇದ ಇವುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेद, ब्रह्मवेद, अङ्गिरोवेद, अथर्वाङ्गिरसवेदादीनि अभिधानानि मुख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो शौनक शाखा और पिप्पलाद शाखा।", "Kannada": "ಎರಡು ಶೌನಕ ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಶಾಖೆ.", "Sanskrit": "द्वे, शौनकशाखा पिप्पलादशाखा चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म कर्म का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद 'ब्रह्मवेद' कहलाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು \"ಬ್ರಹ್ಮವೇದ\" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मकर्मणः प्रतिपादकत्वेनार्ववेदः 'ब्रह्मवेदः' कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकुटिलता वृत्ति से और अहिंसा वृत्ति से मन की स्थिरता प्राप्त करने वाला व्यक्ति।", "Kannada": "ಅಕುಟಿಲ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "अकुटिलतावृत्त्या, अहिंसावृत्त्या च मनसः स्थैर्यप्राप्तिकर्त्री व्यक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पथ्य के तीन शिष्य थे - जाजलि, कुमुद, और शौनक।", "Kannada": "ಪಥ್ಯನ ಮೂವರು ಶಿಷ್ಯರುಗಳಿದ್ದರು-ಜಾಜಲಿ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಶೌನಕ.", "Sanskrit": "पथ्यस्य त्रयः शिष्याः आसन्‌- जाजलिः, कुमुदः, शौनकश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "शौनक के दो शिष्य है, बभ्र और सैन्धवायन।", "Kannada": "ಶೌನಕನ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರುಗಳಿದ್ದರು - ಬಭ್ರ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಾಯನ.", "Sanskrit": "शौनकस्य द्वै शिष्यौ स्तः, बभ्रः सैन्धवायनश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "१ आध्यात्मिक, २ आधिभौतिक, ३ और आधिदैविक।", "Kannada": "೧)ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ೨)ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಮತ್ತು ೩) ಆಧಿದೈವಿಕ.", "Sanskrit": "(१) आध्यात्मिकम्‌, (२) आधिभौतिकम्‌, (३) आधिदैविकशञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रोगों की उत्पत्ति अनेक दुःख राक्षस भूत पिशाच आदि के उपद्रव से ही होता है।", "Kannada": "ರೋಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಅನೇಕ ಕಷ್ಟಪ್ರದ ರಾಕ್ಷಸರು ಭೂತ ಪಿಶಾಚಿಗಳ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "रोगाणाम्‌ उत्पत्तिः अनेककष्टप्रदानां रक्षोभूतपिशाचादीनां उपद्रवेणैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रुओं के विनाश के लिए प्रार्थना के साथ सङ्ग्राम का तथा उसके उपयोगी साधनों के वर्णन से अथर्ववेद 'क्षत्रवेद' इस नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಾಧನಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು 'ಕ್ಷತ್ರವೇದ' ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां वर्णनात्‌ अथर्ववेदः 'क्षत्रवेदः' इति नाम्ना प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा पाठ समाप्त।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾಠ ಮುಗಿದಿದೆ.", "Sanskrit": "इति चतुर्थः पाठः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व पाठों में आपने वेदों की संहिता विषय में अधिकता से समझ लिया है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ.", "Sanskrit": "पूर्वेषु पाठेषु भवन्तः वेदानां संहिताविषये अधिकतया ज्ञातवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में संहिता विषय में और ब्राह्मण विषय में सामान्य रूप से आलोचना करेगें।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे संहिताविषये ब्राह्मणविषये च सामान्यतया आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता और ब्राह्मण में महान्‌ भेद है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः च महान्‌ भेदः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - अधिकांश संख्या में संहिता छन्दोबद्ध है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತೆಯು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यथा- बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है, किन्तु ब्राह्मण ग्रन्थ सभी प्रकार से गद्यात्मक ही है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तेषां कतिपयांशा एव गद्यात्मकाः सन्ति, किन्तु ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वथा गद्यात्मका एव भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके विवेचना विषयों में भी भेद है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ವಿವೇಚನೆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अनयोः विविच्यविषये अपि भेदः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके संहिता और ब्राह्मण के विषय में यहाँ और अधिक जानोंगे।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "एतयोः संहिताब्राह्मणयोः विषये अत्र अधिकतया ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मणों में प्रतिपादित विषय पर भी सामान्य ज्ञान को प्राप्त करेंगे।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "किञ्च ब्राह्मणेषु प्रतिपादितानां विषये अपि सामान्यं ज्ञानं प्राप्स्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्वपूर्ण विषयों को जान पाने में; मुख्य आख्यान और उनमें प्रतिपादित विषयों को समझ पाने में; संहिता ब्राह्मण की भिन्नता बता पाने में; देव अमर कैसे हुए इस विषय को समझ पाने में; और प्रधान ब्राह्मण ग्रन्थों के विषय में विस्तार से जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀವು- ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - ब्राह्मणग्रन्थानां महत्त्वविषये अधिकतया ज्ञास्यति। मुख्यानि आख्यानानि कानि भवन्ति किञ्च तेषां प्रतिपाद्यमानानां विषायाणां विषये अपि अधिकतया ज्ञास्यति। संहिताब्राह्मणयोः पार्थक्यं ज्ञास्यति। देवाः कथं अमरा अभवन्‌ इति ज्ञास्यति। प्रधानानां ब्राह्मणग्रन्थानां विषये अपि विस्तारेण ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थवाची ब्राह्मण शब्द विशेष रूप से नपुंसकलिङ्ग में ही प्रयुक्त होता है।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥವಾಚಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿಯೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थवाची ब्राह्मणशब्दः विशेषतः नपुंसकलिङ्गे एव प्रयुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेदिनीकोश के अनुसार से वेदभाग का सूचक ब्राह्मण शब्द का प्रयोग तीनो लिङ्गों में होता है।", "Kannada": "ಮೇಧಿನಿಕೋಷದ ಪ್ರಕಾರ, ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಕ್ಲೀಬಿಲಿಂಗವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मेदिनीकोशानुसारेण वेदभागस्य सूचकः ब्राह्मणशब्दः क्लीबलिङ्गी एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - ब्राह्मण शब्द ब्रह्मसङ्घात में और वेदभाग में नपुंसक लिड्ग में होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದವು ಬ್ರಹ್ಮಸಂಘಾತದಲ್ಲಿ, ವೇದಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- ब्राह्मणं ब्रह्मसङ्घाते वेदभागे नपुंसकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ के अर्थ में ब्राह्मण शब्द का प्रयोग वेदाध्ययन ३४५ (पुतक१?) 44८५४ ( पुस्तक -१ ) पाणिनीय व्याकरण में (सू.३/४/३६) , निरुक्त में (४/२७), ब्राह्मण में (शतप.४/६/९/२०) , और ऐतरेय ब्राह्मण में (६/२५/८/२) केवल प्राप्त नहीं होता अपितु ब्राह्मण विषय में तैत्तरीय संहिता में कहा है - एतद्‌ ब्राह्मणान्येव पञ्च हवींषि (तै. सं. ३/७/१/१)।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ  ಪಾಣಿನೀಯ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ (ಸೂ.೩/೪/೩೬), ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ (೪/೨೭), ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ (ಶತಪ. ೪/೬/೯/೨೦), ಮತ್ತು ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ (೬/೨೫/೮/೨) ಮಾತ್ರವೇ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಏತದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಯೇವ ಪಂಚ ಹವೀಂಷಿ (ತೈ.ಸಂ. ೩/೭/೧/೧).", "Sanskrit": "ग्रन्थार्थ ब्राह्मणशब्दस्य प्रयोगः पाणिनीयव्याकरणे (सू..३/४/३६), निरुक्ते(४/२७), ब्राह्मणे (शतप.४/६/९/२०), ऐतरेयब्राह्मणे (६/२५/८/२) च न केवलं समुपलब्धो भवति, अपि तु ब्राह्मणविषये तैत्तिरीयसंहितायाम्‌ उक्तम्‌ अस्ति- एतद्‌ ब्राह्मणान्येव पञ्च हवींषि (तै. सं. ३/७/१/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अर्थ के विषय में कुछ भी भिन्न मत नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಅರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಿನ್ನವಾದ ಮತವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्यार्थस्य विषये नास्ति किमपि भिन्नं मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण यह ब्रह्म के व्याख्या परक ग्रन्थों के नाम है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ಬ್ರಹ್ಮನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಬೇರೆ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मण इति ब्रह्मणः व्याख्यापरकानां ग्रन्थानां नाम अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म शब्द स्वयं अनेक अर्थो में प्रयुक्त होता है, जैसे मन्त्र के अर्थ में - ब्रह्म वै मन्त्र:...(शत. ब्रा.७/१/१/५)।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ  ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಮಂತ್ರಃ... (ಶತ.ಬ್ರಾ.೭/೧/೧/೫).", "Sanskrit": "ब्रह्मशब्दः स्वयमनेकेषु अर्थेषु प्रयुक्तो भवति, यथा मन्त्रार्थ- ब्रह्म वै मन्त्रः...(शत. ब्रा.७/१/१/५)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस्री प्रकार से वैदिक मन्त्रों के व्याख्यान का भाग होने से इसका ब्राह्मण नामकरण हुआ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ನಾಮಕರಣವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण वैदिकमन्त्राणां व्याख्यानस्य उपस्थापकत्वात्‌ ब्राह्मणस्येदं नामकरणमभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण शब्द का अन्य अर्थ भी होता है - यज्ञ।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ -ಯಜ್ಞ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दस्य अपरः अपि अर्थो भवति- यज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञीय कर्मकाण्ड की व्याख्या विवरण के सम्पादन ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞೀಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञीयकर्मकाण्डस्य व्याख्या-विवरणयोः सम्पादनं ब्राह्मणग्रन्थानां मुख्यविषयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों में मन्त्र-कर्म-विनियोग की व्याख्या है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ-ಕರ್ಮದ ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु मन्त्र-कर्म-विनियोगानां व्याख्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण के अन्तरङग परीक्षा से ज्ञात होता है कि ये ग्रन्थ यज्ञों के वैज्ञानिक, आधिभौतिक, तथा अध्यात्मिक विषयों का प्रतिपादन करता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅಂತರಂಗ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಯಜ್ಞಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಆಧಿಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणानाम्‌ अन्तरङ्गपरीक्षणेन ज्ञातो भवति यदेते ग्रन्थाः यज्ञानां वैज्ञानिकान्‌, आधिभौतिकान्‌ तथा अध्यात्मिकान्‌ च विषयान्‌ प्रतिपादयन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मण शब्द के विषय में जैसे कहा है - ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೆಂದರೆ ಕರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दस्य विषये च उच्यते यथा- ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( वाचस्पतिमिश्रः ) इस कथन से सिद्ध होता है की वेद दो प्रकार का है - मन्त्ररूप और ब्राह्मणरूप।", "Kannada": "(ವಾಚಸ್ಪತಿಮಿಶ್ರಃ) ಈ ಕಥನದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ ಮಂತ್ರರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪ.", "Sanskrit": "(वाचस्पतिमिश्रः) अनेन कथनेन सिद्धो भवति यद्‌ वेदो द्विविधो- मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह ब्राह्मणभाग भी वेद ही है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾಗವು ಕೂಡ ವೇದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं च ब्राह्मणभागः अपि वेदः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद से शेष ये ब्राह्मण ग्रन्थ यज्ञानुष्ठान का विस्तृत वर्णन करते हैं।", "Kannada": "ವೇದಗಳಿಂದ ಉಳಿದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदशेषभूताः इमे ब्राह्मणग्रन्थाः यज्ञानुष्ठानस्य विस्तृतं वर्णनं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ कथा भी ब्राह्मण ग्रन्थों में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "काश्चन कथाः अपि ब्राह्मणग्रन्थेषु प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक वेद शाखा के अनुसार से ब्राह्मण ग्रन्थ और आरण्यक ग्रन्थ भिन्न होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದ ಶಾಖೆಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं वेदशाखानुसारेण ब्राह्मणग्रन्थाः आरण्यकग्रन्थाः च भिन्नाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ब्राह्मण साहित्य हमेशा ही विशाल और व्यापक है।", "Kannada": "ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯಾವಾಗಲಿಂದಲೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणसाहित्यमिदं नितराम्‌ एव विशालं व्यापकञ्च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह साहित्य गद्यात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साहित्यमिदं गद्यात्मकं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ का विधान कब करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು?", "Sanskrit": "यज्ञस्य विधानं कदा कृतं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके लिए कौन से साधनों की आवश्यकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಸಾಧನಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "कानि च साधनानि तदर्थम्‌ अपेक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कौन उन यज्ञों के अधिकारी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಯಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "के च तेषां यज्ञानाम्‌ अधिकारिणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विषयों की विवेचना ब्राह्मण साहित्य में की है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्येषां विषयाणाम्‌ उपपादनं ब्राह्मणसाहित्ये कृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्त्तमान में प्राप्त हुए प्रमुख ब्राह्मण वेदों का अनुसरण करने की सङ्ख्या इस प्रकार से है - १. ऐतरेय ब्राह्मण, २. शाङख़ायन ब्राह्मण (ऋग्वेदीय), ३. शतपथ ब्राह्मण (शुक्लयजुर्वेदीय) , ४. तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्णयजुर्वेदीय), ५. ताण्ड्य, ६. षड्विंश, ७. सामविधान, ८. आर्षेय, ९. दैवत, १०. उपनिषद्- ब्राह्मण, ११. संहितोपनिषद्‌ ब्राह्मण, १२. वंश ब्राह्मण, १३. जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेदीय), १४ और गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेदीय) है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇದಗಳ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇವೆ - ೧) ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ೨) ಶಾಂಖಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಋಗ್ವೇದೀಯ), ೩)ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದೀಯ), ೪)ತೈತ್ತಿರೀಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದೀಯ), ೫)ತಾಂಡ್ಯ, ೬)ಷಡ್ವಿಂಷ, ೭)ಸಾಮವಿಧಾನ, ೭)ಆರ್ಷೇಯ, ೮) ದೈವತ, ೯)ಉಪನಿಷದ್-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ೧೦)ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ೧೧)ವಂಶ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ೧೨)ಜೈಮಿನೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಸಾಮವೇದೀಯ), ೧೩) ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಅಥರ್ವವೇದೀಯ).", "Sanskrit": "सम्प्रति सम्प्राप्तानां प्रमुखब्राह्मणानां वेदान्‌ अनुसरन्ती सङ्ख्या अनेन प्रकारेण अस्ति- (१)एऐतरेयब्राह्मणम्‌, (२) शाङ्खायनब्राह्मणम्‌ (ऋग्वेदीयम्‌), (३) शतपथब्राह्मणम्‌ (शुक्लयजुर्वेदीयम्‌), (३) तैत्तिरीयब्राह्मणम्‌ (कृष्णयजुर्वदीयम्‌), (५) ताण्ड्यम्‌, (६) षड्विंशम्‌, (७) सामविधानम्‌, (८) आर्षेयम्‌, (९) दैवतम्‌, (१०) उपनिषद्‌-ब्राह्मणम्‌, (११) संहितोपनिषदुब्राह्मणम्‌, (१२) वंशब्राह्मणम्‌, (१३) जैमिनीयब्राह्मणम्‌ (सामवेदीयम्‌), (१४) गोपथब्राह्मणं (अथर्ववेदीयम्‌) चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में शतपथ ब्राह्मण सबसे महत्त्व का माना जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु शतपथ ब्राह्मणं गुरुतमं महत्त्वं भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह विशालकाय है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्ति च तस्य विशालकायम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहीं यागों के अनुष्ठानों का प्रतिपादन सबसे उत्तम रीति से किया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯೇ ಯಜ್ಞಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र एव यागानुष्ठानानां प्रतिपादनं सर्वोत्तमरीत्या क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ याग विषय पर अङ्क सहित विवेचना भी प्रस्तुत की है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯಾಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗದ ಜೊತೆಗೆ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र यागविषयकं साङ्कोपाङ्गम्‌ अपि प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त आदि ग्रन्थ इस प्रकार जाना जाता है ऐसा कहकर ब्राह्मण ग्रन्थों का ही प्रमाण रूप से निर्देश किया है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ \"ಇತಿ ವಿಜ್ಞಾಯತೆ\" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಮಾಣರೂಒಅವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "निरुक्तादिग्रन्थेषु 'इति विज्ञायते' इति कथयित्वा ब्राह्मणग्रन्थानाम्‌ एव प्रमाणरूपेण निर्देशः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शब्द की व्याख्या में दुर्गाचार्य ने लिखा है - 'इस प्रकार ब्राह्मण में भी विचार कियागया है' (निरु. टी. ३/११, २/१७)।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ- “ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿಯು ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ” (ನಿರೂ. ಟಿ. ೩/೧೧,೨/೧೭).", "Sanskrit": "अस्य शब्दस्य व्याख्यायां दुर्गाचार्यण लिखितम्‌- एवं ब्राह्मणेऽपि विचार्यमाणे ज्ञायते' इति (निरु. टी. ३/११, २/१७)।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि ने अष्टाध्यायी सूत्र में अनुब्राह्मण शब्द का प्रयोग प्राप्त होता है - अनुब्राह्मणादिनिः (पा. सू. ४/२/६२)।", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ -ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣದಿನಿಃ (ಪಾ.ಸೂ.೪/೨/೬೨).", "Sanskrit": "पाणिनेः अष्टाध्यायीसूत्रे अनुब्राह्मणशब्दस्य प्रयोगः प्राप्यते - अनुब्राह्मणादिनिः (पा. सू. ४/२/६२) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण के समान ग्रन्थ अनुब्राह्मण।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಸಮಾನವೇ ಗ್ರಂಥವು ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणसदृशो ग्रन्थः अनुब्राह्मणम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको पढने वाला अनुब्राह्मण।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಓದುವವನು ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ.", "Sanskrit": "तदधीते अनुब्राह्मणी इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शब्द का प्रयोग भूट भास्कर ने तैत्तिरीय संहिता की भाष्यभूमिका में किया है।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಭಟ್ಟಭಾಸ್ಕರನು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಭಾಷ್ಯಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य शब्दस्य प्रयोगः भट्टभास्करेण तैत्तिरीयसंहितायाः भाष्यभूमिकायां कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे प्रतीत होता है कि ब्राह्मण का ही अन्तरभाग अनुब्राह्मण पद से प्रयोग किया।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಂತರ್ಭಾಗವು ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪದದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रतीतो भवति यत्‌ ब्राह्मणस्य एव अन्तरभागम्‌ अनुब्राह्मणपदेन व्यपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व ही कहा है कि ब्राह्मण ग्रन्थों का विस्तार अत्यधिक विशाल और व्यापक था।", "Kannada": "ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಸ್ತಾರವು ಬಹಳ ವಿಶಾಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತು .", "Sanskrit": "पूर्वम्‌ एव कथितं यद्‌ ब्राह्मणग्रन्थानां विस्तारः अतीव विशालः व्यापकः च आसीत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आश्वलायन गृह्यसूत्र में (३अ. ३ख.) ऋषि तर्पण के साथ आचार्य तर्पण का भी उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ (3ಅ. 3ಖ) ಋಷಿ ತರ್ಪಣನೊಂದಿಗೆ ಆಚಾರ್ಯ ತರ್ಪಣನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "आश्वालायनगृह्यसूत्रे (३अ. ३ख.) ऋषितर्पणेन सह आचार्यतर्णणः अपि समुपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आश्वलायन के मतानुसार से मन्त्र द्रष्टा ऋषि होते हैं, और ब्राह्मण द्रष्टा आचार्य।", "Kannada": "ಆಶ್ವಲಾಯನನ ಮತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮಂತ್ರ ದೃಷ್ಟಿ ಋಷಿಯು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದೃಷ್ಟಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಕೂಡ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "आश्वालायनमतानुसारेण मन्त्रद्रष्टारः ऋषयो भवन्ति, ब्राह्मणद्रष्टारः आचार्याश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार आचार्यों के यहाँ तीन गण उपलब्ध होते है - १ माण्डुकेय गण, २ शाङखायन गण, ३ और आश्वलायन गण।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಮೂರು ಗಣಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು -  ೧)ಮಾಂಡುಕೇಯ ಗಣ, ೨)ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಗಣ, ಮತ್ತು ೩)ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗಣ.", "Sanskrit": "एवंविधानाम्‌ आचार्याणाम्‌ अत्र त्रयो गणाः समुपलब्धा भवन्ति- (१) माण्डुकेयगणः, (२) शाङ्खायनगणः, (३) आश्वलायणगणः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके आचार्यों के क्रमशः नाम है - कहोल, कौषीतक, महाकौषीतक, भरद्वाज, पैङ्ग्य, महापैङ्ग्य, सुयज्ञ, शाङखायन, ऐतरेय, वाष्कल, शाकल, गार्ग्य, सुजातवक्र, औदवाहि, सौजामि, शौनक तथा आश्वलायन।", "Kannada": "ಈ ಆಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೀಗಿದ್ದವು - ಕಹೋಲ, ಕೌಷೀತಕ, ಮಹಾಕೌಷೀತಕ, ಭರದ್ವಾಜ, ಪೈಂಗ್ಯ, ಮಹಾಪೈಂಗ್ಯ, ಸುಯಜ್ಞ, ಶಾಂಖಾಯನ, ಐತರೇಯ, ವಾಷ್ಕಲ, ಶಾಕಲ, ಗಾರ್ಗ್ಯ, ಸುಜಾತವಕ್ರ, ಔದವಾಹಿ, ಸೌಜಾಮಿ, ಶೌನಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಾಲಾಯನ.", "Sanskrit": "एतेषाम्‌ आचार्याणां क्रमशः नामानि सन्ति- कहोलः, कौषीतकः, महाकौषीतकः, भरद्वाजः, पैङ्ग्यः, महापैङ्ग्यः, सुयज्ञः, शाङ्खायनः, ऐतरेयः, वाष्कलः, शाकलः, गार्ग्यः, सुजातवक्रः, औदवाहिः, सौजामिः, शौनकस्तथा आश्वलायनः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पैङडऱग्य महापैङग्य इन नामों से प्रतीत होता है की महाभारत के समान भारत भी एक भिन्न ग्रन्थ था।", "Kannada": "ಪೈಂಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಾಪೈಂಗ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಾರತ ಎಂದು ಕೂಡ ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಗ್ರಂಥವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "पैङ्ग्यः महापैङ्ग्य इति नामभ्यां प्रतीतो भवति यत्‌ महाभारत इव भारत इत्यपि एकः भिन्नग्रन्थः आसीत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक छोटा तो दूसरा विशाल था।", "Kannada": "ಒಂದು ಚಿಕ್ಕದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡದು.", "Sanskrit": "एकः लघुस्तथा अपरो बृहद्‌ च आसीत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी शाङ्खायन ब्राह्मण ही कौषितकि ब्राह्मण नाम से विख्यात है, किन्तु इसका सूची में पृथक्‌ पृथक्‌ नाम से ज्ञात होता है कि ये दो आचार्य हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇ ಕೌಷೀತಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ಸೂಚಿಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಇವರಿಬ್ಬರು ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अपि च शाङ्खायनब्राह्मणम्‌ एव कौषीतकीब्राह्मणनाम्ना ख्यातम्‌ अस्ति, किञ्च अस्यां सूच्यां पृथक्‌ पृथक्‌ नामत्वेन ज्ञातो भवति यद्‌ इमौ द्वौ आचार्यौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ निश्चयपूर्वक कुछ भी नहीं कह सकते हैं, कि इन आचार्यों के द्वारा ब्राह्मण ग्रन्थों का निर्माण हुआ हो।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಏನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಹೇಗೆ ಈ ಆಚಾರ್ಯರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र निश्चयपूर्वकं किमपि वक्तुं न शक्यते, यद्‌ एतैः आचार्यैः ब्राह्मणग्रन्थानां निर्माणं कृतम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ऐतरेय तथा शाङखायन निश्चय से ही ब्राह्मण द्रष्टा ऋषि है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಐತರೇಯ ಮತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನ ಇಬ್ಬರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ನೋಡಿದ ಋಷಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "किन्तु ऐतरेयस्तथा शाङ्खायनः च निश्चयेन एव ब्राह्मणद्रष्टारौ ऋषी स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके ब्राह्मण ग्रथ आज भी उपलब्ध है।", "Kannada": "ಇವರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः ब्राह्मणग्रन्थौ अद्यापि समुपलब्धौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदभाग का सूचक ब्राह्मण शब्द किस लिङग में होता है?", "Kannada": "ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕವಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "वेदभागस्य सूचकः ब्राह्मणशब्दः कस्मिन्‌ लिङ्गे भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थ विषय पर भट्टभास्कर का क्या मत है?", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟ ಭಾಸ್ಕರರ ಮತವೇನು?", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थविषये भट्टभास्करस्य मतं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद कितने प्रकार का है?", "Kannada": "ವೇದವು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "वेदः कतिविधः?"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि के किस सूत्र में ब्राह्मण शब्द का प्रयोग देखा जाता है?", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿಯು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "पाणिनेः कस्मिन्‌ सूत्रे ब्राह्मणशब्दस्य प्रयोगः दृश्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्यो के तीन गण कौन-कौन से है?", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯರ ಮೂರು ಗಣಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "आचार्याणां त्रयो गणाः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण द्रष्टा दो आचार्यो के नाम लिखिए।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ನೋಡಿದ ಇಬ್ಬರು ಆಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणद्रष्टोः द्वयोराचार्ययोर्नाम लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाङखायन ब्राह्मण का अन्य क्या नाम है?", "Kannada": "ಶಾಂಖಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "शाङ्खायनब्राह्मणस्य अपरं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण के विषय की भिन्नता संहिता का और ब्राह्मण के स्वरूप विषय में बहुत अंतर दिखाई देता है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ವಿಷಯದ ಭಿನ್ನತೆಯು ಸಂಹಿತೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತಾದ ಪಾರ್ಥಕ್ಯವನ್ನು ಪರಿಲಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः विषयस्य पार्थक्यम्‌ संहिताया ब्राह्मणस्य च स्वरूपविषये महत्‌ पार्थक्यं परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत संख्या के मन्त्र छन्दोबद्ध है, उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है।", "Kannada": "ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಮಂತ್ರವು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशाः च गद्यात्मकाः सन्ति।."}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु सभी ब्राह्मण ग्रन्थ गद्यात्मक ही होते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वे गद्यात्मका एव भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके प्रतिपाद्य विषयों में भी अन्तर है।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಅಂತರವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः प्रतिपाद्ये विषये अपि अन्तरम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - ऋक्‌ मंत्रो में देव-स्तुति की प्रधानता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಋಗ್ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವ ಸ್ತುತಿಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा- ऋङ्गन्त्रेषु देव-स्तुतीनां प्राध्यान्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व मन्त्रों में इहलोक परलोक का फल देने के विषयों की विवेचना की है तथा घर निर्माण के लिये, हल जोतने के लिए, बीज बोने के लिए उपयोगी विषयों का तथा गृहस्थ जीवन के भी विविध  विषयों का वर्णन है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಹಲೋಕ ಪರಲೋಕ ಫಲಗಳ ವಿಷಯವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ, ನೇಗಿಲನ್ನು ಉಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿಷಯಗಳ ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ತ ಜೀವನದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वमन्त्रेषु ऐहिकपारलौकिकफलदायकानां विषयाणां विवेचनं तथा गृहनिर्माणाय, हलकर्षणाय, बीजवपनाय उपयोगिनां विषयाणां तथा गार्हस्थ्यजीवनस्य अपि विविधविषयाणां वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकीय विषय में भी - शत्रुओं के वध के लिए, सैन्य सञ्चालन के लिए तथा उसके उपयोगी साधनों का विस्तार सहित विवरण है।", "Kannada": "ರಾಜಕೀಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ - ಶತ್ರುಗಳ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ, ಸೈನ್ಯ ಸಂಚಾಲನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "राजकीयविषयेऽपि- शत्रूणां संहाराय, सैन्यसञ्चालनाय तथा तदुपयोगिनां साधनानां सविस्तरेण विवरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद संहिता का विवेच्य विषय पूर्व वर्णित विषयों से नितान्त भिन्न ही है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವು ಈ ಹಿಂದೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदसंहितायां विविच्यविषयः पूर्ववर्णितेभ्यो विषयेभ्यः नितान्तं भिन्नः एवास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों का मुख्य विषय है विधि- किसका विधान कब होना चाहिए।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ವಿಧಿ-ಯಾವುದರ ವಿಧಾನ ಯಾವಾಗ ಆಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "ब्राह्मणानां मुख्यविषयः अस्ति विधिः- कस्य विधानं कदा भवितव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको किस प्रकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "केन प्रकारेण तत्कर्म कर्त्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका क्या आकर और साधनों की आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಾಧನೆಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषु किमाकाराणां साधनानाम्‌ आवश्यकता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कौन उन यज्ञों का अधिकारी होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವ ಯಜ್ಞಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "के च तेषां यज्ञानाम्‌ अधिकारिणो भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार याज्ञिक विधानों के प्रतिपादन के लिए ही ब्राह्मण साहित्य का उद्भव हुआ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾಜ್ಞಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "एवंविधानां याज्ञिकविधीनां प्रतिपादनाय एव ब्राह्मणसाहित्यस्य उद्भवः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "याज्ञिक विषयों में कुछ विरोध भी प्रतीत होता है, वहाँ शुद्ध करना भी ब्राह्मण का उद्देश्य है।", "Kannada": "ಯಾಜ್ಞಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿರೋಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಉದ್ದೇಶವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "याज्ञिकविषयेषु क्वचिद्विरोधः अपि प्रतीतो भवति, तत्र परिष्कारः अपि ब्राह्मणस्य उद्देश्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शबर स्वामी के मत अनुसार से ब्राह्मण विधि की संख्या दस है।", "Kannada": "ಶಬರ ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧಿಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಹತ್ತು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शबरस्वामिनः मतानुसारेण ब्राह्मणविधीनां संख्या दशधा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका तात्पर्य यह है कि संहिता स्तुति प्रधान है, ब्राह्मण ग्रन्थ में उसका विधान ही प्रधान है।", "Kannada": "ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಹೀಗಿದೆ ಸಂಹಿತೆಯ ಸ್ತುತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಧಾನವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्य तात्पर्यमिदम्‌ अस्ति यत्‌ संहितायां स्तुतीनां प्राधान्यम्‌ अस्ति, ब्राह्मणग्रन्थे तद्विधीनाम्‌ एव प्राधान्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप विविध विधि ही ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಫಲ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧವಾದ ವಿಧಿಗಳೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "फलतः विविधाः विधयः एव ब्राह्मणग्रन्थानां मुख्यविषयाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ उपलब्ध अवान्तर विषय तो उन विधियों के ही पोषक और निर्वाहक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಅವಾಂತರಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಆ ವಿಧಿಗಳ ಪೋಷಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्र समुपलब्धाः अवान्तरविषयाः तु तेषाम्‌ एव विधीनां पोषकाः निर्वाहकाश्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विधानों के विषयों पर मीमांसकों द्वारा किया अभिधान अर्थवाद होता है।", "Kannada": "ಈ ವಿಧಾನಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮೀಮಾಂಸಕರಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಭಿಧಾನವೇ ಅರ್ಥವಾದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधानां विषयाणां मीमांसकैः कृतम्‌ अभिधानम्‌ अर्थवादो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थवाद में निन्दा है तथा याग उपयोगी द्रव्यों की प्रशंसा है।", "Kannada": "ಅರ್ಥವಾದದಲ್ಲಿ ನಿಂದನೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थवादे निन्दा अस्ति तथा यागोपयोगिनां द्रव्याणां प्रशंसा वत्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ विधि और विधान का मिलान होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳ ಸಂಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र विधिविधानञ्च सयुक्तिकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त जनित अर्थ से भी ब्राह्मण वाक्यों का समर्थन होता है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಜನ್ಯವಾಗಿರುವ ಅರ್ಥದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಾಕ್ಯಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तजन्येन अर्थेन अपि ब्राह्मणवाक्यानां समर्थनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में विधि ही उसका केन्द्र बिन्दु है, जिसके चारो और निरुक्त, स्तुति, आख्यान, हेतु, वचन आदि विविध विषय अपने अपने आवर्त्तन को पूर्ण करते है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯೇ ಅದರ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ನಿರುಕ್ತ, ಸ್ತುತಿ, ಆಖ್ಯಾನ, ಹೇತುಗಳು, ವಚನ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳು ತಮ್ಮ  ತಮ್ಮ ಆವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु विधिः एव तत्केन्द्रबिन्दुः अस्ति, यं परितः निरुक्त, स्तुति, आख्यान, हेतु, वचनादयः विविधाः विषयाः स्वं स्वम्‌ आवर्त्तनं सम्पूरयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनि महोदय ने भी पूर्वपक्ष रूप से कहा है कि वेद में केवल विधि वाक्यों का ही अस्तित्व नहीं है, अपितु उसके विभिन्न विषयों के प्रतिपादक वाक्यों की भी सत्ता है।", "Kannada": "ಜೈಮಿನಿ ಮಹೋದಯರಿಂದಲೂ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷದ ರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವಿಧಿವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲದೆ ಅದರ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳೂ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "जैमिनिमहोदयेनापि पूर्वपक्षरूपेण उच्यते यत्‌ वेदे न केवलं विधिवाक्यानाम्‌ अस्तित्वम्‌ अस्ति अपि तु तद्किन्नषयाणां प्रतिपादकानां वाक्यानाम्‌ अपि सत्ता वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप ये वाक्य अनर्थक ही हैं।", "Kannada": "ಫಲ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವ ಈ ವಾಕ್ಯಗಳು ಅನರ್ಥಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "फलतः एतानि वाक्यानि अनर्थकानि सन्ति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण उन वाक्यों की विधियों का प्रतिपादन नहीं करते हैं, जिससे उन वाक्यों की भी व्यर्थता प्रकट होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಾಕ್ಯಗಳ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವುದರಿಂದ ಆ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ವ್ಯರ್ಥತೆಯು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं यतः तानि वाक्यानि विधीन्‌ न प्रतिपादयन्ति तस्मात्‌ तेषां वाक्यानां नितान्ता व्यर्थता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहते हैं - वेद के क्रियार्थ होने से अनर्थक मत का अर्थ हो सकता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ವೇದದ ಕ್ರಿಯಾರ್ಥವಾಗುವುದರಿಂದ ಅನರ್ಥಕ ಮತದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव उच्यते- 'आम्नायस्य क्रियार्थत्वात्‌ आनर्थक्यमतदर्थानाम्‌।'"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शङ्का के होने पर सिद्धान्त पक्ष का कथन है की इन वाक्यों की भी आवश्यकता है।", "Kannada": "ಈ ಶಂಕೆಯು ಆದಾಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪಕ್ಷದ ಕಥನವಾಗಿದೆ ಈ ವಾಕ್ಯಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवं शङ्कायां सत्यां सिद्धान्तपक्षस्य कथनम्‌ अस्ति यद्‌ एतेषां वाक्यनाम्‌ अपि उपादेयता वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन वाक्यों का यद्यपि अपने स्वयं से कोई उपयोगिता नहीं है फिर भी ये विधि प्रशंसा में प्रयुक्त है।", "Kannada": "ಈ ವಾಕ್ಯಗಳು ಏನಾದರು ತಮಗಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರು ಈ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां वाक्यानां यद्यपि स्वतः कापि उपयोगिता नास्ति तथापि एतानि विधिप्रशंसायां प्रयुक्तानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस विधि प्रतिपादित के अर्थ का ही अवान्तर वाक्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಧಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುವ ಅರ್ಥದ ಅವಾಂತರವಾಕ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः एतानि विधिप्रतिपादितस्य अर्थस्य एव अवान्तरवाक्यानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः परम्परा से इनका उपयोग विधि में अवश्य ही होता है - विधि से एक वाक्य होने से स्तुति अर्थ से विधि की हो (जैमि. सू १/२/२७)।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿದೆ- ವಿಧಿಯಿಂದ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ತುತಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಗಳಿಗೆ ಆಗಲಿ. (ಜೈ.ಸೂ ೧/೨/೨೭)", "Sanskrit": "अतः परम्परया एतेषाम्‌ उपयोगो विधौ अवश्यमेवास्ति- 'विधिना तु एकवाक्यात्‌ स्तुत्यर्थेन विधीनां स्युः' (जैमि. सू १/२/२७)।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विश्लेषण ब्राह्मण-विषयों को ही लक्ष्य करता है।", "Kannada": "ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विश्लेषणमिदं ब्राह्मण-विषयान्‌ एव लक्ष्यीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ मन्त्रों में किसकी प्रधानता है?", "Kannada": "ಋಕ್ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋङ्गन्त्रेषु कस्य प्राधान्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण विधियों की संख्या दस प्रकार की है ये किसका मत है?", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧಿಗಳು ಹತ್ತು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿವೆ ಇದು ಯಾರು ಮತ?", "Sanskrit": "ब्राह्मणविधीनां संख्या दशधा इति कस्य मतम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण का प्रधान भेद क्या है?", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಧಾನ ಭೇದವೇನು?", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः प्रधानं पार्थक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि शब्द का अर्थ होता है - यज्ञ, और उसके अङऱगों के तथा उपाङगों के अनुष्ठान का उपदेश है।", "Kannada": "ವಿಧಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂಗಗಳ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಉಪದೇಶ.", "Sanskrit": "विधि-शब्दस्य अर्थो भवति- यज्ञः, किञ्च तस्य अङ्गानां तथा उपाङ्गानाम्‌ अनुष्ठानस्य उपदेशः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ताण्ड्य ब्राह्मण में इसके अनेक भेद प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅನೇಕ ಭೇದಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ताण्ड्यब्राह्मणे अस्य अनेकभेदाः लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण के लिए वहिष्पवमान-स्तोत्र में अध्वर्यु-उद्गाता आदि पांच ऋत्विजों के प्रसर्पण का विधान है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಹಿಷ್ಪವಮಾನ-ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ವರ್ಯು-ಉದ್ಗಾತಾ ಮೊದಲಾದ ಐದು ಋತ್ವಿಜರ ಪ್ರಸರ್ಪಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणार्थं वहिष्पवमान-स्तोत्रे अध्वर्यु-उद्गातादीनां पञ्चानामृत्विजाम्‌ प्रसर्पणस्य विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ यज्ञादियों में दो नियम पालन की नितान्त आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯ ನಿತಾಂತದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र च यज्ञादिषु नियमद्वयस्य पालनं नितान्तम्‌ आवश्यकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रसर्पण करते हुए ऋत्विजों के धीरे धीरे चलने का विधान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಋತ್ವಿಜರಿಗೆ ನಿಧಾನ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रसर्पणं कुर्वताम्‌ ऋत्विजां शनैः शनैः पदक्षेपस्य विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ चुप होने का भी विधान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೂ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र तुष्णीभावस्य अपि विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांचो ऋत्विजो में अध्वर्यु, प्रस्तोता, उद्गाता, प्रतिहर्ता, ब्रह्मा, आदि के जाने की व्यवस्था है।", "Kannada": "ಐದು ಋತ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಅಧ್ವರ್ಯು, ಪ್ರಸ್ತೋತಾ, ಉದ್ಗಾತಾ, ಪ್ರತಿಹರ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಆದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चसु ऋत्विक्षु अध्वर्यु-प्रस्तोता-उद्गाता-प्रतिहर्ता-ब्रह्मादीनां गमनस्य व्यवस्था वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही क्रम से पङिक्त बद्ध होकर उनके द्वारा गमन करना चाहिए।", "Kannada": "ಇದೇ ಕ್ರಮದಿಂದ ಪಂಕ್ತಿ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अनेनैव क्रमेण पङ्क्तिबद्धो भूत्वा तैः गमनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पङिक्त भङ्ग होने पर पाप होता है, अनर्थ की भी सम्भावना बढती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪಂಕ್ತಿ ಭಂಗವಾದಾಗ ಪಾಪವಾಗುತ್ತದೆ, ಅನರ್ಥದ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र पङ्क्तिभङ्गे सति पापं भवति, अनर्थस्य अपि सम्भावना वर्द्धते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रदक्षिण काल में वे अपने हाथ में कुछ धारण करके ही चलते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रदक्षिणकाले ते स्वहस्ते किञ्चिद्‌ धृत्वा एव चलन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण तो विधि विधानों का एक विशाल समूह उपस्थित करता है।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಗುಂಪನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणः तु विधिविधानानाम्‌ एकं विशालं समूहम्‌ उपस्थापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम काण्ड में दर्शपौर्णमास आदि मुख्य के और अवान्तर के अनुष्ठानों का वर्णन याग क्रम से है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ದರ್ಶಪೌರ್ಣಮಾಸ ಆದಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಅವಾಂತರದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಯಜ್ಞದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमे काण्डे दर्शपौर्णमासादीनां मुख्यस्य अवान्तरस्य च अनुष्ठानानां वर्णनं यागक्रमेण अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे काण्ड में आधान, पुनराधान, अग्निहोत्र, उपस्थापन, आग्रायण, दाक्षायण, आदि यज्ञों का वर्णन विस्तार से पुङ्ख और अनुपुङख़ क्रम से है।", "Kannada": "ಎರಡನೆಯ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಆಧಾನ, ಪುನರಾಧಾನ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಪುನಸ್ಥಾಪನೆ, ಆಗ್ರಾಯಣ, ದಾಕ್ಷಾಯಣ, ಆದಿ ಯಜ್ಞಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪುಂಕಾ ಅನುಪುಂಕದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीये काण्डे आधान- पुनराधान-अग्निहोत्र-उपस्थापन-आग्रायण-दाक्षायणादियज्ञानां वर्णनं सविस्तारेण पुङ्कानुपुङ्खक्रमेण च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि के साथ हेतु का भी युक्ति सहित वर्णन किया है।", "Kannada": "ವಿಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೇತುವನ್ನು ಯುಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विधिना सहैव हेतोः अपि सयुक्तिकं वर्णनं कृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण के प्रारम्भ में ही हेतु के साथ ही विधि का निर्देश उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಹೇತುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ವಿಧಿಯ ನಿರ್ದೇಶವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणस्य प्रारम्भे एव सहेतुकविधेः निर्देशः समुपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौर्णमास याग में दीक्षित मनुष्य पूर्व दिशा में आहवनीय, गार्हपत्य, अग्नि के मध्य में स्थित जल का स्पर्श करते हैं।", "Kannada": "ಪೂರ್ಣಮಾಸ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತ ಮನುಷ್ಯರ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಹವನೀಯ- ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ,ಅಗ್ನಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ನೀರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पौर्णमासयागे दीक्षितो जनः पूर्वस्यां दिशि आहवनीय- गार्हपत्याग्नयोः मध्ये स्थित्वा जलस्य स्पर्श करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जल स्पर्श का क्या कारण है ऐसा प्रश्‍न होने पर भी कहते हैं जल पवित्र होता है।", "Kannada": "ಈ ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದರೂ ನೀರು ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य जलस्पर्शस्य किं कारणम्‌ इति प्रश्ने सति उच्यते जलं मेध्यं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ मिथ्यावादी मनुष्य यज्ञ के लिए उपयुक्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯಾವಾದಿ ಮನುಷ್ಯರ ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्र मिथ्यावादी जनः यज्ञाय न उपयुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से जल स्पर्श से यह पाप को छोड़कर पवित्र होता है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಜಲ ಸ್ಪರ್ಷದಿಂದ ಈ ಪಾಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मात्‌ कारणात्‌ जलस्पर्शन असौ पापं त्यक्त्वा मेध्यो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस जल स्पर्श से मनुष्य पवित्र होकर दीक्षित होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಜಲದ ಸ್ಪರ್ಷದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಪವಿತ್ರರಾಗಿ ದೀಕ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततश्च जलस्पर्शन जनः पवित्रो भूत्वा दीक्षितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण यहां पर जल स्पर्श करते है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः असौ जलस्पर्शं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहते ही है - अमेध्यो वै पुरुषो यदनृतं वदति तेन पूतिरन्तरतः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- ಅಮಧ್ಯೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ಯದನೃತಂ ವದತಿ ತೇನ ಪೂತಿರಂತರತಃ।", "Sanskrit": "अत एव उच्यते- अमेध्यो वै पुरुषो यदनृतं वदति तेन पूतिरन्तरतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಿಧಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "विधिशब्दस्य अर्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ यज्ञों का नाम लिखिए।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಯಜ್ಞಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "केषाञ्चन यज्ञानां नाम लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ के लिए उपयुक्त मनुष्य कौन नहीं है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು ?", "Sanskrit": "यज्ञाय अनुपयुक्तो जनः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में मन्त्रों के विनियोग का विस्तृत वर्णन है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿನಿಯೋಗದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु मन्त्राणां विनियोगस्य सविस्तृतं वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस मन्त्र का प्रयोग किस उद्देश्य से होता है, इसकी युक्ति सहित व्यवस्था ब्राह्मण ग्रन्थ में सब जगह उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಗ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಯುಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कस्य मन्त्रस्य प्रयोगः किमुद्दिश्य भवति, अस्य सयुक्ति व्यवस्था ब्राह्मणग्रन्थे सर्वत्र उपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थ मन्त्रों की व्याख्या से ही उनके विनियोग का युक्त मत को सिद्ध करते है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಅವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮತವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थाः मन्त्राणां व्यख्यया एव तेषां विनियोगस्य युक्तिमत्तां सिद्ध्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अंत में मन्त्रों के तात्पर्य का जो बोध होता है वह तो ब्राह्मणों के अन्तरङ्ग आध्यात्मिक व्याख्या से ही जाना जाता है।", "Kannada": "ಅಂತದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯದಿಂದ ಯಾವ ಬೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಅಂತರಂಗ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಅನಂತರವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आपाततः मन्त्राणां तात्पर्यस्य यो बोधो भवति स तु ब्राह्मणानाम्‌ अन्तरङ्गाध्यात्मिकव्याख्यानाद्‌ अनन्तरम्‌ एव जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ताण्ड्य ब्राह्मण दो तीन दृष्टान्त ही पर्याप्त होते है।", "Kannada": "ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಎರಡು ಮೂರು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳು ಸಾಕು.", "Sanskrit": "ताण्ड्यब्राह्मणस्य द्वित्रा एव दृष्टान्ताः पर्याप्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स नः पवस्व शंगवे (ऋ. १/११/३) इस ऋचा के गायन से पशुओं की रोग निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸ ನಃ ಪವಸ್ವ ಶಂಗವೆ (ಋ. ೧/೧೧/೩) ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಪಶುವಿನ ರೋಗದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स नः पवस्व शंगवे (ऋ. १/११/३) अस्या ऋचः गायनं पशूनां रोगनिवृत्त्यर्थं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विनियोग का विशिष्ट विवेचन की आवश्यकता नहीं है, जिससे यह बात तो मन्त्र पद से ही सिद्ध होती है (६/१/६-९)।", "Kannada": "ಈ ವಿನಿಯೋಗದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವೇಚನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಇಲ್ಲ, ಇದರಿಂದ ಈ ಮಾತು ಮಂತ್ರನ್ ಪದದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ (೬/೧/೬-೯).", "Sanskrit": "अस्य विनियोगस्य विशिष्टविवेचनस्य आवश्यकता नास्ति, यतः इयं वार्ता तु मन्त्रपदादेव सिध्यति (६/१/६- ९)।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु - आ नो मित्रावरुणा (ऋ. ३/६२/१६) इस मन्त्र के गायन का प्रयोग दीर्घरोग निवृत्ति के लिए ही है।", "Kannada": "ಆದರೆ - ಆ ನೋ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ (ಋ.೩/೬೨/೧೬) ಈ ಮಂತ್ರದ ಗಾಯನದ ವಿನಿಯೋಗವನ್ನು ದೀರ್ಘ ರೋಗ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च - आ नो मित्रावरुणा (ऋ. ३/६२/१६) अस्य मन्त्रगायनस्य विनियोगः दीर्घरोगनिवृत्त्यर्थम्‌ एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह कथन भी कुछ आश्चर्यजनक प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಈ ಕಥನೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदमपि कथनम्‌ किञ्चित्‌ आश्चर्यजनकम्‌ इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में ब्राह्मण का कथन है कि मित्रावरुण का सम्बन्ध प्राण के और अपान के साथ है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಕಥನೆಯಾಗಿದೆ ಮಿತ್ರಾವರುಣದ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನದ ಜೊತೆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ विषये ब्राह्मणस्य कथनम्‌ अस्ति यत्‌ मित्रावरुणस्य सम्बन्धः प्राणेन अपानेन च सह अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिन का देवता मित्र है, उससे यह प्राणों का प्रतिनिधि है।", "Kannada": "ದಿನದ ದೇವತೆಯು ಮಿತ್ರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "दिवसानां देवता मित्रः अस्ति, तेन असो प्राणानां प्रतिनिधिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही क्रम से रात का देवता वरुण है, इसलिए यह अपान का प्रतीक है।", "Kannada": "ಇದೇ ಕ್ರಮದಿಂದ ರಾತ್ರಿಯ ದೇವತೆಯು ವರುಣನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಪಾನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव क्रमेण निशानां देवता वरुणः अस्ति, अतः असौ अपानस्य प्रतीकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप दीर्घरोग निवारण के लिए इस मन्त्र का पूर्व में कहा विनियोग नितान्त युक्ति सहित है।", "Kannada": "ಫಲದ ದೀರ್ಘರೋಗ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಈ ಮಂತ್ರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ವಿನಿಯೋಗದ ನಿತಾಂತವು ಯುಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "फलतः दीर्घरोगनिवारणार्थम्‌ अस्य मन्त्रस्य पूर्वोक्तः विनियोगः नितान्तं सयुक्तिकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत जगह विनियोग के प्रसङ्ग में कल्पना का ही विशेष रूप प्रभाव से परिलक्षित होता है, किन्तु ब्राह्मण की व्याख्या रीति से, और अनुगमन से इस प्रकार कल्पना आश्रितों में कुछ स्थलों में भी युक्तिमत का प्रतिपादन करता है।", "Kannada": "ಬಹಳ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಶೇಷ ರೂಪ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪರಿಲಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರೀತಿಯಿಂದ , ಮತ್ತು ಅನುಗಮನದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕಲ್ಪನೆ ಆಶ್ರಿತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಿಮತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुत्र विनियोगस्य प्रसङ्गे कल्पनाया एव विशेषरूपेण प्रभावः परिलक्षितो भवति, किन्तु ब्राह्मणस्य व्याख्या रीत्या, अनुगमनेन च एवंविधेषु कल्पनाम्‌ आश्रितेषु कतिपयस्थलेषु अपि युक्तिमत्तां प्रतिपादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उदाहरण रूप से दविद्युत्या रुचा (ऋ. ९/६४-२८) इस मन्त्र को देखना चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ರೂಪದಿಂದ ದವಿದ್ಯುತ್ಯಾ ರುಚಾ (ಋ. ೯/೬೪-೨೮) ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तत्र उदाहरणरूपेण दविद्युत्या रुचा (ऋ. ९/६४-२८) इति मन्त्रो द्रष्टव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रावरुण का सम्बन्ध किसके साथ हे?", "Kannada": "ಮಿತ್ರಾವರುಣದ ಸಂಬಂಧ ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "मित्रावरुणस्य सम्बन्धः केन सह वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "दिन का देवता कौन है?", "Kannada": "ದಿನದ ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "दिवसानां देवता का?"}}
{"translation": {"Hindi": "रात का देवता कौन है?", "Kannada": "ರಾತ್ರಿಯ ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "निशानां देवता का?"}}
{"translation": {"Hindi": "हेतुपद से उनके कारणों का निर्देश होता है जिनके द्वारा कर्मकाण्ड विधि विशेष रूप से सम्पन्न होता है।", "Kannada": "ಹೇತು ಪದದಿಂದ ಅವುಗಳ ನಿರ್ದೇಶಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ವಿಧಿಯ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हेतुपदेन तेषां कारणानां निर्देशो भवति यैः कर्मकाण्डविधयः विशेषरूपेण सम्पन्ना भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में यज्ञीय विधि, विधान निमित्त का उचित कारण का भी निर्देश विस्तार से प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ ವಿಧಿ-ವಿಧಾನ ನಿಮಿತ್ತದ ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु यज्ञीयविधि-विधाननिमित्तकस्य समुचितकारणस्य अपि निर्देशः विस्तारेण प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम याग में उद्गाता मण्डप में औदुम्बर की शाखा का पाठ करता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಯಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಗಾತಾ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಔದುಂಬರದ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಪಾಠವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अग्निष्टोमयागे उद्गाता मण्डपे औदुम्बरस्य शाखाया उच्छ्रयणं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विधान के कारण का निर्देश करते हुए ताण्ड्य ब्राह्मण का (६/४/१) यह कथन है की प्रजापति ने ऊर्जा का (बल का) विभाजन किया है।", "Kannada": "ಈ ವಿಧಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದಾಗಿ ತಾಂಡ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದ (೬/೪/೧) ಈ ಕಥನವಾಗಿದೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಊರ್ಜದ (ಬಲದ) ವಿಭಾಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "अस्य विधानस्य कारणस्य निर्देशं कुर्वन्‌ ताण्ड्यब्राह्मणस्य (६/४/१) कथनमिदम्‌ अस्ति यत्‌ प्रजापतिः ऊर्जस्य (बलस्य) विभाजनं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहीं औदुम्बर वृक्ष की उत्पत्ति हुई।", "Kannada": "ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಔದುಂಬರ ಮರವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.", "Sanskrit": "तत एव औदुम्बरवृक्षस्य उत्पत्तिः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से औदुम्बर वृक्ष का देवता प्रजापति हुए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಔದುಂಬರ ಮರದ ದೇವತೆಯು ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण औदुम्बरवृक्षस्य देवता प्रजापतिः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उद्गाता का भी सम्बन्ध प्रजापति के साथ ही है।", "Kannada": "ಉದ್ಗಾತವು ಕೂಡ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उद्गातुरपि सम्बन्धः प्रजापतिना सह एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उद्गाता उदुम्बर शाखा का पाठ करना अपने कार्यो में प्रधान कर्म मानता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಗಾತಾ ಉದುಂಬರ ಶಾಖೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಓದುವುದು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕರ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः उद्गाता उदुम्बरशाखायाः उच्छ्रयणकार्यं स्वस्य प्रथमकर्मणा करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अवसर में प्रयुक्त पाठ की भी व्याख्या की है।", "Kannada": "ಈ ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿರುವ ಪಾಠದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಕೂಡ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अवसरे प्रयुक्तस्य उच्छ्रयणस्य अपि व्याख्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से द्रोणकलश में सोमरस को स्रावित करके अग्निष्टोम में स्थापना की व्यवस्था है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ದ್ರೋಣಕಲಶದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸವನ್ನುಸೂಸಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण द्रोणकलशे सोमरसं स्रावयित्वा अग्निष्टोमे स्थापनस्य व्यवस्था वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस द्रोणकलश की स्थापना रथ के पृष्ठ भाग में होती है।", "Kannada": "ಈ ದ್ರೋಣಕಲಶದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ರಥದ ಪೃಷ್ಠ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य द्रोणकलशस्य स्थापनं रथस्य अधोभागे भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विधान कारण का पूर्ण निर्देश ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/५/१) प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಈ ವಿಧಾನಕಾರಣದ ಪೂರ್ಣನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ತಾಂಡ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೫/೧) ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य विधानकारणस्य पूर्णनिर्देशः ताण्ड्यब्राह्मणे (६/५/१) प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति से कामना करते हुए “मैं प्रजाओं की सृष्टि करता हूँ इस प्रकार, प्रजापति के मन का चिन्तन से ही उसके शिर से आदित्य की सृष्टि हुई।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, “ನಾನು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೇನೆ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಅವರ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಆದಿತ್ಯನ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतिना कामना कृता 'प्रजानां सृष्टिरहं करोमि' इति, प्रजापतेरेवं मनसा चिन्तनेन एव तस्य मूर्ध्नः आदित्यस्य सृष्टिरभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने प्रजापति के शिर का छेदन किया।", "Kannada": "ಅವರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "तेन प्रजापतेः शिरश्छेदनं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही द्रोणकलश कौ सृष्टि हुई।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದ್ರೋಣಕಲಶದ ಸೃಷ್ಠಿಯಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ एव द्रोणकलशस्य सृष्टिरभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही द्रोणकलश से सोमरस को पीकर देव अमर हुए।", "Kannada": "ಆ ದ್ರೋಣಕಲಶದಿಂದ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಕುಡಿದು ದೇವತೆಗಳು ಅಮರರಾದರು.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ एव द्रोणकलशात्‌ सोमरसं पीत्वा देवा अमरा बभूवुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रूप से पत्थर पर द्रोणएकलश की स्थापना के विषय में भी विधि, विधानों के कारण का निर्देश है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ದ್ರೋಣಕಲಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ, ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣದ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन रूपेण प्रस्तरोपरि द्रोणकलशस्य स्थापनस्य (अध्यूहनस्य) विषये अपि विधि, विधानानां कारणस्य निर्देशः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहिष्पवमान-स्तोत्र में पांच ऋत्विज में आगे जाने वाला अध्वर्यु ने अपने हाथ में दर्भ को मुट्ठी में लेकर जाता है।", "Kannada": "ವಹಿಷ್ಪವಮಾನ-ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಐದು ಋತ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವ ಅಧ್ವರ್ಯುವು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಮುಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वहिष्पवमान-स्तोत्रे पञ्चानामृत्विजाम्‌ अग्रे गमनकर्ता अध्वर्युः स्वहस्ते दर्भस्य मुष्टिं नीत्वा गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे, इस कारण का निर्देशन काल में ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/७/१६/२०) घोडे रूप को धरकर यज्ञ से जाने का तथा दर्भ से भरी मुट्ठी को देखकर उसके परावर्तन का आख्यान हेतु रूप से उपस्थित है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ, ಈ ಕಾರಣದ ನಿರ್ದೇಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೭/೧೬/೨೦) ಕುದುರೆ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ದರ್ಭೆಮುಷ್ಠಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ಪರಾವರ್ತನದ ಆಖ್ಯಾನ ಹೇತು ರೂಪದಿಂದ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कथम्‌, अस्य कारणस्य निर्देशनकाले ताण्ड्यब्राह्मणे (६/७/१६/२०) अश्वरूपं धृत्वा यज्ञात्‌ पलायमानस्य तथा दर्भमुष्टिं दृष्ट्वा तस्य परावर्तनस्य च आख्यानं हेतुरूपेण उपस्थापितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के हेतु वचन से पाठकों के अनुष्ठानों के कारण का अपने आप परिचय प्राप्त होता है, तथा समाधन रूपी श्रद्धा से उनकी उन्नति भी होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಹೇತು ವಚನಗಳಿಂದ ಓದುಗರ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಪರಿಚಯಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮಧಿಕಾಯವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಕೂಡ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण हेतुवचनेन पाठकाननुष्ठानानां कारणस्य स्वतः परिचयो प्राप्यते तथा समधिकायाः श्रद्धाया उदयोऽपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उर्ज शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಊರ್ಜ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "उर्जशब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "औदुम्बर वृक्ष का देवता कौन है?", "Kannada": "ಔದುಂಬರ ವೃಕ್ಷದ ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "औदुम्बरवृक्षस्य देवता का?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में निषिद्ध पदार्थो की निन्दा ब्राह्मण ग्रन्थों के अनेक स्थलो में उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿತ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे निषिद्धपदार्थानां निन्दाः ब्राह्मणग्रन्थानाम्‌ अनेकस्थलेषु समुपलब्धाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में माष विधान का निषेध है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಾಷಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे माषस्य विधानं निषिद्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत इसकी निन्दा इस वाक्य में है - अमेध्या वै माषा (तै. सं. ५/१/८/१)।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ನಿಂದನೆಯು ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿದೆ - ಅಮೇಧ್ಯೋ ವೈ ಮಾಷಾ (ತೈ.ಸ.೫/೧/೮/೧)", "Sanskrit": "अतः अस्य निन्दा अस्मिन्‌ वाक्ये अस्ति - अमेध्या वै माषा (तै. सं. ५/१/८/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुष्ठान के और हवनीय द्रव्यों के देवताओं की बहुत प्रशसा से ब्राह्मणों के शरीर में वृद्धि हुई।", "Kannada": "ಅನುಷ್ಥಾನಗಳ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ದ್ರವ್ಯಗಳ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಶಂಸೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुष्ठानस्य हवनीयद्रव्यस्य च देवतानां भूयसीप्रशंसातः ब्राह्मणानां शरीरं वृद्धिं गतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम याग की विशेष प्रशंसा ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/३) प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಠೋಮ ಯಜ್ಞದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಂಸೆಯು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೩) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अमग्निष्टोमयागस्य विशिष्टप्रशंसा ताण्ड्यब्राह्मणे (६/३) प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी कार्यो कल्याण के लिए इस यथार्थ यज्ञ रूप से कल्पना की।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಯಥಾರ್ಥ ಯಜ್ಞ ರೂಪದಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "सर्वेभ्यः कामेभ्यः उपादेयत्वेन अयम्‌ एव यथार्थयज्ञरूपेण कल्पितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यागों का अधिक महत्त्व होने से यह ही सबसे बड़े यज्ञ के नाम से सुशोभित है (ताण्ड्य. ६/३/८-९)।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿರಿವುದರಿಂದ ಇದು ಅತಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಯಜ್ಞದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ (ತಾಂಡ್ಯ.೬/೩/೮-೯).", "Sanskrit": "यागानां समधिकमहत्त्वशालित्वेन अयम्‌ एव ज्येष्ठयज्ञाभिधानेन मण्डितः अस्ति (ताण्ड्य. ६/३/८-९)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वहिष्पवमान- स्तोत्र की स्तुति यहाँ उपलब्ध होती है (ता.६/८/५)।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವಹಿಷ್ಪವಮಾನ-ಸ್ತೋತ್ರದ ಸ್ತುತಿಯು ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ (ತಾ.೬/೮/೫).", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण वहिष्पवमान- स्तोत्रस्य स्तुतिरत्र उपलब्धा भवति (ता.६/८/५)।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपयोग विधि का आस्था पूर्वक सिद्धि के लिए ही अर्थवादा होते है।", "Kannada": "ಉಪಯೋಗ ವಿಧಿಯು ಇಲ್ಲಿ  ಆಶಯ ಪೂರ್ವಕ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उपयोगविधेः आस्थापूर्वकपुष्ट्यर्थम्‌ एव अर्थवादाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन अर्थवाद से और प्रशंसा वचन से ब्राह्मण ग्रन्थ आदि से अन्त तक भरे हुए है।", "Kannada": "ಈ ಅರ್ಥವಾದದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಶೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಆದಿಯಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಿವೆ.", "Sanskrit": "एतैः अर्थवादैः प्रशंसावचनैः च आद्यन्तब्राह्मणग्रन्थाः सम्पूरिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में किसके विधान का निषेद्ध है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "यज्ञे कस्य विधानं निषिद्धम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थवाद कौन है?", "Kannada": "ಅರ್ಥವಾದವೆಂದರೇನು?", "Sanskrit": "कः अर्थवादः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में स्थान-स्थान पर शब्दों के निर्वचन का भी निर्देश प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ  ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಿರ್ವಚನದ ನಿರ್ದೇಶವುಯೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु स्थाने स्थाने शब्दानां निर्वचनस्य अपि निर्देशः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह निर्देश इतना मार्मिक और वैज्ञानिक है कि भाषाशास्त्र की दृष्टि से भी यह अत्यधिक महत्त्वपूर्ण प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಈ ನಿರ್ದೇಶವುಯು ಎಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವೆಂದರೆ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एष निर्देशः एतावान्‌ मार्मिकः वैज्ञानिकः च अस्ति यत्‌ भाषाशास्त्रदृष्ट्या अपि अयम्‌ अतीव महत्त्वपूर्णः प्रतीतो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरूक्त में जिन शब्दों की व्युत्पत्ति प्राप्त होती है उनका मूल इन ब्राह्मण ग्रन्थों में उपलब्ध है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳ ಮೂಲವು ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरूक्ते येषां शब्दानां व्युत्पत्तयो लभ्यन्ते तेषां मूलम्‌ एतेषु ब्राह्मणग्रन्थेषु उपलब्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये निर्वचन नहीं हैं काल्पनिक है।", "Kannada": "ಇವು ನಿರ್ವಚನಗಳಲ್ಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "निर्वचनमिदं नास्ति काल्पनिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषाविज्ञान दृष्टि से भी इसकी वैज्ञानिकता अक्षुण्ण ही है।", "Kannada": "ಭಾಷಾವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದಲೂ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆಯು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भाषाविज्ञानदृष्ट्या अपि अस्य वैज्ञानिकता अक्षुण्णा एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार की निरुक्ति स्वयं संहिता भाग में भी उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿರುಕ್ತಿಗಳು ಸ್ವಯಂ ಸಂಹಿತಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतादृशी निरुक्तिः स्वयं संहिताभागे अपि उपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका आश्रय लेकर ब्राह्मण ग्रन्थ की व्युत्पत्ति निर्मित हुई।", "Kannada": "ಇದರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यस्या आश्रयं गृहीत्वा ब्राह्मणग्रन्थस्य व्युत्पत्तिः निर्मिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे दही और जल शब्द की व्याख्या संहिता ग्रन्थों में इस प्रकार से है - तद्दध्नोदधित्वम्‌ (तै. सं. २/५/३/३/) , उदानिषुर्मही : इति तस्मादुदकमुच्यते( अर्थ. ३/१/३/१ )।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮೊಸರು ಮತ್ತು ನೀರು ಎಂಬ ಪದದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸಂಹಿತಾ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ- ತದ್ದಧ್ನೋದಧಿತ್ವಂ (ತೈ.ಸಂ ೨/೫/೩/೩/೩/), ಉದಾನಿಷುರ್ಗಹೀಃ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದುದಕಮುಚ್ಯತೇ (ಅರ್ಥ೩/೧/೩/೧).", "Sanskrit": "यथा दधि उदकशब्दस्य च व्याख्या संहिताग्रन्थेषु अनेन प्रकारेण अस्ति- तद्दध्नोदधित्वम्‌ (तै. सं. २/५/३/३/), उदानिषुर्गहीः इति तस्मादुदकमुच्यते(अर्थ. ३/१/३/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण में और ताण्ड्य ब्राह्मण में उपयोगी निरुक्तियों का भण्डार है।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ನಿರುಕ್ತಿಗಳ ಭಂಡಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणे ताण्ड्यब्राह्मणे च उपादेयानां निरुक्तीनां भाण्डारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक प्रकार को स्तोत्रों का और साम नामो की सुन्दर निरुक्ति ताण्ड्य ब्राह्मण में उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ನಾನಾ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಮ ಅಭಿಧಾನಗಳ ಸುಂದರವಾದ ನಿರುಕ್ತಿಯು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "नानाविधानां स्तोत्राणां सामाभिधानानां च सुष्ठु निरुक्तिः ताण्ड्यब्राह्मणे समुपलब्धा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज्यस्तोत्र की व्याख्या अजि शब्द से कहते हुए उसके व्याख्यान का भी क्रम प्राप्त होता है, जैसे - “यदाजिमायन्‌ तदा आनज्यानाम्‌ आजत्वम्‌' (ता. ७/२/१) रथन्तर की निरुक्ति इस प्रकार होती है - ` रथं मर्या क्षेप्लातारीत्‌ इति तद्रथन्तरस्य रथन्तरत्वम्‌' (ताण्ड्य. ७/६/४)।", "Kannada": "ಆಜ್ಯ ಸ್ತೋತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಅಜಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಿ ಅದರ ವ್ಯಾಖಾನಗಳ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ- “ಯದಜಿಮಾಯನ್ ತದಾ ಆಜ್ಯಾನಾಮ್ ಆಜತ್ವಮ್\" (ತಾ. ೭/೬/೪).", "Sanskrit": "आज्यस्तोत्रस्य व्याख्या अजिशब्दात्‌ कथयित्वा सुष्ठु व्याख्यानस्य अपि उपक्रमः प्राप्यते, यथा - 'यदाजिमायन्‌ तदा आज्यानाम्‌ आजत्वम्‌' (ता. ७/२/१)। रथन्तरस्य निरुक्तिः इदृशी भवति- 'रथं मर्या क्षेप्लातारीत्‌ इति तद्रथन्तरस्य रथन्तरत्वम्‌' (ताण्ड्य. ७/६/४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही प्रकार से बृहत्साम नाम की निरुक्ति प्राप्त होती है - “ततो बृहदनु प्राजायत।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬೃಹತ್ಸ್ನಾಮ ನಿರುಕ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - \"ತತೋ ಬೃಹದನು ಪ್ರಾಜಾಯತ\".", "Sanskrit": "अनेन एव प्रकारेण बृहत्साम्नः निरुक्तिः - 'ततो बृहदनु प्राजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह अर्थ है - प्रजापति के मन में यह साम लम्बे समय तक रहा है।", "Kannada": "ಇದರ ಆಶಯವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮವು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "अस्यायमाशयः- प्रजापतेः मनसि इदं साम बृहत्कालपर्यन्तं निवसितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस साम का नाम बृहत्साम यह विशिष्ट नामकरण है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಾಮದ ಹೆಸರು ಬೃಹತ್ಸಾಮ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಾಮಕರಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य साम्नः बृहत्साम इति विशिष्टं नामकरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में अर्थवाद का विस्तृत वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರ ವಿವರಣೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु अर्थवादस्य विस्तृतं वर्णनं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वर्णन को पढ़कर साधारण पाठक प्रसन्न होते हैं, इनमें कुछ उद्ठिग्न करने वाले विषय समूह पर यहाँ वहाँ अत्यन्त रोचक, आकर्षक और महत्त्वपूर्ण आख्यान भी प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಈ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಓದಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುಗರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ವಿಷಯಗಳ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಆಕರ್ಷಕ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "इदं वर्णनं पठित्वा साधारणपाठकः समुद्वेलितो भवति, किञ्चैतेषु उद्वेजकविषयसमूहेषु यत्र तत्र अत्यन्तरोचकम्‌ आकर्षकं महत्त्वपूर्ण च आख्यानम्‌ अपि प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अंधकार में प्रकाश किरण के समान, ये आख्यान पाठक हृदय के उद्ठिग्न चित्त में शान्ति और शीतलता प्रदान करता है।", "Kannada": "ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದಂತೆ, ಈ ಆಖ್ಯಾನವು ಓದುಗರ ಉದ್ವಿಘ್ನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तमसि प्रकाशकिरण इव, एतानि आख्यानानि पाठकहृदयस्य उद्विग्रचित्ते शान्तिदायकानि शीतलानि च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि विधानों के अपने स्वरूप की व्याख्या ही इस आख्यान की माता है।", "Kannada": "ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಈ ಆಖ್ಯಾನದ ತಾಯಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विधिविधानानां स्वस्वरूपस्य व्याख्या एवास्य आख्यानस्य जननी अस्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "और जब यह आख्यान यज्ञ के संकुचित प्रान्त को छोड़कर साहित्य के सार्वभौम क्षेत्र में रचे गए तब वैदिक कर्मकाण्ड के कर्कश भाव भी उसको रोक नहीं सके।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಏನಾದರು ಈ ಆಖ್ಯಾವವನ್ನು ಯಜ್ಞದ  ಸಂಕುಚಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದಲ್ಲಿ ಆಗ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಕರ್ಕಷತೆಯು ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किं च यदा आख्यानमिदं यज्ञस्य सङ्कीर्णप्रान्तं परित्यज्य साहित्यस्य सार्वभौमक्षेत्रे विचरति तदा वैदिककर्मकाण्डस्य कर्कशता तं रोद्धुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आख्यान दो प्रकार का होता है -अल्पकाय आख्यान और दीर्घकाय आख्यान।", "Kannada": "ಈ ಆಖ್ಯಾನವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿವೆ - ಅಲ್ಪಕಾಯ ಆಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಯ ಆಖ್ಯಾನ.", "Sanskrit": "आख्यानमिदं द्विविधं भवति-स्वकल्पकायमाख्यानम्‌, दीर्घकायमाख्यानञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अल्पकाय आख्यान में उन कथाओं की गणना होती है जिन कथाओं में युक्ति का प्रदर्शन हो।", "Kannada": "ಅಲ್ಪಕಾಯ ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಕಥೆಗಳ ಎಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳ.", "Sanskrit": "स्वल्पकायिकेषु आख्यानेषु तासां कथानां गणना भवति यासु कथासु सयुक्ति प्रदर्शनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन आख्यानों में कुछ मुख्य आख्यान है - ' वाचः देवान्‌ परित्यज्य सलिले तदनु वनस्पतौ च प्रवेशः (ताण्ड्य.६/५/१०-१२) ; यज्ञस्वरूपे देवताभिः अनाक्रमणं तथा दर्भमुष्ट्या तस्य प्रत्यावर्त्तनं (ता. ६/७/१८) , अग्निमन्थनकाले घोटकस्य अग्रे स्थापनम्‌ (शत. १/६/४/१५) , देवासुराणां मध्ये बहुविध सङऱय़्रामः' (शत. २/१/६/८-१८, ऐत. १/४/२३, ६/२/१)।", "Kannada": "ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಆಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ - \"ವಾಚಃ ದೇವಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸಲಿಲೆ ತದನು ವನಸ್ಪತೌ ಚ ಪ್ರವೇಶಃ (ತಾಂಡ್ಯ- ೬/೫/೧೦-೧೨) ; ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಅನಾಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ದರ್ಭಮುಷ್ಠಿಯಿಂದ ಅದರ ಪರಿವರ್ತನೆ(ತಾ. ೬/೭/೧೮);ಅಗ್ನಿಮಂಥನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಘೋಟಕದ ಸ್ಥಾಪನೆಯು (ಶತ.೧/೬/೪/೧೫), ದೇವಾಸುರರಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧವಾದ ಸಂಗ್ರಾಮಗಳಾದವು (ಶತ.೨/೧/೬/೮-೧೮, ಐತ.೧/೪/೨೩,೬/೨/೧).", "Sanskrit": "एतेषु आख्यानेषु कतिपयानि मुख्याख्यानि सन्ति- 'वाचः देवान्‌ परित्यज्य सलिले तदनु वनस्पतौ च प्रवेशः (ताण्ड्य.६/५/१०-१२); यज्ञस्वरूपे देवताभिः अनाक्रमणं तथा दर्भमुष्ट्या तस्य प्रत्यावर्त्तनं (ता. ६/७/१८), अग्निमन्थनकाले घोटकस्य अग्रे स्थापनम्‌ (शत. १/६/४/१५), देवासुराणां मध्ये बहुविधसङ्ग्रामः' (शत. २/१/६/८-१८, ऐत. १/४/२३, ६/२/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन लघु आख्यानों में कुछ स्थलों पर अत्यधिक गम्भीर तत्व के तथ्यों का भी सङ्केत प्राप्त होता है, जो ब्राह्मण के कर्मकाण्ड वर्णन से बिल्कुल भिन्न होता है, तथा गहरे -गम्भीर अर्थ का भी प्रतिपादन होता है।", "Kannada": "ಈ ಲಘು ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಗಂಭೀರತಾತ್ವಿಕ-ತಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯು ಸಂಕೇತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಕರ್ಮಕಾಂಡಾತ್ಮಕ ವರ್ಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿತಾಂತವು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಗೂಢ-ಗಂಭೀರಾರ್ಥದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु लघ्वाख्यानेषु क्वचित्‌ स्थलेषु अतीव गम्भीरतात्त्विक-तथ्यानाम्‌ अपि सङ्केतः प्राप्यते, यद्‌ ब्राह्मणस्य कर्मकाण्डात्मकवर्णनाद्‌ नितान्तं भिन्नं भवति, तथा गूढ-गम्भीरार्थप्रतिपादकम्‌ अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति की उपांशु रूप से प्रार्थना के लिए शतपथ ब्राह्मण में जिस कथानक का उपक्रम प्राप्त होता है वह तो बिल्कुल रहस्यमय है।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉಪಾಂಶು ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಕಥಾನಕದ ಉಪಕ್ರಮವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ರಹಸ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतेः उपांशुरूपेण प्रार्थनायै शतपथब्राह्मण यस्य कथानकस्य उपक्रमं प्राप्यते तत्तु नितान्तं रहस्यमयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रेष्ठता को प्राप्त करने के लिए वाणी और मन में झगड़ा हुआ।", "Kannada": "ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜಗಳವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रेष्ठतां प्राप्तुं वाङ्-मनसोः कलहः समुत्पन्नोऽभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का कथन था कि मेरे बिना बताये बात को वाणी प्रकट नहीं कर सकती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಕಥನೆಯಾಗಿದೆ ನಾನು ಹೇಳಿಲ್ಲದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಯು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः कथनम्‌ आसीत्‌ यन्मयाऽनभिगतवार्त्ता अर्थात्‌ वाणी न उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी का कथन था कि जो बात तुम जानते हो उसका विज्ञापन मैं ही करता हूँ।", "Kannada": "ವಾಣಿಯ ಕಥನವಾಗಿತ್ತು ಯಾವುದನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವೆಯೋ ಅದರ ವಿಜ್ಞಾಪನೆಯನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "वाण्याः कथनम्‌ आसीत्‌- यत्त्वं जानासि तस्य विज्ञापनाम्‌ अहम्‌ एव करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन द्वारा जाने हुए चिन्तित तथ्यों को वाणी ही प्रकट करती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ತಥ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ವಾಣಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसा ज्ञातानां चिन्तिततथ्यानां प्रकटीकरणं वाण्येव करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए में ही श्रेष्ठ हूँ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "अतः अहम्‌ एव श्रेष्ठाऽस्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों प्रजापति के पास गये।", "Kannada": "ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಬಳಿ ಹೋದರು.", "Sanskrit": "उभौ प्रजापतिसन्निधौ गतवन्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति ने अपना निर्णय मन के पक्ष में ही दिया।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "प्रजापतिना स्वनिर्णयः मनसः पक्षे एव प्रदत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कथानक के अंदर मनोवैज्ञानिक तथ्य का विशाल सङ्केत प्राप्त होता है (शत.१/४/५/८-२)।", "Kannada": "ಇದರ ಕಥನದಲ್ಲಿ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಥ್ಯದ ವಿಶಾಲ ಸಂಕೇತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ (ಶತ ೧/೪/೫/೮-೨).", "Sanskrit": "अस्य कथानकस्य अभ्यन्तरे मनोवैज्ञानिकतथ्यस्य विशदः सङ्केतः प्राप्यते (शत.१/४/५/८-२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी के सम्बद्ध अनेक प्रकार की आख्या रुचिकर और शिक्षाप्रद है।", "Kannada": "ವಾಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹು ವಿಧವಾದ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ರುಚಿಕರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಾಪ್ರದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वाचा सम्बद्धाः बहुविधाख्याः रुचिराः शिक्षाप्रदाश्च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गायत्री छन्द सोम देवताओं को लेकर जा रहा था, मार्ग में गन्धर्वो ने उसका अपहरण कर लिया।", "Kannada": "ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದವು ಸೋಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರು ಅವನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "गायत्रीच्छन्दः सोमं देवताभ्यः नीत्वा गच्छति स्म, मार्गे गन्धर्वाः तम्‌ अपहृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब देवो ने वाणी को उसके पास भेजा, वाणी उस सोम को लेकर वापस लौटने लगी।", "Kannada": "ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ವಾಣಿಯನ್ನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು, ವಾಣಿಯು ಆ ಸೋಮನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ವಾಪಾಸ್ಸಾದರು.", "Sanskrit": "तदा देवाः वाचं तस्य पार्श्वे प्रेषितवन्तः, वाक्‌ तं सोमं नीत्वा परावर्तिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी को अपने पक्ष में लाने के लिए गन्धर्व प्रयत्नशील हुए।", "Kannada": "ವಾಣಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲು ಗಂಧರ್ವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "वाचं स्वपक्षे आनेतुं गन्धर्वाः प्रयत्नशीलाः बभूव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे स्तुति प्रशंसा वचनों से वाणी को संतुष्ट करके अपने पक्ष में करना चाहते थे।", "Kannada": "ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ತುತಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಂದ ವಾಣಿಯನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "ते स्तुतिप्रशंसावचनैः वाचं सन्तोष्य स्वपक्षे कर्त्तुमैच्छन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे पक्ष में देव भी गायन और वादन द्वारा उसको संतुष्ट करना चाहते थे।", "Kannada": "ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಗಾಯನದಿಂದ ಮತ್ತು ವಾದನಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "अपरपक्षे देवा अपि गायनैर्वादनैश्च तां सन्तोषयितुम्‌ ऐच्छन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी देवताओं के कार्यों से प्रसन्न होकर उनके पास गई।", "Kannada": "ವಾಣಿಯು ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗಿ ಅವರ ಬಳಿ ಹೋದರು.", "Sanskrit": "वाणी देवतानां कार्यैः प्रसन्ना भूत्वा तेषां पार्श्वेऽगमत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कथा के प्रतीयमान उपदेश के ऊपर ब्राह्मण का मत है की आज भी स्त्री स्तुति की अपेक्षा से गायन के प्रति अधिक आकर्षित होती है।", "Kannada": "ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಯವಾಗುವ ಉಪದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮತವೆಂದರೆ, ಇಂದಿಗೂ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ತುತಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಿಂತ ಗಾಯನದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्याः कथायाः प्रतीयमानस्य उपदेशस्य उपरि ब्राह्मणस्य मतमस्ति यद्‌ अद्यापि स्त्रियः स्तुतेरपेक्षया गायनं प्रति अधिकाकृष्टा भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रिय स्वभाव से ही इस प्रकार की होती हैं।", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಹೀಗೆಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्त्रियः स्वभावः एवायं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टि-विषय में भी अनेक आख्यान ब्राह्मण ग्रन्थ में उपलब्ध हैं।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಠಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सृष्टि-विषयेऽपि अनेकानि आख्यानानि ब्राह्मणग्रन्थे समुपलब्धानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परम पुरुषार्थ चारों के उत्पत्ति वर्णन का उल्लेख तो पुरुष सूक्त में ही उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥ ನಾಲ್ಕರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परमपुरुषेण चतुर्णा वर्णानामुत्पेत्तेरुल्लेखः तु पुरुषसूक्ते एवोपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों में भी इस प्रसङ्ग का सुंदर वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುಂದರ ವರ್ಣನೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु अपि अस्य प्रसङ्गस्य सुष्ठु वर्णनं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/१) प्रजापति के अङग विशेष का वर्णन तथा उन देवताओं की उत्पत्ति का वर्णन है।", "Kannada": "ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೧) ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಅಂಗ ವಿಶೇಷಗಳ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಆ ದೇವತೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ताण्ड्यब्राह्मणे (६/१) प्रजापतेरङ्गविशेषेण वर्णनां तथा तत्तद्देवतानाम्‌ उत्पत्तिः वर्णिताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वर्णन में शूद्र वर्णों का यज्ञ अधिकार से निकलने का भी सुंदर वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರ ವರ್ಣಗಳ ಯಜ್ಞ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಹೊರಬರುವುದರ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वर्णने शूद्रवर्णनां यज्ञाधिकारात्‌ निष्क्रमणस्य अपि सुष्ठु उपपत्तिः प्रयुक्ताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति के मुख से ब्राह्मण का और अग्नि का भुजाओं से क्षत्रिय का और इन्द्र का, मध्यदेश से वैश्य का और विश्वदेव का, पाद से केवल शूद्र की ही उत्पति बताई शूद्र का कर्त्तव्य का भी निर्देश- “तस्मात्‌ शूद्र उत बहुपशुरयज्ञियो विदेवो हि।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಬಾಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ, ಅಗ್ನಿಯ ಭುಜಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ, ಇಂದ್ರನ ಮಧ್ಯದೇಶದಿಂದ ವೈಶ್ಯನ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೇವನ ಪಾದದಿಂದ ಶೂದ್ರನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿ  ಶೂದ್ರನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ- \"ತಸ್ಮಾತ್ ಶೂದ್ರ ಉತ ಬಹುಪಶುರಯಜಿಜ್ಞೋ ವಿದೇವೋ ಹಿ\"।", "Sanskrit": "प्रजापतिमुखाद्‌ ब्राह्मणस्य, अग्नेश्च बाहोः क्षत्रियस्य, इन्द्रस्य च मध्यदेशात्‌ वैश्यस्य, विश्वेदेवायाश्च पादेन केवलं शूद्रस्यैवोत्पत्तिं दर्शयित्वा शूद्रस्य कर्त्तव्यम्‌ अपि निर्देशितम्‌- 'तस्मात्‌ शूद्र उत बहुपशुरयज्ञियो विदेवो हि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी को अपने पक्ष में लाने के लिए किस किसने प्रयत्न किया?", "Kannada": "ವಾಣಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲು ಯಾರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು?", "Sanskrit": "वाचं स्वपक्षे आनेतुं के प्रयत्नं कृतवन्तः?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रियाँ स्वभाव से किस प्रकार होती है?", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಭಾವವು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "स्त्रियः स्वभावः कीदृशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसने चारो वर्ण का सृजन किया?", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "केन चत्वारः वर्णाः सृष्टाः"}}
{"translation": {"Hindi": "कहां चारो वर्ण की उत्पत्ति लिखी हुई हे?", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "कुत्र वर्णचतुष्टयस्य उत्पत्तिः लिखिता?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणशब्द नपुंसकलिङ्ग में और क्लीब्‌ में कोई लिङग नहीं है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದವು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀಬ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दः नपुंसकलिङ्गी क्लीबलिङ्गी चास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणशब्द का यज्ञ अर्थ भी है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಯಜ್ಞದ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दस्य यज्ञः इत्यपि अर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञीय कर्मकाण्ड की व्याख्या-विवरण के सम्पादन ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞೀಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ವಿವರಣೆಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञीयकर्मकाण्डस्य व्याख्या-विवरणयोः सम्पादनं ब्राह्मणग्रन्थानां मुख्यविषयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण में मन्त्र, कर्म, विनियोग की व्याख्या है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ-ಕರ್ಮ-ವಿನಿಯೋಗಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु मन्त्र- कर्म-विनियोगानां व्याख्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण के मध्य में महान भेद है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोर्मध्ये वर्तते महान्‌ भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुसंख्यक संहिता छन्दोबद्ध है, उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है।", "Kannada": "ಬಹುತೇಕ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशा एव गद्यात्मकाः सन्ति।."}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ब्राह्मण ग्रन्थ सभी प्रकार से गद्यात्मक ही होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "किँ च ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वथा गद्यात्मका एव भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेचना विषय पर भी अंतर दिखते हैं।", "Kannada": "ವಿವೇಚನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯು ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "विविच्यविषयेऽप्यन्तरं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मण ग्रन्थों में विविध विधियों के विषय में आलोचना है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವಿಧಿಗಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯು ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु च विविधानां विधीनां विषये आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे विधि जैसे विनियोग, हेतु, निरुक्ति, आख्यान इत्यादि।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು ವಿಧಿಗಳು ಹೇಗೆಂದರೆ - ವಿನಿಯೋಗ, ಹೇತು, ನಿರುಕ್ತಿ, ಆಖ್ಯಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "ते च विधयः यथा विनियोगः, हेतुः, निरुक्तिः आख्यानम्‌ इत्यादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण में यज्ञ के सम्बद्ध में और उसके विविध उपदेशों का वर्णन है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿವಿಧ ಉಪದೇಶಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु यज्ञस्य तत्सम्बद्धानां विविधानाम्‌ उपदेशानां च वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें मन्त्रों के विनियोग विषय पर विस्तार सहित वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿನಿಯೋಗ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषु मन्त्राणां विनियोगविषये च सविस्तीर्णं वर्णनं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस मन्त्र का किस समय में प्रयोग होना चाहिए, इत्यादि विधि का उपदेश यहाँ दिया है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कस्य मन्त्रस्य कस्मिन्‌ समये प्रयोगः स्यात्‌ इत्यादयः विधयः अत्रोपदिश्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इन विनियोग का वैज्ञानिक दृष्टि से भी वहाँ समानता प्रदर्शित है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲವು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां च विनियोगानां वैज्ञानिकदृष्ट्या सम्मतत्वमपि तत्र प्रदर्श्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हेतुपद से उनके कारणों का निर्देश होता है, जो कर्मकाण्ड विधि को सही रूप से सम्पन्न करते हैं।", "Kannada": "ಹೇತು ಪದದಿಂದ ಅವುಗಳ ಕಾರಣಗಳ ನಿರ್ದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ ಈ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "हेतुपदेन च तेषां कारणानां निर्देशः भवति येः कर्मकाण्डविधयः सुष्टु सम्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में निषिद्ध पदों की निन्दा का जहाँ विधान हो वह अर्थवाद, उपयोग विधि का आस्था पूर्वक सिद्धि के लिए ही ये अर्थवाद होते।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ದ ಪದಗಳ ನಿಂದೆಯ ವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅರ್ಥವಾದ, ಉಪಯೋಗ ವಿಧಿಗಳ ಆಸ್ಥಾಪೂರ್ವಕ ಪುಷ್ಠಿಗಾಗಿ ಈ ಅರ್ಥವಾದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे निषिद्धपदानां निन्दाः यत्र विधीयन्ते स भवति अर्थवादः, उपयोगविधेः आस्थापूर्वकपुष्ट्यर्थम्‌ एव एते अर्थवादाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों में शब्दों के निर्वचन का मार्मिक और वैज्ञानिक निर्देश निरुक्त में कहा है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಿರ್ವಚನದ ಮಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ದೇಶವು ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु शब्दानां निर्वचनस्य मार्मिकः वैज्ञानिकश्च निर्देशः निरुक्तिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अर्थवाद के विस्तृत वर्णन प्राप्त होते हैं, जिससे पाठक प्रसन्न होते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾದದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಪಾಠಕರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र अर्थवादस्य विस्तृतं वर्णनं प्राप्यते, येन पाठकाः समुद्वेलिताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ विभिन्न स्थलों में अत्यन्त आकर्षक आख्यान भी प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विभिन्नेषु च स्थलेषु अत्याकर्षकाणि आख्यानकानि अपि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये आख्यान पाठक हृदय के उद्ठिग्न मन में शान्ति और शीतलता देते हैं।", "Kannada": "ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಪಾಠಕರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ವಿಘ್ನ ಮನದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿದಾಯಕ ಶೀತಲವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि आख्यानानि पाठकहृदयस्य उद्विग्नचित्ते शान्तिदायकानि शीतलानि च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि विधानों के अपने स्वरूप की व्याख्या ही इन आख्यानों की माता है।", "Kannada": "ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳ ತಾಯಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विधिविधानानां स्वस्वरूपस्य व्याख्या एतेषाम्‌ आख्यानानां जननी अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्व का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थानां महत्त्वं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रधान ब्राह्मण ग्रन्थों का वेद निर्देश सहित नाम लिखिए।", "Kannada": "ಪ್ರಧಾನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ವೇದ ನಿರ್ದೇಶ ಸಹಿತವಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "प्रधानानां ब्राह्मणग्रन्थानां वेदनिर्देशपुरःसरं नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी और मन के आख्यान का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳ ಆಖ್ಯಾನಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "वाङ्गनसोः आख्यानं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ मुख्य आख्यानों के उदाहरण दीजिए।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಆಖ್ಯಾನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "कानिचन मुख्यानि आख्यानानि उदाहरत।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण का भेद लिखिए।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಭೇದವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः पार्थक्यं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी के प्रतिपादन के लिए ब्राह्मण साहित्य का उद्भव बताइए।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "केषां प्रतिपादनाय ब्राह्मणसाहित्यस्योद्भवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव कैसे अमर हुए?", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾದರು?", "Sanskrit": "देवाः कथं अमरा बभूवुः?"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त में कुछ निर्वचनों के उदाहरण लिखिए।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ವಚನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "निरुक्ते कानिचन निर्वचनानामुदाहरणानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "नपुंसक लिड्ग में।", "Kannada": "ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "नपुंसके।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण नाम कर्म और उनके मन्त्रों का व्याख्यान ग्रन्थ हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೆಂದರೆ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಗ್ರಂಥಗಳು .", "Sanskrit": "ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो प्रकार, मन्त्र रूप और ब्राह्मण रूप।", "Kannada": "ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಮಂತ್ರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪ.", "Sanskrit": "द्विविधः, मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "माण्डुकेय गण, शाङखायन गण, और आश्वलायन गण।", "Kannada": "ಮಾಂಡುಕೇಯ ಗಣ, ಶಾಂಖಾಯನ ಗಣ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗಣ.", "Sanskrit": "माण्डुकेयगणः, शाङ्खायनगणः, आश्वलायणगणः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता में स्तुति प्रधान है, ब्राह्मण ग्रन्थ में उसके विधानों की ही प्रधानता है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "संहितायां स्तुतीनां प्राधान्यम्‌ अस्ति, ब्राह्मणग्रन्थे तद्विधीनाम्‌ एव प्राधान्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधान,पुनराधान, अग्निहोत्र, उपस्थापन, आग्रायण, दाक्षायण आदि कुछ यज्ञों के नाम है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಯಜ್ಞಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಹೀಗಿವೆ -  ಅವುಗಳೆಂದರೆ - ಆಧಾನ, ಪುನರಾಧಾನ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಉಪಸ್ಥಾಪನ, ಆಗ್ರಾಯಣ, ದಾಕ್ಷಾಯಣ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ .", "Sanskrit": "आधान-पुनराधान-अग्निहोत्र-उपस्थापन-आग्रायण-दाक्षायणादीनि केषाञ्चन यज्ञानां नामानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण के और अपान के साथ।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣದ ಮತ್ತು ಅಪಾನದ ಜೊತೆಗೆ.", "Sanskrit": "प्राणेन अपानेन च सह।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तुति की अपेक्षा गायन के प्रति अधिक आकृष्ट होते है।", "Kannada": "ಸ್ತುತಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಿಂತ ಗಾಯನದ ಕಡೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्तुतेरपेक्षया गायनं प्रति अधिकाकृष्टाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र और ब्राह्मण से वेद का आधेय ऐसा जानना चाहिए श्रुति अनुसार मन्त्र, ब्राह्मण दो वेद के भाग है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಿಂದ ವೇದದ ನಾಮಧೇಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಶೃತಿಯ ಅನುಸಾರ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇದದ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रब्राह्मणयोर्वेदनामधेयम्‌ इति श्रुत्यनुसारेण मन्त्रब्राह्मणौ वेदस्य द्वौ भागौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ ब्राह्मण के भी तीन भाग है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तत्र ब्राह्मणस्य अपि भागत्रयमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे ब्राह्मण, आरण्यक और उपनिषद्‌।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "ते च ब्राह्मणम्‌ आरण्यकम्‌ उपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों का विस्तृत परिचय पहले ही हुआ है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪರಿಚಯವು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थानां विस्तृतपरिचयः पूर्वमेव अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब आरण्यकों का परिचय प्रस्तुत करते है।", "Kannada": "ಈಗ ಆರಣ್ಯಕಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸೋಣ.", "Sanskrit": "अधुना आरण्यकानां परिचयः प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद आदि भाग के अनुसार से आरण्यक भी बहुत है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಭಾಗದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆರಣ್ಯಕಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदादिभागानुसारेण आरण्यकानि अपि बहूनि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें कुछ विशिष्ट आरण्यक हैं जैसे ऐतरेय आरण्यक, बृहदारण्यक, शांख्यायन आरण्यक और तैत्तरीय आरण्यक यहाँ प्रस्तुत है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆರಣ್ಯಕಗಳಿವೆ ಐತರೇಯಾರಣ್ಯಕ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಅರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಅರಣ್ಯಕ ಇವೆ.", "Sanskrit": "तेषु कानिचित्‌ विशिष्टानि आरण्यकानि यथा ऐतरेयारण्यकं, बृहदारण्यकं , शांख्यायनारण्यकं तैत्तिरीयारण्यकं चेति अत्र प्रस्तूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक प्रपाठकों में विभक्त है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕಗಳು ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकानि प्रपाठकेषु विभज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे अनुवाको में विभक्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುವಾಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ते च अनुवाकेषु विभज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत के अनुष्ठान वर्णन, निष्कैवल्य शास्त्र, प्राणविद्या, पुरुष आदि का वर्णन, कुछ स्थलो में ब्रह्मविद्या को गूढ़ता का विस्तार से भी वर्णन है।", "Kannada": "ಮಹಾವ್ರತನ ಅನುಷ್ಠಾನವರ್ಣನೆ, ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯಾ, ಪುರುಷಾದಿಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಗೂಢತೆಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाव्रतस्य अनुष्ठानवर्णनं-निष्कैवल्यशास्त्र - प्राणविद्या - पुरुषप्रभृतीनाम्‌ वर्णनं केषुचित्‌ स्थलेषु ब्रह्मविद्यायाः गूढतया विस्तारेण च वर्णनमपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये किस वेद में प्रपाठक में और अनुवाक में है, उसका भी यहाँ वर्णन है।", "Kannada": "ಇವುಗಳು ಯಾವ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿದೆ, ಅದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतानि कस्मिन्‌ वेदे प्रपाठके अनुवाके च सन्ति, तदपि अत्र उपस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय के द्वितीय भाग में उपनिषदों का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अध्यायस्य द्वितीये भागे उपनिषदां वर्णनं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ भारतीयों के अध्यात्म विद्या का ज्वलित रत्न है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಭಾರತೀಯರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಜ್ವಲಿಸಿರುವ ರತ್ನಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदो भारतीयायाः अध्यात्मविद्याया ज्वलन्ति रत्नानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षियों ने जो आध्यात्मिक तत्त्व ध्यान के माध्यम से साक्षात्‌ किया उन सभी तत्त्वो का यहाँ वर्णन है।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಯಾವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಗೊಳಿಸಿದರೋ ಆ ಎಲ್ಲ ತತ್ವಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महर्षयो यानि आध्यात्मिकतत्त्वानि ध्यानमाध्यमेन साक्षाद्‌ अकुर्वन्‌ तानि सर्वाणि तत्त्वानि अत्र वर्णितानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ परा विद्या कहलाती है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಪರಾ ವಿದ್ಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्‌ परा विद्येति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त ही उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೇ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ताः एव उपनिषदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌, शब्द का अर्थ रहस्य है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषद्‌-शब्दस्य रहस्यम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यात्म विद्या का रहस्य प्रतिपादक वेदभाग उपनिषद्‌ ऐसा कहलाता है।", "Kannada": "ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ವೇದಭಾಗಗಳನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अध्यात्मविद्यायाः रहस्यप्रतिपादका वेदभागा उपनिषदः इति कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षियों ने आध्यात्मिक विद्या से उन गूढ से भी गूढ़ रहस्यो का भी विस्तृत विचार करते हुए प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆ ಗೂಢದಿಂದಲೂ ಗೂಢ  ರಹಸ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "महर्षय आध्यात्मिक्या विद्यया तेषां गूढतमानां रहस्याणां विशदतया विचारं कुर्वाणाः प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ० विविध आरण्यको के विषय में जान पाने में; ० उपनिषदों का सामान्य रूप से परिचय प्राप्त कर पाने में; ० आरण्यकों के नामकरण की सार्थकता को समझ पाने में; और ० केन उपनिषद्‌ और छान्दोग्य उपनिषद्‌ का परिचय जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ವಿವಿಧ ಆರಣ್ಯಕಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆರಣ್ಯಕಗಳ ನಾಮಕರಣದ ಸಾರ್ಥಕ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ विविधानाम्‌ आरण्यकानां विषये ज्ञातुं प्रभवेत्‌। उपनिषदां सामान्यरूपेण परिचयं प्राप्तुं शक्नुयात्‌। आरण्यकानां नामकरणस्य सार्थकतां जानीयात्‌। केनोपनिषदः छान्दोग्योपनिषदः च विशेषतया परिचयं प्राप्स्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का सामान्य परिचय आरण्यक और उपनिषद्‌ ब्राह्मणों के परिशिष्ट ग्रन्थ के समान होते हैं।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಮಾನವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य सामान्यपरिचयः आरण्यकोपनिषदौ ब्राह्मणानां परिशिष्टग्र्थसमानौ भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे ब्राह्मण ग्रन्थों में सामान्य प्रतिपाद्य विषयों से भिन्न विषयों का प्रतिपादन है तथा इनका भी है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದಿತನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇವುಗಳದ್ದು ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा ब्राह्मणग्रन्थेषु सामान्यप्रतिपाद्यविषयेभ्यो भिन्नविषयाणां प्रतिपादनं विद्यते तथा एतेषु अपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्य के मत में इस ग्रन्थ का अरण्य में पाठ होने से 'आरण्यक' यह नामकरण सार्थक ही हे।", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಮತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಪಾಠವಾಗುವುದರಿಂದ \"ಆರಣ್ಯಕ\" ಈ ನಾಮಕರಣವು ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायणाचार्यस्य मते अस्य ग्रन्थस्य अरण्ये पाठ्यत्वात्‌ “आरण्यकम्‌” इति नामकरणं सार्थकम्‌ एव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "-( तै० आ० भा०, श्लो० ६) इन ग्रन्थों के मनन स्थान जंगल का एकान्त शान्त वातावरण है।", "Kannada": "(ತೈ. ಆ. ಭಾ. ಶ್ಲೋ. ೬) ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮನನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಏಕಾಂತ ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ .", "Sanskrit": "(तै० आ० भा०, श्लो० ६) एतेषां ग्रन्थानां मननस्थानम्‌ अरण्यस्य एकान्तशान्तं वातावरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गाँव के अंदर इसका अध्ययन कभी भी लाभदायक उचित उपयोग नहीं है।", "Kannada": "ಗ್ರಾಮದ ಒಳಗೆ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ ಯಾವಾಗಲು ಲಾಭದಾಯಕ ಉಚಿತವಾದ ಉಪಯೋಗವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ग्रामाभ्यन्तरे अस्य अध्ययनं कदापि लाभप्रदम्‌ उचितम्‌ उपादेयं च नासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का मुख्य प्रतिपाद्य विषय केवल यज्ञ ही नहीं, अपितु यज्ञ, याग आदि के अन्दर विद्यमान आध्यात्मिक तथ्य की विवेचना भी है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ  ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ವಿಷಯಗಳ ಕೇವಲ ಯಜ್ಞವೇ ಅಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಗಳ ಒಳಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತಥ್ಯದ ವಿವೇಚನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य मुख्यप्रतिपाद्यविषयः न केवलं यज्ञः, अपि तु यज्ञ-यागाद्यभ्यन्तरे विद्यमानस्य आध्यात्मिकतथ्यस्य मीमांसापि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञीय अनुष्ठान के साथ उसके अन्तर्गत दार्शनिक विचार भी इसका मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ವಿಚಾರವು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञीयानुष्ठानेन सह तदसन्तर्गतः दार्शनिकविचारः अपि अस्य मुख्यविषयोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता मन्त्रों में जिस विद्या का सङ्केत मात्र ही उपलब्ध होता है, यहां उसका विश्लेषण भी है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತೆಯ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಕೇತ ಮಾತ್ರವೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "संहितामन्त्रेषु यस्या विद्यायाः सङ्केतमात्रम्‌ एव उपलब्धं भवति अत्र तस्या विश्लेषणम्‌ अपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का महत्त्व सभी जगह स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य महत्त्वं सर्वत्र स्वीकृतमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत का कथन है कि औषधियों से जैसे अमृत को धारण किया वैसे ही वेदों से सार को लेकर के आरण्यकों की रचना की।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥನವಿದೆ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಆರಣ್ಯಕಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाभारतस्य कथनमस्ति यद्‌ औषधीभ्यो यथा अमृतम्‌ उद्धृतं तथैव वेदेभ्यः सारं समुद्धृत्य आरण्यकं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( महाभा० १।२६५ ) मन्त्र ब्राह्मणात्मक का वेद के जिस अंश में प्राण विद्या का प्रतीक और उपासना के विषय में वर्णन है वह ही अंश आरण्यक है ऐसा कहते है।", "Kannada": "(ಮಹಾಭಾರತ ೧/೨೬೫) ಮಂತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಣಾತ್ಮಕದ ವೇದ ಯಾವ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರತೀಕ ಮತ್ತು ಉಪಾಸನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಅದೇ ಅಂಶ ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(महाभा० १।२६५) मन्त्रब्राह्मणात्मकस्य वेदस्य यस्मिन्‌ अंशे प्राणविद्यायाः प्रतीकोपासनायाश्च विषये वर्णनमस्ति स एव अंशः आरण्यकमिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक भी ब्राह्मण का ही अंश है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕವೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमपि ब्राह्मणस्य एव अंशः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी विशिष्टता प्रदर्शन के लिए 'रहस्यब्राह्मण' इस नाम से भी जाना जाता है।", "Kannada": "ಆ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ \"ರಹಸ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್\" ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य विशिष्टताप्रदर्शनाय “रहस्यब्राह्मणम्‌' इति नाम अपि प्रसृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त की टीका में (१।४) दुर्गाचार्य ने, 'ऐतरेयके रहस्यब्राह्मणम्‌' ऐसा कह करके ऐतरेय आरण्यक उदाहरण दिया है (२।२।१)।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದ ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ (೧/೪) ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು \"ಐತರೇಯಕ ರಹಸ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ\" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಉದಾಹರಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ (೨/೨/೧).", "Sanskrit": "निरुक्तस्य टीकायां (१।४) दुर्गाचार्यण 'ऐतरेयके रहस्यब्राह्मणम्‌' इति कथयित्वा ऐतरेयारण्यकस्य उद्धरणं दत्तम्‌ (२।२।१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे रहस्यब्राह्मण, और आरण्यक के एकता की सिद्धि होती है, आरण्यक का अन्य नाम रहस्य भी है (गोपथ० ब्रा० १०)।", "Kannada": "ಈ ರಹಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕದ ಏಕತಾ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಆರಣ್ಯಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ರಹಸ್ಯವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन रहस्यब्राह्मण- आरण्यकयोः एकतायाः सिद्धिर्भवति, आरण्यकस्य नामान्तरं रहस्यमपि अस्ति (गोपथ० ब्रा० १०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि जैसे आरण्यक यज्ञ के गूढ़ रहस्य का प्रतिपादन करता है वैसे ही कर्मकाण्ड की दार्शनिक व्याख्या भी प्रस्तुत करता है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಹೇಗೆ ಅರಣ್ಯಕವು ಯಜ್ಞದ ಗೂಢ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ದಾರ್ಶನಿಕವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि यथा आरण्यकं यज्ञीयगूढरहस्यस्य प्रतिपादनं करोति तथा कर्मकाण्डस्य दार्शनिकव्याख्याम्‌ अपि प्रस्तौति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य रूप से ब्रह्मविद्या रहस्य शब्द से जानी जाती है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯು ರಹಸ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "मुख्यतः ब्रह्मविद्या रहस्यशब्देन ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषय विवेचना की दृष्टि से आरण्यक के साथ उपनिषद्‌ की भी समानता है।", "Kannada": "ವಿಷಯದ ವಿವೇಚನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಆರಣ್ಯಕದ ಜೊತೆಗೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಲೂ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विषयविवेचनस्य दृष्ट्या आरण्यकेन साकम्‌ उपनिषदः साम्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए बृहदारण्यक आदि ग्रन्थ को उपनिषद्‌ इस शब्द से भी प्रयोग किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಆದಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತು ಈ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो बृहदारण्यकादिग्रन्थाः उपनिषदिति शब्देन अपि व्यवह्नियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु वर्णनीय विषय की समानता भी उन दोनों के मध्य में कुछ भेद दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ಸಮಾನತೆಯು ಅವೆರಡರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆವವು ಭೇದಗಳು ಕಡು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च वर्णनीयविषयस्य साम्यत्वेन अपि तयोः मध्ये किञ्चित्‌ पार्थक्यं परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का मुख्य विषय प्राणविद्या तथा प्रतीक उपासना है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕಗಳ ಉಪಾಸನೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य मुख्यविषयः प्राणविद्या तथा प्रतीकोपासना अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों में वर्णित विषय निर्गुण ब्रह्म प्राप्ति का उपाय है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯವು ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्सु वर्णितो विषयः निर्गुणब्रह्मप्राप्तेः उपायः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि यहाँ भेद है, फिर भी दोनों ग्रन्थ रहस्य ग्रन्थ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೂ, ಎರಡೂ ಗ್ರಂಥಗಳು ರಹಸ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि अत्र भेदः वर्तते तथापि द्वौ अपि ग्रन्थौ रहस्यग्रन्थौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक किन ग्रन्थों का परिशिष्ट भाग हे?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "आरणयकं केषां ग्रन्थानां परिशिष्टभागः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्य के मत से आरण्यक नाम करण का सार्थक श्लोक को लिखिए?", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಮತದಿಂದ ಆರಣ್ಯಕ ನಾಮಕರಣದ ಸಾರ್ಥಕ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "सायणाचार्यमतेन आरण्यकनामकरणस्य सार्थकश्लोकं लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक के मनन के लिए उपयुक्त स्थान क्या है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಮನನಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತ ಸ್ಥಾನವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "आरण्यकस्य मननाय उपयुक्तस्थानं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ अनुष्ठान और दार्शनिक विचार किस ग्रन्थ का मुख्य विषय है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞ ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಯಾವ ಗ್ರಂಥದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "यज्ञानुष्ठानं दार्शनिकविचारश्च कस्य ग्रन्थस्य मुख्यविषयः?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक वेदों से औषधि के समान सारभूत है यहाँ क्या प्रमाण है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕ  ವೇದಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಗಳ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಾರಭೂತವಾಗಿದೆ ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವೇನು?", "Sanskrit": "आरण्यकं वेदेभ्य ओषधिभ्यः सारभूतमित्यत्र किं प्रमाणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "रहस्य ब्राह्मण क्या है?", "Kannada": "ರಹಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "रहस्यब्राह्मणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक किसके गूढ़ रहस्य को प्रदर्शित करते हैं?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾವುದರ ಗೂಢ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "आरण्यकं कस्य गूढरहस्यं प्रतिपादयति?"}}
{"translation": {"Hindi": "रहस्य शब्द से किस विद्या का मुख्य रूप से प्रतिपादन करते है?", "Kannada": "ರಹಸ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯಾವ ವಿದ್ಯೆಯು ಮುಖ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "रहस्यशब्देन कस्याः विद्यायाः मुख्यतया प्रतिपादनं क्रियते?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक और उपनिषद्‌ में क्या भेद है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವೇನು?", "Sanskrit": "आरण्यकोपनिषदोः कः भेदः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दो आरण्यको के मध्य में यह श्रेष्ठ आरण्यक है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡು ಆರಣ್ಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಟವಾದ ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य द्वयोः आरणयकयोः मध्ये अन्यतमम्‌ इदम्‌ आरण्यकर्मस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक ऐतरेय ब्राह्मण का ही परिशिष्ट भाग है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕ ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दमारण्यकम्‌ ऐतरेयब्राह्मणस्यैव परिशिष्टभागोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें पांच आरण्यक है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಐದು ಆರಣ್ಯಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पञ्च आरण्यकानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये आरण्यक भिन्न ग्रन्थ रूप से माने जाते हैं।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕಗಳನ್ನು ಭಿನ್ನ ಗ್ರಂಥ ರೂಪಗಳಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि आरण्यकानि भिन्नग्रन्थरूपेण मन्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम आरण्यक में महाव्रत का वर्णन है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತನ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमारण्यके महाव्रतस्य वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह महाव्रत ऐतरेय ब्राह्मण के तीसरे प्रपाठक के गवामयन का ही एक अंश है।", "Kannada": "ಈ ಮಹಾವ್ರತವು ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಗವಾಮಯನದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाव्रतमिदम्‌ ऐतरेयब्राह्मणस्य प्रपाठकत्रयस्य गवामयनस्य एव एकांशोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक के पहले तीन अध्यायों में उक्थ, निष्कैवल्य, शस्त्र, प्राणविद्या, पुरुष आदि की विवेचना है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕ ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಥ, ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯ, ಶಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯೆ, ಪುರುಷ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವೇಚನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठकस्य प्रथमेषु त्रिषु अध्यायेषु उक्थ,निष्कैवल्य, शस्त्र, प्राणविद्या, पुरुषप्रभृतीनां विवेचनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे पांचवे छठे अध्यायों में ऐतरेय उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ, ಐದನೇ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थ, पञ्चम, षष्ठाध्यायेषु ऐतरेयोपनिषद्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे आरण्यक का अन्य नाम है संहितोपनिषद्‌।", "Kannada": "ತೃತೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತು.", "Sanskrit": "तृतीयारण्यकस्य अपरं नाम अस्ति संहितोपनिषद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस उपनिषद्‌ में संहिता, पदक्रम, पाठों का वर्णन तथा स्वर व्यञ्जन आदि स्वरूप का भी विवेचन है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತಾ,ಪದಕ್ರಮ, ಪಾಠಗಳ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರ ವ್ಯಂಜನ ಆದಿಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವೇಚನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्याम्‌ उपनिषदि संहिता-पदक्रमपाठानां वर्णनं तथा स्वरव्यञ्जनादिस्वरूपस्य च विवेचनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस खण्ड में शाकल्य का और माण्डुकेय के मतों का उल्लेख है।", "Kannada": "ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಶಾಕಲ್ಯದ ಮತ್ತು ಮಾಂಡೂಕ್ಯದ ಮತಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ खण्डे शाकल्यस्य माण्डुकेयस्य च मतानाम्‌ उल्लेखोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अंश बिना संदेह के रूप से प्रातिशाख्य निरुक्त आदि से भी प्राचीन है।", "Kannada": "ಈ ಅಂಶವಿಲ್ಲದೆ ಸಂದೇಹದ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯ ನಿರುಕ್ತ ಆದಿಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ अंशः असन्दिग्धरूपेण प्रातिशाख्यनिरुक्ताभ्यां प्राचीनतरः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण विषय का भी यह ही अंश बहुत ही प्राचीन है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಷಯದ ಈ ಅಂಶವೂ ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणविषयस्य अपि अयमंशः नितान्तं प्राचीनः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे इस आरण्यक के समय की पूर्व सीमा विक्रम से एक हजार वर्ष पहले मानते हैं।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಆರಣ್ಯಕದ ಸಮಯದ ಪೂರ್ವ ಸೀಮೆಯು ವಿಕ್ರಮನಿಗಿಂತ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एतेन अस्य आरण्यकस्य समयस्य पूर्वसीमा विक्रमपूर्वसहस्रशतकम्‌ इति मन्तव्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह आरण्यक यास्क से पूर्ववर्ति माना जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾಸ್ಕರಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "तेन आरण्यकमिदं यास्कपूर्ववर्ति इति मन्यन्ते नैके।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि इस अंश में निर्भुज, प्रतिघ्ण्ण, सन्धि, संहिता आदि के पारिभाषिक शब्द प्रयुक्त है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭುಜ, ಪ್ರತೃಣ್ಣ, ಸಂಧಿ, ಸಂಹಿತೆಗಳ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतः अस्मिन्‌ अंशे निर्भुज, प्रतृण्ण, सन्धिसंहितादयः पारिभाषिकशब्दाः प्रयुक्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा आरण्यक बहुत ही छोटा है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಂಕವು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थारण्यकम्‌ अतीव लघु अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में महाव्रत के पांचवे दिन में प्रयुक्त होने वाली महानाम्न ऋचा है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತದ ಐದನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ಮಹಾನಾಮ್ನ ಋಚವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके महाव्रतस्य पञ्चमे दिने प्रयोक्तव्या महानाम्न्यः ऋचः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम आरण्यक में निष्कैवल्य शस्त्र का वर्णन है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯ ಶಸ್ತ್ರದ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्तिमारण्यके निष्कैवल्यशस्त्रस्य वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन आरण्यको में पहले तीन के रचयिता ऐतरेय, चौथे के आश्वलायन और पांचवें का शौनक माना जाता है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ರಚನೆಗಳು - ಐತರೇಯ, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಆಶ್ವಲಾಯನ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ಶೌನಕ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु आरण्यकेषु प्रथमत्रयस्य रचयिता ऐतरेयः, चतुर्थस्य आश्वलायनः तथा पञ्चमस्य शौनक इति मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शौनक बृहद्देवता का निर्माता है।", "Kannada": "ಈ ಶೌನಕ ಬೃಹದ್ದೇವತವನ್ನು ರಚಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अयं शौनको बृहद्देवतायाः निर्माताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "डॉ० कीथ महोदय ने इस आरण्यको निरुक्त से बाद में लिखा हुआ मानकर इसका समय विक्रम से छः: सौ वर्ष पहले मानते है।", "Kannada": "ಡಾ. ಕೀಥ್ ಮಹೋದಯರು ಈ ಆರಣ್ಯಕವನ್ನು ನಿರುಕ್ತಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಇವನ ಸಮಯವು ವಿಕ್ರಮನಿಗಿಂತ ೬೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "डा० कीथमहोदयः आरण्यकमिदं निरुक्तात्‌ परं प्रणीतम्‌ इति मत्वा अस्य समयं विक्रमपूर्वं षष्ठशतकं मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु वास्तव में यह आरण्यक निरुक्त से अधिक प्राचीन है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ನಿರುಕ್ತಕ್ಕಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च यथार्थत आरण्यकमिदं निरुक्तात्‌ प्राचीनतरमस्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक महीदास, ऐतरेय के पहले तीन आरण्यकों के कर्ता होने से ऐतरेय ब्राह्मण के ही समकालिक है ऐसा सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಮಹಿದಾಸ-ಐತರೇಯಗಳ ಮೊದಲು ಮೂರು ಆರಣ್ಯಕಗಳ ಕರ್ತೃತ್ವದಿಂದ ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमिदं महिदास -एऐतरेयस्य प्रथमत्रयाणाम्‌ आरण्यकानां कर्त्तृत्वेन ऐतरेयब्राह्मणस्य एव समकालिकम्‌ इति सिद्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक किस बेद के अन्तर्गत आता है?", "Kannada": "ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾವ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऐतरेयारण्यकं कस्मिन्‌ वेदे अन्तर्गतम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय आरण्यक किसका परिशिष्ट ग्रन्थ है?", "Kannada": "ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾವುದರ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऐतरेयारण्यकं कस्य परिशिष्टग्रन्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय के प्रथम आरण्यक में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಐತರೇಯದ ಪ್ರಥಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "ऐतरेयस्य प्रथमारण्यके कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक के आदि तीन अध्यायों में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठकस्य आदिमेषु त्रिषु अध्यायेषु कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम आरण्यक में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "अन्तिमारण्यके कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय आरण्यक का दूसरा नाम क्या है?", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಆರಣ್ಯಕದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಏನು?", "Sanskrit": "तृतीयारण्यकस्य अपरं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "संहितोपनिषद्‌ में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "संहितोपनिषदि कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे चौथे आरण्यक के रचयिता कौन-कौन हैं?", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕದ ರಚನಾಕಾರರು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "द्वितीयचतुर्थारण्यकयोः रचयितारौ कौ?"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहद्देवता का निर्माता कौन है?", "Kannada": "ಬೃಹದ್ದೇವತಾ ಇದರ ರಚನಾಕಾರರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "बृहद्देवतायाः निर्माता कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्वाचीन इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅರ್ವಾಚೀನ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अर्वाचीनमित्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "शाड-ख्यायन आरण्यक यह ऋग्वेद का दूसरा आरण्यक है।", "Kannada": "ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕ ಇದು ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡನೇ ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शाङ्ख्यायनारण्यकम्‌ ऋग्वेदस्येदं द्वितीयमारण्यकर्मास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें पन्द्रह आध्याय है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पञ्चदश आध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे अध्याय से छठे अध्याय तक कौषीतकि, उपनिषद्‌ कहलाता है, तथा सातवां, आठवा अध्याय संहितोपनिषद्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಕೌಷೀತಕಿ ಉಪನಿಷತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಏಳನೇ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷದ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आतृतीयाध्यायात्‌ षष्ठ्याध्यायपर्यन्तं कौषीतकि-उपनिषदिति कथ्यते, तथा सप्तमाष्टमौ अध्यायौ संहितोपनिषदिति कथ्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनसे भिन्न अध्यायों में आरण्यक के मुख्य विषयों का प्रतिपादन है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರಣ್ಯಕದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतद्भिन्नेषु अध्यायेषु आरण्यकस्य मुख्यविषयाणां प्रतिपादनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले दूसरे अध्याय में महाव्रत का वर्णन उपलब्ध है।", "Kannada": "ಮೊದಲನೇ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತನ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथम, द्वितीयाध्याययोः महाव्रतस्य वर्णनम्‌ उपलब्धर्मस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ एक यज्ञ है, गवामयन-नामक यज्ञ ऐसा उसका नाम है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಜ್ಞ ಇದೆ, ಗವಾಮಯನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಯಜ್ಞವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र एकः यज्ञः अस्ति, गवामयन-नामकयज्ञः इति तस्य नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस यज्ञ का जो अन्तिम दिन उससे पहले के दिन में महाव्रत का अनुष्ठान होता है।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದ ಅಂತಿಮ ದಿನದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದಂದು ಮಹಾವ್ರತನ ಅನುಷ್ಟಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य यज्ञस्य यः अन्तिमदिवसः ततः पूर्वस्मिन्‌ दिवसे महाव्रतस्य अनुष्ठानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही दिन में तीन सवन भी होते हैं।", "Kannada": "ಇದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸವನಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ एव दिने सवनत्रयमपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में होतृ नाम का जो ऋत्विज है उससे प्रयुक्त शास्त्रों का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹೋತೃ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಋತ್ವಿಜರಿದ್ದಾರೆ ಅವರಿಂದ ಬಳಸಲಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके होतृनामकः यः ऋत्विक्‌ अस्ति तेन प्रयुक्तानां शास्त्राणां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत के सभी अनुष्ठानों के विधान शाङखायन श्रौतसूत्र में है।", "Kannada": "ಮಹಾವ್ರತದ ಎಲ್ಲ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ವಿಧಾನಗಳು ಶಾಂಖಾಯನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "महाव्रतस्य सर्वाणि आनुष्ठानिकानि विधानानि शाङ्खायनश्रौतसूत्रे विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अनुष्ठान का सबसे महत्त्वपूर्ण अङऱग महदुक्थम्‌ अथवा निष्कैवल्यशास्त्र है।", "Kannada": "ಈ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಅಂಗವೆಂದರೆ ಮಹದುಕ್ಥಮ್ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ.", "Sanskrit": "अस्य अनुष्ठानस्य सर्वतः महत्त्वपूर्णम्‌ अङ्गं महदुक्थम्‌ अथवा निष्कैवल्यशस्त्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका विस्तार सहित वर्णन वहीं अन्य अध्यायों में भी (१।४।५,२=१-१७) उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬೇರೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ  (೧/೪/೫,೨=೧-೧೭) ಇದರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सविस्तृतं वर्णनं तत्र एव अन्येषु अध्यायेषु (१।४।५,२=१- १७) उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौषीतकि ब्राह्मण उपनिषद्‌ चार अध्यायों में विभक्त है।", "Kannada": "ಕೌಷೀತಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "कौषीतकिब्राह्मणोपनिषद्‌ चतुर्ष अध्यायेषु विभक्ता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उपनिषद्‌ शाङखायन आरण्यक का ही अंश है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನವು ಆರಣ್ಯಕದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एषा उपनिषत्‌ शाङ्खायनारण्यकस्य एव अंशो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह कौषीतकि ब्राह्मण उपनिषद्‌ और संहितोपनिषद्‌ अध्याय के अगले भाग में है।", "Kannada": "ಈ ಕೌಷೀತಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪನಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "एषा कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत्‌ तथा संहितोपनिषत्‌ च अध्यायस्य पुरोभागे वर्तेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दो उपनिषद्‌ शाङख़ायनारण्यक के अविभाज्य अङग है।", "Kannada": "ಇವೆರಡು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಶಾಂಖಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इमे द्वे उपनिषदौ शाङ्खायनारण्यकस्य अविभाज्यम्‌ अङ्गमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका वर्णन उपनिषद्‌ के वर्णन प्रसङ्ग में आगे होगा।", "Kannada": "ಇದರ ವರ್ಣನೆಯು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ವರ್ಣನೆ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य वर्णनमुपनिषदां वर्णनप्रसङ्गे अग्रे भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौवें अध्याय में प्राण की श्रेष्ठता का वर्णन है।", "Kannada": "ಒಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नवमाध्याये प्राणस्य श्रेष्ठताया वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें अध्याय के अन्तर अग्निहोत्र का अङ्ग सहित और उपाङ्ग इत्यादि का वर्णन है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ  ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಅಂಗ ಸಹಿತ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दशमाध्याये आन्तराग्निहोत्रस्य साङ्गम्‌ उपाङ्गम्‌ इत्यादिकं वर्णितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय का कथन है कि अग्निहोत्र से जिस देव के संतुष्टि का विधान है, अथवा देव को तृप्त करते है, वह देव जीव के अंदर ही विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕಥನವಾಗಿದೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ  ಯಾವ ದೇವತೆಗಳ ಸಂತುಷ್ಟಿಯ ವಿಧಾನವಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಆ ದೇವರು ಜೀವದ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य अध्यायस्य कथनमस्ति यद्‌ अग्निहोत्रेण यस्य देवस्य सन्तृप्तिः विधीयते, यस्य वा देवस्य आप्यायनं क्रियते, स देवः जीवस्य अभ्यन्तरे एव विद्यमानः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्य अग्निहोत्र से इसको तृप्ति होती है।", "Kannada": "ಬಾಹ್ಯ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाह्याग्निहोत्रेण अस्य तृप्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो साधक इस तत्त्व से अज्ञात होकर केवल बाहर के हवन में ही आसक्त होता है, वह केवल राख में ही हवन करता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಸಾಧಕನು ಈ ತತ್ವದಿಂದ ಅಜ್ಞಾತನಾಗಿ ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅವನು ಕೇವಲ ಭಸ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यो हि साधकः तत्त्वमिदम्‌ अज्ञात्वा केवलं बाह्यहवने एव आसक्तो भवति, सः भस्मचये एव जुहोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु को भगाने के लिए एक विशिष्ट याग का ग्यारहवें अध्याय में विस्तृत विवरण दिया है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಾಗದ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मृत्योः अपसारणाय एकस्य विशिष्टयागस्य एकादशतमाध्याये विस्तृतं विवरणं प्रदत्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बारहवें अध्याय में बिल्व फल से मणि निर्माण की प्रक्रिया का वर्णन है, काल का और स्वरूप का वर्णन है।", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಣಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वादशतमाध्याये बिल्वफलेन मणिनिर्माणस्य प्रक्रियायाः, कालस्य तथा स्वरूपस्य च वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसको धारण करके साधक शत्रुओं पर विजय प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಾಧಕನು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यं धृत्वा साधकः शत्रूणामुपरि विजयं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरहवें और चौदहवें अध्यायों में अत्यंत संक्षेप से आत्मा का ब्रह्म के साथ एकत्व प्राप्ति जीव की सबसे बडी उपलब्धि के विषय में कहते है।", "Kannada": "ಹದಿಮೂರು ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಆತ್ಮದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜೊತೆಗೆ ಏಕತ್ವದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಜೀವದ ದೊಡ್ಡ ಉಪಲಬ್ಧಿಯ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "त्रयोदश-चतुर्दशयोः अध्याययोः अतिसंक्षेपेण आत्मनः ब्रह्मणा सह एकत्वप्राप्तिः जीवस्य सर्वोत्तमोपलब्धिः इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "` आत्मावगम्योऽह ब्रह्मास्मीति' यह ही उक्ति इस आरण्यक का सबसे श्रेष्ठ उपदेश है -  “ऋचां मूर्धानं यजुषामुत्तमाङ्गं साम्नां शिरोऽथर्वणां मुण्डमुण्डम्‌।", "Kannada": "\"ಆತ್ಮಾವಗಮ್ಯೋಽಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ\" ಇದೇ ಉಕ್ತಿಯೇ ಈ ಆರಣ್ಯಕದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪದೇಶವಾಗಿದೆ - \"ಋಚಾಂ ಮೂರ್ಧಾನಂ ಯಜುಷಾಮುತ್ತಮಾಂಗಂ ಸಾಮ್ನಾಂ ಶಿರೋಽಥರ್ವಣಾಂ ಮುಂಡಮುಂಡಮ್।", "Sanskrit": "आत्मावगम्योऽहं ब्रह्मास्मीति' इयम्‌ एव उक्तिः अस्यारण्यकस्य सर्वोत्तमः उपदेशः अस्ति- “ऋचां मूर्धानं यजुषामुत्तमाङ्गं साम्नां शिरोऽथर्वणां मुण्डमुण्डम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पंद्रहवे अध्याय में आचार्य का वंश वर्णन है।", "Kannada": "ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯರ ವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चदशतमाध्याये आचार्यस्य वंशवर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय से स्पष्ट रूप से प्रतीत होता है की इस आरण्यक के दृष्टा ऋषि का नाम गुणाख्य शाङ्ख्यायन था।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಆರಣ್ಯಕದ ದ್ರಷ್ಟಾ ಋಷಿಯ ಹೆಸರು ಗುಣಾಖ್ಯ ಶಾಂಖಾಯನವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "अनेन अध्यायेन स्पष्टरूपेण प्रतीतो भवति यद्‌ अस्य आरण्यकस्य द्रष्टुः ऋषेर्नाम गुणाख्यशाङ्ख्यायनः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके गुरु का नाम कहौल कौषीतकि था।", "Kannada": "ಅವನ ಗುರುವಿನ ಹೆಸರು ಕಹೌಲ ಕೌಷೀತಕಿ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तस्य गुरोर्नाम कहौलः कौषीतकिः इति आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों अन्तिम आचार्य है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರು ಅಂತಿಮ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "उभौ एतौ अन्तिमाचार्यौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही कारण से इस शाङ्ख्यायन आरण्यक के अन्तर्गत उपनिषद्‌ कौषीतकि नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಶಾಂಖಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಒಳಗೆ ಉಪನಿಷತ್ತು ಕೌಷೀತಕಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव कारणेन अस्य शाङ्ख्यायनारण्यकस्य अन्तर्गता उपनिषद्‌ कौषीतकि नाम्ना ख्याता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का दूसरा आरण्यक किस नाम से कहते है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಎರಡನೇ ಆರಣ್ಯಕ ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य द्वितीयम्‌ आरण्यकं केन नाम्ना कथ्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "कौषीतकि उपनिषद्‌ किस आरण्यक के किस अध्याय को अतिव्याप्त करके आख्या  है?", "Kannada": "ಕೌಷೀತಕೀ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಾಪಿಸಿ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "कौषितकी उपनिषद्‌ कस्यारण्यकस्य कं कम्‌ अध्यायं अभिव्याप्य आख्यायते?"}}
{"translation": {"Hindi": "शांख्यायन आरण्यक के सातवें, आठवें अध्याय में व्याप्त कौन सा उपनिषद्‌ है?", "Kannada": "ಶಾಂಖಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಾಪಿಸಿ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "शांख्यायनारण्यकस्य सप्तमाष्टमाध्यायौ अभिव्याप्य का उपनिषद्‌ तिष्ठति?"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत अनुष्ठान कब होता है?", "Kannada": "ಮಹಾವ್ರತನ ಅನುಷ್ಠಾನವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "महाव्रतानुष्ठानं कदा भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत अनुष्ठान में विहित विधानों का वर्णन कहाँ है?", "Kannada": "ಮಹಾವ್ರತ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ವಿಧಾನಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಎಲ್ಲಿದೆ?", "Sanskrit": "महाव्रतानुष्ठानेन विहितानां विधानानां वर्णनं कुत्र अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु को भगाने के लिए विशिष्ट याग का वर्णन कहाँ पर है?", "Kannada": "ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಓಡಿಸಲು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಯಾಗದ ವರ್ಣನೆಯು ಎಲ್ಲಿದೆ?", "Sanskrit": "मृत्योः अपसारणाय विशिष्टयागस्य वर्णनं कुत्र अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "बारहवें अध्याय में किसका वर्णन हे?", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "द्वादशाध्याये कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव ब्रह्म की एकता शांख्यायन आरण्यक के किस अध्याय में वर्णित हे?", "Kannada": "ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮದ ಐಕ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "जीवब्रह्मणोः ऐक्यं शांख्यायनारण्यके कस्मिन्‌ अध्याये वर्णितमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पंद्रहवे अध्याय में क्या वर्णित है?", "Kannada": "ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": ". पञ्चदशाध्याये किं वर्णितमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "शांख्यायन आरण्यक का द्रष्टा कौन है?", "Kannada": "ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ದ್ರಷ್ಟಾ ಯಾರು?", "Sanskrit": "शांख्यायनारण्यकस्य द्रष्टा कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "शाडयायन आरण्यक दूष्टा के गुरु का क्या नाम है?", "Kannada": "ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕ ದ್ರಷ್ಟುವಿನ ಗುರುವಿನ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "शाङ्यायनारण्यकस्य द्रष्टुः गुरोः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक यजुर्वेद के साथ सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಜುರ್ವೇದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमिदं यजुर्वेदेन सह सम्बद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु आत्मतत्त्व की विशेष विवेचना को यह उपनिषद्‌ भी कहता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆತ್ಮತತ್ವದ ವಿಶೇಷ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किञ्च आत्मतत्त्वस्य विशेषविवेचकत्वेन इयम्‌ उपनिषदपि कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक भी प्राचीनतम और मान्य है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಪ್ರಾಚೀನತಮ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.", "Sanskrit": "इदमपि आरण्यकं प्राचीनतमं मान्यतमं च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद की मैत्रायणी शाखा का भी एक आरण्यक है, जो मैत्रायणीय उपनिषद्‌, इस नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಆರಣ್ಯಕವಿದೆ, ಯಾವುದು ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಉಪನಿಷತ್ತು, ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदीयायाः मैत्रायणीयशाखाया अपि एकम्‌ आरण्यकमस्ति, यत्‌ मैत्रायणीयोपनिषद्‌ इति नाम्ना ख्यातमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्यक किस वेद से सम्बद्धित है?", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕವು ಯಾವ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "बृहदारण्यकं केन वेदेन सम्बद्धः अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्यक का उपनिषद्‌ कथन का क्या कारण है?", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕವನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣವೇನು?", "Sanskrit": "बृहदारण्यकस्य उपनिषदिति कथनस्य किं कारणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद में मैत्रायणी शाखा के अन्तर्गत उपनिषद्‌ का क्या नाम है?", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಶಾಖೆಯೊಳಗೆ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदीयायां मैत्रायणीशाखायाम्‌ अन्तर्गतायाः उपनिषदः नाम किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में दस परिच्छेद अथवा प्रपाठक हैं।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪರಿಚ್ಛೇದ ಅಥವಾ ಪ್ರಪಾಠಕರಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके दश परिच्छेदाः अथवा प्रपाठकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रपाठक सामान्य रूप से `अरण' इस पद से जानी जाती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ \"ಅರಣ\" ಈ ಪದದಿಂದಲೇ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रपाठकोऽयं सामान्यतः “अरण इति पदेन ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका नामकरण भी उससे ही होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಾಮಕರಣವು ಅದರಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य नामकरणम्‌ अपि तेनैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पहले प्रपाठक का नाम है - ' भद्र, दूसरे का - ` सहैव, तीसरे का - `चिति', चौथे का - ` युज्‌जते', पांचवे का - ' देव वै', छठे का - “परे', सातवे का - शिक्षाः, आठवे का - 'ब्रह्मविद्या', नौवे का - ` भृगु\", दसवें का - “नारायणीय है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮೊದಲನೇ ಪ್ರಪಾಠಕನ ಹೆಸರು - ಭದ್ರ, ಎರಡನೆಯವರ ಹೆಸರು - ಸಹೈವ ಮೂರನೆಯವರ ಹೆಸರು ಚಿತಿ, ನಾಲ್ಕನೆಯವರ ಹೆಸರು- ಯುಂಜತೆ, ಐದನೆಯವರ ಹೆಸರು-ದೇವ ವೈ, ಆರನೇಯವರ ಹೆಸರು- \"ಪರೆ\" ಏಳನೆಯವರ ಹೆಸರು-\"ಶಿಕ್ಷಾ\", ಎಂಟನೆಯವರ ಹೆಸರು- \"ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ\", ಒಂಭತ್ತನೆಯವರ ಹೆಸರು- \"ಭೃಗು\", ಹತ್ತನೆಯವರ ಹೆಸರು - ನಾರಾಯಣೀಯ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा प्रथमस्य प्रपाठकस्य नाम अस्ति- “भद्रः, द्वितीयस्य- “सहैव, तृतीयस्य- “चितिः”, चतुर्थस्य- “युञ्जते”, पञ्चमस्य- देव वै”, षष्ठस्य- “परे”, सप्तमस्य- “शिक्षा', अष्टमस्य- “ब्रह्मविद्या”, नवमस्य- “भृगुः”, दशमस्य- “नारायणीयः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें सात, आठ और नौवें प्रपाठकों को मिलाकर “तैत्तिरीय उपनिषद्‌' कहलाता है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೆ ಪ್ರಪಾಠಕರನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ \"ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ\".", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सप्तम, अष्टम, नवम प्रपाठकाः मिलित्वा 'तैत्तिरीयोपनिषदि'ति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें प्रपाठक को भी महानारायणीय उपनिषद्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕರನ್ನು ಮಹಾನಾರಾಯಣೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दशमप्रपाठकोऽपि महानारायणीयोपनिषदिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रपाठक आरण्यक का परिशिष्ट भाग है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕ ಆರಣ್ಯಕದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं प्रपाठकः आरण्यकस्य परिशिष्टभागः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपाठकों का विभाजन अनुवाकों में है।", "Kannada": "ಪ್ರಪಾಠಕರ ವಿಭಜನೆಯು ಅನುವಾಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "प्रपाठकानां विभाजनम्‌ अनुवाकेषु अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौवें प्रपाठक तक अनुवाकों की संख्या १०७ है।", "Kannada": "ಒಂಭತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದವರೆಗೆ ಅನುವಾಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೭ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नवमप्रपाठकपर्यन्तम्‌ अनुवाकसंख्या १०७ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय ब्राह्मण के समान ही यहाँ पर भी प्रत्येक अनुवाक में दस वाक्यों का एक अङ्क होता है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳ ಒಂದು ಅಂಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयब्राह्मणमिव अत्रापि प्रत्येकस्मिन्‌ अनुवाके दशानां वाक्यानाम्‌ एकः अङ्कः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक दस का अन्तिम पद अनुवाक के अन्तिम में परिगणन किया है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಶಕದ ಅಂತಿಮ ಪದವನ್ನು ಅನುವಾಕದ ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं दशकस्य अन्तिमं पदम्‌ अनुवाकस्य अन्तिमे परिगणितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में ऋक्‌ मन्त्र उद्धृत है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿಯೇ ಋಗ್ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके ऋङ्गन्त्राः उद्धृताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहला प्रपाठक आरुण-केतु नाम की अग्नि की उपासना का तथा उसके लिए ईटों के चयन का वर्णन करता है।", "Kannada": "ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಪಾಠಕ ಆರುಣ-ಕೇತು ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಾಸನೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रथमः प्रपाठकः आरुण-केतुनामकस्य अग्नेः उपासनायाः तथा तदर्थम्‌ इष्टिकाचयनस्य वर्णनं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक में स्वाध्याय का तथा पञ्चमहायज्ञों का वर्णन है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದ ಮತ್ತು ಪಂಚ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठके स्वाध्यायस्य तथा पञ्चमहायज्ञानां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ गङ्गा-यमुना के बीच का स्थान पवित्र, तथा मुनियों के निवास के लिए उत्कृष्ट भूमि का वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಯಮುನಾ ನದಿಗಳ ನಡುವಿರುವ ಸ್ಥಳವು ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಭೂಮಿಯ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र गङ्गा-यमुनयोः मध्यदेशः पवित्रः, तथा मुनीनां निवासाय उत्कृष्टभूमिः वर्णिता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे प्रपाठक में चार होताओं के चित्त में उपयोगी मन्त्रों का सङ्ग्रह है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೋತೃಗಳ ಮನದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयप्रपाठकः चातुर्होत्रचितेः उपयोगिनां मन्त्राणां सङ्ग्रहोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे अध्याय में संन्यासी के उपयोगी मन्त्रों का सङ्ग्रह है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थाध्याये प्रवर्ग्यस्य उपयोगिनां मन्त्राणां सङ्ग्रहोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कुरुक्षेत्र का और खाण्डव का वर्णन भौगोलिक स्थित्ति के अनुसार से ही है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತು ಖಾಂಡವದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಅನುಸಾರದಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कुरुक्षेत्रस्य खाण्डवस्य च वर्णनं भौगोलिकस्थितेः अनुसारेण एवाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रपाठक में अभिचार मन्त्रों की भी सत्ता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿಚಾರ ಮಂತ್ರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रपाठके अभिचारमन्त्राणामपि सत्ता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आभिचारिक मन्त्रों का प्रयोग शत्रुओं के नाश के लिए होता है।", "Kannada": "ಅಭಿಚಾರಿಕ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ವೈರಿಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आभिचारिकमन्त्राणां प्रयोगः शत्रूणां नाशाय भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "४।२७ मन्त्र में तथा ४।३७ मन्त्र में 'छिन्धी भिन्धी हन्धी कट' इस प्रकार के मन्त्रों का स्पष्ट रूप से यहाँ संकेत है।", "Kannada": "೪.೨೭ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೪.೩೭ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಛಿಂಧೀ ಭಿಂಧೀ ಹಂಧೀ ಕಟ\" ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತವಿದೆ.", "Sanskrit": "४।२७ मन्त्रे तथा ४।३७ मन्त्रे छिन्धी भिन्धी हन्धी कट” एवंविधानां मन्त्राणां स्पष्टरूपेणात्र संकेतो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "४।३८ मन्त्र में अथर्ववेद के आभिचारिक मन्त्र के प्रति स्फुट रूप से सङ्केत प्राप्त होता है।", "Kannada": "೪.೩೮ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಅಭಿಚಾರಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿ ಸ್ಫುಟ ರೂಪದಿಂದ ಸಂಕೇತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४।३८ मन्त्रे अथर्ववेदीयम्‌ आभिचारिकमन्त्रं प्रति स्फुटरूपेण सङ्केतः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँचवे प्रपाठक में यज्ञों के सङ्केत नाम उपलब्ध होते हैं।", "Kannada": "ಐದನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ ಸಂಕೇತಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमे प्रपाठके यज्ञीयानां सङ्केतानाम्‌ उपलब्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छठे प्रपाठक में पितृमेध सम्बन्धी मन्त्रों का उल्लेख है।", "Kannada": "ಆರನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಮೇಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "षष्ठे प्रपाठके पितृमेधसम्बन्धिनां मन्त्राणाम्‌ उल्लेखोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सातवें, आठवें और नौवें प्रपाठकों में तैत्तरीय उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सप्तम-अष्टम-नवमप्रपाठकेषु तैत्तिरीयोपनिषदस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें प्रपाठक में नारायणीय उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೆಯ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಇದೆ.", "Sanskrit": "दशमे प्रपाठके नारायणीयोपनिषदस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रपाठक की संख्या का भी निर्देश नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದೇಶವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य प्रपाठकसंख्याऽपि निर्दिष्टा नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में स्थान-स्थान पर कुछ विशेष बात भी प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ವಾರ್ತೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके स्थाने स्थाने कतिपयाः विशिष्टाः वार्ताः अपि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे- १. कश्यप का अर्थ होता है सूर्य।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ- ೧. ಕಶ್ಯಪದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಸೂರ್ಯ.", "Sanskrit": "यथा (१) कश्यपस्यार्थो भवति सूर्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी व्युत्पत्ति पर्याप्त रूप से वैज्ञानिक है।", "Kannada": "ಇದರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य व्युत्पत्तिः पर्याप्तरूपेण वैज्ञानिकी वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कश्यप देखने वाला होता है।", "Kannada": "ಕಶ್ಯಪರು ನೋಡುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "“कश्यपः पश्यको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सभी को चारो और से सूक्ष्मता से देखता है' १।८।८) अर्थात्‌ पश्यक शब्द से वर्ण को बदलने के नियम से कश्यप शब्द बनता है।", "Kannada": "\"ಯತ್ ಸರ್ವಂ ಪರಿಪಶ್ಯತಿ ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾತ್\" (೧/೮/೮) - ಅಂದರೆ ಯಾರು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು - ಅಂದರೆ ಪಶ್ಯಕ ಶಬ್ದದಿಂದ ವರ್ಣವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ನಿಯಮದಿಂದ ಕಶ್ಯಪ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ सर्वं परिपश्यति सौक्ष्म्यात्‌\" १।८।८) अर्थात्‌ पश्यकशब्दात्‌ वर्णव्यत्ययस्य नियमेन कश्यपशब्दः निष्पन्नो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से वर्ण व्यत्यय से बने हुए शब्द का सुंदर उदाहरण यह है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವರ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಆಗಿರುವ ಶಬ್ದದ  ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಿದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण वर्णव्यत्ययेन निष्पन्नस्य शब्दस्य सुष्ठु उदाहरणमिदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(२) पाराशर व्यास का भी यहाँ उल्लेख प्राप्त होता है (१।९।२)।", "Kannada": "(೨) ಪಾರಾಶರ ವ್ಯಾಸರ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ (೧.೯.೨).", "Sanskrit": "(२) पाराशर्यव्यासस्यापि अत्र उल्लेखः प्राप्यते (१।९।२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "(३) दूसरे प्रपाठक के आरम्भ में ही संध्या में प्रयुक्त सूर्य के अर्घजल की महिमा का वर्णन है।", "Kannada": "(೩) ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಧ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಅರ್ಘಜಲದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(३) द्वितीयप्रपाठकस्यारम्भे एव सन्ध्यायां प्रयुक्तस्य सूर्यस्य अर्घजलस्य महिमा वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस जल प्रभाव से मन्देह नाम के दैत्य का सभी प्रकार से विनाश होता है (२।२)।", "Kannada": "ಆ ಜಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಂದೇಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೈತ್ಯನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದಲೂ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन जलप्रभावेण मन्देहनामकस्य दैत्यस्य सर्वथा विनाशो भवति (२।२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद से सम्बद्ध भी एक आरण्यक है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಆರಣ್ಯಕವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सामवेदेन सम्बद्धम्‌ अप्येकम्‌ आरण्यकमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक तवलकार आरण्यक के नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ತವಲಕಾರ ಆರಣ್ಯಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमिदं तवलकारारण्यकमिति नाम्ना प्रसिद्धमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही आरण्यक ' जैमिनीय उपनिषद्‌ ब्राह्मण कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು \"ಜೈಮಿನೀಯ ಉಪನಿಷದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ\" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इदमेव आरण्यकं 'जैमिनीयोपनिषद्ब्राह्मणमि'ति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें चार अध्याय है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्य चत्वारोऽध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक अध्याय में अनुवाक हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಅನುವಾಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकस्मिन्‌ अध्याये अनुवाकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे अध्याय का दसवें अनुवाक में प्रसिद्ध तवलकार, अथवा केनोपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಹತ್ತನೇ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ತವಲಕಾರ ಅಥವಾ ಕೇನೋಪನಿಷದ್ ಇದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थाध्यायस्य दशमानुवाके प्रसिद्धः तवलकारः किंवा केनोपनिषदस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का कोई भी आरण्यक उपलब्ध नहीं है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಯಾವುದೇ ಆರಣ್ಯಕಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य न किमपि आरण्यकम्‌ उपलब्धमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद से सम्बद्ध जो उपनिषद्‌ है, वे किसी भी आरण्यक के अंश नहीं होकर प्रारम्भ से ही स्वतन्त्र ग्रन्थ रूप से विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಇವೆಯೋ, ಅವು ಯಾವುದೇ ಆರಣ್ಯಕದ ಅಂಶ ಆಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರು ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥ ರೂಪದಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.", "Sanskrit": "अनेन वेदेन सम्बद्धाः या उपनिषदः सन्ति, ताः कस्यापि आरण्यकस्यांशो न भूत्वा प्रारम्भादेव स्वतन्त्रग्रन्थरूपेण विद्यमानाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुराणों में आरण्यक का आचार्य रूप में शौनक के नाम का उल्लेख है - “शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः' (पद्मपुरा० ५।१।१८) पुराण का यह वाक्य यथार्थ है।", "Kannada": "ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆರಣ್ಯಕದ ಆಚಾರ್ಯರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶೌನಕರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ-ಶೌನಕೋ ನಾಮ ಮೇಧಾವಿ ವಿಜ್ಞಾನಾರಣ್ಯಕೆ ಗುರುಃ\" (ಪದ್ಮಪುರಾ ೫.೧.೧೮) ಪುರಾಣದ ಈ ವಾಕ್ಯವು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुराणेषु आरण्यकस्य आचार्यरूपेण शौनकस्य नाम उल्लिखितमस्ति- “शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः” (पद्मपुरा० ५।१।१८) पुराणस्य वाक्यमिदं यथार्थमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि आचार्य शौनक एक ब्रह्मवेत्ता ऋषि थे।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಆಚಾರ್ಯ ಶೌನಕ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ ಋಷಿ ಆಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "यतः आचार्यशौनकः एको ब्रह्मवेत्ता ऋषिः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्होने वेदों की अध्यात्म परक व्याख्या की है।", "Kannada": "ಇವರು ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪರಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अनेन वेदानाम्‌ अध्यात्मपरका व्याख्या कृतास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो की इस वामीयभाष्य में आत्मानन्द ने लिखा है- ` अध्यात्मविषयां शौनकादिरीतिम्‌'| पद्य पुराण का विज्ञान आरण्यक शब्द भी आरण्यक स्वरूप का परिचायक है।", "Kannada": "ಈ ವಾಮೀಯಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾನಂದರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ - \"ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿಷಯಾಂ ಶೌನಕಾದಿರೀತಿಮ್\"।  ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ವಿಜ್ಞಾನಾರಣ್ಯಕಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯು ಆರಣ್ಯಕಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಚಾಯಕವಿದೆ.", "Sanskrit": "यतः अस्य वामीयभाष्ये आत्मानन्देन लिखितम्‌- “अध्यात्मविषयां शौनकादिरीतिम्‌। पद्मपुराणस्य विज्ञानारण्यकशब्दोऽपि आरण्यकस्वरूपस्य परिचायकोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक विज्ञान के विशिष्ट ज्ञान का अथवा अध्यात्म ज्ञान का बोधक ग्रन्थ है यह भी इससे ही जाना जाता है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜ್ಞಾನದ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧಕ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ ಇದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकं विज्ञानस्य, विशिष्टज्ञानस्य, अध्यात्मज्ञानस्य वा बोधको ग्रन्थोऽस्ति, इत्यपि अनेन ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपाठक सामान्य रूप से किस नाम से जाने जाते है?", "Kannada": "ಪ್ರಪಾಠಕರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रपाठकः सामान्यतया केन नाम्ना ज्ञायते?"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे, सातवें, आठवें प्रपाठकों का नाम लिखिए।", "Kannada": "ಮೂರನೆಯ, ಏಳನೆಯ, ಎಂಟನೇ ಪ್ರಪಾಠಕರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "तृतीय, सप्तम, अष्टमप्रपाठकानां नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम प्रपाठक का क्या नाम है?", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಪ್ರಪಾಠಕರ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "अन्तिमप्रपाठकस्य नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय आरण्यक के कौन-कौन से अध्याय तैत्तिरिय उपनिषद्‌ कहलाते हैं?", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "तैत्तिरीयारण्यकस्य के अध्यायाः तैत्तिरियोपनिषद्‌ इति कथ्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय आरण्यक के किस प्रपाठक में गङ्गा यमुना की कथा का वर्णन है?", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಯಮುನೆಯ ಕಥೆಯ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ?", "Sanskrit": "तैत्तिरीयारण्यके कस्मिन्‌ प्रपाठके गङ्गायमुनयोः कथा वर्णिता अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पांचवे प्रपाठक में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಐದನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "पञ्चमप्रपाठके कस्य वर्णनमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "परे यह किस प्रपाठक का नाम है?", "Kannada": "ಪರೆ ಎಂಬುದು ಯಾವ ಪ್ರಪಾಠಕರ ಹೆಸರಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "परे इति कस्य प्रपाठकस्य नाम ?"}}
{"translation": {"Hindi": "काश्यप का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಕಾಶ್ಯಪದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "काश्यपस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक के आरम्भ में क्या-क्या वर्णित है?", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಪಾಠಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏನೇನು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठकस्य आरम्भे किं किं वर्णितमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपाठकों का विभाजन कैसे होता है?", "Kannada": "ಪ್ರಪಾಠಕರ ವಿಭಜನೆ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "प्रपाठकानां विभाजनं कथं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": ". सामवेद संबन्धित आरण्यक का क्या नाम है?", "Kannada": "ಸಾಮವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರಣ್ಯಕದ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "सामवेदसम्बन्धिनः आरण्यकस्य नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": ". तवलकार आरण्यक किस नाम से कहलाता है?", "Kannada": "ತವಲಕಾರ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तवलकारारण्यकं केन नाम्ना कथ्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": ". केन उपनिषद्‌ किस अनुवाक में है?", "Kannada": "ಕೇನ ಉಪನಿಷತ್ತು ಯಾವ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿದೆ?", "Sanskrit": "केनोपनिषद्‌ कस्मिन्‌ अनुवाके अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्य आचार्य कौन है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯ ಆಚಾರ್ಯರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "आरण्याचार्यः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": ". वेदों की अध्यात्म परक व्याख्या किसने की है?", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪರಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "वेदानाम्‌ अध्यात्मिकपरका व्याख्या केना कृता अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों का सामान्य परिचय भारतीय दर्शन साहित्य में श्रुति, स्मृति, न्याय, आख्यानों के तीन प्रस्थान है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವು ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ನ್ಯಾಯ, ಆಖ್ಯಾನಗಳ ಮೂರು ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदां सामान्यपरिचयः भारतीयदर्शनसाहित्ये सन्ति त्रीणि श्रुतिस्मृतिन्यायाख्यानि प्रस्थानानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे वेदों को ही धारण करके स्थित है।", "Kannada": "ಅವು ವೇದಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तानि वेदान्‌ एव अवलम्ब्य स्थितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें मानव जीवन के चरम लक्ष्य और उसको प्राप्ति साधन का उपदेश है।", "Kannada": "ಆ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಚರಮ ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ಸಾಧನೆಯ ಉಪದೇಶವಿದೆ.", "Sanskrit": "तानि मानवजीवनस्य चरमं लक्ष्यं तत्प्राप्तिसाधनम्‌ च उपदिशन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ प्रस्थान त्रयी में प्रथम प्रस्थान कहलाता है, क्योंकि यह ही भारतीय विचार शास्त्र का श्रेष्ठ उपजीव्य ग्रन्थ है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷದ್ ಪ್ರಸ್ಥಾನ ತ್ರಯೀ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪಜೀವ್ಯ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्‌ प्रस्थानत्रय्यां प्रथमप्रस्थानम्‌ आवहति यतो हि एषा एव भारतीयविचारशास्त्रस्य श्रेष्ठः उपजीव्यग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीमद्भगवद्गीता को दूसरा प्रस्थान कहते है।", "Kannada": "ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रीमद्भगवद्गीता द्वितीयं प्रस्थानमिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गीता कैसे दूसरा प्रस्थान है यह निम्नलिखित श्लोक से स्पष्ट होता है - “सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दनः।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಗೀತೆಯ ಎರಡನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂದು ಕೆಳಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಸರ್ವೋಪನಿಷದೋ ಗಾವೋ ದೋಗ್ಧಾ ಗೋಪಾಲನಂದನಃ\"।", "Sanskrit": "कथं गीता द्वितीयप्रस्थानम्‌ इति अधःस्थितेन श्लोकेन स्पष्टं भवति- “सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बादरायण व्यास प्रणीत ब्रह्मसूत्र को तीसरा प्रस्थान कहते है।", "Kannada": "ಬಾದರಾಯಣರು ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಪ್ರಣೀತವಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರವನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "बादरायणव्यास प्रणीतं ब्रह्मसूत्रं तृतीयप्रस्थानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अचानक विरोधियों का उपनिषद्‌ वाक्यों के मध्य में सामजस्य अच्छी प्रकार से प्रदर्शित करते है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ವಿರೋಧಿಗಳ ಉಪನಿಷತ್ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तत्र आपाततो विरोधिनाम्‌ उपनिषद्वाक्यानां समन्वयः सम्यक्‌ प्रदर्शितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे भी सभी वाक्यों का ब्रह्मनिष्ठ सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಕ್ಯಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सर्वेषामपि वाक्यानां ब्रह्मनिष्ठत्वं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी ताकिको की युक्ति भी यहाँ निराकृत की है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕಗಳ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि च तार्किकाणां युक्तयोऽपि अत्र निराकृताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय वैदिक धर्म ग्रन्थ और दर्शन यह ही प्रस्थानत्रय का अवलम्बन करते है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ ಇದೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನ ತ್ರಯದ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "भारतीया वैदिकधर्मग्रन्था दर्शनानि च इदमेव प्रस्थानत्रयम्‌ अवलम्बन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उप-नि-पूर्वक विशरण गति अवसादन अर्थ से “षद्लृ -धातु से क्विप प्रत्यय में रूप उपनिषद्‌ बनता है।", "Kannada": "ಉಪ-ನಿ- ಪೂರ್ವಕವಾದ ವಿಶರಣ ಗತಿ ಅವಸಾದನ ಅರ್ಥದಿಂದ ಷದ್ಲೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ  ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷದ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "उप-नि-पूर्वकात्‌ विशरणगत्यवसादनार्थकात्‌ 'षद्लृ-धातोः क्विप्प्रत्यये रूपम्‌ उपनिषदिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों के अध्ययन से ऐहिक विषयों में तथा आमुष्मिक विषयों में वैराग्य को स्वीकार करके संन्यासियों की संसार की बीजभूत विद्या नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಐಹಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಮುಷ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಸಂಸಾರದ ಬೀಜಭೂತ ವಿದ್ಯೆಯು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदाम्‌ अध्ययनेन ऐहिकविषयेषु तथा आमुष्मिकविषयेषु च वैराग्यं स्वीकृतवतां मुमुक्षूणां संसारस्य बीजभूता विद्या नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब मुमुक्षु पुरुष ब्रह्म को प्राप्त करता है, और दुःखों से दूर होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಮುಮುಕ್ಷು ಪುರುಷನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदा मुमुक्षुः पुरुषः ब्रह्म प्राप्नोति, दुःखानि च दूरीभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म स्वरूप का उसकी प्राप्ति उपाय का, जीव का, जगत का, तथा आत्मा आदि विषयों का विस्तार सहित वर्णन उपनिषद्‌ में है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಉಪಾಯ ಜೀವದ ಜಗತ್ತಿನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾದಿವಿಷಯಗಳ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः स्वरूपस्य तत्प्राप्त्युपायस्य जीवस्य जगतश्च तथा आत्मादिविषयाणां सविस्तरं वर्णनम्‌ उपनिषदि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इसका ` उपनिषद्‌ ' यह नाम ( संज्ञा) युक्त ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ \"ಉಪನಿಷದ್\" ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದಲೇ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य 'उपनिषद्‌' इत्येषा संज्ञा युक्ता एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "* सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम्‌' यह मुक्तिकोपनिषद्‌ का वाक्य है।", "Kannada": "\"ಸರ್ವೋಪನಿಷದಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸಾರಮಷ್ಟೋತ್ತರಂ ಶತಮ್\" ಎಂಬುದು ಮುಕ್ತಿಕೋಪನಿಷದ್ ಇದರ ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "“सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम्‌“ इत्येतद्‌ मुक्तिकोपनिषद्वाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे जाना जाता है कि उपनिषद्‌ एक सौ आठ से भी अधिक थे।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಒಂದು ನೂರು ಎಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एतेन ज्ञायते यद्‌ उपनिषदः अष्टोत्तरशततः अपि अधिका आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु एक सौ आठ संख्या तक ही उपनिषद्‌ प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ನೂರೆಂಟು ಸಂಖ್ಯೆಗಳವರೆಗೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु अष्टोत्तरशतसंख्याकाः उपनिषदः एव प्राप्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन उपनिषदों में प्राय बारह उपनिषद्‌ प्राचीन और विस्तृत विषय का प्रतिपादन करते है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಹದಿನೆರಡು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतासु उपनिषत्सु प्रायेण द्वादश उपनिषदः प्राचीनाः विशदतया च विषयं प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ये प्रमाणिक होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗುತ್ತವೆ,", "Sanskrit": "अतः एताः प्रामाणिकाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ १० उपनिषद्‌ ऋग्वेद से सम्बद्ध, १९ उपनिषद्‌ शुक्ल यजुर्वेद से सम्बद्ध, ३२ कृष्ण यजुर्वेद से सम्बद्ध, १६ सामवेद से सम्बद्ध, ३१ अथर्ववेद से सम्बद्ध।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ೧೦ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಋಗ್ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ೧೯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ೩೨ ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ೧೬ ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ೩೧ ಅಥರ್ವ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र १० उपनिषदः ऋग्वेदसम्बद्धाः, १९ उपनिषदः शुक्लयजुर्वदसम्बद्धाः, ३२ कृष्णयजुर्वेदसम्बद्धाः, १६ सामवेदसम्बद्धाः, ३१ अथर्ववेदसम्बद्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त आचार्यो ने इन उपनिषदों की व्याख्या लिखी।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ताचार्याः एतासाम्‌ उपनिषदां व्याख्यानानि विरचितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "काण्व संहिता विषय पर टिप्पणी लिखिए।", "Kannada": "ಕಾಣ್ವ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ.", "Sanskrit": "काण्वसंहिताविषये टिप्पणी लेख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय संहिता विषय पर छोटा निबंध लिखिए।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ನಿಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयसंहिताविषये लघुप्रबन्धो लेख्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैत्रायणी संहिता विषय पर टिप्पणी लिखिए।", "Kannada": "ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "मैत्रायणीसंहिताविषये टिप्पणी लेख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "कापिष्ठल संहिता विषय पर छोटा निबन्ध लिखिए।", "Kannada": "ಕಪಿಷ್ಟಲ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "कापिष्ठलसंहिताविषये लघुप्रबन्धो लेख्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साम शब्द के अर्थ का विस्तार से निबन्ध लिखिए।", "Kannada": "ಸಾಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನಿಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "सामशब्दार्थः विस्तरशः लेख्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौथुमीय शाखा विषय पर टिप्पणी लिखिए।", "Kannada": "ಕೌಥುಮೀಯ ಶಾಖೆಯ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "कौथुमीयशाखाविषये टिप्पणी लेख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "राणायनीय शाखा विषय पर छोटा निबन्ध लिखिए।", "Kannada": "ರಾಣಾಯನೀಯ ಶಾಖಾ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಲಘು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "राणायनीयशाखाविषये लघुप्रबन्धो लेख्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनीय शाखा विषय पर टिप्पणी लिखिए।", "Kannada": "ಜೈಮಿನೀಯ ಶಾಖಾ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಲಘು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "जैमिनीयशाखाविषये टिप्पणी लेख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर। यजु।", "Kannada": "ಪಾಠದಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರ. ಯಜು.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि।यजुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो प्रकार का।", "Kannada": "ಎರಡು ವಿಧಗಳು.", "Sanskrit": "द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "१ ब्रह्म सम्प्रदाय, २ और आदित्य सम्प्रदाय दो सम्प्रदाय हैं।", "Kannada": "೧.ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ೨. ಆದಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "१) ब्रह्मसम्प्रदायः, २) आदित्यसम्प्रदायः चेति द्वौ सम्प्रदायौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र और ब्राह्मण भाग का एक ही जगह मिश्रण कृष्ण यजुर्वेद के कृष्णत्व का कारण है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಾಗವು ಒಂದೇ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಕೃಷ್ಣತ್ವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रब्राह्मणयोर्भागस्य एकत्र मिश्रणमेव कृष्णयजुर्वेदस्य कृष्णत्वस्य कारणमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चालीस।", "Kannada": "ನಲವತ್ತು.", "Sanskrit": "चत्वारिंशत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाईसवे अध्याय से आरम्भ करके पच्चीसवे अध्याय तक अश्वमेध यज्ञ के विशिष्ट मन्त्रों का निर्देश है।", "Kannada": "ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ  ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶವಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वाविंशत्यध्यायाद्‌ आरभ्य पञ्चविंशत्यध्यायपर्यन्तम्‌ अश्वमेधयज्ञस्य विशिष्टमन्त्राणां निर्देशोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद की माध्यन्दिन शाखा और काण्व शाखा दो शाखा है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಶಾಖಾ ಮತ್ತು ಕಾಣ್ವ ಶಾಖಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य माध्यन्दिनशाखा, काण्वशाखा चेति द्वे शाखे।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद की अभी चार शाखा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ನಾಲ್ಕು ಶಾಖೆಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदस्य सम्प्रति चतस्रः शाखाः प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तर भारत में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरभारते प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चार काण्ड है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಕಾಂಡಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "चत्वारः काण्डाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“साम को जो जानता है वही वेद को जानता है” “वेदों में सामवेद हूँ' इति।", "Kannada": "\"ಸಾಮವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ\" ಎಂದು. \"ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮವೇದವಾಗಿದ್ದೇನೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "\"सामानि यो वेत्ति स वेद तत्त्वम्‌\" इति। \"वेदानां सामवेदोऽस्मि\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गान पूर्वक परमात्मा की उपासना।", "Kannada": "ಗಾನದಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಉಪಸನೆ ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "गानपूर्वम्‌ परमात्मोपासनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन-कौथुमीय, राणायनीय, और जैमिनीय।", "Kannada": "ಮೂರು - ಕೌಥುಮೀಯ, ರಾಣಾಯನೀಯ, ಮತ್ತು ಜೈಮಿನೀಯ.", "Sanskrit": "तिस्रः। कौथुमीया, राणायनीया, जैमिनीया च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में वैरूप, बृहत्‌, रैवत, गायत्र, भद्र आदि साम के नामो का ज्ञान प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವೈರೂಪ, ಬೃಹತ್, ರೈವತ್, ಗಾಯತ್ರ, ಭದ್ರ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮದ ನಾಮಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे वैरूप-बृहत्‌-रैवत-गायत्र-भद्रादीनां साम्नानाम्‌ अभिधानं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं साम रूप में पति हूँ और तुम ऋक्‌ रूप में पत्नी हो।", "Kannada": "ನಾನು ಸಾಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪತಿ ಮತ್ತು ನೀನು ಋಕ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಆಗಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "सामरूपोऽहं पतिरस्मि त्वञ्च ऋग्रूपा पत्नी असि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन साम ऋचाओं पर सामगान होता है वह ऋचाए वेद विद्वानों द्वारा 'सामयोनि' नाम से जानी जाती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಸಾಮ ಋಚಾಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಗಾನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಋಚಾಗಳು  ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ದ್ವಾರ \"ಸಾಮಯೋನಿ\" ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यासामृचामुपरि सामगानं भवति ता ऋचः वेदज्ञाः 'सामयोनिः' नाम्ना अभिधीयते"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का समूह।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಸಮೂಹ.", "Sanskrit": "ऋक्समूहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द, छन्दसी और छन्दसिका।", "Kannada": "ಛಂದ, ಛಂದಸೀ ಮತ್ತು ಛಂದಸಿಕಾ.", "Sanskrit": "छन्दः, छन्दसी, छन्दसिका चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदव्यास महोदय ने अपने शिष्य जैमिनी के लिए।", "Kannada": "ವೇದವ್ಯಾಸ ಮಹೋದಯರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯ ಜೈಮಿನಿಗಾಗಿ.", "Sanskrit": "वेदव्यासमहोदयः स्वशिष्याय जैमिनये।"}}
{"translation": {"Hindi": "२४। सात्यमुग्रि मनुष्यों के द्वारा।", "Kannada": "೨೪. ಸಾತ್ಯಮುಗ್ರಿ ಜನರಿಂದ.", "Sanskrit": "२४।सात्यमुग्रिजनाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "१ गेयगान (प्रकृति गानम्‌), २ आरण्यक गान ३ ऊहगान, ४ और ऊह्यगान (रहस्य गान)।", "Kannada": "೧. ಗೇಯಗಾನ (ಪ್ರಕೃತಿ ಗಾನ), ೨. ಆರಣ್ಯಕ ಗಾನ ೩. ಊಹಗಾನ, ೪. ಊಹ್ಯಗಾನ (ರಹಸ್ಯಗಾನ).", "Sanskrit": "१) गेयगानम्‌ (प्रकृतिगानम्‌), २) आरण्यकगानम्‌ ३) ऊहगानम्‌, ४) ऊह्यगानं (रहस्यगानम्‌)।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अग्ने:' इस पद के स्थान में ` आग्नायि' इस पद का प्रयोग।", "Kannada": "\"ಅಗ್ನೇಃ\" ಈ ಪದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ \"ಆಗ್ನಾಯಿ\" ಈ ಪದದ ಪ್ರಯೋಗ.", "Sanskrit": "अग्नेः' इत्येतत्पदस्थाने 'आग्नायि' इति पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक पद को अलग करना।", "Kannada": "ಒಂದು ಪದವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "एकपदस्य पृथक्करणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे “तये' इस पद के स्थान में “तोयितीया २यि' इति।", "Kannada": "ಹೇಗೆ 'ತಯೆ' ಈ ಪದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 'ತೋತಿರೀಯಾ ೨ಯಿ' ಎಂದು.", "Sanskrit": "यथा 'तये' इत्येतत्पदस्थाने 'तोयितीया २यि' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक स्वर का दीर्घकाल तक अनेक प्रकार से उच्चारण करना।", "Kannada": "ಒಂದು ಸ್ವರದ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "एकस्वरस्य दीर्घकालपर्यन्तं विभिन्नोच्चारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे 'ये' इस पद का “या २२३ यि?", "Kannada": "ಹೇಗೆ \"ಯೆ\" ಈ ಪದದ \"ಯಾ ೨ ೩ ಯಿ\" ಹೀಗೆ ಉಚ್ಚಾರಣೆ.", "Sanskrit": "यथा 'ये' इति पदस्य 'या २ ३ यि' इत्युच्चारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार उच्चारण करना।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "इत्युच्चारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी भी पद का बार-बार उच्चारण करना।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರು ಪದದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "कस्यापि पदस्य भृशमुच्चारणम्‌ (पौनःपुन्येन)|"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - “तोयारि' पद का दो बार उच्चारण करना।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - \"ತೋಯಾರಿ\" ಪದದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा- 'तोयारि' पदस्य द्विवारम्‌ उच्चारणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आराम के लिए किसी भी पद के मध्य में विराम लगाना।", "Kannada": "ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದಾದರು ಪದದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿರಾಮವನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सौकर्य्याय कस्यापि पदस्य मध्ये विरामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - “गृणानि हव्यदातये इस पद में हकार के उपर विराम है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- \"ಗೃಣಾನಿ ಹವ್ಯದಾತಯೇ\" ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಹಕಾರದ ಮೇಲೆ ವಿರಾಮವಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा- 'गृणानि हव्यदातये' इत्यस्मिन्‌ पदे हकारस्योपरि विरामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र का प्रारम्भिक भाग प्रस्ताव है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रस्य प्रारम्भिकभागः प्रस्तावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो उद्गाता गाता है वह ही उपद्रव है।", "Kannada": "ಯಾರು ಉದ್ಗಾತವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದೇ ಉಪದ್ರವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ उद्गाता गायति तदेव उपद्रवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद संहिता साहित्य भारतीय ज्ञान गङगा के स्नोत वेद ही है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದ ಸಂಹಿತಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಗಂಗಾ ಸ್ರೋತವು ವೇದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदसंहितासाहित्यम्‌ भारतीयज्ञानगङ्गायाः स्रोतांसि वेदा एव सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार दूसरा कोई भी ग्रन्थ नहीं है जो अपनी प्रभा से केवल स्वय ही प्रकाशित न हो अपितु अपनी प्रभा से सम्पूर्ण भारतीय वाङ्मय को भी प्रकाशित कर दे।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಗ್ರಂಥವು ಇಲ್ಲ ಯಾರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾದಿಂದ ಕೇವಲ ಸ್ವ- ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸ್ವ-ಪ್ರಭಾದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾರತೀಯ ವಾಂಜ್ಞಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधः अन्यो न कोऽपि दीप्ततुल्यः ग्रन्थः अस्ति यः स्वप्रभया न केवलं स्वयं भासितः अपि तु स्वस्य प्रभया समस्तभारतीयवाङ्गयम्‌ एव प्रभासितवान्‌। '"}}
{"translation": {"Hindi": "“विद्यमान है धर्म आदि पुरुषार्थ जहाँ वे वेद है' ऐसा बह्वृक प्रातिशाख्य में कहा है।", "Kannada": "\"ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಧರ್ಮಾದಿ ಪುರುಷಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ವೇದವಿದೆಯೋ\" ಹೇಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विद्यन्ते धर्मादयः पुरुषार्था यैस्ते वेदाः' इति बहृवुक्प्रातिशाख्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों वेदों में अथर्ववेद सबसे अर्वाचीन है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಅರ್ವಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतर्षु वेदेषु अथर्ववेदः अतीव अर्वाचीनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के बहुत से विषयों पर यहाँ दुबारा आलोचना की है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ತುಂಬಾ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य बहवः विषयाः अत्र पुनः आलोचिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के ही बहुत से मन्त्र यहाँ वैसे ही स्वरूप में लिखे है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಿಂದಲೇ ಬಹಳ ಮಂತ್ರಗಳ ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदादेव बहवः मन्त्राः अत्र यथास्वरूपम्‌ अनुकृताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में केवल अपने स्वयं के मन्त्र जो अन्य वेदों में प्राप्त नहीं होते है इस प्रकार के मन्त्र बहुत ही कम है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸ್ವಂತವಾದ ಮಂತ್ರಗಳು ಯಾವುದು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ - ಈ ರೀತಿಯ ಮಂತ್ರಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदे केवलं स्वस्य मन्त्राः यदन्येषु वेदेषु नोपलब्धाः-एतादृशाः मन्त्राः अतीव स्वल्पाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अथर्ववेद की संहिता साहित्य अत्यधिक महत्त्वपूर्ण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಸಂಹಿತಾ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅಧಿಕ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अथर्ववेदस्य संहितासाहित्यम्‌ अतीव महत्त्वपूर्णं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपरे के पाठ में ऋक्‌ आदि तीन वेदों की संहिता विषयों पर चर्चा हुई अथवा उन वेदों की संहिता को समझा।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಋಗ್ ಆದಿ ಮೂರು ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆಯಾಯಿತು ಅಥವಾ ಆ ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತಾವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.", "Sanskrit": "पूर्वस्मिन्‌ पाठे ऋगादिवेदत्रयस्य संहिताविषये पूर्वपूर्वाध्याये भवन्तः भवत्यो वा ज्ञातवन्तः ज्ञातवत्यो वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय में अथर्ववेद की संहिता विषय पर आलोचना प्रस्तुत है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अध्याये अथर्ववेदस्य संहिताविषये आलोचना प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ० अथर्ववेद के साहित्य विषय को समझ पाने में; ० अथर्ववेद रूप वृक्ष की अनेक दिशाओं में फैली हुई शाखाओं के विषय को जानने में; ० अथर्ववेद के मूल प्रतिपाद्य विषयों को समझ पाने में; और ० स्त्री-राजा आदि के वैदिक कर्म के विषयों को जानने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು : ಅಥರ್ವವೇದದ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು ನೀವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ. ಅಥರ್ವವೇದರೂಪವೃಕ್ಷದ ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಶಾಖೆಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿ, ಅಥರ್ವವೇದದ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ, ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ-ರಾಜಾ ಆದಿ ವಿಷಯಗಳ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवन्तः- अथर्ववेदस्य साहित्यविषये ज्ञास्यन्ति। अथर्ववेदरूपवृक्षस्य विविधासु दिक्षु प्रसृतानां शाखानां विषये ज्ञातुं शक्ष्यन्ति। अथर्ववेदस्य मूलप्रतिपाद्यविषयान्‌ ज्ञास्यन्ति। स्त्री-राजादीनां वैदिककर्मविषये ज्ञास्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में अथर्ववेद का स्थान सबसे उपर है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದವು ಉನ್ನತವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदेष्व्थर्ववेदः महत्‌ स्थानम्‌ अधिकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ आदि तीनों वेद कम फल देने वाले है।", "Kannada": "ಋಗಾದಿ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदादित्रयो वेदाः आमुष्मिकफलदातारः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या चारों वेदों में अथर्ववेद बहुत विशिष्ट फल देता है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಥರ್ವವೇದವು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किम्बहुना वेदेषु अथर्ववेदो बहुलविशिष्टतां निदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब ऋग्वेद आदि तीनों वेद परलोक का फल देते है, तब यह अथर्ववेद इहलोक का भी फल देता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಋಗ್ವೇದಾದಿ ಮೂರು ವೇದಗಳು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ , ಅಥರ್ವ ವೇದವು ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವ ವೇದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा हि ऋग्वेदादयः त्रयो वेदा आमुष्मिकं फलं प्रददति तदाऽयं अथर्ववेद ऐहिकम्‌ अपि फलं प्रयच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन को सुखी करने के लिए जिन साधनों की अपेक्षा होती है, उनकी सिद्धि के लिए इस वेद में अनेक अनुष्ठानों का विधान है।", "Kannada": "ಜೀವನವನ್ನು ಸುಖವಾಗಿರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವೆಲ್ಲ ಸಾಧನೆಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅವುಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "जीवनं सुखसमन्वितं कर्त्तु येषां साधनानाम्‌ अपेक्षा भवति, तेषां सिद्ध्यर्थम्‌ इह वेदे विविधानाम्‌ अनुष्ठानानां विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि ने यद्यपि इस वेद की नौ शाखा का उल्लेख किया फिर भी वर्त्तमान में पैप्पलाद, और शौनक संज्ञा की दो शाखा ही प्राप्त होती हैं।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿಯವರು ಈ ವೇದದ ಒಂಭತ್ತು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು ಆದರು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೈಪ್ಪಲಾದ, ಮತ್ತು ಶೌನಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಇವೆರಡು ಶಾಖೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पतञ्जलिः यद्यपि अस्य वेदस्य नवशाखाः इति समुल्लिखति, तथापि इदानीं तु पैप्पलाद-शौनकसंज्ञके द्वे एव शाखे लभ्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व संहिता की शौनकशाखा और पैप्पलादशाखा लम्बे काल से ही प्रकाशित है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಸಂಹಿತೆಯ ಶೌನಕ ಶಾಖಾ ಮತ್ತು ಪೈಪ್ಪಲಾದಶಾಖಾ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वसंहितायाः शौनकशाखा पैप्पलादशाखा च अचिरेणैव मुद्रिते स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी भी यज्ञ को सम्पूर्ण रूप से निष्पन्न करने के लिए चार ऋत्विज होते हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ಋತ್ವಿಜರು ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कस्यापि यज्ञस्य सम्पूर्णरूपेण निष्पादनार्थं चत्वारः ऋत्विजो भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे ब्रह्मा इस नाम का ऋत्विग्‌ यज्ञ का अध्यक्ष होता है।", "Kannada": "ಅವರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಋತ್ವಿಜ ಯಜ್ಞದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तेषु ब्रह्मा इति नामकः ऋत्विग्‌ यज्ञस्य अध्यक्षो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका प्रधान कार्य सभी कार्यो पर अच्छी प्रकार से निरीक्षण करना तथा होने वाली त्रुटी को हटाना।", "Kannada": "ಇವರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯವು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆಯು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿಗಾ ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆಗುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "अस्य प्रधानकार्य सर्वत्र कार्येषु सम्यक्तया निरीक्षणं तथा सम्भावितायाः त्रुट्याः मार्जनम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्मा सभी वेदों को जानने वाला होना चाहिए।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एतदर्थं ब्रह्मणा सर्ववेदविदा भवितव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको मन से बल से भी सम्पन्न होना चाहिए।", "Kannada": "ಅವರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "तेन मनसा बलेनाऽपि सम्पन्नेन भवितव्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु उस ब्रह्मा का प्रधानभेद अथर्ववेद ही होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಧಾನಭೇದವು ಅಥರ್ವವೇದವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च तस्य ब्रह्मणः प्रधानभेदः अथर्ववेद एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में ब्रह्मा के महान्‌ गौरव का अनेक जगह वर्णन है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹತ್ತಾದ ಗೌರವದ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु ब्रह्मणः महान्‌ गौरवः अनेकत्र वर्णितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपथ ब्राह्मण का (३/२) कथन है की तीनों वेदों के द्वारा यज्ञ का अन्तर पक्ष को ही शुद्ध करते हैं।", "Kannada": "ಗೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದ (೩/೨) ಕಥನವಿದೆ ಮೂರು ವೇದಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಅಂತರ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "गोपथब्राह्मणस्य (३/२) कथनम्‌ अस्ति यत्‌ त्रिभिः वेदैः यज्ञस्यान्तरः पक्ष एव संस्क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मा मन से यज्ञ के अन्य पक्ष का संस्कार करता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಜ್ಞದ ಅನ್ಯ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मा मनसाऽन्यतरस्य पक्षस्य संस्कारं करोति|"}}
{"translation": {"Hindi": "( गोप. ब्रा. ३/२ ) पुरोहित को अथर्ववेद का ज्ञान भी आवश्यक होता है, जो राजा की शान्ति तथा पौष्टिक कार्य का सम्पादन अथर्ववेद से ही करता है।", "Kannada": "(ಗೋಪ.ಬ್ರಾ.೩/೨) ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದ ಜ್ಞಾನವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಯಾವುದು ರಾಜನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕಾರ್ಯದ  ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಅಥರ್ವವೇದದಿಂದಲೇ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(गोप. ब्रा. ३/२) पुरोहितस्य अथर्ववेदस्य ज्ञानम्‌ अपि आवश्यकं भवति, यदसौ राज्ञः शान्त्यास्तथा पौष्टककार्यस्य च सम्पादनं अथर्ववेदेन एव करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के परिशिष्ट में लिखा है कि - जिस राज्य में अथवा राजा के जनपद में अथर्ववेद का ज्ञाता रहता है उस राष्ट्र में उपद्रव आदि नहीं रहते हैं और वह राष्ट्र भी शीघ्र ही वृद्धि को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ವೇದದ ಪರಿಶಿಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದೆ - ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾಜನ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಇರುತ್ತಾನೆಯೋ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪದ್ರವಾದಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य परिशिष्टे लिखितम्‌ अस्ति- यस्य राज्ञः जनपदे अथर्ववेदस्य ज्ञाता निवसति तस्य राष्ट्र उपद्रवादिकं न तिष्ठति अपि च तद्राष्टं शीघ्रमेव वृद्धिम्‌ अभिगच्छति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार इस लोक के साधनों का और परलोक के विषयों का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद का वैदिक संहिता में अपना विशिष्ट स्थान है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ಲೋಕದ ಸಾಧನೆಗಳ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದದ ಸ್ಥಾನ ವೈದಿಕ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ ऐहिक-आमुष्मिक-लौकिकानां पारलौकिकानां च विषयाणां प्रतिपादकत्वेन अथर्ववेदः वैदिकसंहितायां स्ववैशिष्ट्यं स्थापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के उपलब्ध अनेक नामों में अथर्ववेद, ब्रह्मवेद, अडिगरोवेद, अथर्वाङिगरसवेद, आदि मुख्य नाम है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಉಪಲಬ್ಧಿಯು ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುವು  ಅಥರ್ವವೇದ, ಬ್ರಹ್ಮವೇದ, ಅಡಿಗರೋವೇದ, ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸವೇದ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य उपलब्धेषु अनेकेषु अभिधानेषु अथर्ववेद-ब्रह्मवेद-अङ्गिरोवेद- अथर्वाङ्गिरसवेदादिनामानि मुख्यानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अथर्व'-शब्द की व्याख्या तथा उसके निर्वचन को निरुक्त में तथा और गोपथब्राह्मण में प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ - ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಚನವು ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्व -शब्दस्य व्याख्या तथा तस्य निर्वचनं निरुक्ते तथा गोपथब्राह्मणे च प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "थर्व'-धातुः कुटिलता अर्थ में तथा हिंसावाचक है।", "Kannada": "ಥರ್ವ-ಧಾತು ಕುಟಿಲತಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "र्थव'-धातुः कौटिल्यार्थकः तथा हिंसावाचकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही अथर्व शब्द का अर्थ होता है - अकुटिल वृत्ति और अहिसावृत्ति से मन की स्थिरता को प्राप्त करने वाला।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಥರ್ವ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಅಕುಟಿಲ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನು.", "Sanskrit": "अत एवाथर्वशब्दस्यार्थो भवति- अकुटिलवृत्त्या, अहिंसावृत्त्या च मनसः स्थैर्यस्य प्रापकः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस व्युत्पत्ति के योग का प्रतिपादन करने वाले अनेक प्रसङ्ग इस वेद में है।", "Kannada": "ಇದರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಯೋಗದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्याः व्युत्पत्त्याः सम्पुष्टौ योगस्य प्रतिपादकाः अनेके प्रसङ्गाः अस्मिन्वेदे सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म कर्म का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद 'ब्रह्मवेद' इस नाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು 'ಬ್ರಹ್ಮವೇದ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मकर्मणः प्रतिपादकत्वेन अथर्ववेदः 'ब्रह्मवेदः' इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का यह ही ब्रह्मवेद नाम से जानने का मुख्य कारण है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು  ಬ್ರಹ್ಮವೇದ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಮುಖ್ಯಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य ब्रह्मवेदनाम्नः इदम्‌ एव मुख्यकारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "* अथर्वाङिगरस '-इस पद की व्याख्या से प्रतीत होता है, की जो यह दो ऋषि द्वारा दृष्ट मन्त्रों का समूह प्रस्तुत किया है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವಾಂಗೀರಸ\" - ಎಂಬ ಪದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವೆರಡು ಋಷಿಗಳ ದ್ವಾರ ದೃಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वाङ्गिरस”-इति पदस्य व्याख्यया प्रतीतो भवति यद्वेदोऽयं ऋषिद्वयेन द्रष्टानां मन्त्राणां समूहं प्रस्तौति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व नाम के ऋषि द्वारा दृष्ट मन्त्र शान्ति और पुष्टिकर्म युक्त है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಹೆಸರಿನ ಋಷಿಯಿಂದ ಆದ ದೃಷ್ಟ ಮಂತ್ರ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಕರ್ಮವು ಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वनामकेन ऋषिणा दृष्टाः मन्त्राः शान्ति-पुष्टिकर्मयुक्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अडङिगरस ह्वारा दृष्ट मन्त्र तो अभिचार (मारने, मोहित और वशीकरण आदि-को करने में) होते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಂಗೀರಸನಿಂದ ದೃಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳು ಅಭಿಚಾರಿಕವಾಗಿ (ಹೊಡೆಯುವುದು-ಮೋಹಿತವಾಗಿಸುವುದು-ವಶೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು) ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अङ्गिरसेन च दृष्टाः मन्त्रास्तु आभिचारिका (मारण-मोहन-वशीकरणादि-सम्पादकाः) भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण दो प्रकार के मन्त्रों के होने के कारण वायु पुराण में (६५।२७) तथा ब्रह्माण्ड पुराण में (२।१।३६) अथर्ववेद को दो शरीर शिर वाला कहते हैं।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಂತ್ರಗಳಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ವಾಯು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ(೬೫/೨೭) ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ (೨/೧/೩೬) ಅಥರ್ವವೇದದ ಎರಡು ಶರೀರಗಳುಳ್ಳ ಶಿರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं द्विविधमन्त्राणां सत्त्वाद्‌ वायुपुराणे(६५।२७) तथा ब्रह्माण्डपुराणे(२।१।३६) अथर्ववेदः 'द्विशरीरशिराः' इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कथन से स्पष्ट होता है की अथर्ववेद में दो प्रकार के मन्त्र सङ्गृहीत हैं।", "Kannada": "ಈ ಕಥನೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಂತ್ರಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन अभिधानेन स्पष्टो भवति यद्‌ अथर्ववेदे द्विविधा मन्त्राः सङ्गृहीताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शान्ति पौष्टिक कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र तथा अभिचार कर्म का प्रतिपादन करने वाले मन्त्र हैं।", "Kannada": "ಶಾಂತಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮಾಡುವ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅಭಿಚಾರ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "शान्तिपौष्टककर्मप्रतिपादकाः मन्त्राः तथा आभिचारिककर्मप्रतिपादकाः मन्त्रः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "आङिगरस के द्वारा मारण, मोहन, स्तम्भन, विद्वेष, वशीकरण, और उच्चाटन प्रख्यात छः कर्मों का विधान विशेष रूप से देखना चाहिए, वैसे ही नारदीय पुराण में भी कहा है - “तत्र चाडिगरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम्‌।", "Kannada": "ಅಂಗೀರಸನ ದ್ವಾರ ಮಾರಣ,ಮೋಹನ,ಸ್ತಂಭನ,ವಿದ್ವೇಷ,ವಶೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಆರು ಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನೋಡಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ನಾರದೀಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ತತ್ರ ಚಾಂಗಿರಸೆ ಕಲ್ಪೇ ಷಟ್ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸವಿಸ್ತರಮ್.", "Sanskrit": "आङ्गिरसेन मारण-मोहन-स्तम्भन-विद्वेषण-वशीकरण- उच्चाटनानां प्रख्यातानां षट्कर्मणां विधानं विशदेन दर्शितम्‌, तथाहि नारदीयपुराणे उक्तम्‌- 'तत्र चाङ्गिरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय ब्राह्मण में (३/१२/९/१) “ अथर्वणामङिगरसां प्रतीची इस पद में अथर्व अडिगरस का मिला हुआ स्वरूप वर्णित है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೩/೧೨/೯/೧) 'ಅಥರ್ವಣಾಂಗಿರಸಾಂ ಪ್ರತೀಚೀ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸರು ಭೇಟಿಯಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयब्राह्मणे (३/१२/९/१) 'अथर्वणामङ्गिरसां प्रतीची' इत्यस्मिन्‌ पदे अथर्वाङ्गिरसोः मिलितस्वरूपं वर्णितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्भवतः इन ऋषियों द्वारा दुष्ट मन्त्रों का समूह अलग सत्ता को भी धारण करता है।", "Kannada": "ಸಂಭವತಃ ಈ ಋಷಿಗಳ ದ್ವಾರ ದುಷ್ಟ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕೂಡ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्भवतः आभ्याम्‌ ऋषिभ्यां दृष्टानां मन्त्रानां समूहः पृथक्‌ सत्ताम्‌ अपि धत्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस दृष्टि से गोपथब्राह्मण का एक प्रकरण में ` अथर्व वेद सिद्ध होता है' और इसी प्रकार ' अङिगरस वेद भी इस प्रकार का वाक्य प्राप्त होता है (११/५ ११/१८)।", "Kannada": "ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ \"ಅಥರ್ವ ವೇದವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ\"  ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ 'ಅಂಗೀರಸ ವೇದದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಾಕ್ಯವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ' (೧೧/೫ ೧೧/೧೮).", "Sanskrit": "अनया दृष्ट्या गोपथब्राह्मणस्य एकस्मिन्नेव प्रकरणे 'आथर्वणो वेदः सिद्ध्यति' इति 'आङ्गिरसो वेदोऽभवच्चे'ति च वाक्यं प्राप्यते (११/५ ११/१८)।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथब्राह्मण में भी इन दोनों का उल्लेख प्राप्त होता है (१३/४/३/२)।", "Kannada": "ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡರ ಉಲ್ಲೇಖವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणे अपि एतयोरुभयोरुल्लेखः प्राप्यते (१३/४/३/२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जगह अधिकांश अङिगरस का ही अभिधान प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಧಿಕಾಂಶ ಅಂಗೀರಸನ ಅಭಿಧಾನವೇ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वत्र बाहुल्येन अङ्गिरसाभिधानम्‌ एव उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इसी ऋषि के महत्व को जाना जाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಋಷಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्यैव ऋषेः अभ्यर्हितत्वं अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे जाना जाता है की इस वेद में पहले शान्ति पौष्टिक मन्त्रों की सत्ता थी उसके बाद आभिचारिक मन्त्रों का सन्निवेश हुआ।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಶಾಂತಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಅಭಿಚಾರಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एतस्माद्‌ ज्ञायते यदस्मिन्‌ वेदे प्रथमतः शान्तिपौष्टिक-मन्त्राणां सत्ता आसीत्‌ तदनन्तरम्‌ आभिचारिकमन्त्राणां सन्निवेशः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद को अनेक प्रकार के विचार से जाना जाता है कि दो धाराओं के मिश्रण का परिणाम स्वरूप यह फल है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು - ಎರಡು ಧಾರಾಗಳ ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಪರಿಣಾಮವೇ ಈ ಫಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य बहुविधविचारेण ज्ञायते - यद्‌ द्वयोः धारयोः मिश्रणस्य परिणतफलम्‌ इदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमे एक धारा है अथर्व धारा और दूसरी अङ्गिरा धारा है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾರ ಅಥರ್ವ ಧಾರಾ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಗಿರಾ ಧಾರಾ.", "Sanskrit": "अनयोः एका धारा अस्ति अथर्वधारा अपरा च अस्ति अङ्गिरोधारा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व-ऋषि द्वारा दुष्ट मन्त्र शान्ति और पौष्टिक कर्म के साथ सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಋಷಿಯಿಂದ ದುಷ್ಟ ಮಂತ್ರ ಶಾಂತಿ ಪುಷ್ಟಿಕ ಕರ್ಮದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्व-ऋषिणा दृष्टाः मन्त्राः शान्तिपुष्टिकर्मभिः सह सम्बद्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सङ्केत भागवत पुराण में भी प्राप्त होता है - ` अथर्वणेऽदात्‌ शान्तिं यया यज्ञो वितन्यते' इति (३/२४/२४)।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಸಂಕೇತ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - 'ಅಥರ್ವಣೇಽವದಾತ್ ಶಾಂತಿಂ ಯಯಾ ಯಜ್ಞೋ ವಿತನ್ಯತೇ' ಇತಿ (೩/೨೪/೨೪).", "Sanskrit": "अस्य सङ्केतः भागवतपुराणे अपि प्राप्यते - 'अथर्वणेऽदात्‌ शान्तिं यया यज्ञो वितन्यते' इति (३/२४/२४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्गिरा धारा का आभिचारिक कर्मों के साथ सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಅಂಗಿರಾ ಧಾರಾವು ಔಪಚಾರಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अङ्गिरोधारा आभिचारिकैः कर्मभिः सह सम्बद्धाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे मनुष्यों में यह वेद प्रिय हुआ।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಈ ವೇದವು ಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "येन जनेषु अयं वेदः प्रियः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शान्ति कर्म का सम्बद्ध होने से अथर्व का सम्बन्ध श्रौतयाग के प्रारम्भ से ही है, बाद में आभिचारिक कर्म के साथ उसका सम्बन्धवश होने से राजा के पुरोहित वर्गो के लिए यह वेद बहुत उपयोगी हुआ।", "Kannada": "ಶಾಂತಿ ಕರ್ಮವು ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಥರ್ವನ ಸಂಬಂಧ ಶ್ರೌತಯಾಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೇ ಇದೆ, ನಂತರ ಔಪಚಾರಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ರಾಜನ ಪುರೋಹಿತವರ್ಗಕ್ಕೆ ಈ ವೇದವು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "शान्तिकर्मणा सम्बद्धत्वेन अथर्वस्य सम्बन्धः श्रौतयागस्य प्रारम्भादेव अस्ति, पश्चाद्‌ आभिचारिककर्मणा सह तस्य सम्बन्धवशात्‌ राज्ञः पुरोहितवर्गेभ्यो वेदः अयम्‌ अतीव उपयोगी अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ यजु, साम से अथर्व की भिन्नता स्पष्ट ग्रन्थों में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಋಗ್,ಯಜು,ಸಾಮದಿಂದ ಅಥರ್ವನ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्यजुस्सामभ्यः अथर्वस्य पार्थक्यं स्पष्टतः ग्रन्थेषु प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदत्रयी जहाँ अलौकिक फलदाता है, वहाँ अथर्ववेद लौकिक फलदाता है।", "Kannada": "ವೇದತ್ರಯೀ ಎಲ್ಲಿ ಅಲೌಕಿಕ ಫಲವಿದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಲೌಕಿಕ ಫಲವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदत्रयी यत्र अलौकिकफलदाता अस्ति तत्र अथर्ववेदः लौकिकफलदाता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सन्दर्भ में यहाँ यह ध्यान रखना चाहिए की जयन्त भूट ने न्यायमञ्जरी में अथर्ववेद की ही प्राथमिकता की उदगोषणा की है - “वहाँ चारों वेद में, प्रथम अथर्ववेद'' है।", "Kannada": "ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು - ಜಯಂತ ಭಟ್ಟನ ನ್ಯಾಯಮಂಜರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಪ್ರಾಥಮಿಕತ್ವವನ್ನು ಉದ್ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ - \"ಅಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ , ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದವಾಗಿದೆ\".", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सन्दर्भ ध्यातव्यम्‌ इदम्‌ अस्ति यत्‌- जयन्तभट्टेण न्यायमञ्जर्याम्‌ अथर्ववेदस्य एव प्राथमिकत्वम्‌ उद्घोषितम्‌ - \"तत्र वेदाश्चत्वारः, प्रथमोऽथर्ववेदः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नागरखण्ड ने भी इसको आदि वेद कहते है।", "Kannada": "ನಗರಖಂಡನು ಇದನ್ನು ಆದಿ ವೇದ ಎಂದು ಕರೆದನು.", "Sanskrit": "नागरखण्डः अपि इमम्‌ आद्यवेद इति वदति"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी प्रमाणित करते है कि अथर्ववेद ही सभी लौकिक कार्यों की सिद्धि के लिए मुख्य रूप से प्रयुक्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥರ್ವವೇದವೇ ಎಲ್ಲ ಲೌಕಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "किञ्च प्रमापयति अपि यद्‌ अथर्ववेद एव सार्वेषां लौकिकानां कार्याणां सिद्ध्यर्थं मुख्यरूपेण प्रयुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण ही इसे आदि वेद कहते है, जयन्तभूटट ने तो न्यायमञ्जरी में इस विषय में विस्तार सहित विचार किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಆದಿವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ , ಜಯಂತಭಟ್ಟನು ನ್ಯಾಯಮಂಜರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अत एव अयं आद्यवेदः इति प्रथितः, जयन्तभद्टस्तु न्यायमञ्जर्याम्‌ अस्मिन्‌ विषये सविस्तरं विचारं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकार्यो में भी अथर्ववेद का विशेष महत्त्व है।", "Kannada": "ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ.", "Sanskrit": "राजकार्येषु अपि अथर्ववेदस्य सविशेषमहत्त्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा के लिए शान्ति पौष्टिक कर्म की तुलना में पुरुष आदि के दान की महती आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ರಾಜನಿಗಾಗಿ ಶಾಂತಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪುರುಷಾದಿಯ ದಾನದ ಮಹತ್ತಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञः कृते शान्तिकपौष्टककर्मणः तुलापुरुषादिदानस्य च महती आवश्यकता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के कर्मों का विधान प्रधानता से अथर्ववेद में ही प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधानां कर्मणां विधानं प्राधान्येन अथर्ववेदे एव प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में पुराण, स्मृत्ति आदि ग्रन्थों में बहुत प्रमाण उपलब्ध होते हैं।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ, ಸ್ಮೃತಿ ಆದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ विषये पुराण-स्मृत्यादिग्रन्थेषु बहूनि प्रमाणानि समुपलब्धानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णुपुराण का स्पष्ट कथन है कि - “पुरोहित के शान्तिक और पौष्टिक आदि कर्म इस अथर्ववेद से ही जाने जाते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಥನೆಯೆಂದರೆ - \"ಪುರೋಹಿತನ ಶಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾದಿ  ಕರ್ಮವು ಈ ಅಥರ್ವ ವೇದದಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.\"", "Sanskrit": "विष्णुपुराणस्य स्पष्टकथनम्‌ अस्ति यत्‌- \"पौरहित्य, शान्तिक. पौष्टिकादिकर्म इति अथर्ववेदाद्‌ एव ज्ञायते\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मत्स्य पुराण का कथन है - पुरोहित अथर्व मन्त्र में और ब्राह्मण में निपुण होना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣದ ಕಥನವಾಗಿದೆ - ಪುರೋಹಿತನು ಅಥರ್ವ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "मत्स्यपुराणस्य कथनम्‌ अस्ति- पुरोहितः अथर्वमन्त्रे ब्राह्मणे च पारङ्गतः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसा “' पुरोहितं तथा अथर्वमन्त्र, ब्राह्मण. पारगम्‌'' इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಪುರೋಹಿತಂ ತಥಾ ಅಥರ್ವಮಂತ್ರ ಪಾರಗಂ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि \"पुरोहितं तथा अथर्वमन्त्र, ब्राह्मण, पारगम्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कालिदास के कथन से भी इस कथन की पुष्टि होती है।", "Kannada": "ಕಾಳಿದಾಸನ ಕಥನೆಯಿಂದಲೂ ಈ ಕಥನವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कालिदासस्य कथनेन अपि अस्य कथनस्य पुष्टिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कालिदास के द्वारा वशिष्ठ मुनि के लिए ` अथर्वनिधिः' इस पद का विशेषण दिया है, जिसका यह तात्पर्य है - रघुवंश उद्भव के कुलपुरोहित मुनि वशिष्ठ ने अथर्व मन्त्रों का तथा उनके क्रियाकलापो का भण्डार थे (रघु. १/५९)।", "Kannada": "ಕಾಳಿದಾಸರಿಂದ ವಸಿಷ್ಟ ಮುನಿಗಳಿಗೆ 'ಅಥರ್ವನಿಧಿಃ' ಎಂಬ ಪದದ ವಿಶೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ - ರಘುವಂಶ ಉದ್ಭವವಾದ ಕುಲಪುರೋಹಿತ ಮುನಿ ವಸಿಷ್ಟರು ಅಥರ್ವ ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಕಲಾಪದ ಭಂಡಾರವಾಗಿದ್ದರು.(ರಘು ೧/೫೯).", "Sanskrit": "कालिदासेन वशिष्ठमुनेः कृते 'अथर्वनिधिः' इत्येवं विशेषणं दत्तम्‌, यस्य इदं तात्पर्यम्‌ अस्ति - रघुवंशोद्भवानां कुलपुरोहितः मुनिः वशिष्ठः अथर्वमन्त्राणां तथा तेषां क्रियाकलापानां च भाण्डारः आसीत्‌ (रघु. १/५९)।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा अज अथर्ववेद मन्त्रों के द्वारा गुरु वशिष्ठ से अभिषिक्त होकर शत्रुओं के लिए अपराजेय हुए।", "Kannada": "ರಾಜಾ ಅಜನು ಅಥರ್ವವೇದ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಗುರು ವಸಿಷ್ಟರಿಂದ ಅಭಿಷೇಕವಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಪರಾಜಯರಾದರು.", "Sanskrit": "नृपः अजः अथर्ववेदमन्त्रैः गुरुवशिष्ठेन अभिषिक्तो भूत्वा शत्रुभिः दुर्धर्षः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कालिदास ने वशिष्ठ को `अथर्ववेत्ता' ऐसा कहना चाहते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸನು ವಸಿಷ್ಟರಿಗೆ \"ಅಥರ್ವವೇತ್ತಾ\" ಎಂದು ಕರೆದನು.", "Sanskrit": "अत्र कालिदासः वशिष्ठं 'अथर्ववेत्ता' इति कथयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे हि रघुवंश में - 'स बभूव दुरासदः परैर्गुरुणाऽथर्वविदा कृतक्रियः'।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ರಘುವಂಶದಲ್ಲಿ -'ಸ ಬಭೂವ ದುರಾಸದಃ ಪರೈರ್ಗುರುಣಾಽಥರ್ವವಿದಾ ಕೃತಕ್ರಿಯಃ'.", "Sanskrit": "तथाहि रघुवंशे- 'स बभूव दुरासदः परैर्गुरुणाऽथर्वविदा कृतक्रियः\"|"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद भाष्यभूमिका में लिखा है की अथर्ववेद का ज्ञाता शान्ति कर्म परायण जिस राष्ट्र में रहता है वह राष्ट्र उपद्रव रहित होकर निरन्तर बढ़ता रहता है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದ ಭಾಷ್ಯದ ಭೂಮಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದೆ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವನು ಶಾಂತಿ ಕರ್ಮ ಪಾರಗರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆಯೋ ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदभाष्यभूमिकायां लिखितम्‌ यत्‌ अथर्ववेदस्य ज्ञाता शान्तिकर्मपारगः यस्मिन्‌ राष्ट्र निवसति तद्राष्टरं निरूपद्रवं भूत्वा सततं वर्द्धते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे हि- “भयस्य राज्ञो जनपदे ह्यर्वाशान्तिपारगाः।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ -\" ಯಾರ ರಾಜನು ಜನರಿಗೆ ಹ್ಯವರಶಾಂತಿ ಪಾರಗನಾಗಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "तथाहि- \"यस्य राज्ञो जनपदे ह्यवरशान्तिपारगाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत यह कह सकते है कि राजपुरोहितों को अथर्ववेद के मन्त्रों का तथा उससे सम्बद्धित अनुष्ठानों का ज्ञान आवश्यक होना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು ರಾಜಪುರೋಹಿತರಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದದ ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನುಷ್ಟಾನಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एतत्‌ कथयितुं शक्यते यद्‌ राजपुरोहितानाम्‌ अथर्ववेदस्य मन्त्राणां तथा तैः सम्बद्धानाम्‌ अनुष्ठानानां ज्ञानम्‌ अवश्यम्‌ एव स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण ही अथर्ववेद इहलौकिक (इहलोक) कहलाता है, तथा अन्य तीनों वेद पारलौकिक (परलोक) के लिए कहलाते है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದವು ಇಹಲೋಕದ ಐಹಲೌಕಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಮೂರುವೇದಗಳು ಪಾರಲೌಕಿಕ (ಪರಲೋಕ) ಕ್ಕಾಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव कारणेन अथर्ववेदः ऐहिलौकिकः इति कथ्यते, तथाऽन्ये त्रयो वेदाः पारलौकिकाः इति कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद की शाखा पस्पशाह्निके में “नवधाऽऽथर्वणो मतः'' ऐसा लिखकर पतञ्जलि ने अथर्ववेद की नौ शाखा कही है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ  ಶಾಖೆಯು ಪಸ್ಪಶಾನ್ಹಿಕದಲ್ಲಿ \"ನವಧಾಽಽಥರ್ವಣೋ ಮತಃ\" ಹೀಗೆ ಬರೆದು ಪತಂಜಲಿಯು ಅಥರ್ವವೇದದ ಒಂಭತ್ತು ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य शाखा पस्पशाह्विके \"नवधाऽऽथर्वणो मतः\" इति लिखित्वा पतञ्जलिना अथर्ववेदस्य नव शाखाः कथिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुराणों के अनुसार वेदव्यास महोदय ने जिस शिष्य को अथर्ववेद पढ़ाया है उसका नाम सुमन्तु था ( श्रीमद्भागवत में १२/७/१-३,, वायुपुराण में ६१/४९-५३, विष्णुपुराण में ३/६/९-१३)।", "Kannada": "ಪುರಾಣಗಳ ಅನುಸಾರ ವೇದವ್ಯಾಸ ಮಹೋದಯರು ಯಾವ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅಥರ್ವವೇದವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರೋ ಅವನ ಹೆಸರು ಸುಮಂತುವಾಗಿತ್ತು (ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾದಲ್ಲಿ ೧೨/೭/೧-೩, ವಾಯುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ೬೧/೪೯-೫೩, ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ೩/೬/೯-೧೩).", "Sanskrit": "पुराणानुसारेण वेदव्यासमहोदयः यं शिष्यम्‌ अथर्ववेदम्‌ अध्यापितवान्‌ तस्य नाम सुमन्तुः आसीत्‌ (श्रीमद्भागवते १२/७/१-३, वायुपुराणे ६१/४९-५३, विष्णुपुराणे ३/६/९-१३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "भागवत में इसकी विशाल चर्चा है की सुमन्तु इस अभिचार प्रधान वेद के मुख्य प्रचारक थे।", "Kannada": "ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿಶಾಲ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ ಸುಮಂತುವಿನ ಈ ಅಭಿಚಾರ ಪ್ರಧಾನ ವೇದದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "भागवते अस्य महति चर्चा अस्ति यत्‌ सुमन्तुः अभिचारप्रधानस्य अस्य वेदस्य मुख्यप्रचारकः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे ही इस * दारुणमुनि' इस उपाधि से विभूषित थे।", "Kannada": "ಅವರೇ ಈ 'ದಾರುಣಮುನಿ' ಎಂಬ ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ವಿಭೂಷಿತರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तेन असौ ' दारुणमुनिः' इति उपाधिना विभूषितः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद की शाखाओं का विस्तार पुराणों में वर्णित है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಶಾಖೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य शाखानां विस्तारः पुराणेषु वर्णितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु भागवत में (१२/७/१) स्कन्ध का नाम निर्दिष्ट नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ (೧೨/೭/೧) ಸ್ಕಂದದ ಹೆಸರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्च भागवते (१२/७/१) स्कन्धस्य नाम निर्दिष्टं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुराण में सुमन्तु के ही दो शिष्यों का वर्णन कहा पथ्य और देवदर्श है।", "Kannada": "ಈ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಂತುವಿನ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರಾದ ಪಥ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವದರ್ಶರ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पुराणे सुमन्तोः एव द्वौ शिष्यौ कथितौ पथ्यः देवदर्शः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों के मध्य में देवदर्श- यह नाम ही प्रमाणिक है ऐसा प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ದೇವದರ್ಶ - ಈ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "उभयोः मध्ये देवदर्श- इति नाम एव प्रामाणिकम्‌ इति प्रतीतः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि अथर्वण महानारायण उपनिषद्‌ में देवदर्शी इस नाम का अथर्व शाखा के साथ सम्बन्ध स्वीकार करते है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಆಥರ್ವಣ ಮಹಾನಾರಾಯಣ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೇವದರ್ಶೀ ಹೆಸರಿನ  ಅಥರ್ವ ಶಾಖೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यतः आथर्वण - महानारायणोपनिषद्‌ स्वात्मानं देवदर्शी इति नाम्ना अथर्वशाखया सह सम्बन्धं स्वीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस देवदर्श अथवा देवदर्शी इस नाम का ही उपयुक्त होता है ऐसा प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಆ ದೇವದರ್ಶ ಅಥವಾ ದೇವದರ್ಶೀ ಈ ಹೆಸರಿನ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ देवदर्शः उत देवदर्शी इति नाम एव उपयुक्तं भवति इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु पुराण के अनुसार से पथ्य के तीन शिष्यों के नाम क्रमश जाबालि, कुमुद तथा शौनक ये तीन थी।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದ ಅನುಸಾರ ಪಥ್ಯನ ಮೂರು ಶಿಷ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಾಬಾಲಿ,ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಶೌನಕವೆಂದಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "विष्णुपुराणानुसारेण पथ्यस्य त्रयाणां शिष्याणां नामानि क्रमशः जाबालिः कुमुदादिः तथा शौनकः इति आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमाण के अनुसार से पथ्य के तीन शिष्य थे - जाजलि, कुमुद, और शौनक।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾಣದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪಥ್ಯನ ಮೂರು ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು - ಜಾಜಲಿ, ಕುಮುದ ಮತ್ತು ಶೌನಕ.", "Sanskrit": "प्रमाणान्तरानुसारेण पथ्यस्य त्रयः शिष्याः आसन्‌ - जाजलिः कुमुदः शौनकः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवदर्श के चार शिष्य थे - ब्रह्मवलि, पिप्पलाद, शौष्कायणि, और शौक्लायनि।", "Kannada": "ದೇವದರ್ಶ ನ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು - ಬ್ರಹ್ಮವಲಿ, ಪಿಪ್ಪಲಾದ, ಶೌಷ್ಕಾಯಣಿ , ಮತ್ತು ಶೌಕ್ಲಾಯನಿ.", "Sanskrit": "देवदर्शस्य चत्वारः शिष्याः आसन्‌ - ब्रह्मवलिः पिप्पलादः शौष्कायणिः अथवा शौक्लायनिः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन शिष्यों में शौनक के शिष्य बभ्रु तथा सैन्धवायन कहा है।", "Kannada": "ಈ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶೌನಕನ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಬಭ್ರು ಮತ್ತು ಸೈಂಧವಾಯನ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एषु शिष्येषु शौनकस्य शिष्यः बभ्रुः तथा सैन्धवायनः इति कथितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मुनियों के द्वारा अथर्ववेद का विशेष प्रचार हुआ।", "Kannada": "ಈ ಮುನಿಗಳ ದ್ವಾರ ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಚಾರವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "एभिः मुनिभिः अथर्ववेदस्य विशेषप्रचारः सम्पन्नः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपञ्चहृदय, चरणव्यूह, सायणभाष्य आदि के उदाहरणों में यद्यपि शाखाओं की सङ्ख्या", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚಹೃದಯ, ಚರಣಸಮೂಹ, ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯ ಆದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ಶಾಖೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ.", "Sanskrit": "प्रपञ्चहृदय-चरणव्यूह- सायणभाष्यादीनाम्‌ उपोद्धातेषु यद्यपि शाखानां सङ्ख्या"}}
{"translation": {"Hindi": "अलग नहीं है फिर भी इनमें नामों में भिन्नता दिखाई देती है।", "Kannada": "ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ ಆದರೂ ಇವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಯತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिन्ना तथापि एतेषु नामसु महती भिन्नता दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनकी तुलना करने पर निम्नलिखित ज्ञान होता है -१ पिप्पलाद, २ स्तौद, ३ मोद, ४ शौनकीय, ५ जाजल, ६ जलद, ७ ब्रह्मवेद, ८ देवदर्श, ९ और चारणवेद्य।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು  ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಅಭಿಧಾನಗಳ ಜ್ಞಾನವು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ - ೧.ಪಿಪ್ಪಲಾದ, ೨.ಸ್ತೌದ, ೩.ಮೋದ, ೪.ಶೌನಕೀಯ, ೫.ಜಾಜಲ, ೬. ಜಲದ, ೭. ಬ್ರಹ್ಮವದ , ೮.ದೇವದರ್ಶ, ಮತ್ತು ೯. ಚರಣವೈದ್ಯ.", "Sanskrit": "एतेषां तुलनां कृते सति निम्नलिखितानि अभिधानानि भवन्ति - (१) पिप्पलादः, (२) स्तौदः, (३) मोदः, (४) शौनकीयः, (५) जाजलः, (६) जलदः, (७) ब्रह्मवदः, (८) देवदर्शः, (९) चारणवैद्यः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन अथर्ववेद की नौ शाखाओं में अब शौनक पेप्लाद नाम की दो ही शाखा प्राप्त होती हे।", "Kannada": "ಈ ಅಥರ್ವವೇದದ ಒಂಭತ್ತು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಶೌನಕ ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಎಂಬ ಎರಡೇ ಶಾಖೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आसु अथर्ववेदस्य नवशाखासु सम्प्रति शौनकप्पिलादसमाख्ये द्वे एव शाखे प्राप्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिप्पलाद मुनि एक महान्‌ अध्यात्म वेत्ता ऐसा प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಮುನಿಯು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಅಧ್ಯತ್ಮ ವೇತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पिप्पलादमुनिः एकः महान्‌ अध्यात्मवेत्ता इति प्रतीतः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वाध्यात्म विषयों का संशय निवारण के लिए सुकेशा, भारद्वाज आदि छः मुनि उसके समीप में आने का उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಾಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಶಯ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಸುಕೇಶಾ, ಭಾರದ್ವಾಜ ಆದಿ ಆರು ಮುನಿಗಳ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಉಲ್ಲೇಖವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वाध्यात्मविषयकानां संशयानां निवारणाय सुकेशा, भारद्वाजादीनां षण्णां मुनीनां तस्य पार्श्वे आगमनस्य उल्लेखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा दिए उत्तरों भी प्रश्‍नोपनिषद्‌ में सुरक्षित है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರಗಳು ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन दत्तानि उत्तराणि अपि प्रश्नोपनिषदि सुरक्षितानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन काल में इस संहिता की विशेष ख्याति थी।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಹಿತದ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "पुरा अस्याः संहितायाः विशिष्टा ख्यातिः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके दो ग्रन्थ थे।", "Kannada": "ಇದರ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳು ಇದ್ದವು.", "Sanskrit": "अस्याः द्वौ ग्रन्थौ आस्ताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपञ्चहृदय का कथन है की - पैप्लाद शाखा की मन्त्र संहिता बीस काण्डों में विभक्त है, तथा उसके ब्राह्मण में आठ अध्याय है।", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚಹೃದಯದ ಕಥನವಿದೆ - ಪೈಪ್ಪಲಾದ ಶಾಖೆಯ ಮಂತ್ರ ಸಂಹಿತೆಯ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ", "Sanskrit": "प्रपञ्चहृदयस्य कथनम्‌ अस्ति यत्‌ - पिप्पलादशाखायाः मन्त्रसंहिता विंशतिकाण्डेषु विभक्ताः सन्ति, तथा तस्याः ब्राह्मणे अष्टौ अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पैप्लाद संहिता की एक प्रतिलिपि शारदा लिपि में कश्मीर में उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಪೈಪ್ಪಲಾದ ಸಂಹಿತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರತಿಲಿಪಿಯು ಶಾರದಾಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಉಪಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पिप्पलादसंहितायाः एका प्रतिलिपिः शारदालिप्यां कश्मीरे उपलब्धा अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पाण्डुलिपि कश्मीर राजा के द्वारा जर्मन विद्वान राथ महोदय के लिए उपहार रूप में भेजी थी।", "Kannada": "ಆ ಪಾಂಡುಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜನಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ರಾಥ ಮಹೋದಯರಿಗೆ ಉಪಹಾರ ರೂಪವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "सा पाण्डुलिपिः कश्मीरनृपतिना जर्मनविदुषे राथमहोदयाय उपहाररूपेण प्रेषिता आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "१९०१ ईस्वी में उसके लेख अमेरिका से प्रकाशित हुआ था।", "Kannada": "ಸಾವಿರದ ಒಂಬೈನೂರೊಂದು  ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಲೇಖನವು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "एकाधिकोनविंशतितमे क्रीष्टाब्दे तस्याः आलोकलेख्यम्‌ अमेरिकातः प्रकाशितः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य के अनुसार से- “शन्नो देवीरभीष्टय आपो भवन्तु पीतये।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದ ಅನುಸಾರ - \"ಶನ್ನೋ ದೇವಿರಭೀಷ್ಟಯ ಆಪೋ ಭವಂತು ಪೀತಯೇ.", "Sanskrit": "महाभाष्यानुसारेण - 'शन्नो देवीरभीष्टय आपो भवन्तु पीतये।"}}
{"translation": {"Hindi": "शंयोरभिस्रवन्तु नः' अथर्ववेद का यह प्रथम मन्त्र है, किन्तु अभी प्रचलित शौनक संहिता के छठे सूक्त का यह प्रथम मन्त्र है।", "Kannada": "ಶಂಯೋರಭಿಸ್ರವಂತು ನಃ' ಅಥರ್ವವೇದದ ಇದು ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಶೌನಕ ಸಂಹಿತದ ಆರನೇ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರಥಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शंयोरभिस्रवन्तु नः' अथर्ववेदस्य प्रथमः अयं मन्त्रः अस्ति, किञ्च सम्प्रति प्रचलितायां शौनकसंहितायां षष्ठसूक्तस्य अयं प्रथमः मन्त्रः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणविष्णु से ज्ञात होता है कि यह मन्त्र पैप्लाद शाखा का आदि मन्त्र था (शन्नो देवी अथर्ववेद का यह आदि मन्त्र पिप्पलाद दृष्ट है - छान्दोग्यमन्त्र भाष्य में)।", "Kannada": "ಗುಣವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಮಂತ್ರವು ಪೈಪ್ಪಲಾದ ಶಾಖೆಯ ಆದಿ ಮಂತ್ರವು ಇತ್ತು (ಶನ್ನೋ ದೇವೀ....... ಅಥರ್ವವೇದಾದಿಮಂತ್ರೋಽಯಂ ಪಿಪ್ಪಲಾದದೃಷ್ಟಃ -ಛಾಂದೋಗ್ಯಮಂತ್ರಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ).", "Sanskrit": "गुणविष्णुना ज्ञातो भवति यद्‌ अयं मन्त्रः पिप्पलादशाखायाः आदिमो मन्त्रः आसीत्‌ (शन्नो देवी....... अथर्ववेदादिमन्त्रोऽयं पिप्पलाददृष्टः- छान्दोग्यमन्त्रभाष्ये)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे ही ज्ञात होता है कि महाभाष्य काल में इस संहिता की विशिष्ट ख्याति थी।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಹಿತೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಖ್ಯಾತಿಯಿತ್ತು ಎಂದು ಇದರಿಂದಲೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव ज्ञातो भवति यद्‌ महाभाष्यकाले अस्याः संहितायाः विशिष्टा ख्यातिः आसीद्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य में (४/१/८६) , शाबरभाष्य में (१/१/३०) इस मौदमुनि का उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ (೪/೧/೮೬), ಶಾಬರಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ (೧/೧/೩೦) ಈ ಮೌದಮುನಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "महाभाष्ये (४/१/८६), शाबरभाष्ये (१/१/३०) अस्य मौदमुनेः उल्लखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मौद शाखा विशेषज्ञ अथवा जलद शाखा विशेषज्ञ पुरोहित जिस राष्ट्र में रहता है, उस राष्ट्र का विनाश होता है - “पुरोधा जलदो यस्य मौदो वा स्यात्‌ कदाचन।", "Kannada": "ಮೌದ-ಶಾಖಾ-ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಅಥವಾ ಜಲದ ಶಾಖೆಯ ವಿಶೇಷಜ್ಞ ಪುರೋಹಿತನು ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆಯೋ, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ - 'ಪುರೋಧಾ ಜಲಧೋ ಯಸ್ಯ ಮೌದೋ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕದಾಚನ.", "Sanskrit": "मौद-शाखा- विशेषज्ञः अथवा जलदशाखाविशेषज्ञः पुरोहितः यस्मिन्‌ राष्ट्र निवसति, तस्य राष्ट्रस्य विनाशः भवति - 'पुरोधा जलदो यस्य मौदो वा स्यात्‌ कदाचन।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे यह शाखा कम प्रचलित थी ऐसा बोध होता हेै।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಶಾಖೆಯು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬ ಬೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन इयं शाखा अल्पप्रचलिता आसीद्‌ इति बोधः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल प्रचलित अथर्व संहिता और गोपथ ब्राह्मण इसी ही शाखा के है।", "Kannada": "ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಅಥರ್ವಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಗೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದೇ ಶಾಖೆಯದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति प्रचलिता अथर्वसंहिता गोपथब्राह्मणं च अस्या एव शाखायाः वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तौद, जालज, ब्रह्मवेद, देवदर्श, आदि संहिता तो केवल नाम मात्र से ही प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ತೌದ,ಜಾಲಜ,ಬ್ರಹ್ಮವೇದ,ದೇವದರ್ಶ, ಆದಿ ಸಂಹಿತವು ಕೇವಲ ಹೆಸರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तौद-जालज- ब्रह्मयद-देवदर्शादि-संहिताः तु नाममात्रेण एव ख्याताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व की अन्तिम शाखा चारणवेद्य के विषय में कौशिक सूत्र में व्याख्या की है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವನ ಅಂತಿಮ ಶಾಖೆಯು ಚಾರಣವೈದ್ಯನ ವಿಷಯದ ಕೌಶಿಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्वस्य अन्तिमा शाखा चारणवैद्यानां विषये इति कौशिकसूत्रे व्याख्यातम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायुपुराण से ज्ञात होता है कि इस शाखा के छः हजार छब्बिस (६०२६) मन्त्र थे, किन्तु अभी तक यह संहिता प्राप्त नहीं है।", "Kannada": "ವಾಯುಪುರಾಣದಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ  ಇದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ  ಆರು ಸಾವಿರ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಮಂತ್ರಗಳಿತ್ತು (೬೦೨೬) ಮಂತ್ರಗಳಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಈಗಿನವರೆಗು ಇದರ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वायुपुराणाद्‌ ज्ञातः भवति यत्‌ अस्यां शाखायां षड्विंशत्यधिकषट्सहस्रं (६०२६) मन्त्राः आसन्‌, किञ्च अद्यावधि इयं संहिता समुपलब्धा नास्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद आमुष्मिक के साथ अन्य क्या फल देता है?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದ ಆಮುಷ್ಮಿಕದ ಜೊತೆಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अथर्ववेदः आमुष्मिकेण सह अपरं किं फलं प्रयच्छति?"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षि पतञ्जलि के मत में अथर्ववेद की कितनी शाखा है?", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿ ಪತಂಜಲಿಯ ಮತದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "महर्षिपतञ्जलेः मते अथर्ववेदस्य कति शाखाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी भी यज्ञ के सम्पूर्ण रूप से पूर्ण करने के लिए कितने ऋत्विज होते हैं?", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪದಿಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಎಷ್ಟು  ಜನ ಋತ್ವಿಜರು ಇರುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "कस्यापि यज्ञस्य सम्पूर्णरूपेण निष्पादनार्थं कति ऋत्विजः भवन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मा- नाम के ऋत्विज का प्रधानकार्य क्या है?", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ- ಹೆಸರಿನ ಋತ್ವಿಜನ ಪ್ರಧಾನಕರ್ಯವೇನು?", "Sanskrit": "ब्रह्मा- नामकस्य ऋत्विजः प्रधानकार्य किम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के अनेक अभिधानों में मुख्य कौन से है?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಅನೇಕ ಅಭಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य विविधेषु अभिधानेषु कानि मुख्यानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल अथर्ववेद की कितनी शाखा प्राप्त होती हैं?", "Kannada": "ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಎಷ್ಟು ಶಾಖೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "सम्प्रति अथर्ववदेस्य कति शाखाः लभ्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मवेद कौन है और कैसे कहलाता है?", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವೇದ ಯಾವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದರಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "ब्रह्मवेदः कः, कथञ्चोच्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व शब्द का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಅಥರ್ವಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अथर्वशब्दस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "पथ्य के तीन शिष्य कौन थे?", "Kannada": "ಪಥ್ಯನ ಮೂರು ಜನ ಶಿಷ್ಯರು ಯಾರಾಗಿದ್ದರು?", "Sanskrit": "पथ्यस्य त्रयः शिष्याः के आसन्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "शौनक के शिष्य कौन थे?", "Kannada": "ಶೌನಕನ ಶಿಷ್ಯರು ಯಾರಾಗಿದ್ದರು?", "Sanskrit": "शौनकस्य शिष्याः के आसन्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद की विषय विवेचना अथर्ववेद की विषय विवेचना अन्य वेदों की अपेक्षा नितान्त गूढ़ और विलक्षण है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ವಿಷಯ ವಿವೇಚನೆಯು ಅನ್ಯ ವೇದಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೂಢವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य विषयविवेचनम्‌ अन्यवेदानाम्‌ अपेक्षया नितान्तं निगूढं विलक्षणञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद में वर्णित विषयों का विभाजन तीन प्रकार से कर सकते हैं - १, आध्यात्मिक, २. आधिभौतिक, ३. और आधिदैविक।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾದ ವಿಷಯಗಳ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ - ೧. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ೨. ಆದಿಭೌತಿಕ, ಮತ್ತು ೩.ಆದಿದೈವಿಕ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वेदे वर्णितानां विषयाणां विभाजनं त्रिधा कर्तुं शक्यते- (१) आध्यात्मिकम्‌, (२) आधिभौतिकम्‌, (३) आधिदैविकञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यात्म प्रकरण में मुख्य रूप से ब्रह्मजीव विषय पर और परमात्मा विषय पर वर्णन है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಜೀವ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अध्यात्मप्रकरणे-मुख्यतः ब्रह्मजीवविषयकम्‌, परमात्मविषयकं च वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद आश्रमों का भी पर्याप्त निर्देश प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಆಶ್ರಮಗಳದ್ದೂ ಕೂಡ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿರ್ದೇಶಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदनन्तरम्‌ आश्रमाणाम्‌ अपि पर्याप्तनिर्देशः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधिभूत प्रकरण में राजा, राज्य, राज्यशासन और सङ्ग्राम आदि का वर्णन है।", "Kannada": "ಆಧಿಭೂತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಾ, ರಾಜ್ಯ, ರಾಜ್ಯಶಾಸನ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಾಮ ಆದಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आधिभूतप्रकरणे- राज-राज्यशासन-सङ्ग्रामादीनां च वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधिदैवत प्रकरण में अनेक देवताओं का, अनेक यज्ञों का, और काल आदि के विषय में सङकलन है।", "Kannada": "ಆಧಿದೈವತ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ , ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳ, ಮತ್ತು ಕಾಲಾದಿಗಳ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಕಲಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आधिदैवतप्रकरणे- नानादेवतानां, विविधानां यज्ञानां, कालादीनां च विषये सङ्कलनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार स्थूल विवेचना के बाद विस्तृत विवरण है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ಥೂಲ ವಿವೇಚನೆಯ ನಂತರ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधस्य स्थूलविवेचनस्य पश्चात्‌ विस्तृतविवरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - इस प्रकरण में रोगों के चिकित्सा सम्बन्धी मन्त्रों का तथा विधि विशेषणों का अन्तर्भाव होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ೪.೨.೫) ಭೈಷಜ್ಯಸೂಕ್ತಾನಿ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಿಶೇಷವನ್ನು ಅಂತರ್ಭಾವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्यथा- ४.२.५) भैषज्यसूक्तानि अस्मिन्‌ प्रकरणे रोगाणां चिकित्सासम्बन्धिनां मन्त्राणां तथा विधिविशेषाणाम्‌ अन्तर्भावो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रोगों की उत्पत्ति अनेक दु:ख राक्षस, भूत, पिशाच आदि के उपद्रव से ही होती है।", "Kannada": "ರೋಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಅನೇಕ ದುಃಖ ರಾಕ್ಷಸ, ಭೂತ , ಪಿಶಾಚ ಆದಿಗಳ ಉಪದ್ರವಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रोगाणाम्‌ उत्पत्तिः अनेककष्टप्रदानां रक्षोभूतपिशाचादीनां उपद्रवेणैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत इस प्रकरण के अनेक मन्त्रों में ऊपर वर्णित उपद्रवों के शांत करने का उपाय है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಉಪಾಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य प्रकरणस्य अनेकमन्त्रेषु पूर्ववर्णितानाम्‌ उपद्रवाणां शमनोपायः वर्णितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मन्त्रों की सहायता से किये हुए अभिचारों का विशेष वर्णन कौशिक सूत्र में है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಭಿಚಾರಗಳ ವಿಶೇಷ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೌಶಿಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां मन्त्राणां साहाय्येन कृतानाम्‌ अभिचाराणां विशेषवर्णनं कौशिकसूत्रेऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक रोगों के लक्षण तथा उस रोग से उत्पन्न शारीरिक विकार का आर्युवेदिक दृष्टि से विशाल वर्णन है।", "Kannada": "ವಿವಿಧ ರೋಗಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆ ರಾಗದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಶಾರೀರಿಕ ವಿಕಾರಗಳ ಆಯುರ್ವೇದಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶಾಲವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विविधरोगाणां लक्षणं तथा तद्रोगेण समुत्पन्नानां शारीरिकविकाराणाम्‌ आयुर्वेदिकदृष्ट्या विशदवर्णनञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में -'तक्माः' यह बुखार का ही नाम है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದೆ - 'ತಕ್ಮಾಃ' ಇದು ಒಂದು ಜ್ವರದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदे-'तक्माः' इति तु ज्वरस्य एव नाम अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सन्दर्भ में अथर्ववेद का कथन है कि बुखार पीडित लोग पित और परेशान रहते है।", "Kannada": "ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಕಥನೆಯಿದೆ ಜ್ವರದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರು ಪೀತ ವರ್ಣದವರಾಗಿ ಮತ್ತು ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सन्दर्भेऽथर्ववेदस्य कथनम्‌ अस्ति यद्‌ ज्वरपीडिताः जनाः पीताः सन्तप्ताश्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कुछ मन्त्रों में बुखार निमित्त प्रार्थना है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अतः कतिपयेषु मन्त्रेषु ज्वरनिमित्तकप्रार्थना वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम हट जाओ, अथवा रोग को छोड़कर मूजवत अग्नि के समान महावृष आदि दूरस्थ प्रान्त में जाओ (५/२५/७/८)।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಹೇ ಜ್ವರವೇ ! ನೀನು ಹೊರಟುಹೋಗು ಅಥವಾ ರೋಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೂಜವತ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮಾನವಾಗಿರುವ ಮಹಾವೃಷ ಆದಿ ದೂರಸ್ಥ ಪ್ರಾಂಥಕ್ಕೆ ಹೋಗು (೫/೨೫/೭/೮).", "Sanskrit": "यथा- हे ज्वर ! त्वं तिरोहितो भव, अथवा रोगार्त्तजनं विहाय मूजवत-वह्लिक-महावृषादि-सुदूरस्थप्रान्ते गच्छ (५/२५/७/८)।"}}
{"translation": {"Hindi": "बलास(क्षय आदि) रोग (६/१४), गण्डमाला (६/८३) , यक्ष्मा (६/८५) आदि रोगों को दूर करने के लिए वरुण नाम की औषधि सेवन का उपयोग प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಬಲಾಸ (ಕ್ಷಯ ಆದಿ) ರೋಗ(೬/೧೪), ಗಂಡಮಾಲಾ(೬/೮೩) ಆದಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವರುಣನ ಹೆಸರಿನ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರ.", "Sanskrit": "बलासः(क्षयादिः) रोगः (६/१४), गण्डमाला (६/८३), यक्ष्मा (६/८५) प्रभृतीनां रोगाणां दूरीकरणाय वरुणनामकस्य ओषधेः सेवनस्य उपयोगः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "खांसी (६/१०५) तथा दन्तपीडा आदि रोगों का तथा उनकी औषधी का वर्णन अत्यधिक सुंदर रीति से अथर्ववेद में वर्णित है।", "Kannada": "ಕೆಮ್ಮು (೬/೧೦೫) ಮತ್ತು ದಂತಪೀಡೆ ಆದಿ ರೋಗಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಔಷಧಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸುಂದರ ರೀತಿಯಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कासः (६/१०५) तथा दन्तपीडादिरोगाणां तथा तेषाम्‌ ओषधीनां वर्णनम्‌ अतीव उत्तमरीत्या अथर्ववेदेऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सांप के विष नाश के लिए अनेक उपाय वर्णित है।", "Kannada": "ಸರ್ಪದ ವಿಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧವಾದ ಉಪಾಯ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्पविषनाशाय नानाविधाः उपायाः वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक सूक्त में (५/१३) असित-तैमात-आलिङ्गी-विलिङ्गी-उरु-गूल आदि सांपो का नाम उल्लेखित है।", "Kannada": "ಒಂದು ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (೫/೧೩) ಅಸಿತ-ತೈಮಾತ-ಆಲಿಂಗೀ-ವಿಲಿಂಗೀ-ಉರು-ಗೂಲ ಆದಿ ಸರ್ಪಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्‌ सूक्ते (५/१३) असित-तैमात-आलिङ्गी-विलिङ्गी-उरु-गूलादिसर्पाणां नाम उल्लिखितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक प्रकार की औषधियों का तथा अनेक पेड़ों की प्रशंसा में भी अनेक मन्त्र यहाँ है।", "Kannada": "ಬಹು ವಿಧವಾದ ಔಷಧಿಗಳ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮರಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.", "Sanskrit": "बहुविधानाम्‌ औषधीनां तथा नानावृक्षाणां प्रशंसायाम्‌ अपि अनेके मन्त्राः अत्र सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीर्घ आयु के लिए अनेक प्रकार के प्रार्थना परक मन्त्र इस भाग में दिए है।", "Kannada": "ದೀರ್ಘವಾದ ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪ್ರರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಮಂತ್ರವು ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दीर्घायुषः कृते बहुविधाः प्रार्थनापरकमन्त्राः अस्मिन्‌ विभागे सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मन्त्रों का विशेष प्रयोग पारिवारिक उत्सव के समय पर होता था।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪಾರಿವಾರಿಕ ಉತ್ಸವಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एतेषां मन्त्राणां विशेषप्रयोगः पारिवारिकमहोत्सवानाम्‌ अवसरे अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बालकों के मुण्डन पर, किशोर को गोदान में (प्रथम क्षौर कर्म में) तथा उपनयन संस्कार में इस मन्त्र का उपयोग होता है।", "Kannada": "ಬಾಲಕರ ಚೌಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಿಶೋರರಿಗೆ ಗೋದಾನವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ(ಪ್ರಥಮ ಕ್ಷೌರ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು  ಉಪನಯನ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಮಂತ್ರದ ಉಪಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बालकानां मुण्डने, किशोराणां गोदाने (प्रथमक्षौरकर्मणि) तथा उपनयनसंस्कारे अस्य मन्त्रस्य उपयोगो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में सौ शरद ऋतु तक तथा सौ हेमन्त ऋतु तक जीवन के लिए अनेक प्रकार की मृत्यु से रक्षा के लिए अनेक रोगों से रक्षा के लिए प्रार्थना प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೂರು ಶರದೃತುವರೆಗೆ ಮತ್ತು ನೂರು ಹೇಮಂತ ಋತುವಿನವರೆಗು ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮೃತ್ಯುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಸಮುಪಲಬ್ಧಿಗಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते शतशरत्पर्यन्तं तथा शतहेमन्तपर्यन्तं जीवनाय, बहुविधमृत्युभ्यः त्राणाय, विविधरोगेभ्यः रक्षणाय च प्रार्थना समुपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में जीवन काल को बढ़ाने के लिए रक्षासूत्र के धारण का विशेष विधान प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಕಾಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರದ ಧಾರಣೆಯ ವಿಶೇಷ ವಿಧಾನವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदे जीवनकालस्य वर्द्धनाय करे रक्षासूत्रधारणस्य विशेषविधानं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रक्षासूत्र धारण से प्राणि पूर्ण स्वास्थ्य को प्राप्त होता है ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರದ ಧಾರಣೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन रक्षासूत्रधारणेन प्राणिनः पूर्णस्वास्थ्यं लभन्ते इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्रहवें काण्ड का एकमात्र सूक्त यहाँ इस सूक्त में आता है।", "Kannada": "ಹದಿನೇಳನೇ ಕಾಂಡದ ಏಕಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सप्तदशकाण्डस्य एकमात्रं सूक्तम्‌ अत्र अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ घर निर्माण के लिए, क्षेत्र जोतने के लिए, बीज बोने के लिए, अन्न उत्पादन के लिए, पुष्टि के लिए, व्यापार के कारण विदेश जाने के लिए और अनेक प्रकार के आशीर्वाद के लिए प्रार्थना की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಗೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ,ಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರಣ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र गृहनिर्माणाय, सीरकर्षणाय, बीजवपनाय, अन्नोत्पादनाय, पुष्ट्यर्थाय, व्यापारहेतवे विदेशगमनाय नानाविधाशीर्वादाय च प्रार्थना कृताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में वर्षा का अत्यधिक रमणीय, और साहित्यिक दृष्टि में सुंदर वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವೃಷ್ಟಿಯು ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते वृष्ट्याः अतीव रमणीयं, साहित्यिकं तथा समुज्वलं वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित्त सूक्त इन सूक्तों में प्रायश्चित्त का विधान उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ ಈ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತದ ವಿಧಾನವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तसूक्तानि एतेषु सूक्तेषु प्रायश्चित्तस्य विधानम्‌ उपलब्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चरित्र की त्रुटी में धार्मिक विरोध का तथा अन्य विधिहीन आचरणों का विधान है - जैसे ज्ञात अथवा अज्ञात अपराधो के हेतु से, धर्मशास्त्र के द्वारा निषेध का, विवाह का कारण, ऋण लेने वाले के प्रति द्वेष भावना हेतु से, बड़े भाई के बिना विवाह हेतु से जो अपराध होते हैं, उनको दूर करने के लिए यहाँ प्रायश्चित्त का विधान है।", "Kannada": "ಚಾರಿತ್ರಿಕ ತ್ರುಟಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೀನ ಮಾಡುವ ಆಚರಣೆಗಳ ವಿಧಾನವು ಇದೆ - ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಅಪರಾಧಗಳ ಹೇತುವಿನಿಂದ , ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ವಿವಾಹದ ಕಾರಣದಿಂದ , ಋಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರ ವಿರುದ್ಧ ದ್ವೇಷ ಭಾವದ ಹೇತುವಿನಿಂದ, ಜ್ಯೇಷ್ಠನಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಯಾವ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಗುತ್ತವೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चारित्रिकत्रुटेः धार्मिकविरोधस्य तथा अन्यविधिहीनानाम्‌ आचाराणां विधानम्‌- यथा- ज्ञातस्य अज्ञातस्य वा अपराधस्य हेतुना, धर्मशास्त्रेण वर्जितस्य विवाहस्य कारणेन, ऋणप्रतिशोधाभावहेतुना, ज्येष्ठं विना विवाहहेतुना च ये अपराधाः भवन्ति तेषां दूरीकरणाय अत्र प्रायश्चित्तस्य विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सम्बन्ध में इस प्रकार के मन्त्र है, जो शारीरिक दुर्बलता से, मानसिक त्रुटि से, दुःस्वप्न, अपशकुन आदि का निराकरण करें, और उनसे हटा देते है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಂತ್ರವಿದೆ, ಯಾವುದು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಮಾನಸಿಕ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ, ದುಃಸ್ವಪ್ನದಿಂದ, ಅಪಶಕುನಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತರೆಯೋ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಎತ್ತಿಹಾಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतत्सम्बन्धिनः एवंविधाः मन्त्राः सन्ति यैः शारीरिकदुर्बलता, मानसिकत्रुटि, दुःस्वप्न, अपशकुनादीनां निराकरणम्‌ अपसरणञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान युग के ही समान उस युग में भी अशुभ स्वप्न में मनुष्यों का विश्वास था।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನ ಯುಗದ ಸಮಾನವೇ ಆ ಯುಗದಲ್ಲೂ ಅಶುಭ ಸ್ವಪ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರ ವಿಶ್ವಾಸವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "वर्तमानयुगे इव तस्मिन्नपि युगे अशुभस्वप्ने मानवानां विश्वासः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको दूर करने के लिए अनेक प्रकार के उपायों का वर्णन मन्त्रों में है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಲು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಉಪಾಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಈ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तद्दूरीकरणाय बहुविधाः उपायाः मन्त्रेषु वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रीकर्म विषय सूक्त विवाह विषय पर और प्रेम विषय पर बहुत से सूक्त इस वेद में है।", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀಕರ್ಮ ವಿಷಯಸೂಕ್ತಗಳು ವಿವಾಹ ವಿಷಯಕದಲ್ಲಿ  ಮತ್ತು  ಪ್ರೇಮ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ತಗಳು ಈ ವೇದದಲ್ಲಿವೆ.", "Sanskrit": "स्त्रीकर्मविषयकसूक्तानि विवाहविषयकाणि प्रेमविषयकाणि च बहूनि सूक्तानि अस्मिन्‌ वेदे सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों का उस समय के समाज के स्वरूप को जानने में विशेषरूप से सहायक होते है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತಗಳು  ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಸಮಾಜದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एतानि सूक्तानि तत्कालिकसमाजस्य स्वरूपज्ञाने विशेषरूपेण सहायकानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों में पुत्र उत्पन्न के लिए और उस उत्पन्न हुए शिशु की रक्षा के लिए सुंदर प्रार्थना भी प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪುತ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಆ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಶಿಶುವಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु सूक्तेषु पुत्रोत्पादनाय सद्योजातशिशोः रक्षणाय च भव्यप्रार्थनाऽपि प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रसङ्ग में चौदहवां काण्ड विशेषरूप से सहायक है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಂಡವು ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रसङ्गे चतुर्दशकाण्डः विशेषरूपेण सम्बद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही क्रम से अथर्ववेद के मारण, मोहन, उच्चाटन, वशीकरण आदि क्रियाओं के बहुत प्रयोगों का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ಅಥರ್ವವೇದದ ಮಾರಣ, ಮೋಹನ, ಉಚ್ಚಾಟನಾ, ವಶೀಕರಣ ಆದಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಹುಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव क्रमेण अथर्ववेदस्य मारण, मोहन, उच्चाटन, वशीकरणादीनां क्रियाणां बहुलप्रयोगाः वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौशिक सूक्त में नारी प्रेम सम्पादन के लिए अनेक प्रकार की आभिचारिक क्रिया का वर्णन है।", "Kannada": "ಕೌಶಿಕ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ನಾರಿಯ ಪ್ರೇಮದ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಆಭಿಚಾರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "कौशिकसूक्ते नारीप्रेमसम्पादनाय बहुविधायाः आभिचारिकक्रियायाः वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकर्म विषय सूक्त राजा से सम्बद्ध बहुत सूक्त अथर्ववेद में प्राप्त होते है।", "Kannada": "ರಾಜಕರ್ಮ ವಿಷಯಕ ಸೂಕ್ತ ರಾಜನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಸೂಕ್ತಗಳು ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राजकर्मविषयकसूक्तानि राजभिः सम्बद्धानि बहूनि सूक्तानि अथर्ववेदे समुपलब्धानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों के अध्ययन से उस समय की राजनैतिक स्थिति का विशाल वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಆ ಸಮಯದ ರಾಜನೀತಿ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಶಾಲ ವರ್ಣನೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां सूक्तानाम्‌ अध्ययनेन तात्कालिकराजनैतिक्याः स्थित्याः विशदचित्रणं समुपलब्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रु के विनाश के लिए प्रार्थना के साथ सङ्ग्राम का तथा उसके उपयोगी साधनों का वर्णन है जैसे- रथ, दुन्दुभि, शङ्ख आदि का विशेष विवरण और संग्राम की दृष्टि से भी अथर्ववेद के महत्त्व को सूचित करते हैं।", "Kannada": "ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಜೊತೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹೇಗೆ - ರಥ,ದುಂದುಭಿ,ಶಂಖ ಆದಿಗಳ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಾಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಅಥರ್ವವೇದದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां यथा- रथ, दुन्दुभि, शङ्खादीनां विशेषविविरणं साङ्ग्रामिकदृष्ट्या अपि अथर्ववेदस्य महत्तां सूचयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का 'क्षत्रवेद' इस नामकरण का यह ही कारण है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ 'ಕ್ಷೇತ್ರವೇದ' ಎಂಬ ನಾಮಕರಣದ ಕಾರಣ ಇದೆ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य 'क्षत्रवेदः' इति नामकरणस्य इदम्‌ एव कारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस युग में प्रजा ही राजा का चुनाव करती थी।", "Kannada": "ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ರಾಜನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ युगे प्रजाः एव राज्ञः संवरणम्‌ कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ मनुष्यों के साथ अश्विन, मित्रावरुण आदि द्वारा राजा के चुनने का वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಜೊತೆಗೆ ಅಶ್ವಿನ, ಮಿತ್ರಾವರುಣರಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र मानवैः सह अश्विन्‌, मित्रावरुणादिद्वारेण राज्ञः संवरणस्य वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्ध सूक्त में (३/३) ज्ञात होता है की देश से निकाला हुआ राजा दुबारा राज्य में सम्मान पूर्वक प्रतिष्ठित हुआ।", "Kannada": "ಅಂಧ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ (೩/೩) ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಹೋದ ರಾಜನು ಪುನಃ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಾನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्धसूक्ते (३/३) ज्ञातो भवति यद्देशात्‌ निष्कासितो राजा पुनः राज्ये सम्मानपूर्वकेण प्रतिष्ठितः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सङग्राम भूमि पर जाने के लिए वीरो को उत्साहित करने के लिए दुन्दुभि का वर्णन अत्यधिक सरल और वीररस पूर्ण है।", "Kannada": "ಸಂಗ್ರಾಮದ ಭೂಮಿಗೆ ಹೋಗಲು ವೀರರನ್ನು ಉತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದುಂದುಭಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೀರರಸಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सङ्ग्रामभूमौ गमनाय वीरान्‌ समुत्साहयितुं दुन्दुभेः वर्णनम्‌ अतीव साहित्यिकं वीररसपूर्णञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांचवे काण्ड के दसवें सूक्त में कवि की दृष्टि से और मनोहर भावों के प्रदर्शन से अत्यधिक रोचक, सरल तथा अभिव्यञ्‌जनात्मक है।", "Kannada": "ಐದನೇ ಕಾಂಡದ ಹತ್ತನೇ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕವಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಭಾವಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕ ರೋಚಕ, ಸರಳ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಂಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमकाण्डस्य दशमसूक्तं कवित्वदृष्ट्या, मनोहरभावानां प्रदर्शनेन च अतीव रोचकं, सरसं तथा अभिव्यञ्जनात्मकञ्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुन्दुभि की गर्जना को सुनकर शत्रु युवती का भयानक शास्त्र सङ्घर्ष के मध्य में अपने पुत्र को लेकर पलायन की प्रार्थना भी बहुत ही कारुणिक है।", "Kannada": "ದುಂದುಭಿಯ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತ್ರು ಯುವತೀಯ ಭಯಾನಕ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಘರ್ಷದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಓಡಿಹೋಗಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು ಇದೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಕಾರುಣ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दुन्दुभेः गर्जनं श्रुत्वा रिपुयुवत्याः भयानकास्त्रसङ्घर्षाणां मध्ये स्वपुत्रं नीत्वा पलायनस्य प्रार्थनाऽपि अतीव कारुणिका अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में वर्णित विषयों के कौन कौन से भेद हैं?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳ ಯಾವ ಭೇದಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "अथर्ववेदे वर्णितानां विषयाणां के भेदाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "रोगों की उत्पत्ति कैसे होती है?", "Kannada": "ರೋಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "रोगाणाम्‌ उत्पत्तिः कथं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में तक्मा: यह किसका नाम हे?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ  ತಕ್ಮಾಃ ಇದು ಯಾವುದರ ಹೆಸರಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अथर्ववेदे तक्माः इति कस्य नाम ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवनकाल के बढ़ाने के लिए किसका विशेष विधान है?", "Kannada": "ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಯಾವ ವಿಶೇಷವಾದ ವಿಧಾನವಿದೆ?", "Sanskrit": "जीवनकालस्य वर्धनाय कस्य विशेषविधानम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवाह विषयक और प्रेम विषयक सूक्त कहाँ प्राप्त होते हैं?", "Kannada": "ವಿವಾಹವಿಷಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮ ವಿಷಯಕ ಸೂಕ್ತಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "विवाहविषयकाणि प्रेमविषयकाणि च सूक्तानि कुत्र उपलभ्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षत्रवेद इस नाम से अथर्ववेद कैसे प्रसिद्ध है?", "Kannada": "ಕ್ಷೇತ್ರವೇದ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्षत्रवेदः इति नाम्ना कथम्‌ अथर्ववेदः प्रसिद्धः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में अथर्ववेद ने वेदान्त के समान स्थान का अधिकार किया है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದವು ವೇದಾಂತದ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदेष्वथर्वर्वदः वेदान्तवत्‌ महत्‌ स्थानम्‌ अधिकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद आदि तीनों वेद थोड़ा फल देने वाले हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಆದಿ ಮೂರು ವೇದ ಅಲ್ಪ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदादित्रयो वेदाः आमुष्मिकफलदातारः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से अथर्ववेद में लौकिक विषयों की अधिक चर्चा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಅಧಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विषेशतः अथर्ववेदे लौकिकविषयाणाम्‌ एव चर्चा अधीकरूपेण प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के ब्रह्मवेद-अङिगरावेद-अथर्वाङिगरसवेद आदि नाम भी प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಬ್ರಹ್ಮವೇದ - ಅಂಗಿರೋವೇದ - ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸವೇದ ಆದಿ ಹೆಸರುಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य ब्रह्मवेद- अङ्गिरोवेद-अथर्वाङ्गिरसवेदादीनि नामानि अपि प्रसिद्धानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व'-शब्द की व्याख्या तथा उसका निर्वचन निरुक्त में (११/२/१७) तथा गोपथ ब्राह्मण में (१/४) प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ - ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿರ್ವಚನ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ (೧೧/೨/೧೭) ಮತ್ತು ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೧/೪) ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्व -शब्दस्य व्याख्या तथा तस्य निर्वचनं निरुक्ते (११/२/१७) तथा गोपथब्राह्मणे च (१/४) प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अथर्ववेद की अनेक शाखा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಅಥರ್ವವೇದದ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अथर्ववेदस्य विविधाः शाखाः उपलभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे लगभग सभी जगह लौकिक के ही विषयों पर वर्णन प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषु प्रायेण सर्वत्र लौकिकानाम्‌ एव विषयाणां वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद में वर्णित विषयों का विभाजन तीन प्रकार कर सकते है -१ आध्यात्मिक, २ आधिभौतिक, ३ और आधिदैविक।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾದ ವಿಷಯಗಳ ವಿಭಜನೆಯು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ - ೧. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ೨. ಆದಿಭೌತಿಕ, ಮತ್ತು ೩. ಆಧಿದೈವಿಕ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वेदे वर्णितानां विषयाणां विभाजनं त्रिधा कर्तु शक्यते- (१) आध्यात्मिकम्‌, (२) आधिभौतिकम्‌, (३) आधिदैविकश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ विविध सूक्तों में लौकिक विषयों पर राजकर्म आदि का विधान है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಜಕರ್ಮ ಆದಿ ವಿಧಾನವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तत्र च विविधेषु सूक्तेषु लौकिकविषयाणां राजकर्मादीनां विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - भैषज्य सूक्तों में विविध रोगों का वर्णन तथा उनके नाश के लिए विविध उपायों का वर्णन है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಭೈಷಜ್ಯ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೋಗಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಮಾಡಿದ ವಿವಿಧವಾದ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा- भैषज्यसूक्तेषु विविधानां रोगाणां वर्णनं तथा तेषां शमनाय विविधाः उपायाः वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आयुष्य सूक्तों में दीर्घायु के लिए प्रार्थना की है।", "Kannada": "ಆಯುಷ್ಯ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುವಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आयुष्यसूक्तेषु दीर्घायुषः कृते प्रार्थना विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विहित सूक्तों का विशेष प्रयोग पारिवारिक महोत्सवों के अवसर पर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪಾರಿವಾರಿಕ ಮಹೋತ್ಸವಗಳ ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र विहितानां सूक्तानां विशेषप्रयोगः पारिवारिकमहोत्सवानाम्‌ अवसरे भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ सौ शरद ऋतु तक तथा सौ हेमन्त ऋतु पर्यन्त जीवन के लिये प्रार्थना है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ನೂರು ಶರದೃತುವಿನವರೆಗೆ ಮತ್ತು ನೂರು ಹೇಮಂತಋತುವಿನವರೆಗೆ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अत्र शतशरत्पर्यन्तं तथा शतहेमन्तपर्यन्तं जीवनाय प्रार्थनाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौष्टिक सूक्तों में घर निर्माण के लिए, क्षेत्र को जोतने के लिए, बीज बोने के लिए, अन्न उत्पादन के लिये और अन्य गृहस्थ कर्मो के लिए प्रार्थना है।", "Kannada": "ಪೌಷ್ಟಿಕ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥ ಕರ್ಮಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "पौष्टिकसूक्तेषु गृहनिर्माणाय, सीरकर्षणाय, बीजवपनाय, अन्नोत्पादनाय किञ्च अन्यगार्हस्थ्यकर्मणां कृते प्रार्थनाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विविध अपराधो के प्रायश्चित्त के लिए प्रार्थना है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿವಿಧವಾದ ಅಪರಾಧಗಳ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विविधानाम्‌ अपराधानां प्रायश्चित्ताय प्रार्थनाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी यहाँ प्रेम विषय और विवाह विषय पर विविध सूक्त उपलब्ध होते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧವಾದ ಸೂಕ್ತಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च अत्र प्रेमविषयकाणि विवाहविषयकाणि च विविधानि सूक्तानि उपलभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक राजकर्म विषय सूक्त भी यहाँ प्राप्त होते है।", "Kannada": "ವಿವಿಧ ರಾಜಕರ್ಮ ವಿಷಯದ ಸೂಕ್ತವು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवधराजकर्मविषयकाणि अपि सूक्तानि अत्र प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - शत्रु के विनाश के लिए प्रार्थना के साथ सङ्ग्राम का तथा उसके उपयोगी साधनों का विशेष विविरण प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನಗಳ ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां विशेषविविरणं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से अथर्ववेद का अन्य नाम '“क्षत्रवेद' भी है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಅನ್ಯ ಹೆಸರು 'ಕ್ಷೇತ್ರವೇದ' ಎಂದೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मात्‌ कारणात्‌ अथर्ववेदस्य 'क्षत्रवेदः' इत्यपि अपरं नाम भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भैषज्य सूक्त विषय पर विस्तार से लिखिए।", "Kannada": "ಭೈಷಜ್ಯ ಸೂಕ್ತದ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆಯು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "भैषज्यसूक्तविषये विस्तारेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायश्चित्त विषय पर अथर्ववेद में जो कहा है उसे विस्तार से लिखिए।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಹೇಳಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "प्रायश्चित्तविषये अथर्ववेदे यद्‌ उक्तं तद्विस्तारेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रीकर्म विषय पर अथर्ववेद में जो कहा है उसे विस्तार से लिखिए।", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀಕರ್ಮ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "स्त्रीकर्मविषये अथर्ववेदे यद्‌ उक्तं, तद्विस्तारेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकर्म विषय पर अथर्ववेद में जो कहा है उसे लिखिए।", "Kannada": "ರಾಜಕರ್ಮ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "राजकर्मविषये अथर्ववेदे यद्‌ उक्तं तल्लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर 1. इहलोक का फल भी देते है।", "Kannada": "ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ೧. ಇಹಲೋಕದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि १ ऐहिकमपि फलं प्रददाति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मा नाम के ऋत्विज का प्रधान कार्य है सभी कार्यो में अच्छी प्रकार से निरीक्षण करना तथा होने वाली त्रुटी से हटाना।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಋತ್ವಿಜನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯವು ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳ್ಳೆ ರೀತಿಯಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಆಗುವ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "ब्रह्मानामकस्य ऋत्विजः प्रधानं कार्य सर्वत्र कार्येषु सम्यक्तया निरीक्षणं तथा सम्भावितायाः त्रुट्याः मार्जनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद, ब्रह्मवेद, अङिगरोवेद, अथर्वाङिगरसवेद, आदि नाम मुख्य है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದ, ಬ್ರಹ್ಮವೇದ, ಅಂಗಿರೋವೇದ, ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸವೇದ, ಆದಿ ಹೆಸರುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेद, ब्रह्मवेद, अङ्गिरोवेद, अथर्वाङ्गिरसवेदादीनि अभिधानानि मुख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो शौनक शाखा और पिप्पलाद शाखा।", "Kannada": "ಎರಡು, ಶೌನಕ ಶಾಖಾ ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಶಾಖಾ.", "Sanskrit": "द्वे, शौनकशाखा पिप्पलादशाखा चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म कर्म का प्रतिपादन करने से अथर्ववेद 'ब्रह्मवेद' कहलाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಕರ್ಮದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಥರ್ವವೇದ 'ಬ್ರಹ್ಮವೇದ' ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मकर्मणः प्रतिपादकत्वेनार्ववेदः 'ब्रह्मवेदः' कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकुटिलता वृत्ति से और अहिंसा वृत्ति से मन की स्थिरता प्राप्त करने वाला व्यक्ति।", "Kannada": "ಅಕುಟಿಲತೆಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸೆಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮನದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "अकुटिलतावृत्त्या, अहिंसावृत्त्या च मनसः स्थैर्यप्राप्तिकर्त्री व्यक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पथ्य के तीन शिष्य थे - जाजलि, कुमुद, और शौनक।", "Kannada": "ಪಥ್ಯನ ಮೂವರು ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು - ಜಾಜಲಿ, ಕುಮುದ, ಮತ್ತು ಶೌನಕ.", "Sanskrit": "पथ्यस्य त्रयः शिष्याः आसन्‌- जाजलिः, कुमुदः, शौनकश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "शौनक के दो शिष्य है, बभ्र और सैन्धवायन।", "Kannada": "ಶೌನಕನ ಇಬ್ಬರು ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು, ಬಭ್ರ ಮತ್ತು ಸೈಧವಾಯನ.", "Sanskrit": "शौनकस्य द्वै शिष्यौ स्तः, बभ्रः सैन्धवायनश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "१ आध्यात्मिक, २ आधिभौतिक, ३ और आधिदैविक।", "Kannada": "೧. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ೨. ಆಧಿಭೌತಿಕ, ೩. ಆಧಿದೈವಿಕ.", "Sanskrit": "(१) आध्यात्मिकम्‌, (२) आधिभौतिकम्‌, (३) आधिदैविकशञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रोगों की उत्पत्ति अनेक दुःख राक्षस भूत पिशाच आदि के उपद्रव से ही होता है।", "Kannada": "ರೋಗಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಅನೇಕ ದುಃಖ ರಾಕ್ಷಸ ಭೂತ ಪಿಶಾಚ ಆದಿ ಉಪದ್ರವದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रोगाणाम्‌ उत्पत्तिः अनेककष्टप्रदानां रक्षोभूतपिशाचादीनां उपद्रवेणैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शत्रुओं के विनाश के लिए प्रार्थना के साथ सङ्ग्राम का तथा उसके उपयोगी साधनों के वर्णन से अथर्ववेद 'क्षत्रवेद' इस नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಶತ್ರುಗಳ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನೆಗಳ ವರ್ಣನೆಯ ಅಥರ್ವವೇದದ 'ಕ್ಷೇತ್ರವೇದ' ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शत्रूणां विनाशाय प्रार्थनया सह सङ्ग्रामस्य तथा तदुपयोगिनां साधनानां वर्णनात्‌ अथर्ववेदः 'क्षत्रवेदः' इति नाम्ना प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा पाठ समाप्त।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾಠವು ಮುಗಿದಿದೆ.", "Sanskrit": "इति चतुर्थः पाठः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व पाठों में आपने वेदों की संहिता विषय में अधिकता से समझ लिया है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ನೀವು ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ  ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಿ.", "Sanskrit": "पूर्वेषु पाठेषु भवन्तः वेदानां संहिताविषये अधिकतया ज्ञातवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में संहिता विषय में और ब्राह्मण विषय में सामान्य रूप से आलोचना करेगें।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे संहिताविषये ब्राह्मणविषये च सामान्यतया आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता और ब्राह्मण में महान्‌ भेद है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः च महान्‌ भेदः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - अधिकांश संख्या में संहिता छन्दोबद्ध है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा- बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है, किन्तु ब्राह्मण ग्रन्थ सभी प्रकार से गद्यात्मक ही है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥವು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದಲೂ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषां कतिपयांशा एव गद्यात्मकाः सन्ति, किन्तु ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वथा गद्यात्मका एव भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके विवेचना विषयों में भी भेद है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ವಿವೇಚನೆಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः विविच्यविषये अपि भेदः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके संहिता और ब्राह्मण के विषय में यहाँ और अधिक जानोंगे।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಸಂಹಿತಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ  ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ.", "Sanskrit": "एतयोः संहिताब्राह्मणयोः विषये अत्र अधिकतया ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मणों में प्रतिपादित विषय पर भी सामान्य ज्ञान को प्राप्त करेंगे।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರ.", "Sanskrit": "किञ्च ब्राह्मणेषु प्रतिपादितानां विषये अपि सामान्यं ज्ञानं प्राप्स्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्वपूर्ण विषयों को जान पाने में; मुख्य आख्यान और उनमें प्रतिपादित विषयों को समझ पाने में; संहिता ब्राह्मण की भिन्नता बता पाने में; देव अमर कैसे हुए इस विषय को समझ पाने में; और प्रधान ब्राह्मण ग्रन्थों के विषय में विस्तार से जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು - ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವವಾದ ಅಧಿಕಾಂಶ ಮಹತ್ವವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತೀರಿ, ಮುಖ್ಯ ಆಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ, ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - ब्राह्मणग्रन्थानां महत्त्वविषये अधिकतया ज्ञास्यति। मुख्यानि आख्यानानि कानि भवन्ति किञ्च तेषां प्रतिपाद्यमानानां विषायाणां विषये अपि अधिकतया ज्ञास्यति। संहिताब्राह्मणयोः पार्थक्यं ज्ञास्यति। देवाः कथं अमरा अभवन्‌ इति ज्ञास्यति। प्रधानानां ब्राह्मणग्रन्थानां विषये अपि विस्तारेण ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थवाची ब्राह्मण शब्द विशेष रूप से नपुंसकलिङ्ग में ही प्रयुक्त होता है।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥವಾಚಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದಗಳು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थवाची ब्राह्मणशब्दः विशेषतः नपुंसकलिङ्गे एव प्रयुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेदिनीकोश के अनुसार से वेदभाग का सूचक ब्राह्मण शब्द का प्रयोग तीनो लिङ्गों में होता है।", "Kannada": "ಮೇಧಿನೀಕೋಶದ ಅನುಸಾರ ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मेदिनीकोशानुसारेण वेदभागस्य सूचकः ब्राह्मणशब्दः क्लीबलिङ्गी एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - ब्राह्मण शब्द ब्रह्मसङ्घात में और वेदभाग में नपुंसक लिड्ग में होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಘಾತದಲ್ಲಿ ವೇದಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- ब्राह्मणं ब्रह्मसङ्घाते वेदभागे नपुंसकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ के अर्थ में ब्राह्मण शब्द का प्रयोग वेदाध्ययन ३४५ (पुतक१?) 44८५४ ( पुस्तक -१ ) पाणिनीय व्याकरण में (सू.३/४/३६) , निरुक्त में (४/२७), ब्राह्मण में (शतप.४/६/९/२०) , और ऐतरेय ब्राह्मण में (६/२५/८/२) केवल प्राप्त नहीं होता अपितु ब्राह्मण विषय में तैत्तरीय संहिता में कहा है - एतद्‌ ब्राह्मणान्येव पञ्च हवींषि (तै. सं. ३/७/१/१)।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವು ಪಾಣಿನೀಯವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ (ಸೂ..೩/೪/೩೬), ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ(೪/೨೭),ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (ಶತಪ.೪/೬/೯/೨೦), ಮತ್ತು  ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೨೫/೮/೨) ಕೇವಲ ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಯೇವ ಪಂಚ ಹವೀಂಷಿ (ತೈ.ಸಂ.೩/೭/೧/೧).", "Sanskrit": "ग्रन्थार्थ ब्राह्मणशब्दस्य प्रयोगः पाणिनीयव्याकरणे (सू..३/४/३६), निरुक्ते(४/२७), ब्राह्मणे (शतप.४/६/९/२०), ऐतरेयब्राह्मणे (६/२५/८/२) च न केवलं समुपलब्धो भवति, अपि तु ब्राह्मणविषये तैत्तिरीयसंहितायाम्‌ उक्तम्‌ अस्ति- एतद्‌ ब्राह्मणान्येव पञ्च हवींषि (तै. सं. ३/७/१/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अर्थ के विषय में कुछ भी भिन्न मत नहीं है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭಿನ್ನ ಮತವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्यार्थस्य विषये नास्ति किमपि भिन्नं मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण यह ब्रह्म के व्याख्या परक ग्रन्थों के नाम है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪರಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मण इति ब्रह्मणः व्याख्यापरकानां ग्रन्थानां नाम अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म शब्द स्वयं अनेक अर्थो में प्रयुक्त होता है, जैसे मन्त्र के अर्थ में - ब्रह्म वै मन्त्र:...(शत. ब्रा.७/१/१/५)।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದವು ಸ್ವಯಂ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ಮಂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ - ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಮಂತ್ರಃ....(ಶತ.ಬ್ರಾ. ೭/೧/೧/೫).", "Sanskrit": "ब्रह्मशब्दः स्वयमनेकेषु अर्थेषु प्रयुक्तो भवति, यथा मन्त्रार्थ- ब्रह्म वै मन्त्रः...(शत. ब्रा.७/१/१/५)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस्री प्रकार से वैदिक मन्त्रों के व्याख्यान का भाग होने से इसका ब्राह्मण नामकरण हुआ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಭಾಗವಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ನಾಮಕರಣವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण वैदिकमन्त्राणां व्याख्यानस्य उपस्थापकत्वात्‌ ब्राह्मणस्येदं नामकरणमभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण शब्द का अन्य अर्थ भी होता है - यज्ञ।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳು ಇರುತ್ತದೆ - ಯಜ್ಞ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दस्य अपरः अपि अर्थो भवति- यज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञीय कर्मकाण्ड की व्याख्या विवरण के सम्पादन ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞೀಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञीयकर्मकाण्डस्य व्याख्या-विवरणयोः सम्पादनं ब्राह्मणग्रन्थानां मुख्यविषयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों में मन्त्र-कर्म-विनियोग की व्याख्या है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ-ಕರ್ಮ-ವಿನಿಯೋಗದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु मन्त्र-कर्म-विनियोगानां व्याख्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण के अन्तरङग परीक्षा से ज्ञात होता है कि ये ग्रन्थ यज्ञों के वैज्ञानिक, आधिभौतिक, तथा अध्यात्मिक विषयों का प्रतिपादन करता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅಂತರಂಗ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಯಜ್ಞಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಆಧಿಭೌತಿಕ, ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणानाम्‌ अन्तरङ्गपरीक्षणेन ज्ञातो भवति यदेते ग्रन्थाः यज्ञानां वैज्ञानिकान्‌, आधिभौतिकान्‌ तथा अध्यात्मिकान्‌ च विषयान्‌ प्रतिपादयन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मण शब्द के विषय में जैसे कहा है - ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ನಾಮ ಕರ್ಮಣಸ್ತನ್ಮಂತ್ರಾಣಾಂ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗ್ರಂಥಃ .", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दस्य विषये च उच्यते यथा- ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( वाचस्पतिमिश्रः ) इस कथन से सिद्ध होता है की वेद दो प्रकार का है - मन्त्ररूप और ब्राह्मणरूप।", "Kannada": "(ವಾಚಸ್ಪತಿಮಿಶ್ರಃ) ಈ ಕಥನದಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ವೇದದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ - ಮಂತ್ರರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪ.", "Sanskrit": "(वाचस्पतिमिश्रः) अनेन कथनेन सिद्धो भवति यद्‌ वेदो द्विविधो- मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह ब्राह्मणभाग भी वेद ही है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾಗವೂ ಈ ವೇದದ್ದೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं च ब्राह्मणभागः अपि वेदः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद से शेष ये ब्राह्मण ग्रन्थ यज्ञानुष्ठान का विस्तृत वर्णन करते हैं।", "Kannada": "ವೇದದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದ ಯಜ್ಞಾನುಷ್ಠಾನದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदशेषभूताः इमे ब्राह्मणग्रन्थाः यज्ञानुष्ठानस्य विस्तृतं वर्णनं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ कथा भी ब्राह्मण ग्रन्थों में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಕೂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "काश्चन कथाः अपि ब्राह्मणग्रन्थेषु प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक वेद शाखा के अनुसार से ब्राह्मण ग्रन्थ और आरण्यक ग्रन्थ भिन्न होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದ ಶಾಖೆಯ ಅನುಸಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं वेदशाखानुसारेण ब्राह्मणग्रन्थाः आरण्यकग्रन्थाः च भिन्नाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ब्राह्मण साहित्य हमेशा ही विशाल और व्यापक है।", "Kannada": "ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯಾವಾಗಲು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणसाहित्यमिदं नितराम्‌ एव विशालं व्यापकञ्च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह साहित्य गद्यात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साहित्यमिदं गद्यात्मकं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ का विधान कब करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "यज्ञस्य विधानं कदा कृतं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके लिए कौन से साधनों की आवश्यकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಸಾಧನಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "कानि च साधनानि तदर्थम्‌ अपेक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कौन उन यज्ञों के अधिकारी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞಗಳಿಗೆ ಆಧಿಕಾರಿಗಳು ಯಾರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "के च तेषां यज्ञानाम्‌ अधिकारिणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विषयों की विवेचना ब्राह्मण साहित्य में की है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्येषां विषयाणाम्‌ उपपादनं ब्राह्मणसाहित्ये कृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्त्तमान में प्राप्त हुए प्रमुख ब्राह्मण वेदों का अनुसरण करने की सङ्ख्या इस प्रकार से है - १. ऐतरेय ब्राह्मण, २. शाङख़ायन ब्राह्मण (ऋग्वेदीय), ३. शतपथ ब्राह्मण (शुक्लयजुर्वेदीय) , ४. तैत्तिरीय ब्राह्मण (कृष्णयजुर्वेदीय), ५. ताण्ड्य, ६. षड्विंश, ७. सामविधान, ८. आर्षेय, ९. दैवत, १०. उपनिषद्- ब्राह्मण, ११. संहितोपनिषद्‌ ब्राह्मण, १२. वंश ब्राह्मण, १३. जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेदीय), १४ और गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेदीय) है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇದಗಳ ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ - (೧)ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್, (೨) ಶಾಂಖಾಯನಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಋಗ್ವೇದೀಯಮ್),(೩) ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದೀಯಮ್),(೪) ತೈತ್ತಿರೀಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದೀಯಮ್), (೫)ತಾಂಡ್ಯ,(೬) ಷಡ್ವಿಂಷ,(೭) ಸಾಮವಿಧಾನ,(೮) ಆರ್ಷೇಯ,(೯) ದೈವತ, (೧೦)ಉಪನಿಷತ್ತು-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, (೧೧)ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, (೧೨) ವಂಶಬ್ರಾಹ್ಮಣ, (೧೩) ಜೈಮಿನೀಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ(ಸಾಮವೇದೀಯ), (೧೪) ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ (ಅಥರ್ವವೇದೀಯ) ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति सम्प्राप्तानां प्रमुखब्राह्मणानां वेदान्‌ अनुसरन्ती सङ्ख्या अनेन प्रकारेण अस्ति- (१)एऐतरेयब्राह्मणम्‌, (२) शाङ्खायनब्राह्मणम्‌ (ऋग्वेदीयम्‌), (३) शतपथब्राह्मणम्‌ (शुक्लयजुर्वेदीयम्‌), (३) तैत्तिरीयब्राह्मणम्‌ (कृष्णयजुर्वदीयम्‌), (५) ताण्ड्यम्‌, (६) षड्विंशम्‌, (७) सामविधानम्‌, (८) आर्षेयम्‌, (९) दैवतम्‌, (१०) उपनिषद्‌-ब्राह्मणम्‌, (११) संहितोपनिषदुब्राह्मणम्‌, (१२) वंशब्राह्मणम्‌, (१३) जैमिनीयब्राह्मणम्‌ (सामवेदीयम्‌), (१४) गोपथब्राह्मणं (अथर्ववेदीयम्‌) चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में शतपथ ब्राह्मण सबसे महत्त्व का माना जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु शतपथ ब्राह्मणं गुरुतमं महत्त्वं भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह विशालकाय है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्ति च तस्य विशालकायम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहीं यागों के अनुष्ठानों का प्रतिपादन सबसे उत्तम रीति से किया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯಾಗಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾದ ರೀತಿಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र एव यागानुष्ठानानां प्रतिपादनं सर्वोत्तमरीत्या क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ याग विषय पर अङ्क सहित विवेचना भी प्रस्तुत की है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯಾಗ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಅಂಕದ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र यागविषयकं साङ्कोपाङ्गम्‌ अपि प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त आदि ग्रन्थ इस प्रकार जाना जाता है ऐसा कहकर ब्राह्मण ग्रन्थों का ही प्रमाण रूप से निर्देश किया है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ರೂಪದಿಂದ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तादिग्रन्थेषु 'इति विज्ञायते' इति कथयित्वा ब्राह्मणग्रन्थानाम्‌ एव प्रमाणरूपेण निर्देशः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शब्द की व्याख्या में दुर्गाचार्य ने लिखा है - 'इस प्रकार ब्राह्मण में भी विचार कियागया है' (निरु. टी. ३/११, २/१७)।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯಯು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ - 'ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ  ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.'(ನಿ.ಟೀ. ೩/೧೧, ೨/೧೭).", "Sanskrit": "अस्य शब्दस्य व्याख्यायां दुर्गाचार्यण लिखितम्‌- एवं ब्राह्मणेऽपि विचार्यमाणे ज्ञायते' इति (निरु. टी. ३/११, २/१७)।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि ने अष्टाध्यायी सूत्र में अनुब्राह्मण शब्द का प्रयोग प्राप्त होता है - अनुब्राह्मणादिनिः (पा. सू. ४/२/६२)।", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿಯು ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿನಿಃ (ಪಾ.ಸೂ. ೪/೨/೬೨) .", "Sanskrit": "पाणिनेः अष्टाध्यायीसूत्रे अनुब्राह्मणशब्दस्य प्रयोगः प्राप्यते - अनुब्राह्मणादिनिः (पा. सू. ४/२/६२) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण के समान ग्रन्थ अनुब्राह्मण।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ರೀತಿಯೇ ಸಮಾನವಾದ ಗ್ರಂಥ ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणसदृशो ग्रन्थः अनुब्राह्मणम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको पढने वाला अनुब्राह्मण।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಓದುವವನು ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ.", "Sanskrit": "तदधीते अनुब्राह्मणी इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शब्द का प्रयोग भूट भास्कर ने तैत्तिरीय संहिता की भाष्यभूमिका में किया है।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವು ಭಟ್ಟಭಾಸ್ಕರನಿಂದ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತೆಯ ಭಾಷ್ಯಭೂಮಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य शब्दस्य प्रयोगः भट्टभास्करेण तैत्तिरीयसंहितायाः भाष्यभूमिकायां कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे प्रतीत होता है कि ब्राह्मण का ही अन्तरभाग अनुब्राह्मण पद से प्रयोग किया।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಅಂತರಭಾಗವು ಅನುಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪದದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रतीतो भवति यत्‌ ब्राह्मणस्य एव अन्तरभागम्‌ अनुब्राह्मणपदेन व्यपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व ही कहा है कि ब्राह्मण ग्रन्थों का विस्तार अत्यधिक विशाल और व्यापक था।", "Kannada": "ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಸ್ತಾರವು ಅತ್ಯಧಿಕ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वम्‌ एव कथितं यद्‌ ब्राह्मणग्रन्थानां विस्तारः अतीव विशालः व्यापकः च आसीत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आश्वलायन गृह्यसूत्र में (३अ. ३ख.) ऋषि तर्पण के साथ आचार्य तर्पण का भी उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ (೩ಅ. ೩ಖ.) ಋಷಿತರ್ಪಣನ ಜೊತೆಗೆ ಆಚಾರ್ಯ ತರ್ಪಣನದ್ದೂ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आश्वालायनगृह्यसूत्रे (३अ. ३ख.) ऋषितर्पणेन सह आचार्यतर्णणः अपि समुपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आश्वलायन के मतानुसार से मन्त्र द्रष्टा ऋषि होते हैं, और ब्राह्मण द्रष्टा आचार्य।", "Kannada": "ಆಶ್ವಲಾಯನನ ಮತಾನುಸಾರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವ ಋಷಿಯು ಇರುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಚಾರ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आश्वालायनमतानुसारेण मन्त्रद्रष्टारः ऋषयो भवन्ति, ब्राह्मणद्रष्टारः आचार्याश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार आचार्यों के यहाँ तीन गण उपलब्ध होते है - १ माण्डुकेय गण, २ शाङखायन गण, ३ और आश्वलायन गण।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - (೧) ಮಾಂಡೂಕೇಯ ಗಣ, (೨) ಶಾಂಖಾಯನ ಗಣ, ಮತ್ತು (೩) ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗಣ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधानाम्‌ आचार्याणाम्‌ अत्र त्रयो गणाः समुपलब्धा भवन्ति- (१) माण्डुकेयगणः, (२) शाङ्खायनगणः, (३) आश्वलायणगणः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके आचार्यों के क्रमशः नाम है - कहोल, कौषीतक, महाकौषीतक, भरद्वाज, पैङ्ग्य, महापैङ्ग्य, सुयज्ञ, शाङखायन, ऐतरेय, वाष्कल, शाकल, गार्ग्य, सुजातवक्र, औदवाहि, सौजामि, शौनक तथा आश्वलायन।", "Kannada": "ಇವರುಗಳ ಆಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೀಗಿದೆ - ಕಹೋಲ, ಕೌಷೀತಕ, ಮಹಾಕೌಷೀತಕ, ಭರದ್ವಾಜ, ಪೈಂಗ್ಯ, ಮಹಾಪೈಂಗ್ಯ, ಸುಯಜ್ಞ, ಶಾಂಖಾಯನ, ಐತರೇಯ, ವಾಷ್ಕಲ, ಶಾಕಲ, ಗಾರ್ಗ್ಯ, ಸುಜಾತವಕ್ರ, ಔದವಾಹಿ, ಸೌಜಾಮಿ, ಶೌನಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ವಲಾಯನ.", "Sanskrit": "एतेषाम्‌ आचार्याणां क्रमशः नामानि सन्ति- कहोलः, कौषीतकः, महाकौषीतकः, भरद्वाजः, पैङ्ग्यः, महापैङ्ग्यः, सुयज्ञः, शाङ्खायनः, ऐतरेयः, वाष्कलः, शाकलः, गार्ग्यः, सुजातवक्रः, औदवाहिः, सौजामिः, शौनकस्तथा आश्वलायनः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पैङडऱग्य महापैङग्य इन नामों से प्रतीत होता है की महाभारत के समान भारत भी एक भिन्न ग्रन्थ था।", "Kannada": "ಪೈಂಗ್ಯ ಮಹಾಪೈಂಗ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಮಹಾಭಾರತದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಾರತ ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಗ್ರಂಥವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "पैङ्ग्यः महापैङ्ग्य इति नामभ्यां प्रतीतो भवति यत्‌ महाभारत इव भारत इत्यपि एकः भिन्नग्रन्थः आसीत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक छोटा तो दूसरा विशाल था।", "Kannada": "ಒಂದು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एकः लघुस्तथा अपरो बृहद्‌ च आसीत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी शाङ्खायन ब्राह्मण ही कौषितकि ब्राह्मण नाम से विख्यात है, किन्तु इसका सूची में पृथक्‌ पृथक्‌ नाम से ज्ञात होता है कि ये दो आचार्य हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇ ಕೌಷೀತಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದರ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಈ ಇಬ್ಬರು ಆಚಾರ್ಯರು.", "Sanskrit": "अपि च शाङ्खायनब्राह्मणम्‌ एव कौषीतकीब्राह्मणनाम्ना ख्यातम्‌ अस्ति, किञ्च अस्यां सूच्यां पृथक्‌ पृथक्‌ नामत्वेन ज्ञातो भवति यद्‌ इमौ द्वौ आचार्यौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ निश्चयपूर्वक कुछ भी नहीं कह सकते हैं, कि इन आचार्यों के द्वारा ब्राह्मण ग्रन्थों का निर्माण हुआ हो।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಈ ಆಚಾರ್ಯರೇ ಮಾಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र निश्चयपूर्वकं किमपि वक्तुं न शक्यते, यद्‌ एतैः आचार्यैः ब्राह्मणग्रन्थानां निर्माणं कृतम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ऐतरेय तथा शाङखायन निश्चय से ही ब्राह्मण द्रष्टा ऋषि है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಐತರೇಯ ಮತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ನೋಡಿದ ಋಷಿಗಳು ಆಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "किन्तु ऐतरेयस्तथा शाङ्खायनः च निश्चयेन एव ब्राह्मणद्रष्टारौ ऋषी स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके ब्राह्मण ग्रथ आज भी उपलब्ध है।", "Kannada": "ಇವರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಇವತ್ತಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः ब्राह्मणग्रन्थौ अद्यापि समुपलब्धौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदभाग का सूचक ब्राह्मण शब्द किस लिङग में होता है?", "Kannada": "ವೇದಭಾಗದ ಸೂಚಕವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಯಾವ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "वेदभागस्य सूचकः ब्राह्मणशब्दः कस्मिन्‌ लिङ्गे भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थ विषय पर भट्टभास्कर का क्या मत है?", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಭಾಸ್ಕರನ ಮತವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थविषये भट्टभास्करस्य मतं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद कितने प्रकार का है?", "Kannada": "ವೇದಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿಧವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "वेदः कतिविधः?"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि के किस सूत्र में ब्राह्मण शब्द का प्रयोग देखा जाता है?", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿಯ ಯಾವ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು?", "Sanskrit": "पाणिनेः कस्मिन्‌ सूत्रे ब्राह्मणशब्दस्य प्रयोगः दृश्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्यो के तीन गण कौन-कौन से है?", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯರ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "आचार्याणां त्रयो गणाः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण द्रष्टा दो आचार्यो के नाम लिखिए।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣವನ್ನು ನೋಡಿದ ಇಬ್ಬರು ಆಚಾರ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणद्रष्टोः द्वयोराचार्ययोर्नाम लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाङखायन ब्राह्मण का अन्य क्या नाम है?", "Kannada": "ಶಾಂಖಾಯನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಏನು?", "Sanskrit": "शाङ्खायनब्राह्मणस्य अपरं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण के विषय की भिन्नता संहिता का और ब्राह्मण के स्वरूप विषय में बहुत अंतर दिखाई देता है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ವಿಷಯದ ಭಿನ್ನತೆಯು ಸಂಹಿತೆಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅಂತರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः विषयस्य पार्थक्यम्‌ संहिताया ब्राह्मणस्य च स्वरूपविषये महत्‌ पार्थक्यं परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत संख्या के मन्त्र छन्दोबद्ध है, उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है।", "Kannada": "ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಂತ್ರವು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶವು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशाः च गद्यात्मकाः सन्ति।."}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु सभी ब्राह्मण ग्रन्थ गद्यात्मक ही होते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वे गद्यात्मका एव भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके प्रतिपाद्य विषयों में भी अन्तर है।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः प्रतिपाद्ये विषये अपि अन्तरम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - ऋक्‌ मंत्रो में देव-स्तुति की प्रधानता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- ಋಗ್ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತಾ - ಸ್ತುತಿಯ ಪ್ರಧಾನತೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- ऋङ्गन्त्रेषु देव-स्तुतीनां प्राध्यान्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्व मन्त्रों में इहलोक परलोक का फल देने के विषयों की विवेचना की है तथा घर निर्माण के लिये, हल जोतने के लिए, बीज बोने के लिए उपयोगी विषयों का तथा गृहस्थ जीवन के भी विविध  विषयों का वर्णन है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಹಲೋಕ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಷಯಗಳ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಊಳುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ತ ಜೀವನದ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अथर्वमन्त्रेषु ऐहिकपारलौकिकफलदायकानां विषयाणां विवेचनं तथा गृहनिर्माणाय, हलकर्षणाय, बीजवपनाय उपयोगिनां विषयाणां तथा गार्हस्थ्यजीवनस्य अपि विविधविषयाणां वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजकीय विषय में भी - शत्रुओं के वध के लिए, सैन्य सञ्चालन के लिए तथा उसके उपयोगी साधनों का विस्तार सहित विवरण है।", "Kannada": "ರಾಜಕೀಯವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ - ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು, ಸೈನ್ಯ ಸಂಚಾಲನೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಯೋಗಿ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "राजकीयविषयेऽपि- शत्रूणां संहाराय, सैन्यसञ्चालनाय तथा तदुपयोगिनां साधनानां सविस्तरेण विवरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद संहिता का विवेच्य विषय पूर्व वर्णित विषयों से नितान्त भिन्न ही है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದ ಸಂಹಿತಾದ ವಿವೇಚ್ಯ ವಿಷಯದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ನಿತಾಂತವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदसंहितायां विविच्यविषयः पूर्ववर्णितेभ्यो विषयेभ्यः नितान्तं भिन्नः एवास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों का मुख्य विषय है विधि- किसका विधान कब होना चाहिए।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ವಿಧಿ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವು ಯಾವಾಗ ಆಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "ब्राह्मणानां मुख्यविषयः अस्ति विधिः- कस्य विधानं कदा भवितव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको किस प्रकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "केन प्रकारेण तत्कर्म कर्त्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका क्या आकर और साधनों की आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಯಾವ ಆಕಾರವು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषु किमाकाराणां साधनानाम्‌ आवश्यकता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कौन उन यज्ञों का अधिकारी होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞಗಳ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "के च तेषां यज्ञानाम्‌ अधिकारिणो भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार याज्ञिक विधानों के प्रतिपादन के लिए ही ब्राह्मण साहित्य का उद्भव हुआ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರ ಯಾಜ್ಞಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉದ್ಭವವಯಿತು.", "Sanskrit": "एवंविधानां याज्ञिकविधीनां प्रतिपादनाय एव ब्राह्मणसाहित्यस्य उद्भवः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "याज्ञिक विषयों में कुछ विरोध भी प्रतीत होता है, वहाँ शुद्ध करना भी ब्राह्मण का उद्देश्य है।", "Kannada": "ಯಾಜ್ಞಿಕ ವಿಷಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿರೋಧವು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.", "Sanskrit": "याज्ञिकविषयेषु क्वचिद्विरोधः अपि प्रतीतो भवति, तत्र परिष्कारः अपि ब्राह्मणस्य उद्देश्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शबर स्वामी के मत अनुसार से ब्राह्मण विधि की संख्या दस है।", "Kannada": "ಶಬರ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧಿಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಹತ್ತು.", "Sanskrit": "शबरस्वामिनः मतानुसारेण ब्राह्मणविधीनां संख्या दशधा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका तात्पर्य यह है कि संहिता स्तुति प्रधान है, ब्राह्मण ग्रन्थ में उसका विधान ही प्रधान है।", "Kannada": "ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಇದಾಗಿದೆ ಸಂಹಿತಾ ಸ್ತುತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "स्य तात्पर्यमिदम्‌ अस्ति यत्‌ संहितायां स्तुतीनां प्राधान्यम्‌ अस्ति, ब्राह्मणग्रन्थे तद्विधीनाम्‌ एव प्राधान्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप विविध विधि ही ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಫಲ ಸ್ವರೂಪ ವಿವಿಧ ವಿಧವಿದೆ ಎಂಬುದೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "फलतः विविधाः विधयः एव ब्राह्मणग्रन्थानां मुख्यविषयाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ उपलब्ध अवान्तर विषय तो उन विधियों के ही पोषक और निर्वाहक है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅವಾಂತರ ವಿಷಯವು ಆ ವಿಧಿಗಳ ಪೋಷಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्र समुपलब्धाः अवान्तरविषयाः तु तेषाम्‌ एव विधीनां पोषकाः निर्वाहकाश्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विधानों के विषयों पर मीमांसकों द्वारा किया अभिधान अर्थवाद होता है।", "Kannada": "ಈ ವಿಧಾನಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮೀಮಾಂಸಕರಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಭಿಧಾನ ಅರ್ಥವಾದ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधानां विषयाणां मीमांसकैः कृतम्‌ अभिधानम्‌ अर्थवादो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थवाद में निन्दा है तथा याग उपयोगी द्रव्यों की प्रशंसा है।", "Kannada": "ಅರ್ಥವಾದದಲ್ಲಿ ನಿಂದೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾಗ ಉಪಯೋಗಿ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थवादे निन्दा अस्ति तथा यागोपयोगिनां द्रव्याणां प्रशंसा वत्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ विधि और विधान का मिलान होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನದ ಮಿಲನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र विधिविधानञ्च सयुक्तिकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त जनित अर्थ से भी ब्राह्मण वाक्यों का समर्थन होता है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಿಂದ ಜನಿಸಿರುವ ಅರ್ಥದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಾಕ್ಯಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तजन्येन अर्थेन अपि ब्राह्मणवाक्यानां समर्थनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में विधि ही उसका केन्द्र बिन्दु है, जिसके चारो और निरुक्त, स्तुति, आख्यान, हेतु, वचन आदि विविध विषय अपने अपने आवर्त्तन को पूर्ण करते है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಅದರ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಿದೆ, ಯಾವುದರ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ನಿರುಕ್ತ, ಸ್ತುತಿ, ಆಖ್ಯಾನ, ಹೇತು, ವಚನ ಆದಿ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಆವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु विधिः एव तत्केन्द्रबिन्दुः अस्ति, यं परितः निरुक्त, स्तुति, आख्यान, हेतु, वचनादयः विविधाः विषयाः स्वं स्वम्‌ आवर्त्तनं सम्पूरयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनि महोदय ने भी पूर्वपक्ष रूप से कहा है कि वेद में केवल विधि वाक्यों का ही अस्तित्व नहीं है, अपितु उसके विभिन्न विषयों के प्रतिपादक वाक्यों की भी सत्ता है।", "Kannada": "ಜೈಮಿನಿ ಮಹೋದಯರು ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಯಾವುದು ವೇದದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ವಿಧಿ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "जैमिनिमहोदयेनापि पूर्वपक्षरूपेण उच्यते यत्‌ वेदे न केवलं विधिवाक्यानाम्‌ अस्तित्वम्‌ अस्ति अपि तु तद्किन्नषयाणां प्रतिपादकानां वाक्यानाम्‌ अपि सत्ता वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप ये वाक्य अनर्थक ही हैं।", "Kannada": "ಫಲ ಸ್ವರೂಪದ ಈ ವಾಕ್ಯವೂ ಅನರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "फलतः एतानि वाक्यानि अनर्थकानि सन्ति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी कारण उन वाक्यों की विधियों का प्रतिपादन नहीं करते हैं, जिससे उन वाक्यों की भी व्यर्थता प्रकट होती है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಆ ವಾಕ್ಯಗಳ  ವಿಧಿಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು , ಯಾವುದರಿಂದ ಆ ವಾಕ್ಯಗಳ ವ್ಯರ್ಥತೆಯು ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं यतः तानि वाक्यानि विधीन्‌ न प्रतिपादयन्ति तस्मात्‌ तेषां वाक्यानां नितान्ता व्यर्थता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहते हैं - वेद के क्रियार्थ होने से अनर्थक मत का अर्थ हो सकता है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ವೇದ ಕ್ರಿಯಾರ್ಥವಾಗುವುದರಿಂದ ಅನರ್ಥಕ ಮತದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव उच्यते- 'आम्नायस्य क्रियार्थत्वात्‌ आनर्थक्यमतदर्थानाम्‌।'"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शङ्का के होने पर सिद्धान्त पक्ष का कथन है की इन वाक्यों की भी आवश्यकता है।", "Kannada": "ಈ ಶಂಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪಕ್ಷದ ಕಥನವಿದೆ ಈ ವಾಕ್ಯಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवं शङ्कायां सत्यां सिद्धान्तपक्षस्य कथनम्‌ अस्ति यद्‌ एतेषां वाक्यनाम्‌ अपि उपादेयता वर्त्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन वाक्यों का यद्यपि अपने स्वयं से कोई उपयोगिता नहीं है फिर भी ये विधि प्रशंसा में प्रयुक्त है।", "Kannada": "ಈ ವಾಕ್ಯಗಳ ಯಾವಾಗಾದರು ತನ್ನಿಂದ ಉಪಯೋಗಿತಾ ಇಲ್ಲವೋ ಆದರೂ ಇದು ವಿಧಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां वाक्यानां यद्यपि स्वतः कापि उपयोगिता नास्ति तथापि एतानि विधिप्रशंसायां प्रयुक्तानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस विधि प्रतिपादित के अर्थ का ही अवान्तर वाक्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಧಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ಅರ್ಥದ ಅವಾಂತರ ವಾಕ್ಯವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः एतानि विधिप्रतिपादितस्य अर्थस्य एव अवान्तरवाक्यानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः परम्परा से इनका उपयोग विधि में अवश्य ही होता है - विधि से एक वाक्य होने से स्तुति अर्थ से विधि की हो (जैमि. सू १/२/२७)।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ವಿಧಿಯಿಂದ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ - ವಿಧಿಯಿಂದ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವು ಆಗುವುದರಿಂದ ಸ್ತುತಿ ಅರ್ಥದಿಂದ ವಿಧಿಯದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಜೈ.ಸೂ ೧/೨/೨೭).", "Sanskrit": "अतः परम्परया एतेषाम्‌ उपयोगो विधौ अवश्यमेवास्ति- 'विधिना तु एकवाक्यात्‌ स्तुत्यर्थेन विधीनां स्युः' (जैमि. सू १/२/२७)।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विश्लेषण ब्राह्मण-विषयों को ही लक्ष्य करता है।", "Kannada": "ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಯು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ - ವಿಷಯಗಳನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विश्लेषणमिदं ब्राह्मण-विषयान्‌ एव लक्ष्यीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्‌ मन्त्रों में किसकी प्रधानता है?", "Kannada": "ಋಗ್ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋङ्गन्त्रेषु कस्य प्राधान्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण विधियों की संख्या दस प्रकार की है ये किसका मत है?", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹತ್ತು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಇದು ಯಾರ ಮತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ब्राह्मणविधीनां संख्या दशधा इति कस्य मतम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण का प्रधान भेद क्या है?", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಧಾನ ಭೇದವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः प्रधानं पार्थक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि शब्द का अर्थ होता है - यज्ञ, और उसके अङऱगों के तथा उपाङगों के अनुष्ठान का उपदेश है।", "Kannada": "ವಿಧಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ - ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂಗಗಳ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಉಪದೇಶವಿದೆ.", "Sanskrit": "विधि-शब्दस्य अर्थो भवति- यज्ञः, किञ्च तस्य अङ्गानां तथा उपाङ्गानाम्‌ अनुष्ठानस्य उपदेशः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ताण्ड्य ब्राह्मण में इसके अनेक भेद प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅನೇಕ ಭೇದಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ताण्ड्यब्राह्मणे अस्य अनेकभेदाः लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण के लिए वहिष्पवमान-स्तोत्र में अध्वर्यु-उद्गाता आदि पांच ऋत्विजों के प्रसर्पण का विधान है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ  ವಹಿಷ್ಪವಮಾನ-ಸ್ತೋತ್ರದ ಅಧ್ವರ್ಯು-ಉದ್ಗಾತಾ ಆದಿ ಐದು ಋತ್ವಿಜರ ಪ್ರಸರ್ಪಣದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणार्थं वहिष्पवमान-स्तोत्रे अध्वर्यु-उद्गातादीनां पञ्चानामृत्विजाम्‌ प्रसर्पणस्य विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ यज्ञादियों में दो नियम पालन की नितान्त आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ನಿತಾಂತದ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र च यज्ञादिषु नियमद्वयस्य पालनं नितान्तम्‌ आवश्यकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रसर्पण करते हुए ऋत्विजों के धीरे धीरे चलने का विधान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರ್ಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಋತ್ವಿಜರ ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲಗೆ ನಡೆಯುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रसर्पणं कुर्वताम्‌ ऋत्विजां शनैः शनैः पदक्षेपस्य विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ चुप होने का भी विधान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನಿರುವ ವಿಧಾನವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तत्र तुष्णीभावस्य अपि विधानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांचो ऋत्विजो में अध्वर्यु, प्रस्तोता, उद्गाता, प्रतिहर्ता, ब्रह्मा, आदि के जाने की व्यवस्था है।", "Kannada": "ಐದು ಋತ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಅಧ್ವರ್ಯು, ಪ್ರಸ್ತೋತಾ, ಉದ್ಗಾತಾ, ಪ್ರತಿಹರ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಆದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ತೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चसु ऋत्विक्षु अध्वर्यु-प्रस्तोता-उद्गाता-प्रतिहर्ता-ब्रह्मादीनां गमनस्य व्यवस्था वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही क्रम से पङिक्त बद्ध होकर उनके द्वारा गमन करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ಪಂಕ್ತಿ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेनैव क्रमेण पङ्क्तिबद्धो भूत्वा तैः गमनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पङिक्त भङ्ग होने पर पाप होता है, अनर्थ की भी सम्भावना बढती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪಂಕ್ತಿ ಭಂಗವಾದಾಗ ಪಾಪವಾಗುತ್ತದೆ, ಅನರ್ಥದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭಾವನೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र पङ्क्तिभङ्गे सति पापं भवति, अनर्थस्य अपि सम्भावना वर्द्धते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रदक्षिण काल में वे अपने हाथ में कुछ धारण करके ही चलते हैं।", "Kannada": "ಇದರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ತಮ್ಮ ಕೈನಲ್ಲಿ  ಅಲ್ಪವಾಗಿ ಧಾರಣೆ ಮಾಡಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रदक्षिणकाले ते स्वहस्ते किञ्चिद्‌ धृत्वा एव चलन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण तो विधि विधानों का एक विशाल समूह उपस्थित करता है।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮೂಹವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणः तु विधिविधानानाम्‌ एकं विशालं समूहम्‌ उपस्थापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम काण्ड में दर्शपौर्णमास आदि मुख्य के और अवान्तर के अनुष्ठानों का वर्णन याग क्रम से है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ದರ್ಶಪೌರ್ಣಮಾಸ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯದ ಮತ್ತು ಅವಾಂತರದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ವರ್ಣನೆ ಯಾಗ ಕ್ರಮದಿಂದ ಇದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमे काण्डे दर्शपौर्णमासादीनां मुख्यस्य अवान्तरस्य च अनुष्ठानानां वर्णनं यागक्रमेण अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे काण्ड में आधान, पुनराधान, अग्निहोत्र, उपस्थापन, आग्रायण, दाक्षायण, आदि यज्ञों का वर्णन विस्तार से पुङ्ख और अनुपुङख़ क्रम से है।", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಆಧಾನ, ಪುನರಾಧಾನ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ಉಪಸ್ಥಾಪನ, ಆಗ್ರಾಯಣ, ದಕ್ಷಾಯಣ, ಆದಿ ಯಜ್ಞಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪುಂಖ ಮತ್ತು ಅನುಪುಂಖ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीये काण्डे आधान- पुनराधान-अग्निहोत्र-उपस्थापन-आग्रायण-दाक्षायणादियज्ञानां वर्णनं सविस्तारेण पुङ्कानुपुङ्खक्रमेण च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि के साथ हेतु का भी युक्ति सहित वर्णन किया है।", "Kannada": "ವಿಧಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೇತುವಿನ ಯುಕ್ತಿ ಸಹಿತವಾಗಿ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विधिना सहैव हेतोः अपि सयुक्तिकं वर्णनं कृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण के प्रारम्भ में ही हेतु के साथ ही विधि का निर्देश उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇತುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ವಿಧಿಯ ನಿರ್ದೇಶವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणस्य प्रारम्भे एव सहेतुकविधेः निर्देशः समुपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौर्णमास याग में दीक्षित मनुष्य पूर्व दिशा में आहवनीय, गार्हपत्य, अग्नि के मध्य में स्थित जल का स्पर्श करते हैं।", "Kannada": "ಪೌರ್ಣಮಾಸ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತ ಮನುಷ್ಯನ ಹಿಂದಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಹವನೀಯ, ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ, ಅಗ್ನಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पौर्णमासयागे दीक्षितो जनः पूर्वस्यां दिशि आहवनीय- गार्हपत्याग्नयोः मध्ये स्थित्वा जलस्य स्पर्श करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जल स्पर्श का क्या कारण है ऐसा प्रश्‍न होने पर भी कहते हैं जल पवित्र होता है।", "Kannada": "ಈ ಜಲ ಸ್ಪರ್ಷದ ಏನು ಕಾರಣ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಜಲವು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य जलस्पर्शस्य किं कारणम्‌ इति प्रश्ने सति उच्यते जलं मेध्यं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ मिथ्यावादी मनुष्य यज्ञ के लिए उपयुक्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯಾವಾದಿ ಮನುಷ್ಯರು ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्र मिथ्यावादी जनः यज्ञाय न उपयुक्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से जल स्पर्श से यह पाप को छोड़कर पवित्र होता है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಜಲಸ್ಪರ್ಷದಿಂದ ಈ ಪಾಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मात्‌ कारणात्‌ जलस्पर्शन असौ पापं त्यक्त्वा मेध्यो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस जल स्पर्श से मनुष्य पवित्र होकर दीक्षित होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಜಲ ಸ್ಪರ್ಷದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ದೀಕ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततश्च जलस्पर्शन जनः पवित्रो भूत्वा दीक्षितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण यहां पर जल स्पर्श करते है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಲ ಸ್ಪರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः असौ जलस्पर्शं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहते ही है - अमेध्यो वै पुरुषो यदनृतं वदति तेन पूतिरन्तरतः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಅಮೇಧ್ಯೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ಯದನೃತಂ ವದತಿ ತೇನ ಪೂತಿರಂತರತಃ.", "Sanskrit": "अत एव उच्यते- अमेध्यो वै पुरुषो यदनृतं वदति तेन पूतिरन्तरतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಿಧಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "विधिशब्दस्य अर्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ यज्ञों का नाम लिखिए।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಯಜ್ಞಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "केषाञ्चन यज्ञानां नाम लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ के लिए उपयुक्त मनुष्य कौन नहीं है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತ ಮನುಷ್ಯ ಯಾರಾಗಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "यज्ञाय अनुपयुक्तो जनः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में मन्त्रों के विनियोग का विस्तृत वर्णन है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿನಿಯೋಗದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु मन्त्राणां विनियोगस्य सविस्तृतं वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस मन्त्र का प्रयोग किस उद्देश्य से होता है, इसकी युक्ति सहित व्यवस्था ब्राह्मण ग्रन्थ में सब जगह उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಗ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಯುಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कस्य मन्त्रस्य प्रयोगः किमुद्दिश्य भवति, अस्य सयुक्ति व्यवस्था ब्राह्मणग्रन्थे सर्वत्र उपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थ मन्त्रों की व्याख्या से ही उनके विनियोग का युक्त मत को सिद्ध करते है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಅವುಗಳ ವಿನಿಯೋಗದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮತಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थाः मन्त्राणां व्यख्यया एव तेषां विनियोगस्य युक्तिमत्तां सिद्ध्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अंत में मन्त्रों के तात्पर्य का जो बोध होता है वह तो ब्राह्मणों के अन्तरङ्ग आध्यात्मिक व्याख्या से ही जाना जाता है।", "Kannada": "ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಯಾವ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅಂತರಂಗ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आपाततः मन्त्राणां तात्पर्यस्य यो बोधो भवति स तु ब्राह्मणानाम्‌ अन्तरङ्गाध्यात्मिकव्याख्यानाद्‌ अनन्तरम्‌ एव जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ताण्ड्य ब्राह्मण दो तीन दृष्टान्त ही पर्याप्त होते है।", "Kannada": "ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಎರಡು ಮೂರು ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ताण्ड्यब्राह्मणस्य द्वित्रा एव दृष्टान्ताः पर्याप्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स नः पवस्व शंगवे (ऋ. १/११/३) इस ऋचा के गायन से पशुओं की रोग निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸ ನಃ ಪವಸ್ವ ಶಂಗವೆ(ಋ. ೧/೧೧/೩) ಈ ಋಚಾವನ್ನು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಪಶುಗಳ ರೋಗವು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स नः पवस्व शंगवे (ऋ. १/११/३) अस्या ऋचः गायनं पशूनां रोगनिवृत्त्यर्थं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विनियोग का विशिष्ट विवेचन की आवश्यकता नहीं है, जिससे यह बात तो मन्त्र पद से ही सिद्ध होती है (६/१/६-९)।", "Kannada": "ಈ ವಿನಿಯೋಗದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿವೇಚನೆಯ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ , ಯಾವುದರಿಂದ ಈ ವಾರ್ತಾವು ಮಂತ್ರ ಪದದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य विनियोगस्य विशिष्टविवेचनस्य आवश्यकता नास्ति, यतः इयं वार्ता तु मन्त्रपदादेव सिध्यति (६/१/६- ९)।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु - आ नो मित्रावरुणा (ऋ. ३/६२/१६) इस मन्त्र के गायन का प्रयोग दीर्घरोग निवृत्ति के लिए ही है।", "Kannada": "ಆದರೆ - ಆ ನೋ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ (ಋ. ೩/೬೨/೧೬) ಈ ಮಂತ್ರದ ಗಾಯನದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ದೀರ್ಘರೋಗ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च - आ नो मित्रावरुणा (ऋ. ३/६२/१६) अस्य मन्त्रगायनस्य विनियोगः दीर्घरोगनिवृत्त्यर्थम्‌ एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह कथन भी कुछ आश्चर्यजनक प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಈ ಕಥನೆಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಶ್ಚರ್ಯಜನಕ ಪ್ರತೀತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदमपि कथनम्‌ किञ्चित्‌ आश्चर्यजनकम्‌ इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में ब्राह्मण का कथन है कि मित्रावरुण का सम्बन्ध प्राण के और अपान के साथ है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಕಥನೆಯು ಮಿತ್ರಾವರುಣದ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಪಾನಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ विषये ब्राह्मणस्य कथनम्‌ अस्ति यत्‌ मित्रावरुणस्य सम्बन्धः प्राणेन अपानेन च सह अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिन का देवता मित्र है, उससे यह प्राणों का प्रतिनिधि है।", "Kannada": "ದಿನದ ದೇವತೆಯು ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಾಣಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "दिवसानां देवता मित्रः अस्ति, तेन असो प्राणानां प्रतिनिधिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही क्रम से रात का देवता वरुण है, इसलिए यह अपान का प्रतीक है।", "Kannada": "ಈ ಕ್ರಮದಿಂದಲೇ ರಾತ್ರಿಯ ದೇವತೆ ವರುಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅಪಾನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव क्रमेण निशानां देवता वरुणः अस्ति, अतः असौ अपानस्य प्रतीकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप दीर्घरोग निवारण के लिए इस मन्त्र का पूर्व में कहा विनियोग नितान्त युक्ति सहित है।", "Kannada": "ಫಲ ಸ್ವರೂಪ ದೀರ್ಘರೋಗ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ ಈ ಮಂತ್ರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ನಿತಾಂತದ ಯುಕ್ತಿ ಸಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "फलतः दीर्घरोगनिवारणार्थम्‌ अस्य मन्त्रस्य पूर्वोक्तः विनियोगः नितान्तं सयुक्तिकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत जगह विनियोग के प्रसङ्ग में कल्पना का ही विशेष रूप प्रभाव से परिलक्षित होता है, किन्तु ब्राह्मण की व्याख्या रीति से, और अनुगमन से इस प्रकार कल्पना आश्रितों में कुछ स्थलों में भी युक्तिमत का प्रतिपादन करता है।", "Kannada": "ಬಹಳ ಜಾಗ ವಿನಿಯೋಗದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಶೇಷ ರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪರಿಲಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರೀತಿಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಅನುಗಮನದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಲ್ಪನೆಯ ಆಶ್ರಿತಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಮತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुत्र विनियोगस्य प्रसङ्गे कल्पनाया एव विशेषरूपेण प्रभावः परिलक्षितो भवति, किन्तु ब्राह्मणस्य व्याख्या रीत्या, अनुगमनेन च एवंविधेषु कल्पनाम्‌ आश्रितेषु कतिपयस्थलेषु अपि युक्तिमत्तां प्रतिपादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उदाहरण रूप से दविद्युत्या रुचा (ऋ. ९/६४-२८) इस मन्त्र को देखना चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ರೂಪದಿಂದ ದವಿದ್ಯುತ್ಯಾ ರುಚಾ (ಋ. ೯/೬೪-೨೮) ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तत्र उदाहरणरूपेण दविद्युत्या रुचा (ऋ. ९/६४-२८) इति मन्त्रो द्रष्टव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रावरुण का सम्बन्ध किसके साथ हे?", "Kannada": "ಮಿತ್ರಾವರುಣದ ಸಂಬಂಧವು ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "मित्रावरुणस्य सम्बन्धः केन सह वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "दिन का देवता कौन है?", "Kannada": "ದಿನದ ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "दिवसानां देवता का?"}}
{"translation": {"Hindi": "रात का देवता कौन है?", "Kannada": "ರಾತ್ರಿಗಳ ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "निशानां देवता का?"}}
{"translation": {"Hindi": "हेतुपद से उनके कारणों का निर्देश होता है जिनके द्वारा कर्मकाण्ड विधि विशेष रूप से सम्पन्न होता है।", "Kannada": "ಹೇತು ಪದದಿಂದ ಅವುಗಳ ಕಾರಣಗಳ ನಿರ್ದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ವಿಧಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हेतुपदेन तेषां कारणानां निर्देशो भवति यैः कर्मकाण्डविधयः विशेषरूपेण सम्पन्ना भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में यज्ञीय विधि, विधान निमित्त का उचित कारण का भी निर्देश विस्तार से प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ ವಿಧಿ, ವಿಧಾನ ನಿಮಿತ್ತದ ಉಚಿತವಾದ ಕಾರಣದ ನಿರ್ದೇಶವು ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु यज्ञीयविधि-विधाननिमित्तकस्य समुचितकारणस्य अपि निर्देशः विस्तारेण प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम याग में उद्गाता मण्डप में औदुम्बर की शाखा का पाठ करता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಗಾತಾ ಮಂಡಪದಲ್ಲಿ ಔದುಂಬರದ ಶಾಖೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ಓದುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अग्निष्टोमयागे उद्गाता मण्डपे औदुम्बरस्य शाखाया उच्छ्रयणं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विधान के कारण का निर्देश करते हुए ताण्ड्य ब्राह्मण का (६/४/१) यह कथन है की प्रजापति ने ऊर्जा का (बल का) विभाजन किया है।", "Kannada": "ಈ ವಿಧಾನದ ಕಾರಣದ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ (೬/೪/೧) ಈ ಕಥನೆಯಿದೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಊರ್ಜಾದ (ಬಲದ) ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य विधानस्य कारणस्य निर्देशं कुर्वन्‌ ताण्ड्यब्राह्मणस्य (६/४/१) कथनमिदम्‌ अस्ति यत्‌ प्रजापतिः ऊर्जस्य (बलस्य) विभाजनं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहीं औदुम्बर वृक्ष की उत्पत्ति हुई।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಔದುಂಬರ ವೃಕ್ಷದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "तत एव औदुम्बरवृक्षस्य उत्पत्तिः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से औदुम्बर वृक्ष का देवता प्रजापति हुए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಔದುಂಬರವೃಕ್ಷದ ದೇವತೆಯು ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಆದನು.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण औदुम्बरवृक्षस्य देवता प्रजापतिः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उद्गाता का भी सम्बन्ध प्रजापति के साथ ही है।", "Kannada": "ಉದ್ಗಾತದಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "उद्गातुरपि सम्बन्धः प्रजापतिना सह एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उद्गाता उदुम्बर शाखा का पाठ करना अपने कार्यो में प्रधान कर्म मानता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಗಾತಾ ಉದುಂಬರ ಶಾಖೆಯ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಓದುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अतः उद्गाता उदुम्बरशाखायाः उच्छ्रयणकार्यं स्वस्य प्रथमकर्मणा करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अवसर में प्रयुक्त पाठ की भी व्याख्या की है।", "Kannada": "ಈ ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಪಾಠದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अवसरे प्रयुक्तस्य उच्छ्रयणस्य अपि व्याख्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से द्रोणकलश में सोमरस को स्रावित करके अग्निष्टोम में स्थापना की व्यवस्था है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ದ್ರೋಣಕಲಶದಲ್ಲಿ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವ್ಯವಸ್ತೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण द्रोणकलशे सोमरसं स्रावयित्वा अग्निष्टोमे स्थापनस्य व्यवस्था वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस द्रोणकलश की स्थापना रथ के पृष्ठ भाग में होती है।", "Kannada": "ಈ ದ್ರೋಣಕಲಶದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ರಥದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य द्रोणकलशस्य स्थापनं रथस्य अधोभागे भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विधान कारण का पूर्ण निर्देश ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/५/१) प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಈ ವಿಧಾನಕಾರಣದ ಪೂರ್ಣ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೫/೧) ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य विधानकारणस्य पूर्णनिर्देशः ताण्ड्यब्राह्मणे (६/५/१) प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति से कामना करते हुए “मैं प्रजाओं की सृष्टि करता हूँ इस प्रकार, प्रजापति के मन का चिन्तन से ही उसके शिर से आदित्य की सृष्टि हुई।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ \"ನಾನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನದ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಅದರ ಶಿರದ ಆದಿತ್ಯದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतिना कामना कृता 'प्रजानां सृष्टिरहं करोमि' इति, प्रजापतेरेवं मनसा चिन्तनेन एव तस्य मूर्ध्नः आदित्यस्य सृष्टिरभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने प्रजापति के शिर का छेदन किया।", "Kannada": "ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಛೇದನಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन प्रजापतेः शिरश्छेदनं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही द्रोणकलश कौ सृष्टि हुई।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಲೇ ದ್ರೋಣಕಲಶದ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ एव द्रोणकलशस्य सृष्टिरभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही द्रोणकलश से सोमरस को पीकर देव अमर हुए।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದ್ರೋಣಕಲಶದಿಂದ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಕುಡಿದು ದೇವನು ಅಮರವಾದರು.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ एव द्रोणकलशात्‌ सोमरसं पीत्वा देवा अमरा बभूवुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रूप से पत्थर पर द्रोणएकलश की स्थापना के विषय में भी विधि, विधानों के कारण का निर्देश है।", "Kannada": "ಈ ರೂಪದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ದ್ರೋಣದಕಲಶದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಧಿ, ವಿಧಾನಗಳ ಕಾರಣದ ನಿರ್ದೇಶವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अनेन रूपेण प्रस्तरोपरि द्रोणकलशस्य स्थापनस्य (अध्यूहनस्य) विषये अपि विधि, विधानानां कारणस्य निर्देशः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहिष्पवमान-स्तोत्र में पांच ऋत्विज में आगे जाने वाला अध्वर्यु ने अपने हाथ में दर्भ को मुट्ठी में लेकर जाता है।", "Kannada": "ವಹಿಷ್ಫವಮಾನ-ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಐದು ಋತ್ವಿಜರು ಮುಂದೆ ಹೋಗುವ ಅಧ್ವರ್ಯುವು ತನ್ನ ಕೈಯ್ನಲ್ಲಿ ದರ್ಭದ ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वहिष्पवमान-स्तोत्रे पञ्चानामृत्विजाम्‌ अग्रे गमनकर्ता अध्वर्युः स्वहस्ते दर्भस्य मुष्टिं नीत्वा गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे, इस कारण का निर्देशन काल में ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/७/१६/२०) घोडे रूप को धरकर यज्ञ से जाने का तथा दर्भ से भरी मुट्ठी को देखकर उसके परावर्तन का आख्यान हेतु रूप से उपस्थित है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ, ಈ ಕಾರಣದ ನಿರ್ದೇಶನದಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೭/೧೬/೨೦) ಅಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ದರ್ಭದಿಂದ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅದನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಖ್ಯಾನ ಹೇತು ರೂಪದಿಂದ ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कथम्‌, अस्य कारणस्य निर्देशनकाले ताण्ड्यब्राह्मणे (६/७/१६/२०) अश्वरूपं धृत्वा यज्ञात्‌ पलायमानस्य तथा दर्भमुष्टिं दृष्ट्वा तस्य परावर्तनस्य च आख्यानं हेतुरूपेण उपस्थापितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के हेतु वचन से पाठकों के अनुष्ठानों के कारण का अपने आप परिचय प्राप्त होता है, तथा समाधन रूपी श्रद्धा से उनकी उन्नति भी होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಹೇತು ವಚನದಿಂದ ಪಾಠಕಗಳ ಅನುಷ್ಟಾನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ತನಗೆ ತಾನೇ ಪರಿಚಯ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಮಧಿಕಾಯದಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅವುಗಳ ಉನ್ನತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण हेतुवचनेन पाठकाननुष्ठानानां कारणस्य स्वतः परिचयो प्राप्यते तथा समधिकायाः श्रद्धाया उदयोऽपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उर्ज शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಉರ್ಜ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "उर्जशब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "औदुम्बर वृक्ष का देवता कौन है?", "Kannada": "ಔದುಂಬರ ವೃಕ್ಷದ ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "औदुम्बरवृक्षस्य देवता का?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में निषिद्ध पदार्थो की निन्दा ब्राह्मण ग्रन्थों के अनेक स्थलो में उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ನಿಂದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे निषिद्धपदार्थानां निन्दाः ब्राह्मणग्रन्थानाम्‌ अनेकस्थलेषु समुपलब्धाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में माष विधान का निषेध है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮಾಷ ವಿಧಾನದ ನಿಷೇಧವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे माषस्य विधानं निषिद्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत इसकी निन्दा इस वाक्य में है - अमेध्या वै माषा (तै. सं. ५/१/८/१)।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ನಿಂದೆಯು ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ - ಅಮೆಧ್ಯಾ ವೈ ಮಾಷಾ (ತೈ.ಸ. ೫/೧/೮/೧).", "Sanskrit": "अतः अस्य निन्दा अस्मिन्‌ वाक्ये अस्ति - अमेध्या वै माषा (तै. सं. ५/१/८/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुष्ठान के और हवनीय द्रव्यों के देवताओं की बहुत प्रशसा से ब्राह्मणों के शरीर में वृद्धि हुई।", "Kannada": "ಅನುಷ್ಠಾನದ ಮತ್ತು ಹವನೀಯ ದ್ರವ್ಯಗಳ ದೇವತೆಗಳ ತುಂಬಾ ಪ್ರಶಂಸೆಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अनुष्ठानस्य हवनीयद्रव्यस्य च देवतानां भूयसीप्रशंसातः ब्राह्मणानां शरीरं वृद्धिं गतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम याग की विशेष प्रशंसा ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/३) प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಾಗದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಂಸೆ ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೩) ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अमग्निष्टोमयागस्य विशिष्टप्रशंसा ताण्ड्यब्राह्मणे (६/३) प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी कार्यो कल्याण के लिए इस यथार्थ यज्ञ रूप से कल्पना की।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಯಥಾರ್ಥ ಯಜ್ಞ ರೂಪದಿಂದ ಕಲ್ಪನೆಯಾಯಿತು.", "Sanskrit": "सर्वेभ्यः कामेभ्यः उपादेयत्वेन अयम्‌ एव यथार्थयज्ञरूपेण कल्पितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यागों का अधिक महत्त्व होने से यह ही सबसे बड़े यज्ञ के नाम से सुशोभित है (ताण्ड्य. ६/३/८-९)।", "Kannada": "ಯಾಗಗಳ ಅಧಿಕ ಮಹತ್ವವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದೇ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಜ್ಞದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. (ತಾಂಡ್ಯ. ೬/೩/೮-೯).", "Sanskrit": "यागानां समधिकमहत्त्वशालित्वेन अयम्‌ एव ज्येष्ठयज्ञाभिधानेन मण्डितः अस्ति (ताण्ड्य. ६/३/८-९)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वहिष्पवमान- स्तोत्र की स्तुति यहाँ उपलब्ध होती है (ता.६/८/५)।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವಹಿಷ್ಪವಮಾನ - ಸ್ತೋತ್ರದ ಸ್ತುತಿ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण वहिष्पवमान- स्तोत्रस्य स्तुतिरत्र उपलब्धा भवति (ता.६/८/५)।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपयोग विधि का आस्था पूर्वक सिद्धि के लिए ही अर्थवादा होते है।", "Kannada": "ಉಪಯೋಗ ವಿಧಿಯ ಆಸ್ಥಾಪೂರ್ವಕ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಅರ್ಥವಾದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपयोगविधेः आस्थापूर्वकपुष्ट्यर्थम्‌ एव अर्थवादाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन अर्थवाद से और प्रशंसा वचन से ब्राह्मण ग्रन्थ आदि से अन्त तक भरे हुए है।", "Kannada": "ಈ ಅರ್ಥವಾದಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾ ವಚನಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆದಿಯಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतैः अर्थवादैः प्रशंसावचनैः च आद्यन्तब्राह्मणग्रन्थाः सम्पूरिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में किसके विधान का निषेद्ध है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನದ ನಿಷೇಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "यज्ञे कस्य विधानं निषिद्धम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थवाद कौन है?", "Kannada": "ಅರ್ಥವಾದವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "कः अर्थवादः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में स्थान-स्थान पर शब्दों के निर्वचन का भी निर्देश प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ - ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಿರ್ವಚನದ ನಿರ್ದೇಶವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु स्थाने स्थाने शब्दानां निर्वचनस्य अपि निर्देशः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह निर्देश इतना मार्मिक और वैज्ञानिक है कि भाषाशास्त्र की दृष्टि से भी यह अत्यधिक महत्त्वपूर्ण प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಈ ನಿರ್ದೇಶವು ಎಷ್ಟು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿಯೆಂದರೆ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एष निर्देशः एतावान्‌ मार्मिकः वैज्ञानिकः च अस्ति यत्‌ भाषाशास्त्रदृष्ट्या अपि अयम्‌ अतीव महत्त्वपूर्णः प्रतीतो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरूक्त में जिन शब्दों की व्युत्पत्ति प्राप्त होती है उनका मूल इन ब्राह्मण ग्रन्थों में उपलब्ध है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅದರ ಮೂಲವು ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरूक्ते येषां शब्दानां व्युत्पत्तयो लभ्यन्ते तेषां मूलम्‌ एतेषु ब्राह्मणग्रन्थेषु उपलब्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये निर्वचन नहीं हैं काल्पनिक है।", "Kannada": "ಇದು ನಿರ್ವಚನವಾಗಿಲ್ಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निर्वचनमिदं नास्ति काल्पनिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषाविज्ञान दृष्टि से भी इसकी वैज्ञानिकता अक्षुण्ण ही है।", "Kannada": "ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆಯು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भाषाविज्ञानदृष्ट्या अपि अस्य वैज्ञानिकता अक्षुण्णा एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार की निरुक्ति स्वयं संहिता भाग में भी उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯ ನಿರುಕ್ತಿಯು ಸ್ವಯಂ ಸಂಹಿತಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतादृशी निरुक्तिः स्वयं संहिताभागे अपि उपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका आश्रय लेकर ब्राह्मण ग्रन्थ की व्युत्पत्ति निर्मित हुई।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ನಿರ್ಮಣವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "यस्या आश्रयं गृहीत्वा ब्राह्मणग्रन्थस्य व्युत्पत्तिः निर्मिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे दही और जल शब्द की व्याख्या संहिता ग्रन्थों में इस प्रकार से है - तद्दध्नोदधित्वम्‌ (तै. सं. २/५/३/३/) , उदानिषुर्मही : इति तस्मादुदकमुच्यते( अर्थ. ३/१/३/१ )।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಜಲ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸಂಹಿತಾ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ - ತದ್ದಧ್ನೋದಧಿತ್ವಮ್ (ತೈ. ಸಂ. ೨/೫/೩/೩/) , ಉದಾನಿಷುಮರ್ಹೀಃ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದುದಕಮುಚ್ಯತೆ (ಅರ್ಥ. ೩/೧/೩/೧).", "Sanskrit": "यथा दधि उदकशब्दस्य च व्याख्या संहिताग्रन्थेषु अनेन प्रकारेण अस्ति- तद्दध्नोदधित्वम्‌ (तै. सं. २/५/३/३/), उदानिषुर्गहीः इति तस्मादुदकमुच्यते(अर्थ. ३/१/३/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतपथ ब्राह्मण में और ताण्ड्य ब्राह्मण में उपयोगी निरुक्तियों का भण्डार है।", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗುವ ನಿರುಕ್ತಿಗಳ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शतपथब्राह्मणे ताण्ड्यब्राह्मणे च उपादेयानां निरुक्तीनां भाण्डारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक प्रकार को स्तोत्रों का और साम नामो की सुन्दर निरुक्ति ताण्ड्य ब्राह्मण में उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಮ ಅಭಿಧಾನಗಳ ಸುಂದರ ನಿರುಕ್ತಿಗಳು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नानाविधानां स्तोत्राणां सामाभिधानानां च सुष्ठु निरुक्तिः ताण्ड्यब्राह्मणे समुपलब्धा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज्यस्तोत्र की व्याख्या अजि शब्द से कहते हुए उसके व्याख्यान का भी क्रम प्राप्त होता है, जैसे - “यदाजिमायन्‌ तदा आनज्यानाम्‌ आजत्वम्‌' (ता. ७/२/१) रथन्तर की निरुक्ति इस प्रकार होती है - ` रथं मर्या क्षेप्लातारीत्‌ इति तद्रथन्तरस्य रथन्तरत्वम्‌' (ताण्ड्य. ७/६/४)।", "Kannada": "ಆಜ್ಯಸ್ತೋತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಅಜಿ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅದರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ, ಹೇಗೆ - \"ಯದಾಜಿಮಾಯನ್ ತದಾ ಆನಜ್ಯಾನಾಮ್ ಆಜತ್ವಮ್' (ತಾ. ೭/೨/೧) ರಥಂತರದ ನಿರುಕ್ತಿಯು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ - 'ರಥಂ ಮರ್ಯಾ ಕ್ಷೇಪ್ಲಾತಾರೀತ್ ಇತಿ ತದ್ರಂಥರಸ್ಯ ರಥಂತರತ್ವಮ್' (ತಾಂಡ್ಯ. ೭/೬/೪).", "Sanskrit": "आज्यस्तोत्रस्य व्याख्या अजिशब्दात्‌ कथयित्वा सुष्ठु व्याख्यानस्य अपि उपक्रमः प्राप्यते, यथा - 'यदाजिमायन्‌ तदा आज्यानाम्‌ आजत्वम्‌' (ता. ७/२/१)। रथन्तरस्य निरुक्तिः इदृशी भवति- 'रथं मर्या क्षेप्लातारीत्‌ इति तद्रथन्तरस्य रथन्तरत्वम्‌' (ताण्ड्य. ७/६/४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही प्रकार से बृहत्साम नाम की निरुक्ति प्राप्त होती है - “ततो बृहदनु प्राजायत।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬೃಹತ್ಸಾಮ ಹೆಸರಿನ ನಿರುಕ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - \"ತತೋ ಬೃಹದನು ಪ್ರಾಜಾಯತ.", "Sanskrit": "अनेन एव प्रकारेण बृहत्साम्नः निरुक्तिः - 'ततो बृहदनु प्राजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह अर्थ है - प्रजापति के मन में यह साम लम्बे समय तक रहा है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಮನದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮವನ್ನು ಬಹಳ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "अस्यायमाशयः- प्रजापतेः मनसि इदं साम बृहत्कालपर्यन्तं निवसितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस साम का नाम बृहत्साम यह विशिष्ट नामकरण है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಾಮದ ಹೆಸರು ಬೃಹತ್ಸಾಮ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಾಮಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य साम्नः बृहत्साम इति विशिष्टं नामकरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों में अर्थवाद का विस्तृत वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾದ ದ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु अर्थवादस्य विस्तृतं वर्णनं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वर्णन को पढ़कर साधारण पाठक प्रसन्न होते हैं, इनमें कुछ उद्ठिग्न करने वाले विषय समूह पर यहाँ वहाँ अत्यन्त रोचक, आकर्षक और महत्त्वपूर्ण आख्यान भी प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಈ ವರ್ಣಯನ್ನು ಓದಿ ಸಾಧಾರಣ ಓದುಗರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉದ್ವೇಜಕ ವಿಷಯ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ  ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಆಕರ್ಷಕ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ಆಖ್ಯಾನವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं वर्णनं पठित्वा साधारणपाठकः समुद्वेलितो भवति, किञ्चैतेषु उद्वेजकविषयसमूहेषु यत्र तत्र अत्यन्तरोचकम्‌ आकर्षकं महत्त्वपूर्ण च आख्यानम्‌ अपि प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अंधकार में प्रकाश किरण के समान, ये आख्यान पाठक हृदय के उद्ठिग्न चित्त में शान्ति और शीतलता प्रदान करता है।", "Kannada": "ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶ ಕಿರಣದ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಈ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಓದುಗರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಶೀತಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तमसि प्रकाशकिरण इव, एतानि आख्यानानि पाठकहृदयस्य उद्विग्रचित्ते शान्तिदायकानि शीतलानि च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि विधानों के अपने स्वरूप की व्याख्या ही इस आख्यान की माता है।", "Kannada": "ವಿಧ ವಿಧವಾದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಈ ಆಖ್ಯಾನದ ತಾಯಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विधिविधानानां स्वस्वरूपस्य व्याख्या एवास्य आख्यानस्य जननी अस्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "और जब यह आख्यान यज्ञ के संकुचित प्रान्त को छोड़कर साहित्य के सार्वभौम क्षेत्र में रचे गए तब वैदिक कर्मकाण्ड के कर्कश भाव भी उसको रोक नहीं सके।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಈ ಆಖ್ಯಾನದ ಯಜ್ಞದ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಕರ್ಕಷ ಭಾವವು ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किं च यदा आख्यानमिदं यज्ञस्य सङ्कीर्णप्रान्तं परित्यज्य साहित्यस्य सार्वभौमक्षेत्रे विचरति तदा वैदिककर्मकाण्डस्य कर्कशता तं रोद्धुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आख्यान दो प्रकार का होता है -अल्पकाय आख्यान और दीर्घकाय आख्यान।", "Kannada": "ಈ ಆಖ್ಯಾನವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ - ಅಲ್ಪಕಾಯ ಆಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಯ ಆಖ್ಯಾನ.", "Sanskrit": "आख्यानमिदं द्विविधं भवति-स्वकल्पकायमाख्यानम्‌, दीर्घकायमाख्यानञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अल्पकाय आख्यान में उन कथाओं की गणना होती है जिन कथाओं में युक्ति का प्रदर्शन हो।", "Kannada": "ಅಲ್ಪಕಾಯ ಆಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಆ ಕಥಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಗುತ್ತದೆ ಯಾವ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वल्पकायिकेषु आख्यानेषु तासां कथानां गणना भवति यासु कथासु सयुक्ति प्रदर्शनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन आख्यानों में कुछ मुख्य आख्यान है - ' वाचः देवान्‌ परित्यज्य सलिले तदनु वनस्पतौ च प्रवेशः (ताण्ड्य.६/५/१०-१२) ; यज्ञस्वरूपे देवताभिः अनाक्रमणं तथा दर्भमुष्ट्या तस्य प्रत्यावर्त्तनं (ता. ६/७/१८) , अग्निमन्थनकाले घोटकस्य अग्रे स्थापनम्‌ (शत. १/६/४/१५) , देवासुराणां मध्ये बहुविध सङऱय़्रामः' (शत. २/१/६/८-१८, ऐत. १/४/२३, ६/२/१)।", "Kannada": "ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ - 'ವಾಚಃ ದೇವಾನ್ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಸಲಿಲೆ ತದನು ವನಸ್ಪತೌ ಚ ಪ್ರವೇಶಃ (ತಾಂಡ್ಯ. ೬/೫/೧೦-೧೨); ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪೆ ದೇವತಾಭಿಃ ಅನಾಕ್ರಮಣಂ ತಥಾ ದರ್ಭಮುಷ್ಟ್ಯಾ ತಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನಂ (ತಾ. ೬/೭/೧೮), ಅಗ್ನಿಮಂಥನಕಾಲೆ ಘೋಟಕಸ್ಯ ಅಗ್ರೇ ಸ್ಥಾಪನಮ್ (ಶತ. ೧/೬/೪/೧೫), ದೇವಾಸುರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಬಹುವಿಧ ಸಂಗ್ರಾಮಃ' (ಶತ. ೨/೧/೬/೮-೧೮, ಐತ. ೧/೪/೨೩, ೬/೨/೧).", "Sanskrit": "एतेषु आख्यानेषु कतिपयानि मुख्याख्यानि सन्ति- 'वाचः देवान्‌ परित्यज्य सलिले तदनु वनस्पतौ च प्रवेशः (ताण्ड्य.६/५/१०-१२); यज्ञस्वरूपे देवताभिः अनाक्रमणं तथा दर्भमुष्ट्या तस्य प्रत्यावर्त्तनं (ता. ६/७/१८), अग्निमन्थनकाले घोटकस्य अग्रे स्थापनम्‌ (शत. १/६/४/१५), देवासुराणां मध्ये बहुविधसङ्ग्रामः' (शत. २/१/६/८-१८, ऐत. १/४/२३, ६/२/१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन लघु आख्यानों में कुछ स्थलों पर अत्यधिक गम्भीर तत्व के तथ्यों का भी सङ्केत प्राप्त होता है, जो ब्राह्मण के कर्मकाण्ड वर्णन से बिल्कुल भिन्न होता है, तथा गहरे -गम्भीर अर्थ का भी प्रतिपादन होता है।", "Kannada": "ಈ ಲಘು ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಂಭೀರವಾದ ತತ್ವಗಳ ತಥ್ಯಗಳ ಸಂಕೇತಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಗೂಢ - ಗಂಭೀರವಾಗಿದೆ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु लघ्वाख्यानेषु क्वचित्‌ स्थलेषु अतीव गम्भीरतात्त्विक-तथ्यानाम्‌ अपि सङ्केतः प्राप्यते, यद्‌ ब्राह्मणस्य कर्मकाण्डात्मकवर्णनाद्‌ नितान्तं भिन्नं भवति, तथा गूढ-गम्भीरार्थप्रतिपादकम्‌ अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति की उपांशु रूप से प्रार्थना के लिए शतपथ ब्राह्मण में जिस कथानक का उपक्रम प्राप्त होता है वह तो बिल्कुल रहस्यमय है।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉಪಾಂಶು ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಕಥಾನಕದ ಉಪಕ್ರಮವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ರಹಸ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतेः उपांशुरूपेण प्रार्थनायै शतपथब्राह्मण यस्य कथानकस्य उपक्रमं प्राप्यते तत्तु नितान्तं रहस्यमयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रेष्ठता को प्राप्त करने के लिए वाणी और मन में झगड़ा हुआ।", "Kannada": "ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಾಣೀ ಮತ್ತು ಮನದಲ್ಲಿ ಜಗಳವಾಗಿತು.", "Sanskrit": "श्रेष्ठतां प्राप्तुं वाङ्-मनसोः कलहः समुत्पन्नोऽभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का कथन था कि मेरे बिना बताये बात को वाणी प्रकट नहीं कर सकती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಕಥನೆಯು ಇತ್ತು ನನ್ನ ವಿನಹ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः कथनम्‌ आसीत्‌ यन्मयाऽनभिगतवार्त्ता अर्थात्‌ वाणी न उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी का कथन था कि जो बात तुम जानते हो उसका विज्ञापन मैं ही करता हूँ।", "Kannada": "ವಾಣಿಯ ಕಥನೆಯು ಹೀಗಿತ್ತು  - ಯಾವ ಮತು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೋ ಅದರ ವಿಜ್ಞಾಪನೆಯನ್ನು ನಾನೇ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "वाण्याः कथनम्‌ आसीत्‌- यत्त्वं जानासि तस्य विज्ञापनाम्‌ अहम्‌ एव करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन द्वारा जाने हुए चिन्तित तथ्यों को वाणी ही प्रकट करती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತಿಳಿದಿರುವ ಯಥಾರ್ಥವಾದ ವಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "मनसा ज्ञातानां चिन्तिततथ्यानां प्रकटीकरणं वाण्येव करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए में ही श्रेष्ठ हूँ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "अतः अहम्‌ एव श्रेष्ठाऽस्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों प्रजापति के पास गये।", "Kannada": "ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಬಳಿ ಹೋದರು.", "Sanskrit": "उभौ प्रजापतिसन्निधौ गतवन्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति ने अपना निर्णय मन के पक्ष में ही दिया।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿ ನೀಡಿದರು.", "Sanskrit": "प्रजापतिना स्वनिर्णयः मनसः पक्षे एव प्रदत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कथानक के अंदर मनोवैज्ञानिक तथ्य का विशाल सङ्केत प्राप्त होता है (शत.१/४/५/८-२)।", "Kannada": "ಈ ಕಥಾನಕದ ಒಳಗೆ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಯಥಾರ್ಥದ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಂಕೇತದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य कथानकस्य अभ्यन्तरे मनोवैज्ञानिकतथ्यस्य विशदः सङ्केतः प्राप्यते (शत.१/४/५/८-२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी के सम्बद्ध अनेक प्रकार की आख्या रुचिकर और शिक्षाप्रद है।", "Kannada": "ವಾಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಆಖ್ಯಾನ ರುಚಿರಾ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಾಪ್ರದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वाचा सम्बद्धाः बहुविधाख्याः रुचिराः शिक्षाप्रदाश्च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गायत्री छन्द सोम देवताओं को लेकर जा रहा था, मार्ग में गन्धर्वो ने उसका अपहरण कर लिया।", "Kannada": "ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದದ ಸೋಮ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದನೂ, ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರೂ ಅದರ ಅಪಹರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "गायत्रीच्छन्दः सोमं देवताभ्यः नीत्वा गच्छति स्म, मार्गे गन्धर्वाः तम्‌ अपहृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब देवो ने वाणी को उसके पास भेजा, वाणी उस सोम को लेकर वापस लौटने लगी।", "Kannada": "ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ವಾಣಿಯನ್ನು ಅವನ ಬಳಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು, ವಾಣಿಯು ಆ ಸೋಮವನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ವಾಪಸ್ಸಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "तदा देवाः वाचं तस्य पार्श्वे प्रेषितवन्तः, वाक्‌ तं सोमं नीत्वा परावर्तिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी को अपने पक्ष में लाने के लिए गन्धर्व प्रयत्नशील हुए।", "Kannada": "ವಾಣಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು ಗಂಧರ್ವರು ಪ್ರಯತ್ನಶೀಲರಾದರು", "Sanskrit": "वाचं स्वपक्षे आनेतुं गन्धर्वाः प्रयत्नशीलाः बभूव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे स्तुति प्रशंसा वचनों से वाणी को संतुष्ट करके अपने पक्ष में करना चाहते थे।", "Kannada": "ಅವರು ಸ್ತುತಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಚನಗಳಿಂದ ವಾಣಿಯನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "ते स्तुतिप्रशंसावचनैः वाचं सन्तोष्य स्वपक्षे कर्त्तुमैच्छन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे पक्ष में देव भी गायन और वादन द्वारा उसको संतुष्ट करना चाहते थे।", "Kannada": "ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಗಾಯನ ಮತ್ತು ವಾದನಗಳಿಂದ ಅದರಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಿ ಇಚ್ಛಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अपरपक्षे देवा अपि गायनैर्वादनैश्च तां सन्तोषयितुम्‌ ऐच्छन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी देवताओं के कार्यों से प्रसन्न होकर उनके पास गई।", "Kannada": "ವಾಣಿಯು ದೇವತೆಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಅವರ ಬಳಿ ಹೋದರು.", "Sanskrit": "वाणी देवतानां कार्यैः प्रसन्ना भूत्वा तेषां पार्श्वेऽगमत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कथा के प्रतीयमान उपदेश के ऊपर ब्राह्मण का मत है की आज भी स्त्री स्तुति की अपेक्षा से गायन के प्रति अधिक आकर्षित होती है।", "Kannada": "ಈ ಕಥೆಯ ಪ್ರತೀಯಮಾನ ಉಪದೇಶದ ಮೇಲೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮತವಿದೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ತುತಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಗಾಯನದ ಪ್ರತಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्याः कथायाः प्रतीयमानस्य उपदेशस्य उपरि ब्राह्मणस्य मतमस्ति यद्‌ अद्यापि स्त्रियः स्तुतेरपेक्षया गायनं प्रति अधिकाकृष्टा भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रिय स्वभाव से ही इस प्रकार की होती हैं।", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्त्रियः स्वभावः एवायं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टि-विषय में भी अनेक आख्यान ब्राह्मण ग्रन्थ में उपलब्ध हैं।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿ- ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅನೇಕ ಆಖ್ಯಾನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सृष्टि-विषयेऽपि अनेकानि आख्यानानि ब्राह्मणग्रन्थे समुपलब्धानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परम पुरुषार्थ चारों के उत्पत्ति वर्णन का उल्लेख तो पुरुष सूक्त में ही उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವು ನಾಲ್ಕರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "परमपुरुषेण चतुर्णा वर्णानामुत्पेत्तेरुल्लेखः तु पुरुषसूक्ते एवोपलब्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों में भी इस प्रसङ्ग का सुंदर वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु अपि अस्य प्रसङ्गस्य सुष्ठु वर्णनं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ताण्ड्य ब्राह्मण में (६/१) प्रजापति के अङग विशेष का वर्णन तथा उन देवताओं की उत्पत्ति का वर्णन है।", "Kannada": "ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ (೬/೧) ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಅಂಗ ವಿಶೇಷದ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಆ ದೇವತೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ताण्ड्यब्राह्मणे (६/१) प्रजापतेरङ्गविशेषेण वर्णनां तथा तत्तद्देवतानाम्‌ उत्पत्तिः वर्णिताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वर्णन में शूद्र वर्णों का यज्ञ अधिकार से निकलने का भी सुंदर वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಶೂದ್ರ ವರ್ಣಗಳ ಯಜ್ಞ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वर्णने शूद्रवर्णनां यज्ञाधिकारात्‌ निष्क्रमणस्य अपि सुष्ठु उपपत्तिः प्रयुक्ताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति के मुख से ब्राह्मण का और अग्नि का भुजाओं से क्षत्रिय का और इन्द्र का, मध्यदेश से वैश्य का और विश्वदेव का, पाद से केवल शूद्र की ही उत्पति बताई शूद्र का कर्त्तव्य का भी निर्देश- “तस्मात्‌ शूद्र उत बहुपशुरयज्ञियो विदेवो हि।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಭುಜಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ, ಮಧ್ಯದೇಶದಿಂದ ವೈಶ್ಯರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೇವರ, ಪಾದದಿಂದ ಕೇವಲ ಶೂದ್ರರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು - 'ತಸ್ಮಾತ್ ಶೂದ್ರ ಉತ ಬಹುಪಶುರಜ್ಞಿಯೋ ವಿದೇವೋ ಹಿ'.", "Sanskrit": "प्रजापतिमुखाद्‌ ब्राह्मणस्य, अग्नेश्च बाहोः क्षत्रियस्य, इन्द्रस्य च मध्यदेशात्‌ वैश्यस्य, विश्वेदेवायाश्च पादेन केवलं शूद्रस्यैवोत्पत्तिं दर्शयित्वा शूद्रस्य कर्त्तव्यम्‌ अपि निर्देशितम्‌- 'तस्मात्‌ शूद्र उत बहुपशुरयज्ञियो विदेवो हि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी को अपने पक्ष में लाने के लिए किस किसने प्रयत्न किया?", "Kannada": "ವಾಣಿಯು ತನ್ನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತರಲು ಯಾರು ಯಾರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು?", "Sanskrit": "वाचं स्वपक्षे आनेतुं के प्रयत्नं कृतवन्तः?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रियाँ स्वभाव से किस प्रकार होती है?", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸ್ವಭಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "स्त्रियः स्वभावः कीदृशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसने चारो वर्ण का सृजन किया?", "Kannada": "ಯಾರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು?", "Sanskrit": "केन चत्वारः वर्णाः सृष्टाः"}}
{"translation": {"Hindi": "कहां चारो वर्ण की उत्पत्ति लिखी हुई हे?", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "कुत्र वर्णचतुष्टयस्य उत्पत्तिः लिखिता?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणशब्द नपुंसकलिङ्ग में और क्लीब्‌ में कोई लिङग नहीं है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶಬ್ದವು ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀಬ್ ದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಲಿಂಗವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दः नपुंसकलिङ्गी क्लीबलिङ्गी चास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणशब्द का यज्ञ अर्थ भी है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದ ಯಜ್ಞದ ಅರ್ಥವು ಇದೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणशब्दस्य यज्ञः इत्यपि अर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञीय कर्मकाण्ड की व्याख्या-विवरण के सम्पादन ब्राह्मण ग्रन्थों का मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞೀಯ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ವಿವರಣೆಯ ಸಂಪಾದನೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "यज्ञीयकर्मकाण्डस्य व्याख्या-विवरणयोः सम्पादनं ब्राह्मणग्रन्थानां मुख्यविषयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण में मन्त्र, कर्म, विनियोग की व्याख्या है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ, ಕರ್ಮ, ವಿನಿಯೋಗದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु मन्त्र- कर्म-विनियोगानां व्याख्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण के मध्य में महान भेद है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोर्मध्ये वर्तते महान्‌ भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुसंख्यक संहिता छन्दोबद्ध है, उनमे कुछ अंश ही गद्यात्मक है।", "Kannada": "ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಂಹಿತೆಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुसंख्यकाः संहिताः छन्दोबद्धाः सन्ति, तेषां कतिपयांशा एव गद्यात्मकाः सन्ति।."}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु ब्राह्मण ग्रन्थ सभी प्रकार से गद्यात्मक ही होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದಿಂದಲೂ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किँ च ब्राह्मणग्रन्थाः सर्वथा गद्यात्मका एव भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेचना विषय पर भी अंतर दिखते हैं।", "Kannada": "ವಿವೇಚನಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಣಿತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "विविच्यविषयेऽप्यन्तरं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मण ग्रन्थों में विविध विधियों के विषय में आलोचना है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವಿಧವಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थेषु च विविधानां विधीनां विषये आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे विधि जैसे विनियोग, हेतु, निरुक्ति, आख्यान इत्यादि।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ವಿಧಿಯು ಹೇಗೆ ವಿನಿಯೋಗ, ಹೇತು, ನಿರುಕ್ತಿ, ಆಖ್ಯಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते च विधयः यथा विनियोगः, हेतुः, निरुक्तिः आख्यानम्‌ इत्यादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण में यज्ञ के सम्बद्ध में और उसके विविध उपदेशों का वर्णन है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿವಿಧ ಉಪದೇಶಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु यज्ञस्य तत्सम्बद्धानां विविधानाम्‌ उपदेशानां च वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें मन्त्रों के विनियोग विषय पर विस्तार सहित वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಮಂತ್ರಗಳ ವಿನಿಯೋಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರ ಸಹಿತವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तेषु मन्त्राणां विनियोगविषये च सविस्तीर्णं वर्णनं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस मन्त्र का किस समय में प्रयोग होना चाहिए, इत्यादि विधि का उपदेश यहाँ दिया है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿದ್ಸಬೇಕು , ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಧಿಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "कस्य मन्त्रस्य कस्मिन्‌ समये प्रयोगः स्यात्‌ इत्यादयः विधयः अत्रोपदिश्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इन विनियोग का वैज्ञानिक दृष्टि से भी वहाँ समानता प्रदर्शित है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ವಿನಿಯೋಗದ ವಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतेषां च विनियोगानां वैज्ञानिकदृष्ट्या सम्मतत्वमपि तत्र प्रदर्श्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हेतुपद से उनके कारणों का निर्देश होता है, जो कर्मकाण्ड विधि को सही रूप से सम्पन्न करते हैं।", "Kannada": "ಹೇತುಪದದಿಂದ ಅವುಗಳ ಕಾರಣಗಳ ನಿರ್ದೇಶವಾಯಿತು, ಯಾವ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ರೂಪವನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "हेतुपदेन च तेषां कारणानां निर्देशः भवति येः कर्मकाण्डविधयः सुष्टु सम्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में निषिद्ध पदों की निन्दा का जहाँ विधान हो वह अर्थवाद, उपयोग विधि का आस्था पूर्वक सिद्धि के लिए ही ये अर्थवाद होते।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಗಳ ನಿಷೇಧವಾದ ಪದಗಳ ನಿಂದೆಯ ವಿಧಾನವು ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾದ, ಉಪಯೋಗ ವಿಧಿಯ ಆಸ್ಥಾಪೂರ್ವಕ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿಯೇ ಈ ಅರ್ಥವಾದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञे निषिद्धपदानां निन्दाः यत्र विधीयन्ते स भवति अर्थवादः, उपयोगविधेः आस्थापूर्वकपुष्ट्यर्थम्‌ एव एते अर्थवादाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मणों में शब्दों के निर्वचन का मार्मिक और वैज्ञानिक निर्देश निरुक्त में कहा है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಿರ್ವಚನದ ಮಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ದೇಶ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणेषु शब्दानां निर्वचनस्य मार्मिकः वैज्ञानिकश्च निर्देशः निरुक्तिः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अर्थवाद के विस्तृत वर्णन प्राप्त होते हैं, जिससे पाठक प्रसन्न होते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾದದ ವಿಸೃತ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಓದುಗರಿಗೆ ಪಾಠಕರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र अर्थवादस्य विस्तृतं वर्णनं प्राप्यते, येन पाठकाः समुद्वेलिताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ विभिन्न स्थलों में अत्यन्त आकर्षक आख्यान भी प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अत्र विभिन्नेषु च स्थलेषु अत्याकर्षकाणि आख्यानकानि अपि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये आख्यान पाठक हृदय के उद्ठिग्न मन में शान्ति और शीतलता देते हैं।", "Kannada": "ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಓದುಗನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಉದ್ವಿಘ್ನವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಶೀತಲತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि आख्यानानि पाठकहृदयस्य उद्विग्नचित्ते शान्तिदायकानि शीतलानि च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि विधानों के अपने स्वरूप की व्याख्या ही इन आख्यानों की माता है।", "Kannada": "ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳ ತಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಈ ಆಖ್ಯಾನಗಳ ತಾಯಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विधिविधानानां स्वस्वरूपस्य व्याख्या एतेषाम्‌ आख्यानानां जननी अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों के महत्त्व का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थानां महत्त्वं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रधान ब्राह्मण ग्रन्थों का वेद निर्देश सहित नाम लिखिए।", "Kannada": "ಪ್ರಧಾನವಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ವೇದ ನಿರ್ದೇಶ ಸಹಿತವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "प्रधानानां ब्राह्मणग्रन्थानां वेदनिर्देशपुरःसरं नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाणी और मन के आख्यान का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಆಖ್ಯಾನದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "वाङ्गनसोः आख्यानं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ मुख्य आख्यानों के उदाहरण दीजिए।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಆಖ್ಯಾನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "कानिचन मुख्यानि आख्यानानि उदाहरत।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मण का भेद लिखिए।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಭೇದಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "संहिताब्राह्मणयोः पार्थक्यं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी के प्रतिपादन के लिए ब्राह्मण साहित्य का उद्भव बताइए।", "Kannada": "ಯಾರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿ.", "Sanskrit": "केषां प्रतिपादनाय ब्राह्मणसाहित्यस्योद्भवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव कैसे अमर हुए?", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ಅಮರರಾದರು?", "Sanskrit": "देवाः कथं अमरा बभूवुः?"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त में कुछ निर्वचनों के उदाहरण लिखिए।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ವಚನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "निरुक्ते कानिचन निर्वचनानामुदाहरणानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "नपुंसक लिड्ग में।", "Kannada": "ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "नपुंसके।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण नाम कर्म और उनके मन्त्रों का व्याख्यान ग्रन्थ हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणं नाम कर्मणस्तन्मन्त्राणां च व्याख्यानग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो प्रकार, मन्त्र रूप और ब्राह्मण रूप।", "Kannada": "ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಮಂತ್ರ ರೂಪ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ರೂಪ.", "Sanskrit": "द्विविधः, मन्त्ररूपो ब्राह्मणरूपश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "माण्डुकेय गण, शाङखायन गण, और आश्वलायन गण।", "Kannada": "ಮಾಂಡುಕೇಯ ಗಣ, ಶಾಂಖಾಯನ ಗಣ, ಮತ್ತು ಆಶ್ವಲಾಯನ ಗಣ.", "Sanskrit": "माण्डुकेयगणः, शाङ्खायनगणः, आश्वलायणगणः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता में स्तुति प्रधान है, ब्राह्मण ग्रन्थ में उसके विधानों की ही प्रधानता है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವಿಧಾನವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संहितायां स्तुतीनां प्राधान्यम्‌ अस्ति, ब्राह्मणग्रन्थे तद्विधीनाम्‌ एव प्राधान्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधान,पुनराधान, अग्निहोत्र, उपस्थापन, आग्रायण, दाक्षायण आदि कुछ यज्ञों के नाम है।", "Kannada": "ಆಧಾನ- ಪುನರಾಧಾನ- ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ- ಉಪಸ್ಥಾಪನ- ಆಗ್ರಾಯಣ- ದಾಕ್ಷಾಯಣ ಆದಿ ಕೆಲವು ಯಜ್ಞಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "आधान-पुनराधान-अग्निहोत्र-उपस्थापन-आग्रायण-दाक्षायणादीनि केषाञ्चन यज्ञानां नामानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण के और अपान के साथ।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ.", "Sanskrit": "प्राणेन अपानेन च सह।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तुति की अपेक्षा गायन के प्रति अधिक आकृष्ट होते है।", "Kannada": "ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವವರು ಗಾಯನದ ಕಡೆಗೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्तुतेरपेक्षया गायनं प्रति अधिकाकृष्टाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र और ब्राह्मण से वेद का आधेय ऐसा जानना चाहिए श्रुति अनुसार मन्त्र, ब्राह्मण दो वेद के भाग है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಿಂದ ವೇದದ ಆಧೇಯವನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಶ್ರುತಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾದ ಮಂತ್ರ , ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಎರಡು ವೇದಗಳ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रब्राह्मणयोर्वेदनामधेयम्‌ इति श्रुत्यनुसारेण मन्त्रब्राह्मणौ वेदस्य द्वौ भागौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ ब्राह्मण के भी तीन भाग है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ್ದೂ ಕೂಡ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तत्र ब्राह्मणस्य अपि भागत्रयमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे ब्राह्मण, आरण्यक और उपनिषद्‌।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "ते च ब्राह्मणम्‌ आरण्यकम्‌ उपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण ग्रन्थों का विस्तृत परिचय पहले ही हुआ है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಪರಿಚಯವು ಮೊದಲೇ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "ब्राह्मणग्रन्थानां विस्तृतपरिचयः पूर्वमेव अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब आरण्यकों का परिचय प्रस्तुत करते है।", "Kannada": "ಈಗ ಆರಣ್ಯಕಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अधुना आरण्यकानां परिचयः प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद आदि भाग के अनुसार से आरण्यक भी बहुत है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಆದಿ ಭಾಗಗಳ ಅನುಸಾರ ಆರಣ್ಯಕವು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदादिभागानुसारेण आरण्यकानि अपि बहूनि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें कुछ विशिष्ट आरण्यक हैं जैसे ऐतरेय आरण्यक, बृहदारण्यक, शांख्यायन आरण्यक और तैत्तरीय आरण्यक यहाँ प्रस्तुत है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆರಣ್ಯಕಗಳಿವೆ ಹೇಗೆ ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡೆಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तेषु कानिचित्‌ विशिष्टानि आरण्यकानि यथा ऐतरेयारण्यकं, बृहदारण्यकं , शांख्यायनारण्यकं तैत्तिरीयारण्यकं चेति अत्र प्रस्तूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक प्रपाठकों में विभक्त है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕವು ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकानि प्रपाठकेषु विभज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे अनुवाको में विभक्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಅನುವಾಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ते च अनुवाकेषु विभज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत के अनुष्ठान वर्णन, निष्कैवल्य शास्त्र, प्राणविद्या, पुरुष आदि का वर्णन, कुछ स्थलो में ब्रह्मविद्या को गूढ़ता का विस्तार से भी वर्णन है।", "Kannada": "ಮಹವ್ರತನ ಅನುಷ್ಟಾನ ವರ್ಣನೆ, ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯಾ, ಪುರುಷಾದಿಗಳ ವರ್ಣನೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯ ಗೂಢತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाव्रतस्य अनुष्ठानवर्णनं-निष्कैवल्यशास्त्र - प्राणविद्या - पुरुषप्रभृतीनाम्‌ वर्णनं केषुचित्‌ स्थलेषु ब्रह्मविद्यायाः गूढतया विस्तारेण च वर्णनमपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये किस वेद में प्रपाठक में और अनुवाक में है, उसका भी यहाँ वर्णन है।", "Kannada": "ಇದು ಯಾವ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ , ಅದರ ವರ್ಣನೆಯು ಕೂಡ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एतानि कस्मिन्‌ वेदे प्रपाठके अनुवाके च सन्ति, तदपि अत्र उपस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय के द्वितीय भाग में उपनिषदों का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अध्यायस्य द्वितीये भागे उपनिषदां वर्णनं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ भारतीयों के अध्यात्म विद्या का ज्वलित रत्न है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತು ಭಾರತೀಯರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯ ಜ್ವಲಿಸುವ ರತ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदो भारतीयायाः अध्यात्मविद्याया ज्वलन्ति रत्नानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षियों ने जो आध्यात्मिक तत्त्व ध्यान के माध्यम से साक्षात्‌ किया उन सभी तत्त्वो का यहाँ वर्णन है।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಯಾವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವ ಧ್ಯಾನದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಸಕ್ಷಾತ್ಕಾರಗೊಳಿಸಿದರೊ ಆ ಎಲ್ಲಾ ತತ್ವಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महर्षयो यानि आध्यात्मिकतत्त्वानि ध्यानमाध्यमेन साक्षाद्‌ अकुर्वन्‌ तानि सर्वाणि तत्त्वानि अत्र वर्णितानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ परा विद्या कहलाती है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಪರಾ ವಿದ್ಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्‌ परा विद्येति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त ही उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಗಳೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ताः एव उपनिषदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌, शब्द का अर्थ रहस्य है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥದ ರಹಸ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषद्‌-शब्दस्य रहस्यम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यात्म विद्या का रहस्य प्रतिपादक वेदभाग उपनिषद्‌ ऐसा कहलाता है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯ ರಹಸ್ಯವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ವೇದಭಾಗವು ಉಪನಿಷತ್  ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अध्यात्मविद्यायाः रहस्यप्रतिपादका वेदभागा उपनिषदः इति कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महर्षियों ने आध्यात्मिक विद्या से उन गूढ से भी गूढ़ रहस्यो का भी विस्तृत विचार करते हुए प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆ ಗೂಢವಾದ ರಹಸ್ಯದ ವಿಸ್ತೃತ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "महर्षय आध्यात्मिक्या विद्यया तेषां गूढतमानां रहस्याणां विशदतया विचारं कुर्वाणाः प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे : ० विविध आरण्यको के विषय में जान पाने में; ० उपनिषदों का सामान्य रूप से परिचय प्राप्त कर पाने में; ० आरण्यकों के नामकरण की सार्थकता को समझ पाने में; और ० केन उपनिषद्‌ और छान्दोग्य उपनिषद्‌ का परिचय जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ - ವಿವಿಧ ಆರಣ್ಯಕಗಳ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಪರಿಚಯವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಆರಣ್ಯಕಗಳ ನಾಮಕರಣದ ಸಾರ್ಥಕತೆಯು ಇರುತ್ತದೆ . ಕೇನ ಉಪನಿಷತ್ ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೂಡ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ विविधानाम्‌ आरण्यकानां विषये ज्ञातुं प्रभवेत्‌। उपनिषदां सामान्यरूपेण परिचयं प्राप्तुं शक्नुयात्‌। आरण्यकानां नामकरणस्य सार्थकतां जानीयात्‌। केनोपनिषदः छान्दोग्योपनिषदः च विशेषतया परिचयं प्राप्स्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का सामान्य परिचय आरण्यक और उपनिषद्‌ ब्राह्मणों के परिशिष्ट ग्रन्थ के समान होते हैं।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವು ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य सामान्यपरिचयः आरण्यकोपनिषदौ ब्राह्मणानां परिशिष्टग्र्थसमानौ भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे ब्राह्मण ग्रन्थों में सामान्य प्रतिपाद्य विषयों से भिन्न विषयों का प्रतिपादन है तथा इनका भी है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರದ್ದು ಕೂಡ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यथा ब्राह्मणग्रन्थेषु सामान्यप्रतिपाद्यविषयेभ्यो भिन्नविषयाणां प्रतिपादनं विद्यते तथा एतेषु अपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्य के मत में इस ग्रन्थ का अरण्य में पाठ होने से 'आरण्यक' यह नामकरण सार्थक ही हे।", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಮತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಠವಾಗುವುದರಿಂದ 'ಆರಣ್ಯಕ' ಈ ನಾಮಕರಣವು ಸಾರ್ಥಕವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "सायणाचार्यस्य मते अस्य ग्रन्थस्य अरण्ये पाठ्यत्वात्‌ “आरण्यकम्‌” इति नामकरणं सार्थकम्‌ एव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "-( तै० आ० भा०, श्लो० ६) इन ग्रन्थों के मनन स्थान जंगल का एकान्त शान्त वातावरण है।", "Kannada": "(ತೈ ಆ ಭಾ ಶ್ಲೋ ೬) ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮನನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದ ಏಕಾಂತದ ಶಾಂತವಾದ ವಾತಾವರಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "(तै० आ० भा०, श्लो० ६) एतेषां ग्रन्थानां मननस्थानम्‌ अरण्यस्य एकान्तशान्तं वातावरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गाँव के अंदर इसका अध्ययन कभी भी लाभदायक उचित उपयोग नहीं है।", "Kannada": "ಗ್ರಾಮದ ಒಳಗೆ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಾದರು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗುವ ಸರಿಯಾದ ಉಪಯೋಗವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ग्रामाभ्यन्तरे अस्य अध्ययनं कदापि लाभप्रदम्‌ उचितम्‌ उपादेयं च नासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का मुख्य प्रतिपाद्य विषय केवल यज्ञ ही नहीं, अपितु यज्ञ, याग आदि के अन्दर विद्यमान आध्यात्मिक तथ्य की विवेचना भी है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ವಿಷಯವು ಕೇವಲ ಯಜ್ಞವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಜ್ಞ, ಯಾಗ ಆದಿಗಳ ಒಳಗೆ ಇರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾದ ತಥ್ಯದ ವಿವೇಚನೆಯು ಇದು.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य मुख्यप्रतिपाद्यविषयः न केवलं यज्ञः, अपि तु यज्ञ-यागाद्यभ्यन्तरे विद्यमानस्य आध्यात्मिकतथ्यस्य मीमांसापि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञीय अनुष्ठान के साथ उसके अन्तर्गत दार्शनिक विचार भी इसका मुख्य विषय है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ವಿಚಾರವು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञीयानुष्ठानेन सह तदसन्तर्गतः दार्शनिकविचारः अपि अस्य मुख्यविषयोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता मन्त्रों में जिस विद्या का सङ्केत मात्र ही उपलब्ध होता है, यहां उसका विश्लेषण भी है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿದ್ಯೆಯ ಸಂಕೇತ ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "संहितामन्त्रेषु यस्या विद्यायाः सङ्केतमात्रम्‌ एव उपलब्धं भवति अत्र तस्या विश्लेषणम्‌ अपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का महत्त्व सभी जगह स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಮಹತ್ವವು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य महत्त्वं सर्वत्र स्वीकृतमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत का कथन है कि औषधियों से जैसे अमृत को धारण किया वैसे ही वेदों से सार को लेकर के आरण्यकों की रचना की।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥನೆಯಿದೆ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಅಮೃತವನ್ನು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಗಳ ಸಾರವನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಆರಣ್ಯಕಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "महाभारतस्य कथनमस्ति यद्‌ औषधीभ्यो यथा अमृतम्‌ उद्धृतं तथैव वेदेभ्यः सारं समुद्धृत्य आरण्यकं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( महाभा० १।२६५ ) मन्त्र ब्राह्मणात्मक का वेद के जिस अंश में प्राण विद्या का प्रतीक और उपासना के विषय में वर्णन है वह ही अंश आरण्यक है ऐसा कहते है।", "Kannada": "(ಮಹಾಭಾ ೧/೨೬೫) ಮಂತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತ್ಮಕದ ವೇದದ ಯಾವ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರತೀಕ ಮತ್ತು ಉಪಾಸನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ ಅದೇ ಈ ಅಂಶ ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(महाभा० १।२६५) मन्त्रब्राह्मणात्मकस्य वेदस्य यस्मिन्‌ अंशे प्राणविद्यायाः प्रतीकोपासनायाश्च विषये वर्णनमस्ति स एव अंशः आरण्यकमिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक भी ब्राह्मण का ही अंश है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमपि ब्राह्मणस्य एव अंशः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी विशिष्टता प्रदर्शन के लिए 'रहस्यब्राह्मण' इस नाम से भी जाना जाता है।", "Kannada": "ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ 'ರಹಸ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣ' ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य विशिष्टताप्रदर्शनाय “रहस्यब्राह्मणम्‌' इति नाम अपि प्रसृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त की टीका में (१।४) दुर्गाचार्य ने, 'ऐतरेयके रहस्यब्राह्मणम्‌' ऐसा कह करके ऐतरेय आरण्यक उदाहरण दिया है (२।२।१)।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದ ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ (೧/೪) ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ,'ಐತರೇಯಕೆ ರಹಸ್ಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್' ಎಂದು ಕಥನೆ ಮಾಡಿ ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तस्य टीकायां (१।४) दुर्गाचार्यण 'ऐतरेयके रहस्यब्राह्मणम्‌' इति कथयित्वा ऐतरेयारण्यकस्य उद्धरणं दत्तम्‌ (२।२।१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे रहस्यब्राह्मण, और आरण्यक के एकता की सिद्धि होती है, आरण्यक का अन्य नाम रहस्य भी है (गोपथ० ब्रा० १०)।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ರಹಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯಕದ ಏಕತಾ ಸಿದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಆರಣ್ಯಕದ ಅನ್ಯ ಹೆಸರು ರಹಸ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ . (ಗೋಪಥ ಬ್ರಾ ೧೦).", "Sanskrit": "अनेन रहस्यब्राह्मण- आरण्यकयोः एकतायाः सिद्धिर्भवति, आरण्यकस्य नामान्तरं रहस्यमपि अस्ति (गोपथ० ब्रा० १०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि जैसे आरण्यक यज्ञ के गूढ़ रहस्य का प्रतिपादन करता है वैसे ही कर्मकाण्ड की दार्शनिक व्याख्या भी प्रस्तुत करता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಹೇಗೆ ಆರಣ್ಯಕಯಜ್ಞದ ಗೂಢ ರಹಸ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ದಾರ್ಶನಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि यथा आरण्यकं यज्ञीयगूढरहस्यस्य प्रतिपादनं करोति तथा कर्मकाण्डस्य दार्शनिकव्याख्याम्‌ अपि प्रस्तौति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य रूप से ब्रह्मविद्या रहस्य शब्द से जानी जाती है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ರಹಸ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मुख्यतः ब्रह्मविद्या रहस्यशब्देन ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विषय विवेचना की दृष्टि से आरण्यक के साथ उपनिषद्‌ की भी समानता है।", "Kannada": "ವಿಷಯ ವಿವೇಚನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಣ್ಯಕದ ಜೊತೆಗೆ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "विषयविवेचनस्य दृष्ट्या आरण्यकेन साकम्‌ उपनिषदः साम्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए बृहदारण्यक आदि ग्रन्थ को उपनिषद्‌ इस शब्द से भी प्रयोग किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಆದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಪನಿಷತ್ ಈ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಯೋಗವು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो बृहदारण्यकादिग्रन्थाः उपनिषदिति शब्देन अपि व्यवह्नियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु वर्णनीय विषय की समानता भी उन दोनों के मध्य में कुछ भेद दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವರ್ಣನೀಯ ವಿಷಯದ ಸಮಾನತೆಗಾಗಿ ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆಯು ಏನೂ ಭೇದವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्च वर्णनीयविषयस्य साम्यत्वेन अपि तयोः मध्ये किञ्चित्‌ पार्थक्यं परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का मुख्य विषय प्राणविद्या तथा प्रतीक उपासना है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಮುಖ್ಯವಿಷಯವು ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರತೀಕದ ಉಪಾಸನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य मुख्यविषयः प्राणविद्या तथा प्रतीकोपासना अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों में वर्णित विषय निर्गुण ब्रह्म प्राप्ति का उपाय है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮದ ಉಪಾಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्सु वर्णितो विषयः निर्गुणब्रह्मप्राप्तेः उपायः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि यहाँ भेद है, फिर भी दोनों ग्रन्थ रहस्य ग्रन्थ है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಇಲ್ಲಿ ಭೇದವಿದ್ದರೆ, ಆದರೆ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳು ರಹಸ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि अत्र भेदः वर्तते तथापि द्वौ अपि ग्रन्थौ रहस्यग्रन्थौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक किन ग्रन्थों का परिशिष्ट भाग हे?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "आरणयकं केषां ग्रन्थानां परिशिष्टभागः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्य के मत से आरण्यक नाम करण का सार्थक श्लोक को लिखिए?", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಮತದಿಂದ ಆರಣ್ಯಕ ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣದ ಸಾರ್ಥಕ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ?", "Sanskrit": "सायणाचार्यमतेन आरण्यकनामकरणस्य सार्थकश्लोकं लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक के मनन के लिए उपयुक्त स्थान क्या है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಮನನಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಾನವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "आरण्यकस्य मननाय उपयुक्तस्थानं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ अनुष्ठान और दार्शनिक विचार किस ग्रन्थ का मुख्य विषय है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಟಾನ ಮತ್ತು ದಾರ್ಶನಿಕ ವಿಚಾರದ ಯಾವ ಗ್ರಂಥದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "यज्ञानुष्ठानं दार्शनिकविचारश्च कस्य ग्रन्थस्य मुख्यविषयः?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक वेदों से औषधि के समान सारभूत है यहाँ क्या प्रमाण है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ವೇದಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಯ ಸಮಾನ ಸಾರಭೂತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ?", "Sanskrit": "आरण्यकं वेदेभ्य ओषधिभ्यः सारभूतमित्यत्र किं प्रमाणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "रहस्य ब्राह्मण क्या है?", "Kannada": "ರಹಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಏನು?", "Sanskrit": "रहस्यब्राह्मणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक किसके गूढ़ रहस्य को प्रदर्शित करते हैं?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾವುದರ ಗೂಢರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು?", "Sanskrit": "आरण्यकं कस्य गूढरहस्यं प्रतिपादयति?"}}
{"translation": {"Hindi": "रहस्य शब्द से किस विद्या का मुख्य रूप से प्रतिपादन करते है?", "Kannada": "ರಹಸ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯಾವ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "रहस्यशब्देन कस्याः विद्यायाः मुख्यतया प्रतिपादनं क्रियते?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक और उपनिषद्‌ में क्या भेद है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಏನು ಭೇದವಿದೆ?", "Sanskrit": "आरण्यकोपनिषदोः कः भेदः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दो आरण्यको के मध्य में यह श्रेष्ठ आरण्यक है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡು ಆರಣ್ಯಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಟವಾದ ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य द्वयोः आरणयकयोः मध्ये अन्यतमम्‌ इदम्‌ आरण्यकर्मस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक ऐतरेय ब्राह्मण का ही परिशिष्ट भाग है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दमारण्यकम्‌ ऐतरेयब्राह्मणस्यैव परिशिष्टभागोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें पांच आरण्यक है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಆರಣ್ಯಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पञ्च आरण्यकानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये आरण्यक भिन्न ग्रन्थ रूप से माने जाते हैं।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕಗಳನ್ನು ಭಿನ್ನ ಗ್ರಂಥಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि आरण्यकानि भिन्नग्रन्थरूपेण मन्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम आरण्यक में महाव्रत का वर्णन है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತನ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमारण्यके महाव्रतस्य वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह महाव्रत ऐतरेय ब्राह्मण के तीसरे प्रपाठक के गवामयन का ही एक अंश है।", "Kannada": "ಈ ಮಹಾವ್ರತದಲ್ಲಿ ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಮೂವರು ಪ್ರಪಾಠಕರ ಗವಾಮಯನಗಳ ಒಂದು ಅಂಶವಿದೆ.", "Sanskrit": "महाव्रतमिदम्‌ ऐतरेयब्राह्मणस्य प्रपाठकत्रयस्य गवामयनस्य एव एकांशोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक के पहले तीन अध्यायों में उक्थ, निष्कैवल्य, शस्त्र, प्राणविद्या, पुरुष आदि की विवेचना है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ , ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯ, ಶಸ್ತ್ರ, ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯ, ಪುರುಷ ಆದಿಗಳ ವಿವೇಚನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठकस्य प्रथमेषु त्रिषु अध्यायेषु उक्थ,निष्कैवल्य, शस्त्र, प्राणविद्या, पुरुषप्रभृतीनां विवेचनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे पांचवे छठे अध्यायों में ऐतरेय उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು, ಐದು, ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थ, पञ्चम, षष्ठाध्यायेषु ऐतरेयोपनिषद्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे आरण्यक का अन्य नाम है संहितोपनिषद्‌।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಆರಣ್ಯಕದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್.", "Sanskrit": "तृतीयारण्यकस्य अपरं नाम अस्ति संहितोपनिषद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस उपनिषद्‌ में संहिता, पदक्रम, पाठों का वर्णन तथा स्वर व्यञ्जन आदि स्वरूप का भी विवेचन है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತಾ, ಪದಕ್ರಮ, ಪಾಠಗಳ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರ ವ್ಯಂಜನ ಆದಿ ಸ್ವರೂಪಗಳ ವಿವೇಚನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्याम्‌ उपनिषदि संहिता-पदक्रमपाठानां वर्णनं तथा स्वरव्यञ्जनादिस्वरूपस्य च विवेचनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस खण्ड में शाकल्य का और माण्डुकेय के मतों का उल्लेख है।", "Kannada": "ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಶಾಕಲ್ಯದ ಮತ್ತು ಮಾಂಡುಕೇಯದ ಮತಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ खण्डे शाकल्यस्य माण्डुकेयस्य च मतानाम्‌ उल्लेखोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अंश बिना संदेह के रूप से प्रातिशाख्य निरुक्त आदि से भी प्राचीन है।", "Kannada": "ಈ ಅಂಶವಿಲ್ಲದೇ ಸಂದೇಹದ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯ ನಿರುಕ್ತ ಆದಿಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ अंशः असन्दिग्धरूपेण प्रातिशाख्यनिरुक्ताभ्यां प्राचीनतरः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण विषय का भी यह ही अंश बहुत ही प्राचीन है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಷಯದ ಈ ಅಂಶವೂ ಕೂಡ ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणविषयस्य अपि अयमंशः नितान्तं प्राचीनः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे इस आरण्यक के समय की पूर्व सीमा विक्रम से एक हजार वर्ष पहले मानते हैं।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಆರಣ್ಯಕದ ಸಮಯದ ಪೂರ್ವ ಸೀಮೆಯು ವಿಕ್ರಮನಿಗಿಂತ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतेन अस्य आरण्यकस्य समयस्य पूर्वसीमा विक्रमपूर्वसहस्रशतकम्‌ इति मन्तव्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह आरण्यक यास्क से पूर्ववर्ति माना जाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾಸ್ಕನಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेन आरण्यकमिदं यास्कपूर्ववर्ति इति मन्यन्ते नैके।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि इस अंश में निर्भुज, प्रतिघ्ण्ण, सन्धि, संहिता आदि के पारिभाषिक शब्द प्रयुक्त है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭುಜ, ಪ್ರತೃಣ್ಣ, ಸಂಧಿ, ಸಂಹಿತಾ ಆದಿಗಳ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಶಬ್ದಗಳು ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतः अस्मिन्‌ अंशे निर्भुज, प्रतृण्ण, सन्धिसंहितादयः पारिभाषिकशब्दाः प्रयुक्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा आरण्यक बहुत ही छोटा है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆರಣ್ಯಕವು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थारण्यकम्‌ अतीव लघु अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में महाव्रत के पांचवे दिन में प्रयुक्त होने वाली महानाम्न ऋचा है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತನ ಐದನೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುವ ಮಹಾನಾಮ್ನ ಎಂಬ ಋಚವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके महाव्रतस्य पञ्चमे दिने प्रयोक्तव्या महानाम्न्यः ऋचः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम आरण्यक में निष्कैवल्य शस्त्र का वर्णन है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ನೈಷ್ಕೈವಲ್ಯ ಶಸ್ತ್ರದ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्तिमारण्यके निष्कैवल्यशस्त्रस्य वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन आरण्यको में पहले तीन के रचयिता ऐतरेय, चौथे के आश्वलायन और पांचवें का शौनक माना जाता है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕಗಳ ಮೊದಲು ಮೂರರ ಕರ್ತಾ ಐತರೇಯ, ನಾಲ್ಕರ ಕರ್ತ ಆಶ್ವಲಾಯನ ಮತ್ತು ಐದರ ಕರ್ತ ಶೌನಕನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु आरण्यकेषु प्रथमत्रयस्य रचयिता ऐतरेयः, चतुर्थस्य आश्वलायनः तथा पञ्चमस्य शौनक इति मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शौनक बृहद्देवता का निर्माता है।", "Kannada": "ಈ ಶೌನಕನು ಬೃಹದ್ದೇವತಾದ ನಿರ್ಮಾತೃವಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अयं शौनको बृहद्देवतायाः निर्माताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "डॉ० कीथ महोदय ने इस आरण्यको निरुक्त से बाद में लिखा हुआ मानकर इसका समय विक्रम से छः: सौ वर्ष पहले मानते है।", "Kannada": "ಡಾ.ಕೀಥ್ ಮಹೋದಯರು ಈ ಅರಣ್ಯಕಗಳನ್ನು ನಿರುಕ್ತದ ನಂತರ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಇದರ ಸಮಯವನ್ನು ವಿಕ್ರಮನಿಂದ ಆರ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "डा० कीथमहोदयः आरण्यकमिदं निरुक्तात्‌ परं प्रणीतम्‌ इति मत्वा अस्य समयं विक्रमपूर्वं षष्ठशतकं मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु वास्तव में यह आरण्यक निरुक्त से अधिक प्राचीन है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ನಿರುಕ್ತಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च यथार्थत आरण्यकमिदं निरुक्तात्‌ प्राचीनतरमस्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक महीदास, ऐतरेय के पहले तीन आरण्यकों के कर्ता होने से ऐतरेय ब्राह्मण के ही समकालिक है ऐसा सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಮಹೀದಾಸ, ಐತರೇಯದ ಮೊದಲನೇ ಮೂರು ಆರಣ್ಯಕಗಳ ಕರ್ತೃ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಸಮವಾಗಿ ಇದೆ ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमिदं महिदास -एऐतरेयस्य प्रथमत्रयाणाम्‌ आरण्यकानां कर्त्तृत्वेन ऐतरेयब्राह्मणस्य एव समकालिकम्‌ इति सिद्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक किस बेद के अन्तर्गत आता है?", "Kannada": "ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾವ ಭೇದದ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऐतरेयारण्यकं कस्मिन्‌ वेदे अन्तर्गतम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय आरण्यक किसका परिशिष्ट ग्रन्थ है?", "Kannada": "ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಾರ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऐतरेयारण्यकं कस्य परिशिष्टग्रन्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय के प्रथम आरण्यक में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಐತರೇಯದ ಮೊದಲ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ?", "Sanskrit": "ऐतरेयस्य प्रथमारण्यके कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक के आदि तीन अध्यायों में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದ ಆದಿ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठकस्य आदिमेषु त्रिषु अध्यायेषु कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम आरण्यक में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "अन्तिमारण्यके कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय आरण्यक का दूसरा नाम क्या है?", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ಆರಣ್ಯಕದ ಎರಡನೆ ಹೆಸರು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "तृतीयारण्यकस्य अपरं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "संहितोपनिषद्‌ में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "संहितोपनिषदि कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे चौथे आरण्यक के रचयिता कौन-कौन हैं?", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಆರಣ್ಯಕದ ಕರ್ತೃ ಯಾರು- ಯಾರಾಗಿದ್ದಾನೆ?", "Sanskrit": "द्वितीयचतुर्थारण्यकयोः रचयितारौ कौ?"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहद्देवता का निर्माता कौन है?", "Kannada": "ಬೃಹದ್ದೇವತಾದ ನಿರ್ಮಾತೃವು ಯಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "बृहद्देवतायाः निर्माता कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्वाचीन इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅರ್ವಾಚೀನ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अर्वाचीनमित्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "शाड-ख्यायन आरण्यक यह ऋग्वेद का दूसरा आरण्यक है।", "Kannada": "ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕ ಇದು ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡನೇ ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शाङ्ख्यायनारण्यकम्‌ ऋग्वेदस्येदं द्वितीयमारण्यकर्मास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें पन्द्रह आध्याय है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पञ्चदश आध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे अध्याय से छठे अध्याय तक कौषीतकि, उपनिषद्‌ कहलाता है, तथा सातवां, आठवा अध्याय संहितोपनिषद्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ ಕೌಷೀತಕಿ - ಉಪನಿಷತ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಏಳನೇ ,ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आतृतीयाध्यायात्‌ षष्ठ्याध्यायपर्यन्तं कौषीतकि-उपनिषदिति कथ्यते, तथा सप्तमाष्टमौ अध्यायौ संहितोपनिषदिति कथ्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनसे भिन्न अध्यायों में आरण्यक के मुख्य विषयों का प्रतिपादन है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಬೇರೆ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರಣ್ಯಕದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರತಿಪದನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतद्भिन्नेषु अध्यायेषु आरण्यकस्य मुख्यविषयाणां प्रतिपादनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले दूसरे अध्याय में महाव्रत का वर्णन उपलब्ध है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮ, ದ್ವಿತೀಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತನ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथम, द्वितीयाध्याययोः महाव्रतस्य वर्णनम्‌ उपलब्धर्मस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ एक यज्ञ है, गवामयन-नामक यज्ञ ऐसा उसका नाम है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಜ್ಞವಿದೆ, ಗವಾಮಯನ - ನಾಮಕ ಯಜ್ಞ ಹೀಗೆ ಇದರ ಹೆಸರು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र एकः यज्ञः अस्ति, गवामयन-नामकयज्ञः इति तस्य नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस यज्ञ का जो अन्तिम दिन उससे पहले के दिन में महाव्रत का अनुष्ठान होता है।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದ ಅಂತಿಮ ದಿನ ಅದರ ಮುಂಚಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮಹಾವ್ರತದ ಅನುಷ್ಟಾನವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तस्य यज्ञस्य यः अन्तिमदिवसः ततः पूर्वस्मिन्‌ दिवसे महाव्रतस्य अनुष्ठानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही दिन में तीन सवन भी होते हैं।", "Kannada": "ಇದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಾಲಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ एव दिने सवनत्रयमपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में होतृ नाम का जो ऋत्विज है उससे प्रयुक्त शास्त्रों का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹೋತೃವಿನ ಹೆಸರು ಯಾರು ಋತ್ವಿಜರಾಗಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅವನಿಂದ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके होतृनामकः यः ऋत्विक्‌ अस्ति तेन प्रयुक्तानां शास्त्राणां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत के सभी अनुष्ठानों के विधान शाङखायन श्रौतसूत्र में है।", "Kannada": "ಮಹಾವ್ರತನ ಎಲ್ಲಾ ಅನುಷ್ಟಾನಗಳ ವಿಧಾನಗಳು ಶಾಂಖಾಯನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महाव्रतस्य सर्वाणि आनुष्ठानिकानि विधानानि शाङ्खायनश्रौतसूत्रे विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अनुष्ठान का सबसे महत्त्वपूर्ण अङऱग महदुक्थम्‌ अथवा निष्कैवल्यशास्त्र है।", "Kannada": "ಈ ಅನುಷ್ಟಾನದ ಬಹಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಅಂಗವು ಮಹದುಕ್ಥಮ್ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अनुष्ठानस्य सर्वतः महत्त्वपूर्णम्‌ अङ्गं महदुक्थम्‌ अथवा निष्कैवल्यशस्त्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका विस्तार सहित वर्णन वहीं अन्य अध्यायों में भी (१।४।५,२=१-१७) उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅನ್ಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ (೧/೪/೫, ೨=೧-೧೭) ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सविस्तृतं वर्णनं तत्र एव अन्येषु अध्यायेषु (१।४।५,२=१- १७) उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौषीतकि ब्राह्मण उपनिषद्‌ चार अध्यायों में विभक्त है।", "Kannada": "ಕೌಷೀತಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪನಿಷತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कौषीतकिब्राह्मणोपनिषद्‌ चतुर्ष अध्यायेषु विभक्ता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उपनिषद्‌ शाङखायन आरण्यक का ही अंश है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ ಶಾಂಖಾಯನವು ಆರಣ್ಯಕದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एषा उपनिषत्‌ शाङ्खायनारण्यकस्य एव अंशो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह कौषीतकि ब्राह्मण उपनिषद्‌ और संहितोपनिषद्‌ अध्याय के अगले भाग में है।", "Kannada": "ಈ ಕೌಷೀತಕಿ ಉಪನಿಷತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತು  ಅಧ್ಯಾಯದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "एषा कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत्‌ तथा संहितोपनिषत्‌ च अध्यायस्य पुरोभागे वर्तेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दो उपनिषद्‌ शाङख़ायनारण्यक के अविभाज्य अङग है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಶಾಂಖಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "इमे द्वे उपनिषदौ शाङ्खायनारण्यकस्य अविभाज्यम्‌ अङ्गमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका वर्णन उपनिषद्‌ के वर्णन प्रसङ्ग में आगे होगा।", "Kannada": "ಇದರ ವರ್ಣನೆಯು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ವರ್ಣನೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य वर्णनमुपनिषदां वर्णनप्रसङ्गे अग्रे भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौवें अध्याय में प्राण की श्रेष्ठता का वर्णन है।", "Kannada": "ಒಂಭತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नवमाध्याये प्राणस्य श्रेष्ठताया वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें अध्याय के अन्तर अग्निहोत्र का अङ्ग सहित और उपाङ्ग इत्यादि का वर्णन है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಅಂಗ ಸಹಿತ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "दशमाध्याये आन्तराग्निहोत्रस्य साङ्गम्‌ उपाङ्गम्‌ इत्यादिकं वर्णितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय का कथन है कि अग्निहोत्र से जिस देव के संतुष्टि का विधान है, अथवा देव को तृप्त करते है, वह देव जीव के अंदर ही विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಕಥನವಿದೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ದೇವನ ಸಂತುಷ್ಟಿಯ ವಿಧಾನವಿದೆಯೋ, ಅಥವಾ ದೇವನನ್ನು ತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅದು ದೇವನ ಜೀವದ ಒಳಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अध्यायस्य कथनमस्ति यद्‌ अग्निहोत्रेण यस्य देवस्य सन्तृप्तिः विधीयते, यस्य वा देवस्य आप्यायनं क्रियते, स देवः जीवस्य अभ्यन्तरे एव विद्यमानः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्य अग्निहोत्र से इसको तृप्ति होती है।", "Kannada": "ಹೊರಗಿನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाह्याग्निहोत्रेण अस्य तृप्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो साधक इस तत्त्व से अज्ञात होकर केवल बाहर के हवन में ही आसक्त होता है, वह केवल राख में ही हवन करता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಸಾಧಕನು ಈ ತತ್ವದಿಂದ ಅಜ್ಞಾತನಾಗಿ ಕೇವಲ ಹೊರಗಿನ ಹವನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಿರುತ್ತಾರೆಯೋ, ಅವರು ಕೇವಲ ಭಸ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಹವನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यो हि साधकः तत्त्वमिदम्‌ अज्ञात्वा केवलं बाह्यहवने एव आसक्तो भवति, सः भस्मचये एव जुहोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु को भगाने के लिए एक विशिष्ट याग का ग्यारहवें अध्याय में विस्तृत विवरण दिया है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಾಗದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मृत्योः अपसारणाय एकस्य विशिष्टयागस्य एकादशतमाध्याये विस्तृतं विवरणं प्रदत्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बारहवें अध्याय में बिल्व फल से मणि निर्माण की प्रक्रिया का वर्णन है, काल का और स्वरूप का वर्णन है।", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ವ ಫಲದಿಂದ ಮಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ, ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "द्वादशतमाध्याये बिल्वफलेन मणिनिर्माणस्य प्रक्रियायाः, कालस्य तथा स्वरूपस्य च वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसको धारण करके साधक शत्रुओं पर विजय प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಯಾವುದನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಧಕನು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यं धृत्वा साधकः शत्रूणामुपरि विजयं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरहवें और चौदहवें अध्यायों में अत्यंत संक्षेप से आत्मा का ब्रह्म के साथ एकत्व प्राप्ति जीव की सबसे बडी उपलब्धि के विषय में कहते है।", "Kannada": "ಹದಿಮೂರನೇಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಆತ್ಮದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಜೊತೆಗೆ ಏಕತ್ವದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ  ಜೀವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಉಪಲಬ್ಧಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "त्रयोदश-चतुर्दशयोः अध्याययोः अतिसंक्षेपेण आत्मनः ब्रह्मणा सह एकत्वप्राप्तिः जीवस्य सर्वोत्तमोपलब्धिः इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "` आत्मावगम्योऽह ब्रह्मास्मीति' यह ही उक्ति इस आरण्यक का सबसे श्रेष्ठ उपदेश है -  “ऋचां मूर्धानं यजुषामुत्तमाङ्गं साम्नां शिरोऽथर्वणां मुण्डमुण्डम्‌।", "Kannada": "'ಆತ್ಮಾವಗಮ್ಯೋಽಹ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ' ಇದೇ ಯುಕ್ತಿಯು ಈ ಆರಣ್ಯಕದ ಬಹಳ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಉಪದೇಶವು ಆಗಿದೆ - 'ಋಚಾಂ ಮೂರ್ಧಾನಂ ಯಜುಷಾಮುತ್ತಮಾಂಗಂ ಸಾಮ್ನಾಂ ಶಿರೋವಥರ್ವಣಾಂ ಮುಂಡಮುಂಡಮ್.", "Sanskrit": "आत्मावगम्योऽहं ब्रह्मास्मीति' इयम्‌ एव उक्तिः अस्यारण्यकस्य सर्वोत्तमः उपदेशः अस्ति- “ऋचां मूर्धानं यजुषामुत्तमाङ्गं साम्नां शिरोऽथर्वणां मुण्डमुण्डम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पंद्रहवे अध्याय में आचार्य का वंश वर्णन है।", "Kannada": "ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯನ ವಂಶದ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चदशतमाध्याये आचार्यस्य वंशवर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अध्याय से स्पष्ट रूप से प्रतीत होता है की इस आरण्यक के दृष्टा ऋषि का नाम गुणाख्य शाङ्ख्यायन था।", "Kannada": "ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಆರಣ್ಯಕದ ದ್ರಷ್ಟುಃ ಋಷಿ  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗುಣಾಖ್ಯ ಶಾಂಖ್ಯಾಯನನಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "अनेन अध्यायेन स्पष्टरूपेण प्रतीतो भवति यद्‌ अस्य आरण्यकस्य द्रष्टुः ऋषेर्नाम गुणाख्यशाङ्ख्यायनः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके गुरु का नाम कहौल कौषीतकि था।", "Kannada": "ಅವನ ಗುರುವಿನ ಹೆಸರು ಕಹೌಲ ಕೌಷೀತಕಿ ಎಂದಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तस्य गुरोर्नाम कहौलः कौषीतकिः इति आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों अन्तिम आचार्य है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರು ಅಂತಿಮ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "उभौ एतौ अन्तिमाचार्यौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही कारण से इस शाङ्ख्यायन आरण्यक के अन्तर्गत उपनिषद्‌ कौषीतकि नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಉಪನಿಷತ್ ಕೌಷೀತಕಿ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव कारणेन अस्य शाङ्ख्यायनारण्यकस्य अन्तर्गता उपनिषद्‌ कौषीतकि नाम्ना ख्याता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का दूसरा आरण्यक किस नाम से कहते है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಎರಡನೇ ಆರಣ್ಯಕವನ್ನು ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य द्वितीयम्‌ आरण्यकं केन नाम्ना कथ्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "कौषीतकि उपनिषद्‌ किस आरण्यक के किस अध्याय को अतिव्याप्त करके आख्या  है?", "Kannada": "ಕೌಷೀತಕಿ ಉಪನಿಷತ್ ಯಾವ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಅತಿವ್ಯಾಪ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಆಖ್ಯಾವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "कौषितकी उपनिषद्‌ कस्यारण्यकस्य कं कम्‌ अध्यायं अभिव्याप्य आख्यायते?"}}
{"translation": {"Hindi": "शांख्यायन आरण्यक के सातवें, आठवें अध्याय में व्याप्त कौन सा उपनिषद्‌ है?", "Kannada": "ಶಾಂಖಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಾಪ್ತವಾದ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शांख्यायनारण्यकस्य सप्तमाष्टमाध्यायौ अभिव्याप्य का उपनिषद्‌ तिष्ठति?"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत अनुष्ठान कब होता है?", "Kannada": "ಮಹಾವ್ರತನ ಅನುಷ್ಟಾನವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "महाव्रतानुष्ठानं कदा भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "महाव्रत अनुष्ठान में विहित विधानों का वर्णन कहाँ है?", "Kannada": "ಮಹಾವ್ರತನ ಅನುಷ್ಟಾನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಹಿತವಾದ ವಿಧಾನಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "महाव्रतानुष्ठानेन विहितानां विधानानां वर्णनं कुत्र अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु को भगाने के लिए विशिष्ट याग का वर्णन कहाँ पर है?", "Kannada": "ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಓಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟಯಾಗದ ವರ್ಣನೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "मृत्योः अपसारणाय विशिष्टयागस्य वर्णनं कुत्र अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "बारहवें अध्याय में किसका वर्णन हे?", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ?", "Sanskrit": "द्वादशाध्याये कस्य वर्णनम्‌ अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव ब्रह्म की एकता शांख्यायन आरण्यक के किस अध्याय में वर्णित हे?", "Kannada": "ಜೀವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಏಕತೆಯ ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "जीवब्रह्मणोः ऐक्यं शांख्यायनारण्यके कस्मिन्‌ अध्याये वर्णितमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पंद्रहवे अध्याय में क्या वर्णित है?", "Kannada": "ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": ". पञ्चदशाध्याये किं वर्णितमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "शांख्यायन आरण्यक का द्रष्टा कौन है?", "Kannada": "ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ದ್ರಷ್ಟಾ ಯಾರು?", "Sanskrit": "शांख्यायनारण्यकस्य द्रष्टा कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "शाडयायन आरण्यक दूष्टा के गुरु का क्या नाम है?", "Kannada": "ಶಾಂಗ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕ ದ್ರಷ್ಟಾನ ಗುರುವಿನ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "शाङ्यायनारण्यकस्य द्रष्टुः गुरोः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक यजुर्वेद के साथ सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕವು ಯಜುರ್ವೇದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमिदं यजुर्वेदेन सह सम्बद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु आत्मतत्त्व की विशेष विवेचना को यह उपनिषद्‌ भी कहता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆತ್ಮತತ್ವದ ವಿಶೇಷ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಈ ಉಪನಿಷತ್ತು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च आत्मतत्त्वस्य विशेषविवेचकत्वेन इयम्‌ उपनिषदपि कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक भी प्राचीनतम और मान्य है।", "Kannada": "ಇದು ಕೂಡ ಆರಣ್ಯಕದ ಪ್ರಾಚೀನತಮವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदमपि आरण्यकं प्राचीनतमं मान्यतमं च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद की मैत्रायणी शाखा का भी एक आरण्यक है, जो मैत्रायणीय उपनिषद्‌, इस नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದದ ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಶಾಖಾದ ಒಂದು ಆರಣ್ಯಕವಿದೆ, ಯಾವುದು ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಉಪನಿಷತ್ , ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदीयायाः मैत्रायणीयशाखाया अपि एकम्‌ आरण्यकमस्ति, यत्‌ मैत्रायणीयोपनिषद्‌ इति नाम्ना ख्यातमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्यक किस वेद से सम्बद्धित है?", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕವು ಯಾವ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "बृहदारण्यकं केन वेदेन सम्बद्धः अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्यक का उपनिषद्‌ कथन का क्या कारण है?", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕದ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಕಥನವು ಯಾವುದರ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "बृहदारण्यकस्य उपनिषदिति कथनस्य किं कारणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद में मैत्रायणी शाखा के अन्तर्गत उपनिषद्‌ का क्या नाम है?", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಶಾಖೆಯ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदीयायां मैत्रायणीशाखायाम्‌ अन्तर्गतायाः उपनिषदः नाम किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में दस परिच्छेद अथवा प्रपाठक हैं।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಪಾಠಕರಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके दश परिच्छेदाः अथवा प्रपाठकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रपाठक सामान्य रूप से `अरण' इस पद से जानी जाती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕನು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪದಿಂದ 'ಅರಣ' ಈ ಪದದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रपाठकोऽयं सामान्यतः “अरण इति पदेन ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका नामकरण भी उससे ही होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಾಮಕರಣವು ಅದರಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य नामकरणम्‌ अपि तेनैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पहले प्रपाठक का नाम है - ' भद्र, दूसरे का - ` सहैव, तीसरे का - `चिति', चौथे का - ` युज्‌जते', पांचवे का - ' देव वै', छठे का - “परे', सातवे का - शिक्षाः, आठवे का - 'ब्रह्मविद्या', नौवे का - ` भृगु\", दसवें का - “नारायणीय है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮೊದಲನೇ ಪ್ರಪಾಠಕನ ಹೆಸರು -\" ಭದ್ರ\" , ಎರಡನೇಯವನ ಹೆಸರು - \"ಸಹೈವ\", ಮೂರನೇಯವನ ಹೆಸರು - \"ಚಿತಿ\", ನಾಲ್ಕನೇಯವನ ಹೆಸರು - \"ಯುಂಜತೆ\", ಐದನೇಯವನ ಹೆಸರು - \" ದೇವ ವೈ\", ಆರನೇಯವನ ಹೆಸರು - \"ಪರೆ\", ಏಳನೇಯವನ ಹೆಸರು - \"ಶಿಕ್ಷಾ\", ಎಂಟನೇಯವನ ಹೆಸರು -\" ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ\", ಒಂಭತ್ತನೆಯವನ ಹೆಸರು \"ಭೃಗು\" ಹತ್ತನೇಯವನ ಹೆಸರು \"ನಾರಾಯಣೀಯ\" ಎಂದು  ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा प्रथमस्य प्रपाठकस्य नाम अस्ति- “भद्रः, द्वितीयस्य- “सहैव, तृतीयस्य- “चितिः”, चतुर्थस्य- “युञ्जते”, पञ्चमस्य- देव वै”, षष्ठस्य- “परे”, सप्तमस्य- “शिक्षा', अष्टमस्य- “ब्रह्मविद्या”, नवमस्य- “भृगुः”, दशमस्य- “नारायणीयः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें सात, आठ और नौवें प्रपाठकों को मिलाकर “तैत्तिरीय उपनिषद्‌' कहलाता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕರು ಸೇರಿ 'ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್' ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सप्तम, अष्टम, नवम प्रपाठकाः मिलित्वा 'तैत्तिरीयोपनिषदि'ति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें प्रपाठक को भी महानारायणीय उपनिषद्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕನನ್ನು ಮಹಾನಾರಾಯಣೀಯ ಉಪನಿಷತ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दशमप्रपाठकोऽपि महानारायणीयोपनिषदिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रपाठक आरण्यक का परिशिष्ट भाग है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕ ಆರಣ್ಯಕದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं प्रपाठकः आरण्यकस्य परिशिष्टभागः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपाठकों का विभाजन अनुवाकों में है।", "Kannada": "ಪ್ರಪಾಠಕಗಳ ವಿಭಜನೆಯು ಅನುವಾಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "प्रपाठकानां विभाजनम्‌ अनुवाकेषु अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौवें प्रपाठक तक अनुवाकों की संख्या १०७ है।", "Kannada": "ಒಂಭತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದವರೆಗೆ ಅನುವಾಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೦೭ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नवमप्रपाठकपर्यन्तम्‌ अनुवाकसंख्या १०७ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय ब्राह्मण के समान ही यहाँ पर भी प्रत्येक अनुवाक में दस वाक्यों का एक अङ्क होता है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಸಮಾನವೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವಾಕ್ಯಗಳ ಒಂದು ಅಂಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयब्राह्मणमिव अत्रापि प्रत्येकस्मिन्‌ अनुवाके दशानां वाक्यानाम्‌ एकः अङ्कः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक दस का अन्तिम पद अनुवाक के अन्तिम में परिगणन किया है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಶಕದ ಅಂತಿಮ ಪದವನ್ನು ಅನುವಾಕದ ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं दशकस्य अन्तिमं पदम्‌ अनुवाकस्य अन्तिमे परिगणितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में ऋक्‌ मन्त्र उद्धृत है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಋಕ್ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके ऋङ्गन्त्राः उद्धृताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहला प्रपाठक आरुण-केतु नाम की अग्नि की उपासना का तथा उसके लिए ईटों के चयन का वर्णन करता है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಪಾಠಕನು ಆರುಣ-ಕೇತು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಆರಿಸುವುದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमः प्रपाठकः आरुण-केतुनामकस्य अग्नेः उपासनायाः तथा तदर्थम्‌ इष्टिकाचयनस्य वर्णनं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक में स्वाध्याय का तथा पञ्चमहायज्ञों का वर्णन है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಗಳ ಮತ್ತು ಪಂಚಮಹಾಯಜ್ಞಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठके स्वाध्यायस्य तथा पञ्चमहायज्ञानां वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ गङ्गा-यमुना के बीच का स्थान पवित्र, तथा मुनियों के निवास के लिए उत्कृष्ट भूमि का वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ-ಯಮುನಾದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನವು ಪವಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಭೂಮಿಯ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र गङ्गा-यमुनयोः मध्यदेशः पवित्रः, तथा मुनीनां निवासाय उत्कृष्टभूमिः वर्णिता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे प्रपाठक में चार होताओं के चित्त में उपयोगी मन्त्रों का सङ्ग्रह है।", "Kannada": "ತೃತೀಯ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೋತೃಗಳ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗೀ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयप्रपाठकः चातुर्होत्रचितेः उपयोगिनां मन्त्राणां सङ्ग्रहोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे अध्याय में संन्यासी के उपयोगी मन्त्रों का सङ्ग्रह है।", "Kannada": "ನಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಉಪಯೋಗಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थाध्याये प्रवर्ग्यस्य उपयोगिनां मन्त्राणां सङ्ग्रहोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कुरुक्षेत्र का और खाण्डव का वर्णन भौगोलिक स्थित्ति के अनुसार से ही है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತ್ತು ಖಾಂಡವದ ವರ್ಣನೆಯು ಭೌಗೋಲಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಸಾರವಾಗಿಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कुरुक्षेत्रस्य खाण्डवस्य च वर्णनं भौगोलिकस्थितेः अनुसारेण एवाऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रपाठक में अभिचार मन्त्रों की भी सत्ता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಅಭಿಚಾರ ಮಂತ್ರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रपाठके अभिचारमन्त्राणामपि सत्ता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आभिचारिक मन्त्रों का प्रयोग शत्रुओं के नाश के लिए होता है।", "Kannada": "ಅಭಿಚಾರಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आभिचारिकमन्त्राणां प्रयोगः शत्रूणां नाशाय भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "४।२७ मन्त्र में तथा ४।३७ मन्त्र में 'छिन्धी भिन्धी हन्धी कट' इस प्रकार के मन्त्रों का स्पष्ट रूप से यहाँ संकेत है।", "Kannada": "೪/೨೭ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೪/೩೭ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ  'ಚಿಂಧೀ ಭಿಂದೀ ಹಂಧೀ ಕಟ' ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "४।२७ मन्त्रे तथा ४।३७ मन्त्रे छिन्धी भिन्धी हन्धी कट” एवंविधानां मन्त्राणां स्पष्टरूपेणात्र संकेतो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "४।३८ मन्त्र में अथर्ववेद के आभिचारिक मन्त्र के प्रति स्फुट रूप से सङ्केत प्राप्त होता है।", "Kannada": "೪/೩೮ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವವೇದದ ಅಭಿಚಾರಿಕ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರತಿ ಸ್ಫುಟ ರೂಪದಿಂದ ಸಂಕೇತವು ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "४।३८ मन्त्रे अथर्ववेदीयम्‌ आभिचारिकमन्त्रं प्रति स्फुटरूपेण सङ्केतः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँचवे प्रपाठक में यज्ञों के सङ्केत नाम उपलब्ध होते हैं।", "Kannada": "ಐದನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಸಂಕೇತದ ಹೆಸರು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमे प्रपाठके यज्ञीयानां सङ्केतानाम्‌ उपलब्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छठे प्रपाठक में पितृमेध सम्बन्धी मन्त्रों का उल्लेख है।", "Kannada": "ಆರನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಮೇಧ ಸಂಬಂಧಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "षष्ठे प्रपाठके पितृमेधसम्बन्धिनां मन्त्राणाम्‌ उल्लेखोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सातवें, आठवें और नौवें प्रपाठकों में तैत्तरीय उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सप्तम-अष्टम-नवमप्रपाठकेषु तैत्तिरीयोपनिषदस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें प्रपाठक में नारायणीय उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಇದೆ.", "Sanskrit": "दशमे प्रपाठके नारायणीयोपनिषदस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रपाठक की संख्या का भी निर्देश नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಾಠಕದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರ್ದೇಶವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य प्रपाठकसंख्याऽपि निर्दिष्टा नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आरण्यक में स्थान-स्थान पर कुछ विशेष बात भी प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಿಷಯಗಳು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ आरण्यके स्थाने स्थाने कतिपयाः विशिष्टाः वार्ताः अपि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे- १. कश्यप का अर्थ होता है सूर्य।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ೧.ಕಶ್ಯಪದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಸೂರ್ಯ.", "Sanskrit": "यथा (१) कश्यपस्यार्थो भवति सूर्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी व्युत्पत्ति पर्याप्त रूप से वैज्ञानिक है।", "Kannada": "ಇದರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಪರ್ಯಾಪ್ತರೂಪದಿಂದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य व्युत्पत्तिः पर्याप्तरूपेण वैज्ञानिकी वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कश्यप देखने वाला होता है।", "Kannada": "ಕಶ್ಯಪ ನೋಡುವವನು ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "“कश्यपः पश्यको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सभी को चारो और से सूक्ष्मता से देखता है' १।८।८) अर्थात्‌ पश्यक शब्द से वर्ण को बदलने के नियम से कश्यप शब्द बनता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಿಂದಲೂ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ सर्वं परिपश्यति सौक्ष्म्यात्‌\" १।८।८) अर्थात्‌ पश्यकशब्दात्‌ वर्णव्यत्ययस्य नियमेन कश्यपशब्दः निष्पन्नो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से वर्ण व्यत्यय से बने हुए शब्द का सुंदर उदाहरण यह है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವರ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಆದ ಶಬ್ದಗಳ ಸುಂದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण वर्णव्यत्ययेन निष्पन्नस्य शब्दस्य सुष्ठु उदाहरणमिदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(२) पाराशर व्यास का भी यहाँ उल्लेख प्राप्त होता है (१।९।२)।", "Kannada": "೨) ಪಾರಾಶರ್ಯ ವ್ಯಾಸನ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ (೧/೯/೨).", "Sanskrit": "(२) पाराशर्यव्यासस्यापि अत्र उल्लेखः प्राप्यते (१।९।२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "(३) दूसरे प्रपाठक के आरम्भ में ही संध्या में प्रयुक्त सूर्य के अर्घजल की महिमा का वर्णन है।", "Kannada": "(೩) ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಧ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಸೂರ್ಯನ ಅರ್ಘಜಲದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "(३) द्वितीयप्रपाठकस्यारम्भे एव सन्ध्यायां प्रयुक्तस्य सूर्यस्य अर्घजलस्य महिमा वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस जल प्रभाव से मन्देह नाम के दैत्य का सभी प्रकार से विनाश होता है (२।२)।", "Kannada": "ಆ ಜಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಂದೇಹ ಹೆಸರಿನ ದೈತ್ಯನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದಿಂದಲೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ (೨/೨).", "Sanskrit": "तेन जलप्रभावेण मन्देहनामकस्य दैत्यस्य सर्वथा विनाशो भवति (२।२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद से सम्बद्ध भी एक आरण्यक है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಇದೂ ಒಂದು ಆರಣ್ಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामवेदेन सम्बद्धम्‌ अप्येकम्‌ आरण्यकमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आरण्यक तवलकार आरण्यक के नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಆರಣ್ಯಕ ತವಲಕಾರ ಆರಣ್ಯಕದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकमिदं तवलकारारण्यकमिति नाम्ना प्रसिद्धमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही आरण्यक ' जैमिनीय उपनिषद्‌ ब्राह्मण कहलाता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಆರಣ್ಯಕ 'ಜೈಮಿನೀಯ ಉಪನಿಷತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ'ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ", "Sanskrit": "इदमेव आरण्यकं 'जैमिनीयोपनिषद्ब्राह्मणमि'ति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें चार अध्याय है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्य चत्वारोऽध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक अध्याय में अनुवाक हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅನುವಾಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकस्मिन्‌ अध्याये अनुवाकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथे अध्याय का दसवें अनुवाक में प्रसिद्ध तवलकार, अथवा केनोपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಹತ್ತನೇ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ತವಲಕಾರ, ಅಥವಾ ಕೇನೋಪನಿಷತ್ ಇದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थाध्यायस्य दशमानुवाके प्रसिद्धः तवलकारः किंवा केनोपनिषदस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का कोई भी आरण्यक उपलब्ध नहीं है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಯಾವುದೇ ಆರಣ್ಯಕವೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य न किमपि आरण्यकम्‌ उपलब्धमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेद से सम्बद्ध जो उपनिषद्‌ है, वे किसी भी आरण्यक के अंश नहीं होकर प्रारम्भ से ही स्वतन्त्र ग्रन्थ रूप से विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತಿದೆಯೋ , ಅದು ಯಾವುದೇ ಆರಣ್ಯಕದ ಅಂಶವೂ ಆಗಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೇ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥದ ರೂಪದಿಂದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन वेदेन सम्बद्धाः या उपनिषदः सन्ति, ताः कस्यापि आरण्यकस्यांशो न भूत्वा प्रारम्भादेव स्वतन्त्रग्रन्थरूपेण विद्यमानाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुराणों में आरण्यक का आचार्य रूप में शौनक के नाम का उल्लेख है - “शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः' (पद्मपुरा० ५।१।१८) पुराण का यह वाक्य यथार्थ है।", "Kannada": "ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆರಣ್ಯಕದ ಆಚಾರ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶೌನಕನ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ - 'ಶೌನಕೋ ನಾಮ ಮೇಧಾವೀ ವಿಜ್ಞಾನಾರಣ್ಯಕೆ ಗುರುಃ' (ಪದ್ಮಪುರಾ ೫/೧೨/೧೮) ಪುರಾಣದ ಈ ವಾಕ್ಯವು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुराणेषु आरण्यकस्य आचार्यरूपेण शौनकस्य नाम उल्लिखितमस्ति- “शौनको नाम मेधावी विज्ञानारण्यके गुरुः” (पद्मपुरा० ५।१।१८) पुराणस्य वाक्यमिदं यथार्थमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि आचार्य शौनक एक ब्रह्मवेत्ता ऋषि थे।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಆಚಾರ್ಯ ಶೌನಕನು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "यतः आचार्यशौनकः एको ब्रह्मवेत्ता ऋषिः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्होने वेदों की अध्यात्म परक व्याख्या की है।", "Kannada": "ಈ ವೇದದಿಂದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪರಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन वेदानाम्‌ अध्यात्मपरका व्याख्या कृतास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो की इस वामीयभाष्य में आत्मानन्द ने लिखा है- ` अध्यात्मविषयां शौनकादिरीतिम्‌'| पद्य पुराण का विज्ञान आरण्यक शब्द भी आरण्यक स्वरूप का परिचायक है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಈ ವಾಮೀಯಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಾನಂದರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆಯೋ - 'ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿಷಯಾಂ ಶೌನಕಾದಿರಿತಿಮ್'. ಪದ್ಯ ಪುರಾಣದ ವಿಜ್ಞಾನ ಆರಣ್ಯಕ ಶಬ್ದವೂ ಆರಣ್ಯಕ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಿಚಾಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतः अस्य वामीयभाष्ये आत्मानन्देन लिखितम्‌- “अध्यात्मविषयां शौनकादिरीतिम्‌। पद्मपुराणस्य विज्ञानारण्यकशब्दोऽपि आरण्यकस्वरूपस्य परिचायकोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक विज्ञान के विशिष्ट ज्ञान का अथवा अध्यात्म ज्ञान का बोधक ग्रन्थ है यह भी इससे ही जाना जाता है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜ್ಞಾನದ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧಕ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಇದರಿಂದಲೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यकं विज्ञानस्य, विशिष्टज्ञानस्य, अध्यात्मज्ञानस्य वा बोधको ग्रन्थोऽस्ति, इत्यपि अनेन ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपाठक सामान्य रूप से किस नाम से जाने जाते है?", "Kannada": "ಪ್ರಪಾಠಕ ಸಮಾನರೂಪದಿಂದ ಯಾವುದರಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "प्रपाठकः सामान्यतया केन नाम्ना ज्ञायते?"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे, सातवें, आठवें प्रपाठकों का नाम लिखिए।", "Kannada": "ಮೂರನೇ, ಏಳನೇ, ಎಂಟನೇ ಪ್ರಪಾಠಕರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "तृतीय, सप्तम, अष्टमप्रपाठकानां नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम प्रपाठक का क्या नाम है?", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಪ್ರಪಾಠಕನ ಹೆಸರು ಏನು?", "Sanskrit": "अन्तिमप्रपाठकस्य नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय आरण्यक के कौन-कौन से अध्याय तैत्तिरिय उपनिषद्‌ कहलाते हैं?", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಯಾವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तैत्तिरीयारण्यकस्य के अध्यायाः तैत्तिरियोपनिषद्‌ इति कथ्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय आरण्यक के किस प्रपाठक में गङ्गा यमुना की कथा का वर्णन है?", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಯಾವ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಯಮುನಾದ ಕಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "तैत्तिरीयारण्यके कस्मिन्‌ प्रपाठके गङ्गायमुनयोः कथा वर्णिता अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पांचवे प्रपाठक में किसका वर्णन है?", "Kannada": "ಐದನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "पञ्चमप्रपाठके कस्य वर्णनमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "परे यह किस प्रपाठक का नाम है?", "Kannada": "ಪರೆ ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಪಾಠಕನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "परे इति कस्य प्रपाठकस्य नाम ?"}}
{"translation": {"Hindi": "काश्यप का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಕಾಶ್ಯಪದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "काश्यपस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक के आरम्भ में क्या-क्या वर्णित है?", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏನೇನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठकस्य आरम्भे किं किं वर्णितमस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपाठकों का विभाजन कैसे होता है?", "Kannada": "ಪ್ರಪಾಠಕರ ವಿಭಾಜನೆಯು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "प्रपाठकानां विभाजनं कथं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": ". सामवेद संबन्धित आरण्यक का क्या नाम है?", "Kannada": "ಸಾಮವೇದ ಸಂಬಂಧಿತ ಆರಣ್ಯಕದ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "सामवेदसम्बन्धिनः आरण्यकस्य नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": ". तवलकार आरण्यक किस नाम से कहलाता है?", "Kannada": "ತವಲಕಾರ ಆರಣ್ಯಕ ಯಾವ ಹೆಅಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तवलकारारण्यकं केन नाम्ना कथ्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": ". केन उपनिषद्‌ किस अनुवाक में है?", "Kannada": "ಕೇನೋಪನಿಷತ್ ಯಾವ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿದೆ?", "Sanskrit": "केनोपनिषद्‌ कस्मिन्‌ अनुवाके अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्य आचार्य कौन है?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯದ ಆಚಾರ್ಯರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "आरण्याचार्यः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": ". वेदों की अध्यात्म परक व्याख्या किसने की है?", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಪರಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿದರು?", "Sanskrit": "वेदानाम्‌ अध्यात्मिकपरका व्याख्या केना कृता अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों का सामान्य परिचय भारतीय दर्शन साहित्य में श्रुति, स्मृति, न्याय, आख्यानों के तीन प्रस्थान है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯ ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿ, ಸ್ಮೃತಿ, ನ್ಯಾಯ, ಆಖ್ಯಾನಗಳ ಮೂರು ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदां सामान्यपरिचयः भारतीयदर्शनसाहित्ये सन्ति त्रीणि श्रुतिस्मृतिन्यायाख्यानि प्रस्थानानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे वेदों को ही धारण करके स्थित है।", "Kannada": "ಅವು ವೇದಗಳನ್ನೇ ಧರಿಸಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तानि वेदान्‌ एव अवलम्ब्य स्थितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें मानव जीवन के चरम लक्ष्य और उसको प्राप्ति साधन का उपदेश है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಚರಮ ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನೆಯ ಉಪದೇಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तानि मानवजीवनस्य चरमं लक्ष्यं तत्प्राप्तिसाधनम्‌ च उपदिशन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ प्रस्थान त्रयी में प्रथम प्रस्थान कहलाता है, क्योंकि यह ही भारतीय विचार शास्त्र का श्रेष्ठ उपजीव्य ग्रन्थ है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರಸ್ಥಾನ ತ್ರಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಸ್ಥಾನವು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಉಪಜೀವ್ಯ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्‌ प्रस्थानत्रय्यां प्रथमप्रस्थानम्‌ आवहति यतो हि एषा एव भारतीयविचारशास्त्रस्य श्रेष्ठः उपजीव्यग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीमद्भगवद्गीता को दूसरा प्रस्थान कहते है।", "Kannada": "ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಎರಡನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रीमद्भगवद्गीता द्वितीयं प्रस्थानमिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गीता कैसे दूसरा प्रस्थान है यह निम्नलिखित श्लोक से स्पष्ट होता है - “सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दनः।", "Kannada": "ಗೀತೆಯು ಹೇಗೆ ಎರಡನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕೆಳಗಿರುವ ಶ್ಲೋಕದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಸರ್ವೋಪನಿಷದೋ ಗಾವೋ ದೋಗ್ಧಾ ಗೋಪಾಲನಂದನಃ.", "Sanskrit": "कथं गीता द्वितीयप्रस्थानम्‌ इति अधःस्थितेन श्लोकेन स्पष्टं भवति- “सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बादरायण व्यास प्रणीत ब्रह्मसूत्र को तीसरा प्रस्थान कहते है।", "Kannada": "ಬಾದರಾಯಣ ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಪ್ರಣೀತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರವನ್ನು ಮೂರನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನವೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "बादरायणव्यास प्रणीतं ब्रह्मसूत्रं तृतीयप्रस्थानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अचानक विरोधियों का उपनिषद्‌ वाक्यों के मध्य में सामजस्य अच्छी प्रकार से प्रदर्शित करते है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿರೋಧಿಗಳ ಉಪನಿಷದ್ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र आपाततो विरोधिनाम्‌ उपनिषद्वाक्यानां समन्वयः सम्यक्‌ प्रदर्शितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे भी सभी वाक्यों का ब्रह्मनिष्ठ सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಾಕ್ಯಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠತೆಯು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सर्वेषामपि वाक्यानां ब्रह्मनिष्ठत्वं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी ताकिको की युक्ति भी यहाँ निराकृत की है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ತಾರ್ಕಿಕರ ಯುಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अपि च तार्किकाणां युक्तयोऽपि अत्र निराकृताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय वैदिक धर्म ग्रन्थ और दर्शन यह ही प्रस्थानत्रय का अवलम्बन करते है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ ಇವೆರಡೂ ಪ್ರಸ್ಥಾನತ್ರಯದ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भारतीया वैदिकधर्मग्रन्था दर्शनानि च इदमेव प्रस्थानत्रयम्‌ अवलम्बन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उप-नि-पूर्वक विशरण गति अवसादन अर्थ से “षद्लृ -धातु से क्विप प्रत्यय में रूप उपनिषद्‌ बनता है।", "Kannada": "ಉಪ - ನಿ - ಪೂರ್ವಕ ವಿಶರಣ ಗತಿ ಅವಸಾದನೆಗತಿಯಿಂದ \"ಷದ್ಲೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಉಪನಿಷದ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उप-नि-पूर्वकात्‌ विशरणगत्यवसादनार्थकात्‌ 'षद्लृ-धातोः क्विप्प्रत्यये रूपम्‌ उपनिषदिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों के अध्ययन से ऐहिक विषयों में तथा आमुष्मिक विषयों में वैराग्य को स्वीकार करके संन्यासियों की संसार की बीजभूत विद्या नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಐಹಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಮುಷ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳ ಸಂಸಾರದ ಬೀಜಭೂತವಾದ ವಿದ್ಯೆಯು ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदाम्‌ अध्ययनेन ऐहिकविषयेषु तथा आमुष्मिकविषयेषु च वैराग्यं स्वीकृतवतां मुमुक्षूणां संसारस्य बीजभूता विद्या नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब मुमुक्षु पुरुष ब्रह्म को प्राप्त करता है, और दुःखों से दूर होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಮುಮುಕ್ಷುವು ಪುರುಷ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदा मुमुक्षुः पुरुषः ब्रह्म प्राप्नोति, दुःखानि च दूरीभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म स्वरूप का उसकी प्राप्ति उपाय का, जीव का, जगत का, तथा आत्मा आदि विषयों का विस्तार सहित वर्णन उपनिषद्‌ में है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ಅದರ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಾಯದ, ಜೀವದ, ಜಗತ್ತಿನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಾ ಆದಿ ವಿಷಯಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವರ್ಣನೆಯು ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः स्वरूपस्य तत्प्राप्त्युपायस्य जीवस्य जगतश्च तथा आत्मादिविषयाणां सविस्तरं वर्णनम्‌ उपनिषदि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इसका ` उपनिषद्‌ ' यह नाम ( संज्ञा) युक्त ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ 'ಉಪನಿಷತ್' ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य 'उपनिषद्‌' इत्येषा संज्ञा युक्ता एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "* सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम्‌' यह मुक्तिकोपनिषद्‌ का वाक्य है।", "Kannada": "\"ಸರ್ವೋಪನಿಷದಾಂ ಮಧ್ಯೆ ಸಾರಮಷ್ಟೋತ್ತರಂ ಶತಮ್\" ಇದು ಮುಕ್ತಿಕೋಪನಿಷತ್ತಿನ ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "“सर्वोपनिषदां मध्ये सारमष्टोत्तरं शतम्‌“ इत्येतद्‌ मुक्तिकोपनिषद्वाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे जाना जाता है कि उपनिषद्‌ एक सौ आठ से भी अधिक थे।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ನೂರೆಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು ಎಂದು.", "Sanskrit": "एतेन ज्ञायते यद्‌ उपनिषदः अष्टोत्तरशततः अपि अधिका आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु एक सौ आठ संख्या तक ही उपनिषद्‌ प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ನೂರೆಂಟು ಸಂಖ್ಯೆಗಳವರೆಗೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु अष्टोत्तरशतसंख्याकाः उपनिषदः एव प्राप्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन उपनिषदों में प्राय बारह उपनिषद्‌ प्राचीन और विस्तृत विषय का प्रतिपादन करते है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹನ್ನೆರಡು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतासु उपनिषत्सु प्रायेण द्वादश उपनिषदः प्राचीनाः विशदतया च विषयं प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ये प्रमाणिक होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एताः प्रामाणिकाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ १० उपनिषद्‌ ऋग्वेद से सम्बद्ध, १९ उपनिषद्‌ शुक्ल यजुर्वेद से सम्बद्ध, ३२ कृष्ण यजुर्वेद से सम्बद्ध, १६ सामवेद से सम्बद्ध, ३१ अथर्ववेद से सम्बद्ध।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ೧೦ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಋಗ್ವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ, ೧೯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ೩೨ ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ೧೬ ಸಾಮವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ೩೧ ಅಥರ್ವವೇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र १० उपनिषदः ऋग्वेदसम्बद्धाः, १९ उपनिषदः शुक्लयजुर्वदसम्बद्धाः, ३२ कृष्णयजुर्वेदसम्बद्धाः, १६ सामवेदसम्बद्धाः, ३१ अथर्ववेदसम्बद्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त आचार्यो ने इन उपनिषदों की व्याख्या लिखी।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदान्ताचार्याः एतासाम्‌ उपनिषदां व्याख्यानानि विरचितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे भी दस उपनिषद्‌ प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तासु अपि दश उपनिषदः प्रसिद्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेदीय उपनिषदों में एतरेय, कौषीतकि, साम परक उपनिषदों में छान्दोग्य, केन उपनिषद्‌, कृष्ण यजुर्वेद विषयी उपनिषदों में तैत्तरीय, महानारायण, कठ, श्वेताश्वतर, मैत्रायणी उपनिषद्‌, शुक्ल यजुर्वेद पर लिखे हुए ईशावास्य उपनिषद्‌ बृहदारण्यक और अथर्ववेद में मुण्डक, माण्डूक्य, प्रश्‍न उपनिषद्‌ गहरे चर्चित प्राचीन सभी जगह प्राप्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಯ್ತರೇಯ, ಕೌಶೀತಕ, ಸಾಮಪರಕ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ , ಛಂದೊಗ್ಯ- ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ವಿಶಯಗಳ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತೈತ್ತರೀಯಾ- ಮಹಾನಾರಾಯಣ- ಕಠ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವೇತರ, ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದ ಎಂದು ನಿರ್ಧಾರಿಸಿ ಬರೆದ  ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನೊಷದ್ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಮುಂಡಕ, ಮಾಂಡೂಕ್ಯ ಪ್ರಶ್ಣ ಉಪನಿಶದ್ ಆಳವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನಬವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदीयोपनिषत्सु एतरेय-कौषीतकी, सामपरकोपनिषत्सु छान्दोग्य-केनोपनिषदौ, कृष्णयजुर्विषयकासु उपनिषत्सु तैत्तिरीय-महानारायण-कठ-श्वेताश्वेतर-मैत्रायण्युपनिषदः, शुक्लयजुरित्यधिकृत्य लिखिता ईशावास्योपनिषद्‌ बृहदारण्यकं किञ्च अथर्ववेदीयासु मुण्डक-माण्डुक्य- प्रश्नोपनिषदः नितरां प्रथिताः प्राचीनाः सर्वत्र लभ्यमानाश्च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुण्डक उपनिषद्‌ में उपनिषदों की संख्या निम्न रूप से वर्णित है - “ईश-केन-कठ-प्रश्‍न-मुण्ड-माण्डूक्य-तित्तिरिः।", "Kannada": "ಮುಂಡಕ ಉಪನಿಷದಿನಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ- ಈಶ-ಕೇನ-ಕಠ-ಪ್ರಶ್ನ-ಮುಂಡ-ಮಾಂಡೂಕ್ಯ-ತಿತ್ತಿರಿ.", "Sanskrit": "मुण्डकोपनिषदि उपनिषदां संख्या निम्नरूपेण वर्णितास्ति- “ईश-केन-कठ-प्रश्न-मुण्ड-माण्डूक्य-तित्तिरिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दस उपनिषद्‌ प्रसिद्ध है - ईश, केन, कठ, प्रश्‍न, मुण्डक, माण्डूक्य, तैत्तिरीय, ऐतरेय, छान्दोग्य, बृहदारण्यक उपनिषद्‌।", "Kannada": "ಹತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ- ಈಶ, ಕೇನ, ಕಠ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಾಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೊಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷದ್.", "Sanskrit": "दश उपनिषदः प्रसिद्धाः- ईश-केन-कठ-प्रश्न-मुण्ड-माण्डूक्य-तैत्तिरीय-ऐतरेय- छान्दोग्य-बृहदारण्यकोपनिषदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु श्वेताश्वतर उपनिषद्‌ भी प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಶ್ವೆತಾಶ್ವತರ ಉಪನಿಶದ್ ಸಹ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ .", "Sanskrit": "किञ्च श्वेताश्वेतरोपनिषद्‌ अपि प्रसिद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ उपनिषद्‌ गद्यात्मक है, कुछ पद्यात्मक है, और कुछ गद्य पद्य दोनों से मिश्रित है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.", "Sanskrit": "कतिचन उपनिषदो गद्यात्मिकाः, कतिचन पद्यात्मिकाः कतिचन गद्यपद्योभयात्मिकाश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन उपनिषदों का काल भिन्न भिन्न है, पुराने काल में प्रसिद्ध कुछ उपनिषद्‌ बुद्ध काल से प्राचीन है ऐसा संस्कृत साहित्य के इतिहासकार कहते हैं।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಅವಧಿಯು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಹಲವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಬುದ್ಧನ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯವು ಎಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आसामुपनिषदां कालो विभिन्नः, परस्मिन्‌ काले प्रसिद्धाः कतिचन उपनिषदो बुद्धकालात्‌ प्राचीनाः इति संस्कृतसाहित्यस्य इतिहासविदो वदन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्रहवीं शताब्दी में दाराशिकोह नाम शाहजहाँ-नाम के सम्राट पुत्र ५० संख्या तक उपनिषद्‌ पारसी भाषा में ब्राह्मण पण्डितों की सहायता से अनुवाद किये।", "Kannada": "ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದಾರಶಿಕೋಹ ಎಂಬ ಶಹಜಹಾನ್ ಎಂಬ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗನಿಂದ ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆಗೆ 50 ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಪಣ್ಡಿತರ ಸಜಹಾಯದಿಂದ   ಅನುವಾದಿಸಲಾಯಿತು .", "Sanskrit": "सप्तदशशतके दाराशिकोहनामा शाहजहान-नामकस्य सम्राजः पुत्रः ५० संख्यकाः उपनिषदः पारसीभाषायां ब्राह्मणपण्डितानां साहाय्येन अनूदितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शोपेन हावेर (Shopen Howers)-नाम से प्रसिद्ध विदेशी दार्शनिक उपनिषदों को अपने गुरुओं में गिनते थे।", "Kannada": "ಶೊಪೇನ ಹಾವೆರ - ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ವಿದೇಶೀ ದಾರ್ಶನಿಕರು, ಉಪನಿಶತ್ತುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾಗಿ ಗಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "शोपेन हावेर (ऽhopen ठowers) -नाम्ना प्रसिद्धो वैदेशिको दार्शनिकः उपनिषदः स्वगुरुषु गणयति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल भी पाश्चात्यों में उपनिषदों का महान्‌ प्रभाव विद्यमान है, प्राय: सभी ही सभ्य भाषाओ में इन उपनिषदों का अनुवाद किया है।", "Kannada": "ಇಂದಿಗೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति अपि पाश्चात्येषु उपनिषदां महान्‌ प्रभावो विद्यते, प्रायः सर्वासु एव सभ्यभाषासु आसाम्‌ उपनिषदाम्‌ अनुवादो जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ अति सरल शैली में तत्त्व को बताते है, उससे उनका महत्त्व और लोकप्रिय प्रतिदिन बढ़ती है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಸರಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषद्‌ अतिसरलशैल्या तत्त्वं कथयति, तेन तासां महत्त्वं लोकप्रियत्वं च प्रतिदिनं वर्धते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे कठ उपनिषद्‌ में - “आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु।", "Kannada": "ಕಠ ಉಪನಿಶದದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಾಗೆ- \"ಆತ್ಮಾನಂ ರಥಿನಂ ವಿದ್ದಿ ಶರೀರಂ ರಥಮೇವ ತು.\"", "Sanskrit": "यथा कठोपनिषदि- “आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवद्गीता भी उपनिषद्‌ का ही बोध कराता है।", "Kannada": "ಭಗವದ್ಗೀತೆಯೂ ಸಹ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನೇ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भगवद्गीतापि उपनिषदमेव इति बोधयति"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले ही हमने यह कहा है की ये उपनिषद्‌ एक काल में नहीं लिखे गए अपितु काल काल पर उनकी रचना हुई।", "Kannada": "ಹಿಂದೆ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲು ರಚಿಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದವು .", "Sanskrit": "पूर्वमेवोक्तं मया इमाः उपनिषद एकस्मिन्‌ काले न प्रणीता अपि तु काले काले ताः रचिता अभवन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रधान उपनिषद्‌ बुद्ध से पूर्व ही रचे गए।", "Kannada": "ಪ್ರಧಾನ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಬುದ್ಧನಿಗೆ ಮೊದಲೇ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು", "Sanskrit": "प्रधानाः उपनिषदो बुद्धात्‌ प्राक्‌ एव प्रणीताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन उपनिषदों का काल क्या है, अथवा इनके मध्य में पारस्परिक सम्बन्ध क्या हैं इन विषयों को जानने के लिए प्राचीन विद्वानों ने अत्यधिक उपयोग किया है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आसामुपनिषदां कः कालः कः वा एतेषां मध्ये पारस्परिकसम्बन्धः इति ज्ञातुम्‌ प्राचीनविद्वांसः अतीव उद्योगं कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जर्मन विद्वान्‌ डायसन महोदय ने तो उपनिषदों को चार स्तरों में विभक्त किया है।", "Kannada": "ಜರ್ಮನಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾಯ್ಸನ್ ಅವರು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೆ .", "Sanskrit": "जर्मनविद्वान्‌ डायसनमहोदयः तु उपनिषदं चतुर्षु स्तरेषु विभक्तां कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( क) प्राचीन गद्य उपनिषद्‌ - जो गद्य ब्राह्मण गद्य के समान ही प्राचीन, लघुकाय और सरल है।", "Kannada": "(ಕ) ಪ್ರಾಚೀನ ಗದ್ಯ ಉಪನಿಷದ್-ಯಾರ ಗದ್ಯವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಗದ್ಯದಂತೆಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ, ಲಘುಕಾಯ ಮತ್ತು ಸರಳ .", "Sanskrit": "(क) प्राचीनगद्योपनिषदः- यासां गद्यं ब्राह्मणगद्यमिव प्राचीनं, लघुकायं सरलं च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - (१) बृहदारण्यक उपनिषद्‌, (२) छान्दोग्य उपनिषद्‌, (३) तैत्तिरीय उपनिषद्‌, (४) ऐतरेय उपनिषद्‌, (५) कौषीतकि उपनिषद्‌ (६) और केन उपनिषद्‌।", "Kannada": "ಹೀಗೇ- (1) ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (2) ಛಂದೊಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (3) ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (4) ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (5) ಕೌಶೀತಕ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು (6) ಕೇನೊಪನಿಶತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "यथा- (१) बृहदारण्यकोपनिषद्‌, (२) छान्दोग्योपनिषद्‌, (३) तैत्तिरीयोपनिषद्‌, (४) ऐतरेयोपनिषद्‌, (५) कौषीतकि-उपनिषद्‌ (६) केनोपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ख) प्राचीन पद्य उपनिषद्‌- जो पद्य प्राचीन, सरल तथा वैदिक पद्य के समान ही है।", "Kannada": "(ಖ) ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಯ ಉಪನಿಷದ್- ಪ್ರಾಚೀನ, ಸರಳ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಪದ್ಯದಂತೆಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "(ख) प्राचीनपद्योपनिषदः- यासां पद्यं प्राचीनं, सरलं तथा वैदिकपद्यम्‌ इव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - (७) कठ उपनिषद्‌, (८) ईश उपनिषद्‌, (९) श्वेताश्वतर उपनिषद्‌ (१०) और महानारायण उपनिषद्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ (7) ಕಠ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (8) ಈಶ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (9) ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು (10) ಮತ್ತು ಮಹಾನಾರಾಯಣ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು", "Sanskrit": "यथा-  (७) कठोपनिषद्‌, (८) ईशोपनिषद्‌, (९) श्वेताश्वेतरोपनिषद्‌ (१०) महानारायणोपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ग) उत्तरकालिक गद्य उपनिषद्‌- (११) प्रश्न उपनिषद्‌, (१२) मैत्रायणी उपनिषद्‌ (१३) माण्डूक्य उपनिषद्‌।", "Kannada": "(ಸಿ) ಉತ್ತರಕಾಲೀನ ಗದ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು-(11) ಪ್ರಶ್ನಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (12) ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (13) ಮಾಂಡೂಕ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "(ग) उत्तरकालिकगद्योपनिषदः- (११) प्रश्नोपनिषद्‌, (१२) मैत्रायणीयोपनिषद्‌ (१३) माण्डूक्योपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( घ) आथर्वण उपनिषद्‌- जिनका उपयोग तान्त्रिक उपासना में विशिष्ट रूप से स्वीकार किया है - (१) सामान्य उपनिषद्‌, (२) योग उपनिषद्‌, (३) सांख्यवेदान्त उपनिषद्‌, (४) शैव उपनिषद्‌, (५) वैष्णव उपनिषद्‌, (६) और शाक्त उपनिषद्‌।", "Kannada": "(ಘ) ಅಥರ್ವಣ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು-ಯಾವುಗಳ ಉಪಯೊಗಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ-(1) ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (2) ಯೋಗ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (3) ಸಾಂಖ್ಯ ವೇದಾಂತ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (4) ಶೈವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (5) ವೈಷ್ಣವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, (6) ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "(घ) आयथर्वणोपनिषदः- यासामुपयोगः तान्त्रिकोपासनायां विशिष्टरूपेण स्वीकृतमस्ति- (१) सामान्योपनिषद्‌, (२) योगोपनिषद्‌, (३) सांख्यवेदान्तोपनिषद्‌, (४) शैवोपनिषद्‌, (५) वैष्णवोपनिषद्‌, (६) शाक्तोपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस क्रम साधन में बहुत दोषो को दिखाकर डॉ० बेलवेलकर, राणाडे महोदय ने एक नई योजना प्रस्तुत की।", "Kannada": "ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಲವು ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಡಾ. ಬೆಲ್ವೆಲ್ಕರ್, ರಾಣಾಡೆ ಅವರು ಒಂದು ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ क्रमसाधने बहून्‌ दोषान्‌ दर्शयित्वा डॉ० बेल-वेलकर-राणाडेमहोदयाभ्याम्‌ एकाम्‌ अभिनवयोजनां प्रस्तुतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "Belvelkar and Ranade& History of Indian Philosophy- Vol. 2 p.p. इस ग्रन्थ में ८७-९० पृष्ठ तक उपनिषदों का रचनाकाल प्रदर्शित है, किन्तु वह इतना काल्पनिक और अप्रामाणिक है की विश्वास योग्य नहीं है।", "Kannada": "ಬೆಲ್ವೆಲ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಣಡೆ & ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲಾಸಫಿ-ಸಂಪುಟ. 2 ಪುಟ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ 87-90 ರವರೆಗಿನ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "Belvelkar and Ranade- History of Indian Philosophy. Vol P.P. अस्मिन्‌ ग्रन्थे ८७-९० पृष्ठे उपनिषदां रचनाकालः प्रदर्शितः किन्तु स एतावान् काल्पनिकः अप्रामाणिकः च वर्तते यत्‌ विश्वासयोग्यः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईशावास्य उपनिषद्‌ की दूसरे स्तर में स्थापना कभी भी न्याय सङ्गत नहीं है।", "Kannada": "ಇಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷದದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಎಂದಿಗೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರದು .", "Sanskrit": "ईशावास्योपनिषदः द्वितीयस्तरे स्थापनं कदापि न्यायसङ्घतं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि इसके यज्ञ का महत्त्व ब्राह्मण काल में ही स्वीकार किया है ( कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषे शतं समाः”) तथा बृहदारण्यक में कर्म संन्यास भावना की घोषणा ही नहीं है इस प्रकार (' पुत्रैषणायाश्च लोकैषणायाश्च ह्युत्थाय भिक्षाचर्य चरन्ति'- बृहदारण्य०)।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಯಜ್ಞದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ (ಕುರ್ವನ್ನೇವೇಹ ಕರ್ಮಣಿ ಜಿಜೀವಿಶೇ ಶತಂ ಸಮಾಃ) ಮತ್ತು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ ಸನ್ಯಾಸದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು (ಪುತ್ರೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ಲೊಕೈಶಣಾಯಾಶ್ಚ ಹ್ಯುತ್ಥಾಯ ಭಿಕ್ಷಾಚರ್ಯಂ ಚರಂತಿ - ಬ್ರಹದಾರಣ್ಯಕಂ ).", "Sanskrit": "यतो ह्यस्मिन्‌ यज्ञस्य महत्त्वं ब्राह्मणकाले एव स्वीकृतमस्ति (कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेत्‌ शतं समाः”) तथा बृहदारण्यके कर्मसंन्यासभावनायाः घोषणा नास्ति एव इति (“पुत्रैषणायाश्च लोकैषणायाश्च ह्युत्थाय भिक्षाचर्यं चरन्ति”- बृहदारण्य०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य उपनिषदों के समान ही ईश उपनिषद्‌ आरण्यक का अंश न होकर माध्यन्दिन संहिता का भाग है।", "Kannada": "ಇತರ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಂತೆಯೇ ಈಶ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಆರಣ್ಯಕದ ಭಾಗವಾಗದೆ ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸಂಹಿತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अन्यासाम्‌ उपनिषदाम्‌ इव ईशोपनिषद्‌ आरण्यकस्य अंशो न भूत्वा माध्यन्दिनसंहितायाः भागः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुक्तिकोपनिषद्‌ मान्य परम्परा के अनुसार से यह समस्त उपनिषदों की गणना में प्रथम स्तरीय ही है।", "Kannada": "ಮುಕ್ತಿಕೋಪನಿಷದವು ಮಾನ್ಯ  ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुक्तिकोपनिषदः मान्यपरम्परानुसारेण इयं समस्तानाम्‌ उपनिषदां गणनायां प्रथमस्तरीया एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण बेलवेलकर-महोदय का कथन किसी भी तत्त्व जिज्ञासु मनुष्य के हृदय में विश्वास को उत्पन्न नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬೆಲ್ವೆಲ್ಕರ್ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ಯಾವುದೇ ತತ್ವಝ್ನಾಸಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतो बेलवेलकर-महोदयस्य कथनं कस्यापि तत्त्वजिज्ञासोः जनस्य हृदये विश्वासं नोत्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री चिन्तामणि विनायक वेद्य भी अपने ग्रन्थ में उपनिषदों की प्राचीनता को प्रमाणित करने के लिए दो साधन सामने उपस्थित करते है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ಚಿಂತಾಮಣಿ ವಿನಾಯಕ ವೈದ್ಯ ಅವರು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रीचिन्तामणिविनायकवैद्योऽपि स्वग्रन्थे उपनिषदां प्राचीनतां प्रमाणयितुं साधनद्वयं समुपस्थापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु का और शिव का परम देव स्वरूप में वर्णन, प्रकृति-पुरुष का तथा सत्त्व-रजस तमस तीन प्रकार के गुणों का और साङ्ख्य सिद्धान्त का प्रतिपादन किया।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಶಿವನನ್ನು ಪರಮ ದೇವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ , ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸತ್ವ-ರಜ ತಮಸಗಳೆಂಬ  ಮೂರು ವಿಧದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಂಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः शिवस्य च परदेवस्वरूपे वर्णनं, प्रकृति-पुरुषस्य तथा सत्त्व-रजस्तमसां त्रिविधगुणानां साङ्ख्यसिद्धान्तस्य प्रतिपादनं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सिद्धान्त सही प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಈ ತತ್ವ ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं सम्यक्‌ सिद्धान्तः इति प्रतिभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिलक महोदय के अनुसार उपनिषद्‌ काल १९०० सौ वि० पूर्व होना चाहिए।", "Kannada": "ತಿಲಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಉಪನಿಷದ್ನ ಅವಧಿಯು 1900 ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯದ್ದಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "तिलकमहोदयानुसारेण उपनिषत्कालः १९०० वि० पूर्वं शतकेन भवितव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से उपनिषद्‌ काल का शुभारम्भ २५०० सौ वि० पूर्व कह सकते है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ಉಪನಿಷದ್ ಕಾಲದ ಅವಧಿಯು 2500 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण उपनिषत्कालस्य समारम्भः २५०० वि० पूर्वं शतकं कथयितुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुत आरण्यक का परिशिष्टभूत उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆರಣ್ಯಕದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಉಪನಿಷದ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः आरण्यकस्य परिशिष्टभूता उपनिषत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक में आरम्भ हुए अध्यात्म तत्त्व की आलोचना उपनिषदों में ही पूर्ण पराकाष्ठा को प्राप्त करके ही समाप्त होता है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ವದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲಲ್ಲೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಲಾಭಾತ್ಮವಾದವುಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡಿದೆ .", "Sanskrit": "आरण्यके आरब्धा अध्यात्मतत्त्वालोचना उपनिषत्सु एव परां स्फूर्ति लभमाना परिसमाप्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद का अन्तिम लक्ष्य होने से और वेद का प्रधान भाग होने से ही उपनिषद्‌ वेदान्त कहलाते हैं।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ವೇದದ ಅಂತಿಮ ಗುರಿ ಮತ್ತು ವೇದದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ವೇದಾಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य अन्तिमत्वात्‌ लक्ष्यत्वात्‌ च वेदशिरोभूता उपनिषद्‌ एव वेदान्ता इत्युच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ शब्द का अर्थ ब्रह्मविद्या है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷದ್ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯಾ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "उपनिषच्छब्दस्यार्थो ब्रह्मविद्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मविद्या संसार के प्राणी को बनाता, विस्तृत करता और शिथिल करता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಜಗತ್ತಿನ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मविद्या संसाररिणः सादयति विशादयति शिथिलयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मविद्या ही उपनिषद्‌ है फिर भी जैसे आयु बढ़ाने के लिए घी को “आयुवे घृतम्‌' इस आयु शब्द का औपचारिक प्रयोग होता है, वैसे ही ब्रह्मविद्या के प्रकाशक ग्रन्थ में भी उपनिषद्‌ शब्द का औपचारिक प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯೆ ಉಪನಿಷದ್ ಆಗಿದೆ, ಆದರೂ ಉಪನಿಷದ್ ಅನ್ನು ವಯಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬೆಣ್ಣೆಯನ್ನು ಆಯುವೆ ಧೃತಮ್ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲೂ ಉಪನಿಷದ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मविद्यैव उपनिषत्‌ तथापि यथा आयुर्वर्द्धक घृते आयुर्वै घृतम्‌ इति आयुश्शब्दस्य औपचारिकः प्रयोगो भवति तद्वत्‌ ब्रह्मविद्यायाः प्रकाशके ग्रन्थेऽपि उपनिषच्छब्दस्य औपचारिक: प्रयोगो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ही एक सत्त्‌ है अन्य सभी रस्सी में सांप की तरह ब्रह्म की अविद्या से आच्छादित असत्‌ ही है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಒಬ್ಬ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಗ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾವಿನಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅವಿದ್ಯಾದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಸತ್ವವಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मैव एकं सद्‌ अन्यत्‌ सर्व रज्जौ सर्प इव ब्रह्मणि अविद्यया आच्छादितम्‌ असदेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव हि अविद्या के प्रभाव से असद्‌ वस्तु को सत्‌ रूप से देखता है।", "Kannada": "ಜೀವಿಗಳೇ ಅವಿದ್ಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಸದ್ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸದ್ರೂಪದಿಂದ ನೋಡುತ್ತವೆ .", "Sanskrit": "जीवा हि अविद्यायाः प्रभावात्‌ असद्‌ वस्तु सद्रूपेण पश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरूप से निष्काम ब्रह्मभूत भी अपने स्वरूप को भूलकर जो भिन्न नहीं है उसको भी भिन्न मानकर कामना, द्वेष अथवा कर्मो को करता है।", "Kannada": "ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ನಿಷ್ಕಾಮ ಬ್ರಹ್ಮ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಯಕೆ, ದ್ವೇಷ ಅಥವಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स्वरूपतो निष्कामा ब्रह्मभूता अपि स्वस्वरूपं विस्मृत्य अभिन्नमपि भिन्नं मत्वा कामयन्तः द्विषन्तो वा कर्माणि अनुतिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे ही वे कर्मो के शुभ अशुभ फल को भोगते है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅವರು ಅವರವರ ಶುಭ, ಅಶುಭ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ .", "Sanskrit": "तेन च ते तेषां कर्मणां शुभाशुभं फलम्‌ उपभुञ्जते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक माया का नाश नहीं हो जाता है, तब तक यह बिना रुका हुआ संसार चक्र चलता रहता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಮಾಯೆಗೆ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಅವಿರಾಮ ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರವು ನದೆಯುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "यावत्‌ मायाया अपाकृतिः न भवति तावत्‌ इयम्‌ अविरामा संसारावृत्तिः चलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः निष्काम कर्म द्वारा जब चित्त की शुद्धि होती है, तब यहाँ फलभोग से विरागवान होकर शम, दम आदि छः सम्पत्ति को प्राप्त करके संसार ताप अग्नि को सहन नहीं करने वाला मुमुक्षु यदि ब्रह्म गुरु के समीप जाकर उनके मुख से वेदान्त वाक्यों को सुनकर मनन और निदिध्यासन का आचरण करता है तब समाधि में ब्रह्म में लीन हो तब उसकी माया नष्ट होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ಆರು ಆಸ್ತಿಗಳಾದ ಶಮ , ಮುಂತಾದ ಸಂಪತ್ತಿಗಳಿಂದ  ಅರ್ಜಿಸಿ ಸಂಸಾರ ಪದವವು ಅಸಹಮಾನತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು , ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು  ಗುರುವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು , ಅವರ ಮುಖೇನ ವೇದಾಂತದ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ನಿಧಿಧ್ಯಾಸನೆ ಆಚರಿಹದಸಿದಾಗ , ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದವನನ ಮಾಯೆಯನ್ನು ನಾಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः निष्कामकर्मद्वारा यदा चित्तशुद्धिः भवति तदा इहामुत्रफलभोगविरागवान्‌ शमदमादिषट्सम्पत्तिम्‌ अर्जयित्वा संसारतापदाहम्‌ असहमानो मुमुक्षुः यदि ब्रह्मज्ञं गुरुमुपसद्य तन्मुखाद्‌ वेदान्तवाक्यं श्रुत्वा मननं निदिध्यासनं च आचरति तदा समाधौ ब्रह्मणि लीनस्य तस्य माया विध्वस्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी आत्माओं में अपनी आत्मा को और अपने स्वरूप को देखता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ .", "Sanskrit": "सर्वत्र आत्मानम्‌ आत्मनि च सर्वम्‌ अवलोकयति सः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी कोई भी द्वेष कामना नहीं रहती है।", "Kannada": "ಅವನ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ದ್ವೇಶ, ಕಾಮನೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "तस्य किमपि द्वेष्यं काम्यं वा न तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिए कोई चेष्टा भी नहीं होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚೆಷ್ತೆಯೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "तदर्था चेष्टापि न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म अभाव से फल भी नहीं बढ़ते है।", "Kannada": "ಕೆಲಸದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಫಲಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कर्माभावात्‌ फलमपि न फलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल अभाव से फल उपभोग के लिए शरीर धारण करना भी आवश्यक नहीं है।", "Kannada": "ಹಣ್ಣುಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನಲು ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "फलाभावात्‌ फलोपभागाय शरीरपरिग्रहोऽपि नावश्यकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ब्रह्मवेत्ता होने से दुबारा उत्पन्न नहीं होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स ब्रह्मवित्‌ पुनर्न जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक प्रारब्ध का नाश नहीं हो जाता है, तब तक वह शरीर धारण के लिए आवश्यक कर्म मात्र का पालन करते हुए कर्तव्य मात्र का बोध करता है बुद्धि से।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಶರೀರ ಧರಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಕರ್ಮ ಮಾತ್ರದ ಪಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾತ್ರದ ಬೊಧನೆ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावत्‌ प्रारब्धक्षयो न जायते तावत्‌ स शरीरधारणाय आवश्यककर्ममात्रम्‌ अनुतिष्ठति कर्तव्यमात्रबुद्धया।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पुरुष मोम की मूर्ति को देखता हुआ उसके मोम मूर्ति के मात्र स्वरूप को ही देखता है, वैसे ही ब्रह्मवेत्ता भी जगत्‌ को देखता हुआ भी ब्रह्म स्वरूप को ही देखता है।", "Kannada": "ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದರ ಮೇಣದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನಿಯು ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा पुरुषः सिक्थमूर्ति पश्यन्‌ तस्याः सिक्थपिण्डमात्रस्वरूपतामपि पश्यति, तद्वत्‌ ब्रह्मविदपि जगत्‌ सर्वं पश्यन्नपि ब्रह्मस्वरूपतामपि पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और प्रारब्ध के क्षीण होने पर सांप के समान शरीर को छोडकर ब्रह्म में लीन हो जाते हैं।", "Kannada": "ದೃಷ್ಟವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಹಾವಿನಂತೆ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಮುಳುಗಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "क्षीणे च प्रारब्धे सर्पवत्‌ शरीरं त्यक्त्वा ब्रह्मणि लीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) ऋग्वेद में  मुख्य उपनिषद् - ऐतरेयोपनिषद्, कौषीतकि उपनिषद् और निर्वाणोपनिषद् हैं ।", "Kannada": "(ಎ) ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಾದ - ಐತರೇಯೋಪನಿಶತ್, ಬಹೃಚೊಪನಿಶತ್ ನಿರ್ವಾಣೋಪನಿಶತ್ ಮುಂತಾದವು.", "Sanskrit": "क) ऋग्वेदे मुख्या उपनिषदः - ऐतरेयोपनिषत्‌, बहृचोपनिषत्‌, निर्वाणोपनिषत्‌ चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ख) सामवेद में मुख्य उपनिषद् - छान्दोग्योपनिषद्, केनोपनिषद् और सन्न्यासोपनिषद् यह हैं।", "Kannada": "(ಬಿ)ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೆಂದರೆ- ಛಂದೋಗ್ಯ, ಕೇನೋಪನಿಶತ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸೋಪನಿಶತ್ .", "Sanskrit": "ख) सामवेदे मुख्या उपनिषदः - छान्दोग्योपनिषत्‌, केनोपनिषत्‌, सन्न्यासोपनिषत्‌ चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ग) कृष्णयजुर्वेद में मुख्य उपनिषद् - तैत्तिरीयोपनिषद्, कठोपनिषद् और श्वेताश्वेतरोपनिषद् यह हैं।", "Kannada": "(ಸಿ) ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೆಂದರೆ - ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಶತ್, ಕಠೋಪನಿಶತ್ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾಶ್ವೇತರೋಪನಿಶತ್.", "Sanskrit": "ग) कृष्णयजुर्वेदे मुख्या उपनिषदः - तैत्तिरीयोपनिषत्‌, कठोपनिषत्‌, श्वेताश्वेतरोपनिषत्‌ चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(घ) शुक्लयजुर्वेद में मुख्य उपनिषद् - बृहदारण्यकोपनिषद्, ईशोपनिषद् और भिक्षुकोपनिषद् यह हैं।", "Kannada": "(ಡಿ) ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೆಂದರೆ - ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಈಶೋಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಭಿಕ್ಷುಕ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "घ) शुक्लयजुर्वेदे मुख्या उपनिषदः - बृहदारण्यकोपनिषत्‌, ईशोपनिषत्‌, भिक्षुकोपनिषत्‌ चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ङ) अथर्ववेद में मुख्य उपनिषद् - प्रश्नोपनिषद्, मुण्डकोपनिषद्, माण्डूक्योपनिषद् और नृसिंहतापनीयोपनिषद् यह हैं।", "Kannada": "(ಇ) ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳೆಂದರೆ - ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಮಾಂಡೂಕ್ಯೋಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ನೃಸಿಂಹತಾಪನೀಯೋಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "ङ) अथर्ववेदे मुख्या उपनिषदः - प्रश्नोपनिषत्‌, मुण्डकोपनिषत्‌, माण्डूक्योपनिषत्‌, नृसिंहतापनीयोपनिषत्‌ चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनको भी छोड़कर अन्य भी कुछ उपनिषद्‌ हैं।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एताः विहाय अन्याः अपि काश्चन उपनिषदः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीमद्‌ भगवान शङ्कराचार्य ने जिन ग्यारह उपनिषदों का भाष्य लिखा है वे है - 'ईश, केन, कठ, प्रश्‍न, मुण्ड, माण्डूक्य, ऐतरेय, तैत्तिरीय, छान्दोग्य, बृहदारण्यक, श्वेताश्वतर उपनिषद्‌ '।", "Kannada": "ಶ್ರೀಮದ್ ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಬರೆದ ಹನ್ನೊಂದು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೀಗಿವೆ - ಈಶ, ಕೇನ, ಕಠ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡ, ಮಾಂಡೂಕ್ಯ, ಐತರೇಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಛಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು.", "Sanskrit": "श्रीमद्भगवच्छङ्कराचार्यपादैः यासाम्‌ एकादशोपनिषदां भाष्याणि विरचितानि ताः सन्ति - 'ईश-केन-कठ-प्रश्न-मुण्ड-माण्डूक्य-ऐतरेय- तैत्तिरीय-छान्दोग्य-बृहदारण्यक-श्वेताश्वतरोपनिषद' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब केन उपनिषद्‌ तथा छान्दोग्य उपनिषद्‌ को संक्षेप से जानेंगे।", "Kannada": "ಮುಂದೆ ಕೇನ ಉಪನಿಶತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಛಂದೋಗ್ಯ ಸಂಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ತಿಳೀದುಕೊಳ್ಳೋಣ.", "Sanskrit": "अधुना केनोपनिषदं तथा छान्दोग्योपनिषदं संक्षेपेण अवगच्छामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ ब्रह्म के भाव को प्राप्त करने से इसे उपनिषद्‌ कहते हैं।", "Kannada": "ಉಪನಿಶತ್ತುಗಳೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಲು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "उपनिषीदति प्राप्नोति ब्रह्मत्यभावम्‌ अनया इति उपनिषत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ शब्द ही प्रधान रूप से वेदान्त को कहते हैं।", "Kannada": "ಉಪನಿಶತ್ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ವೇದಾಂತಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषच्छब्देन प्राध्यान्यतो वेदान्त उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको कहते है वेदान्त नाम उपनिषद्‌ प्रमाण है।", "Kannada": "ವೇದಂತಗಳೆಂದರೆ ಉಪನಿಶತ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदुच्यते वेदान्तो नाम उपनिषत्प्रमाणमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश आदि दस उपनिषदों के मध्य में केन उपनिषद्‌ का दूसरा स्थान मानते हैं वेदान्त विद्वान।", "Kannada": "ಈಶಗಳಾದ ಹತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ  ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವೇದಾಂತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ईशादीनां दशानाम्‌ उपनिषदां मध्ये केनोपनिषदः स्थानं द्वितीयम्‌ आमनन्ति वेदान्तविदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उपनिषद्‌ सामवेद की तवलकार शाखा के अन्तर्गत आता है।", "Kannada": "ಇದು ಉಪನಿಷದ್ನ ತವಾಲ್ಕರ್ ಶಾಖೆಯಡಿ ಬರುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "इयम्‌ उपनिषद्‌ सामवेदीयतलवकारशाखान्तर्गता।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कर भगवान के लिए यद्यपि उपनिषद्‌ शब्द से ब्रह्मविद्या को ही कहते है, फिर भी ग्रन्थ में उपनिषद्‌ शब्द व्यवहार के लिए होता है।", "Kannada": "ಶಂಕರರು ಉಪನಿಷದ್ನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕರೆದರೂ, ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷದ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "शङ्करभगवत्पादानां नये यद्यपि उपनिषच्छब्देन ब्रह्मविद्यैव उच्यते, तथापि ग्रन्थे उपनिषच्छब्दव्यवहारः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म विद्या में उपनिषद्‌ शब्द मुख्य रूप से वृत्ति में है, ग्रन्थ बोध में तो लक्षण से।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷದ್ ಎಂಬ ಪದವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಗ್ರಂಥ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ.", "Sanskrit": "ब्रह्मविद्यायामुपनिषच्छब्दो मुख्यया वृत्त्या वर्तते, ग्रन्थबोधस्तु लक्षणया।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उपनिषद्‌ “केनेषितं पतति प्रेषितं मनः'' इत्यादि मन्त्र से आरम्भ होता है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷದ್ 'ಕೇನೇಶಿತಂ ಪತತಿ ಪ್ರೇಷಿತಂ ಮನಃ' ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इयम्‌ उपनिषद्‌ केनेषितं पतति प्रेषितं मनः इत्यादिकात्‌ मन्त्रादारभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ मन्त्र के आदि में केने इस पाठ से केन उपनिषद्‌ नाम को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೇನೆ ಈ ಪಠ್ಯದಿಂದ ಕೆನ್ ಉಪನಿಷದ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र मन्त्रादौ केनेति पाठात्‌ केनोपनिषदिति अन्वयसंज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ईशावास्यमिदं सर्वम्‌ इति मन्त्रा अंश से आरम्भ होने के कारण ईशावास्य उपनिषद्‌ इस नाम से भी सुना जाता है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಇಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಮಂತ್ರ ಭಾಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಇಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷದ್ ಅನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ ईशावास्यमिदं सर्वम्‌ इति मन्त्रांशमादाय ईशावास्योपनिषदिति नामापि श्रूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी उपनिषदों में अखण्ड ब्रह्म के स्वरूप की विशेष आत्म तत्त्व उपनिषदों में मुख्य रूप से प्रतिपाद्य विषय है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶೇಷ ಆತ್ಮ ತತ್ವವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वासामुपनिषदाम्‌ अखण्डे ब्रह्मणि पर्यवसानाद्‌ निर्विशेषमात्मतत्त्वम्‌ उपनिषत्सु मुख्यतया प्रतिपाद्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार इस उपनिषद्‌ में भी उसी तत्त्व का प्रतिपादन किया है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಪನಿಷದ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अस्याम् उपनिषदि अपि तदेव तत्त्वं प्रतिपादितम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कर भगवान इसमें अत्यधिक रुचि लेते हैं।", "Kannada": "ಶಂಕರ ಭಗವತ್ಪಾದರ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹತಾದಂತಹ ರುಚಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "शङ्करभगवत्पादानामस्यां महती रुचिः परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी व्याख्या की कामना के लिए भगवान्‌ भाष्यकार ने दो भाष्य लिखे।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಭಗವಾನ್ ಭಾಶ್ಯಕಾರರು ಎರಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एनां व्याख्यातुकामो भगवान्‌ भाष्यकारः भाष्यद्वयं विरचितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस उपनिषद्‌ का आरम्भ प्रशन प्रतिवचनों से देखा जाता है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷದ್ನ ಆರಂಭವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳಿಂದ ಕಾಣಬಹುದು.", "Sanskrit": "अस्या उपनिषद आरम्भः प्रश्नप्रतिवचनाभ्यां दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "रथ आदि चेतना के समान मुख्य प्रवृत्ति चाहते हैं, बिना अधिकार के नहीं चाहते हैं।", "Kannada": "ರಥಗಳು ಆದಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಂತೆಯೇ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ, ಹಕ್ಕುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "रथादयः चेतनावद्‌ अधिष्ठिताः प्रवृत्तिमर्हन्ति न अनधिष्ठिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन-आदि जड़ की लोक में प्रवृत्ति देखी जाती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಭೂತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मन-आदीनां च अचेतनानां लोके प्रवृत्तिर्दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चेतना के समान अधिष्ठान के लिए अस्तित्व में उसी को ही लिङग कहते हैं।", "Kannada": "ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेतनावतः अधिष्ठातुः अस्तित्वे तदेव लिङ्गम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कारणों का अधिष्ठान जो चेतनवान उसका क्या विशेषण हे इस प्रकार का जिज्ञासु का प्रश्‍न है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ರೀತಿಯ ಕುತೂಹಲದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ, ಕಾರಣಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನವು ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः करणानाम्‌ अधिष्ठाता यश्चेतनावान्‌ स किं विशेषणम्‌ इति जिज्ञासोः प्रश्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस समाधान के लिए उत्तरगर्भ का यह मन्त्र बताता है - श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद्‌ वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः।", "Kannada": "ಆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಉತ್ತರಗರ್ಭದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ - ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮನಸೋ ಮನೋ ಯದ್ ವಾಚೋ ಹ ವಾಚಂ ಸ ಉ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಃ .", "Sanskrit": "तत्समाधानाय उत्तरगर्भोऽयं मन्त्र आम्नायते- श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद्‌ वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रिया आदि विशेष रहित का आत्मा मन आदि प्रवृत्ति का निमित्त है उत्तरार्थ के लिए।", "Kannada": "ವಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಮುಂತಾದ ವಿಶೇಷತೆಯಿಲ್ಲದ ಆತ್ಮವು ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विक्रियादिविशेषरहितस्य आत्मनो मनआदिप्रवृत्तौ निमित्तत्वम्‌ इति उत्तरार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही श्रीमान आनन्दगिरि द्वारा बनाई टीका के “मन आदि का जो प्रवर्तक है क्या वह विशेष है इस प्रश्‍न की विशेषता ही विशेष उत्तर' है ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಶ್ರೀ ಆನಂದಗಿರಿ ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಟೀಕೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಉತ್ತರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव श्रीमदानन्दगिरिणा कृतायां टीकायां 'मन आदीनां यः प्रवर्तकः स किं विशेष इति प्रश्नस्य निर्विशेषता एव विशेष इति उत्तरम्‌' इति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार की उपाधि से मुक्त ही उस ब्रह्म तत्त्व को रूप रहित होने से आखों से देख नहीं सकता है।", "Kannada": "ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವವರು ಆ ಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ವವನ್ನು ರೂಪರಹಿತ ತತ್ವದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ", "Sanskrit": "एवञ्च सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं तद्‌ ब्रह्मतत्त्वं रूपरहितत्वात्‌ चक्षुषा न गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिना शब्द के होने से वाणी से कह नहीं सकते है।", "Kannada": "ಮಾತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अशब्दत्वाद्‌ वाचा न उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों के परे होने से मन से नहीं मान सकते है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನಂಬಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतीन्द्रियत्वेन मनसा न मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ही 'यद्वाचाऽनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते तदेव ब्रह्म तं भेदं यदिदमुपासते' इत्यादि मन्त्र देखना चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನೀವು \"ಯದ್ವಚಾನಭ್ಯುದಿತಂ ಯೆನ ವಾಗಭ್ಯುದ್ಯತೆ ತೆದೇವ್ ಬ್ರಹ್ಮ ತಂ ಭೇದಂ ಯದಿದಮುಪಾಸತೆ \" ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अत्र एव 'यद्वाचाऽनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते तदेव ब्रह्म तं भेदं यदिदमुपासते' इत्यादयो मन्त्राः द्रष्टव्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आत्म तत्त्व का सभी को अवश्य साक्षात्‌ करना चाहिए।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಈ ಆತ್ಮತತ್ವವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕು.", "Sanskrit": "इदमेव आत्मतत्त्वं सर्वैः अवश्यं साक्षात्‌ करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथा महाविनाश होना ही निश्चित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಮಹಾ ವಿನಾಶವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्यथा महती विनष्टिः स्यादेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जान लेने पर तो उस तत्त्व को, मृत्यु को जीतकर अमृतत्व को प्राप्त करता है साधक।", "Kannada": "ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾಗ, ಆ ಅಂಶವನ್ನು, ಸಾವನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಕನು ಅಮರ್ತ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विज्ञाते तु तस्मिन्‌ परे तत्त्वे, मृत्युमतिक्रम्य अमृतत्वम्‌ अधिगच्छन्ति साधकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही बार -बार वेदों की बात को जानना चाहिए - तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय इति।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾವು ಪದೇಪದೇ ವೇದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು - \"ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿಮ್ರಿತ್ಯುಮೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾ ವಿದ್ಯತೇಯನಯಾ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अत एव भूयो भूयो वार्तेयं वेदानां -'तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय' इति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "छान्दोग्य उपनिषद्‌ - यहाँ एक उपनिषद्‌ को संक्षेप से कहते है।", "Kannada": "ಛಂದೋಗ್ಯ್ ಉಪನಿಷದ್ - ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಪನಿಷದ್ ಅನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "छान्दोग्योपनिषत्‌ - अत्र एका उपनिषत्‌ संक्षेपेण उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह छान्दोग्य उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಅದು ಛಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷದ್.", "Sanskrit": "सा च छान्दोग्योपनिषत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद के ही उपनिषदों में दूसरा ही छान्दोग्य उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಛಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು.", "Sanskrit": "सामवेदीयोपनिषत्सु अन्यतमा हि छान्दोग्योपनिषत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उपनिषद्‌ सामवेद के छान्दोग्य ब्राह्मण का अंश विशेष है।", "Kannada": "ಈ ಉಪನಿಷದವು ಸಾಮವೇದದ ಛಂದೋಗ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदियं सामवेदस्य छान्दोग्यब्राह्मणस्य अंशविशेषा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आठ अध्यायों में लिखा हुआ उपनिषद्‌ है।", "Kannada": "ಅಶ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುವುದು ಈ ಉಪನಿಶತ್ತು.", "Sanskrit": "अष्टाध्यायसमन्विता इयमुपनिषत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक अध्याय में दोबारा कुछ खण्ड हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತಿ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಖಂಡಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकम्‌ अध्याये पुनः केचन खण्डाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण रूप से यहाँ एक सौ चौवन खण्ड तथा छः सौ अट्टाईस मन्त्र है।", "Kannada": "ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ , ನೂರ ಐವತ್ತ ನಾಲ್ಕು ಖಂಡಗಳು ಹಾಗೂ ಆರು ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತ ಎಂಟು ಮಂತ್ರಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "साकल्येनात्र चतुःपञ्चाशदधिक- एकशतखण्डास्तथा अष्टाविंशत्यधिक-षट्शतमन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम अध्याय के प्रारम्भ में ओङऱकार उपासना प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಮೊದಲನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಓಂಕಾರ ಉಪಾಸನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमाध्यायस्य प्रारम्भे ओङ्कारोपासना दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उपासना उद्गीतसङगीत का अङगभूत है।", "Kannada": "ಇದು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಯು ಉದ್ಗೀತಸದ್ಗೀತದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एषा उपासना उद्गीतसङ्गीतस्य अङ्गभूता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा है - “ओमित्येतद क्षरमुद्गीतमुपासीत' इति।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ' ಓಮಿತ್ಯೇತದಕ್ಷರಮುದ್ಗೀತಮುಪಾಸಿತ ' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तम्‌ 'ओमित्येतदक्षरमुद्गीतमुपासीत' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ कुछ उपाख्यान (कथा) है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तत्र कानिचन उपाख्यानानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें श्रेष्ठ सत्यकाम जावालि का उपाख्यान है, और उपकोसल का उपाख्यान है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸತ್ಯಕಾಮ ಜ್ವಾಲಿಯ ಕಥೆಯಿದೆ, ಮತ್ತು ಉಪಕೋಶದ ಕಥೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "तेष्वन्यतमं हि सत्यकामजावालयोः उपाख्यानम्‌ उपकोसलस्य उपाख्यानं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मोपासना ब्रह्मविद्या की यहाँ अच्छी प्रकार से आलोचना की है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಾರಾಧನೆಯು ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मोपासनाब्रह्मविद्यानां समन्वयोऽत्र आलोचितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मबत उपासना भी सकाम और निष्काम भेद से दो प्रकार की है।", "Kannada": "ಕರ್ಮದ ಉಪಾಸನೆಯು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ – ಸಕಾಮ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಾಮ .", "Sanskrit": "कर्मवदुपासनापि सकामनिष्कामभेदेन द्विविधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो मनुष्य शास्त्र के नियम का पालन नहीं करते है, वे अधोगति को प्राप्त करते है और कहा है - अथैतयोः पथोर्न कतरेणचन तानीमानि।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ -ಅಥೈತಯೋಃ  ಪಥೋರ್ನ್ ಕತರೇಣಚನ ತಾನಿಮಾನಿ.", "Sanskrit": "ये जनाः शास्त्रीयाचारं न पालयन्ति तैः अधोगतिः प्राप्यते। तदुक्तम्‌ - अथैतयोः पथोर्न कतरेणचन तानीमानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो लोग उपासना से इच्छा पूर्ति कार्यो में रमण करते है, वे बार -बार संसार चक्र में जीव रूप के द्वारा उत्पन्न होते है।", "Kannada": "ಆರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವರು ಪದೇ ಪದೇ ಜಗತ್ತಿನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ये जना उपासनात्‌ इष्टापूर्तकर्मभ्यश्च विरमन्ते ते भूयो भूयः संसारचक्रे जीवरूपेण आविर्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म से चित्त की शुद्धि होती है, उपासना से भक्तिभाव उत्पन्न होते है, उससे ही ब्रह्म उपलब्धि प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವು ಹೃದಯವನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾಧನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मणा चित्तशुद्धिर्जायते, उपासनया भक्तिभावो जागृतो भवति, तेनैव भवति ब्रह्मोपलब्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ गुरू उपदेश ही मुख्य प्रयोजन बताते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಬೋಧನೆಗಳು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "गुरूपदेशोऽत्र मुख्यं प्रयोजनम्‌ आवहति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव श्रेष्ठ इन्द्र भी ब्रह्मज्ञान लाभ के लिए सौ वर्ष तक गुरु के घर में जीवन बिताया है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನಂತಹ ದೇವ ಶ್ರೆಷ್ಠನೂ ಕೂಡ 100 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗುರುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रवद्‌ देवश्रेष्ठोऽपि ब्रह्मज्ञानलाभाय शतानि वत्सराणि गुरुगृहे यापितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "छठे अध्याय में आरुणि-श्वेतकेतु के उपाख्यान से आत्म तत्त्व का विवरण प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅರುಣಿ-ಶ್ವೇತಕೇತುವಿನ ಕಥೆಯು ಆತ್ಮ ತತ್ವದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षष्ठाध्याये आरुणि-श्वेतकेतोः उपाख्यानेन आत्मतत्त्वं विवृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उद्दालक से कहा `स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो' इति।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಉದ್ಧಾಲಕ ಅವರಿಗೆ \"ಸ ಆತ್ಮಾ ತತ್ವಮಸಿ ಶ್ವೇತಕೇತೋ\" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.", "Sanskrit": "तत्र उद्दालकेन उक्तं ' स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरुणि ने श्वेतकेतु को उपदेश दिया है की सच्चिदानन्द आत्मा ही ब्रह्म स्वरूप है।", "Kannada": "ಅರುಣಿಯು ಶ್ವೇತಕೇತುವಿಗೆ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಆನಂದ ಆತ್ಮವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "आरुणिः श्वेतकेतुम्‌ उपदिष्टवान्‌ यत्‌ सच्चिदानन्द आत्मैव ब्रह्मस्वरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही सम्पूर्ण जगत चारों और से व्याप्त है।", "Kannada": "ಅವನಿಂದಲೇ ಇಡೀ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेनैव जगत्सर्व परिव्याप्तम्‌|"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही परम सत्यरूप है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಪರಮ ಸತ್ಯ.", "Sanskrit": "स एव परमसत्यरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सातवें अध्याय में नामब्रह्म, वाग्ब्रह्म आदि के रूप की आलोचना है।", "Kannada": "ಏಳನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಮಬ್ರಹ್ಮ, ವಾಗ್ಬ್ರಹ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सप्तमाध्याये नामब्रह्म-वाख्रह्मादेः रूपमालोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आठवें अध्याय में वर्णित ब्रह्म प्राप्ति का उपदेश है।", "Kannada": "ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अष्टमाध्याये वर्णितो ब्रह्मोपलब्धेरुपदेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ के अन्तिम अंश में ब्रह्म उपासना का वर्णन है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷದ್ನ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪೂಜೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदः अन्तिमांशे वर्तते ब्रह्मोपासनाया वर्णनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ कहा गया है की जो मनुष्य ब्रह्मचर्य, गृहस्थ आदि धर्मो को अच्छी प्रकार से पालन करके इन्द्रियों को संयम में करके शास्त्रों के द्वारा अनुमोदित विषय को छोड़कर सभी विषयों में हिंसा त्याग देता है, वह ही ब्रह्मलोक को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಗೃಹಸ್ಥ ಮತ್ತು ಇತರ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्राम्नातं यो जनो ब्रह्मचर्य-गार्हस्थादीन्‌ धर्मान्‌ परिपाल्य इन्द्रियाणि संयम्य शास्त्रानुमोदितविषयं विहाय सर्वेषु विषयेषु हिंसां विजहाति, स एव ब्रह्मलोकं प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन प्रस्थानत्रय का उपजीव्य है?", "Kannada": "ಯಾರು ಮೂರು ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳ ಉಪಜೀವೀ?", "Sanskrit": "कः प्रस्थानत्रयस्य उपजीवी।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रस्थानत्रय का नाम लिखिए?", "Kannada": "ಮೂರೂ ಪ್ರಸ್ಥಾನಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "प्रस्थानत्रयस्य नामानि लिखत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गीता का दूसरा प्रस्थान होने में क्या प्रमाण है?", "Kannada": "ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಎರಡನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣ ಇದೆ?", "Sanskrit": "गीतायाः द्वितीयप्रस्थानत्वेन किं प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरे प्रस्थान को किसने लिखा?", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಪ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "तृतीयप्रस्थानं केन प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षद्लृ धातु का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಷದ್ಲೃ ಧಾತುವಿನ ಅರ್ಥವೇನ?", "Sanskrit": "षद्लृधातोः कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌-शब्द कौ व्युत्पत्ति को लिखिए?", "Kannada": "ಉಪನಿಷದ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ?", "Sanskrit": "उपनिषद्‌-शब्दस्य व्युत्पत्तिं लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "कितने प्रकार के उपनिषद्‌ थे?", "Kannada": "ಎಷ್ಟು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಿದ್ದವು?", "Sanskrit": "कतिविधा उपनिषदः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन से उपनिषद्‌ अब प्राप्त होते है?", "Kannada": "ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "काः उपनिषदः अधुना लभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश केन कठ - इत्यादि श्लोक को पूरा लिखिए।", "Kannada": "ಈಶ ಕೆನ ಕಠ – ಹೀಗೆ ಇಡೀ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ईशकेनकठ - इत्यादि श्लोकं पूरयत?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के उपनिषदों का नाम लिखिए।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदीयोपनिषदां नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद के उपनिषदों का नाम लिखिए।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदीयोपनिषदां नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ लोकप्रिय कैसे है?", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ?", "Sanskrit": "कथम्‌ उपनिषदः लोकप्रियाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मानं रथिनं विद्धि - इस श्लोक को पूर्ण कोौजिए।", "Kannada": "ಆತ್ಮಾನಂ ರಥಿನಂ ವಿದ್ಧಿ - ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಡಿರಿ.", "Sanskrit": "आत्मानं रथिनं विद्धि -- इत्यादि श्लोकं पूरयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "डयसन महोदय के अनुसार से उपनिषदों के कितने प्रकार के भेद है और वे कौनसे है?", "Kannada": "ಡೈಸನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ? ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "डयसनमहोदयानुसारेण उपनिषदः कतिविधाः भेदाः। के च ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन गद्य उपनिषद्‌ में कौन से उपनिषद्‌ आते हैं?", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಗದ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ?", "Sanskrit": "प्राचीनगद्योपनिषदि काः उपनिषदः अन्तर्गताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरकालिक उपनिषद्‌ में कौनसे उपनिषद्‌ आते है?", "Kannada": "ಉತ್ತರಕಾಲಿನ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "उत्तरकालिकोपनिषदि काः उपनिषदः अन्तर्गताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईशावास्य उपनिषद्‌ प्राचीन पद्य उपनिषद्‌ में स्थान युक्त नहीं है, उसका प्रमाण वाक्य लिखिए।", "Kannada": "ಇಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಗದ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಿ.", "Sanskrit": "ईशावास्योपनिषदः प्राचीनपद्योपनिषदि स्थापनं न युक्तम्‌, तत्प्रमाणवाक्यं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिलक महोदय के अनुसार से उपनिषद्‌ काल कब आरम्भ होता है?", "Kannada": "ತಿಲಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಉಪನಿಷದ್ ಕಾಲವು ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तिलकमहोदयानुसारेण उपनिषत्कालः कदा आरभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में हमने आदि भाग में आरण्यकों के विषय में विस्तार से जाना है।", "Kannada": "ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಆರಣ್ಯಕರ ಬಗ್ಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂದಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे वयम्‌ आदिमे भागे आरण्यकानां विषये विस्तरेण ज्ञातवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नगर में निवास करके वेद के तत्त्व ज्ञान को जानना अत्यन्त कठिन था।", "Kannada": "ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ವೇದದ ಮೂಲಭೂತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "नगरे स्थित्वा वेदस्य तत्त्वज्ञानं सुदुष्करमासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए परमार्थिक स्वरूप के ज्ञान के लिए मुनि अरण्य में ही अपने आश्रम आदि का निर्माण करके शिष्यों के लिए तत्त्व ज्ञान का उपदेश दिया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮಾರ್ಥಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮುನಿಗಳು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಮಾದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಪಿಸಿ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ತತ್ವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अतः पारमार्थिकस्वरूपस्य ज्ञानाय मुनयः अरण्ये एव स्वाश्रमादिकं निर्माय शिष्येभ्यः तत्त्वज्ञानम्‌ उपदिष्टवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उस कारण से ही आरण्यक ग्रन्थों की उत्पत्ति हुई।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಅದರಿಂದಲೇ ಆರಣ್ಯಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अतस्तस्मादेव आरण्यकग्रन्थानाम्‌ उत्पत्तिः जाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहते है अरण्य में अध्ययन के कारण ही इनको आरण्यक कहते है।", "Kannada": "ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಆರಣ್ಯಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उच्यते च अरण्याध्ययनादेतद्‌ आरण्यकमितीर्यते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय आरण्यक, शाङखायन आरण्यक, बृहद आरण्यक, तैत्तरीय आरण्यकों के विषय में आपने सामान्य ज्ञान को प्राप्त किया है।", "Kannada": "ಐತರೇಯಾರಣ್ಯಕ, ಶಾಂಖ್ಯಾಯನಾರಣ್ಯಕ, ಬ್ರಹದಾರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯಾರಣ್ಯಕಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀವು ಈಗಾಗಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೀರಿ.", "Sanskrit": "ऐतरेयारण्यक-शाङ्खायनारण्यक-बृहदारण्यक-तैत्तिरीयारण्यकानां विषये भवन्तः सामान्यज्ञानं प्राप्तवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पाठ के अंतिम भाग में उपनिषदों के विषय में कहा है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪಾಠದ ಇನ್ನೊದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पाठस्य परस्मिन्‌ भागे च उपनिषदां विषये उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय विचार शास्त्र का सर्वश्रेष्ठ उपजीव्य ग्रन्थ उपनिषद्‌ ही है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯವಿಚಾರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಉಪಜೀವ್ಯಗ್ರಂಥವು ಉಪನಿಶದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भारतीयविचारशास्त्रस्य सर्वश्रेष्ठः उपजीव्यग्रन्थः उपनिषदेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे द्वारा प्राचीन काल से उपनिषदों की पूजा की जाती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಾವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "आ बहोः कालाद्‌ अस्माभिः उपनिषदः पूज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ में रस, गुण, अलङ्कार आदि से गुम्फित शब्द राशि के द्वारा ब्रह्मतत्त्व का प्रतिपादन किया जाता है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷದ್ನಲ್ಲಿ ರಸಗಳು, ಗುಣಗಳು, ಅಲಂಕಾರಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಗುಮ್ಮಟಾದ ಪದಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदि रस-गुण-अलङ्कारादिभिः गुम्फितैः शब्दराशिभिः ब्रह्मतत्त्वं प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल सन्यासी ही नहीं, अपितु संसार में स्थित सनातन लोग उस उपनिषदों का श्रद्धा से अध्ययन करके तत्त्वज्ञान को प्राप्त करना चाहते है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸನಾತನ ಜನರು ಆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "न केवलं सन्न्यासिनः, अपि तु संसारे स्तिताः सनातनजनाः तासाम्‌ उपनिषदां श्रद्धया अध्ययनं कृत्वा तत्त्वज्ञानं लब्धुम्‌ इच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ मुख्य रूप से दो उपनिषद्‌ केन उपनिषद्‌, छान्दोग्य उपनिषद्‌ की संक्षेप से व्याख्या की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಾದ ಕೇನ ಮತ್ತು ಛಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र मुख्यतया द्वे केनोपनिषत्‌-छान्दोग्योपनिषदौ संक्षेपेण व्याख्याते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का सामान्य परिचय लिखिए।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य सामान्यपिरचयं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाङ्ख्यायन आरण्यक का सार लिखिए।", "Kannada": "ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "शाङ्ख्यायनारण्यकस्य सारं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक के भाग उनके नाम और प्रपाठक आदि का चित्र रुप से प्रकटीकरण कीजिए।", "Kannada": "ಅರಣ್ಯಕದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪಾಠಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य भागानि तेषां नामनि प्रपाठकादीनि च चित्ररुपेण प्रकटयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय आरण्यक के विषय में लिखिए।", "Kannada": "ಐತರೇಯ ಆರಣ್ಯಕದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ऐतरेयाण्यकविषये लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ का सामान्य परिचय लिखिए।", "Kannada": "ಉಪನಿಷದ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "उपनिषदः सामान्यपरिचयं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "छान्दोग्य उपनिषद्‌ की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಛಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "छान्दोग्योपनिषदं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "केन उपनिषद्‌ की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಕೇನ ಉಪನಿಷತ್ತನ್ನು ವಿವರಿಸಿ", "Sanskrit": "केनोपनिषदं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय उपनिषद्‌ की व्याख्या लिखिए।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯಾ ಉಪನಿಶದನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयोपनिषदं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों का सामान्य परिचय लिखिए।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "उपनिषदां सामान्यपरिचयं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरण्य में अध्ययन के कारण ही इनको आरण्यक कहते है।", "Kannada": "ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಆರಣ್ಯಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अरण्याध्यनादेतद्‌ आरण्यकमितीर्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरण्य का एकान्त शान्त वातावरण को।", "Kannada": "ಅರಣ್ಯದ ಏಕಾಂತ, ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣ.", "Sanskrit": "अरण्यस्य एकान्तशान्तवातावरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों से, औषधी से।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ, ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "वेदेभ्यः ओषधिभ्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद से आरण्यक जैसे औषधियों से अमृत।", "Kannada": "ವೇದಗಳಿಂದ ಆರಣ್ಯಕಗಳಂತಹ ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಅಮೃತ.", "Sanskrit": "आरण्यकञ्च वेदेभ्य ओषधिभ्योमृतं यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक का प्रतिपाद्य विषय प्राणविद्या, उपनिषद्‌ का प्रतिपाद्य विषय निर्गुण ब्रह्म कौ प्राप्ति है यह ही उन दोनों के प्रतिपाद्य विषय में भेद है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯಾ, ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರತಿಪಾದಿತ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಅವರಿಬ್ಬರ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭೇದ.", "Sanskrit": "आरण्यकस्य प्रतिपाद्यविषयः प्राणविद्या, उपनिषदः प्रतिपाद्यविषयः निर्गुणब्रह्मणः प्राप्तिः इति तयोः प्रतिपाद्यविषये भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्कैवल्य शस्त्र, प्राणविद्या, पुरुष आदि का।", "Kannada": "ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ - ಪ್ರಾಣವಿದ್ಯೆ - ಪುರೂಷ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ.", "Sanskrit": "निष्कैवल्यशस्त्र -प्राणविद्या-पुरुषप्रभृतीनाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्कैवल्य शस्त्र का वर्णन है।", "Kannada": "ನಿಷ್ಕೈವಲ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निष्कैवल्यशस्त्रस्य वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदक्रम पाठ आदि का वर्णन है।", "Kannada": "ಪದಕ್ರಮ ಪಠ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವಿವರಣೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "पदक्रमपाठादीनां वर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाङ्ख्यायन आरण्यक के तीसरे अध्याय से छठे अध्याय तक।", "Kannada": "ಶಾಂಖ್ಯಾಯನ ಆರಣ್ಯಕದ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದವರೆಗೆ.", "Sanskrit": "शाङ्ख्यायनारण्यकस्य आतृतीयाध्यायात्‌ षष्ठ्याध्याययपर्यन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षा का सम्पादन करने वाला गवामयन नामक यज्ञ का जो अन्तिम दिन अथवा उसके समीप दिन में (पूर्वदिन) है।", "Kannada": "ಮಳೆ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬಂದು ಒತ್ತಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಗವಾಮಯನ ಎನ್ನುವ ಅಂತಿಮ ದಿನ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದ ದಿನ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ದಿನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वर्षावधौ सम्पाद्यमानस्य गवामयननामकयज्ञस्य यः अन्तिमदिवसः तस्य समीपदिवसे पूर्वदिवसे वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्यारहवे में।", "Kannada": "ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "एकादशतमे।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिल्व फल से मणि निर्माण की प्रक्रिया का, काल का तथा स्वरूप का।", "Kannada": "ಬಿಲ್ವಫಲದಿಂದ ಮಣಿನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ, ಕಾಲದ ಹಾಗೂ ಸ್ವರೂಪದ.", "Sanskrit": "बिल्वफलेन मणिनिर्माणस्य प्रक्रियायाः, कालस्य तथा स्वरूपस्य च।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरहवें, चौदहवें अध्याय में।", "Kannada": "ಹದಿಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "त्रयोदशचतुर्दशतमाध्याये।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य का वंश वर्णन है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯರ ವಂಶದ ವಿವರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "आचार्यस्य वंशवर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आत्म तत्त्व का विशेष विवेचन होने से।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ತತ್ವದ ವಿಶೇಷ ವಿವೇಚನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र आत्मतत्त्वस्य विशेषविवेचकत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरण यह अर्थ हे।", "Kannada": "ಅರಣ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अरण इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथाक्रम से भाव, शिक्षा, ब्रह्मविद्या नारायणीय।", "Kannada": "ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಿತಿ,ಶಿಕ್ಷಾ,ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथाक्रमेण चितिः, शिक्षा, ब्रह्मविद्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "सात, आठ, नौ प्रपाठक में।", "Kannada": "ಏಳನೇ,ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಒಂಭತ್ತನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "सप्तम -अष्टम-नवमप्रपाठकेषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे प्रपाठक में।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಾಠಕದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "द्वितीयप्रपाठके।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ के संकेत नाम उपलब्ध है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಸಂಕೇತನಾಮವು ಉಪಲಬ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञीयसंकेतानामुपलब्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संध्या में प्रयुक्त सूर्य अर्घ के जल की महिमा का वर्णन है।", "Kannada": "ಸಂಧ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಸೂರ್ಯಾಘದ ಜಲದ ಮಹಿಮೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संध्यायां प्रयुक्तस्य सूयर्घिस्य जलस्य महिमा वर्णिता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनीय उपनिषद्‌ ब्राह्मण। चौथे अध्याय के दसवें अनुवाक में।", "Kannada": "ಜೈಮಿನೀಯ ಉಪನಿಷದ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ. ಚತುರ್ಥಾಧ್ಯಾಯದ ಹತ್ತನೇ ಅನುವಾಕದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "जैमिनीयोपनिषदुब्राह्मणम्‌। चतुर्थाध्यायस्य दशमानुवाके।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिद, गीता, ब्रह्मसूत्र।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್, ಗೀತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರಮ್.", "Sanskrit": "उपनिषत्‌,गीता,ब्रह्मसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बादरायण के द्वारा।", "Kannada": "ಬಾದರಾಯಣನಿಂದ.", "Sanskrit": "बादरायणेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशरण, अगति, अवसादन अर्थ।", "Kannada": "ವಿಶರಣ, ಅಗತಿ, ಅವಸಾದನದ ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "विशरमगत्यवसादनार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उप पूर्वक, नि पूर्वक से षद्‌ धातु से क्विप करने पर उपनिषद्‌ शब्द की उत्पति होती है।", "Kannada": "ಉಪ ಪೂರ್ವಕವಾದ ನಿ ಪೂರ್ವಕವಾದ ಷದ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಎಂದು ಮಾಡಿದಾಗ ಉಪನಿಷತ್ ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपपूर्वकात्‌ निपूर्वकात्‌ षद्धातोः क्विपि उपनिषच्छब्दस्य निष्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अठारह सौ से भी अधिक।", "Kannada": "ನೂರೆಂಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ.", "Sanskrit": "अष्टोत्तरशततोऽप्यधिका।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय, महानारायण, कठ, श्वेताश्वतर, मैत्रायणी उपनिषद्‌ ईशावास्य उपनिषद्‌ बृहदारण्यक।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ-ಮಹಾನಾರಾಯಣ-ಕಠ-ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ-ಮೈತ್ರಾಯಣೀ ಉಪನಿಷದ್ ಈಶಾವಾಸ್ಯದ ಉಪನಿಷದ್ ಮತ್ತು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीय-महानारायण-कठ-श्वेताश्वतर-मैत्रायण्युपनिषद्‌ ईशावास्योपनिषद्‌ बृहदारण्यकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ अत्यधिक सरल शैली में तत्त्व को ग्रहण कराते है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उपनिषद्‌ अतिसरलशैल्यां तत्त्वं ग्राहयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "' चार प्राचीन गद्य उपनिषद्‌, प्राचीन पद्य उपनिषद्‌, उत्तरकालिक गद्य उपनिषद्‌, अथर्वण कठ उपनिषद्‌, ईश उपनिषद्‌, श्वेताश्वतर उपनिषद्‌ और महानारायण उपनिषद्‌।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಚೀನ ಗದ್ಯ ಉಪನಿಷದ್, ಪ್ರಾಚೀನ ಪದ್ಯ ಉಪನಿಷದ್, ಉತ್ತರಕಾಲಿಕ ಗದ್ಯ ಉಪನಿಷದ್, ಅಥರ್ವಣ ಕಠ ಉಪನಿಷದ್, ಈಶ ಉಪನಿಷದ್,ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಉಪನಿಷದ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಾನಾರಾಯಣ ಉಪನಿಷದ್.", "Sanskrit": "चतस्रः प्राचीनगद्योपनिषत्‌, प्राचीनपद्योपनिषत्‌, उत्तरकालिकगद्योपनिषत्‌, अथर्वाणोपनिषत्‌, कठोपनिषद्‌, ईशोपनिषद्‌, श्वेताश्वतरोपनिषद्‌ महानारायणोपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रश्‍न उपनिषद्‌, मैत्रायणीय उपनिषद्‌ और माण्डूक्य उपनिषद्‌।", "Kannada": "ಪ್ರಶ್ನ ಉಪನಿಷತ್, ಮೈತ್ರಾಯಣೀಯ ಉಪನಿಷತ್ ಮತ್ತು ಮಾಂಡೂಕ್ಯ ಉಪನಿಷತ್.", "Sanskrit": "प्रश्नोपनिषद्‌, मैत्रायणीयोपनिषद्‌ माण्डूक्योपनिषच्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेत्‌ शतं समाः।  २५०० सौ वि. पूर्व।", "Kannada": "ಕುರ್ವನ್ನೇವೇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜಿಜೀವಿಷೇತ್ ಶತಂ ಸಮಾಃ . ೨೫೦೦ ನೇ ಪೂರ್ವ ಶತಕದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "कुर्वन्नेवेह कर्माणि जिजीविषेत्‌ शतं समाः|  २५०० वि पूर्वशतकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्ग शब्द की व्युत्पत्ति अत्यन्त उपकारक ' है।", "Kannada": "ಅಂಗ ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ - ಉಪಕಾರಕ ವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अङ्गशब्दस्य व्युत्पत्तिलभ्यः अर्थः अस्ति - 'उपकारकः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अडऱ्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' अर्थात्‌ जिससे किसी भी वस्तु के स्वरूप ज्ञान में सहायता प्राप्त होती है, उसको अङ्ग कहते हैं।", "Kannada": "'ಅಂಗ್ಯಂತೆ ಜ್ಞಾಯಂತೆ ಅಮೀಭಿರಿತಿ ಅಂಗಾನಿ' ಅಂದರೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನಿಂದಾದರು ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಅಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "'अङ्ग्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' अर्थाद्‌ येन कस्य अपि वस्तुनः स्वरूपज्ञाने साहाय्यं प्राप्यते तद्‌ अङ्गम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद स्वयं ही एक अत्यधिक कठिन विषय है उसके अर्थ ज्ञान में उसके कर्मकाण्ड के प्रतिपादन में जो उपयोगी शास्त्र है वे ही वेदाङ्ग होते है।", "Kannada": "ವೇದವು ಸ್ವಯಂ ಒಂದು ಕಠಿನ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಅದರ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉಪಯೋಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದೆಯೋ ಅದು ವೇದಾಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदः स्वयम्‌ एव एकः दुरूहो विषयः अस्ति। तदर्थज्ञाने तस्य कर्मकाण्डस्य प्रतिपादने यानि उपयोगीनि शास्त्राणि सन्ति तानि एव वेदाङ्गानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदाङ्गो का ज्ञान सम्पूर्ण वेद ज्ञान के लिए अत्यंत आवश्यक ही है।", "Kannada": "ವೇದಾಂಗಳ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदाङ्गानां ज्ञानं निखिलवेदज्ञानाय अत्यावश्यकम्‌ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उनका विवरण इस अध्याय में करते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेषां च विवरणम्‌ अस्मिन्‌ अध्याये क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे :  शिक्षा ग्रन्थों क॑ विषय में विस्तार से जान पाने में", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು - ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ಅನ್ಯ ವೇದದ ಅಂಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ಯಾಸ್ಕನ ನಿರುಕ್ತ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - शिक्षाग्रन्थानां विषये विस्तारेण ज्ञास्यति। निघण्टुग्रन्थानां विषये अधिकतया ज्ञास्यति। अन्येषां वेदस्य अङ्गानां विषये ज्ञास्यति। यास्कस्य निरुक्तविषयकं ज्ञानं प्राप्स्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अङ्ग्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङगानि' इति व्युत्पत्ति से अङ्ग शब्द का अर्थ होता है “उपकारक ' इति।", "Kannada": "''ಅಂಗ್ಯಂತೆ ಜ್ಞಾಯಂತೆ ಅಮೀಭಿರಿತಿ ಅಂಗಾನಿ'' ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಅಂಗ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಉಪಕಾರಕ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'अङ्ग्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिरिति अङ्गानि' इति व्युत्पत्तिवशात्‌ अङ्गशब्दस्य अर्थः भवति 'उपकारकः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस किसी भी वस्तु से स्वरूप ज्ञान में सहायता होती है, उस अङ्ग को इस प्रकार से कहते हैं।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನಿಂದನಾದರು ಸ್ವರೂಪ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವಾದರೆ ಆ ಅಂಗವನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यत्‌ कस्य अपि वस्तुनः स्वरूपज्ञाने साहाय्यं करोति तत्‌ अङ्गम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद स्वयम्‌ ही एक कठिन विषय है।", "Kannada": "ವೇದವು ಸ್ವಯಂ ಒಂದು ಕಠಿಣವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदः स्वयम्‌ एव एकः दुरूहो विषयः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद अर्थ के ज्ञान के लिए उसके कर्मकाण्ड के प्रतिपादन के लिए जो उपयोगी शास्त्र हैं वे ही वेदाङ्ग होते हैं।", "Kannada": "ವೇದಾರ್ಥದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಾಗಿ ಯಾವ ಉಪಯೋಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿವೆಯೋ ಅದು ವೇದಾಂಗಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वेदार्थस्य ज्ञानार्थं तस्य कर्मकाण्डस्य प्रतिपादनार्थं च यानि उपयोगीनि शास्त्राणि सन्ति तानि एव वेदाङ्गानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद का यथार्थ ज्ञान लाभ के लिए छः विषयों का ज्ञान अपेक्षित होता है।", "Kannada": "ವೇದದ ಯಥಾರ್ಥಜ್ಞಾನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಆರು ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನದ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य यथार्थज्ञानलाभाय षण्णां विषयाणां ज्ञानम्‌ अपेक्षितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद मन्त्रों का उचित प्रकार से उच्चारण ही सबसे पहली आवश्यक वस्तु है।", "Kannada": "ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಮಾಡುವುದು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಆವಶ್ಯಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदमन्त्राणाम्‌ अवितथोच्चारणम्‌ एव प्रथमम्‌ आवश्यकं वस्तु अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शब्द मन्त्रों का यथार्थ उच्चारण के लिए प्रवर्तमान वेदाङ्ग को शिक्षा इस नाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದವುಳ್ಳ ಮಂತ್ರಗಳ ಯಥಾರ್ಥ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಮಾನವಾದ ವೇದಾಂಗಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಾ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शब्दमयमन्त्राणां यथार्थोच्चारणाय प्रवर्तमानं वेदाङ्गं शिक्षा इति अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद का मुख्य प्रयोजन ही वैदिक कर्मकाण्ड का और याग का यथार्थ अनुष्ठान है।", "Kannada": "ವೇದದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಕಾಂಡದ ಯಾಗ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य मुख्यप्रयोजनं हि वैदिककर्मकाण्डस्य यागस्य च यथार्थानुष्ठाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अर्थ में प्रवृत्त अङ्ग को कल्प इस प्रकार कहते हैं।", "Kannada": "ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತ ಅಂಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ಪ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अर्थ प्रवृत्तम्‌ अङ्गं कल्पः इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्प को व्युत्पत्ति प्राप्त अर्थ होता है - “कल्प्यते समर्थ्यते यागप्रयोगोऽत्र' इति।", "Kannada": "ಕಲ್ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. - \" ಕಲ್ಪ್ಯತೆ ಸಮರ್ಥ್ಯತೆ ಯಾಗಪ್ರಯೋಗೋತ್ರ\" ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कल्पस्य व्युत्पत्तिलभ्यः अर्थः भवति- 'कल्प्यते समर्थ्यते यागप्रयोगोऽत्र' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण ही वेदों का रक्षक है, वेदार्थ के जानने में सहायक है, और भी प्रकृति प्रत्यय उपदेश के पद स्वरूप का प्रतिपादक है, उससे अर्थ निर्णायक साधनों में सबसे श्रेष्ठ साधन होने से उसका प्रयोग होता है, इस कारण से ही व्याकरण नाम वेदाङ्ग नितान्त ही प्रसिद्ध है, और वेदाङऱों में श्रेष्ठ स्थान को सुशोभित करता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣವೇ ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ವೇದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉಪದೇಶವಾದ ಪದ ಸ್ವರೂಪವು ಪಾತಿಪದಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣವೆಂದರೆ ವೇದಾಂಗದ ನಿತಾಂತವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणं हि वेदानां रक्षकम्‌, वेदार्थस्य अवबोधने सहायकम्‌, अपि च प्रकृतिप्रत्ययोपदेशपुरःसरं पदस्वरूपस्य प्रतिपादकं वर्तते, तस्मात्‌ अर्थनिर्णायकसाधनेषु अन्यतमसाधनत्वेन तस्य प्रयोगः भवति, अस्मात्‌ एव कारणात्‌ व्याकरणं नाम वेदाङ्गं नितान्तम्‌ एव प्रसिद्धं वर्तते, तत्‌ च वेदाङ्गेषु श्रेष्ठस्थानम्‌ अलङ्करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक पदों की व्युत्पति ही निरुक्त का विषय है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಪದಗಳ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯೇ ನಿರುಕ್ತದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकपदानां व्युत्पादनं हि निरुक्तस्य विषयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“निरुच्यते निश्शेषेण उपदिश्यते तत्‌ तदर्थावबोधनाय पदजातं यत्र तन्निरुक्तम्‌” इस प्रकार कहते हैं।", "Kannada": "\"ನಿರುಚ್ಯತೆ ನಿಶ್ಶೇಷೇಣ ಉಪದಿಶ್ಯತೆ ತತ್ ತದರ್ಥಾವಬೋಧನಾಯ ಪದಜಾತಂ ಯತ್ರ ತನ್ನಿರುಕ್ತಮ್\" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "निरुच्यते निश्शेषेण उपदिश्यते तत्‌ तदर्थावबोधनाय पदजातं यत्र तन्निरुक्तम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद छन्दों बद्ध होते हैं।", "Kannada": "ವೇದವು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदाः छन्दोबद्धाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण उनके उच्चारण के लिए छन्द का ज्ञान अत्यन्त आवश्यक है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तेषाम्‌ उच्चारणाय छन्दोज्ञानम्‌ अत्यन्तम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वरुण के विषय में शुनःशेप ऋषि का यह प्रसिद्ध मन्त्र है - “निषाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्वा।", "Kannada": "ವರುಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶುನಃಶೇಪ ಋಷಿಯ ಈ ಮಂತ್ರವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ- ನಿಷಾದ ಧೃತವತೋ ವರುಣಃ ಪಸ್ತ್ಯಾಸ್ವಾ.", "Sanskrit": "वरुणस्य विषये शुनःशेप-ऋषेः अयं प्रख्यातः मन्त्रः वर्तते -'निषाद धृतव्रतो वरुणः पस्त्यास्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "' यज्ञ भाग अनेक प्रकार का है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞ ಭಾಗವು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "यज्ञभागाः बहुविधाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ यज्ञ संवत्सर सम्बन्धित होते हैं और कुछ ऋतु सम्बन्धित होते हैं।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಯಜ್ಞಗಳು ಸಂವತ್ಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಜ್ಞಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಋತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಜ್ಞಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "केचन यज्ञाः संवत्सरसम्बन्धिनः सन्ति।केचन यज्ञाः संवत्सरसम्बन्धिनः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कुछ तिथि, मास, पक्ष, नक्षत्र परक होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಕೆಲವು ತಿಥಿ, ಮಾಸ , ಪಕ್ಷ, ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "केचन च तिथि-मास-पक्ष-नक्षत्रपरकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ज्योतिष-नाम के वेदाङ्ग का भी अपना वैशिष्ट्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಷ - ನಾಮದ ವೇದಾಂಗದ ಸ್ವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ ज्योतिष-नामकस्य वेदाङ्गस्य अपि स्वकीयं वैशिष्ट्यं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "संक्षेप से वैदिक मन्त्रों का यथार्थ उच्चारण के लिए शिक्षा का, कर्मकाण्ड का, और यज्ञीय अनुष्ठान के निमित्त के लिए कल्प का, शब्दों के रूप ज्ञान के लिए, व्याकरण का अर्थ ज्ञान के लिए और निर्वचन के लिए निरुक्त का, वैदिक छन्दों का ज्ञान लाभ के लिए छन्द का तथा अनुष्ठान के उचित काल निर्णय के लिए ज्योतिष शास्त्र का प्रयोजन है।", "Kannada": "ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಾ, ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೀಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಪದ , ಶಬ್ದ ರೂಪಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣದ,ಅರ್ಥಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಚನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರುಕ್ತದ, ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ, ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ಸರಿಯಾದ ಕಾಲ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.", "Sanskrit": "संक्षेपेण वैदिकमन्त्राणां यथार्थोच्चारणाय शिक्षायाः, कर्मकाण्डस्य यज्ञीयानुष्ठानस्य च निमित्ताय कल्पस्य, शब्दानां रूपज्ञानाय व्याकरणस्य, अर्थज्ञानाय निर्वचनाय च निरुक्तस्य, वैदिकच्छन्दसां ज्ञानलाभाय छन्दसः तथा अनुष्ठानस्य उचितकालनिर्णयार्थं ज्योतिषशास्त्रस्य च प्रयोजनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आधुनिक इतिहासकारों का कथन है की इन छः वेदाङ्गो का निर्माण भी वैदिक युग के उत्तरा्द्ध भाग में ही हुआ था।", "Kannada": "ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಕಥನವಾಗಿದೆ ಈ ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ವೈದಿಕ ಯುಗದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "आधुनिकानाम्‌ इतिहासकाराणां कथनम्‌ इदं यत्‌ षण्णाम्‌ अपि वेदाङ्गानां निर्माणं वैदिकयुगस्य उत्तरार्द्धभागे अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा, व्याकरण, कल्प, निरुक्त, छन्द, और ज्योतिष ये छ: वेदाङ्गों के नाम है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಕಲ್ಪ, ನಿರುಕ್ತ, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಇವು ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "शिक्षा, व्याकरणम्‌, कल्पः, निरुक्तम्‌, छन्दः, ज्योतिषञ्च इत्येतानि वेदाङ्गानां नामानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनीय शिक्षा में कहा है - शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दसां चयः।", "Kannada": "ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಶಿಕ್ಷಾ ಕಲ್ಪೋ ವ್ಯಾಕರಣಂ ನಿರುಕ್ತಂ ಛಂದಸಾಂ ಚಯಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "पाणिनीयशिक्षायाम्‌ उक्तम्‌ - शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दसां चयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि ने भी कहा है - “ब्राह्मणेन निष्कारणो धर्म: षडङऱगों वेदोऽध्येयो ज्ञेयश्च' इति।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿಯು ಹೇಳಿದರು - ' ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಂದ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮದ ಷಡಂಗಗಳ ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು'", "Sanskrit": "पतञ्जलिना अपि उक्तम्‌ - 'ब्राह्मणेन निष्कारणो धर्मः षडङ्गो वेदोऽध्येयो ज्ञेयश्च' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन छः वेदाङ्गों का उल्लेख गोपथ ब्राह्मण, बौधायन धर्मसूत्र, गौतम धर्मसूत्र, रामायण के समान प्राचीन ग्रन्थों में उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಈ ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ , ಬೌಧಾಯನ ಧರ್ಮಸೂತ್ರ , ಗೌತಮ ಧರ್ಮಸೂತ್ರ, ರಾಮಾಯಣದ ಸಮಾನಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षण्णाम्‌ अपि एतेषां वेदाङ्गानाम्‌ उल्लेखः गोपथब्राह्मण-बौधायनधर्मसूत्र-गौतमधर्मसूत्र-रामायणसदृशेषु प्राचीनग्रन्थेषु उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उनकी प्राचीनता सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯೂ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेन तेषां पुरातनतरत्वं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्ध के अवतार से प्राचीन काल को उत्तर वैदिक काल होने का निर्धारण पण्डित लोग करते हैं।", "Kannada": "ಬುದ್ಧನ ಅವತಾರದ ಮುಂಚೆಯಿದ್ದ ಕಾಲವನ್ನು ಉತ್ತರ ವೈದಿಕ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "बुद्धावतारात्‌ प्राक्तनकालः उत्तरवैदिककालत्वेन निर्धार्यते पण्डितैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों के भाषा और भाव दोनों ही कठिन है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಭಾವ ಎರಡು ಕೂಡ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदानां भाषा भावश्च उभौ अपि दुरूहौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे वेद अर्थ को जानने के लिए वेदाङ्गों की अपेक्षा होती है।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯಾದ ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲೂ ವೇದಾಂಗಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ वेदार्थस्य अवगमनाय वेदाङ्गानाम्‌ अपेक्षा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदार्थ बोध के लिए सहायक होने से उनका उपकार स्पष्ट ही है।", "Kannada": "ವೇದಾರ್ಥದ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಉಪಕಾರವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदार्थबोधाय सहायकत्वात्‌ तेषाम्‌ उपकारकत्वं स्पष्टम्‌ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्ग शब्द की व्युत्पत्ति प्राप्त अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಅಂಗ ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अङ्गशब्दस्य व्युत्पत्तिलभ्यः अर्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्प की व्युत्पत्ति प्राप्त अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಕಲ್ಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "कल्पस्य व्युत्पत्तिलभ्यः अर्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छः अङ्ग कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "ಆರು ಅಂಗಗಳು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "षडङ्गानि कानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि ने वेदाङ्ग के विषय में क्या कहा है?", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವೇದಾಂಗಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದರು?", "Sanskrit": "पतञ्जलिना वेदाङ्गविषये किमुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे वेद मन्त्रों के उच्चारण शुद्ध होते हो उस शास्त्र को शिक्षा कहते हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ವೇದಮಂತ್ರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೂ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "येन वेदमन्त्राणाम्‌ उच्चारणं शुद्धं सम्पाद्यते तच्छास्त्रं शिक्षा इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में स्वर की प्रधानता सभी को विदित ही है, और स्वर ज्ञान शिक्षा से ही होता है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಸ್ವರದ ಪ್ರಾಧಾನತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ವರ ಜ್ಞಾನವು ಶಿಕ್ಷಾದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदे स्वरस्य प्राधान्यं सर्वैः विदितम्‌, स्वरज्ञानं च शिक्षातः एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही यह शिक्षा शास्त्र को वेदाङ्ग कहते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವೇದಾಂಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत एव इदं शिक्षाशास्त्र वेदाङ्गम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय उपनिषद्‌ के आरम्भ में शिक्षा शास्त्र का प्रयोजन कहा है की - अब शिक्षा की व्याख्या करेंगे - वर्ण, स्वर, मात्रा, बल, साम, सन्तान ये शिक्षा अध्याय हैं।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷದ್ದಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈಗ ಶಿಕ್ಷಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡೋಣ - ವರ್ಣ , ಸ್ವರ , ಮಾತ್ರಾ , ಬಲ, ಸಾಮ, ಸಂತಾನ ಇವು ಶಿಕ್ಷಾದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयोपनिषदः आरम्भे शिक्षाशास्त्रस्य प्रयोजनम्‌ उक्तं यत्‌ - 'अथ शिक्षां व्याख्यास्यामः- वर्णः, स्वरः, मात्रा, बलम्‌, साम, सन्तान इत्युक्तः शिक्षाध्यायः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अकार आदि हि वर्ण, उदात्त आदि हि स्वर, हस्व आदि हि मात्रा, स्थान और प्रयत्न बल, निषाद आदि साम, और विकर्षण आदि सन्तान हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಕಾರ ಆದಿ ಹಿ ವರ್ಣ, ಉದಾತ್ತ ಆದಿ ಸ್ವರ, ಹ್ರಸ್ವ ಆದಿ ಹಿ ಮಾತ್ರಾ, ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನ ಬಲ, ನಿಷಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮ , ವಿಕರ್ಷಣದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂತಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अकारादिः हि वर्णः, उदात्तादिः हि स्वरः, ह्रस्वादिः हि मात्रा, स्थानप्रयत्नौ च बलं, निषादादिः साम, विकर्षणादिश्च सन्तानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको जानने के लिए ही शिक्षा का प्रयोजन है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ಓದುವುದು ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अवबोधनम्‌ एव शिक्षायाः प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वैदिक विधानों को पूर्ण करने के लिए ब्राह्मण ग्रन्थ का उपयोग करते हैं वैसे ही उच्चारण प्रयोजन के लिए शिक्षा का भी उपयोग होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ವೈದಿಕ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा वैदिकविधीनां सम्पादनार्थं ब्राह्मणग्रन्थाः उपयुज्यन्ते, तथैव उच्चारणप्रयोजनाय शिक्षाया अपि उपयोगो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा वेदों का वैदिक साहित्य के अध्ययन-अध्यापन विषय -विधियों का निर्देश शिक्षा शास्त्र में किया है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಅಥವಾ ವೈದಿಕಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ - ಅಧ್ಯಾಪನವಿಷಯಕ - ವಿಧಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदानां वैदिकसाहित्यस्य वा अध्ययन-अध्यापनविषयक-विधीनां निर्देशः शिक्षाशास्त्रे कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर वर्ण आदि के उच्चारण किस प्रकार से करने चाहिए इस विषय में उपदेश शिक्षा शास्त्र देते हैं।", "Kannada": "ಸ್ವರ ವರ್ಣಾದಿಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरवर्णादीनाम्‌ उच्चारणानि केन प्रकारेण कर्तव्यानि इति अस्मिन्‌ विषये उपदिशति शिक्षा!"}}
{"translation": {"Hindi": "सायण के ऋग्वेद भाष्य भूमिका में कहा है - “स्वरवर्णाद्युच्चारणप्रकारो यत्र शिक्ष्यते उपदिश्यते सा शिक्षेति।", "Kannada": "ಸಾಯನ ನ ಋಗ್ವೇದ ಭಾಷ್ಯದ ಭೂಮಿಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ' ಸ್ವರವರ್ಣದ ಉಚ್ಚಾರಣದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತರೆಯೋ ಅದು ಶಿಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायणस्य ऋग्वेदभाष्यभूमिकायाम्‌ उक्तम्‌ - 'स्वरवर्णाद्युच्चारणप्रकारो यत्र शिक्ष्यते उपदिश्यते सा शिक्षेति।'"}}
{"translation": {"Hindi": "' वेदपाठ के समय में शुद्ध उच्चारण और स्वर विधि होनी चाहिए।", "Kannada": "'ವೇದಪಠಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರದ ವಿಧಿಯು ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "वेदपाठावसरे शुद्धम्‌ उच्चारणं स्वरविधिः च भवेताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अशुद्ध उच्चारण युक्त और गलत स्वर वेदपाठ अत्यधिक हानिकारक होती है।", "Kannada": "ಅಶುದ್ದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಆದ ವೇದಪಾಠವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अशुद्धोच्चारणयुक्तः भ्रष्टस्वरश्च वेदपाठः परमहानिकरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे महाविनाश भी होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन महाविनाशोऽपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इच्छित फल के लिए यज्ञ याग उपासना आदि जो कार्य करते हैं, अशुद्ध उच्चारण से उस कार्य से विशिष्ट लाभ कभी भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಉಪಾಸನೆಗಾಗಿ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ , ಅಶುದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಆ ಕಾರ್ಯದ ಯಾವ ಲಾಭವು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ", "Sanskrit": "इष्टलाभाय यज्ञयागोपासनादिकं यत्कार्यं क्रियते, अशुद्धेन उच्चारणेन तस्मात्‌ कार्यात्‌ विशिष्टलाभो न कदापि सञ्जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार का अशुद्ध उच्चारण युक्त कार्य तो बड़ी विपत्ति को ही उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಶುದ್ದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರ್ಯವು ದೊಡ್ಡ ವಿಪತ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशम्‌ अशुद्धोच्चारणयुक्तं कार्यं तु महतीम्‌ विपदम्‌ एव उत्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुना जाता है की प्राचीन काल में 'इन्द्रशत्रुर्वर्धस्व' इस मन्त्र का अशुद्ध उच्चारण किया, उससे यजमान के लिए तो महाविनाश ही हुआ।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಇಂದ್ರಶತ್ರುರ್ವರ್ಧಸ್ವ' ಈ ಮಂತ್ರದ ಅಶುದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದಾಗ , ಅದರಿಂದ ಯಜಮಾನನ ಮಹಾವಿನಾಶವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "श्रूयते यत्‌ पुरा 'इन्द्रशत्रुर्वर्धस्व' इति मन्त्रस्य अशुद्धोच्चारणं कृतम्‌, तेन यजमानं प्रति तत्‌ अनिष्टकारकम्‌ एव सञ्जातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनीय शिक्षा में कहा है - “मन्त्रों हीनः स्वरतो वर्णतो वा, मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह।", "Kannada": "ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \" ಮಂತ್ರೋ ಹೀನಃ ಸ್ವರತೋ ವರ್ಣತೋ ವಾ , ಮಿಥ್ಯಾ ಪ್ರಯುಂಕ್ತೇ ನ ತಮರ್ಥಮಾಹ\".", "Sanskrit": "पाणिनीयशिक्षायाम्‌ उक्तम्‌ - \"मन्त्रो हीनः स्वरतो वर्णतो वा, मिथ्याप्रयुक्तो न तमर्थमाह।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद उच्चारण का यथार्थत्व जैसा होना चाहिए, उससे सही स्वर ज्ञान की अपेक्षा होती है।", "Kannada": "ವೇದೋಚ್ಚಾರಣೆಯ ಯಥಾರ್ಥವು ಹೇಗೆ ಇರಬೇಕೋ , ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಸ್ವರಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदोच्चारणस्य यथार्थत्वं यथा स्यात्‌, तस्मात्‌ समीचीनं स्वरज्ञानम्‌ अपेक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त, अनुदात्त, स्वरित भेद से स्वर तीन प्रकार के हैं।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ ಭೇದಗಳಿಂದ ಸ್ವರಗಳು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तस्वरितभेदेन स्वरः त्रिविधः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चैरुदात्तः”, नीचैरनुदात्तः”, ' समाहारः स्वरितः”, इन सूत्रों में पाणिनि ने उन तीनों स्वरों के लक्षण कहे हैं।", "Kannada": "ಉಚ್ಚೈರುದಾತ್ತಃ, ನೀಚೈರನುದಾತ್ತಃ, ಸಮಾಹಾರಃ ಸ್ವರಿತಃ , ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನಿಯು ಆ ಮೂರು ಸ್ವರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'उच्चैरुदात्तः', 'नीचैरनुदात्तः', 'समाहारः स्वरितः' इत्येतानि पाणिनिना तेषां त्रयाणां स्वराणां लक्षणानि प्रोक्तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "' अनुदात्तपदमेकवर्ज्यम्‌' इस पाणिनीय सूत्र में कहा है की वेद के प्रत्येक पद में अवश्य ही कुछ उदात्त स्वर होते हैं, और शेष स्वर अनुदात्त होता है।", "Kannada": "'ಅನುದಾತ್ತಪದಮೇಕವರ್ಜ್ಯಮ್' ಈ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ವೇದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸ್ವರಗಳು ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'अनुदात्तपदमेकवर्ज्यम्‌' इति एतस्मिन्‌ पाणिनीये सूत्रे उक्तं यद्‌ वेदस्य प्रत्येकस्मिन्‌ पदे अवश्यम्‌ एव कश्चित्‌ उदात्तस्वरः भवति, अवशिष्टाः च स्वराः अनुदात्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन अनुदात स्वरों में ही परिस्थिति विशेष होने से स्वरित दूसरा स्वर बनता है।", "Kannada": "ಆ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಸ್ವರಿತವು ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषु एव अनुदात्तेषु स्वरेषु परिस्थितिविशेषे स्वरितः इति अन्यतमः स्वरः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर प्रधानता का कारण वेदों में है, उन स्वरों का अर्थ नियन्त्रण है।", "Kannada": "ಸ್ವರಗಳ ಪ್ರಧಾನತೆಯ ಕಾರಣವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ, ಆ ಸ್ವರಗಳ ಅರ್ಥ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरप्रधानतायाः कारणं वेदेषु अस्ति, तेषां स्वराणाम्‌ अर्थनियन्त्रणत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से स्वरों से अर्थ नियन्त्रणकारी होता है यह ऊपर के उदाहरण में कहा ही है।", "Kannada": "ಯಾವ ರೀತಿಯಾಗಿ  ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಅರ್ಥವು ನಿಯಂತ್ರಣಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "केन प्रकारेण स्वराणाम्‌ अर्थनियन्त्रणकारित्वं भवति इति उपरिष्टाद्‌ उदाहरणं निधाय उक्तम्‌ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में शुद्ध उच्चारण सबसे पहले आवश्यक होता है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदेषु शुद्धोच्चारणं सर्वप्रथमम्‌ इष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका शुद्ध उच्चारण शिक्षा शास्त्र में उपदेश दिया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಶುದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च अशुद्धोच्चारणं शिक्षाशास्त्रं समुपदिशति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से ही छः वेदाङऱगों में शिक्षा नाम अङग की प्रधानता बताई है।", "Kannada": "ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆರು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾ ನಾಮವಾದ ಗ್ರಂಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतस्माद्‌ एव कारणात्‌ षट्सु वेदाङ्गेषु शिक्षानामकस्य अङ्गस्य मूर्धन्यत्वम्‌ आम्नातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा के अभिमत विषय प्रातिशाख्यों में देखते हैं और प्रातिशाख्य ग्रन्थ शिक्षा शास्त्र की प्राचीनता के प्रतिनिधि ही हैं।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮತವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ  ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳು ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षायाः अभिमतः विषयः प्रातिशाख्येषु दृश्यते एवं च प्रातिशाख्यग्रन्थाः शिक्षाशास्त्रस्य च प्राचीनतमाः प्रतिनिधयः इव सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता पाठ से सम्बन्धित सभी विषयों का वहाँ अङ्ग उपाङगों सहित प्रतिपादन किया है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾ ಪಾಠ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳ ಸಹಿತವಾದ ಉಪಾಂಗಗಳೊಡನೆ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संहितापाठसम्बन्धिनः सर्व अपि विषयाः तत्र साङ्गोपाङ्गतया प्रतिपादिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा शास्त्र का इतिहास बहुत प्राचीन है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವು ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "शिक्षाशास्त्रस्य इतिहासः पुरातनतरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु उस विषयक प्राचीन ग्रन्थ उपलब्ध नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥಗಳು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परं तद्विषयकाः प्राचीनतराः ग्रन्था न उपलभ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री वाचस्पति गैरोला अपने इतिहास में लिखते है की - सत्यकेतुविद्यालङ्कार का यह मत है की जैगीषव्य का शिष्य बाभ्रव्य शिक्षा शास्त्र का जनक हैं।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ವಾಚಸ್ಪತಿ ಗೈರೋಲ ಅವರು ಬರೆದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ - ಸತ್ಯಕೇತುವಿದ್ಯ ಅಲಂಕಾರದ ಮತವಾಗಿದೆ ಜೈಗೀಷವ್ಯನ ಶಿಷ್ಯ ಬಾಬ್ರವ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜನಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "श्रीवाचस्पतिगैरोला स्वकीये इतिहासे लिखति यत्‌ - सत्यकेतुविद्यालङ्कारस्य मतमिदं यत्‌ जैगीषव्यस्य शिष्यो बाभ्रव्यः शिक्षाशास्त्रं प्रणिनाय इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत के शान्ति पर्व में आचार्य गालव द्वारा शिक्षा ग्रन्थ का उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಶಾಂತಿ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಗಾಲವರು ಬರೆದ ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥದ ಉಲ್ಲೆಖವು ಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "महाभारते शान्तिपर्वणि आचार्यगालवकृतस्य शिक्षाग्रन्थस्य उल्लेखः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूना में भण्डारकर शोध संस्थान से भारद्वाज शिक्षा का प्रकाशन हुआ है।", "Kannada": "ಪೂನೆಯಲ್ಲಿ ಭಂಡಾರಕರ್ ಶೋಧ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಭಾರಧ್ವಾಜ ಶಿಕ್ಷಾದ ಪ್ರಾಕಾಶನವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "पूनायां भण्डारकरशोधसंस्थानतः भरद्वाजशिक्षायाः प्रकाशनं जातम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ नागेश्वर भट्ट की टीका है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರ ಟೀಕೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तत्र नागेश्वरभट्टस्य टीका च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नागेश्वर मत के द्वारा वह ग्रन्थ भारद्वाज ने लिखा है।", "Kannada": "ನಾಗೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರ ಮತದ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಗ್ರಂಥವು ಭಾರದ್ವಾಜರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು..", "Sanskrit": "नागेश्वरमतेन स ग्रन्थः भारद्वाजेन प्रणीतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षासङग्रह नामक ग्रन्थ में बत्तीस -शिक्षा पुस्तकों का सङ्रह प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ ಸಂಗ್ರಹ ನಾಮಕವಾದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆರಡು - ಶಿಕ್ಷಾ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षासङ्ग्रहनामके ग्रन्थे द्वात्रंशत्‌-शिक्षापुस्तकानां सङ्ग्रहः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों वेदों की भिन्न भिन्न शाखाओं में शिक्षा का सम्बन्ध है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನಭಿನ್ನ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्णाम्‌ अपि वेदानां भिन्नभिन्नशाखासु शिक्षायाः सम्बन्धः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीबलदेव-उपाध्याय ने अपने “वैदिक साहित्य और संस्कृति' - इस नाम के ग्रन्थ में याज्ञवल्क्य शिक्षा, वासिष्ठी शिक्षा आदि बीस ग्रन्थों का उल्लेख दिया है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ಬಲದೇವ-ಉಪಾಧ್ಯಾಯರವರು ಅವರ 'ವೈದಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ' ಈ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಶಿಕ್ಷಾ, ವಾಸಿಷ್ಠೀ ಶಿಕ್ಷಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रीबलदेव-उपाध्यायः स्वकीये 'वैदिक साहित्य और संस्कृति'-इत्यभिधेये ग्रन्थे याज्ञवल्क्यशिक्षा-वासिष्ठीशिक्षादीनां विंशतेः ग्रन्थानाम्‌ उल्लेखं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल प्राप्त पाणिनीय शिक्षा प्राचीन शिक्षासूत्रों की सहायता से रचना की गई है ऐसा बुद्धिमानों का विचार है।", "Kannada": "ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಕ್ಷಾ ಸೂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರಣೀತವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಬುದ್ಧಿ ಉಳ್ಳವರ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "साम्प्रतं समवाप्ता पाणिनीयशिक्षा प्राचीनशिक्षासूत्राणां साहाय्येन प्रणीता अभूद्‌ इति बुधानां विचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज के युग में स्वामि दयानन्द ने पाणिनीय शिक्षा का उद्धार किया है।", "Kannada": "ಇಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ದಯಾನಂದರು ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अद्यतनीये युगे स्वामिदयानन्दः पाणिनीयशिक्षायाः उद्धारं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह भी यहाँ स्मरण रखना चाहिए की यह शुक्ल यजुर्वेद में याज्ञवल्क्य शिक्षा, सामवेद में नारदीय शिक्षा, अथर्ववेद में माण्डूकी शिक्षा, और ऋग्वेद में पाणिनीय शिक्षा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಶಿಕ್ಷಾ , ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿ ನಾರದೀಯಶಿಕ್ಷಾ, ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಮಾಂಡೂಕಿಶಿಕ್ಷಾ, ಮತ್ತು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನೀಯಶಿಕ್ಷಾವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ अपि अत्र स्मरणीयम्‌ यद्‌ इदानीं शुक्लयजुर्वेदे याज्ञवल्क्यशिक्षा, सामवेदे नारदीशिक्षा, अथर्ववेदे माण्डूकीशिक्षा, किञ्च ऋग्वेदे पाणिनीयशिक्षा च प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनसे भिन्न अन्य कोई दूसरी शिक्षा प्राप्त नहीं होती है।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷಾವು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतद्भिन्ना न अन्या काऽपि शिक्षा उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय उपनिषद्‌ में शिक्षा विषय में क्या कहा है?", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "तैत्तिरीयोपनिषदि शिक्षाविषये किमुक्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सायण ने ऋग्वेद भाष्य भूमिका में क्या कहा है?", "Kannada": "ಸಾಯಣನು ಋಗ್ವೇದ ಭಾಷ್ಯದ ಭೂಮಿಕದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಿದರು?", "Sanskrit": "सायणः ऋग्वेदभाष्यभूमिकायां किम्‌ आह?"}}
{"translation": {"Hindi": "जैगीषव्य का शिष्य कौन हे?", "Kannada": "ಜೈಗೀಷವ್ಯರ ಶಿಷ್ಯ ಯಾರು?", "Sanskrit": "जैगीषव्यस्य शिष्यः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त-अनुदात्त-स्वरित-बोध कराने वाला पाणिनीय के दो सूत्रों को लिखिए।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಎರಡು ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "उदात्त-अनुदात्त-स्वरित-बोधकं पाणिनीयसूत्रद्वयं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत के शान्ति पर्व में कौन से शिक्षा ग्रन्थ का उल्लेख है?", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಶಾಂತಿಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ?", "Sanskrit": "महाभारते शान्तिपर्वणि कः शिक्षाग्रन्थः उल्लिखितः?"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ शिक्षा ग्रन्थों के नाम लिखिए।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "केषाञ्चन शिक्षाग्रन्थानां नामानि लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा साहित्य - यहाँ ` शिक्षा -शब्द का अर्थ होता है वैदिक मन्त्रों के उच्चारण विधि को सिखाने वाले ग्रन्थ है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ ಸಾಹಿತ್ಯ - ಇಲ್ಲಿ 'ಶಿಕ್ಷಾ-ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗಿರುತ್ತದೆ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षासाहित्यम्‌ - 'शिक्षा-शब्दस्य अत्र अर्थो भवति वैदिकमन्त्राणाम्‌ उच्चारणविधेः शिक्षको ग्रन्थः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा प्रातिशाख्य का परस्पर सम्बन्ध विषय में एक मत नहीं है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शिक्षा-प्रातिशाख्ययोः परस्परसम्बन्धविषये मतानाम्‌ ऐक्यं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा का साहित्य पर्याप्त रूप से विशाल है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪರ್ಯಾಪ್ತ ರೂಪದಿಂದ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षायाः साहित्यं पर्याप्तरूपेण विशालम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रधान शिक्षा का संक्षिप्त परिचय देने का प्रयास किया है - व्यासशिक्षा - इस ग्रन्थ के ऊपर महामहोपाध्याय-पण्डित वैङकटराम शर्मा द्वारा रचित वेद तैजस नाम की व्याख्या ग्रन्थ उपलब्ध है।", "Kannada": "ಪ್ರಧಾನ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ - ವ್ಯಾಸ ಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಗ್ರಂಥದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ - ಪಂಡಿತವೇಂಕಟರಾಮಶರ್ಮರು ರಚಿಸಿದ ವೇದ ತೈಜಸ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಗ್ರಂಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रधानशिक्षायाः संक्षिप्तपरिचयं दातुं प्रयासः क्रियते -व्यासशिक्षा- अस्य ग्रन्थस्य उपरि महामहोपाध्याय-पण्डितवैङ्कटरामशर्मणा रचितो वेदतैजसनाम्ना व्याख्याग्रन्थः समुपलब्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भरद्वाजशिक्षा- तैत्तरीय संहिता के साथ इस ग्रन्थ का सम्बन्ध है।", "Kannada": "ಭಾರಧ್ವಾಜಶಿಕ್ಷಾ - ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತಾದ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.", "Sanskrit": "भरद्वाजशिक्षा - तैत्तिरीयसंहितया सह अस्य ग्रन्थस्य सम्बन्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ग्रन्थ संहिता शिक्षा इस नाम से व्यवहार में लाया गया है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಂಹಿತಾ ಶಿಕ್ಷಾ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವ್ಯವಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं ग्रन्थः संहिताशिक्षा इति नाम्ना व्यवहृतः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ का प्रधान लक्ष्य ही संहिता पदों की शुद्धता ही है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ಪ್ರಧಾನ ಲಕ್ಷ್ಯವು ಸಂಹಿತಾ ಪದಗಳ ಶುದ್ಧತೆಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ग्रन्थस्य प्रधानलक्ष्यं हि संहितापदानां शुद्धता एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिए विशिष्ट नियमों का इस ग्रन्थ में विवरण है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಠ ನಿಯಮಗಳ ವಿವರಣೆಯು ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तदर्थं विशिष्टनियमानाम्‌ अस्मिन्‌ ग्रन्थे विवरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ विशिष्ट शब्दों का सङ्कलन भी विद्यमान है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಠ ಶಬ್ದಗಳ ಸಂಕಲನವು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वचिद्‌ विशिष्ठशब्दानां सङ्कलनम्‌ अपि विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय संहिता में वृजिन्‌ -शब्द का अर्थ उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ವೃಜಿನ್-ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयसंहितायां वृजिन्‌-शब्दस्य उपलब्धिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु जकार का उदात्त स्वर युक्त होने पर अकार युक्त वृजन इस प्रकार होता है ( वृजने “ज' उदात्तश्चेद्‌ अकारेण सहोच्यते )।", "Kannada": "ಆದರೆ ಜಕಾರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅಕಾರಯುಕ್ತವಾದ ವೃಜನ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ(ವೃಜನೆ 'ಜ' ಇದು ಉದಾತ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).", "Sanskrit": "किञ्च जकारस्य उदात्तस्वरयुक्तत्वे सति अकारयुक्तः वृजन इत्येवं भवति(वृजने 'ज' उदात्तश्चेद्‌ अकारेण सहोच्यते)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पर्शु-शब्द अन्तोदात्त हो तो “परशु इस रूप में जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪರ್ಶು-ಶಬ್ದದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿದ್ದರೆ 'ಪರಶು' ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण पर्शु-शब्दः अन्तोदात्तः चेत्‌ 'परशु' इत्यस्मिन्‌ रूपे परिणतो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ही यहाँ नियम प्रदर्शित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन एव प्रकारेण अत्र नियमाः प्रदर्शिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षर क्रम से ग्रन्थ का सङ्कलन है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷರ ಕ್ರಮದಿಂದ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಕಲನೆಯು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अक्षरक्रमेण ग्रन्थस्य सङ्कलनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा के अन्य विषयों का यहाँ पर अभाव है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾದ ಅನ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಅಭಾವವು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षायाः अन्येषां विषयाणाम्‌ अभावः अत्र विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शिक्षा प्राचीन प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥವು ಪ್ರಾಚೀನತಮವಾದದ್ದೆಂದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इयं शिक्षा प्राचीना इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री निवास दीक्षित द्वारा रचित सिद्धान्त शिक्षा भी इस शिक्षा के विषय प्रतिपादन में ही अनुसरण करती है।", "Kannada": "ಶ್ರೀನಿವಾಸ ದೀಕ್ಷಿತರ ದ್ವಾರ ರಚಿತವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಶಿಕ್ಷಾವು ಕೂಡ ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ವಿಷಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रीनिवासदीक्षीतेन रचिता सिद्धान्तशिक्षा अपि अस्याः शिक्षायाः विषयप्रतिपादने अनुगमनं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनीयशिक्षा - यह शिक्षा अत्यन्त प्रसिद्ध और लोकप्रिय है।", "Kannada": "ಪಾಣಿನೀಯಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಲೋಕಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पाणिनीयशिक्षा - शिक्षा इयम्‌ अतिप्रसिद्धा लोकप्रिया च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक के और वैदिक के शास्त्रों के लिए यह शिक्षा नितान्त उपयोगी होने से अधिक महत्त्वपूर्ण है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ನಿತಾಂತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಕಾರಣ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लौकिकानां वैदिकानाञ्च शास्त्राणां कृते इयं शिक्षा नितान्तम्‌ उपयोगित्वेन अधिकमहत्त्वपूर्णा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ में साठ श्लोक है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅರವತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ ग्रन्थे षष्टिः श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन श्लोकों में उच्चारण विधि सम्बद्ध विषयों का संक्षिप्त किन्तु उपयोगी विवरण दिया हुआ है।", "Kannada": "ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾರಣವಿಧಿ ಸಂಬದ್ಧ ವಿಷಯಗಳು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु श्लोकेषु उच्चारणविधिसम्बद्धानां विषयाणां संक्षिप्तं किञ्च उपादेयं विवरणं प्रदत्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ के रचयिता का नाम आज भी अज्ञात ही है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರರ ಹೆಸರು ಇವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ग्रन्थस्य रचयितुः नाम अद्यापि अज्ञातम्‌ एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ के अन्त में पाणिनि का उल्लेख दाक्षी पुत्र नाम से किया है।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ದಾಕ್ಷೀ ಪುತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थान्ते पाणिनेः उल्लेखः दाक्षीपुत्रनाम्ना कृतः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस उल्लेख से स्पष्ट होता है की पाणिनि इस ग्रन्थ के लेखक नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಉಲ್ಲೇಖದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ ಪಾಣಿನಿಯು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಲೇಖಕನಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उल्लेखेन स्पष्टः भवति यत्‌ पाणिनिः अस्य ग्रन्थस्य लेखको नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि मत के अनुयायी किसी वैयाकरण ने इस उपयोगी ग्रन्थ का निर्माण किया है।", "Kannada": "ಪಾಣಿನೀಯ ಮತದ ಅನುಯಾಯಿ ಯಾವುದೋ ವೈಯಾಕರಣರು ಈ ಉಪಯೋಗಿ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाणिनिमतानुयायी कोऽपि वैयाकरणः अस्य उपयोगिनः ग्रन्थस्य निर्माणम्‌ अकरोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ के ऊपर अनेक प्रकार की टीका भी उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ग्रन्थस्य उपरि बहुविधाः टीकाः अपि उपलब्धा भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिमाण में छोटी होने पर भी सारभूत होने से इसके अनुशीलन से संस्कृत भाषा में उपयोगी विषय का सुन्दर ज्ञान प्राप्त कर सकते है।", "Kannada": "ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಿದ್ದರೂ ಸಾರಭೂತವಾದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದರ ಅನುಶೀಲನದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಿಷಯದ ಸುಂದರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "परिमाणे न्यूनत्वेन अपि सारभूतत्वाद्‌ अस्य अनुशीलनेन संस्कृतभाषायाम्‌ उपयोगिनः विषयस्य सुष्टु ज्ञानं प्राप्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षासङग्रह नाम के ग्रन्थ में इकट्टे प्रकाशित बत्तीस शाखाओं का समूह है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ ಸಂಗ್ರಹ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಶಾಖೆಗಳ ಸಮೂಹವಿದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षासङ्ग्रहनामके ग्रन्थे एकत्र प्रकाशितानां द्वात्रिंशच्छाखानां समुच्चयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये शिक्षा चारों वेदों की विभिन्न शाखा से सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एताः शिक्षाः चतुर्णां वेदानां विभिन्नशाखातः सम्बद्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन शिक्षाओं का ही यहाँ संक्षिप्त वर्णन देते हैं।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आसाम्‌ एव शिक्षाणां संक्षिप्तवर्णनम्‌ अत्र दास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "याज्ञवल्क्यशिक्षा - परिमाण से यह शिक्षा बड़े आकार में है।", "Kannada": "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾ - ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಈ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸ್ವರೂಪವು ಬೃಹದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "याज्ञवल्क्यशिक्षा - परिमाणेन इयं शिक्षा बृहदाकारा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो सौ बत्तीस (२३२) श्लोक हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂರಮೂವತ್ತೆರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र द्वात्रंशदधिकद्विशतं (२३२) श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सम्बन्ध शुक्ल यजुर्वेद की वाजसनेयी शाखा के साथ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದ - ವಾಜಸನೇಯಿ ಶಾಖೆಯು ಕೂಡ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्याः सम्बन्धः शुक्लयजुर्वेदीय-वाजसनेयीशाखया सह अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शिक्षा में वैदिक स्वरों का उदाहरण के साथ विशिष्ट और विस्तृत वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕಸ್ವರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವರ್ಣನೆಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्यां शिक्षायां वैदिकस्वराणाम्‌ उदाहरणेन सह विशिष्टं विस्तृतं च वर्णनं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोप-आगम-विकार-प्रकृतिभाव आख्यानों के चार प्रकार सन्धियों का भी यहाँ विवेचन किया है।", "Kannada": "ಲೋಪ-ಆಗಮ-ವಿಕಾರ-ಪ್ರಕೃತಿಭಾವ ಆಖ್ಯಾನಗಳ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾದ ಸಂಧಿಗಳ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लोप-आगम-विकार-प्रकृतिभावाख्यानां चतुर्विधसन्धीनां विवेचनम्‌ अपि अत्र वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्णों के विभेद-स्वरूप-साम्य-वैषम्य आदि का भी वर्णन इस शिक्षा में किया है।", "Kannada": "ವರ್ಣಗಳ ಭೇದ-ಸ್ವರೂಪ-ಸಾಮ್ಯ-ವೈಷಮ್ಯ ಆದಿಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಈ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वर्णानां विभेद-स्वरूप-साम्य-वैषम्यादीनाम्‌ अपि वर्णनम्‌ अस्यां शिक्षायां विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वासिष्ठीशिक्षा - इसका भी सम्बन्ध वाजसनेयी संहिता के साथ ही है।", "Kannada": "ವಾಸಿಷ್ಠೀಶಿಕ್ಷಾ - ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧವಾದ ವಾಜಸನೇಯಿ ಸಂಹಿತಾವು ಕೂಡ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "वासिष्ठीशिक्षा - अस्याः अपि सम्बन्धः वाजसनेयीसंहितया सह एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस संहिता में ऋङ्मन्त्र यजु मन्त्र के भेद का अत्यधिक विस्तार से वर्णन किया है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಋಗ್ಮಂತ್ರ ಯಜುರ್ಮಂತ್ರದ ಭೇದವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यां संहितायाम्‌ ऋङ्मन्त्रयजुर्मन्त्रयोः पार्थक्यम्‌ अतिविस्तरेण वर्णितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शिक्षा के अनुसार से सम्पूर्ण शुक्ल यजुर्वेद की संहिता में ऋग्वेद के १२६७ मन्त्र हैं।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾದ ಅನುಸಾರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ೧೨೬೭ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अनया शिक्षया अनुसारेण समग्रायामपि शुक्लयजुर्वदीयसंहितायाम्‌ ऋग्वेदीयाः १२६७ मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यजुर्वेद की संख्या २८२३ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ  ೨೮೨೩ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र यजुषां संख्याः २८२३ सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह संख्या विभाग इस वेद के अध्ययन कर्ताओं के लिए अत्यन्त उपयोगी होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿನ ಸಂಖ್ಯಾವಿಭಾಗವು ಈ ವೇದದ ಅಧ್ಯಯನ ಕರ್ತೃಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अयं संख्याविभागः अस्य वेदस्य अध्ययनकर्तृभ्यः अतीव उपयोगी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायनीशिक्षा- इस शिक्षा में केवल तेरह श्लोक हैं।", "Kannada": "ಕಾತ್ಯಾಯನಿ ಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹದಿಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "कात्यायनी शिक्षा- अस्यां शिक्षायां केवलं त्रयोदश श्लोकाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जयन्त स्वामी नाम के किसी विद्वान ने इसकी टीका को लिखा था।", "Kannada": "ಜಯಂತ ಸ್ವಾಮಿ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸನು ಇದರ ಟೀಕಾವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "जयन्तस्वामिनामा कोऽपि विद्वान्‌ अस्याः टीकां लिखितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाराशरी शिक्षा इस शिक्षा में एक सो साठ (१६०) श्लोक हैं।", "Kannada": "ಪಾರಶರೀ ಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೂರು ಅರವತ್ತು (೧೬೦)ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "पाराशरीशिक्षा- अस्यां शिक्षायां षष्ट्यधिकशतं (१६०) श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ में भी सन्धि-स्वर-वर्ण आदि के विषयों पर विवेचन किया है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿ-ಸ್ವರ-ವರ್ಣ ಆದಿ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ ग्रन्थे अपि सन्धि-स्वर-वर्णादीनां विषयाणां विवेचनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "माण्डव्यशिक्षा- इस शिक्षा का सम्बद्ध शुक्ल यजुर्वेद के साथ है।", "Kannada": "ಮಾಂಡವ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಶಿಕ್ಷಾವು ಸಂಬದ್ಧ ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದದ ಸಹಿತವಿದೆ.", "Sanskrit": "माण्डव्यशिक्षा- इयं शिक्षा शुक्लयजुर्वदेन सह सम्बद्धा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ में वाजसनेयी संहिता में प्रयुक्त नाम औष्ठ्य वर्णो का सङ्ग्रह विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಾಜಸನೇಯಿ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಎಂಟು ವರ್ಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ ग्रन्थे वाजसनेयीसंहितायां प्रयुक्तानां नामौष्ठ्यवर्णानां सङ्ग्रहो विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्यधिक परिश्रम से समस्त संहिता का अध्ययन करके उपयोगी इस ग्रन्थ को लिखा है।", "Kannada": "ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಸಂಹಿತಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतीवपरिश्रमेण समस्तसंहिताया अध्ययनं कृत्वा उपादेयः अयं ग्रन्थः लिखितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य शिक्षा ग्रन्थों से इस ग्रन्थ की विशिष्टता भी स्पष्ट ही है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಈ ಗ್ರಂಥದ ವೈಶಿಷ್ಯತೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यशिक्षाग्रन्थेभ्यः अस्य ग्रन्थस्य विशिष्टता अपि स्पष्टा एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर का और वर्ण का विचार नहीं करके केवल होठ से उच्चारित वर्णों का ही यहाँ सङ्ग्रह किया है।", "Kannada": "ಸ್ವರದ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡದೇ ಕೇವಲ ತುಟಿಗಳಿಂದಲೇ ಉಚ್ಚರಿಸುವ ವರ್ಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरस्य वर्णस्य च विचारम्‌ अकृत्वा एव केवलम्‌ ओष्ठेन उच्चारितवर्णानाम्‌ एवात्र सङ्ग्रहः कृतः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमोघानन्दिनीशिक्षा- इस ग्रन्थ में एक सौ तीस (१३०) श्लोक है।", "Kannada": "ಅಮೋಘನಂದಿನೀಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನೂರಾಮೂವತ್ತು(೧೩೦)ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अमोघानन्दिनीशिक्षा- अस्मिन्‌ ग्रन्थे त्रिंशदधिकशतं (१३०) श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ स्वर का और वर्ण का सुक्ष्म विचार किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವರದ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अत्र स्वरस्य वर्णस्य च सूक्ष्मविचारः कृतः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ का संक्षिप्त संस्करण भी है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ग्रन्थस्य संक्षिप्तसंस्करणमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस संस्करण में केवल सत्तरह श्लोक ही हैं।", "Kannada": "ಈ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹದಿನೇಳು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ संस्करणे केवलं सप्तदश श्लोकाः एव वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "माध्यन्दिनीशिक्षा- इस ग्रन्थ में केवल द्वित्व नियमों का ही विवेचन है।", "Kannada": "ಮಾಧ್ಯಂದಿನೀ ಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ದ್ವಿತ್ವ ನಿಯಮಗಳ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "माध्यन्दिनी शिक्षा- ग्रन्थे अस्मिन्‌ केवलं द्वित्वनियमानां विवेचनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो प्रकार का यह ग्रन्थ है, एक बड़े आकार का, दूसरा लघु आकार का।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ - ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಆಕಾರದ ಗ್ರಂಥ.", "Sanskrit": "द्विविधः अयं ग्रन्थः, एकः बृहदाकारः, द्वितीयस्तु लघ्वाकारः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहला गद्यात्मक है और दूसण पद्यात्मक है।", "Kannada": "ಮೊದಲನೆಯದು ಪದ್ಯಾತ್ಮಕ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಪದ್ಯಾತ್ಮಕ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमो गद्यात्मकः द्वितीयः पद्यात्मकः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्णरत्नप्रदीपिका- इस ग्रन्थ के रचयिता भारद्वाज वंशीय कोई अमरेश नाम का विद्वान है।", "Kannada": "ವರ್ಣರತ್ನದೀಪಿಕಾ - ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರ ಭಾರದ್ವಾಜ ವಂಶದ ಅಮರೇಶ ಎಂಬ ವಿದ್ವಾಂಸನಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "वर्णरत्नप्रदीपिका- अस्य ग्रन्थस्य रचयिता भारद्वाजवंशीयः कोऽपि अमरेशनामकः विद्वान्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका भी समय अज्ञात ही है।", "Kannada": "ಇವರ ಸಮಯವೂ ಯಾವಾಗ ಎಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य अपि समयः अज्ञातः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ में दो सौ सत्ताईस (२२७) श्लोक हैं।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂರೈಪ್ಪತ್ತೆಳು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ ग्रन्थे सप्तविंशत्यधिकशतं (२२७) श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नाम अनुरूप से ही इस ग्रन्थ में वर्ण-स्वर-सन्धि साङ्गोपाङ्ग का विवेचन है।", "Kannada": "ಹೆಸರಿನ ಅನುರೂಪವಾಗಿ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವರ್ಣ-ಸ್ವರ-ಸಂಧಿಗಳ ಅಂಗ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗಗಳ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नामानुरूपेण एव अस्मिन्‌ ग्रन्थे वर्ण-स्वर-सन्धीनां साङ्गोपाङ्गं विवेचनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केशवी शिक्षा- इसके रचयिता आस्तिक मुनि के वंशज गोकुल दैवज्ञ का पुत्र केशव दैवज्ञ है।", "Kannada": "ಕೇಶವೀ ಶಿಕ್ಷಾ - ಇದರ ರಚನಾಕಾರರು ಆಸ್ತಿಕಮುನಿಯ ವಂಶಜ ಗೋಕುಲದೈವಜ್ಞನ ಪುತ್ರ ಕೇಶವ ದೈವಜ್ಞ.", "Sanskrit": "केशवी शिक्षा- अस्याः रचयिता आस्तिकमुनेः वंशजो गोकुलदैवज्ञस्य पुत्रः केशवदैवज्ञः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो प्रकार की शिक्षा उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಎರಡು ವಿಧವಾದ ಶಿಕ್ಷಾ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्विविधा इयं शिक्षा समुपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहली शिक्षा में माध्यन्दिन शाखा से सम्बद्ध परिभाषाओं का विस्तृत विवेचन है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಾದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧ ಪರಿಭಾಷಾಗಳ ವಿಸೃಸ್ತ ವಿವೇಚನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्राथमिकीशिक्षायां माध्यन्दिनशाखातः सम्बद्धपरिभाषाणां विस्तृतं विवेचनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिज्ञा आदि सम्पूर्ण नौ सूत्रों की विस्तृत व्याख्या उदाहरण के साथ यहाँ दी है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ಆದಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಒಂಭತ್ತು ಸೂತ್ರಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिज्ञा-समस्तानां नवसूत्राणां विस्तृतव्याख्या उदाहरणेन सह अत्र प्रदत्ता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरी शिक्षा पद्यात्मक है, यहाँ इक्कीस पद्यो में स्वर का विस्तृत विचार किया है।", "Kannada": "ಎರಡನೆಯ ಶಿಕ್ಷಾ ಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವಿಚಾರಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "द्वितीया शिक्षा पद्यात्मिका वर्तते, एकविंशतौ पद्येषु अत्र स्वरस्य विस्तृतविचारः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मल्लशर्मशिक्षा- इस ग्रन्थ के रचयिता उपमन्य गोत्रीय अग्निहोत्री खगपति महोदय के पुत्र मल्लशर्मा इस नाम का कोई कान्यकुब्जब्राह्मण है।", "Kannada": "ಮಲ್ಲಶರ್ಮಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃ ಉಪಮನ್ಯ ಗೋತ್ರದವನಾದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಖಗಪತಿಮಹೋದಯನ ಪುತ್ರನಾದ ಮಲ್ಲಶರ್ಮ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜಬ್ರಾಹ್ಮಣ.", "Sanskrit": "मल्लशर्मशिक्षा- अस्य ग्रन्थस्य रचयिता उपमन्यगोत्रीयः अग्निहोत्री खगपतिमहोदयस्य पुत्रः मल्लशर्मा इति नामकः कोऽपि कान्यकुब्जब्राह्मणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शिक्षा में चौसठ (६४) श्लोक है।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ೬೪ ಶೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्यां शिक्षायां चतुःषष्टिः (६४) श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेखक के कथन अनुसार से इसकी रचना १७८१-शताब्दी है।", "Kannada": "ಲೇಖಕರು ಹೇಳುವಂತೆ ಇದರ ರಚನೆಯು ೧೭೮೧ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "लेखककथनानुसारेण अस्या रचना १७८१-विक्रमाब्दे अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वराङ्कशशिक्षा- इस शिक्षा का रचयिता जयन्त स्वामी नाम का कोई विद्वान था।", "Kannada": "ಸ್ವರಾಂಕುಶ ಶಿಕ್ಷಾ- ಈ ಶಿಕ್ಷಾದ ರಚನಾಕಾರ - ಜಯಂತಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸ.", "Sanskrit": "स्वराङ्कशशिक्षा- अस्याः शिक्षाया रचयिता जयन्तस्वामीनामकः कोऽपि विद्वान्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षोडशश्लोकीशिक्षा- श्री रामकृष्ण नाम के विद्वान द्वारा षोडश श्लोकी शिक्षा इस नाम का एक लघु ग्रन्थ प्रणीत है, जहाँ स्वर का और व्यञ्जन का विचार किया है।", "Kannada": "ಷೋಡಷಶ್ಲೋಕಿಶಿಕ್ಷಾ - ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿದ್ವಾಂಸನಿಂದ ಷೋಡಷಶ್ಲೋಕೀ ಶಿಕ್ಷಾ ಈ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು,ಎಲ್ಲಿ ಸ್ವರದ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಜನದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "षोडशश्लोकीशिक्षा- श्रीरामकृष्णनामकेन विदुषा षोडशश्लोकीशिक्षा इति नामकः लघुः एकः ग्रन्थः प्रणीतः, यत्र स्वरस्य व्यञ्जनस्य च विचारः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवसाननिर्णयशिक्षा- वैदिक व्याकरण सम्बन्धी पद प्रयोग नियमो के ज्ञान के लिए स्वर वर्ण आदि ज्ञान की सुलभता के लिए इस शिक्षा की रचना अनन्तदेव विद्वान ने की।", "Kannada": "ಅವಸಾನನಿರ್ಣಯಶಿಕ್ಷಾ - ವೈದಿಕ-ವ್ಯಾಕರಣ-ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾದ ಪದಗಳ ನಿಯಮಗಳ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವರ ವರ್ಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ಅನಂತದೇವನಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.", "Sanskrit": "अवसाननिर्णयशिक्षा- वैदिकव्याकरणसम्बन्धिपदप्रयोगनियमानां ज्ञानाय स्वरवर्णादिज्ञानानां सौलभ्याय च इयं शिक्षा प्रणीता अनन्तदेवेन विदुषा।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातिशाख्यप्रदीपशिक्षा- इस पाण्डित्य पूर्ण शिक्षा शास्त्र को सदाशिव पुत्र बालकृष्ण नाम के किसी विद्वान ने की है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯಪ್ರದೀಪಶಿಕ್ಷಾ-ಈ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಶಿಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸದಾಶಿವಪುತ್ರನಾದ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಯಾವುದೋ ಒಬ್ಬ ವಿದ್ವಾಂಸಕನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "प्रातिशाख्यप्रदीपशिक्षा- इदं पाण्डित्यपूर्ण शिक्षाशास्त्रं सदाशिवपुत्रेण बालकृष्णनाम्ना केनापि विदुषा कृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शिक्षा परिमाण में बड़ी है।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾವು ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षा इयं परिमाणे गरिष्ठा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शिक्षा शास्त्र कुछ इस प्रकार प्राचीन शास्त्र की आलोचना करके ही इसकी रचना की।", "Kannada": "ಈ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಯಾವುದೋ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿ ಇದರ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षाशास्त्रमिदं किमपि ईदृशं प्राचीनम्‌ शास्त्रम्‌ आलोक्य एव प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ में कुछ व्याकरण प्रयोग परक पद्य ग्रन्थ के अन्त में उद्धृत है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಕರಣಪ್ರಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪದ್ಯ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ ग्रन्थे कतिपयानि व्याकरणप्रयोगपराणि पद्यानि ग्रन्थान्तरात्‌ समुद्धृतानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर वर्ण आदि शिक्षा का सम्पूर्ण विषयों का सरल साङ्ग और उपाङ्ग सहित यहाँ विवेचना की है।", "Kannada": "ಸ್ವರವರ್ಣಾದಿ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಅದರ ಅಂಗ ಮತ್ತು ಉಪಾಂಗಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरवर्णादिशिक्षायाः समग्रविषयाणां सरसं सरलं साङ्कोपाङ्गं च विवेचनम्‌ अत्र वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा शास्त्र के यथार्थ ज्ञान लाभ के लिए यह ग्रन्थ अत्यधिक उपयोगी है।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಗ್ರಂಥವು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯೋಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शिक्षाशास्त्रस्य यथार्थज्ञानलाभाय ग्रन्थोऽयम्‌ अतीव उपादेयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नारदीयशिक्षा- यह शिक्षा ग्रन्थ सामवेद से सम्बद्ध है।", "Kannada": "ನಾರದೀಯ ಶಿಕ್ಷಾ - ಈ ಶಿಕ್ಷಾವು ಸಾಮವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नारदीयशिक्षा- अयं शिक्षाग्रन्थः सामवेदेन सम्बद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अत्यन्त विस्तृत और उपयोगी शिक्षा है।", "Kannada": "ಇದು ಅತಿವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮತ್ತು ಉಪಯುಗವಾಗುವ ಶಿಕ್ಷಾ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतिविस्तृता इयम्‌ उपादेया च शिक्षा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ की शोभाकर भू के द्वारा विस्तृत व्याख्या भी लिखी गई है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಶೋಭಾಕರಭಟ್ಟರವರು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य ग्रन्थस्य शोभाकरभद्देन विस्तृता व्याख्या अपि लिखिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह व्याख्या नितान्त प्रौढ और प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ನಿತಾಂತವಾಗಿ ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्येयं नितान्तप्रौढा प्रसिद्धा च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद के स्वरों के रहस्य को जानने के लिए यह ग्रन्थ अत्यन्त उपयोगी है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಗ್ರಂಥವು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಕಾರಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामवेदीयस्वराणां रहस्यं विज्ञातुम्‌ अयं ग्रन्थः अतीव उपयोगी वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद की दो दूसरी भी शिक्षा (१७) गौतमी (१८) और लोमेशी शिक्षा।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದ ಎರಡು ಅನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾಗಳು ಇವೆ - (೧೭) ಗೌತಮೀ ಮತ್ತು (೧೮) ಲೋಮೇಶಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सामवेदीये द्वे अन्येऽपि शिक्षे स्तः- (१७) गौतमी (१८) लोमेंशीशिक्षा चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "माण्डूकी शिक्षा- यह अथर्ववेद से सम्बद्धित शिक्षा है।", "Kannada": "ಮಾಂಡೂಕೀ ಶಿಕ್ಷಾ - ಅಥರ್ವ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಶಿಕ್ಷಾ ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "माण्डूकी शिक्षा- अथर्ववेदेन सम्बद्धा इयं शिक्षा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें एक सौ उन्नासी (१७९) श्लोक हैं।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ನೂರಎಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು (೧೭೯) ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्याम्‌ ऊनाशीत्यधिकशतं (१७९) श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के स्वरों का और वर्णो का उचित ज्ञान के लिए यह शिक्षा अत्यन्त ही प्रशंसनीय है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವ ವೇದದ ಸ್ವರಗಳ ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಾವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य स्वराणां वर्णानां च सुष्टुज्ञानाय इयं शिक्षा महनीया श्लाघनीया च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ अन्य भी शिक्षा ग्रन्थ प्राप्त होते हैं, जिनका नाम-निर्देश ही पर्याप्त होगा।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಅನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಯಾವುದರ ನಾಮ-ನಿರ್ದೇಶವೇ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कतिपये अन्ये अपि शिक्षाग्रन्थाः प्राप्यन्ते, येषां नाम-निर्देशः एव पर्याप्तो भविष्यति|"}}
{"translation": {"Hindi": "इन ग्रन्थों की रचना याज्ञवल्क्य मुनि ने की है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನಾಕಾರರು ಯಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಮುನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एतेषां ग्रन्थानां रचयिता याज्ञवल्क्यमुनिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भरद्वाज शिक्षा का अन्य नाम क्या है?", "Kannada": "ಭಾರದ್ವಾಜ ಶಿಕ್ಷಾದ ಅನ್ಯ ನಾಮವೇನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "भरद्वाजशिक्षायाः अपरं नाम किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनीय शिक्षा में कितने श्लोक है?", "Kannada": "ಪಾಣಿನೀಯ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "पाणिनीयशिक्षायां कति श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "याज्ञवल्क्य शिक्षा में किसका विवेचन किया है?", "Kannada": "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಯಾರ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "याज्ञवल्क्यशिक्षायां केषां विवेचनं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वासिष्ठी शिक्षा का सम्बन्ध किस संहिता के साथ है?", "Kannada": "ವಾಸಿಷ್ಠೀ ಶಿಕ್ಷಾದ ಸಂಬಂಧವು ಯಾವ ಸಂಹಿತಾದ ಜೊತೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "वासिष्ठीशिक्षायाः सम्बन्धः कया संहितया सह अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायनी शिक्षा में कितने श्लोक हैं?", "Kannada": "ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "कात्यायनीशिक्षायां कति श्लोकाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाराशरीशिक्षा में कौन से विषयों पर विवेचना की है?", "Kannada": "ಪಾರಾಶರೀಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "पाराशरीशिक्षायां केषां विषयाणां विवेचनं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमोघनन्दिनीशिक्षा में कितने श्लोक हैं?", "Kannada": "ಅಮೋಘನಂದಿನಿಶಿಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "अमोघानन्दिनीशिक्षायां कति श्लोकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केशवीशिक्षा का रचयिता कौन है?", "Kannada": "ಕೇಶವೀಶಿಕ್ಷಾ ಯಾರ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "केशवीशिक्षायाः रचयिता कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मल्लशर्मशिक्षा का रचयिता कौन है?", "Kannada": "ಮಲ್ಲಶರ್ಮಶಿಕ್ಷಾದ ರಚನಾಕಾರರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "मल्लशर्मशिक्षायाः रचयिता कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "माण्डूकीशिक्षा किस वेद से सम्बद्धित है?", "Kannada": "ಮಾಂಡೂಕೀಶಿಕ್ಷಾ ಯಾವ ವೇದದಿಂದ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "माण्डूकीशिक्षा केन वेदेन सम्बद्धा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों का दूसरा अङ्ग कल्प है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಎರಡನೇ ಅಂಗವೇ ಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदानां द्वितीयम्‌ अङ्गम्‌ अस्ति कल्पः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण काल में याग का उतना प्रचार हुआ की उनका यथावत ज्ञान के लिए पूर्ण परिचय देने वाले ग्रन्थों कौ आवश्यकता अनुभव हुई।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾಗಗಳ ಪ್ರಚಾರವು ಅಷ್ಟು ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅದರ ಯಥಾವತ್ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಡುವ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಅದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಅನುಭವವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "ब्राह्मणकाले यागस्य तावान्‌ प्रचारो जातो यत्‌ तेषां यथावत्‌ ज्ञानाय पूर्णपरिचयप्रदायक-ग्रन्थानाम्‌ आवश्यकता अनुभूयते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन आवश्यकता को ही कम शब्दों के द्वारा पूरा करने के लिए कल्प सूत्रों की रचना हुई।", "Kannada": "ಆ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಪ ಸೂತ್ರಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ताम्‌ एव आवश्यकतां स्वल्पैः शब्दैः पूरयितुं कल्पसूत्राणि विरचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद विहित कर्मो की व्यवस्था के लिए क्रम पूर्वक कल्प शास्त्र में कल्पना की।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदविहितानां कर्मणां व्यवस्थापनं क्रमपूर्वकं कल्पशास्त्रे कल्पितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा - “कल्पो वेदविहितानां कर्मणामानुपूर्व्यण कल्पनाशास्त्रम्‌'।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ  ವೇದವಿಹಿತವಾದ ಕರ್ಮಣಾದಲ್ಲಿ ಅನುಪೂರ್ವ್ಯವಾದ ಕಲ್ಪನಾಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ\".", "Sanskrit": "उक्तञ्च- 'कल्पो वेदविहितानां कर्मणामानुपूर्व्येण कल्पनाशास्त्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्पसूत्र दो प्रकार के होते हैं - श्रौतसूत्र और स्मार्त्तसूत्र।", "Kannada": "ಕಲ್ಪ ಸೂತ್ರಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ - ಶ್ರೌತ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಥ ಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "कल्पसूत्राणि द्विविधानि- श्रौतसूत्राणि स्मार्त्तसूत्राणि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद युक्त याग विधानों के प्रकाशक ही श्रौतसूत्र है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಾದ ಯಾಗ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿರುವುದೇ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्युक्तानां यागविधीनां प्रकाशकानि हि श्रौतसूत्राणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मार्त्तसूत्र भी दो प्रकार के है - गृह्यसूत्र और धर्मसूत्र।", "Kannada": "ಸ್ಮಾರ್ತ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ - ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्मार्त्तसूत्राणि अपि द्विधा - गृह्यसूत्राणि धर्मसूत्राणि चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रौतसूत्र में अग्नित्रय आधान, अग्निहोत्र, दर्शपूर्णमास, पशुयाग और अनेक प्रकार के सोमयाग के विषयों का उल्लेख है।", "Kannada": "ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿತ್ರಯಾಧಾನ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ, ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಃ, ಪಶುಯಾಗಃ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾನಾವಿಧ ಸೋಮಯಾಗಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रौतसूत्रेषु अग्नित्रयाधानम्‌, अग्निहोत्रम्‌, दर्शपूर्णमासः, पशुयागः इत्येते नानाविधाः सोमयागाश्चेति विषयाः समुपपादिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य रूप से कल्प सूत्र चार प्रकार के है -१. श्रौतसूत्र , २. गृह्यसूत्र , ३. धर्मसूत्र, ४ और शुल्वसूत्र।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯರೂಪದಿಂದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ - ೧.ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ ,೨ಗ಼ೃಹ್ಯಸೂತ್ರ, ೩.ಧರ್ಮಸೂತ್ರ, ೪ಂಅತ್ತು ಶುಲ್ವ ಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "मुख्यतः कल्पसूत्राणि सन्ति चतुर्विधानि-१.श्रौतसूत्रम्‌,२. गृह्यसूत्रम्‌, ३. धंर्मसूत्रम्‌, ४.शुल्वसूत्रञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रौतसूत्र में उनके अनुष्ठान आचार यागों का वर्णन विद्यमान है, जिनका सम्पादन तीन वर्णों के द्वारा अवश्य करना चाहिए।", "Kannada": "ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ ಆಚಾರ ಯಾಗಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಯಾವುದರ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रौतसूत्रे तेषाम्‌ अनुष्ठानाचारयागानां वर्णनं विद्यते, येषां सम्पादनं त्रैवर्णिकैः अवश्यं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोलह संस्कारों का विशिष्ट वर्णन भी गृह्यसूत्रों में किया है।", "Kannada": "ಹದಿನಾರು ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "षोडशसंस्काराणां विशिष्टं वर्णनम्‌ अपि गृह्यसूत्रेषु कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य रूप से गृह्यसूत्र में गृह्याग्नि सम्बद्ध यागों का उपनयन विवाह श्राद्ध आदि संस्कारों का विस्तृत विवरण दिया है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿ ಸಂಬದ್ಧ ಯಾಗಗಳ ಉಪನಯನ, ವಿವಾಹ, ಶ್ರಾದ್ಧದಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुख्यतः गृह्यसूत्रे गृह्याग्निसम्बद्धयागानाम्‌ उपनयनविवाहश्राद्धादीनां संस्काराणां विस्तृतं विवरणं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्मसूत्रों में धार्मिक नियम, प्रजाओं और राजा के कार्त्तव्यों की चर्चा, चार वर्ण, चार आश्रम, उनका धर्म पूर्ण रूप से निरूपण किया है।", "Kannada": "ಧರ್ಮಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿಯಮ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಮತ್ತು ರಾಜರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಚರ್ಚೆ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣ, ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮ, ಮತ್ತು ಆ ಧರ್ಮಪೂರ್ಣ ರೂಪದಿಂದ ಅದರ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धर्मसूत्रेषु धार्मिकनियमाः, प्रजानां राज्ञां च कर्त्तव्यचर्याः, चत्वारो वर्णाः, चत्वारः आश्रमाः, तेषां धर्माः पूर्णतया निरूपिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्मसूत्र में चार वर्णो का और आश्रमों का तथा राजा के भी कर्तव्य का निर्देश है।", "Kannada": "ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳ ಮತ್ತು ರಾಜನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "धर्मसूत्रे चतुर्ण्णां वर्णानाम्‌ आश्रमाणाञ्च किञ्च राज्ञाम्‌ अपि कर्तव्यानि निर्दिष्टानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये तीन ही वस्तुत: प्रधान रूप से कल्पसूत्र के मत है।", "Kannada": "ಈ ಮೂರು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಧಾನ ರೂಪದಿಂದ ಕಲ್ಪ ಸೂತ್ರದ ಮತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इमानि एव त्रीणि वस्तुतः प्रधानानि कल्पसूत्राणि मतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा शुल्वसूत्र तो विशेष रूप से वेदि निर्माण प्रकार का प्रतिपादन करता है।", "Kannada": "ನಲ್ಕನೇಯದು ಶುಲ್ವಸೂತ್ರ ಇದು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ವೇದಿನಿರ್ಮಾಣಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थं शुल्वसूत्रं तु विशेषतः वेदिनिर्माणप्रकारं प्रतिपादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र का वैज्ञानिक महत्त्व है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಹತ್ವವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूत्रस्य वैज्ञानिकं महत्त्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य रूप से शुल्बसूत्र भी कल्पसूत्र ही है, वह श्रौतसूत्र के अन्तर्गत आता है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಶುಲ್ಬಸೂತ್ರವೂ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ, ಅದು ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದ ಅಂತರ್ಗತವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुख्यतः शुल्बसूत्रम्‌ अपि कल्पसूत्रमेव, तत्‌ श्रौतसूत्रान्तर्गतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र ही भारतीय ज्यामिति शास्त्र का प्रवर्तक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವೂ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रम्‌ एव भारतीयज्यामितिशास्त्रस्य प्रवर्तकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाश्चात्त्यों के द्वारा पाइथागोरस आदि ज्यामिति शास्त्र रचे हुए है, जो कल्पना की है, वे शुल्वसूत्र को देखकर दृढ़ इच्छा करते हैं की यह ज्यामिति शास्त्र भारतीयों के द्वारा पाश्चात्य ज्यामिति शास्त्र उत्पत्ति से बहुत वर्षों पहले ही प्रकट कर दी है।", "Kannada": "ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು ಪೈಥಾಗೋರಸ್ ಆದಿ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಅವು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿದೆ, ಆ ಶುಲ್ವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ದೃಢ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಏನೆಂದರೆ ಈ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಭಾರತೀಯರ ದ್ವಾರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಕಟವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "पाश्चात्त्यैः पिथागोरस-प्रभृतिभिः ज्यामितिशास्त्रं प्रणीतम्‌ इति ये कल्पयन्ति, ते शुल्वसूत्रं दृष्ट्या दृढीकुर्न्तु यत्‌ इदम्‌ ज्यामितिशास्त्रं भारतीयैः पाश्चात्यज्यामितिशास्त्रोत्पत्तेः बहुदिवसपूर्वम्‌ एव प्रकटीकृतम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्पसूत्र उसका इसका सम्बन्ध बन्धन भेद युक्त है।", "Kannada": "ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಈ ಸಂಬಂಧ ಬಂಧನದ ಭೇದವೂ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कल्पसूत्राणि तत्तद्वेदसम्बन्धनिबन्धनभेदयुतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ - ऋग्वेद के कल्पसूत्र - आश्वलायन ,और शाङखायन।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರ - ಆಶ್ವಲಾಯನ, ಮತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನ.", "Sanskrit": "तत्र-ऋग्वेदस्य कल्पसूत्रम्‌ - आश्वलायनम्‌, शाङ्खायनञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों ही कल्पसूत्र के श्रौतसूत्र और गृह्यसूत्र सम्मिलित विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡು ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ ಸಮ್ಮೀಲಿತವಾಗಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः उभयोरपि कल्पसूत्रयोः श्रौतसूत्र गृह्यसूत्रञ्च सम्मिलितं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्ल यजुर्वेद के कल्पसूत्र - कात्यायन श्रौतसूत्र, पारस्कर गृह्यसूत्र,और कात्यायन शुल्बसूत्र है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳು - ಕಾತ್ಯಾಯನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ, ಪಾರಸ್ಕರಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ, ಕಾತ್ಯಾಯನಶುಲ್ಬಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य कल्पसूत्रम्‌ - कात्यायनश्रौतसूत्रम्‌, पारस्करगृह्यसूत्रम्‌, कात्यायनशुल्बसूत्रं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्ण यजुर्वेद के कल्पसूत्र - बौधायनसूत्र, और आपस्तम्बसूत्र है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಯಜುರ್ವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳು - ಬೌಧಾಯನಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಆಪಸ್ತಂಬಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदस्य कल्पसूत्रम्‌ - बौधायनसूत्रम्‌ आपस्तम्बसूत्रञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों कल्पसूत्र के श्रौत गृह्य धर्म शुल्वसूत्र सभी ही हैं ये दोनों ग्रन्थ पूर्ण रूप में है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡು ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳ ಶ್ರೌತ ಗೃಹ್ಯ ಧರ್ಮ ಶುಲ್ಬಸೂತ್ರ ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಎರಡು ಗ್ರಂಥ ಪೂರ್ಣ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः कल्पसूत्रयोः श्रौतगृह्यधर्मशुल्वसूत्राणि सर्वाणि अपि सन्ति इति ग्रन्थौ इमौ पूर्णरूपौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद के कल्पसूत्र - लाट्यायन श्रौतसूत्र, और द्राह्यायण।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳು - ಲಾಟ್ಯಾಯನಶ್ರೌತಸೂತ್ರ, ಮತ್ತು ದ್ರಾಹ್ಯಾಯಣ.", "Sanskrit": "सामवेदस्य कल्पसूत्रम्‌ - लाट्यायनश्रौतसूत्रम्‌, द्राह्मायणञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैमिनीय शाखा का श्रौतसूत्र, जैमिनि गृह्यसूत्र, गोभिल गृह्यसूत्र, और खादिर गृह्यसूत्र है।", "Kannada": "ಜೈಮಿನೀಯ ಶಾಖೆಯ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ, ಜೈಮಿನಿ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ, ಗೋಭಿಲ ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ, ಮತ್ತು ಖಾದಿರಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "जैमिनीयशाखायाः श्रौतसूत्रम्‌, जैमिनिगृह्यसूत्रम्‌, गोभिलगृह्यसूत्रम्‌, खादिरगृह्यसूत्रञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद में ही आर्षेयकल्प की भी गणना होती है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿ ಆರ್ಷೇಯಕಲ್ಪಸೂತ್ರದ ಗಣನೆಯು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामवेदे एव आर्षेयकल्पस्य अपि गणना भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह कल्प ही मशक कल्पसूत्र नाम से भी प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವನ್ನು ಮಶಕ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ एव कल्पः मशककल्पसूत्रनाम्ना अपि प्रथते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र लाट्यायन श्रौतसूत्र से प्राचीन है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಲಾಟ್ಯಾಯನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं लाट्यायनश्रौतसूत्रात्‌ प्राचीनं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का कल्पसूत्र - वैतान श्रौतसूत्र और कौशिक सूत्र है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರ - ವೈತಾನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य कल्पसूत्रम्‌ - वैतानश्रौतसूत्रम्‌, कौशिकसूत्रञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैतान सूत्र अधिक प्राचीन नहीं है, और कौशिकसूत्र में अभिचारक्रिया का वर्णन है।", "Kannada": "ವೈತಾನ ಸೂತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕೌಶಿಕಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿಚಾರಕ್ರಿಯೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वैतानसूत्रं न अतिप्राचीनम्‌, कौशिकसूत्रञ्च अभिचारक्रियावर्णनपरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्पसूत्र के दो प्रकार लिखिए।", "Kannada": "ಕಲ್ಪಸೂತ್ರದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "कल्पसूत्राणां प्रकारद्वयं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मार्तसूत्रों के दो प्रकार लिखिए।", "Kannada": "ಸ್ಮಾರ್ತಸೂತ್ರಗಳ ಎರಡುಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "स्मार्तसूत्राणां द्वौ प्रकारौ लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्य रूप से कल्पसूत्र कितने है?", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಕಲ್ಪಸೂತ್ರಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "मुख्यतः कति कल्पसूत्राणि?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का कल्पसूत्र क्या है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವೇನು?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य कल्पसूत्रं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद का कल्पसूत्र क्या है?", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದ ಕಲ್ಪಸೂತ್ರವೇನು?", "Sanskrit": "सामवेदस्य कल्पसूत्रं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों के रक्षक होने से, वेद के अर्थ का ज्ञान कराने में सहायक होने से, प्रकृति प्रत्यय उपदेश के साथ पद स्वरूप का प्रतिष्ठापक होने से अर्थ निर्णय करने के साधनों में श्रेष्ठ साधन के प्रयुक्त होने से व्याकरण नाम अङ्ग नितान्त ही महान है, और वेदाङ्गों में यह श्रेष्ठ है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ವೇದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ,ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉಪದೇಶದ ಜೊತೆಗೆ ಪದಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ,ಅರ್ಥ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸಾಧನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣ ನಾಮಕ ಅಂಗವು ನಿತಾಂತವಾಗಿ ಮಹನೀಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदानां रक्षकत्वाद्‌, वेदार्थावबोधने सहायकत्वात्‌, प्रकृतिप्रत्ययोपदेशेन सह पदस्वरूपस्य प्रतिष्ठापकत्वाद्‌ अर्थनिर्णयनकृत्साधनेषु अन्यतमसाधनत्वेन प्रयुक्तत्वाद्‌ व्याकरणं नाम अङ्गं नितान्तम्‌ एव महनीयं वर्तते, वेदाङ्गेषु इदं श्रेष्ठञ्च स्मृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“व्याक्रियन्ते व्युत्पाद्यन्ते शब्दाः अनेनेति व्याकरणम्‌ ' इस व्युत्पत्ति से व्याकरण पद का अर्थ होता है पद मीमांसाकर शास्त्र।", "Kannada": "'ವ್ಯಾಕ್ರಿಯಂತೆ ವ್ಯುತ್ಪಾದ್ಯಂತೆ ಶಬ್ದಾಃ ಅನೇನ ಇತಿ ವ್ಯಾಕರಣಮ್' ಈ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣ ಪದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಇದು ಪದಮೀಮಾಂಸಕರ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याक्रियन्ते  शब्दाः व्युत्पाद्यन्ते अनेनेति व्याकरणम्‌' इति व्युत्पत्तेः व्याकरणपदस्य अर्थः भवति पदमीमांसाकरं शास्त्रम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण वेद के मुख के समान समझना चाहिए - “मुखं व्याकरणं स्मृतम्‌।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣವ್ಯ್ ವೇದದ ಮುಖವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು- \"ಮುಖಂ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಸ್ಮೃತಂ\".", "Sanskrit": "व्याकरणं वेदस्य मुखत्वेन स्मृतम्‌ - 'मुखं व्याकरणं स्मृतम्‌।'"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषा लोक व्यवहार में प्रवृत्त कराती है।", "Kannada": "ಭಾಷೆಯು ಲೋಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भाषा लोकव्यवहारं प्रवर्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि भाषा नहीं होती तो यह जगत अन्धकार रूपी रात से ढका रहता।", "Kannada": "ಈ ಭಾಷೆಯು ಇಲ್ಲದೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "यदि भाषा न स्यात्‌ तर्हि जगदिदम्‌ अन्धतमसि मज्जेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसा दण्डि ने कहा - “इदमन्धतमः कृत्स्नं जायेत भुवनत्रयम्‌।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ದಂಡಿಯು ಹೇಳಿದ್ದರೋ - \"ಇದಮಂಧತಮಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜಾಯೇತ ಭುವನತ್ರಯಮ್\".", "Sanskrit": "यथोक्तं दण्डिना- 'इदमन्धतमः कृत्स्नं जायेत भुवनत्रयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषा की शुद्धि में व्याकरण की अपेक्षा होती ही है।", "Kannada": "ಭಾಷೆಯ ಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भाषायाः शुद्धये व्याकरणस्य अपेक्षा भवत्येव।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण ज्ञान से शून्य उचित शब्दों का प्रयोग नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಶೂನ್ಯನು ಯಾವುದೇ ಉಚಿತ ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾರನು.", "Sanskrit": "न हि व्याकरणज्ञानशून्यः साधून्‌ शब्दान्‌ प्रयोक्तुं शक्नोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं ऋक्‌ संहिता में इस व्याकरण शास्त्र की प्रशंसा में अनेक मन्त्र भिन्न-भिन्न स्थानों में उपलब्ध होते है।", "Kannada": "ಋಕ್ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂತ್ರ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वयम्‌ ऋक्संहितायाम्‌ अस्य व्याकरणशास्त्रस्य प्रशंसायाम्‌ अनेके मन्त्राः भिन्न-भिन्नस्थानेषु उपलब्धाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के एक अत्यन्त प्रसिद्ध मन्त्र में व्याकरण को बैल के रूप में प्रतिपादन किया है - चत्वारि शृङ्गाः त्रयोऽस्य पादा द्वे शीर्षे सप्तहस्ता सोऽस्य।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃಷಭದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ- ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಂಗಾಃ ತ್ರಯೋ ಅಸ್ಯ ಪಾದಾ ದ್ವೇ ಶೀರ್ಷೆ ಸಪ್ತಹಸ್ತಾ ಸೋಸ್ಯ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य एकस्मिन्‌ सुप्रसिद्धमन्त्रे व्याकरणं वृषभस्य रूपकत्वेन प्रतिपादितम्‌ अस्ति - चत्वारि शृङ्गाः त्रयोऽस्य पादा द्वे शीर्षे सप्तहस्ता सोऽस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्यादि शब्दों के द्वारा उसकी प्रशंसा सुनते है।", "Kannada": "ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "इत्यादिशब्दैः तत्प्रशंसा श्रूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस बैल रूप व्याकरण के चार सींग हैं - नाम-आख्यात-उपसर्ग और निपात रूप है।", "Kannada": "ಈ ವೃಷಭ ರೂಪದ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬುಗಳಿವೆ - ನಾಮ-ಆಖ್ಯಾತ-ಉಪಸರ್ಗ ಮತ್ತು ನಿಪಾತ ರೂಪಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्य वृषभरूपव्याकरणस्य चत्वारि शृङ्गाणि सन्ति - नाम-आख्यात-उपसर्ग-निपातरूपाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके तीन पाद है भूत-भविष्य और वर्तमान।", "Kannada": "ಇದರ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿವೆ - ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯತ್ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ.", "Sanskrit": "अस्य त्रयः पादाः भूत-भविष्य-वर्तमानाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ और तिङ्‌ दो सिर है और सात विभक्ति सात हाथ है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಮತ್ತು ತಿಙ್ ಇವು ಎರಡು ಶಿರಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಪ್ತ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಸಪ್ತ ಹಸ್ತಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ तिङ्‌ च द्वे शीर्षे स्तः,सप्त विभक्तयश्च सप्त हस्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हृदय में, सिर में और कण्ठ में तीन जगह से बंधा हुआ बैल शब्द करता है।", "Kannada": "ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದ ವೃಷಭವು ಶಬ್ದಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उरसि शिरसि कण्ठे च त्रिधा बद्धो वृषभः रोरवीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के व्याकरण ज्ञान से जो अनजान है, वह जानता हुआ भी नहीं जानता है, देखता हुआ भी नहीं देखता है, सुनता हुआ भी नहीं सुनता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಕರಣ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯಾವನ್ನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೂ ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಡಿದರು ನೋಡಿದವನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡವನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवंविधव्याकरणज्ञानाद्‌ यः अनभिज्ञः अस्ति स जानन्नपि न जानाति, पश्यन्नपि न पश्यति, शृण्वन्नपि न शृणोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु जो मनुष्य व्याकरण शास्त्र को जानने वाला होता है, उसके समीप वाणी सुसज्जित कामिनी के समान आकर के सम्पूर्ण भाव से समर्पित होती है - उतत्वः पश्यन्‌ न ददर्श उतत्वः शृण्वन्‌ न शृणोत्येनाम्‌ उतोत्वस्मै तन्वं विसस्रे जायेव पत्ये उशती सुवासाः॥", "Kannada": "ಆದರೆ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ , ಅವನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾಣಿಯು ಸುಸಜ್ಜಿತನಾದ ಕಾಮಿನಿಯ ರೀತಿ ಬಂದು ಸರ್ವಥಾಭಾವದಿಂದ ಸಮರ್ಪಿತಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ - ಉತತ್ವಃ ಪಶ್ಯನ್ ನ ದದರ್ಶ ಉತತ್ವಃ ಶೃಣ್ವನ್ ನ ಶೃಣೋತ್ಯೇನಾಮ್ ಉತೋತ್ವಸೈ ತನ್ವಂ ವಿಸಸ್ರೆ ಜಾಯೇವ ಪತ್ಯೆ ಉಶತೀ ಸುವಾಸಾಃ .", "Sanskrit": "किञ्च यो हि जनः व्याकरणशास्त्रज्ञः अस्ति, तत्सन्निधौ वाणी सुसज्जिता कामिनी इव समागत्य सर्वतोभावेन समर्पिता भवति - उतत्वः पश्यन्‌ न ददर्श उतत्वः शृण्वन्‌ न शृणोत्येनाम्‌ उतोत्वस्मै तन्वं विसस्रे जायेव पत्ये उशती सुवासाः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य वररुचि ने व्याकरण शास्त्र की महानता का गान किया जब उसके अध्ययन के पांच प्रयोजन का प्रतिपादन किया तब महर्षि पतञ्जलि ने उस अध्ययन के लिए तेरह प्रयोजन बताते हैं।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯರಾದ ವರರುಚಿಯು ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಹಾನತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು ಯಾವಾಗ ಅದರ ಅಧ್ಯಯನದ ಐದು ಪ್ರಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆವಾಗ ಮಹರ್ಷಿ ಪತಂಜಲಿಯು ಆ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹದಿಮೂರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आचार्यवररुचिः व्याकरणशास्त्रस्य महनीयतां गायन्‌ यदा तस्य अध्ययनस्य पञ्च प्रयोजनानि प्रतिपादयति तदा महर्षिः पतञ्जलिः तदध्ययनस्य प्रयोजनानि त्रयोदश इति वदति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह व्याकरण शास्त्र हमेशा प्राचीन शास्त्र हैं, ऐसा जानते है।", "Kannada": "ಆ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ, ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तेन व्याकरणशास्त्रं नितरां प्राचीनं शास्त्रम्‌ अस्ति इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण ज्ञान शून्य साधु शब्दों का प्रयोग चाहते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣಜ್ಞಾನದ ಶೂನ್ಯತೆಯಿಂದ ಸಾಧುಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "न हि व्याकरणज्ञानशून्यः साधून्‌ शब्दान्‌ प्रयोक्तुम्‌ ईशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बेद की रक्षा के लिए व्याकरण अध्ययन अत्यन्त आवश्यक है।", "Kannada": "ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಅಧ್ಯಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य रक्षार्थं व्याकरणस्य अध्ययनम्‌ अत्यावश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों की रक्षा के लिए व्याकरण पढ़ना चाहिए, लोप, आगम, वर्ण विकार को जानने वाला ही पुरुष अच्छी प्रकार से वेदों का पालन करते हैं, ऐसा पतञ्जलि ने कहा है।", "Kannada": "ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಓದಬೇಕು, ಲೋಪ, ಆಗಮ, ವರ್ಣವಿಕಾರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪುರುಷನು ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೇದಗಳನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪತಂಜಲಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "रक्षार्थं वेदानाम्‌ अध्येयं व्याकरणम्‌, लोपागमवर्णविकारज्ञो हि पुरुषः सम्यग्‌ वेदान्‌ परिपालयिष्यति' इति पतञ्जलिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद रक्षा क्षमता ही व्याकरण के वेदाङ्ग का भी समर्थ करता है।", "Kannada": "ವೇದಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕ್ಷಮತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣದ ವೇದಾಂಗತ್ವವು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदरक्षाक्षमतयैव व्याकरणस्य वेदाङ्गत्वम्‌ अपि समर्थ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण के सभी प्रयोजन बताये गये महाभाष्य में - रक्षोहागमलघ्वसन्देहाः प्रयोजनम्‌।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ರಕ್ಷೋಹಾಗಮಲಘ್ವಸಂದೇಹಾಃ ಪ್ರಯೋಜನಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "व्याकरणस्य सर्वाणि प्रयोजनानि उक्तानि महाभाष्ये - रक्षोहागमलघ्वसन्देहाः प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' वेदों की रक्षा के लिए व्याकरण का अध्ययन करने चाहिए।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "वेदानाम्‌ रक्षार्थम्‌ व्याकरणस्य अध्ययनं करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊह खलु भी, न सभी लिङऱगों के द्वारा, न सभी विभक्ति के द्वारा वेद में मन्त्र पढ़े गये है, यज्ञ गत पुरुष जिसको अवश्य यथा योग्य विपरिणाम करना चाहिए ,उनको अवैयाकरण यथायोग्य विपरिणाम नहीं कर सकते है।", "Kannada": "ಊಹವು ಇದ್ದರು , ಎಲ್ಲಾ ಲಿಂಗಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರು, ಎಲ್ಲ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರು, ಯಜ್ಞಗತವಾದ ಪುರುಷನಿಂದ ಯಾವುದರ  ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆಯೋ ಅದರ ವಿಪರಿಣಮತೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅವೈಯಾಕರಣರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಪರಿಣಮತೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ऊहः खल्वपि, न सर्वैः लिङ्गैः, न सर्वाभिः विभक्तिभिः वेदे मन्त्राः निगदिताः, यज्ञगतेन पुरुषेण येषाम्‌ अवश्यं यथायथं विपरिणामः कर्तव्यः,तान्‌ अवैयाकरणः यथायथं विपिरणमयितुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए व्याकरण पढ़ना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಓದಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ व्याकरणम्‌ अध्येयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अन्य भी अपभाषण, दुष्ट शब्द, अर्थज्ञान, धर्मलाभ नामकरण आदि प्रयोजनों की व्याख्या महाभाष्य में की है।", "Kannada": "ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನ್ಯವಾದ ಅಪಭಾಷಣ, ದುಷ್ಟಶಬ್ದ, ಅರ್ಥಜ್ಞಾನ, ಧರ್ಮಲಾಭ, ನಾಮಕರಣ ಆದಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अन्यानि अपि अपभाषण-दुष्टशब्द-अर्थज्ञान-धर्मलाभ-नामकरणादीनि प्रयोजनानि व्याख्यातानि महाभाष्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण शास्त्र तो अत्यंत प्राचीन शास्त्र है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणशास्त्रं तु नितरां प्राचीनशास्त्रम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक मन्त्रों में उपलब्ध उस उस पद विषय की व्युत्पत्ति भी ऊपर में अभिधान अथवा समर्थ करता है - “यज्ञेन यज्ञमजयन्त देवाः' (ऋग.१/१६४/५०)।", "Kannada": "ವೈದಿಕಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುವ ಆ ಆ ಪದವಿಷಯಕವು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆಯು ಅಭಿಧಾನ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ -\"ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಮಜಯಂತ ದೇವಾಃ\" (ಋಗ್.೧/೧೬೪/೫೦).", "Sanskrit": "वैदिकमन्त्रेषु उलभ्यमानाः तत्तत्पदविषयिण्यः व्युत्पत्तयः अपि उपरि अभिहितम्‌ अभिधानं समर्थयन्ति - 'यज्ञेन यज्ञमजयन्त देवाः' (ऋग्‌.१/१६४/५०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सह धातू से असुन्‌ प्रत्यय उणादि में।", "Kannada": "ಸಹ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಉಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सहधातोः असुन्‌ उणादौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पातृतुदिव... इति स्थक| व्याकरणशास्त्र के प्रमाणभूत आचार्य पतञ्जलि ने व्याकरणशास्त्र के ऊपर निर्दिष्ट प्रयोजन वर्णन “चार सींग', 'चार वाणी', ` उतत्वः”, ` सक्तुमिव, ` सुदेवोऽसि' - इत्यादि मन्त्र पांच उद उद्धरण दिया।", "Kannada": "ಪಾತೃತುದಿವ... ಎಂಬ ಸ್ಥಕ್. ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾದ ಆಚಾರ್ಯ ಪತಂಜಲಿಯವರು ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ  ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ - \"ನಾಲ್ಕು ಕೊಂಬುಗಳು\" , \"ಚತ್ವಾರಿ ವಾಕ್\" , 'ಉತತ್ವಃ' 'ಸಕ್ತುಮಿವ', 'ಸುದೇವೋ ಅಸಿ' - ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಪಂಚಕ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "पातृतुदिव... इति स्थक्‌। व्याकरणशास्त्रस्य प्रमाणभूत आचार्यः पतञ्जलिः व्याकरणशास्त्रस्य उपरिनिर्दिष्टानि प्रयोजनानि वर्णयन्‌ 'चत्वारि श्रृङ्गाः' „चत्वारि वाक्‌, 'उतत्वः', 'सक्तुमिव', 'सुदेवोऽसि' - इत्येतत्‌ मन्त्रपञ्चकम्‌ उद्धरति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि के भी प्राचीनतर यास्क ने भी ' चत्वारि वाक्‌' इत्यादि मन्त्र की व्याख्या व्याकरण शास्त्र परक ही की है।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಯಾಸ್ಕರು ಹೇಳಿದರು - 'ಚತ್ವಾರಿ ವಾಕ್' ಈ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "पतञ्जलेः अपि प्राचीनतरो यास्कः अपि 'चत्वारि वाक्‌' इत्येतस्य मन्त्रस्य व्याख्यां व्याकरणशास्त्रपरकाम्‌ एव चकार।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण यह पद यस्मात्‌ धातु से निष्पन्न होती है, उसका भी मूल अर्थ यजुर्वेद में है - “दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत्‌ सत्त्वाऽनृते प्रजापतिः' इस वाक्य में प्रयुक्त प्राप्त होते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ಈ ಪದವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆಯೋ , ಅದರ ಮೂಲ ಅರ್ಥವು ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ - ' ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರೂಪೆ ವ್ಯಾಕರೋತ್ ಸತ್ತ್ವಾನೃತೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ' ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणम्‌ इत्येतत्‌ पदं यस्माद्‌ धातोः निष्पद्यते, तस्य अपि मूलार्थो यजुषि - 'दृष्ट्वा रूपे व्याकरोत्‌ सत्त्वाऽनृते प्रजापतिः' इत्येतस्मिन्‌ वाक्ये प्रयुक्तः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरणशास्त्र की उत्पत्ति अधिकृत तो निश्चितता से कुछ भी कहना असम्भव है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಯೋ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणशास्त्रस्य उत्पत्तिम्‌ अधिकृत्य तु न निश्चिततया किमपि कथनं सम्भवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह तो कह सकते है की उपलब्ध वैदिक पदपाठो से पहले ही व्याकरण शास्त्र पूर्णता को प्राप्त हुआ।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಲಭ್ಯವಾದ ವೈದಿಕ ಪದಪಾಠಗಳ ಮೊದಲು ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ಣತೆಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं तु वक्तुं शक्यं यद्‌ उपलब्धेभ्यः वैदिकपदपाठेभ्यः प्रागु व्याकरणं शास्त्रं पूर्णतां गतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति, प्रत्यय, धातु, उपसर्ग और समास पदों का विभाग करने से निर्धारित होता है कि उसके बीते हुए काल को अनेक शताब्दी बीत गई।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿ, ಪ್ರತ್ಯಯ, ಧಾತು, ಉಪಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಮಾಸ ಪದಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅದರಿಂದ ಕಳೆದುಹೋದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಹಸ್ರವರ್ಷಗಳು ವ್ಯತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतिप्रत्ययधातूपसर्गसमासवतां पदानां विभागश्च कृत्स्नतया निर्धारितो जातो यदा तस्य गतस्य कालस्य अनेकसहस्राब्दाः व्यतीताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाल्मीकि रामायण के रचना काल में व्याकरण शास्त्र का अध्ययन और अध्यापन अच्छी प्रकार से प्रचलित था जो निम्न श्लोक बता रहे हे - “नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम्‌।", "Kannada": "ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ರಚನಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪನ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು  ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ - 'ನೂನಂ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಅನೇನ ಬಹುಧಾ ಶೃತಮ್.", "Sanskrit": "वाल्मीकिरामायणस्य रचनाकाले व्याकरणशास्त्रस्य अध्ययनम्‌ अध्यापनं च सुव्यवस्थिततया प्रचलितम्‌ आसीत्‌ इत्येतद्‌ हि - 'नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम्‌|"}}
{"translation": {"Hindi": "' इत्यादि श्लोकों से विदित होता है।", "Kannada": "ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्यादिश्लोकेभ्यः विदितं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत युद्धकाल वर्तनि यास्क निरुक्त में बहुत व्याकरण आचार्यो का उल्लेख देखते हैं।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕರ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವ್ಯಾಕರಣ ಆಚಾರ್ಯರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "महाभारतयुद्धकालवर्तिनि यास्क-निरुक्ते बहूनां व्याकरणाचार्याणाम्‌ उल्लेखः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य शाकटायन ने तो अपना व्याकरण यास्क से भी पहले लिखा था।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ಶಾಕಟಾಯರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಯಾಸ್ಕರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಬರೆದಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "आचार्यः शाकटायनः तु स्वकीयं व्याकरणं यास्काद्‌ अपि प्राक्‌ लिखितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीयसंहिता में इस विषय का सबसे प्रथम तथा प्राचीनतम उल्लेख प्राप्त होता है - “वाग्‌ वै पराच्य व्याकृताऽवदत्‌।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ಸರ್ವಪ್ರಥಮವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ- ವಾಗ್ ವೈ ಪರಾಚ್ಯ ವ್ಯಾಕೃತಾವದತ್.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयसंहितायाम्‌ अस्य विषयस्य सर्वप्रथमः तथा प्राचीनतमः उल्लेखः प्राप्यते - 'वाग्‌ वै पराच्य व्याकृताऽवदत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य पतञ्जलि ने अपने महाभाष्य में लिखा है - “बृहस्पतिश्च वक्ता।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ಪತಂಜಲಿಯು ತಮ್ಮ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ - ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ವಕ್ತೃವಾಗಿದ್ದನೆಂದು.", "Sanskrit": "आचार्यपतञ्जलिः स्वकीये महाभाष्ये लिखितवान्‌ - \"बृहस्पतिश्च वक्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अगाह और अनन्त शब्द वर्ण है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಗಾಹ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಶಬ್ದಗಳು ವರ್ಣವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ अगाधम्‌ अनन्तञ्च शब्दार्णवम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही पण्डित समाज में एक प्रचलित और प्रसिद्ध गाथा है - “समुद्रवद्‌ व्याकरणं महेश्वरे तदर्धकुम्भोद्धरणं बृहस्पतौ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಡಿತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಚಲಿತ ಮತ್ತು ಪಸಿದ್ಧವಾದ ಗಾಥೆಯು ಇದೆ - \" ಸಮುದ್ರದಂಥಹ  ಮಹೇಶ್ವರನ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಕುಂಭದಷ್ಟು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯದ್ದಾಗಿದೆ.\"", "Sanskrit": "अत एव पण्डितसमाजे एका प्रचलिता प्रसिद्धा गाथा च अस्त्ति - \"समुद्रवद्‌ व्याकरणं महेश्वरे तदर्धकुम्भोद्धरणं बृहस्पतौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतञ्जलि मुनि ने लिखा है - “पुरा कल्प एतद्‌ आसीत्‌ संस्कारोत्तरकालं ब्राह्मणा व्याकरणं स्माधीयते।", "Kannada": "ಪತಂಜಲಿ ಮುನಿಯು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ - \" ಹಿಂದೆ ಕಲ್ಪವು ಹೀಗಿತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पतञ्जलिमुनिः लिखति -'पुरा कल्प एतद्‌ आसीत्‌ संस्कारोत्तरकालं ब्राह्मणा व्याकरणं स्माधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे भी व्याकरण के प्रति लोक की प्रवृत्ति दीर्घ काल से थी ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಕರಣದ ಕಡೆಗೆ ಲೋಕದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ದೀರ್ಘಕಾಲಗಳಿಂದ ಇತ್ತು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्येतेन अपि व्याकरणं प्रति लोकस्य प्रवृत्तिः चिरात्‌ आसीद्‌ इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब कोई भी भाषा व्यवहार में दीर्घ काल से चली आ रही है तब उस भाषा का ज्ञान व्याकरण मन्त्र के द्वारा जाना नहीं जा सकता है।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರು ಭಾಷೆಯು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಆಗ ಆ ಭಾಷೆಯ ಜ್ಞಾನವು ವ್ಯಾಕರಣ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदा कापि भाषा व्यवहारातीततां प्रयाति तदा तस्या भाषायाः ज्ञानं व्याकरणमन्त्रेण न प्रतिपत्तुं शक्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण ही भाषा का स्वरूप सङघटन और सभी का ज्ञान कराता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣವೇ ಭಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणम्‌ एव भाषायाः स्वरूपसङ्घटनं सर्वात्मना कुरुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस व्याकरण से ही भाषा ज्ञान लाभ के लिए सभी अष्ट शक्ति ग्राहकों के मध्य में सबसे उच्च स्थान पर बैठते है।", "Kannada": "ಆ ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದಲೇ ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನದ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಟು ಶಕ್ತಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉಚ್ಛ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ व्याकरणम्‌ एव भाषाज्ञानलाभाय सर्वेषाम्‌ अपि अष्टानां शक्तिग्राहकाणां मध्ये मूर्धन्यं स्थानम्‌ अध्यास्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण का नितान्त ही उपयोग और श्रेष्ठता वहाँ वहाँ देखनी चाहिए उसकी महिमा विद्वानों के द्वारा बताई गई है - “यद्यपि बहुनाधीषे तथापि पठ पुत्र व्याकरणम्‌।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣದ ನಿತಾಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಉಪಯೋಗ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಏನಾದರು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಓದದಿದ್ದರೂ ಪುತ್ರ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಓದು.", "Sanskrit": "व्याकरणस्य नितान्तम्‌ एव उपादेयतां श्रेष्ठताञ्च तत्र तत्र अवलोक्य एव तस्य महिम्नि बुधैः अभिहितम्‌ इदम्‌ - 'यद्यपि बहुनाधीषे तथापि पठ पुत्र व्याकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण को अनेक वैयाकरणों व महर्षियों के द्वारा लिखा गया है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಅನೇಕ ವೈಯಾಕರಣರು ಮತ್ತು ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणानि बहुभिः वैयाकरणैः महर्षिभिः प्रणीतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस व्याकरण कर्ताओं में विद्वानों में - इन्द्र, चन्द्र, काशकृत्स्न, आपिशलि, शाकटायन, पाणिनि, अमर, जैनेन्द्र, ये आठ बहुत ही प्रसिद्ध हैं।", "Kannada": "ಆ ವ್ಯಾಕರಣ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ  ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ - ಇಂದ್ರ,ಚಂದ್ರ,ಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನ, ಆಪಿಶಲಿ, ಶಾಕಟಾಯನ, ಪಾಣಿನಿ, ಅಮರ, ಜನಿನೇಂದ್ರ, ಈ ಎಂಟು ಜನರು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तेषु व्याकरणकर्तृषु विद्वत्सत्तमेषु - इन्द्रः, चन्द्रः, काशकृत्स्नः, आपिशलिः, शाकटायनः, पाणिनिः, अमरः, जैनेन्द्रः, इत्येते अष्टौ सन्ति सुप्रथिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल इन आठ ही व्याकरण कर्ताओं का व्याकरण नहीं है, अपितु अन्य आचार्यो का भी व्याकरण सुना जाता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಈ ಎಂಟು ಜನರ ವ್ಯಾಕರಣವೇ ಅಲ್ಲ , ಆದರೆ ಅನ್ಯ ಆಚಾರ್ಯರ ವ್ಯಾಕರಣವು ಇದೆ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न केवलम्‌ एतेषाम्‌ अष्टानाम्‌ एव व्याकरणकर्तृणां व्याकरणानि वर्तन्ते, अपि तु अन्येषाम्‌ अपि आचार्याणां व्याकरणानि श्रूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - कौमार सारस्वत और शाकल व्याकरण।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಕೌಮಾರ ಸಾರಸ್ವತ ಮತ್ತು ಶಾಕಲ ವ್ಯಾಕರಣ.", "Sanskrit": "यथा - कौमारं सारस्वतं शाकलञ्च व्याकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरणकारों का और इसलिए व्याकरण को अधिकृत करके इन दो श्लोक की रचना की है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣಕಾರರು ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणकारान्‌ अथ च व्याकरणानि अधिकृत्य एतच्छलोकद्वयं प्रथितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्य आठ व्याकरण कर्ता - “प्रथमं प्रोच्यते ब्राह्यं द्वितीयमैन्द्रमुच्यते।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಎಂಟು ವ್ಯಾಕರಣಕಾರರು - ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರೋಚ್ಯತೆ ಬ್ರಾಹ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಮ್ ಐಂದ್ರಮುಚ್ಯತೆ.", "Sanskrit": "अपरञ्च व्याकरणानि अष्टौ - 'प्रथमं प्रोच्यते ब्राह्यं द्वितीयमैन्द्रमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लघु त्रिमुनि कल्पतरु करने पर तो नौ व्याकरण को स्मरण करते हैं - 'शन्द्रं चान्द्रं काशकृत्स्नं कौमारं शाकटायनम्‌।", "Kannada": "ಲಘುತ್ರಿಮುನಿಕಲ್ಪತರು ಮಾಡಿದಾಗ ಒಂಭತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಶಂದ್ರಂ ಚಾಂದ್ರಂ ಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕೌಮಾರಂ ಶಾಕಟಾಯನಂ.", "Sanskrit": "लघुत्रिमुनिकल्पतरुकृतः तु नव व्याकरणानि स्मरन्ति- 'एन्द्रं चान्द्रं काशकृत्स्नं कौमारं शाकटायनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन व्याकरणों में आठ प्रकार के नाम ही प्रसिद्ध हैं।", "Kannada": "ಈ ವ್ಯಾಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अनेन व्याकरणानाम्‌ अष्टविधत्वम्‌ एव प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे भास्कर के द्वारा कहा गया है - “अष्टौ व्याकरणानि षट्‌ च भिषजां व्याचष्टा ताः संहिताः' इस प्रकार भविष्य पुराण में उक्त व्याकरण तो प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾಸ್ಕರರು ಹೇಳಿದರು - \" ಅಷ್ಟೌ ವ್ಯಾಕರಣಾನಿ ಷಟ್ ಚ ಭಿಷಜಾಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟಾ ತಾಃ ಸಂಹಿತಾಃ \" ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथोक्तं भास्करेण - 'अष्टौ व्याकरणानि षट्‌ च भिषजां व्याचष्टा ताः संहिताः' इति भविष्यपुराणोक्तानि व्याकरणानि तु प्रसिद्धानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐन्द्र आदि ही प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಐಂದ್ರಾದಿಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ऐन्द्रादीनि एव प्रसिद्धानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके निर्देश के द्वारा इन्द्र ने व्याकरण की रचना की यह वर्णन प्रकट ही होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು ಈ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतैः निर्देशैः इन्द्रेण व्याकरणस्य रचना कृता इत्यस्य वर्णनं स्फुटम्‌ एव प्रतिभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह व्याकरण ग्रन्थ रूप में था इसके भी प्रमाण प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಈ ವ್ಯಾಕರಣವು ಗ್ರಂಥರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणमिदं ग्रन्थरूपे आसीत्‌ इत्यस्य अपि प्रमाणं प्राप्यते एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - नन्दिकेश्वर काशिका-वृत्ति में तत्त्वविमर्शनी व्याख्या में उपमन्यु के द्वारा लिखा गया है - “तथा चोक्तम्‌ इन्द्रेण अन्तर्वर्णसमुदभूता धातवः परिकीर्तिता इति।\" वररुचि ने ऐन्द्र निघण्टु इसके आरम्भ में ही इसका निर्देश किया है - “पूर्व पद्मभुवा प्रोक्तं श्रुत्वेन्द्रेण प्रकाशितम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಕಾಶಿಕಾ - ವೃತ್ತಿಯ ತತ್ವವಿಮರ್ಶನೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಉಪಮನ್ಯುವಿನಿಂದ ಬರೆಯಲಾದ - ' ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ ಇಂದ್ರೇಣ ಅಂತರ್ವರ್ಣಸಮುದ್ಭೂತ ಧಾತವಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾ ಇತಿ.' ವರರುಚಿಯು ಐಂದ್ರ ನಿಘಂಟು ಇದರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಇದರ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.' ಪೂರ್ವ ಪದ್ಮಭುವಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮ್ ಶ್ರುತ್ವೇಂದ್ರೇಣ ಪ್ರಾಕಾಶಿತಮ್.", "Sanskrit": "यथा - नन्दिकेश्वरः काशिका-वृत्तेः तत्त्वविमर्शनीव्याख्यायाम्‌ उपमन्युना लिखितम्‌ - 'तथा चोक्तम्‌ इन्द्रेण अन्तर्वर्णसमुद्भूता धातवः परिकीर्तिता इति।' वररुचिः ऐन्द्रनिघण्टुः इत्येतस्य आरम्भे एव अस्य निर्देशं कृतवान्‌- 'पूर्वं पद्मभुवा प्रोक्तं श्रुत्वेन्द्रेण प्रकाशितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वोपदेव ने संस्कृत के मान्य व्याकरण सम्प्रदायों में प्रथम स्थान इन्द्र के लिए ही दिया है - “इन्द्रश्चन्द्रः काशकृत्स्नापिशली शाकटायनः।", "Kannada": "ವೋಪದೇವನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮಾನ್ಯ ವ್ಯಾಕರಣ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ - ' ಇಂದ್ರಶ್ಚಂದ್ರಃ ಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನಾಪಿಶಾಲೀ ಶಾಕಟಾಯನಃ'.", "Sanskrit": "वोपदेवेन संस्कृतस्य मान्येषु व्याकरणसम्प्रदायेषु प्रथमस्थानम्‌ इन्द्राय एव प्रदत्तम्‌ - 'इन्द्रश्चन्द्रः काशकृत्स्नापिशली शाकटायनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सारस्वत प्रक्रिया में अनुभूति स्वरूप आचार्य के द्वारा कहा कहा गया है - “इन्द्रादयोऽपि यस्यान्तं न ययुः शब्दवारिधेः।", "Kannada": "ಸಾರಸ್ವತ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅನುಭೂತಿ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ನಿಗದಿಯಾಗಿದೆ - 'ಇಂದ್ರಾದಯೋಪಿ ಯಸ್ಯಾಂತಂ ನ ಯಯುಃ ಶಬ್ದವಾರಿಧೇಃ.", "Sanskrit": "सारस्वतप्रक्रियायाम्‌ अनुभूतिस्वरूपाचार्यण निगदितम्‌ - 'इन्द्रादयोऽपि यस्यान्तं न ययुः शब्दवारिधेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "डॉ. वर्नल महोदय के कथन अनुसार से तमरल भाषा का आदि व्याकरण तोलकरप्पिय इस नाम वाले व्याकरण में ऐन्द्र व्याकरण से ही सहायता ली गई है।", "Kannada": "ಡಾ. ವರ್ನಲ್ ಮಹೋದಯರ ಕಥನದ ಅನುಸಾರದಂತೆ ತಮರಲ ಭಾಷೆಯ ಆದಿ ವ್ಯಾಕರಣವು ತೋಲಕರಪ್ಪಿಯ ಈ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಐಂದ್ರ ವ್ಯಾಕರಣದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.", "Sanskrit": "डॉ.वर्नलमहोदयस्य कथनानुसारेण तमरलभाषाया आद्यव्याकरणं तोलकरप्पियम्‌ इत्याख्ये व्याकरणे ऐन्द्रव्याकरणात्‌ एव साहाय्यं गृहीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वररुचि ने ` भवन्ती ', ' अद्यतनी, “ हस्तनी ' इत्यादि पारिभाषिक शब्दों का उल्लेख किया है, वे पाणिनि के “लट्‌, लुङ्‌, लिट्‌' इत्यादि शब्दों से प्राचीन है।", "Kannada": "ವರರುಚಿಯು 'ಭವಂತೀ' , 'ಅಧ್ಯತನೀ', 'ಹಸ್ತನೀ' ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ , ಅವರು ಪಾಣಿನೀಯ \" ಲಟ್, ಲುಙ್,ಲಿಟ್' ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वररुचिः 'भवन्ती”, 'अद्यतनी”, 'हस्तनी' इत्यादीनां पारिभाषिकशब्दानाम्‌ उल्लेखं कृतवान्‌, ते पाणिनेः 'लट्‌,लुङ्‌, लिट्‌' इत्यादिशब्देभ्यः प्राचीनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनका प्रयोग ऐन्द्र व्याकरण में भी है ऐसा अनुमान किया जाता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಪ್ರಯೋಗವು ಐಂದ್ರ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನುಮೀಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां प्रयोगः ऐन्द्रव्याकरणे अपि अस्ति इति अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपथ ब्राह्मण में व्याकरण विषयों का निर्देश है।", "Kannada": "ಗೋಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गोपथब्राह्मणे व्याकरणविषयाः निर्दिष्टाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्पष्ट रूप से व्याकरण शास्त्र का इतिहास देखने से ज्ञात होता है की भारत में प्राचीन अनेक व्याकरण कर्ता आचार्य थे।", "Kannada": "ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಹೀಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಕರಣಕರ್ತ ಆಚಾರ್ಯರಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "स्पष्टतः व्याकरणशास्त्रस्य इतिहासावलोकनेन विदितं भवति यद्‌ भारते पुरा अनेके व्याकरणकर्तारः आचार्याः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ आपिशलि, शाकटायन, गालवेन्द्र आदि व्याकरण कर्ताओं का उल्लेख किया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಆಪಿಶಾಲಿ-ಶಾಕಟಾಯನ-ಗಾಲವೇಂದ್ರ ಆದಿ ವ್ಯಾಕರಣ ಕರ್ತೃಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र आपिशलि-शाकटायन- गालवेन्द्रादीनां व्याकरणकर्तृणाम्‌ उल्लेखः कृतः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु आजकल तो पाणिनीय व्याकरण ही प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈಗ ಪಾಣಿನೀಯ ವ್ಯಾಕರಣವು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परं साम्प्रतं तु पाणिनीयं व्याकरणम्‌ एव प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका बनाया हुआ ग्रन्थ- अष्टाध्यायी सभी अङऱगों में सुललित होकर के विराजमान है।", "Kannada": "ಅವರು ಮಾಡಿರುವ ಗ್ರಂಥಗಳು - ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ ಸರ್ವಾಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्कृतः ग्रन्थः- अष्टाध्यायी सर्वाङ्गसुललितो भूत्वा विभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ वैज्ञानिक पद्धत्ति से व्याकरण का प्रतिपादन किया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र वैज्ञानिक्या पद्धत्या व्याकरणं प्रतिपादितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जितनी सुललित देववाणी का शास्त्रीय विवेचन वहाँ देखते हैं, अन्य जगह उस प्रकार की सुललिता दिखाई नहीं देती है।", "Kannada": "ಎಷ್ಟು ಸುಲಲಿತ ದೇವವಾಣಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆಯೋ , ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸುಲಲಿತೆಯು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यादृशं हि सुललितं देववाण्याः शास्त्रीयं विवेचनं तत्र दृश्यते, नान्यत्र तादृशं क्वापि विलोक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ लौकिक वैदिक दोनों प्रकार के व्याकरण को बताया गया है।", "Kannada": "ಆ ಲೌಕಿಕ ವೈದಿಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಕರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र लौकिकं वैदिकम्‌ उभयविधम्‌ अपि व्याकरणम्‌ आम्नातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण शब्द कौ व्युत्पत्ति को लिखिए।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ಶಬ್ದದ ವ್ಯತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "व्याकरणशब्दस्य व्युत्पत्तिं निर्दिशत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इदमन्धतमः कृत्स्नम्‌ इत्यादि श्लोक किसने लिखा है?", "Kannada": "ಇದಮಂದತಮಃ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಯಾರು ಬರೆದರು?", "Sanskrit": "इदमन्धतमः कृत्स्नमित्यादिश्लोकः केन लिखितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण के शरीर की किस अङ्ग से तुलना की है?", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣದ ಶರೀರವನ್ನು ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "व्याकरणं शरीरस्य केन तुल्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में व्याकरण के किस रूप का प्रतिपादन किया है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣದ ಯಾವ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदे व्याकरणं किंरूपकत्वेन प्रतिपादितम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण कर्ताओं में अनेक विद्वानों के अनुसार कितने वैयाकरण सुप्रसिद्ध है, और वे कौन कौन है?", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ವೈಯಾಕರಣರು ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "व्याकरणकर्तृषु बहुषु विद्वत्सत्तमेषु कति वैयाकरणाः सुप्रथिताः, के च ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त में कहते है उसे जो विशेष रूप से उपदेश देता है और उसके अर्थों का बोध कराने के लिए पदजात का जहाँ वर्णन किया है उसे निरुक्त कहते हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಪದಜಾತಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಎಲ್ಲಿ ಅದರ ವರ್ಣನೆಯು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ನಿರುಕ್ತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "निरुच्यते निश्शेषेण उपदिश्यते तत्‌ तदर्थानाम्‌ अवबोधनाय पदजातं यत्र तन्निरुक्तम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त निघण्टु की महत्त्वपूर्ण टीका है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತವು ನಿಘಂಟುವಿನ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तं निघण्टोः महत्त्वपूर्णा टीका अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निघंटु में वेद के कठिन शब्दों का संकलन है।", "Kannada": "ನಿಘಂಟುವಿನಲ್ಲಿ ವೇದದ ಕಠಿಣ ಶಬ್ದಗಳ ಸಂಕಲನವಿದೆ.", "Sanskrit": "निघण्टौ वेदस्य कठिनशब्दानां समुच्चयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निघण्टु ग्रन्थ की सङख्या विषय में पर्याप्त मतभेद है।", "Kannada": "ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥದ ಸಂಖ್ಯಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮತಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "निघण्टुग्रन्थस्य सङ्ख्याविषये पर्याप्तः मतभेदः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल उपलब्ध निघण्टु ग्रन्थ एक ही है, परन्तु प्राचीन परम्परा के अनुशीलन से ) ज्ञात होता है की निघण्टु ग्रन्थ अनेक है।", "Kannada": "ಇಂದು ಉಪಲಬ್ಧಿಯಾಗುವ ಗ್ರಂಥವು ನಿಘಂಟು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಅನೇಕ ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥಗಳಿವೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सम्प्रति समुपलब्धः निघण्टुग्रन्थः एक एव अस्ति, परन्तु प्राचीनपरम्पराया अनुशीलनेन ज्ञातो भवति यत्‌ निघण्टुग्रन्था अनेके सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त के आरम्भ में 'निघण्टुम्‌' *समाम्नाय' इस पद से ज्ञात होता है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 'ನಿಘಂಟುಮ್' 'ಸಮಾಮ್ನಾಯ' ಈ ಪದಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तस्य आरम्भे 'निघण्टुम्‌' 'समाम्नाय' इत्येतेन पदेन अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा इसकी प्राचीनता प्रमाणित होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य प्राचीनत्वं प्रमाणितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत के मोक्षधर्म पर्व अनुसार से इस निघण्टु के रचयिता प्रजापति कश्यप थे - “वृषो हि भगवान्‌ धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಮೋಕ್ಷಧರ್ಮ ಪರ್ವದ ಅನುಸಾರ ಈ ನಿಘಂಟುವಿನ ರಚನಾಕಾರನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪರಾಗಿದ್ದರು - 'ವೃಷೋ ಹಿ ಭಗವಾನ್ ಧರ್ಮಃ ಖ್ಯಾತೋ ಲೋಕೇಷು ಭಾರತ.'", "Sanskrit": "महाभारतस्य मोक्षधर्मपर्वानुसारेण अस्य निघण्टोः रचयिता प्रजापतिकश्यपः आसीत्‌ -'वृषो हि भगवान्‌ धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान में निघण्टु ग्रन्थ में 'वृषाकपि' शब्द लिखा हुआ प्राप्त होता सङ्गृहीत है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ 'ವೃಷಾಕಪಿ' ಶಬ್ದವು ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वर्तमाने निघण्टुग्रन्थे 'वृषाकपिः' शब्दः सङ्गृहीतः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पहले कहे हुए कथन के अनुसार से ज्ञात होता है की महाभारत काल में इस निघण्टु ग्रन्थ के निर्माता पद से प्रजापति कश्यप ही प्रसिद्ध थे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕಥನದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥದ ನಿರ್ಮಾತ ಪದದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕಶ್ಯಪರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "अतः पूर्वोक्तकथनानुसारेण ज्ञातः भवति यत्‌ महाभारतकाले अस्य निघण्टुग्रन्थस्य निर्मातृपदेन प्रजापतिः कश्यप एव प्रख्यात आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निघण्टु में पांच अध्याय हैं।", "Kannada": "ನಿಘಂಟುವಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "निघण्टौ पञ्च अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदि के तीन अध्याय नैघण्टुक काण्ड इस नाम से जाने जाते हैं।", "Kannada": "ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ನೈಘಂಟುಕ ಕಾಂಡ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदिमाः त्रयः अध्यायाः नैघण्टुककाण्डम्‌ इति अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा अध्याय नैगम काण्ड नाम से, पांचवा अध्याय दैवत काण्ड इस पद से जाना जाता है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಹೆಸರು ನೈಗಮ ಕಾಂಡ , ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಹೆಸರು ದೈವತ ಕಾಂಡ ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थः अध्यायो नैगमकाण्डम्‌, पञ्चमः अध्यायो दैवतकाण्डम्‌ इति पदेन व्यपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले तीन अध्यायों में पृथ्वी आदि बोध कराने वाले अनेक शब्दों का एक जगह ही सङ्ग्रह है।", "Kannada": "ಮೊದಲ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ ಆದಿ ಬೋಧಕ ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳು ಒಂದೇ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमतः त्रिषु अध्यायेषु पृथिव्यादिबोधकानाम्‌ अनेकशब्दानाम्‌ एकत्र सङ्ग्रहः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे काण्ड को एकपदी भी कहते हैं।", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯ ಕಾಂಡವನ್ನು ಏಕಪದೀಯಮ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयकाण्डम्‌ एकपदीयम्‌ अपि कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नैगम इस पद का यह तात्पर्य है की इनकी प्रकृति प्रत्यय का यथार्थ ज्ञान नहीं होता है - अनवगतसंस्कारांश्च निगमान्‌।", "Kannada": "ನೈಗಮ ಈ ಪದದ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಹೀಗಿದೆ ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯಥಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ - ಅನವಗತ ಸಂಸ್ಕಾರಾಂಶ್ಚ ನಿಗಮಾನ್.", "Sanskrit": "नैगमः इत्येतस्य पदस्य तात्पर्यमिदम्‌ अस्ति यद्‌ एतस्य प्रकृतिप्रत्ययस्य यथार्थावगमनं न भवति - अनवगतसंस्कारांश्च निगमान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दैवत काण्ड में देवता के स्वरूप स्थान का निर्देश प्राप्त होता है।", "Kannada": "ದೈವತ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ದೇಶವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दैवतकाण्डे देवतायाः स्वरूपस्थानयोः निर्देशः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निघण्टु-व्याख्याकार अभी निघण्टु ग्रन्थ की एक ही व्याख्या उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ನಿಘಂಟು - ವ್ಯಾಖ್ಯಾಕಾರನ ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥದ ಒಂದೇ ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಉಪಲಬ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्घण्टु-व्याख्याकाराः सम्प्रति निघण्टुग्रन्थस्य एका एव व्याख्या समुपलब्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस व्याख्या के रचयिता देवराजयज्वा है।", "Kannada": "ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ರಚಯಿತಾ ದೇವರಾಜಯಜ್ವಾರವರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्या व्याख्याया रचयिता देवराजयज्वा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके दादा जी का नाम भी देवराजयज्वा ही था।", "Kannada": "ಇವರ ಅಜ್ಜನ ಹೆಸರು ದೇವರಾಜಯಜ್ವಾ ಎಂದೇ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "अस्य पितामहस्य अपि नाम देवराजयज्वा एव आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके पिता का नाम यज्ञेश्वर है।", "Kannada": "ಇವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ .", "Sanskrit": "अस्य पितुः नाम यज्ञेश्वरः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विद्वान रंगेशपुरी इस नाम की प्रसिद्ध नगर के पास में किसी भी गाँव के निवासी थे।", "Kannada": "ಈ ವಿದ್ವಾಂಸನು ರಂಗೇಶಪುರೀ ಈ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಌಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "अयं हि विद्वान्‌ रंगेशपुरी इत्याख्यस्य नगरस्य पार्श्ववर्तिनः कस्य अपि ग्रामस्य निवासी आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नाम से प्रतीत होता है की ये विद्वान दक्षिणभारत के निवासी थे।", "Kannada": "ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ವಿದ್ವಾಂಸರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "नाम्ना प्रतीतो भवति यद्‌ अयं विद्वान्‌ सुदूरदक्षिणभारतस्य एव निवासी आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके समय के विषय में दो मत प्रचलित है।", "Kannada": "ಇವರ ಸಮಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮತಗಳು ಇದ್ದವು.", "Sanskrit": "अस्य समयस्य विषये मतद्वयं प्रचलितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ विद्वानों के मत में यह विद्वान सायण से बाद में थे, किन्तु वास्तव में सायण से यह पहले ही थे।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮತದಲ್ಲಿ ಇವರು ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಸಾಯಣನ ನಂತಾರದಲ್ಲಿದ್ದವರು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇವರು ಸಾಯಣನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದ್ದರು.", "Sanskrit": "केषाञ्चित्‌ विदुषां मते अयं विद्वान्‌ सायणात्‌ परवर्ती आसीत्‌, किञ्च यथार्थतः सायणात्‌ पूर्ववर्ती एव अयम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य सायण के द्वारा ऋग्वेद के मन्त्र का (१/६२/३) अपने भाष्य में निघण्टु भाष्य वचन का उल्लेख किया है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ಸಾಯಣನಿಂದ ಋಗ್ವೇದಮಂತ್ರದ (೧/೬೨/೩) ಅವರು ಮಾಡಿದ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಘಂಟು ಭಾಷ್ಯದ ವಚನವು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आचार्यसायणेन ऋग्वेदीयमन्त्रस्य (१/६२/३) स्वकीये भाष्ये निघण्टुभाष्यवचनस्य उल्लेखः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उल्लेख देवराजयज्वा के भाष्य में भी कुछ पाठान्तर के रूप में उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಈ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ದೇವರಾಜಯಜ್ವಾ ಇವರ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪಾಠಾಂತರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उल्लेखोऽयं देवराजयज्वनः भाष्ये अपि किञ्चित्‌ पाठान्तरेण समुपलब्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस भाष्य से अतिरिक्त कोई भी अन्य निघण्टु भाष्य विद्यमान नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಭಾಷ್ಯದಿಂದ ಅತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಅನ್ಯ ನಿಘಂಟು ಭಾಷ್ಯವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्माद्‌ भाष्याद्‌ अतिरिक्तं न किम्‌ अपि अन्यत्‌ निघण्टुभाष्यं विद्यमानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवराजयज्वाने अपने भाष्य के उपजीव्य के रूप में क्षीरस्वामी तथा अनन्त आचार्य की निघण्टु व्याख्या का उल्लेख किया है।", "Kannada": "ದೇವರಾಜಯಜ್ವರು ತನ್ನ ಭಾಷ್ಯದ ಉಪೋದ್ಘಾತದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಅನಂತ ಆಚಾರ್ಯರ ನಿಘಂಟು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "देवराजयज्वा स्वभाष्यस्य उपोद्धाते क्षीरस्वामिनः तथा अनन्ताचार्यस्य निघण्टुव्याख्यायाः उल्लेखं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' अनन्ताचार्य का यहाँ पर ही प्रथम उल्लेख हमको प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅನಂತಾಚಾರ್ಯದರ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಮೊದಲೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनन्ताचार्यस्य उल्लेखः अत्र प्रथमं एव अस्माकं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षीरस्वामी के मत का उल्लेख यहाँ पर अत्यधिक किया है।", "Kannada": "ಕ್ಷೀರಸ್ವಾಮಿರವರ ಮತದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्षीरस्वामिनः मतस्य उल्लेखः अत्र बहुलतया कृतः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षीरस्वामी अमरकोश के प्रसिद्ध टीकाकार हैं।", "Kannada": "ಕ್ಷೀರಸ್ವಾಮಿರವರು ಅಮರಕೋಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟೀಕಾಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "क्षीरस्वामी अमरकोशस्य प्रसिद्धः टीकाकारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्वा का उदाहरण * अमरकोशोद्घाटन में' एक समान ही उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಯಜ್ವಾ ದ ಉದಾಹರಣೆ 'ಅಮರಕೋಶೋದ್ಘಾಟನದಲ್ಲಿ' ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्वनः उद्धरणम्‌ 'अमरकोशोद्धाटने' यथावद्‌ उपलब्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण निघण्टु व्याख्या यज्वन का अभिप्राय इस अमरकोश की व्याख्या से प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಘಂಟುವಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಯಜ್ವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅಮರಕೋಶದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः निघण्टुव्याख्यया यज्वने अभिप्रायः अस्य अमरकोशस्य एव व्याख्यया प्रतीतः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस भाष्य का नाम - निघण्टु-निर्वचनम्‌ इस प्रकार है।", "Kannada": "ಈ ಭಾಷ್ಯದ ಹೆಸರು - ನಿಘಂಟು - ನಿರ್ವಚನಮ್ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्य भाष्यस्य नाम - निघण्टु-निर्वचनम्‌ इति अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी प्रतिज्ञा के अनुसार से देवराजयज्वा ने नैघण्टुक काण्ड के निर्वचनों का ही अधिक विस्तार के साथ किया है (विरचयति देवराजो नैघण्टुककाण्डनिर्वचनम्‌ -श्लो. ६)।", "Kannada": "ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ದೇವರಾಜಯಜ್ವರು ನೈಘಂಟುಕ ಕಾಂಡ ನಿರ್ವಚನಗಳನ್ನು ಅಧಿಕ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ(ವಿರಚಯತಿ ದೇವರಾಜೋ ನೈಘಂಟುಕಕಾಂಡನಿರ್ವಚನಮ್- ಶ್ಲೋ.೬).", "Sanskrit": "स्वप्रतिज्ञानुसारेण देवराजयज्वा नैघण्टुककाण्डस्य एव निर्वचनम्‌ अधिकेन विस्तरेण कृतवान्‌ (विरचयति देवराजो नैघण्टुककाण्डनिर्वचनम्‌ -श्लो. ६)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य काण्डों की व्याख्या अत्यन्त कम आकार में है।", "Kannada": "ಅನ್ಯಕಾಂಡಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಾಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्यकाण्डानां व्याख्या अत्यल्पा आकारा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी रचना में स्कन्दस्वामी के ऋग्भाष्य टीका से, और महेश्वर की निरुक्त भाष्यटीका से सहायता ग्रहण की है।", "Kannada": "ಈ ಉಪೋದ್ಘಾತದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮಿಗಳ ಋಗ್ಭಾಷ್ಯ ಟೀಕಾದಿಂದ ಮತ್ತು ಮಹೇಶ್ವರನ ನಿರುಕ್ತಭಾಷ್ಯಟೀಕಾದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಹಾಯತೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ उपोद्धाते स्कन्दस्वामिनः ऋग्भाष्यटीकातः, महेश्वरस्य निरुक्तभाष्यटीकातः च साहाय्यं गृहीतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन प्रमाण से भी सुन्दर उद्धरण और अनेक उदाहरण है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದಲೂ ಸುಂದರವಾದ ಉದ್ಧರಣ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनप्रामाण्याद्‌ अपि सुष्ठु उद्धरणानि अनेकानि उदाहरणानि च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायण से पूर्ववर्ति होने से इस व्याख्या का तथा निरुक्त में विशेष महत्त्व है।", "Kannada": "ಸಾಯಣನಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ.", "Sanskrit": "सायणात्‌ पूर्ववर्तित्वेन अस्या व्याख्यायाः तथा निरुक्तेः च विशेषं महत्त्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्तयुगम्‌ - निघण्टुकाल के बाद निरुक्त का समय प्रारम्भ होता है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತಯುಗ - ನಿಘಂಟುಕಾಲದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನಿರುಕ್ತದ ಸಮಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तयुगम्‌ - निघण्टुकालानन्तरं निरुक्तानां समयः प्रारम्भो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुर्गाचार्य के अनुसार से निरुक्तों की चौदह संख्या थी।", "Kannada": "ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಸಾರ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ದಶ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "दुर्गाचायानुसारेण निरुक्तं चतुर्दशसङ्ख्यकम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क के निरुक्त में बारह निरुक्त कर्ताओं के नाम और उनके मत का निर्देश है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕನ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ನಿರುಕ್ತಕರ್ತೃಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮತವು ನಿರ್ದೇಶವಾಗಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "यास्कस्य निरुक्ते द्वादशानां निरुक्तकर्तृणां नामानि मतानि च निर्दिष्टानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनका नाम अक्षर क्रम से ही है -१. अग्रायण, २. औपमन्यव, ३. औदुम्बरायण, ४. और्णवाभ, ५. काथक्य, ६. क्रोष्टुकि, ७. गार्ग्य, ८. मालव, ९. तैटिकि, १०. वार्ष्यायणि, ११. शाकपूणी, १२. और स्थौलाष्ठिवि है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಅಕ್ಷರಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೀಗಿದ್ದವು - ೧. ಅಗ್ರಾಯಣ, ೨. ಔಪಮನ್ಯವ, ೩. ಔದುಂಬರಾಯಣ, ೪. ಔರ್ಣವಾಭಃ, ೫. ಕಾಥಕ್ಯಃ, ೬. ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಿ, ೭. ಗಾರ್ಗ್ಯ,  ೮. ಮಾಲವ, ೯.ತೈಟಿಕಿ, ೧೦. ವಾರ್ಷ್ಯಾಯಣಿ, ೧೧. ಸ್ಥೌಲಾವಿಷ್ಠಿವಿ.", "Sanskrit": "एतेषां नाम अक्षरक्रमेण एव अस्ति-१.अग्रायणः, २.औपमन्यवः, ३.औदुम्बरायणः,४.और्णवाभः, ५.काथक्यः, ६.क्रौष्टुकिः, ७.गार्ग्यः, ८.मालवः, ९.तैटिकिः,१०.वार्ष्यायणिः,११.शाकपूणिः,१२.स्थौलाष्ठिविश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरहवे स्वयं यास्क ही हैं।", "Kannada": "ಹದಿಮೂರೆನೇಯವರು ಸ್ವಯಂ ಯಾಸ್ಕರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "त्रयोदशः तु स्वयं यास्क एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन तेरह आचार्यो के अतिरिक्त चौदहवां आचार्य कौन है।", "Kannada": "ಈ ಹದಿಮೂರು ಆಚಾರ್ಯರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಆಚಾರ್ಯರು ಯಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "एतेषां त्रयोदशानाम्‌ आचार्याणाम्‌ अतिरिक्तः कोऽस्ति चतुर्दशः आचार्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह तो अज्ञात ही है।", "Kannada": "ಇದು ಅಜ್ಞಾತವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति तु अज्ञातम्‌ एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन ग्रन्थकारों में शाकपूर्णी का मत अधिक उद्धृत है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥಕಾರರಲ್ಲಿ ಶಾಕಪೂಣಿಯ ಮತವು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಧೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु ग्रन्थकारेषु शाकपूणेः मतम्‌ आधिक्येन उद्धृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहद्देवता में भी इस मत का उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬೃಹದ್ದೇವತಾ ಇದರಲ್ಲಿ ಈ ಮತದ ಉಲ್ಲೇಖವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बृहद्देवतायाम्‌ अपि अस्य मतस्य उल्लेखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहद्देवता में तथा पुराणों में शाकपूर्णी रथीतर शाकपूर्णि-नाम से जाने जाते हैं।", "Kannada": "ಬೃಹದ್ದೇವತಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಕಪೂಣಿ ರಥೀತರಶಾಕಪೂಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बृहद्देवतायां तथा पुराणेषु च शाकपूणिः रथीतरशाकपूणि-नाम्ना स्मृतः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क का निरुक्त निरुक्त वेदों के छ: अङ्गों में अन्यतम है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತವು ವೇದಗಳ ಷಡಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तं वेदानां षडङ्गेषु अन्यतमम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजकल यास्क रचित निरुक्त ही इस वेदाङ्ग का प्रतिनिधि ग्रन्थ है।", "Kannada": "ಇಂದು ಯಾಸ್ಕರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ನಿರುಕ್ತವು ಈ ವೇದಾಂಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्प्रति यास्करचितं निरुक्तम्‌ एव अस्य वेदाङ्गस्य प्रतिनिधिग्रन्थः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस निरुक्त में बारह अध्याय हैं।", "Kannada": "ಈ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ निरुक्ते द्वादश अध्यायाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्त में दो अध्याय परिशिष्ट रूप से हैं।", "Kannada": "ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದಿವೆ.", "Sanskrit": "अन्ते द्वौ अध्यायौ परिशिष्टरूपेण स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सम्पूर्ण ग्रन्थ यह चौदह अध्यायों में विभक्त है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण समग्रग्रन्थः अयं चतुर्दशसु अध्यायेषु विभक्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिशिष्ट भाग भी बाद का है ऐसा कह नहीं सकते है।", "Kannada": "ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗವು ನಂತರದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परिशिष्टभागम्‌ अपि अर्वाचीनम्‌ इति वक्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यास्क के समान उव्वट भी परिशिष्ट भाग से परिचित थे।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಯಾಸ್ಕರ ಸಮಾನ ಉಳ್ಳಟರೂ ಕೂಡ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಗದಿಂದ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "यतो हि यास्क इव उव्वटः अपि परिशिष्टभागात्‌ परिचितः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उव्वट ने अपने यजुर्वेद भाष्य में (१८/७७) , निरुक्त में (१३/१३) उपलब्ध वाक्य का निर्देश किया है।", "Kannada": "ಉಳ್ಳಟನು ತಮ್ಮ ಯಜುರ್ವೇದ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ  (೧೮/೭೭), ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ(೧೩/೧೩) ಉಪಲಭ್ಯವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "उव्वटः स्वकीये यजुर्वदभाष्ये (१८/७७), निरुक्ते (१३/१३) समुपलब्धं वाक्यं निर्दिष्टम्‌ अकरोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण यह अंश भोजराजा से प्राचीन अपने आप सिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಂಶವು ಭೋಜರಾಜನಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ್ದರಿಂದ ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಸಿದ್ಧಿಸಿದವು.", "Sanskrit": "अतः अस्य अंशस्य भोजराजात्‌ प्राचीनत्वं स्वतः सिद्धम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्ककृत निरुक्त तो निघण्टु ग्रन्थ की व्याख्या है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ನಿರುಕ್ತವು ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यास्ककृतं निरुक्तं तु निघण्टुग्रन्थस्य व्याख्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह वेदाङ्ग नहीं हो सकता इस आशङऱका का समाधान के लिए - “ अर्थावबोधे निरपेक्षतया पदजातं यत्रोक्तं तन्निरुक्तम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವೇದಾಂಗವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆಶಂಕ್ಯೆಯ  ಸಮಾಧಾನ ರೂಪವಾಗಿ -\" ಅರ್ಥಾವಬೋಧನೆ ನಿರಪೇಕ್ಷತಯಾ ಪದಜಾತಂ ಯತ್ರೋಕ್ತಮ್ ತನ್ನಿರುಕ್ತಮ್.", "Sanskrit": "अतः अस्य वेदाङ्गत्वम्‌ अनुपपन्नम्‌ इति आशङ्क्य समाधत्ते - 'अर्थावबोधे निरपेक्षतया पदजातं यत्रोक्तं तन्निरुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इसका वेदाङ्गत्व सिद्ध ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ವೇದಾಂಗತ್ವವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य वेदाङ्गत्वं सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क के प्राचीन होने में लेश मात्र भी सन्देह नहीं है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರು ಪ್ರಾಚೀನರಾಗಿರುವುದು ಲೇಶ ಮಾತ್ರವು ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यास्कस्य प्राचीनताया अत्र लेशतः अपि सन्देहस्य अवकाशः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि से भी प्राचीन ये है।", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿಯವರಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಚೀನರು ಇವರು.", "Sanskrit": "पाणिनेः अपि प्राचीनतरः अयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कृत भाषा का जो विकास यास्क के निरुक्त में प्राप्त होता है, वह पाणिनि की अष्टाध्यायी में व्याख्या रूप से प्राचीनतर है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಯಾಸ್ಕರ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು  ಪಾಣಿನೀಯ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संस्कृतभाषाया यः विकासः यास्कस्य निरुक्ते प्राप्यते तत्‌ पाणिनेः अष्टाध्याय्यां व्याख्यातरूपतः प्राचीनतरम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत के मोक्षपर्व अनुसार से निघण्टु कर्ता यास्क नहीं थे।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಮೋಕ್ಷಪರ್ವದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಿಘಂಟುವಿನ ಕರ್ತೃವು ಯಾಸ್ಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "महाभारतस्य मोक्षपर्वानुसारेण निघण्टोः कर्ता यास्को नासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके रचयिता कोई प्रजापति काश्यप थे - “वृषो हि भगवान्‌ धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत।", "Kannada": "ಇದರ ರಚನಾಕಾರರು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎನ್ನುವರು ಆಗಿದ್ದರು - ವೃಷೋ ಹಿ ಭಗವಾನ್ ಧರ್ಮಃ ಖ್ಯಾತೋ ಲೋಕೇಷು ಭಾರತ.", "Sanskrit": "अस्य रचयिता कोऽपि प्रजापतिः काश्यप आसीत्‌- 'वृषो हि भगवान्‌ धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ ही निघण्टु के व्याख्याता यास्क थे, यह प्रमाण भी उपलब्ध है - “लिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च योऽभवत्‌।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನಿಘಂಟುವಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತೃವು ಯಾಸ್ಕರಾಗಿದ್ದರು, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ- ಲಿಪಿವಿಷ್ಟೇತಿ ಚಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಹೀನರೋಮಾ ಚ ಯೋಭವತ್.", "Sanskrit": "तत्र एव निघण्टोः व्याख्याता यास्कः आसीत्‌, इत्यस्य प्रमाणम्‌ अपि समुपलब्धम्‌ अस्ति- 'लिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च योऽभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्यादि प्रमाणित यास्क का क्या काल है इस विचार में प्रस्तुत किये है, क भाग में) महाभारत के ऊपर लिखे दो पद्यों का उद्धरण उस अर्वाचीन महाभारत से है, ख) पाणिनि ने अपने वासुदेवार्जुनाभ्यां वुन्‌ ४/३/९८ इस सूत्र में कृष्ण अर्जुन को याद किया है उससे यह प्राचीन है।", "Kannada": "ಇತರರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣಿತವಾಗಿರುವ ಯಾಸ್ಕರ ಕಾಲವು ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ - ಕ.) ಮಹಾಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಬರೆದಿರುವ ಎರಡು ಪದ್ಯಗಳ ಆರಿಸುವುದರಿಂದ ಆ ಅರ್ವಾಚೀನವಾದ ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ ಆಗಿದೆ , ಖ.) ಪಾಣಿನಿಯು ತಮ್ಮ ವಾಸುದೇವಾರ್ಜನಾಭ್ಯಾಂ ವುನ್(೪.೩.೯೮) ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಇದು ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्यादिना प्रमाणितस्य यास्कस्य कः काल इति विचारे प्रस्तुते-क) महाभारतस्य उपरि लिखितपद्यद्वयस्य उद्धरणात्‌ ततः अर्वाचीनो महाभारतः, ख) पाणिनिः स्वकीये वासुदेवार्जुनाभ्यां वुन्‌ ४/३/९८ इत्यस्मिन्‌ सूत्रे कृष्णार्जुनौ स्मृतवान्‌ इति ततः अयं प्राचीनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि पाण्डुपुत्र अर्जुन से परवर्त्ती सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿಯು ಪಾಂಡುಪುತ್ರನ ನಂತರದವರು ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाणिनिः पाण्डुपुत्राद्‌ अर्जुनात्‌ परवर्त्ती सिद्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाण्डुपुत्रो का समय तो राजतरङिगणी में ही वर्णित है - “शतेषु षट्सु सार्ऽर्धेषु त्र्यधिकेषु च भूतले।", "Kannada": "ಪಾಂಡುಪುತ್ರನ ಸಮಯವು ರಾಜತರಂಗಿಣಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ- \" ಶತೇಷು ಷಟ್ಸು ಸಾರ್ಧೇಷು ತ್ರ್ಯಧಿಕೇಷು ಚ ಭೂತಲೆ.", "Sanskrit": "पाण्डुपुत्राणां समयः तु राजतरकङ्गिण्याम्‌ एव वर्णितम्‌ - 'शतेषु षट्सु साऽर्धेषु त्र्यधिकेषु च भूतले।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सभी को विचार करना चाहिए ईस्वी से नौ सौ वर्ष पहले यास्क हुए ऐसा प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಒಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕರು ಜನಿಸಿದರು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "इदं सर्वं विचार्य ख्रीष्टपूर्वनवमशतकस्य पूर्वाद्धे यास्कः अजायत इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क के इस ग्रन्थ की आवश्यकता अत्यधिक है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರ ಈ ಗ್ರಂಥದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यास्कस्य अस्य ग्रन्थस्य महत्ता अत्यधिका अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रन्थ के आरम्भ में यास्क ने निरुक्त के सिद्धान्त का वैज्ञानिक प्रदर्शन किया।", "Kannada": "ಗ್ರಂಥದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕರು ನಿರುಕ್ತದ ಸಿದ್ದಾಂತವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थस्य आरम्भे यास्को निरुक्तस्य सिद्धान्तस्य वैज्ञानिकं प्रदर्शनम्‌ अकरोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के अर्थ अनुशीलन के लिए तब अनेक पक्ष थे।", "Kannada": "ವೇದಾರ್ಥದ ಅನುಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಅಂದು ಬಹಳ ಪಕ್ಷಗಳಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "वेदार्थानुशीलनाय तदा अनेकपक्षाः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनके नाम इस प्रकार से दिये हुए है - १) अधिदैवत, २) अध्यात्म, ३) आख्यातसमय, ४) ऐतिहासिक, ५) नैदान, ६) नैरुक्त, ७) परिव्राजक, ८) और याज्ञिक।", "Kannada": "ಅವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ - ೧) ಅಧಿದೇವತೆ, ೨) ಅಧ್ಯಾತ್ಮ, ೩) ಆಖ್ಯಾತಸಮಯ, ೪) ಐತಿಹಾಸಿಕರು, ೫)ನೈದಾನರು, ೬)ನೈರುಕತರು, ೭)ಪರಿವ್ರಾಜಕರು ಮತ್ತು ೮)ಯಾಜ್ಞಿಕರು.", "Sanskrit": "येषां नामानि अनेन प्रकारेण प्रदत्तानि सन्ति - १)अधिदैवतः,२)अध्यात्मः, ३)आख्यातसमयः,४)ऐतिहासिकाः ५)नैदानाःः ६)नैरुक्ताः, ७)परिब्राजकाः, ८) याज्ञिकाः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मत निर्देश से वेदार्थ अनुशीलन के इतिहास के ऊपर विशिष्ट रूप से बल दिया गया है।", "Kannada": "ಈ ಮತದ ನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ ವೇದಾರ್ಥದ ಅನುಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन मतनिर्देशेन वेदार्थानुशीलनस्य इतिहासस्य उपरि विशिष्टरूपेण प्रकाशः प्रसरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क का प्रभाव बाद के समय के भाष्य के ऊपर है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यास्कस्य प्रभावः अवान्तरकालिकस्य भाष्यस्य उपरि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायण तो इस पद्धति का अनुसरण करके वेदभाष्य रचना में प्रवृत हुए।", "Kannada": "ಸಾಯಣನು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ವೇದಭಾಷ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.", "Sanskrit": "सायणः तु अस्याः पद्धत्या अनुसरणं कृत्वा वेदभाष्यरचनायां कृतकार्यः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क की प्रक्रिया आधुनिक भाषावेत्ता प्रधान रूप से मानते है।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಭಾಷಾವೇತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यास्कस्य प्रक्रिया आधुनिकभाषावेत्तृणां प्रधानतः मान्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त का एकमात्र प्रतिनिधि होने से निरुक्त ग्रन्थ का सबसे अधिक महत्त्व है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದ ಏಕಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಿರುವುದರಿಂದ ನಿರುಕ್ತ ಗ್ರಂಥದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಹತ್ವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तस्य एकमात्रप्रतिनिधित्वेन निरुक्तग्रन्थस्य सर्वातिशायि महत्त्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निघण्टु में कितने अध्याय हैं?", "Kannada": "ನಿಘಂಟುವಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "निघण्टौ कति अध्यायाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निघण्टु के पांचवे अध्याय में कौन सा काण्ड हे?", "Kannada": "ನಿಘಂಟುವಿನ ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಯಾವ ಕಾಂಡವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "निघण्टौ पञ्चमे अध्याये किं काण्डं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निघण्टु ग्रथ के एक किसी व्याख्याकार का नाम उल्लेख है?", "Kannada": "ನಿಘಂಟು ಗ್ರಂಥದ ಯಾವುದಾದರು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರನ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ?", "Sanskrit": "निघण्टुग्रन्थस्य एकस्य व्याख्याकारस्य नाम उल्लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त में किन निरुक्तकारों का नाम है?", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ನಿರುಕ್ತಾಕಾರರ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "निरुक्ते केषां निरुक्तकाराणां नाम वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकपूर्णि को पुराणों में किस नाम से जाना जाता है?", "Kannada": "ಶಾಕಪೂಣಿಯವರನ್ನು ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "शाकपुणिः पुराणेषु केन नाम्ना स्मृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त में कितने अध्याय है?", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "निरुक्तस्य कति अध्यायाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द वेद का पाँचवां अङ्ग है।", "Kannada": "ಛಂದಸ್ಸು ವೇದದ ಐದನೇ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दो वेदस्य पञ्चमम्‌ अङ्गम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद छन्दोबद्ध हैं, अतः: उनके उच्चारण निमित्त के लिए छन्द का ज्ञान हमेशा अपेक्षित होता है।", "Kannada": "ವೇದಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ  ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदाः सन्ति छन्दोबद्धाः, अतः तेषाम्‌ उच्चारणनिमित्ताय छन्दोज्ञानं नितराम्‌ अपेक्षितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द॒ अभिधान इस अङ्ग से छन्दों के सभी उच्चारण विधि, उसके प्रकार और उसकी संख्या का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಛಂದ ಅಭಿದಾನದಿಂದ ಈ ಅಂಗದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ವಿಧಿ , ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "छन्दोभिधेन एतेन अङ्गेन छन्दसां सर्वेषाम्‌ उच्चारणविधिः तद्गतिप्रकारः तद्गानरीतिश्च विदिता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे वैदिक मन्त्र उच्चारण के प्रयोजन के लिए छन्द का अध्ययन पहले करना उचित है।", "Kannada": "ಆ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರಾಚ್ಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ वैदिकमन्त्रोच्चारणस्य प्रयोजनाय छन्दसः अध्ययनं पूर्वम्‌ उचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिना छन्दोज्ञान से जो वेदों का अध्ययन, यजन, याजन आदि-कार्य करते है उनके वे सभी फल न देने वाले कार्य होते हैं।", "Kannada": "ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ವೇದಾಧ್ಯಯನ-ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿ-ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಯಾವ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विना छन्दोज्ञानं यः वेदाऽध्यन-यजन-याजनादि-कार्याणि करोति तस्य तानि सर्वाणि फलप्रदायकानि कार्याणि न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायन ने यहाँ पर स्पष्ट रूप से कहा है - “यो ह वा अविदितार्षेयच्छन्दो दैवतब्राह्मणेन मन्त्रेण याजयति वा अध्यापयति वा स्थाणुं वर्च्छति गर्त्ये वा पात्यते प्रमीयते वा पापीयान्‌ भवति।", "Kannada": "ಕಾತ್ಯಾಯನರು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಯೋ ಹ ವಾ ಅವಿದಿತಾರ್ಷೆಯಚ್ಛಂದೋ ದೈವತಾಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಮಂತ್ರೇಣ ಯಾಜಯತಿ ವಾ ಅಧ್ಯಾಪಯತಿ ವಾ ಸ್ಥಾಣುಂ ವರ್ಛತಿ ಗರ್ತ್ಯೇ ವಾ ಪಾತ್ಯೇ ಪ್ರಮೀಯತೆ ವಾ ಪಾಪೀಯಾನ್ ಭವತಿ.", "Sanskrit": "कात्यायनेन अत्र स्पष्टतया एव उक्तम्‌ - “यो ह वा अविदितार्षेयच्छन्दो दैवतब्राह्मणेन मन्त्रेण याजयति वा अध्यापयति वा स्थाणुं वर्च्छति गर्त्ये वा पात्यते प्रमीयते वा पापीयान्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहिता ब्राह्मणों में छन्द का नाम उपलब्ध होने से छन्द अङग की भी उत्पत्ति वैदिक युग में ही प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಹೆಸರು ಲಭ್ಯವಾದಾಗ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಅಂಗದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ವೈದಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संहिताबाह्मणेषु छन्दोनाम्नाम्‌ उपलभ्यत्वात्‌ छन्दोऽङ्गस्य अपि उत्पत्तिः वैदिकयुगे एव संवृत्तः इति प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वेदाङ्ग का प्रतिनिधि-ग्रन्थ है पिङ्गल आचार्य द्वारा “छन्द:सूत्रम्‌'।", "Kannada": "ಈ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗ್ರಂಥವಿದೆ ಪಿಂಗಲ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ರಚಿತವಾದ 'ಛಂದಃ ಸೂತ್ರಮ್'.", "Sanskrit": "अस्य वेदाङ्गस्य प्रतिनिधि-ग्रन्थः अस्ति पिङ्गलाचार्यकृतं 'छन्दःसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ की रचना कब हुई।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯು ಯಾವಾಗ ಆಯಿತು?", "Sanskrit": "अस्य ग्रन्थस्य रचयिता कदा बभूव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका पर्याप्त परिचय का अभाव है।", "Kannada": "ಇದರ ಮಂಗಳ ಪರಿಚಯದ ಅಭಾವವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य पर्याप्तपरिचयस्य अभावः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ग्रन्थ सूत्र रूप में है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸೂತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं ग्रन्थः सूत्ररूपेऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ग्रन्थ आठ अध्यायों में विभक्त है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥವು ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಗೊಂಡಿವೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थोऽयम्‌ अष्टसु अध्यायेषु विभक्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारम्भ से चौथे अध्याय के सात सूत्र तक वैदिक छन्दों का लक्षण दिया है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಏಳನೇ ಸೂತ್ರದವರೆಗೂ ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रारम्भात्‌ चतुर्थाध्यायस्य सप्तमसूत्रपर्यन्तं वैदिकच्छन्दसां लक्षणं प्रदत्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ की हलायुध कृत 'मृतसञ्‌जीवनी' व्याख्या अत्यन्त प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ಹಲಾಯುಧನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ 'ಮೃತಸಂಜೀವಿನೀ' ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ग्रन्थस्य हलायुधकृता 'मृतसञ्जीवनी' व्याख्या अतीव प्रसिद्धा वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक काव्यों में छन्द का और पादबद्धता का सम्बन्ध इस प्रकार है की पद्यों में ही छन्दों की योजना मानते हैं, तथा गद्य तो छन्दोहीन रचना रूप से स्वीकार होता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಪದಬದ್ಧತೆಯ ಸಂಬಂಧವು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿ, ಮತ್ತು ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಛಂದೋಹೀನವಾದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लौकिककाव्येषु छन्दसः पादबद्धतायाः च सम्बन्धः एतावान्‌ अस्ति यत्‌ पद्येषु एव छन्दसो योजना मन्यते, तथा गद्यन्तु छन्दोहीनरचनारूपेण स्वीकृतं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक छन्द विषय में यह धारणा मान्य नहीं है।", "Kannada": "ವೈದಿಕಚ್ಛಂದಸಿನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वैदिकच्छन्दसो विषये इयं धारणा अमान्या अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन आर्य परम्परा के अनुसार से गद्य भी छन्दोबद्ध रचना ही मानते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಆರ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಗಧ್ಯವು ಛಂದೋಬದ್ಧ ರಚನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनार्यपरम्परानुसारेण गद्यम्‌ अपि छन्दोबद्धरचना एव मन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुर्गाचार्य ने निरुक्त को अपनीवृति में (७।२) किसी भी ब्राह्मण का वाक्य उदाहरण के रूप में लिखा है, जिसका आशय है छन्द के बिना वाणी अच्छी प्रकार से उच्चारण नहीं कर सकती है- “नाच्छन्दसि वागुच्चरति'।", "Kannada": "ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ನಿರುಕ್ತವನ್ನು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ (೭/೨) ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ವಾಕ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ , ಯಾವುದರ ಆಶಯವಾಗಿದೆಯೋ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿನಾ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ- \" ನಾಚ್ಛಂದಸಿ ವಾಗುಚ್ಚರತಿ\".", "Sanskrit": "दुर्गाचार्यण निरुक्तस्य स्ववृत्त्या (७।२) कस्यापि ब्राह्मणस्य वाक्यं समुद्धृतम्‌, यस्य आशयः अस्ति छन्दो विना वाणी समुच्चरिता न भवति--'नाच्छन्दसि वागुच्चरति'।"}}
{"translation": {"Hindi": "भरतमुनि ने भी छन्द के बिना शब्द को स्वीकार नहीं किया है - “छन्दहीना न शब्दोऽस्ति, न छन्दः शब्दवर्जितमम्‌।", "Kannada": "ಭರತಮುನಿಯು ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿನಹ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ -\" ಛಂದೋಹೀನವಾದ ಶಬ್ದವಿಲ್ಲ , ನ ಛಂದಸ್ಸು ಶಬ್ದವಿವರ್ಜಿತವಾಗಿಲ್ಲ.\"", "Sanskrit": "भरतमुनिः अपि छन्दोविरहितं शब्दं नैव स्वीकरोति 'छन्दहीना न शब्दोऽस्ति, न छन्दः शब्दवर्जितम्‌।'"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायन मुनि के नाम से प्रख्यात ऋग यजुर्वेद परिशिष्ट में पहले बताये तथ्य को स्वीकार किया हे - “छन्दो भूतमिदं सर्व वाडऱमयं स्याद्‌ विजानतः।", "Kannada": "ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮುನಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಋಗ್ ಯಜುಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿರುವ ತಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ - ಛಂದೋ ಭೂತಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ವಾಙ್ಮಯಂ ಸ್ಯಾತ್ ವಿಜಾನತಃ.", "Sanskrit": "कात्यायनमुनेः नाम्ना प्रख्यातं ऋग्यजुष-परिशिष्टं पूर्वोक्तं तथ्यं स्वीकरोति - “छन्दोभूतमिदं सर्वं वाङ्गयं स्याद्‌ विजानतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले बताये मत के अनुसार से वेद का कोई भी इस प्रकार का मन्त्र नहीं है, जो छन्द के माध्यम से निर्मित नहीं है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಅನುಸಾರ ವೇದದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲ, ಯಾವುದು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पूर्वोक्तमतानुसारेण वेदस्य न कोऽपि एवंविधः मन्त्रः अस्ति, यः छन्दसो माध्यमेन न निर्मितः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फल स्वरूप यजुर्वेद के मन्त्र भी निश्चय रूप से गद्यात्मक है, वह भी छन्द से रहित नहीं है।", "Kannada": "ಫಲ ಸ್ವರೂಪದ ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಂತ್ರವು ನಿಶ್ಚಯ ರೂಪದಿಂದ ಗದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ, ಅದೂ ಕೂಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ರಹಿತವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "फलतो यजुर्वेदस्य मन्त्रः अपि यो हि निश्चयेन गद्यात्मकः अस्ति, छन्दोविरहितः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा ही प्राचीन आचार्यों ने प्रथम अक्षर से आरम्भ करके १०४ अक्षर तक छन्दों का विधान अपने -अपने ग्रन्थों में किया है।", "Kannada": "ಅವರಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರು ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ೧೦೪ ಅಕ್ಷರಗಳವರೆಗೆ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ- ತಮ್ಮ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तेन हि प्राचीनाचार्याः प्रथमाक्षरादारभ्य १०४ अक्षरपर्यन्तं छन्दसां विधानं स्वस्वग्रन्थेषु कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के और सामवेद के सभी मन्त्र छन्दोंबद्ध हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮತ್ತು ಸಾಮವೇದದ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳು ಛಂದೋಬದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य सामवेदस्य च सर्वे मन्त्राः छन्दोबद्धाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हृदय में स्थित कोमल भावनाओं की अभिव्यक्ति का नैसर्गिक माध्यम छन्द ही है।", "Kannada": "ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಮಲ ಭಾವನೆಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ್ಯದಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಛಂದಸ್ಸೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "हृदयस्थकोमलभावानाम्‌ अभिव्यक्त्या नैसर्गिकमाध्यमं छन्दः एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तःस्थल का मर्म स्पर्श भाव की अभिव्यक्त करने के लिए कविगण छन्दों की कोमल कलेवर का ही अन्वेषण करता है।", "Kannada": "ಅಂತಸ್ಥಲದ ಮರ್ಮ ಸ್ಪರ್ಶ ಭಾವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕವಿಗಣ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಕೋಮಲ ಕಲೇವರದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अन्तःस्थलस्य मर्मस्पर्शिनः भावस्य अभिव्यक्तीकरणाय कविगणाः छन्दसां कमनीयकलेवरम्‌ एव अन्विष्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रों का प्रधान उद्देश्य यज्ञों में उपास्य देवता के अनुकूल कार्य में ही है, तथा यह भी निश्चय से कह सकते है की देवता के अनुकूल प्रमुख साधन मन्त्रों का गान ही हो सकता है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ದೇಶವು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಾಸ್ಯದೇವತೆಗಳ ಅನುಕೂಲಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು ದೇವತೆಗಳ ಅನುಕೂಲತೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನ ಮಂತ್ರಗಳ ಗಾನವೇ ಆಗಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्राणां प्रधानम्‌ उद्देश्यं यज्ञेषु उपास्यदेवतायाः प्रसादनकार्ये एवाऽस्ति, तथा इदम्‌ अपि निश्चयेन वक्तुं शक्यते यद्‌ देवतायाः प्रसादनस्य प्रमुखसाधनं मन्त्राणां गानम्‌ एव भवितुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रों के छन्दोबद्ध होने से छन्दों के ज्ञान के विना वेद मन्त्र का सही उच्चारण नहीं कर सकते है, अतः छन्द इस वेदाङ्ग को अवश्य जानना चाहिए।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳ ಛಂದೋಬದ್ಧವಾದಾಗ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನದ ವಿನಹ ವೇದಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವೇದಾಂಗವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्राणां छन्दोबद्धतया छन्दसां ज्ञानं विना वेदमन्त्राः साधु उच्चारयितुं न शक्यन्ते अतः छन्दः इति वेदाङ्गम्‌ अवश्यं ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शौनक विरचित ऋक्‌प्रातिशाख्य में अंतिम भाग में छन्दों की पर्याप्त विवेचन विद्यमान है।", "Kannada": "ಶೌನಕರಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಋಗ್ಪ್ರಾರಿಶಾಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಭಾಗವು ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರ್ಯಾಪ್ತ ವಿವೇಚನೆ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शौनकविरचिते ऋक्प्रातिशाख्ये चरमभागे छन्दसां पर्याप्तं विवेचनं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन छन्दःशास्त्र में पिङ्गल छन्दसूत्र नाम ग्रन्थ सबसे अधिक प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಛಂದಃಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಲ ಛಂದಸೂತ್ರ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಂಥವು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य छन्दःशास्त्रस्य पिङ्गलच्छन्दःसूत्रनामा ग्रन्थः सर्वाधिकप्रसिद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द:पादौ तु वेदस्य *छन्द' इस पद की इस प्रकार की व्युत्पत्ति है - छन्दयति (पृणाति) इति छन्दों वा छन्दयति ( आह्लादयति) इति छन्द्‌ः अथवा छन्द्यते अनेनेति छन्दः।", "Kannada": "ಛಂದವು ವೇದದ ಪಾದಗಳಾಗಿವೆ. ಛಂದಃ ಈ ಪದದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು  - ಛಂದಯತಿ ( ಪೃಣಾತಿ) ಇತಿ ಛಂದೋಂ ವಾ ಛಂದಯತಿ (ಆಹ್ಲಾದಯತಿ) ಇತಿ ಛಂದಃ ಅಥವಾ ಛಂದ್ಯತಿ ಅನೇನೇತಿ ಛಂದಃ.", "Sanskrit": "छन्दःपादौ तु वेदस्य'। “छन्दः' इत्येतस्य पदस्य इयं व्युत्पत्तिः - छन्दयति (पृणाति) इति छन्दो वा छन्दयति (आह्लादयति ) इति छन्दः अथवा छन्द्यते अनेनेति छन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दांसि च्छादनात्‌ इस यास्क कथन के होने से वेदार्थ वाचक छन्द इस पद की उत्पत्ति छद्‌ (छादने) धातु से बनी है।", "Kannada": "ಛಂದಾಂಸಿ ಚ್ಛಾದನಾತ್ ಎಂಬ ಯಾಸ್ಕರ ಕಥನೆಯಿಂದ ವೇದಾರ್ಥವಾಚಕ ಛಂದಸ್ಸು ಈ ಪದದ ಛದ್ (ಛಾದನೆ) ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दांसि च्छादनात्‌ इत्येतद्‌ यास्ककथनाद्‌ वेदार्थवाचकं छन्दः इत्येतत्पदं छद्‌ ( छादने ) धातोः निष्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद आवरण होने से छन्द यह पद युक्त ही है।", "Kannada": "ವೇದಾವರಣ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಛಂದವು ಈ ಪದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदावरणकारित्वात्‌ छन्दः इति पदं युक्तम्‌ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुर्गाचार्य ने कहा है - “यदेभिरात्मानमाच्छादयन्‌ देवा मृत्योर्बिभ्यतः, तत्‌ छन्दसां छन्दस्त्वम्‌।", "Kannada": "ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದರು - \" ಯದೇಭಿರಾತ್ಮಾಮನಮಾಚ್ಛಾದಯನ್ ದೇವಾ ಮೃತ್ಯೋರ್ಬಿಭ್ಯತಃ , ತತ್ ಛಂದಸಾಂ ಛಂದಸ್ತ್ವಮ್.", "Sanskrit": "दुर्गाचार्य आह - 'यदेभिरात्मानमाच्छादयन्‌ देवा मृत्योर्बिभ्यतः, तत्‌ छन्दसां छन्दस्त्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह वाक्य छान्दोग्य उपनिषद्‌ में भी पाठ भेद से प्राप्त होता है (१।४।२)।", "Kannada": "ಈ ವಾಕ್ಯವು ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಪಾಠಭೇದದಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ (೧.೪.೨).", "Sanskrit": "इदं वाक्यं छान्दोग्योपनिषदि अपि पाठभेदेन प्राप्यते (१।४।२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दांसि छादनात्‌' (नि० ७।१९) इसके ही अर्थ की पुष्टि के लिए दुर्गाचार्य का पूर्वोक्त वाक्य है।", "Kannada": "ಛಂದಾಂಸಿ ಛಾದನಾತ್' (ನಿಂ ೭.೧೯) ಇದರ ಅರ್ಥದ ಪುಷ್ಟಿಗಾಗಿ ದುರ್ಗಾಚಾರ್ಯರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಾಕ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दांसि छादनात्‌'(नि० ७।१९) अस्य एवार्थस्य सम्पुष्ट्यां दुर्गाचार्यस्य पूर्वोक्तवाक्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में छन्दों की महानता के गीत बार-बार गाये।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮಹನೀಯತೆಯನ್ನು ಬಾರಿ ಬಾರಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रुतिषु छन्दसो महनीयता भृशं गीता।"}}
{"translation": {"Hindi": "असुरों के द्वारा किये गए विघ्नों से रक्षा करने वाले उस, शक्तिशाली सैनिक के समान मत है।", "Kannada": "ಅಸುರರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುವ ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವರು ಆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸೈನಿಕರ ಸಮವಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "असुरकृतेभ्यः विघ्नेभ्यः रक्षकत्वात्‌ तस्य, तच्छक्तिशाली सैनिक इव मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा - “दक्षिणतोऽसुरान्‌ रक्षांसि त्वष्ट्वान्यपहन्ति त्रिष्टुब्जिर्वज्रो वैरविष्टुद्‌ वैदिक छन्दों में अनेक भेद, उपभेद होते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಿದರು - ದಕ್ಷಿಣತೋಸುರಾನ್ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ತ್ವಷ್ಟ್ವಾನ್ಯಪಹಂತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಜಿರ್ವರ್ಜ್ರೋ ವೈರವಿಷ್ಟುದ್ ವೈದಿಕ ಛಂದಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭೇದ, ಉಪಭೇದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उक्तञ्च-'दक्षिणतोऽसुरान्‌ रक्षांसि त्वष्ट्रान्यपहन्ति त्रिष्टुब्जिर्वज्रो वैरविष्टुद्‌'। वैदिकानि छन्दांसि अनेकभेद-उपभेदवन्ति सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रधान वैदिक छन्दों में इनकी गणना होती है - गायत्री, उष्णिक्‌, अनुष्टुप्‌, प्रकृति, बृहती, पङिक्त, त्रिष्टुप्‌, जगती, अतिजगती, शक्वरी, अतिशक्वरी, कृति, आकृति, विकृति संस्कृति, अभिकृति, और उत्कृति।", "Kannada": "ಪ್ರಧಾನವಾದ ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ಗಾಯತ್ರೀ,ಉಷ್ಣಿಕ್, ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಪ್ರಕೃತಿ, ಬೃಹತೀ, ಪಂಕ್ತಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಜಗತೀ, ಅತಿಜಗತೀ, ಶಕ್ವರೀ, ಅತಿಶಕ್ವರೀ, ಕೃತಿಃ, ಆಕೃತಿಃ, ವಿಕೃತಿಃ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಃ, ಅಭಿಕೃತಿ, ಮತ್ತು ಉತ್ಕೃತಿ.", "Sanskrit": "प्रधानेषु वैदिकेषु छन्दःसु इमानि गण्यन्ते - गायत्री, उष्णिक्‌, अनुष्टुप्‌, प्रकृतिः, बृहती, पङ्क्तिः, त्रिष्टुफ्‌, जगती, अतिजगती, शक्वरी, अतिशक्वरी, कृतिः, आकृतिः, विकृतिः, संस्कृतिः, अभिकृतिः, उत्कृतिश्च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक छन्दों में यह विशिष्टता है की उनमें अक्षर गणना में निश्चित अक्षर होते हैं।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकच्छन्दसां विशिष्टता इयं यत्‌ तानि अक्षरगणनायां नियतानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अक्षरों के गुरु लघु क्रम का कोई नियम विशेष नहीं हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ಗುರುಲಘು ಕ್ರಮದ ಯಾವ ವಿಶೇಷ ನಿಯಮವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तत्र अक्षराणां गुरुलघुक्रमस्य कश्चित्‌ नियमविशेषः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कात्यायन ने कहा है - “यदक्षरपरिमाणं तच्छन्दः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಕಾತ್ಯಾಯನರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಯದಕ್ಷರಪರಿಮಾಣಂ ತಚ್ಛಂದಃ.\"", "Sanskrit": "उक्तञ्च कात्यायनेन - 'यदक्षरपरिमाणं तच्छन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु लौकिक संस्कृत के छन्दों में यह बात नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಲೌಕಿಕಸಂಸ್ಕೃತದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्च लौकिकसंस्कृतस्य छन्दःसु इयं वार्ता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ तो वृत्त के अक्षरों के छोटे बड़े में निश्चित ही है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವೃತ್ತದ ಅಕ್ಷರಗಳ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಲಘುತ್ವವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र तु वृत्तस्य अक्षराणां गुरता लघुता निश्चिता एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शताब्दियों के बाद लौकिक छन्दों का विकास पहले के वैदिक छन्दों से ही हुआ इस प्रकार याद रखना चाहिए।", "Kannada": "ಶತಾಬ್ಧಿಗಳ ನಂತರ ಲೌಕಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಕಾಸದ ಮೊದಲು ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಆದ ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "शताब्द्यन्तरम्‌ लौकिकच्छन्दसां विकासः पूर्वोक्तेभ्यः वैदिकच्छन्देभ्यः जातः इत्यपि स्मरणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक छन्दों के चार चरण होते है, किन्तु वैदिक छन्दों में यह नियम नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನ ನಾಲ್ಕು ಚರಣಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ವೈದಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "लौकिकछन्दःसु चत्वारः चरणाः भवन्ति किन्तु वैदिकच्छन्दःसु अयं नियमः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दः शब्द की व्युत्पत्ति क्या है?", "Kannada": "ಛಂದ ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "छन्दःशब्दस्य व्युत्पत्तिः का?"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्यायन ने छन्दों के विषय में क्या कहा है?", "Kannada": "ಕಾತ್ಯಾಯನನು ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದನು?", "Sanskrit": "कात्यायनेन छन्दोविषये किमुक्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द की शरीर के किस अङ्ग के साथ तुलना की है?", "Kannada": "ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಶರೀರದ ಯಾವ ಅಂಗದ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दश्शरीरस्य केन अङ्गेन सह तुल्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक छन्दों में कितने चरण होते है?", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಚರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "लौकिकच्छन्दसि कति चरणाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द शास्त्र के प्रवर्तक कौन है?", "Kannada": "ಛಂದಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಯಾರು?", "Sanskrit": "छन्दश्शास्त्रस्य प्रवर्तकः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञभाग अनेक प्रकार के हैं।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಭಾಗಗಳ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "यज्ञभागाः बहुविधाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ यज्ञ संवत्सर संबन्धित हैं।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಯಜ್ಞಗಳು ಸಂವತ್ಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಜ್ಞಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "केचन यज्ञाः संवत्सरसम्बन्धिनः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कुछ ऋतु संबन्धित है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಋತು ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "केचन क्रतुसम्बन्धिनः च वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कुछ तिथि-मास-पक्ष-नक्षत्र परक है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ತಿಥಿ-ಮಾಸ-ಪಕ್ಷ-ನಕ್ಷತ್ರ ಪರಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "केचन च तिथि-मास-पक्ष-नक्षत्रपरकाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह भाव देवों में यज्ञभाग आदि के विधान भिन्न-भिन्न कालों में प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಭಾವವು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಭಾಗದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं भावः देवेषु यज्ञभागादीनां विधानं भिन्न-भिन्नकालेषु कृतं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीय ब्राह्मण कहता है - “वसन्ते ब्राह्मणोऽग्निमादधीत, ग्रीष्मे राजन्य आदधीत।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಹೇಳುತ್ತದೆ - ವಸಂತೆ  ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಗ್ನಿಮಾದಧೀತ, ಗ್ರೀಷ್ಮೆ ರಜನ್ಯ ಆದಧೀತ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयब्राह्मणं वदति -'वसन्ते ब्राह्मणोऽग्निमादधीत, ग्रीष्मे राजन्य आदधीत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अष्टकाय में, फाल्गुनि में और पूर्णमास में दीक्षा का विधान का वर्णन किया है ताण्ड्य ब्राह्मण में दीक्षा के बारे में कहा गया है - “एकाष्टकायां दीक्षेरन्‌ फाल्गुनीपूर्णमासे दीक्षेरन्‌' (ताण्ड्यत्रा. ५।९।१७)।", "Kannada": "ಅಷ್ಟಕಾಯದಲ್ಲಿ  ಫಾಲ್ಗುನಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಮಾಸದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆಯ ವಿಧಾನದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ತಾಂಡ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾದ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಏಕಾಷ್ಟಕಾಯಾಂ ದೀಕ್ಷೇರನ್ ಫಾಲ್ಗುನೀಪೂರ್ಣಮಾಸೆ ದೀಕ್ಷೇರನ್' (ತಾಂಡ್ಯತ್ರಾ. ೫.೯.೧೭)", "Sanskrit": "अष्टकायां फाल्गुन्यां पूर्णमासे च दीक्षाया विधानं विदधत्‌ ताण्ड्यब्राह्मणं दीक्षितं भवति -'एकाष्टकायां दीक्षेरन्‌ फाल्गुनीपूर्णमासे दीक्षेरन्‌” ( ताण्ड्यब्रा. ५।९|१७)।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातः और शाम को अग्नि में दुग्ध आज्य के साथ हवन का विधान है - “प्रातर्जुहोति, सायं जुहोति' ( तै.ब्रा. २।१।२)।", "Kannada": "ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಆಜ್ಯಾದ ಜೊತೆಗೆ ಹವನದ ವಿಧಾನವಿದೆ - \"ಪ್ರಾತರ್ಜುಹೋತಿ, ಸಾಯಂ ಜುಹೋತಿ\" (ತೈ.ಬ್ರಾ.೨/೧/೨).", "Sanskrit": "प्रातः सायं च अग्नौ दुग्धाज्येन हवनस्य विधानम्‌ अस्ति - 'प्रातर्जुहोति ,सायं जुहोति ( तै.ब्रा. २।१।२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ कौ सफलता में केवल उचित विधान में ही नहीं है अपितु उचित समय के नक्षत्र की भी आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಸಾಫಲ್ಯತೆಯು ಕೇವಲ ಉಚಿತವಾದ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ ಉಚಿತ ಸಮಯದ ನಕ್ಷತ್ರದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य साफल्यं न केवलम्‌ उचितविधाने अस्ति प्रत्युत उचितसमयस्य नक्षत्रस्य अपि आवश्यकता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "असुरों की परिभाषा का निर्देश करते हुए वेद का वचन है - “ते असुरा अयज्ञा अदक्षिणा अनक्षत्राः।", "Kannada": "ಅಸುರರ ಪರಿಭಾಷಾದ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ವೇದದ ವಚನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ - \"ತೆ ಅಸುರ ಅಯಜ್ಞಾ ಅದಕ್ಷಿಣಾ ಅನಕ್ಷತ್ರಾಃ\".", "Sanskrit": "असुराणां परिभाषां निर्दिशन्त्याः श्रुतेः वचनम्‌- ` ते असुरा अयज्ञा अदक्षिणा अनक्षत्राः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके विधान के लिए वेद आज्ञा पालन के लिए ज्योतिष शास्त्र का ज्ञान होने पर ही यथायोग्य हो सकता है।", "Kannada": "ಇದರ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ವೇದ ಆಜ್ಞಾ ಪಾಲನೆಗಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಜ್ಞಾನವು ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतद्विधाया वेदाज्ञायाः पालनं ज्योतिषशास्त्रज्ञाने सति एव यथायथं भवितुम्‌ अर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ज्योतिष नाम वेदाङ्ग का भी अपना वैशिष्ट्य है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಎಂಬ ವೇದಾಂಗದ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ ज्योतिषं नाम वेदाङ्गाम्‌ अपि स्वीयं वैशिष्ट्यं निदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ज्योतिष काल के विषय में बताने वाला शास्त्र है।", "Kannada": "ಈ ಜ್ಯೋತಿಷವು ಕಾಲವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं ज्योतिषम्‌ कालविज्ञापकं शास्त्रम्‌|"}}
{"translation": {"Hindi": "मुहूर्त आदि का शोध करके करने योग्य यज्ञ आदि क्रिया विशेष फल के लिए कल्पना करते हैं, अन्यों की नहीं, और उस मुहूर्त ज्ञान को ज्योतिष कहते हैं, अतः इस ज्योतिष शास्त्र को वेदाङ्ग स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಮುಹೂರ್ತಾದಿ ಶೋಧಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಯಜ್ಞಾದಿ ಕ್ರಿಯಾ ವಿಶೇಷಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತರೆ, ಅನ್ಯರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಆ ಮುಹೂರ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವೇದಾಂಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "मुहूर्त शोधयित्वा क्रियमाणाः यज्ञादिक्रियाविशेषाः फलाय कल्प्यन्ते, नान्यथा, तन्मुहूर्तज्ञानं च ज्योतिषायत्तम्‌ अतः अस्य ज्यौतिषशास्त्रस्य वेदाङ्गत्वं स्वीकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आर्च ज्योतिष में यह अर्थ कहा है - “वेदा हि यज्ञार्थमभिप्रवृत्ताः कालानुपूर्वा विहिताश्च यज्ञाः।", "Kannada": "ಆರ್ಚ ಜ್ಯೋತಿಷದಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ವೇದಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಾರ್ಥಮಭಿಪ್ರವೃತ್ತಾಃ ಕಾಲಾನುಪೂರ್ವಾ ವಿಹಿತಾಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾಃ.", "Sanskrit": "आर्चज्योतिषे अयमर्थ उक्तः - वेदा हि यज्ञार्थमभिप्रवृत्ताः कालानुपूर्वा विहिताश्च यज्ञाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों वेदों के भी अलग-अलग ज्योतिष शास्त्र थे, उनमे सामवेद का ज्योतिष शास्त्र उपलब्ध नहीं होता है, अन्य तीनों वेदों के ज्योतिष शास्त्र प्राप्त होते है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿದ್ದವು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಮವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅನ್ಯ ಮೂರು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्णाम्‌ अपि वेदानां पृथक्‌ पृथग्‌ ज्योतिषशास्त्रम्‌ आसीत्‌, तेषु सामवेदस्य ज्योतिषशास्त्रं न उपलभ्यते, त्रयाणाम्‌ इतरेषां वेदानां ज्यौतिषाणि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के ज्योतिष शास्त्र है - आर्चज्योतिष, षटित्रंशत्पद्यात्मक।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದೆ - ಆರ್ಚಜ್ಯೋತಿಷ , ಮೂವತ್ತಾರು ಪದ್ಯಾತ್ಮಕ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य ज्यौतिषम्‌ - आर्चज्यौतिषम्‌, षट्त्रिंशत्पद्यात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद का ज्योतिष शास्त्र है - याजुषज्योतिष, ऊनचत्वारिंशत्पद्यात्मक।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದೆ - ಯಾಜುಷಜ್ಯೋತಿಷ , ನಲವತ್ತೊಂಬತ್ತು ಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदस्य ज्यौतिषम्‌ - याजुषज्यौतिषम्‌,ऊनचत्वारिंशत्पद्यात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के ज्योतिष है - आथर्वणज्योतिष, द्विषष्टि-उत्तरशतपद्यात्मक।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷವಿದೆ - ಆಥರ್ವಣಜ್ಯೋತಿಷ, ಅರವತ್ತೆರಡು - ಉತ್ತರಶತಪದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य ज्यौतिषम्‌ - आथर्वणज्यौतिषम्‌, द्विषष्टि-उत्तरशतपद्यात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन तीनों ज्योतिष शास्त्रों के भी लेखक लगध नाम के आचार्य है।", "Kannada": "ಈ ಮೂರು ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಲೇಖಕರು ಲಗಧ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆಚಾರ್ಯರು ಆಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "एतेषां त्रयाणाम्‌ अपि ज्यौतिषाणां प्रणेता लगधो नाम आचार्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ याजुषज्योतिष के प्रमाण के लिए दो भाष्य भी प्राप्त होते है, एक सोमाकर द्वारा रचित प्राचीन है, दूसरा सुधाकर द्विवेदी द्वारा नवीन रचना है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯಾಜುಜ್ಯೋತಿಷದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಷ್ಯಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಸೋಮಾಕರರ ದ್ವಾರ ರಚಿತವಾದ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಸುಧಾಕರ ದ್ವಿವೇದಿ ದ್ವಾರಾ ನವೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र याजुषज्यौतिषस्य प्रामाणिकं भाष्यद्वयम्‌ अपि प्राप्यते, एकं सोमाकरविरचितं प्राचीनम्‌, द्वितीयं सुधाकरद्विवेदीकृतं नवीनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ज्योतिष शास्त्र के तीन वर्त्म है, जिससे इस शास्त्र को त्रिस्कन्ध कहते है।", "Kannada": "ಈ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂರು ವರ್ತ್ಮಗಳಿವೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತ್ರಿಸ್ಕಂದವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतस्य ज्यौतिषशास्त्रस्य त्रीणि वर्त्मानि, तस्मात्‌ इदं शास्त्रं त्रिस्कन्धम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा है - “सिद्धान्तसंहिताहोरारूपं स्कन्धत्रयात्मकम्‌ वेदस्य निर्मलं चक्षुर्ज्योतिश्शास्त्रमनुत्तमम्‌॥", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - \"ಸಿದ್ಧಾಂತಸಂಹಿತಾಹೋರಾರೂಪಂ ಸ್ಕಂಧತ್ರಯಾತ್ಮಕಮ್ ವೇದಸ್ಯ ನಿರ್ಮಲಂ ಚಕ್ಷುಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಮನುತ್ತಮಮ್.", "Sanskrit": "तदुक्तम्‌ -“सिद्धान्तसंहिताहोरारूपं स्कन्धत्रयात्मकम्‌ वेदस्य निर्मलं चक्षुर्ज्योतिश्शास्त्रमनुत्तमम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "लगध-प्रणीत वेदाङ्ग ज्योतिष ग्रन्थ के श्लोकों का रहस्य क्या है, इस विषय का यथार्थ जानने के लिए विद्वानों के लिए भी कठिन है।", "Kannada": "ಲಗಧ - ಪ್ರಣೀತವಾದ ವೇದಾಂಗವು ಜ್ಯೋತಿಷ ಗ್ರಂಥದ ಶ್ಲೋಕಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳೇನು , ಈ ವಿಷಯದ ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೂ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लगध-प्रणीतस्य वेदाङ्गज्यौतिषग्रन्थस्य श्लोकानां रहस्यं किम्‌ इत्येतद्‌ वस्तुतः विदुषाम्‌ अपि दुर्गमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ग्रन्थ की रचना के विषय में ३४०० वर्ष बीत गए ऐसा शङ्कर बालदीक्षित का विचार है।", "Kannada": "ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿಷಯವನ್ನು ೩೪೦೦ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು ಹೀಗೆ ಶಂಕರ ಬಾಲದೀಕ್ಷಿತರ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ग्रन्थस्य अस्य अवतीर्णस्य ३४०० वर्षाणि व्यतीतानि इति शङ्करबालदीक्षितस्य विचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोकमान्यतिलक, सुधाकर द्विवेदि, डॉ. थीवो आदि विद्वानों ने इस ग्रन्थ के श्लोको की व्याख्या करने का प्रयत्न किया है।", "Kannada": "ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕ್- ಸುಧಾಕರದ್ವಿವೇದಿ - ಡಾ. ಥೀವೊ ಆದಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಗ್ರಂಥದ ಶ್ಲೋಕಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "लोकमान्यतिलक-सुधाकरद्विवेदि-डॉ. थीवोप्रभृतयः विद्वांसः ग्रन्थस्य अस्य श्लोकान्‌ व्याख्यातुं प्रचेष्टितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतीय ज्योतिष शास्त्र का यह आदि ग्रन्थ है।", "Kannada": "ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆದಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भारतीयस्य ज्यौतिषशास्त्रस्य अयम्‌ आद्यः ग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानते है, उससे पहले ज्योति के विषय में किसी ने कभी भी कोई भी रचना नहीं लिखी थी।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ , ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ ಜ್ಯೋತಿಷದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾವಾಗಲು ಏನನ್ನು ರಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मन्ये, ततः प्राक्‌ ज्यौतिषि क्वापि काचित्‌ कृतिः लिखिता न अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदाङ्ग ज्योतिष शास्त्र के कर्त्ता असन्दिग्ध रूप से लगध ही थे।", "Kannada": "ವೇದಾಂಗಜ್ಯೋತಿಷಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರ್ತಾ ಅಸಂದಿಗ್ಧ ರೂಪದಿಂದ ಲಗಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदाङ्गज्यौतिषशास्त्रस्य कर्त्ता असन्दिग्धरूपेण लगधः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह लगध कौन है।", "Kannada": "ಈ ಲಗಧ ಅಂದರೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "किञ्च कोऽयं लगधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में कोई भी नहीं जानते है।", "Kannada": "ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इति कोऽपि न जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ विधान के लिए ज्योतिष शास्त्र का इस महत्त्व को भास्कर आचार्य ने भी स्वीकार किया है - “वेदास्तावत्‌ यज्ञकर्मप्रवृत्ता यज्ञाः प्रोक्तास्ते तु कालाश्रयेण।", "Kannada": "ಯಜ್ಞ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಈ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ - 'ವೇದಸ್ತಾವತ್ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಪ್ರವೃತ್ತಾ ಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತೆ ತು ಕಾಲಾಶ್ರಯೇಣ.", "Sanskrit": "यज्ञविधानाय ज्यौतिषशास्त्रस्य इदं महत्त्वं भास्कराचार्येण अपि स्वीकृतम्‌ -'वेदास्तावत्‌ यज्ञकर्मप्रवृत्ता यज्ञाः प्रोक्तास्ते तु कालाश्रयेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदाङ्ग ज्योतिष के मत में ज्योतिष का स्थान वेदाङ्गों में सबसे ऊचा स्थान है - यथा शिखामयूराणां नागानां मणयो यथा।", "Kannada": "ವೇದಾಂಗ ಜ್ಯೋತಿಷದ ಮತದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದ ಸ್ಥಾನವು ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿದೆ - ಯಥಾ ಶಿಖಾ ಮಯೂರಾಣಾಂ ನಾಗಾನಾಂ ಮಣಯೋ ಯಥಾ.", "Sanskrit": "वेदाङ्गज्यौतिषस्य सम्मत्यां ज्यौतिषसमयः वेदाङ्गेषु मूर्धस्थानीयः अस्ति - यथा शिखामयूराणां नागानां मणयो यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "के साथ यह शास्त्र संहिता गणित जातक आख्यान तीन भागों में अपने को प्रकट किया है।", "Kannada": "ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಂಹಿತಾ ಗಣಿತ ಜಾತಕ ಆಖ್ಯಾನ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गच्छता कालेन इदं शास्त्रं संहितागणितजातकायख्येषु त्रिषु भागेषु आत्मानं प्रकटीचकार।"}}
{"translation": {"Hindi": "आर्यभट, वराहमिहिर, ब्रह्मगुप्त, भास्कर आचार्य आदि अनेक प्रतिभाशाली विद्वान, विश्व को जानने वाले ज्योतिष आचार्यो ने अद्भुत सिद्धान्तो को लिखकर इस शास्त्र को नये रूप से विभूषित किया है।", "Kannada": "ಆರ್ಯಭಟ, ವರಾಹಮಿಹಿರ, ಬ್ರಹ್ಮಗುಪ್ತ, ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ ಆದಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ  ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಆಚಾರ್ಯರು ಅದ್ಬುತವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಈ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರೂಪದಿಂದ ವಿಭೂಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आर्यभट्ट-वराहमिहिर-ब्रह्मगुप्त-भास्कराचार्यप्रभृतयः अगाधवैदुष्यवन्तः प्रतिभाशालिनः विश्वविदिताः ज्यौतिर्विदः अद्भुतान्‌ सिद्धान्तान्‌ अवतार्य शास्त्रमिदम्‌ अभिनवेन रूपेण विभूषितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये तीन काल की वर्तनी भी स्थिति को यथावत करती है।", "Kannada": "ಇದು ಮೂರು ಕಾಲಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं त्रिकालवर्त्तनीम्‌ अपि स्थितिं करतलामलकवत्‌ करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अतीत और भविष्य काल में स्थित वस्तु को प्रत्यक्ष किया जा सकता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅತೀತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेन परोक्षं भाविकालस्थितं च वस्तु प्रत्यक्षं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्य है इसकी महिमा के वर्णन में कहा गया है - “वेदस्य निर्मलं चक्षुः ज्योतिःशास्त्रमकल्मषम्‌।", "Kannada": "ಸತ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ವೇದಸ್ಯ ನಿರ್ಮಲಂ ಚಕ್ಷುಃ ಶಾಸ್ತ್ರಮಕಲ್ಮಷಮ್.", "Sanskrit": "सत्यमेव उक्तम्‌ अस्य महिम्नि - वेदस्य निर्मलं चक्षुः ज्योतिःशास्त्रमकल्मषम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी दर्शन, सम्पूर्ण शास्त्र, और सभी उपनिषद्‌ जिनका परम रहस्य भूत वेदों की सौन्दर्य सुधा को निरन्तर पीते हुए भी तृप्त नहीं होते हैं, उन वेदों का अनुशीलन करने का प्रयत्न किया है जैसे साकल्य, आत्रेय, गार्ग्य, स्कन्दस्वामी, माधवभट्ट, नारायण, उद्गीथ, वेङ्कटमाधव, आनन्दतीर्थ, भवस्वामी, गुरुदेव, क्षुर, भट्ट भास्करमिश्र, उव्वट, महीधर, भरतस्वामी, गुणविष्णु, सायण आदि ने प्रेम से और भक्ति से हमेशा ही प्रयास किया है, वैसे ही विदेशी विद्वानों ने भी वेद के अमृत को पीने के लिए उनकी व्याख्या करने का अथवा पढ़ने का प्रयत्न किया है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನಗಳು , ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಇವೆಲ್ಲರ ಪರಮ ರಹಸ್ಯ ಭೂತ ವೇದಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಸುಧೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕುಡಿದರು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆ ವೇದಗಳ ಅನುಶೀಲಿಸಲು    ಸಾಕಲ್ಯ,ಆತ್ರೇಯ,ಗಾರ್ಗ್ಯ,ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮೀ,ಮಾಧವಭಟ್ಟ,ನಾರಾಯಣ,ಉದ್ಗೀಥ,ವೆಂಕಟಮಾಧವ,ಆನಂದತೀರ್ಥ,ಭವಸ್ವಾಮೀ,ಗುರುದೇವ,ಕ್ಷುರ, ಭಟ್ಟ ಭಾಸ್ಕರಮಿಶ್ರ, ಉಳ್ಳಟ,ಮಹೀಧರ,ಭರತಸ್ವಾಮೀ,ಗುಣವಿಷ್ಣು,ಸಾಯಣ ಆದಿಯರು ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯಾವಾಗಲು ಪ್ರಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಹಾಗೆಯೆ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ವೇದದ ಅಮೃತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಓದುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सर्वाणि अपि दर्शनानि, सकलानि शास्त्राणि, सर्वाः च उपनिषदः येषां हि परमरहस्यभूतानां वेदानां सौन्दर्यसुधां सततं पिबन्त्यः अपि न तृप्यन्ति, तान्‌ वेदान्‌ अनुशिलयितुं यथा साकल्य-आत्रेय-गार्ग्य-स्कन्दस्वामि-माधवभट्ट-नारायण-उद्गीथ-वेङ्कटमाधव-आनन्दतीर्थ-भवस्वामि-गुरुदेव-क्षुर-भट्टभास्करमिश्र-उव्वट-महीधर-भरतस्वामि-गुणविष्णु -सायणप्रभृतयः प्रीत्या भक्त्या च नितान्तम्‌ एव प्रयासं कृतवन्तः, तथैव देशान्तरीयाः अपि विद्वांसः वेदस्य अमृतं पातुं तान्‌ व्याख्यातुम्‌ अध्येतुं वा प्रयत्नं कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के छ: अङ्गों में ज्योतिष नाम का अङ्ग निश्चित रूप से महत्त्वपूर्ण अङ्ग है।", "Kannada": "ವೇದದ ಆರು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ ಹೆಸರಿನ ಅಂಗವು ನಿಶ್ಚಿಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य षट्त्सु अङ्गेषु ज्यौतिषनाम अङ्गं नितान्तं महत्त्वपूर्णम्‌ अङ्गम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञों के प्रतिपादन के लिए ही वेद प्रवृत्त हुए हैं।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಾಗಿಯೇ ವೇದಗಳು ಪ್ರವೃತ್ತವಾದವು.", "Sanskrit": "यज्ञानां प्रतिपादनाय एव वेदाः प्रवृत्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन यज्ञों का विधान उचित काल में किया जाता है तो उसका फल प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞಗಳ ವಿಧಾನವು ಉಚಿತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ಫಲವು ಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषां हि यज्ञानां विधानं समुचिते काले विधीयते चेत्‌ तदैव तत्फलं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्योतिष शास्त्र यज्ञ विधान के लिए उचित काल का निर्देश करता है उससे यह शास्त्र तत्कालविधायक शास्त्र इस नाम से और ज्योतिष नाम से भूमि पर सभी जगह प्रख्यात है।", "Kannada": "ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಯಜ್ಞ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಕಾಲ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಅದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ಕಾಲವಿಧಾಯಕ ಶಾಸ್ತ್ರ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ज्यौतिःशास्त्रं यज्ञविधानस्य युक्ततरं कालं निर्दिशति तस्मात्‌ एतत्‌ शास्त्रं तत्कालविधायकशास्त्रम्‌ इत्येतेन च नाम्ना भुवि सर्वत्र प्रख्यातं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का ज्योतिष क्या है?", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य ज्यौतिषं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद का ज्योतिष क्या है?", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "यजुर्वेदस्य ज्यौतिषम्‌ किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद का ज्योतिष क्या है?", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ಜ್ಯೋತಿಷವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य ज्यौतिषम्‌ किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "आर्चज्योतिष में क्या कहा है?", "Kannada": "ಆರ್ಚಜ್ಯೋತಿಷದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "आर्चज्योतिषे किमुच्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदाङ्ग ज्योतिष शास्त्र के कर्त्ता कौन है?", "Kannada": "ವೇದಾಂಗ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರ್ತಾ ಯಾರು?", "Sanskrit": "वेदाङ्गज्यौतिष्‌-शास्त्रस्य कर्त्ता कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्योतिष कितने प्रकार का हे?", "Kannada": "ಜ್ಯೋತಿಷವು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "ज्योतिषं कतिविधम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद का निर्मल नेत्र क्या है?", "Kannada": "ವೇದದ ನಿರ್ಮಲ ನೇತ್ರವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "वेदस्य निर्मलं चक्षुः किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्योतिष शास्त्र का अन्य नाम क्या है?", "Kannada": "ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ज्योतिषशास्त्रस्य अपरं नाम्‌ किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म, अर्थ, काम, मोक्ष - ये चार पुरुषार्थ हैं।", "Kannada": "ಧರ್ಮ,ಅರ್ಥ,ಕಾಮ,ಮೋಕ್ಷ - ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "धर्मार्थकाममोक्षाः - इत्येते चत्वारः पुरुषार्थाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन पुरुषार्थो की प्राप्ति के लिए ही मनुष्य हमेशा घूमता रहता है।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एषां पुरुषार्थानां प्राप्तये एव जनः सर्वदा भ्रमति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्ग सहित वेद के अध्ययन से ये प्राप्त कर सकते हैं।", "Kannada": "ಅಂಗ ಸಹಿತ ವೇದದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "साङ्गवेदस्य अध्ययनेन एते लब्धुं शक्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अङ्ग सहित वेद ही पढ़ने चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಗ ಸಹಿತವಾಗಿ ವೇದವನ್ನು ಓದಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ साङ्गाः एव वेदाः अध्येयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथा केवल वेदाध्ययन से सामूहिक ज्ञान पाठक के मन में उत्पन्न नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕೇವಲ ವೇದಾಧ್ಯಯನದಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಜ್ಞಾನ ಪಾಠಕನ ಮನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अन्यथा केवलं वेदाध्ययनेन सामूहिकं ज्ञानं अध्येतृ-मनसि न जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः शिक्षा शास्त्र से वेद मन्त्रों का शुद्ध उच्चारण पूर्वक - वेदपाठ से बेद की महिमा कीर्तन और वेद कौ रक्षा सम्भवता हो सकती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳ ಶುದ್ಧ ಉಚ್ಚಾರಣಪೂರ್ವಕ - ವೇದಪಾಠದಿಂದ ವೇದದ ಮಹಿಮೆಯ ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ವೇದದ ರಕ್ಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः शिक्षाशास्त्रेण वेदमन्त्राणां शुद्धोच्चारणूर्वक - वेदपाठेन वेदमहिम्नः कीर्तनं तथा वेदरक्षणं च सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मज्ञान के लिए तथा यज्ञ विधान ज्ञान के लिए कल्प शास्त्र का पाठ करना चाहिए।", "Kannada": "ಕರ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಪ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಓದಬೇಕು.", "Sanskrit": "कर्मज्ञानाय तथा यज्ञविधानज्ञानाय कल्पशास्त्रस्य पाठः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण ज्ञान के विना तो वेद मन्त्र का क्या कहना है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಓದುವುದು?", "Sanskrit": "व्याकरणज्ञानं विना तु वेदमन्त्रस्य का कथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ वाङ्मय मात्र का ही ज्ञान नहीं हो सकता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವಾಂಙ್ಮಯ​ ಮಾತ್ರ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्र वाङ्गयमात्रज्ञानम्‌ एव न जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्ण रूप से कहा की निरुक्त का ज्ञान भी अत्यन्त आवश्यक है।", "Kannada": "ಪೂರ್ಣ ರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಿದರು ನಿರುಕ್ತದ ಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "निःशेषेण उक्तस्य निरुक्तस्य ज्ञानम्‌ अपि अत्यावश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द ज्ञान से वेद का उचित पाठ होता है, पढने वाले के मन में आनन्द उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ವೇದವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಪಾಠವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಓದುವವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆನಂದವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "छन्दोज्ञानेन वेदस्य सम्यक्‌ पाठः भवति, पठितृमनसि च आनन्दोद्भवः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्योतिष शास्त्र यज्ञ विधान के युक्त काल का निर्देश करता है, उससे ज्योतिष शास्त्र की सभी जगह मान्यता है।", "Kannada": "ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಯಜ್ಞ ವಿಧಾನದ ಯುಕ್ತ ಕಾಲದ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳು ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्यौतिःशास्त्रं यज्ञविधानस्य युक्ततरं कालं निर्दिशति, तस्मात्‌ ज्योतिषशास्त्रस्य च सर्वत्र एव मान्यता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन वेदाङ्गों को सही समझ करके वेद पढ़े तो सम्पूर्ण फल को प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ಈ ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಓದಿದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "एतान्‌ वेदाङ्गान्‌ सम्यक्‌ ज्ञात्वा वेदः अधीयते चेत्‌ सम्पूर्ण फलं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "छः अङ्गों में प्रधान रूप से क्या-क्या प्रतिपादन किया है?", "Kannada": "ಆರು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ರೂಪದಿಂದ ಏನನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "षट्सु अङ्गेषु प्राधान्येन किं किं प्रतिपादितम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदाङ्गों की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "वेदाङ्गानि व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने वृत्रासुर को कैसे मारा था?", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದನು?", "Sanskrit": "इन्द्रः वृत्रासुरम्‌ कथं जघान?"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा शास्त्र के कुछ ग्रन्थों का निर्देश कीजिए।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ.", "Sanskrit": "शिक्षाशास्त्रस्य कांश्चन ग्रन्थान्‌ निर्दिशत।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारद्वाज शिक्षा की व्याख्या कोीजिए।", "Kannada": "ಭರದ್ವಾಜ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "भरद्वाजशिक्षां व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी इच्छा अनुसार शिक्षा शास्त्र के तीन ग्रन्थ के रचयिताओं का परिचय ऊपर निर्देश के अनुसार व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಯಥಾ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂರು ಗ್ರಂಥದ ರಚನಾಕಾರರ ಪರಿಚಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದೇಶಾನುಸಾರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.", "Sanskrit": "यथेच्छं शिक्षाशास्त्रस्य ग्रन्थत्रयं रचयितृपरिचयनिर्देशपुरःसरं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्प शास्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಕಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "कल्पशास्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण शास्त्र का विवरण दीजिए।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "व्याकरणशास्त्रं विशदयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दःशास्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಛಂದಃ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "छन्दःशास्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्योतिष-शास्त्र की विस्तार से व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "ज्योतिष्‌-शास्त्रं विशदं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्क के निरुक्त की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕರ ನಿರುಕ್ತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "यास्कस्य निरुक्तं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्ग्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिः इति अङग का विग्रह है।", "Kannada": "ಅಂಗ್ಯಂತೆ ಜ್ಞಾಯಂತೆ ಅಮೀಭಿಃ ಇತಿ ಅಂಗಾನಿ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अङ्ग्यन्ते ज्ञायन्ते अमीभिः इति अङ्गानि इति विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्पना करते है अथवा समर्थन करते हैं याग प्रयोग का जहाँ।", "Kannada": "ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಯಾಗ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कल्प्यते समर्थ्यते यागप्रयोगोऽत्र इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिक्षा, कल्प, व्याकरण, छन्द, निरुक्त, और ज्योतिष।", "Kannada": "ಶಿಕ್ಷಾ, ಕಲ್ಪ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಛಂದ, ನಿರುಕ್ತ, ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷ.", "Sanskrit": "शिक्षा, कल्पः, व्याकरणं, छन्दः, निरुक्तं, ज्योतिषं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ब्राह्मणेन निष्कारणः धर्मः षडङऱगों वेदोऽध्येयो ज्ञेयश्च' इति अब शिक्षा की व्याख्या करेंगे - वर्ण, स्वर, मात्रा, बल, साम, सन्तान ये शिक्षा अध्याय में बताये गए है।", "Kannada": "\"ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ನಿಷ್ಕಾರಣಃ ಧರ್ಮಃ ಷಡಂಗೋ ವೇದಾಧ್ಯೇಯೋ ಜ್ಞೇಯಶ್ಚ\" ಇತಿ ಈಗ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸೋಣ - ವರ್ಣ, ಸ್ವರ, ಮಾತ್ರಾ, ಬಲ, ಸಾಮ, ಸಂತಾನ ಇವುಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಾ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'ब्राह्मणेन निष्कारणः धर्मः षडङ्गो वेदोऽध्येयो ज्ञेयश्च' इति अथ शिक्षां व्याख्यास्यामः - वर्णाः, स्वरः, मात्रा, बलम्‌, साम, सन्तान इत्युक्तः शिक्षाध्यायः'।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर वर्ण आदि का उच्चारण प्रकार का जहाँ शिक्षा अथवा उपदेश देते है वह शिक्षा है।", "Kannada": "ಸ್ವರ ವರ್ಣ ಆದಿಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಎಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಾ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದು ಶಿಕ್ಷಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरवर्णाद्युच्चारणप्रकारो यत्र शिक्ष्यते उपदिश्यते सा शिक्षा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उच्चैरुदात्तः”, ` नीचैरनुदात्तः\", और ` समाहारः स्वरितः\" आचार्य गालव कृत शिक्षा ग्रन्थ।", "Kannada": "\"ಉಚ್ಚೈರುದಾತ್ತಃ\", \"ನೀಚೈರನುದಾತ್ತಃ\", ಮತ್ತು \"ಸಮಾಹಾರಃ ಸ್ವರಿತಃ\" ಆಚಾರ್ಯ ಗಾಲವರು ಮಾಡಿರುವ ಶಿಕ್ಷಾ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'उच्चैरुदात्तः', 'नीचैरनुदात्तः', 'समाहारः स्वरितः' चेति।आचार्यगालवकृतः शिक्षाग्रन्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोप, आगम, विकार, प्रकृतिभाव, आख्यानों के चार प्रकार के संधि के नाम हैं।", "Kannada": "ಲೋಪ, ಆಗಮ, ವಿಕಾರ, ಪ್ರಕೃತಿಭಾವ, ಆಖ್ಯಾನಗಳ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಂಧಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "लोपागमविकारप्रकृतिभावाख्यानां चतुर्विधसन्धीनाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सन्धि स्वर वर्ण आदि के।", "Kannada": "ಸಂಧಿ ಸ್ವರ ವರ್ಣ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ.", "Sanskrit": "सन्धिस्वरवर्णादीनाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक सौ तीस (१३०)।", "Kannada": "ಒಂದು ನೂರು ಮೂವತ್ತು.", "Sanskrit": "त्रिंशदुत्तरशतम्‌(१३०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "आस्तिक मुनि के वंशज गोकुलदैवज्ञ का पुत्र केशवदैवज्ञ है।", "Kannada": "ಆಸ್ತಿಕ ಮುನಿಯ ವಂಶಜ ಗೋಕೊಲದೈವಜ್ಞನ ಪುತ್ರ ಕೇಶವದೈವಜ್ಞ .", "Sanskrit": "आस्तिकमुनेः वंशजः गोकुलदैवज्ञस्य पुत्रः केशवदैवज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमन्यु गोत्र के अग्निहोत्री खगपति महोदय के पुत्र मल्लशर्मा इस नाम का कोई कान्यकुब्ज ब्राह्मण ने।", "Kannada": "ಉಪಮನ್ಯು ಗೋತ್ರದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರೀ ಖಗಪತಿ ಮಹೋದಯರ ಪುತ್ರ ಮಲ್ಲಶರ್ಮ ಈ ಹೆಸರಿನ ಯಾವುದೋ ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು.", "Sanskrit": "उपमन्युगोत्रीयः अग्निहोत्री खगपतिमहोदयस्य पुत्रः मल्लशर्मा इति नामकः कोऽपि कान्यकुब्जब्राह्मणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रौतसूत्र और स्मार्त्तसूत्र।", "Kannada": "ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ತಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "श्रौतसूत्राणि स्मार्त्तसूत्राणि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "गृह्यसूत्र और धर्मसूत्र।", "Kannada": "ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "गृह्यसूत्राणि धर्मसूत्राणि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रौतसूत्र, गृह्यसूत्र, धर्मसूत्र और शुल्वसूत्र।", "Kannada": "ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ, ಗೃಹ್ಯಸೂತ್ರ, ಧರ್ಮಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಬಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "श्रौतसूत्रम्‌, गृह्यसूत्रम्‌, धर्मसूत्रम्‌, शुल्वसूत्रं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आश्वलायन, और शाङ्खायन।", "Kannada": "ಆಶ್ವಲಾಯನ ಮತ್ತು ಶಾಂಖಾಯನ.", "Sanskrit": "आश्वलायनं, शाङ्खायनञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लाट्यायन श्रौतसूत्र, और द्राह्यायण।", "Kannada": "ಲಾಟ್ಯಾಯನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ದ್ರಾಹ್ಯಾಯಣ.", "Sanskrit": "लाट्यायनश्रौतसूत्रम्‌, द्राह्यायणञ्चेति"}}
{"translation": {"Hindi": "दण्डि के द्वारा।", "Kannada": "ದಂಡಿಯ ಮೂಲಕ.", "Sanskrit": "दण्डिना"}}
{"translation": {"Hindi": "बैल के रूपक से।", "Kannada": "ಎತ್ತಿನ ರೂಪದಿಂದ.", "Sanskrit": "वृषभरूपकत्वेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र, चन्द्र, काशकृत्स्न, आपिशलि, शाकटायन, पाणिनि, अमर, और जैनेन्द्र।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನ, ಆಪಿಶಲಿ, ಶಾಕಟಾಯನ, ಪಾಣಿನಿ, ಅಮರ ಮತ್ತು ಜೈನೇಂದ್ರ.", "Sanskrit": "इन्द्रः चन्द्रः काशकृत्स्नः आपिशलिः शाकटायनः पाणिनिः अमरः जैनेन्द्रः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षीरस्वामी अमरकोश के प्रसिद्ध टीकाकार है, और निघण्टु-निर्वचन इस ग्रन्थ के व्याख्याता हैं।", "Kannada": "ಕ್ಷೀರಸ್ವಾಮಿ ಅಮರಕೋಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟೀಕಾಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ನಿಘಂಟು - ನಿರ್ವಚನ ಈ ಗ್ರಂಥದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्षीरस्वामी अमरकोशस्य प्रसिद्धः टीकाकारः, निघण्टु-निर्वचनम्‌ इति ग्रन्थस्य व्याख्याता च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्रायण, औपमन्यव, औदुम्बरायण, और्णवाभ, काथक्य, क्रोष्टुकि, गार्ग्य, मालव, तैटिकि, वार्ष्यायणि, शाकपूर्णि और स्थौलाष्ठिवि।", "Kannada": "ಅಗ್ರಾಯಣ, ಔಪಮನ್ಯವ, ಔದುಂಬರಾಯಣ, ಔರ್ಣವಾಭ, ಕಾಥಕ್ಯ, ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಿ, ಗಾರ್ಗ್ಯ, ಮಾಲವ, ತಟಿಕಿ, ವಾರ್ಷ್ಯಾಯಣಿ, ಶಾಕಪೂರ್ಣಿ ಮತ್ತು  ಸ್ಥೌಲಾಷ್ಠಿವಿ.", "Sanskrit": "अग्रायणः, औपमन्यवः, औदुम्बरायणः, और्णवाभः, काथक्यः, क्रौष्टुकिः, गार्ग्यः, मालवः, तैटिकिः, वार्ष्यायणिः, शाकपूणिः, स्थौलाष्ठिविश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ अक्षरों का परिमाण हो उसे छन्द कहते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ಪರಿಮಾಣವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಛಂದಸ್ಸೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदक्षरपरिमाणं तच्छन्दः"}}
{"translation": {"Hindi": "पादों के साथ।", "Kannada": "ಪಾದಗಳೊಂದಿಗೆ.", "Sanskrit": "पादाभ्यां साकम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "आर्चज्योतिष छत्तीस पद्यों वाला है।", "Kannada": "ಆರ್ಚಜ್ಯೋತಿಷವು ಮೂವತ್ತಾರು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आर्चज्यौतिषम्‌, षट्त्रिंशत्पद्यात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "याजुषज्योतिष, उतालीस पद्यों वाला।", "Kannada": "ಯಾಜುಷಜ್ಯೋತಿಷ, ಮೂವತ್ತೊಂಭತ್ತು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "याजुषज्यौतिषम्‌, ऊनचत्वारिंशत्पदात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आथर्वणज्योतिष, एक सौ बासठ पद्यों वाला।", "Kannada": "ಆಥರ್ವಣಜ್ಯೋತಿಷ, ಒಂದುನೂರು ಅರವತ್ತೆರಡು ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "आथर्वणज्यौतिषम्‌, द्विषष्टि-उत्तरशतपद्यात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद ही यज्ञ अर्थ को बताते है .......इत्यादि।", "Kannada": "ವೇದವೇ ಯಜ್ಞದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ...ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "वेदा हि यज्ञार्थम्‌ अभिप्रवृत्ताः..इत्यादिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सिद्धान्त संहिता होरारूप स्कन्धत्रय आत्मक हेै।", "Kannada": "ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸಂಹಿತಾ ಹೋರಾರೂಪ ಸ್ಕಂಧತ್ರಯ ಆತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सिद्धान्तसंहिताहोरारूपं स्कन्धत्रयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सातवां पाठ समाप्त।", "Kannada": "ಏಳನೇ ಪಾಠವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "इति सप्तमः पाठः समाप्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनीय व्याकरण में तो अन्य प्रसिद्ध व्याकरणों से स्वर विषय में चर्चा अधिक रूप से दिखाई देती है।", "Kannada": "ಪಾಣಿನೀಯ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಾಕರಣಗಳ ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाणिनीयव्याकरणे तु अन्येभ्यः प्रसिद्धव्याकरणेभ्यः स्वरविषयिणी चर्चा अधिकतया परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर विधायक अनेक सूत्र अष्टाध्यायी में हैं।", "Kannada": "ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಅನೇಕ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरविधायकानि बहूनि सूत्राणि अष्टाध्याय्यां विराजन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ विद्यमान कुछ सूत्रों के द्वारा धातुस्वर का विधान है, कुछ से प्रत्यय स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಧಾತುಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र विद्यमानैः कैश्चित्‌ सूत्रैः धातुस्वरः विधीयते, कैश्चित्‌ तु प्रत्ययस्वरः विधीयते, अन्यैः प्रातिपदिकस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यों से प्रातिपदिक स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಧಾರಣ ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ  ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एतद्भिन्नानि साधारणस्वरविधायकानि अपि नैकानि सूत्राणि अष्टाध्याय्यां पदंकुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनसे भिन्न साधारण स्वर विधायक भी अनेक सूत्र को अष्टाध्यायी में प्रयोग किया है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಸಾಧಾರಣ ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕವಾದ ಅನೇಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तैः सूत्रैस्तु न कश्चित्‌ विशिष्टः स्वरः विधीयते, अपि तु साधारणान्‌ एव स्वरान्‌ विदधति तानि सूत्राणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन सूत्रों के द्वारा कोई विशिष्ट स्वर का विधान नहीं करते हैं, अपितु साधारणों को ही स्वरों में विधान करते हैं उन सूत्रों से वे ही सूत्र हमारे इस पाठ में संगृहीत हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸಾಧಾರಣ ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ನಾವು ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "तैः सूत्रैस्तु न कश्चित्‌ विशिष्टः स्वरः विधीयते, अपि तु साधारणान्‌ एव स्वरान्‌ विदधति तानि एव सूत्राणि अस्माभिः अस्मिन्‌ पाठे संगृहीतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रधान रूप से कुछ उदात्त आदि स्वरों का विधान करते हैं, कुछ सूत्रों के द्वारा उन स्वरों का निषेध भी होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನರೂಪದಿಂದ ಕೆಲವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಆ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रधानतः कैश्चित्‌ उदात्तादिस्वराः विधीयन्ते, कैश्चित्‌ सूत्रैस्तु तेषां स्वराणां निषेधः अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर विषय का सही ज्ञान को प्राप्त करने के लिए हमारे द्वारा अवश्य ही इस साधारण स्वर प्रकरण को पढना चाहिए।", "Kannada": "ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಾವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸಾಧಾರಣವಾದ ಸ್ವರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಓದಬೇಕು.", "Sanskrit": "स्वरविषयकं सम्यक्‌ ज्ञानं प्राप्तुम्‌ अस्माभिः अवश्यम्‌ एव इदं साधारणस्वरप्रकरणं पठनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में हम उन उदात्त, अनुदात्त, स्वरित आख्या स्वरों को और उसके विधायक सूत्रों को पढेगे।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಾವು ಆ ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ ಆಖ್ಯಾನದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे वयं तान्‌ एव उदात्तानुदात्तस्वरिताख्यान्‌ स्वरान्‌ तद्विधायकानि सूत्राणि च पठामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ से हम दस सूत्र पढ़ेगें।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಾವು ಹತ್ತು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದಲಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे दश सूत्राणि वयं पठामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे - मन्त्रों के स्वर विधान के विषय में जान पाने में;  स्वर विधायक सूत्रों को समझ पाने में; सूत्रों का अर्थ और उदाहरणों को समझ पाने में; उदाहरणों में सूत्रों के अर्थों का समन्वय कैसे होता है, इसे समझ पाने में; और आमंत्रित विषयों को जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನೀವು - ಮಂತ್ರಗಳ ಸ್ವರವಿಧಾನದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ, ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ, ಸೂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತೀರ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯವು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - मन्त्राणां स्वरविधानविषये जानीयात्‌। स्वरविधायकानि सूत्राणि अवगच्छेत्‌। सूत्राणाम्‌ अर्थान्‌ उदाहरणानि च बोद्धुं शक्नुयात्‌। उदाहरणेषु सूत्रार्थानां समन्वयः कथं भवति इति ज्ञातुं प्रभवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - जिस पद में जिसका उदात्त अथवा स्वरित का विधान किया जाता है, उस एक अच्‌ को छोड़ कर शेष वे सभी पद अनुदात्त वाचक होते है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರು ಉದಾತ್ತ ಅಥವಾ ಸ್ವರಿತದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ , ಆ ಒಂದು ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳು ಅನುದಾತ್ತ ವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - यस्मिन्‌ पदे यस्य उदात्तः स्वरितः वा विधीयते तम्‌ एकम्‌ अचं वर्जयित्वा शेषं तत्पदम्‌ अनुदात्ताचकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह परिभाषा सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ವಿಧವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं परिभाषासूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तं पदम्‌ एकवर्जम्‌ इति सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮ್ ಏಕವರ್ಜಮ್ ಇವು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तं पदम्‌ एकवर्जम्‌ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ यह प्रथमान्त तद्धितान्त पद है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ತದ್ಧಿತಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति प्रथमान्तं तद्धितान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकवर्जम्‌ यह भी प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಏಕವರ್ಜಮ್ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकवर्जम्‌ इत्यपि प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्त इसके हैं, इस अर्थ में अनुदात्त शब्द से ' अर्श-आदिभ्योऽच्‌' इस सूत्र से मत्वर्थीय-अच्‌ प्रत्यय होने पर अनुदात्त यह पद निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅನುದತ್ತವು ಇದರದ್ದಾಗಿದೆ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತ ಶಬ್ದದಿಂದ \"ಅರ್ಶ-ಆದಿಭ್ಯೋಚ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ವರ್ಥೀಯ-ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಅನುದಾತ್ತ ಎಂಬ ಪದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्ताः अस्य सन्ति इत्यर्थे अनुदात्तशब्दात्‌ 'अर्श- आदिभ्योऽच्‌' इति सूत्रेण मत्वर्थीय-अच्प्रत्यये अनुदात्तम्‌ इति पदं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अर्थ होता है ` अनुदात्त-अच्‌ विशिष्ट पद है।", "Kannada": "ಅದರ ಅರ್ಥ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ ಅನುದಾತ್ತವು ಅಚ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದವಾಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तस्य अर्थः भवति अनुदात्त- अच्विशिष्टं पदम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकवर्जम्‌ इस पद का “एक को छोड़कर' यह अर्थ है।", "Kannada": "ಏಕವರ್ಜಮ್ ಈ ಪದದ \"ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು\" ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकवर्जम्‌ इति पदस्य एकं वर्जयित्वा इत्यर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकवर्जम्‌-इस पद में “ द्वितीयायां च' इस सूत्र से ण्मुल्‌-प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಏಕವರ್ಜಮ್- ಈ ಪದದಲ್ಲಿ \"ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಂ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಣ್ಮುಲ್- ಪ್ರತ್ಯಯ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकवर्जम्‌-इत्यस्मिन्‌ पदे 'द्वितीयायां च' इति सूत्रेण ण्मुल्‌-प्रत्ययः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिभाषा पद उपस्थित करता है।", "Kannada": "ಪರಿಭಾಷಾವು ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परिभाषाः पदोपस्थापिकाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ परिभाषा सूत्र से अन्य सूत्र में कुछ पद को उपस्थित करते हैं, वैसे ही इस सूत्र का भी परिभाषा सूत्र होने से इस सूत्र से (एक को छोड़कर अनुदात्त पद है उस एक पद में वर्तमान अच्‌ अनुदात्त होते हैं, एक को छोड़कर यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸೂತ್ರವು ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅನುದಾತ್ತ ಪದವಿದೆ\" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ परिभाषासूत्रेण अन्यस्मिन्‌ सूत्रे किञ्चित्‌ पदम्‌ उपतिष्ठते, तथैव अस्य सूत्रस्य अपि परिभाषासूत्रत्वात्‌ अनेन सूत्रेण 'एकं वर्जयित्वा अनुदात्तं पदम्‌' इति पदम्‌ उपतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब जिस एक को छोड़कर अन्य अनुदात्त होते हैं ऐसा कहते हैं, वह एक अच्‌ किस प्रकार का होता है यह शङ्का उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಆವಾಗ ಯಾವುದೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೋ, ಆ ಒಂದು ಅಚ್ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा यम्‌ एकं वर्जयित्वा अन्ये अनुदात्ताः भवन्ति इति उच्यते स एकः अच्‌ कीदृशः भवेत्‌ इति शङ्का उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ कहा जाता है कि वह अच्‌ उदात्त अथवा स्वरित होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಅಂದರೆ ಅಚ್ ಉದಾತ್ತ ಅಥವಾ ಸ್ವರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र उच्यते यत्‌ सः अच्‌ उदात्तः स्वरितः वा भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सूत्र का सामान्य अर्थ होता है की एक पद में जितने अच्‌ हैं, उनमे एक उदात्त अथवा स्वरित अच्‌ को छोड़कर अन्य सभी अच्‌ अनुदात्त होते है।", "Kannada": "ಆ ಸೂತ್ರದ ಸಾಮನ್ಯ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಯಾವೊಂದು ಪದದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಚ್ ಇರುತ್ತದೆಯೋ , ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಅಥವಾ ಸ್ವರಿತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳು ಅಚ್ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तेन सूत्रस्य सामान्यः अर्थः भवति यत्‌ एकस्मिन्‌ पदे यावन्तः अचः सन्ति, तेषु एकम्‌ उदात्तं स्वरितं वा अचं वर्जयित्वा अन्ये सर्वे अचः अनुदात्ताः भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - रक्षण क्रियावाचि भ्वादिगण में पढ़ी हुई गुपू धातु से पकार के उत्तर ऊकार का उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌' इस सूत्र से इत्‌ संज्ञा होने पर `तस्य लोपः' इससे लोप करने पर गुप्‌ इस स्थिति में ' धातोः' इस सूत्र से गुप्‌-धातु के अन्त्य का अच्‌ गकार के उत्तर उकार का उदात्त स्वर का विधान होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ರಕ್ಷಣ ಕ್ರಿಯಾವಾಚಿ ಭ್ವಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿರುವ ಗುಪೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪಕಾರದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಊ ಕಾರದ \"ಉಪದೇಶಎಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುವ ಕಾರಣ ಮತ್ತು \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾಗುವ ಕಾರಣ ಗುಪ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ಧಾತೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗುಪ್ ಧಾತುವಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಗಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಉಕಾರದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - रक्षणक्रियावाचिनः भ्वादिगणे पठितस्य गुपूधातोः पकारोत्तरस्य ऊकारस्य 'उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌' इति सूत्रेण इत्संज्ञायां 'तस्य लोपः' इत्यनेन लोपे च कृते गुप्‌ इति स्थिते 'धातोः' इति सूत्रेण गुप्‌-धातोः अन्त्यस्य अचः गकारोत्तरस्य उकारस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ गुप्‌-धातु से 'गुपृधूपविच्छिपणिपनिभ्य आयः' इस सूत्र से आय प्रत्यय करने पर गोपाय इस के ओकार का उकार की ही विकृत होने से उदात्तत्व होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಗುಪ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ \"ಗುಪೂಧೂಪವಿಚ್ಛಿಪಣಿಪನಿಭ್ಯ ಆಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಯ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಗೋಪಾಯ ಇದರ ಓಕಾರದ ಉಕಾರವು ವಿಕೃತವಾದಾಗ ಉದಾತ್ತತ್ವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः गुप्‌-धातोः 'गुपूधूपविच्छिपणिपनिभ्य आयः' इति सूत्रेण आयप्रत्यये निष्पन्नस्य गोपाय इत्यस्य ओकारस्य उकारस्य एव विकृतत्वात्‌ उदात्तत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपाय इससे आय प्रत्ययान्त होने से “सनाद्यन्ता धातवः” इससे धातु संज्ञा में 'धातो:' इस सूत्र से गोपाय-धातु के अन्त्य अच्‌ यकार उत्तर अकार का उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಗೋಪಾಯ ಇದರ ಆಯ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ \"ಸನಾಧ್ಯಂತಾ ಧಾತವಃ\" ಇದರಿಂದ ಧಾತುಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ \"ಧಾತೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋಪಾಯ-ಧಾತುವಿನ ಅಂತ್ಯ ಅಚ್ ಯಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಅಕಾರದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गोपाय इत्यस्य आयप्रत्ययान्तत्वेन 'सनाद्यन्ता धातवः' इत्यनेन धातुसंज्ञायां 'धातोः' इति सूत्रेण गोपाय-धातोः अन्त्यस्य अचः यकारोत्तरस्य अकारस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ गोपाय धातु लोट्‌ में मध्यम पुरुष एकवचन में सिप्‌-प्रत्यय करने पर प्रक्रिया कार्य में गोपाय यह रूप होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಯ ಧಾತುವಿನ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸಿಪ್- ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಯ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः गोपायधातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने सिप्‌-प्रत्यये प्रक्रियाकार्ये गोपाय इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपाय यहाँ पर गकार उत्तर ओकार उदात्त है और यकार उत्तर अकार उदात्त है।", "Kannada": "ಗೋಪಾಯ ಇಲ್ಲಿ ಗಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಓಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गोपाय इत्यत्र गकारोत्तरः ओकारः उदात्तः यकारोत्तरः अकारश्च उदात्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको प्रकृत सूत्र से यकार उत्तर उदात्त अकार को छोड़कर गकार उत्तर ओकार और पकार उत्तर आकार अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಕಾರದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಉದಾತ್ತ ಅಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗಕಾರದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಓಕಾರ ಮತ್ತು ಪಕಾರದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रकृतसूत्रेण यकारोत्तरम्‌ उदात्तम्‌ अकारं वर्जयित्वा गकारोत्तरः ओकारः पकारोत्तरः आकारः च अनुदात्त : भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही गोपाय नः स्वस्तये यह प्रयोग सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗೋಪಾಯ ನಃ ಸ್ವಸ್ತಯೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव गोपाय नः स्वस्तय इति प्रयोगः सिदुध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - जिस अनुदात्त के पर उदात्त का लोप होता है तो उसको उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಅನುದಾತ್ತದ ನಂತರವಿರುವ ಉದಾತ್ತದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - यस्मिन्‌ अनुदात्ते परे उदात्तः लुप्यते तस्य उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद विद्यमान हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि विद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तस्य च यत्र उदात्तलोपः इस सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರ ಉದಾತ್ತಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्य च यत्र उदात्तलोपः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अनुदात्तस्य यह षष्ठ्यन्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಎಂಬ ಷಷ್ಟ್ಯಂತ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अनुदात्तस्य इति षष्ठ्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्र यह भी अव्यय पद है।", "Kannada": "ಯತ್ರ ಇದು ಕೂಡ ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्र इत्यपि अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तलोपः यह प्रथमान्त समस्त पद है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಲೋಪಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಸಮಸ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तलोपः इति प्रथमान्तं समस्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त का लोप उदात्तलोप यहाँ षष्ठीतत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಉದಾತ್ತಲೋಪಃ ಇದು ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तस्य लोपः उदात्तलोपः इति षष्ठीतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस पूर्वसूत्र से उदात्त इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इति पूर्वसूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ उदात्तलोप होता है (वहाँ) अनुदात्त को उदात्त होता है इस प्रकार की पद योजना होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ಲೋಪ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ \"ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಉದಾತ್ತಃ\" ಅನುದಾತ್ತದ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र उदात्तलोपः (तत्र) अनुदात्तस्य उदात्तः इति पदयोजना भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तस्य इस पद का जहाँ इति पद के साथ सम्बन्ध है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಈ ಪದದ್ ಎಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्य इति पदस्य यत्र इति पदेन सह सम्बन्धः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जिस अनुदात्त के परे यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಯಾವುದರ ಅನುದಾತ್ತ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन यस्मिन्‌ अनुदात्ते इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही जिस अनुदात्त के परे होने पर उदात्त का लोप होता है, उस अनुदात्त को उदात्त होता है यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ಅನುದಾತ್ತದ ನಂತರವಿರುವ ಉದಾತ್ತದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव यस्मिन्‌ अनुदात्ते परे सति उदात्तस्य लोपः जायते, तस्य अनुदात्तस्य उदात्तः भवति इति सूत्रार्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - पचादिगण में देवट्‌- इस शब्द के पाठ से दिव्‌-धातु को ' नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः' इस सूत्र से अच्‌-प्रत्यय करने पर देवशब्द बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಪಚಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ದೇವಟ್ - ಈ ಶಬ್ದದ ಪಾಠದಿಂದ ದಿವ್- ಧಾತುವಿಗೆ \"ನಂದಿಗ್ರಹಿಪಚಾದಿಭ್ಯೋ ಲ್ಯುಣಿನ್ಯಚಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್ - ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದೇವ ಶಬ್ದವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - पचादिगणे देवट्‌-इति शब्दस्य पाठात्‌ दिव्‌-धातोः 'नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः' इति सूत्रेण अच्‌-प्रत्यये देवशब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्‌-प्रत्यय के चकार का *हलन्त्यम्‌' इस सूत्र से इत्संज्ञा होती है, उससे अच्‌-प्रत्यय चित्‌ है।", "Kannada": "ಅಚ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ಚಕಾರದ \"ಹಲಂತ್ಯಮ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ , ಅದರಿಂದ ಅಚ್ - ಪ್ರತ್ಯಯವು ಚಿತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अच्‌-प्रत्ययस्य चकारस्य 'हलन्त्यम्‌' इति सूत्रेण इत्संज्ञा भवति, तस्मात्‌ अच-प्रत्ययः चित्‌ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको 'चितः' इस सूत्र से अच्‌-प्रत्ययान्त देव शब्द का अन्तिम अच्‌ अकार को उदात्त स्वर की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ \"ಚಿತಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ದೇವ ಶಬ್ದದ ಅಂತಿಮ ಅಚ್ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन 'चितः' इति सूत्रेण अच्‌-प्रत्ययान्तस्य देवशब्दस्य अन्त्यस्य अचः अकारस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अन्त उदात्त देव शब्द से स्त्रीत्व की विवक्षा में ' टिड्ाणजूढवयसज्दघ्नञ्‌मात्रच्तयप्ठक्ठञ्‌कजञ्‌क्वरपः' इस सूत्र से ङीप्प्रत्यय होने पर देव ङीप्‌ यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಂತೋದಾತ್ತ ದೇವ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ \"ಟಿಡ್ಡಾಣಞದ್ವಯಜ್ದಘ್ನಞ್ಮಾತ್ರಚ್ತಯಪ್ಠಕ್ಠಞ್ಕಞಕ್ವರಪಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ದೇವ ಙೀಪ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अन्तोदात्तात्‌ देवशब्दात्‌ स्त्रीत्वविवक्षायां 'टिड्डाणञ्द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच्तयप्ठक्ठञ्कञ्क्वरपः' इति सूत्रेण ङीप्प्रत्यये देव ङीप्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ ङीप्प्रत्यय के पकार की इत संज्ञा होने से वह प्रत्यय पित्‌ होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪಕಾರದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಆ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಪಿತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ङीप्प्रत्ययस्य पकारस्य इत्त्वात्‌ स प्रत्ययः पित्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको “ अनुदात्तौ सुप्पितौ ' इस सूत्र से ङीप्प्र्यय के अवयव ईकार को अनुदात्त स्वर की विवक्षा है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ \"ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅವಯವದ ಈಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿವಕ್ಷಾ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन 'अनुदात्तौ सुप्पितौ' इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययावयवस्य ईकारस्य अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ देव ई इस स्थिति में (यचि भम्‌' इस सूत्र से देव इसकी भ संज्ञा होने पर “यस्येति च' इस सूत्र से ईकार परक होने से पूर्व की भ संज्ञक देव इसके वकार के उत्तर अकार का लोप होने पर देव्‌ ई यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ಈ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 'ಯಚಿ ಭಮ್' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೇವ ಇದರ ಭ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ \" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಭ ಸಂಜ್ಞಕ ದೇವ ಇದರ ವಕಾರದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ದೇವ್ ಈ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः देव ई इति स्थिते 'यचि भम्‌' इति सूत्रेण देव इत्यस्य भसंज्ञायां 'यस्येति च' इति सूत्रेण ईकारपरकत्वात्‌ पूर्वस्य भसंज्ञकस्य देव-इत्यस्य वकारोत्तरस्य अकारस्य लोपे देव्‌ ई इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ईकार रूप अनुदात्त के परे होने पर पूर्व अकार रूप उदात्त का लोप हुआ, उसमें प्रकृत सूत्र से उस अनुदात्त ईकार को उदात्त स्वर करने का विधान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈಕಾರ ರೂಪದ ಅನುದಾತ್ತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರ ರೂಪದ ಉದಾತ್ತದ ಲೋಪವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಅನುದಾತ್ತ ಈಕಾರದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र ईकाररूपे अनुदात्ते परे सति पूर्वस्य अकाररूपस्य उदात्तस्य लोपः जातः, तेन प्रकृतसूत्रेण तस्य अनुदात्तस्य ईकारस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए देवीं वाचम्‌ यह प्रयोग सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವೀಂ ವಾಚಮ್ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः देवीं वाचम्‌ इति प्रयोगः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - अञ्चु धातु के अकार और नकार का लोप होने पर पूर्व को अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅಂಚು ಧಾತುವಿನ ಅಕಾರ ಮತ್ತು ನಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - लुप्ताकारे अञ्चतौ परे पूर्वस्य अन्तोदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - पाणिनि के छ: प्रकार के सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयेषु षड्विधेषु सूत्रेषु विधिसूत्रम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में एक ही पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे एकम्‌ एव पदं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस चौ यह पद सप्तमी एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಚ ಚೌ ಎಂಬ ಪದವು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ च चौ इति पदं सप्तम्येकवचनान्तं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस पूर्व सूत्र से ` अन्तः उदात्तः' ये प्रथमान्त के दो पदो की अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ \"ಅಂತಃ  ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ  ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इति पूर्वसूत्रात्‌ अन्तः उदात्तः इति च प्रथमान्तं पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौ अन्तः उदात्तः यह पद योजना होती है।", "Kannada": "ಚೌ ಅಂತಃ  ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಯೋಜನೆಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चौ अन्तः उदात्तः इति पदयोजना भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौ यहाँ पर सप्तमी है, उससे “तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य इस परिभाषा बल से पूर्वस्य यह पद उपस्थित होता है।", "Kannada": "ಚೌ ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ \"ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೆ ಪೂರ್ವಸ್ಯ\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದ ಬಲದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪದವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चौ इत्यत्र सप्तमी वर्तते, तस्मात्‌ 'तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य' इति परिभाषाबलात्‌ पूर्वस्य इति पदम्‌ उपतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौ इससे लुप्त अकार विशिष्ट अञ्चु धातु को ग्रहण करते हैं।", "Kannada": "ಚೌ ಇದರಿಂದ ಲುಪ್ತವಾದ ಅಕಾರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಚು ಧಾತುವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "चौ इत्यनेन लुप्त-अकारविशिष्टः अञ्चु-धातुः गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे लुप्त अकार विशिष्ट होने पर अजचु धातु के पर होने पर पूर्व का जो अन्तिम अच्‌ है, उसको उदात्त स्वर होता है यह सूत्र अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಲುಪ್ತ ಅಕಾರವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದಾಗ ಅಜಚು ಧಾತುವಿನ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತಿಮ ಅಚ್ ಇದೆಯೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन लुप्त-अकारविशिष्टे अञ्चु-धातौ परे सति पूर्वस्य यः अन्त्यः अच्‌, तस्य उदात्तस्वरः भवति इति सूत्रार्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे देवद्रीचीं नयत देवयन्तः यह प्रयोग सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದೇವದ್ರೀಚೀಂ ನಯತ ದೇವಯಂತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन देवद्रीचीं नयत देव॒यन्तः इति प्रयोगः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष - उदात्त निवृत्ति स्वर अपवाद भूत यह सूत्र है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಉದಾತ್ತ ನಿವೃತ್ತಿ ಸ್ವರ ಅಪವಾದ ಭೂತವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः - उदात्तनिवृत्तिस्वरापवादभूतम्‌ इदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ उदात्त के लोप निमित्त करने पर * अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इस सूत्र से अनुदात्त के स्थान में जो उदात्त स्वर का विधान होता है, उसका अपवाद भूत यह सूत्र है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಉದಾತ್ತದ ಲೋಪವನ್ನು ನಿಮಿತ್ತ ಮಾಡುವಾಗ \"ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆಯೋ , ಅದರ ಅಪವಾದ ಭೂತವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ उदात्तस्य लोपं निमित्तीकृत्य 'अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इति सूत्रेण अनुदात्तस्य स्थाने यत्‌ उदात्तस्वरविधानं भवति, तस्य अपवादभूतं भवति एतत्‌ सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस देव-इस उपपद पूर्वक अज्‌च्‌-धातु से क्विन्प्रत्यय करने पर प्रक्रिया कार्य में देब अच्‌ इस स्थिति में 'गतिकारकोपपदात्‌ कृत्‌' इससे उत्तर पद प्रकृति स्वर करने पर अजञ्च्धातु का अकार उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದೇವ - ಈ ಉಪಪದ ಪೂರ್ವಕ ಅಂಚ್ - ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿನ್ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಾಗ ದೆವ ಅಚ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ಗತಿಕಾರಕೋಪಪದಾತ್ ಕೃತ್\" ಇದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಪದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರದಿಂದ ಅಂಚ್ ಧಾತುವಿನ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन देव-इत्युपपदपूर्वकात्‌ अञ्च्‌-धातोः क्विन्प्रत्यये प्रक्रियाकार्ये देव अच्‌ इति स्थिते 'गतिकारकोपपदात्‌ कृत्‌' इत्यनेन उत्तरपदप्रकृतिस्वरेण अञ्च्धातोः अकारः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ देव शब्द के अकार के स्थान में अद्रि-यह आदेश होने पर देवद्रि अच्‌ इस स्थिति में, वहाँ ङीप्प्रत्यय करने पर ङीप्प्रत्यय के पित्त्‌ होने से ‹ अनुदात्तौ सुप्पितौ” इससे ङीप्प्रत्यय का ईकार को अनुदात्त स्वर होता है, उससे ` अचः” इससे अज्च्धातु के उदात्त अकार का लोप होने पर ` अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इस सूत्र से अनुदात्त ङीप्प्रत्यय के ईकार का उदात्त निवृत्ति स्वर प्राप्त होता है, तब उसको हटाकर प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर का विधान प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ಶಬ್ದದ ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದ್ರಿ - ಈ ಆದೇಶವಾದಾಗ ದೇವದ್ರಿ ಅಚ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ , ಅಲ್ಲಿ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಪಿತ್ ಆದಾಗ  \"ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ\" ಇದರಿಂದ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಈಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಅಚಃ ಇದರ ಅಚ್ ಧಾತುವಿನ ಉದಾತ್ತ ಅಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ \"ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಙೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಈಕಾರದ ಉದಾತ್ತಕ್ಕೆ ನಿವೃತ್ತಿ ಸ್ವರವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಅದನ್ನು ತಡೆದು ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः देवशब्दस्य अकारस्य स्थाने अद्रि-इत्यादेशे देवद्रि अच्‌ इति स्थिते, ततः ङीप्प्रत्यये ङीप्प्रत्ययस्य पित्त्वात्‌ 'अनुदात्तौ सुप्पितौ' इत्यनेन ङीप्प्रत्ययस्य ईकारस्य अनुदात्तस्वरः भवति, तेन 'अचः' इत्यनेन अञ्च्धातोः उदात्तस्य अकारस्य लोपे सति 'अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इति सूत्रेण अनुदात्तस्य ङीप्प्रत्ययस्य ईकारस्य उदात्तनिवृत्तिस्वरः प्राप्तः भवति, तदा तं प्रबाध्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ यह किस प्रकार का सूत्र है?", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜ್ಯಮ್ ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ इति कीदृशं सूत्रम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ इस सूत्र में अनुदात्तम्‌ इस पद में किस अर्थ में क्या प्रत्यय है?", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ?", "Sanskrit": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ इत्यस्मिन्‌ सूत्रे अनुदात्तम्‌ इति पदे कस्मिन्‌ अर्थे कः प्रत्ययः वर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ इस सूत्र से किस स्वर की प्राप्ति होती है?", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಸ್ವರವು ಬರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ इति सूत्रेण कः स्वरः विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इसका एक उदाहरण लिखिए।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इत्यस्य उदाहरणम्‌ एकं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौ यह सूत्र किसका अपवाद है?", "Kannada": "ಚೌ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಪವಾದ ಸೂತ್ರವೇನು?", "Sanskrit": "चौ इति सूत्रम्‌ कस्य अपवादभूतम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "चौ इस सूत्र में चौ इस पद का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಚೌ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೌ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "चौ इत्यस्मिन्‌ सूत्रे चौ इति पदस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "चौ इस सूत्र का एक उदाहरण लिखिए।", "Kannada": "ಚೌ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "चौ इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थः - आमन्त्रित का आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಆಮಂತ್ರಿತ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - आमन्त्रितस्य आदिः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ आमन्त्रितस्य यह षष्ठी का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र आमन्त्रितस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस पूर्व सूत्र से उदात्त इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इति पूर्वसूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और आदि: इस प्रथमान्त पद की पूर्व सूत्र से अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆದಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदिः इति प्रथमान्तं पदं च पूर्वसूत्रात्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आमन्त्रित का आदि उदात्त होता है यह पद योजना बनाती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन आमन्त्रितस्य आदिः उदात्तः इति पदयोजना भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदि: इस पद को उदात्त इसका विशेषण होता है।", "Kannada": "ಆದಿಃ ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदिः इति पदम्‌ उदात्तः इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्‌ ही उदात्त आदि स्वर होते हैं।", "Kannada": "ಅಚ್ ಉದಾತ್ತಾದಿ ಸ್ವರಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अचः एव उदात्तादिस्वराः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: इस सूत्र का अर्थ होता है की आमन्त्रित का आदि अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ ಆಮಂತ್ರಿತದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव स्यत्रार्थः भवति यत्‌ आमन्त्रितस्य आदिः अच्‌ उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बोधन में अथवा प्रथमा, उस पद की आमन्त्रित संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸಂಬೋಧನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಥಮಾದಲ್ಲಿ , ಆ ಪದದ ಆಮಂತ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्बोधने या प्रथमा, तदन्तस्य पदस्य आमन्त्रितसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'सामन्त्रितम्‌' यह आमन्त्रित सज्ञा विधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ಸಾಮಂತ್ರಿತಮ್\" ಇದು ಆಮಂತ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞಾ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'सामन्त्रितम्‌' इति आमन्त्रितसंज्ञाविधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह देवदत्त शब्द का सम्बोधन एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ಯಥಾ ದೇವದತ್ತ! ಶಬ್ದದ ಸಂಬೋಧನ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा देवदत्त! इति देवदत्तशब्दस्य सम्बोधनैकवचनस्य रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत देवदत्त इस पद की आमन्त्रित संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವದತ್ತ ಈ ಪದದ ಆಮಂತ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः देवदत्त इति पदम्‌ आमन्त्रितसंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - प्रस्तुत इस उदाहरण में अग्नि, इन्द्र, वरुण, मित्र, और देव ये पांच सम्बोधन पद हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯಃ - ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ,ಇಂದ್ರ, ವರುಣ, ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೇವ ಇವು ಸಂಬೋಧನ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - प्रस्तुतेऽस्मिन्‌ उदाहरणे अग्ने इन्द्र वरुण मित्र देवाः इति पञ्च सम्बोधनान्तानि पदानि वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इन पाँच पदों की 'सामन्त्रितम्‌' इस सूत्र से आमन्त्रित संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಐದು ಪದಗಳ \"ಸಾಮಮಂತ್ರಿತಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಮಮಂತ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एतेषां पञ्चानां पदानां 'सामन्त्रितम्‌' इति सूत्रेण आमन्त्रितसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अग्नि शब्द का सम्बोधन एकवचन की विवक्षा में सु प्रत्यय होने पर अनुबन्ध लोप होने पर अग्नि स्‌ इस स्थिति में “एकवचनं सम्बुद्धिः' इस सूत्र से सु प्रत्यय की सम्बुद्धि संज्ञा में ' हृस्वस्य गुणः' इस सूत्र से सम्बुद्धि परक होने पर हस्व अङ्ग संज्ञक अग्नि शब्द के अन्तिम इकार के स्थान में गुण एकार होने पर, अग्ने स्‌ यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದ ಸಂಬೋಧನ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಅನುಬಂಧ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ಅಗ್ನಿ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ಏಕವಚನಂ ಸಂಬುದ್ಧಿಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಂಬುದ್ಧಿ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ \"ಹ್ರಸ್ವಸ್ಯ ಗುಣಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಂಬುದ್ಧಿಯ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಹ್ರಸ್ವ ಅಂಗ ಸಂಜ್ಞಕದ ಅಗ್ನಿಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಇಕಾರದ ಗುಣ ಏಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अग्निशब्दस्य सम्बोधनैकवचनविवक्षायां सप्रत्यये अनुबन्धलोपे अग्नि स्‌ इति स्थिते 'एकवचनं सम्बुद्धिः' इति सूत्रेण सुप्रत्ययस्य सम्बुद्धिसंज्ञायां 'हस्वस्य गुणः' इति सूत्रेण सम्बुद्धिपरकत्वात्‌ ह्रस्वस्य अङ्गसंज्ञकस्य अग्निशब्दस्य अन्त्यस्य इकारस्य गुणे एकारे अग्ने स्‌ इति स्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ “एङहृस्वात्‌ सम्बुद्धे:' इस सूत्र से एङन्त अग्नि इसके पर सम्बुद्धि हल्‌ सकार का लोप होने पर अग्ने यह पद सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ \"ಏಂಙಹ್ರಸ್ವಾತ್ ಸಂಬುದ್ಧೇಃ\" ಈಬ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಙಂತ ಅಗ್ನಿ ಇದರ ನಂತರ ಸಂಬುದ್ಧಿ ಹಲ್ ಸಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅಗ್ನೆ ಈ ಪದವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः 'एङ्हस्वात्‌ सम्बुद्धेः' इति सूत्रेण एङन्तात्‌ अग्ने इत्यस्मात्‌ परस्य सम्बुद्धिहलः सकारस्य लोपे अग्ने इति पदं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ आमन्त्रित संज्ञक अग्नि इस पद के आदि अच्‌ अकार के स्थान में प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಗ್ನಿ ಈ ಪದದ ಅಚ್ ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः आमन्त्रितसंज्ञकस्य अग्ने इति पदस्य आदेः अचः अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ही इन्द्र, वरुण, मित्र, देव, इत्यादि में भी आदि अचों को यथाक्रम इकार, अकार, इकार, और एकार को उदात्त स्वर प्रकृत सूत्र से होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರ, ವರುಣ, ಮಿತ್ರ, ದೇವ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿ ಅಚ್ ಗಳ ಯಥಾಕ್ರಮ ಇಕಾರ, ಅಕಾರ, ಇಕಾರ ಮತ್ತು ಏಕಾರಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ एव इन्द्र वरुण मित्र देवाः इत्यादौ अपि आदीनाम्‌ अचां यथाक्रमम्‌ इकारस्य अकारस्य इकारस्य एकारस्य च उदात्तस्वरः प्रकृतसूत्रेण भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही अग्ने यह प्रयोग सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಗ್ನೇ ಈ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव अग्ने इति प्रयोगः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - पद से उत्तर आमन्त्रित संज्ञक सम्पूर्ण पद को भी पाद के आदि मे वर्तमान न हो तो अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಪದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಆಮಂತ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪದಕ್ಕೆ ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅನುದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - पदात्‌ परस्य अपादादिस्थितस्य आमन्त्रितस्य सर्वस्य अनुदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ವಿಧವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आमन्त्रितस्य यह षष्ठी का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ’ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನ ಪದ.", "Sanskrit": "आमन्त्रितस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "’ಚ’ ಇದು ಅವ್ಯಯ-ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पदस्य', “पदात्‌', और ‹ अनुदात्तं सर्वमपादादौ ' तीन सूत्रों का अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "\"ಪದಸ್ಯ\", \"ಪದಾತ್\" ಮತ್ತು \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಸರ್ವಮಪಾದಾದೌ\" ಎಂಬ ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "\"पदस्य', \"पदात्‌, 'अनुदात्तं सर्वमपादादौ चेति सूत्रत्रयम्‌ अधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पदस्य यह षष्ठ्यन्त पद है, पदात्‌ यह पञ्चम्यन्त पद है, अनुदात्तम्‌ यह प्रथमान्त पद है, सर्वम्‌ यह प्रथमान्त पद है, और अपादादौ यह सप्तम्यन्त पद के अधिकार से प्राप्त है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ’ಪದಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠ್ಯಂತಪದವಾಗಿದೆ. ’ಪದಾತ್’ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮ್ಯಂತಪದವಾಗಿದೆ. ’ಅನುದಾತ್ತಂ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವಾಗಿದೆ. ’ಸರ್ವಂ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ’ಅಪಾದಾದೌ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತಪದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पदस्य इति षष्ठ्यन्तं पदम्‌, पदात्‌ इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌, अनुदात्तम्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌, सर्वम्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌, अपादादौ इति सप्तम्यन्तं पदं च अधिकारात्‌ लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकार से प्राप्त अनुदात्त यह पद पुल्लिङ्ग अन्त के विपरिणाम होता है, उससे अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ’ಅನುದಾತ್ತ’ ಎಂಬ ಪದ ಪುಲ್ಲಿಂಗವಾಗಿ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಅನುದಾತ್ತಃ\" ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अधिकारात्‌ लब्धम्‌ अनुदात्तम्‌ इति पदं पुल्लिङ्गान्ततया विपरिणमते, तेन अनुदात्तः इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ही सर्वम्‌ यह पद षष्ठ्यन्त का विपरिणाम होता है, उससे सर्वस्य यह होता है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ’ಸರ್ವಂ’ ಎಂಬ ಪದವು ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಾಗಿ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಸರ್ವಸ್ಯ’ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ एव सर्वम्‌ इति पदं षष्ठ्यन्ततया विपरिणमते, तेन सर्वस्य इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आमन्त्रितस्य इस पद को पदस्य इसके साथ सम्बद्ध है।", "Kannada": "’ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದವು ’ಪದಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂನ್ಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आमन्त्रितस्य इति पदं पदस्य इत्यनेन सह सम्बद्धते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पद से पाद के आदि में न हो सभी आमन्त्रित के पद को अनुदात्त होते हैं यह इस सूत्र का अर्थ होता है।", "Kannada": "\"ಪದಾತ್ ಅಪಾದಾದೌ ಸರ್ವಸ್ಯ ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಪದಸ್ಯ ಅನುದಾತ್ತಃ\" ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदात्‌ अपादादौ सर्वस्य आमन्त्रितस्य पदस्य अनुदात्तः इति पदयोजना भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदात्‌ यहाँ पर पञ्चमी का निर्देश होने से “तस्मादित्युत्तरस्य' इस परिभाषा से परस्य यह पद प्राप्त करते है।", "Kannada": "’ಪದಾತ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಂಚಮ್ಯಂತವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ದರಿಂದ \"ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯುತ್ತರಸ್ಯ\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಪರಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदात्‌ इत्यत्र पञ्चमीनिर्दिष्टत्वात्‌ 'तस्मादित्युत्तरस्य' इति परिभाषया परस्य इति पदं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपादादौ यहाँ पर औपश्लोषिक सप्तमी है, अत “पाद के आदि में नहीं स्थित' का यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "’ಅಪಾದಾದೌ’ ಎಂಬುದು ಔಪಶ್ಲೇಷಿಕಸಪ್ತಮೀ್. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपादादौ इत्यत्र औपश्लोषिकसप्तमी वर्तते, अतः अपादादौ स्थितस्य इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पद से परे हो किन्तु पाद के आदि में वर्तमान नहीं है जो आमन्त्रित पद, उन सभी पद को अनुदात्त स्वर होता है यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಪದದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಮತ್ತು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಪದ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदात्‌ परं किञ्च पादस्य आदौ अवर्तमानं यत्‌ आमन्त्रितं पदं, तस्य सर्वस्य पदस्य अनुदात्तस्वरः भवति इति सूत्रार्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - इस प्रस्तुत उदाहरण में गङ्गे इति, यमुने इति, और सरस्वति इति तीन पद सम्बोधन अन्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ’ಗಂಗೇ’, ’ಯಮುನೇ’ ಮತ್ತು ’ಸರಸ್ದ್ವತಿ’ ಎಂಬ ಈ ಮೂರು ಪದಗಳು ಸಂಬೋಧನಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - प्रस्तुतेऽस्मिन्‌ उदाहरणे गङ्गे इति यमुने इति सरस्वति इति च पदत्रयं सम्बोधनान्तं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इन तीनों पदों की 'सामन्त्रितम्‌' इस सूत्र से आमन्त्रित संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮೂರೂ ಪದಗಳಿಗೆ ‘ಸಾಮಂತ್ರಿತಂ’ ಎಂಬ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एतेषां त्रयाणां पदानां 'सामन्त्रितम्‌' इति सूत्रेण आमन्त्रितसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मे इस पद से परे गङ्गे यह पद है, किन्तु वह गडऱगे पद पाद के आदि में विद्यमान नहीं है, अतः आमन्त्रित संज्ञक सम्पूर्ण गङ्गे इस पद की प्रकृत सूत्र से अनुदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "’ಮೇ’ ಎಂಬ ಪದದ ಮುಂದೆ ’ಗಂಗೇ’ ಎಂಬ ಪದ ಇದೆ. ಮತ್ತು ಆ ’ಗಂಗೇ’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मे इत्यस्मात्‌ पदात्‌ परं गङ्गे इति पदम्‌ अस्ति, किञ्च तत्‌ गङ्गे इति पदं पादस्य आदौ न विद्यते, अतः आमन्त्रितसंज्ञकस्य सम्पूर्णस्य गङ्गे इति पदस्य प्रकृतसूत्रेण अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ही गङ्गे इस पद से परे यमुने यह पद है, किन्तु वह यमुने पद पाद के आदि में नहीं है, अत आमन्त्रित संज्ञक सम्पूर्ण यमुने इस पद का प्रकृत सूत्र से अनुदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ’ಗಂಗೇ’ ಎಂಬ ಪದದ ಮುಂದಿರುವ ’ಯಮುನೇ’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ एव गङ्गे इत्यस्मात्‌ पदात्‌ परं यमुने इति पदम्‌ अस्ति, किञ्च तत्‌ यमुने इति पदं पादस्य आदौ न वर्तते, अतः आमन्त्रितसंज्ञकस्य सम्पूर्णस्य यमुने इति पदस्य प्रकृतसूत्रेण अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान ही आमन्त्रित संज्ञक सरस्वति इस सम्पूर्ण पद का भी प्रकृत सूत्र से अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ’ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानम्‌ एव आमन्त्रितसंज्ञकस्य सरस्वति इति सम्पूर्णस्य पदस्य अपि प्रकृतसूत्रेण अनुदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इमं मे गङऱगे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तमम्‌ यह प्रयोग सम्भव हो सकता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ಇಮಂ ಮೇ ಗಂಗೇ ಯಮುನೇ ಸರಸ್ವತಿ ಶುತುದ್ರಿ ಸ್ತೋಮಂ\" ಹೀಗೆ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन इमं में गङ्गे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तमम्‌ इत्येवं प्रयोगः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष - पद के आदि में नहीं, पद अभाव से सूत्र का अर्थ होता है की पद से पर विद्यमान सम्पूर्ण आमन्त्रित पद को अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ’ಅಪಾದಾದೌ ಎಂಬ ಪದವು ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪದದ ಮುಂದಿರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಅಗುತ್ತದೆ, ಎಂದು.", "Sanskrit": "विशेषः - अपादादौ इति पदाभावात्‌ सूत्रस्य अर्थः भवति यत्‌ पदात्‌ परं विद्यमानस्य सम्पूर्णस्य आमन्त्रितस्य पदस्य अनुदात्तस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब प्रस्तुत ही उदाहरण में शुतुद्रि इस पद का सम्बोधनान्त होने से 'सामन्त्रितम्‌' इससे आमन्त्रित संज्ञा होती है, वहाँ सरस्वति इस पद से पर आमन्त्रित संज्ञक शुतुद्रि इस सम्पूर्ण पद की प्रकृत सूत्र से अनुदात्त स्वर प्राप्त होता है, अत उसको हटाने के लिए अपादादौ यह कहा है।", "Kannada": "ಆಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ತೋರಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ’ಶುತುದ್ರಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಬೋಧನಾಂತವಾದ್ದರಿಂದ \"ಸಾಮಂತ್ರಿತಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿರಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ’ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂಬ ಪದದ ಮುಂದಿರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕವಾದ ’ಶುತುದ್ರಿ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಆಗಬಾರದೆಂದು ’ಅಪಾದಾದೌ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರುವುದು.", "Sanskrit": "तदा प्रस्तुते एव उदाहरणे शुतुद्रि इति पदस्य सम्बोधनान्तत्वेन 'सामन्त्रितम्‌' इत्यनेन आमन्त्रितसंज्ञा भवति, ततः सरस्वति इत्यस्मात्‌ पदात्‌ परस्य आमन्त्रितसंज्ञकस्य शुतुद्रि इत्यस्य सम्पूर्णस्य पदस्य प्रकृतसूत्रेण अनुदात्तस्वरः प्राप्नोति, अतः तद्वारणाय अपादादौ इति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत शुतुद्रि इस पद का पाद के आदि में स्थित होने से प्रकृत सूत्र से अनुदात्त स्वर नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ಶುತುದ್ರಿ’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः शुतुद्रि इति पदस्य पादादौ स्थितत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण अनुदात्तस्वरः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८.१.७४ ) सूत्र का अर्थ - आमन्त्रितान्त विशेषण परे होने पर पूर्व बहुवचनान्त अविद्यमान के समान विकल्प से होता है।", "Kannada": "(8.1.74) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕವಾದಂತಹ ವಿಶೇಷಣವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವ(ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಹಾಗೆ) ವನ್ನು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.१.७४) सूत्रार्थः - आमन्त्रितान्ते विशेषणे परे पूर्वं बहुवचनान्तम्‌ अविद्यमानवद्‌ वा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या - अतिदेश सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ವಿವರಣೆ- ಇದು ಅತಿದೇಶಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - अतिदेशसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अविद्यमान होने का अतिदेश देते है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ  ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವ(ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಹಾಗೆ) ವು ಅತಿದಿಶಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अविद्यमानवत्त्वम्‌ अतिदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद विराजमान हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष वचन यह सप्तमी एकवचनान्त समस्त पद है।", "Kannada": "’ವಿಶೆಷವಚನೇ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विशेषवचने इति सप्तम्येकवचनान्तं समस्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भाष्यकार ने बहुवचनम्‌ इस पद को जोड़कर इस सूत्र को पूर्ण किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ’ಬಹುವಚನಂ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र भाष्यकारः बहुवचनम्‌ इति पदं योजयित्वा सूत्रमिदं पूरितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "` आमन्त्रितं पूर्वमविद्यमानवत्‌' इस सम्पूर्ण सूत्र की यहाँ पर अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಆಮಂತ್ರಿತಂ ಪೂರ್ವಮವಿದ್ಯಮಾನವತ್\" ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣಸೂತ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತನೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'आमन्त्रितं पूर्वमविद्यमानवत्‌' इति सम्पूर्णमपि सूत्रम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नामन्त्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम्‌ इस सूत्र से समानाधिकरणे आमन्त्रिते इस सप्तमी एकवचनान्त दो पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "’ ನಾಮಂತ್ರಿತೇ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಂ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ’ ’ಆಮಂತ್ರಿತೇ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದಗಳು ಅನುವರ್ತನೆ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "\"नामन्त्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम्‌' इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणे आमन्त्रिते इति सप्तम्येकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बोधन में जो प्रथमा है, उस पद को वेद में आमन्त्रित कहते हैं।", "Kannada": "ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವು ವೇದದಲ್ಲಿ ’ಆಮಂತ್ರಿತ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्बोधने या प्रथमा, तदन्तं पदं वेदे आमन्त्रितम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः आमन्त्रित इस पद का आक्षेप किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂಬುದರಿಂದ ಪದದ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः आमन्त्रितम्‌ इत्यनेन पदस्य आक्षेपः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“आमन्त्रिते समानाधिकरणे विशेषवचने '' पद में आमन्त्रित को बहुवचन पद विकल्प से अविद्यमान के समान होता है इस प्रकार की पद योजना है।", "Kannada": "\" ಆಮಂತ್ರಿತೇ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ವಿಶೇಷವಚನೇ ಪದೇ ಆಮಂತ್ರಿತಂ ಬಹುವಚನಂ ಪದಂ ವಿಭಾಷಿತಮ್ ಅವಿದ್ಯಮಾನವತ್ \" ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "“आमन्त्रिते समानाधिकरणे विशेषवचने “ पदे आमन्त्रितं बहुवचनं पदं विभाषितम्‌ अविद्यमानवत्‌ इति पदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेषवचनम्‌ इसके विशेषण इस अर्थ में है।", "Kannada": "’ವಿಶೇಷವಚನಮ್’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ವಿಶೇಷಣ ಎಂದು.", "Sanskrit": "विशेषवचनम्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरणम्‌ इसका समानविभक्तिकम्‌ यह अर्थ है।", "Kannada": "’ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಮ್’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು, ಎಂದು.", "Sanskrit": "समानाधिकरणम्‌ इत्यस्य समानविभक्तिकम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आमन्त्रितं बहुवचनम्‌ ये दोनों भी पद के विशेषण हैं।", "Kannada": "’ಆಮಂತ್ರಿತಮ್’ ’ಬಹುವಚನಮ್’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ’ಪದಸ್ಯ’ ಅನ್ನುವುದರ ವಿಶೇಷಣಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "आमन्त्रितं बहुवचनम्‌ इति उभयमपि पदस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तदन्तविधि होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ आता है - आमन्त्रित अन्त में समानाधिकरण में विशेषण में पद के पर आमन्त्रित अन्त बहुवचनान्त पद विकल्प से अविद्यमान के समान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಹೀಗೆ -  ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷಣವಾಂದಂತಹ ಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रस्य अर्थः आयाति - आमन्त्रितान्ते समानाधिकरणे विशेषणे पदे परे आमन्त्रितान्तं बहुवचनान्तं पदं विकल्पेन अविद्यमानवत्‌ भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सामान्य अर्थ है की यदि आमन्त्रित अन्त समानाधिकरण विशेषणपद बाद में रहता है तो आमन्त्रित अन्त बहुवचन अन्त पद विकल्प से अविद्यमान के समान होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಯಾವಾಗ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತ್ಯಂತವಾದ ವಿಶೇಷಣವಾಚಕಪದವು ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೋ ಅವಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सामान्यः अर्थः हि यदि आमन्त्रितान्तं समानाधिकरणं विशेषणपदं परं तिष्ठति तर्हि आमन्त्रितान्तं बहुवचनान्तं पदं विकल्पेन अविद्यमानवत्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र ' नामन्त्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम्‌' इस पूर्व सूत्र का अपवाद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು \"ನಾಮಂತ್ರಿತೇ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಮ್\" ಎಂಬ ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರದ ಅಪವಾದಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं 'नामन्त्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम्‌' इति पूर्वसूत्रस्य अपवादभूतं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान अधिकरण वाले आमन्त्रित पद परे हो तो उससे पूर्ववाला आमन्त्रित पद अविद्यमान नहीं होता, किन्तु विद्यमान होता है यह उस सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತ್ಯಂತವಾದ ವಿಶೇಷಣವಾಚಕಪದವು ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೋ ಅವಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "आमन्त्रितान्ते समानाधिकरणे पदे परे पूर्वम्‌ आमन्त्रितान्तं सामान्यवचनं पदम्‌ अविद्यमानवद्‌ न भवति इति तस्य सूत्रस्य अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार उस सूत्र से अविद्यमानवत्‌ का निषेध प्राप्त था।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವವು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं तेन सूत्रेण अविद्यमानवत्त्वं निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तो विशेषवाची समानाधिकरण आमंत्रित परे रहते सामान्यवचन आमन्त्रित के बहुवचन अन्त के पद को विकल्प से अविद्यमानवत्त्‌ के समान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶೇಷಣವಾಂದಂತಹ ಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तु आमन्त्रितान्ते समानाधिकरणे विशेषणे पदे परे आमन्त्रितान्तस्य बहुवचनान्तस्य पदस्य विकल्पेन अविद्यमानवत्त्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में देवी: यह पद सम्बोधन विभक्ति अन्त वाला है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ’ದೇವೀಃ’ ಎಂಬ ಪದ ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತ್ಯಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन्‌ उदाहरणे देवीः इति पदं सम्बोधनविभक्त्यन्तं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसकी आमन्त्रित संज्ञा सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆ ಇದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य आमन्त्रितत्वं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यपदेशिवद भाव को आश्रित करके देवी: इस पद की आमन्त्रित अन्तत्व होना भी सिद्ध है।", "Kannada": "ವ್ಯಪದೇಶಿವದ್ಭಾವದಿಂದ ’ದೇವೀಃ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆ ಕೂಡ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यपदेशिवद्भावम्‌ आश्रित्य देवीः इति पदस्य आमन्त्रितान्तत्वम्‌ अपि सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह पद बहुवचनान्त भी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು ಬಹುವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं च पदं बहुवचनान्तम्‌ अपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ विद्यमान षट्‌ इस पद को भी सम्बोधन विभक्त्यन्त होने से आमन्त्रित है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಿರುವ ’ಷಟ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಬೊಧನವಿಭಕ್ತ್ಯಂತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः विद्यमानं षट्‌ इति पदम्‌ अपि सम्बोधनविभक्त्यन्तत्वात्‌ आमन्त्रितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यपदेशिवदभाव के आश्रित होने से षट्‌ इस पद की भी आमन्त्रित अन्तत्व को सिद्ध करता है।", "Kannada": "ವ್ಯಪದೇಶಿವದ್ಭಾವದಿಂದ ’ಷಟ್’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆ ಕೂಡ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यपदेशिवद्भावम्‌ आश्रित्य षट्‌ इति पदस्य अपि आमन्त्रितान्तत्वं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह पद पूर्व में वर्तमान देवी: इस पद के साथ समान विभक्ति और उसका विशेषण है।", "Kannada": "ಈ ಪದವು ಮುಂಚೆ ಇರುವ ’ದೇವೀಃ’ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತ್ಯಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं च पदं पूर्ववर्तिना देवी: इति पदेन सह समानविभक्तिकं तस्य विशेषणं च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसकी आमन्त्रित अन्त में होने से समानाधि करण विशेषण में षट्‌-शब्द के परे पूर्व आमन्त्रितान्त बहुवचनान्त देवी: इस पद की अविद्यमानवत्त्‌ के समान प्रकृत सूत्र से कार्य प्राप्त हुआ।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕವಾದ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶೇಷಣಭೂತವಾದ ’ಷಟ್’ ಶಬ್ದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಬಹುವಚನಾಂತವಾದ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ’ದೇವೀಃ’ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್-ಭಾವವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्मिन्‌ आमन्त्रितान्ते समानाधिकरणे विशेषणे षट्-शब्दे परे पूर्वस्य आमन्त्रितान्तस्य बहुवचनान्तस्य देवीः इति पदस्य अविद्यमानवत्त्वं प्रकृतसूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह अविद्यमानवत्त वैकल्पिक है।", "Kannada": "ಈ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್ಭಾವವು ವೈಕಲ್ಪಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं च अविद्यमानवत्त्वं वैकल्पिकं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अविद्यमानवस्त्व पक्ष में देवी: इस पद को अविद्यमान के समान कार्य होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್ಭಾವ ಇರುವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ’ದೇವೀಃ’ ಎಂಬ ಪದವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अविद्यमानवत्त्वपक्षे देवीः इति पदम्‌ अविद्यमानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब षट्‌-शब्द ही पाद के आदि में रहता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದಾಗ ’ಷಟ್’-ಶಬ್ದವು ಪಾದಾದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा षट्-शब्दः एव पादादौ तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आठवें अध्याय में स्थित “आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र की वहाँ प्रवृति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಷ್ಟಮಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ’ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन अष्टमाध्यायस्थम्‌ 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रं तत्र न प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "छठे अध्याय में स्थित ' आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र से वहाँ उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ’ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षष्ठाध्यायस्थेन 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रेण तत्र उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यमानवस्त्व के अभाव पक्ष में देवी: यह पद विद्यमान ही होता है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್ಭಾವ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ’ದೇವೀಃ’ ಎಂಬ ಪದವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यमानवत्त्वस्य अभावपक्षे देवीः इति पदं विद्यमानमेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब षट्‌ यह पद पाद के आदि में नहीं रहता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದಾಗ ’ಷಟ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಾದಾದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा षट्‌ इति पदं पादादौ न तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आठवें अध्याय के “आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र से सर्वानुदात्त स्वर की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಅಷ್ಟಮಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ’ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः आष्टमिकेन 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रेण सर्वानुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( २.१.२ ) सूत्र का अर्थ - आमन्त्रित संज्ञक पद के परे रहते, उससे पूर्व जो सुबन्त पद उसको पर के अंग के समान कार्य होता है स्वर विषय में।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ -ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕವಾದ ಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ  ಸುಬಂತಪದವು ಅಂಗವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२.१.२) सूत्रार्थः - सुबन्तम्‌ आमन्त्रिते परे परस्य अङ्गवद्‌ भवति स्वरे कर्तव्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह अतिदेश सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧವಾದ ಸೂತ್ರಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿದೇಶಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु अतिदेशसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अङ्ग के समान होने का आदेश है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂಗವದ್-ಭಾವವು ಅತಿದಿಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अङ्गवत्त्वम्‌ अतिदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ आमन्त्रिते पराङ्गवत्‌ स्वरे ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಆಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗವತ್ ಸ್ವರೇ - ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "सुप्‌ आमन्त्रिते पराङ्गवत्‌ स्वरे इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ सुप्‌ यह प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ’ಸುಪ್’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र सुप्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आमन्त्रिते यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಆಮಂತ್ರಿತೇ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आमन्त्रिते इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पराङ्गवत्‌ यह प्रथमान्त समास पद है।", "Kannada": "’ಪರಾಂಗವತ್’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पराङ्गवत्‌ इति प्रथमान्तं समस्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरे यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಸ್ವರೇ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बोधन में जो प्रथमा है, उस पद को वेद में आमन्त्रित कहते हैं।", "Kannada": "ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವು ವೇದದಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्बोधन या प्रथमा, तदन्तं पदं वेदे आमन्त्रितम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: आक्षेप से इस पद की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪದ ಎಂಬುದು ಆಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः आक्षेपेण पदम्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ आमन्त्रित पद में पराङ्गवत्‌ स्वरे यह पदयोजना है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಆಮಂತ್ರಿತೇ ಪದೇ ಪರಾಂಗವತ್ ಸ್ವರೇ - ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಯೋಜನೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ आमन्त्रिते पदे पराङ्गवत्‌ स्वरे इति पदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः' इस परिभाषा बल से सुप्‌ इससे सुबन्त को भी ग्रहण करता है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೇ ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಸಹಕಾರದಿಂದ ’ಸುಪ್’ ಎಂಬುವುದರಿಂದ ’ಸುಬಂತ’ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः' इति परिभाषाबलेन सुप्‌ इत्यनेन सुबन्तम्‌ इति ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आमन्त्रितम्‌ यह पद का विशेषण है।", "Kannada": "ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂಬುದು ಪದ ಎಂಬುವುದರ ವಿಶೇಷಣ.", "Sanskrit": "आमन्त्रितम्‌ इति पदस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ तदन्तविधि होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर के अङग के समान “पराङडगवत्‌' यहाँ षष्ठीतत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಪರಸ್ಯ ಅಂಗವತ್ - ಪರಾಂಗವತ್ ಎಂದು ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "परस्य अङ्गवत्‌ पराङ्गवत्‌ इति षष्ठीतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अङग शब्द अवयव वाचक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗಶಬ್ದವು ಅವಯವವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अङ्गशब्दः अवयववाचकः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्तव्ये इसका अध्याहार किया है।", "Kannada": "ಕರ್ತವ್ಯೇ ಎಂಬ ಪದದ ಅಧ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्तव्ये इति अध्याह्नियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आमन्त्रितान्त सुबन्त पद के परे के अङ्ग के समान कार्य होता है, स्वर करने में यह सूत्र का अर्थ आता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವರವಿಧಾನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕವಾದ ಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಸುಬಂತಪದವು ಪರಾಂಗವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಹೊದುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥ.", "Sanskrit": "तेन सुबन्तम्‌ आमन्त्रितान्ते पदे परे परस्य अङ्गवत्‌ भवति स्वरे कर्तव्ये इति सूत्रार्थः आयाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सामान्य अर्थ ही यदि सुबन्त से पर आमन्त्रितान्त पद रहता है, तो उस सुबन्त पद को समीप के आमन्त्रितान्त पद के अवयव के समान कार्य होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಯಾವಾಗ ಸುಬಂತಪದದ ಮುಂದೆ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕಪದವು ಇರುತ್ತದೋ ಅವಾಗ ಸುಬಂತಪದವು ಮುಂದಿರುವಂತಹ ಆಂಮಂತ್ರಿತಪದದ ಅವಯವದ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्य सामान्यः अर्थो हि यदि सुबन्तात्‌ परम्‌ आमन्त्रितान्तं पदं तिष्ठति तर्हि तत्‌ सुबन्तपदं परवर्तिनः आमन्त्रितान्तपदस्य अवयववत्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ आमन्त्रित पद में जिस प्रकार का स्वर है, उसी प्रकार का ही स्वर पूर्ववर्ति सुबन्त में भी लगाना चाहिए।", "Kannada": "ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಯಾವ ಸ್ವರವು ಇರುತ್ತದೋ ಅದೇ ತರ ಸ್ವರವನ್ನು ಮುಂಚೆ ಇರುವಂತಹ ಸುಬಂತಪದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ आमन्त्रिते पदे यादृशः स्वरः अस्ति तादृशः एव स्वरः पूर्ववर्तिनि सुबन्ते अपि प्रयोज्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह यहाँ जानना चाहिए - यदि सुबन्त आमन्त्रितान्त दो पद पाद के आदि में रहते हैं, तो वहाँ 'आमन्त्रितस्य च' इस छठे अध्याय में स्थित सूत्र से आद्युदात्त होता है।", "Kannada": "ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ  ಅಂಶ- ಯವಾಗ ಸುಬಂತವು ಆಮಂತ್ರಿತಾಂತವು ಹೀಗೆ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಆವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ’ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಮ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदमत्र अवधेयम्‌ - यदि सुबन्तम्‌ आमन्त्रितान्तम्‌ इति पदद्वयं पादादौ तिष्ठति तर्हि तत्र 'आमन्त्रितस्य च' इत्यनेन षष्ठाध्यायस्थेन सूत्रेण आद्युदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि सुबन्तम्‌ आमन्त्रितान्त दो पद पाद के आदि में नहीं रहते हैं, तो “आमन्त्रितस्य च' इस आठवें अध्याय में स्थित सूत्र से सभी को अनुदात्त स्वर की प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಯವಾಗ ಸುಬಂತವು ಆಮಂತ್ರಿತಾಂತವು ಹೀಗೆ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆವಾಗ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ’ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲವುಗಳಿಗೂ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि सुबन्तम्‌ आमन्त्रितान्तम्‌ इति पदद्वयं पादादौ न तिष्ठति तर्हि 'आमन्त्रितस्य च' इत्यनेन अष्टमाध्यायस्थेन सूत्रेण सर्वानुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु स्वर विधान करने में ही यह पराडगवत्त्‌ सिद्ध होता है, उससे अन्य स्थलों में नहीं सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸ್ವರವಿಧಾನವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಪರಾಂಗವದ್-ಭಾವ ಅಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु स्वरविधाने कर्तव्ये एव इदं पराङ्गवत्त्वं सिध्यति, न ततः अन्येषु स्थलेषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्ते दिवो दुहितर्मर्त भोज॑नम्‌ सूत्र अर्थ का समन्वय- शुभस्प॑ती यह यहाँ पर उदाहरण है।", "Kannada": "ಯತ್ತೇ ದಿವೋ ದುಹಿತರ್ಮರ್ತ ಭೋಜನಮ್. ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಶುಭಸ್ಪತೀ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यत्तं दिवो दुहितर्मर्त भोज॑नम्‌। सूत्रार्थसमन्वयः- शुभस्प॑ती इति अत्र उदाहरणं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुभ शुम्भ दीप्तौ इस धातु से भाव में क्विप्‌ प्रत्यय करने पर शुब्‌ यह शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಶುಭ ಶುಂಭ - ದೀಪ್ತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಭಾವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ’ಕ್ವಿಪ್’-ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದಾಗ ಶುಭ್-ಶಬ್ದವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शुभ शुम्भ दीप्तौ इति धातोः भावे क्विप्प्रत्यये शुब्‌ इति शब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको ही षष्ठी विभक्ति में शुभः यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆ ಪದದ ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ರೂಪ ’ಶುಭಃ’ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तस्य षष्ठीविभक्तौ शुभः इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पती यह पद सम्बोधन में है।", "Kannada": "’ಪತೀ’ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "पती इति पदं सम्बोधने वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके परे होने पर शुभः इस पद के विसर्ग के स्थान में “षष्ठ्याः पतिपुत्रपृष्ठपारपदपयस्पोषेषु' इस सूत्र से सकार होता है।", "Kannada": "ಆ ಪತೀ-ಶಬ್ದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ’ಶುಭಃ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿರುವ ವಿಸರ್ಗದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ \"ಷಷ್ಠ್ಯಾಃ ಪತಿಪುತ್ರಪೃಷ್ಠಪಾರಪದಪಯಸ್ಪೋಷೇಷು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಕಾರ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ परे शुभः इति पदस्य विसर्गस्य स्थाने \"षष्ठ्याः पतिपुत्रपृष्ठपारपदपयस्पोषेषु' इति सूत्रेण सकारः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ शुभस्‌ यह षष्ठी का एकवचनान्त सुबन्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶುಭಸ್ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ-ಸುಬಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र शुभस्‌ इति षष्ठ्येकवचनान्तं सुबन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पती यह आमन्त्रित पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ’ಪತೀ’ ಎಂಬುದು ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः पती इति आमन्त्रितं पदं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यपदेशिवदभाव के आश्रित होने से इसको भी आमन्त्रितान्तत्व सिद्ध होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಪದೇಶಿವದ್ಭಾವದಿಂದ ಅದು ಆಮಂತ್ರಿತಾಂತಪದ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यपदेशिवद्भावम्‌ आश्रित्य अस्य आमन्त्रितान्तत्वम्‌ अपि सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से शुभस्‌ इस पद को आमन्त्रितान्त पती इस पद के अवयव के समान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಶುಭಸ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ’ಪತೀ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅವಯವದ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण शुभस्‌ इति पदम्‌ आमन्त्रितान्तस्य पती इति पदस्य अवयववत्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको ` आमन्त्रितस्य च' इस छठे अध्याय के सूत्र से शुभस्पती इस समुदाय के आदि स्वर उदात्त का विधान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಶುಭಸ್ಪತೀ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन 'आमन्त्रितस्य च' इति षाष्ठेन सूत्रेण शुभस्पती इत्यस्य समुदायस्य आदिस्वरः उदात्तः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आठवें अध्याय के सूत्र से यहाँ सभी अनुदात्त स्वर हो नहीं सकते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आष्टमिकेन सूत्रेण अत्र सर्वानुदात्तस्वरः भवितुं नार्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि ` आमन्त्रितं पूर्वमविद्यमानवत्‌' इस सूत्र से द्रवत्पाणी यह पद अविद्यमानवत्‌ है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ \"ಆಮಂತ್ರಿತಂ ಪೂರ್ವಮವಿದ್ಯಮಾನವತ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ದ್ರವತ್ಪಾಣೀ’ ಎಂಬುದು ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್ಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि 'आमन्त्रितं पूर्वमविद्यमानवत्‌' इति सूत्रेण द्रव्यत्पाणी इति पदम्‌ अविद्यमानवत्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे शुभस्पती इस पद को पाद का आदि ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ಶುಭಸ್ಪತೀ’ ಎಂಬ ಪದವು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तेन शुभस्पती इति पदं पादादौ एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाद के आदि में विद्यमान आमन्त्रित पद को छठे अध्याय के ` आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र से सभी को अनुदात्त स्वर हो नहीं सकते हैं।", "Kannada": "ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕಪದಕ್ಕೆ ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पादादौ विद्यमानस्य आमन्त्रितपदस्य षाष्ठेन 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रेण सर्वानुदात्तस्वरः भवितुं नार्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि ` आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र से पाद के आदि में जो नहीं है, विद्यमान आमन्त्रित उन सभी को अनुदात्त स्वर की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಾದಾದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಆಮಂತ್ರಿತಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तो हि 'आमन्त्रितस्य च' इत्यनेन सूत्रेण अपादादौ विद्यमानस्य आमन्त्रितस्य सर्वानुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्तै दिवो दुहितर्मर्त भोज॑नम्‌ इस ऋग मन्त्र में दुहितः यह पद सम्बोधन में है।", "Kannada": "”ಯತ್ತಂ ದಿವೊ ದುಹಿತರ್ಮರ್ತ ಭೋಜನಮ್’ ಎಂಬ ಋಗ್ವೇದದ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ದುಹಿತಃ’ ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्तं दिवो दुहितर्मर्त भोज॑नम्‌ इत्यस्मिन्‌ ऋङ्गन्त्रे दुहितः इति पदं सम्बोधने वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह आमन्त्रित है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಆಮಂತ್ರಿತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः इदं आमन्त्रितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यपदेशिवद्भाव के आश्रित होने से इसको आमन्त्रितान्तत्व भी सिद्ध होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಪದೇಶಿವದ್ಭಾವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಆಮಂತ್ರಿತಸಜ್ಞೆ ಕೂಡ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यपदेशिवद्भावम्‌ आश्रित्य अस्य आमन्त्रितान्तत्वम्‌ अपि सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आमन्त्रितान्त पद के परे पूर्व में विद्यमान दिव: यह सुबन्त पद पर के अवयव के समान होता है।", "Kannada": "ಆ ಆಮಂತ್ರಿತಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವಂತಹ ’ದಿವಃ’ ಎಂಬ ಸುಬಂತಪದವು ಅವಯವವದ್-ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ आमन्त्रितान्ते पदे परे पूर्वं विद्यमानं दिवः इति सुबन्तं पदं परस्य अवयववत्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे दिवः इस पद को भी आमन्त्रित होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ದಿವಃ’ ಎಂಬ ಪದವು ಕೂಡ ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन दिवः इति पदम्‌ अपि आमन्त्रितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह यहाँ पर पद से बाद में विद्यमान है, पाद के आदि में विद्यमान नहीं हैं।", "Kannada": "ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪದದ ಮುಂದೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तच्च अत्र पदात्‌ परं विद्यते, पादादौ न विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आठवें अध्याय में ' आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र से यहाँ सभी को अनुदात्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः आष्टमिकेन 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रेण अत्र सर्वानुदात्तः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "छठे अध्याय में स्थित 'आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "षष्ठाध्यायस्थस्य 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रस्य कः अर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "आठवें अध्याय में स्थित ` आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र में किसका अधिकार आता है?", "Kannada": "ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಆಮಂತ್ರಣ ಚ' ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಧಿಕಾರಸೂತ್ರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ ?", "Sanskrit": "अष्टमाध्यायस्थे 'आमन्त्रितस्य च' इत्यस्मिन्‌ सूत्रे के अधिकाराः आयान्ति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "आठवें अध्याय में स्थित ' आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र का एक उदाहरण लिखो।", "Kannada": "ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "अष्टमाध्यायस्थस्य 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विभाषितं विशेषवचने' यह किस प्रकार का सूत्र है?", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಿತಂ ವಿಶೇಷವಚನೇ\" ಎಂಬುದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಸೂತ್ರ ?", "Sanskrit": "'विभाषितं विशेषवचने' इति कीदृशं सूत्रम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“विभाषितं विशेषवचने' इस सूत्र में बहुवचनम्‌ यह पद कैसे आता है?", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಿತಂ ವಿಶೇಷವಚನೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಬಹುವಚನ’ ಎಂಬ ಪದವು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "\" विभाषितं विशेषवचने' इति सूत्रे बहुवचनम्‌ इति पदं कथम्‌ आगच्छति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“विभाषितं विशेषवचने' यह किसका अपवाद सूत्र है?", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಿತಂ ವಿಶೇಷವಚನೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ಯಾವುದರ ಅಪವಾದಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "\" विभाषितं विशेषवचने' इति कस्य अपवादसूत्रम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इति सूत्रस्य कः अर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या करने में “सुबामन्त्रिते पराङगवत्स्वरे' यह सूत्र प्रवृत्त होता है?", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೋದಾಗ \"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "कस्मिन्‌ कर्तव्ये 'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इति सूत्रं प्रवर्तते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "शुभस्पती इस उदाहरण में शुभः यहाँ कौन सी विभक्ति है?", "Kannada": "’ಶುಭಸ್ಪತೀ’ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ’ಶುಭಃ’ ಎಂಬುದು ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "शुभस्पती इत्युदाहरणे शुभः इत्यत्र का विभक्तिः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "आठवें अध्याय का ` आमन्त्रितस्य च' यह सूत्र क्या प्राप्ति कराता है - (क) अनुदात्त (ख) अन्तोदात्त (ग) सर्वानुदात्त (घ) आद्युदात्त, छठे अध्याय का ' आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र से क्या प्राप्ति होती है - (क) अनुदात्त (ख) अन्तोदात्त (ग) सर्वानुदात्त (घ) आद्युदात्त, उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोऽनुदात्तस्य॥", "Kannada": "ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. - (ಕ) ಅನುದಾತ್ತ (ಖ) ಅಂತೋದಾತ್ತ (ಗ) ಸರ್ವಾನುದಾತ್ತ (ಘ) ಆದ್ಯುದಾತ್ತ,  ಆರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. - (ಕ) ಅನುದಾತ್ತ (ಖ) ಅಂತೋದಾತ್ತ (ಗ) ಸರ್ವಾನುದಾತ್ತ (ಘ) ಆದ್ಯುದಾತ್ತ, ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋರ್ಯಣಃ ಸ್ವರಿತೋಽನುದಾತ್ತಸ್ಯ|| (೮|೩|೪)", "Sanskrit": "आष्टमिकेन 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रेण किं विधीयते - (क) अनुदात्तः (ख) अन्तोदात्तः (ग) सर्वानुदात्तः (घ)आद्युदात्तः, षाष्ठेन 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रेण किं विधीयते - (क) अनुदात्तः (ख) अन्तोदात्तः (ग) सर्वानुदात्तः (घ)आद्युदात्तः, उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोऽनुदात्तस्य॥ (८.२.४)"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८.२.४) सूत्रार्थः- उदात्त स्थान में और स्वरित स्थान में जो यण्‌, उससे उत्तर अनुदात्त के स्थान में स्वरित आदेश होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಯಣ್-ವರ್ಣ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಅಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.२.४) सूत्रार्थः-उदात्तस्थाने स्वरितस्थाने च यो यण्‌ ततः परस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- पाणिनीय के छः प्रकार के सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ಪಾಣಿನೀಯ ಆರು ವಿಧದ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- पाणिनीयेषु षड्विधेषु सूत्रेषु विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से स्वरित स्वर की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितयोः यणः स्वरितः अनुदात्तस्य ये सूत्र में आये हुए पदच्छेद है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋಃ ಯಣಃ ಸ್ವರಿತಃ ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಎಂದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितयोः यणः स्वरितः अनुदात्तस्य इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उदात्तस्वरितयोः यह सप्तमी का द्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ’ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋಃ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ದ್ವಿವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र उदात्तस्वरितयोः इति सप्तमीद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यणः यह पञ्चमी का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಯಣಃ’ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यणः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरितः यह प्रथमान्त का विधेय पद है।", "Kannada": "’ಸ್ವರಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितः इति प्रथमान्तं विधेयपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तस्य यह षष्ठी का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಅನುದಾತ್ತ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬುದು ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितयोः यणः अनुदात्तस्य स्वरितः पद को जोड्ने का क्रम है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋಃ ಯಣಃ ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितयोः यणः अनुदात्तस्य स्वरितः पदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितयोः इसका अर्थ उदात्त स्थान में, स्वरित स्थान में।", "Kannada": "’ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋಃ’ ಎಂದರೆ ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂದರ್ಥ .", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितयोः इत्यस्य उदात्तस्थाने स्वरितस्थाने इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे उदात्त स्थान में और स्वरित स्थान में जो यण्‌ है, उसके बाद अनुदात्त को स्वरित होता है इस प्रकार का सूत्र का अर्थ आता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್ - ವರ್ಣ ಇರುತ್ತದೋ ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥ.", "Sanskrit": "तेन उदात्तस्थाने स्वरितस्थाने च यः यण्‌ वर्तते ततः परस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति इति सूत्रार्थः आयाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सामान्य अर्थ ही उदात्त स्थान में जो यण्‌ किया है उस यण्‌ से पर वर्तमान अनुदात्त के स्थान में स्वरित होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್-ವರ್ಣ ಆದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सामान्यः अर्थो हि उदात्तस्थाने यः यण्‌ विहितः तस्मात्‌ यणः परं वर्तमानस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और स्वरित स्थान में जो यण्‌ विहित है, उस यणू से पर वर्तमान अनुदात्त के स्थान में स्वरित होता है।", "Kannada": "ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್-ವರ್ಣ ಇರುತ್ತದೋ ಅದರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಅನುದಾತ್ತವರ್ಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितस्थाने च यः यण्‌ विहितः तस्मात्‌ यणः परं वर्तमानस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अभ्य॑भि इस उदात्त स्थान में यह यण्‌ नियम का उदाहरण है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಅಭ್ಯಭಿ ಎಂಬುದು ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಯಣ್-ವರ್ಣದ ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अभ्य॑भि इति उदात्तस्थाने विहितस्य यणः उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभि अभि इस स्थिति में 'इको यणचि” इस सूत्र से अच्‌ के परे अभि इसके इकार के स्थान में यण्‌ आदेश होने से अभ्यभि यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "’ಅಭಿ ಅಭಿ’ ಎಂದು ಇರುವಾಗ \"ಇಕೋ ಯಣಚಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಅಭಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಇಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಣ್-ವರ್ಣದ ಆದೇಶವಾದಾಗ ’ಅಭ್ಯಭಿ’ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभि अभि इति स्थिते 'इको यणचि' इति सूत्रेण अचि परे अभि इत्यस्य इकारस्य स्थाने यणादेशे अभ्यभि इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभि शब्द में प्राप्त उदात्त का “उपसर्गश्चाधिवर्जम्‌' इस सूत्र से निषेध होता है।", "Kannada": "ಅಭಿಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧ ’ಉಪಸರ್ಗಾಶ್ಚಾಧಿವರ್ಜಮ್’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिशब्दे प्राप्तस्य उदात्तस्य 'उपसर्गश्चाधिवर्जम्‌' इति सूत्रेण निषेधः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत 'फिषोन्त उदात्तः' इस सूत्र से अभि शब्द में अन्त उदात्त की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಶಬ್ದದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः 'फिषोन्त उदात्तः' इति सूत्रेण अभिशब्दे अन्तोदात्तः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अभि शब्द का अन्तिम इकार उदात्त है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಅಭಿಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಇಕಾರ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अभिशब्दस्य अन्त्यः इकारः उदात्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभि शब्द को “नित्यवीप्सयोः' इस सूत्र से द्वित्व होने पर अभि अभि इस प्रकार की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "\"ನಿತ್ಯವೀಪ್ಸಯೋಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತ್ವ ಆದಾಗ ’ಅಭಿ ಅಭಿ’ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिशब्दस्य 'नित्यवीप्सयोः' इति सूत्रेण द्वित्वे अभि अभि इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ दोनों अभि शब्दों में पर अभि शब्द के स्थान में “अनुदात्तं च' इस सूत्र से अनुदात्त स्वर की प्राप्ति है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ದ್ವಿತ್ವ ಆಗಿರುವ ಅಭಿಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿರುವ ಅಭಿಶಬ್ದಕ್ಕೆ ’ಅನುದಾತ್ತಂ ಚ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः द्वयोः अभिशब्दयोः परस्य अभिशब्दस्य 'अनुदात्तं च' इति सूत्रेण अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अवस्था में पहले के अभि इस उदात्त के इकार के स्थान में यण्‌ किया है।", "Kannada": "ಹೀಗಿರುವಾಗ ಮೊದಲು ಇರುವ ಅಭಿಶಬ್ದದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದ ಇಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಣ್-ವರ್ಣ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्याम्‌ अवस्थायां प्रथमस्य अभि इत्यस्य उदात्तस्य इकारस्य स्थाने यण्‌ विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उससे पर अनुदात्त के स्थान में प्रकृत सूत्र से स्वरित स्वर की प्राप्ति हुई।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्मात्‌ परस्य अनुदात्तस्य स्थाने प्रकृतसूत्रेण स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "खलप्व्यांशा यह स्वरित स्थान में विहित यण्‌ का उदाहरण है।", "Kannada": "’ಖಲಪ್ವ್ಯಾಂಶಾ’ ಎಂಬುದು ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಯಣ್-ವರ್ಣದ ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "खलप्व्यांशा इति स्वरितस्थाने विहितस्य यणः उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "खलपू शब्द का सप्तमी एकवचन में खलप्वि यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಖಲಪೂಶಬ್ದದ ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಖಲಪ್ವಿ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "खलपूशब्दस्य सप्तम्येकवचने ख्लाप्वि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "खलप्वि आशा इस स्थिति में 'इको यणचि' इस सूत्र से अच्‌ पर होने पर खलप्वि इसके इकार के स्थान में यण्‌ आदेश होने पर खलप्व्याशा यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "’ಖಲಪ್ವಿ ಆಶಾ’ ಹೀಗಿರುವಾಗ \"ಇಕೋ ಯಣಚಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್-ವರ್ಣವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ’ಖಲಪ್ವಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಿಮದ ಇಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಣ್-ವರ್ಣದ ಆದೇಶ ಆದಾಗ ಖಲಪ್ವ್ಯಾಶಾ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "खलप्वि आशा इति स्थिते 'इको यणचि' इति सूत्रेण अचि परे खलप्वि इत्यस्य इकारस्य स्थाने यणादेशे खलप्व्याशा इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि उपपद समास के उत्तरपद में कोई कृदन्त पद रहता तो उस कृदन्त पद को प्रकृति से ही उदात्त होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಉಪಪದಸಮಾಸದ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಕೃದಂತಪದ ಇದ್ದರೆ ಆ ಕೃದಂತ ಪದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि उपपदसमासस्य उत्तरपदे किमपि कृदन्तं पदं तिष्ठति तर्हि तत्‌ कृदन्तपदं प्रकृत्या एव उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ खलपू शब्द उपपद समास से बनता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಖಲಪೂಶಬ್ದವು ಉಪಪದಸಮಾಸದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र खलपूशब्दः उपपदसमासेन निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके उत्तरपद कृदन्त है।", "Kannada": "ಇದರ ಉತ್ತರಪದವು ಕೃದಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य उत्तरपदं च कृदन्तं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: खलपू शब्द अन्त उदात्त सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಖಲಪೂಶಬ್ದವು ಅಂತೋದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः खलपूशब्दः अन्तोदात्तः इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस खलपू शब्द से ङि प्रत्यय करने पर प्रक्रिया कार्य में खलपू इ ऐसा होने पर 'इको यणचि' इस सूत्र से यण्‌ में खलप्वि यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆ ಖಲಪೂಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಙಿ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯ ಆದಮೇಲೆ ’ಖಲಪೂ ಇ’ ಎಂದು ಆದಾಗ \"ಇಕೋ ಯಣಚಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಣ್ವರ್ಣದ ಆದೇಶ ಆದಮೇಲೆ ’ಖಲಪ್ವಿ’ ಎಂದು ರೂಪವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ खलपूशब्दात्‌ ङि प्रत्यये प्रक्रियाकार्य खलपू इ इति जाते 'इको यणचि' इति सूत्रेण यणि खलप्वि इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ जो यण्‌ है, वह उदात्त के स्थान में विहित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಣ್-ವರ್ಣವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "अत्र यः यण्‌ वर्तते स उदात्तस्य स्थाने विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ङि प्रत्यय का इकार सुप्‌ होने से अनुदात्त है।", "Kannada": "ಙಿ-ಪ್ರತ್ಯಯದ ಇಕಾರವು ಸುಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ङिप्रत्ययस्य इकारश्च सुप्त्वाद्‌ अनुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उदात्त स्थान में जो यण्‌ है, उसके पर अनुदात्त के इकार का प्रकृत सूत्र से स्वरित स्वर करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್-ವರ್ಣವಿಹಿತವಾಗಿದಿಯೊ ಅದರ ಮುಂದಿನ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದ ಇಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उदात्तस्थाने यः यण्‌ ततः परस्य अनुदात्तस्य इकारस्य प्रकृतसूत्रेण स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आशा शब्द ' आशाया अदिगख्या चेत्‌' इस सूत्र से अन्त उदात्त है।", "Kannada": "ಆಶಾಶಬ್ದವು  ’ಆಶಾಯಾ ಅದಿಗ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ಚೇತ್’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आशाशब्दः 'आशाया अदिगख्या चेत्‌' इति सूत्रेण अन्तोदात्तः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: ` अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ ' इस सूत्र से उसका आदि आकार अनुदात्त सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಂ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः 'अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इति सूत्रेण तस्य आदिमः आकारः अनुदात्तः इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "खलप्वि आशा इस स्वरित इकार के स्थान में यण्‌ किया है।", "Kannada": "’ಖಲಪ್ವಿ ಆಶಾ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಯುಕ್ತವಾದ ಇಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಣ್-ವರ್ಣವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "खलप्वि आशा इति स्वरितस्य इकारस्य स्थाने यण्‌ विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार स्वरित स्थान में विधान किया जो यण्‌ है उससे पर अनुदात्त आकार का प्रकृत स्थान में स्वरित स्वर विहित है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರಿತಸ್ವರಯುಕ್ತವರ್ಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್-ವರ್ಣವು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದ ಆಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं स्वरितस्थाने विहितः यः यण्‌ ततः परस्य अनुदात्तस्य आकारस्य प्रकृतस्थाने स्वरितस्वरः विहितः"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८.२.५ ) सूत्र का अर्थ- उदात्त के साथ एकादेश उदात्त होता है।", "Kannada": "(8.2.5) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಜೊತೆಗೆ ಏಕಾದೇಶವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.२.५) सूत्रार्थः- उदात्तेन सह एकादेशः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- पाणिनि के छ: प्रकार के सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಪಾಣಿನೀಯ-ಆರುವಿಧದ ಸೂತ್ರಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- पाणिनीयेषु षड्विधेषु सूत्रेषु विधायकमिदम्‌। इदं सूत्रम्‌ उदात्तस्वरं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र उदात्त स्वर का विधान करता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रम्‌ उदात्तस्वरं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकादेश: उदात्तेन उदात्तः ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಏಕಾದೇಶಃ ಉದಾತ್ತೇನ ಉದಾತ್ತಃ- ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "एकादेशः उदात्तेन उदात्तः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकादेशः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಏಕಾದೇಶಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकादेशः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तेन यह तृतीया एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಉದಾತ್ತೇನ’ ಎಂಬುದು ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तेन इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः यह प्रथमा एकवचनान्त विधायक पद है।", "Kannada": "’ಉದಾತ್ತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं विधेयपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तेन एकादेश उदात्तः इति सूत्र में आये पद योजना है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತೇನ ಏಕಾದೇಶಃ ಉದಾತ್ತಃ - ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "उदात्तेन एकादेश उदात्तः इति सूत्रगतपदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में सह शब्द का उल्लेख नहीं है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಸಹ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ सहशब्दस्य उल्लेखः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु जैसे “वृद्धो यूना तल्लक्षणश्चेदेव विशेषः' इस सूत्र में यूना यहाँ पर सह शब्द के विना भी तृतीया होती है, वैसे ही यहाँ पर भी उदात्तेन सहयोग से तृतीया है।", "Kannada": "ಆದರೆ \"ವೃದ್ಧೋ ಯೂನಾ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಶ್ಚೇದೇವ ವಿಶೇಷಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಸಹ’ ಎಂಬ ಪದವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಕೂಡ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಅಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲೂ ಕೂಡ ’ಉದಾತ್ತೇನ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಹಶಬ್ದದ ಯೋಗದಿಂದ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु यथा 'वृद्धो यूना तल्लक्षणश्चेदेव विशेषः' इति सूत्रे यूना इत्यत्र सहशब्दं विनापि तृतीया भवति तद्वत्‌ अत्रापि उदात्तेन इत्यत्र सहयोगात्‌ तृतीया अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है - उदात्त के साथ एकादेश उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಉದಾತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವ ಏಕಾದೇಶವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तेन सूत्रस्य अर्थः भवति - उदात्तेन सह एकादेशः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त के साथ एकादेश तीन प्रकार का हो सकता है - उदात्त अनुदात्त के स्थान में एकादेश, उदात्त उदात्त के स्थान में एकादेश, और उदात्त स्वरित के स्थान में एकादेश।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಏಕಾದೇಶವು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಬಹುದು. ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ, ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ ಹಾಗೂ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ.", "Sanskrit": "उदात्तेन सह एकादेशः त्रिविधः भवितुम्‌ अर्हति - उदात्तानुदात्तयोः स्थाने एकादेशः, उदात्तोदात्तयोः स्थाने एकादेशः, उदात्तस्वरितयोः स्थाने एकादेशः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त उदात्त के स्थान में एकादेश होता है तो आन्तरतम्य से ही उदात्त की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ ಆದರೆ ಆಂತರತಮ್ಯದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವೇ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तोदात्तयोः स्थाने एकादेशः भवति चेत्‌ आन्तरतम्यादेव उदात्तस्य प्राप्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसके लिए यह सूत्र आवश्यक नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः तस्य कृते सूत्रमिदं नावश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु जब उदात्त अनुदात्त का, अथवा उदात्त स्वरित के स्थान में एकादेश होता है, तब अनुदात्त और स्वरित की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಯವಾಗ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವಾಗ  ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु यदा उदात्तानुदात्तयोः उदात्तस्वरितयोः वा स्थाने एकादेशः भवति तदा अनुदात्तस्य स्वरितस्य च प्राप्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वहाँ पर भी उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲೂ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तत्रापि उदात्तविधानाय अस्य सूत्रस्य प्रवर्तनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- क्व॑ वोऽश्वाः यहाँ पर उदात्त अनुदात्त के स्थान में एकादेश होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ಕ್ವ ವೋಽಶ್ವಾಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ  ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- क्व॑ वोऽश्वाः इत्यत्र उदात्तानुदात्तयोः स्थाने एकादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे हि वस्‌ अश्वाः इति स्थिति में `ससजुषो रुः' इससे पदान्त के सकार को रुत्व, अनुबन्ध लोप होने पर व अश्वाः यह स्थिति हुई ` अतो रोरप्लुतादप्लुते' इस सूत्र से अप्लुत अकार से पर रु के अप्लुत अकार परक होने से उत्वे व उ अश्वाः इस प्रकार की स्थिति होने पर आद्‌ गुणः इस सूत्र से पूर्व पर के उकार अकार के स्थान में ओकार रूप से गुण एकादेश वो अश्वाः ऐसा हुआ “एकः पूर्वपरयोः' इस अधिकार में पढने से “एङ: पदान्तादति' इस सूत्र से पूर्व पर के ओकार अकार के स्थान में ओकार रूप पूर्वरूप एकादेश होता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "तथाहि वस्‌ अश्वाः इति स्थिते 'ससजुषो रुः' इति पदान्तस्य सकारस्य रुत्वे अनुबन्धलोपे वर्‌ अश्वाः इति जाते 'अतो रोरप्लुतादप्लुते' इति सूत्रेण अप्लुताद्‌ अकारात्‌ परस्य रोः अप्लुताकरपरकत्वात्‌ उत्वे व उ अश्वाः इति जाते आद्‌ गुणः इति सूत्रेण पूर्वपरयोः उकाराकारयोः स्थाने ओकाररूपे गुणैकादेशे वो अश्वाः इति जाते 'एकः पूर्वपरयोः' इत्यधिकारे पठितेन 'एङः पदान्तादति' इति सूत्रेण पूर्वपरयोः ओकाराकारयोः स्थाने ओकाररूपपूर्वरूपैकादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुत: बहुवचन में युष्मद्‌-शब्द के स्थान में “बहुवचनस्य वस्नसौ' इस सूत्र से वस्‌ यह आदेश होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಯುಷ್ಮದ್-ಶಬ್ದದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ \"ಬಹುವಚನಸ್ಯ ವಸ್ನಸೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ವಸ್’ ಎಂಬ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः बहुवचने युष्मद्‌-शब्दस्य स्थाने 'बहुवचनस्य वस्नसौ' इति सूत्रेण वस्‌ इत्यादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“बहुवचनस्य वस्नसौ इस सूत्र में अनुदात्तं सर्वमपादादौ' इस सूत्र की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಬಹುವಚನಸ್ಯ ವಸ್ನಸೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಸರ್ವಮಪಾದಾದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅನುವರ್ತನೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'बहुवचनस्य वस्नसौ' इत्यस्मिन्‌ सूत्रे 'अनुदात्तं सर्वमपादादौ' इति सूत्रम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वस्‌ यह आदेश अनुदात्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ವಸ್’ ಎಂಬ ಆದೇಶವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः वस्‌ इत्यादेशः अनुदात्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश-धातु से क्विन्‌ प्रत्यय करने पर निष्पन्न अश्व शब्द आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಅಶ್-ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿನ್-ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದಾಗ ಅಶ್ವಶಬ್ದವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अश्‌-धातोः क्तिन्प्रत्यये निष्पन्नः अश्वशब्दः आद्युदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अश्व शब्द का आदि अकार उदात्त है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅಶ್ವಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अश्वशब्दस्य आदिमः अकारः उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों उदात्त अनुदात्त के स्थान में यहाँ एकादेश हुआ है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡೂ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶವು ಉಂಟಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतयोः उदात्तानुदात्तयोः स्थाने अत्र एकादेशः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इन दोनों के स्थान में होने वाला ओकार रूप पूर्वरूप एकादेश प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಎರಡೂ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವಂತಹ ಓಕಾರರೂಪವಾದ ಪೂರ್ವರೂಪ-ಏಕಾದೇಶವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अनयोः स्थाने जायमानः ओकाररूपपूर्वरूपैकादेशः प्रकृतसूत्रेण उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्वाव॑रं मरुतः यहाँ पर उदात्त स्वरित के स्थान में एकादेश होता है।", "Kannada": "’ಕ್ವಾವರಂ ಮರುತಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वाव॑रं मरुतः इत्यत्र उदात्तस्वरितयोः स्थाने एकादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्व अवरम्‌ इस स्थिति में “एकः पूर्वपरयोः' इस अधिकार में पढ़ा हुआ ` अकः सवर्णे दीर्घः' इस सूत्र से पूर्व पर अकार अकार के स्थान में आकार रूप सवर्ण दीर्घ एकादेश होता है।", "Kannada": "’ಕ್ವ ಅವರಮ್’ ಹೀಗೆ ಇರುವಾಗ \"ಏಕಃ ಪೂರ್ವಪರಯೋಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ \"ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ಇರುವ ಅಕಾರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಕಾರರೂಪವದ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘದ ಆದೇಶ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्व अवरम्‌ इति स्थिते 'एकः पूर्वपरयोः' इत्यधिकारे पठितेन 'अकः सवर्ण दीर्घः' इति सूत्रेण पूर्वपरयोः अकाराकारयोः स्थाने आकाररूपसवर्णदीर्घेकादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किम्‌-शब्द से 'किमोऽत्‌' इस सूत्र से अद्‌ आदेश होता है।", "Kannada": "ಕಿಮ್-ಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ \"ಕಿಮೋಽತ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಅತ್’ ಎಂಬ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किम्‌-शब्दात्‌ 'किमोऽत्‌' इति सूत्रेण अदादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्‌ यहाँ पर तकार का “हलन्त्यम्‌' इस सूत्र से इत संज्ञा हुई।", "Kannada": "’ಅತ್’ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ತಕಾರವು \"ಹಲಂತ್ಯಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್-ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्‌ इत्यत्र तकारः 'हलन्त्यम्‌' इति सूत्रेण इत्संज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः  तित्स्वरितम्‌' इस सूत्र से क्व यहाँ पर स्वरित स्वर की प्राप्ति है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ತಿತ್ಸ್ವರಿತಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಕ್ವ’ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः'तित्स्वरितम्‌' इति सूत्रेण क्व इत्यत्र स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवर शब्द ` स्वाङ्गशिटामदन्तानाम्‌' इस सूत्र से आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಅಶ್ವಶಬ್ದವು \"ಸ್ವಾಂಗಶಿಟಾಮದಂತಾನಾಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अवरशब्दः 'स्वाङ्गशिटामदन्तानाम्‌' इति सूत्रेण आद्युदात्तः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अवर शब्द का आदि अकार उदात्त है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಶ್ವಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अवरशब्दस्य आदिमः अकारः उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों उदात्त स्वरित के स्थान में यहाँ एकादेश हुआ है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡೂ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतयोः उदात्तस्वरितयोः स्थाने अत्र एकादेशः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इन दोनों के स्थान में होने वाला आकार रूप सवर्ण दीर्घ एकादेश प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಇವೆರಡರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಆಕಾರರೂಪವಾದ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘರೂಪ-ಏಕಾದೇಶವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अनयोः स्थाने जायमानः आकाररूपसवर्णदीर्घकादेशः प्रकृतसूत्रेण उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८.२.६ ) सूत्र का अर्थ- पद आदि अनुदात्त के परे रहते उदात्त के साथ में हुआ एकादेश विकल्प से स्वरित होता है।", "Kannada": "(8.2.6) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪದದ ಆದಿ ಅನುದಾತ್ತ ಆಗಿರಬೇಕು. ಅಂತಹ ಅನುದಾತ್ತ ಪದಾದಿ ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಜೊತೆ ಆಗುವ ಏಕದಾದೇಶವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.२.६) सूत्रार्थः- अनुदात्ते पदादौ परे उदात्तेन सह एकादेशः स्वरितो वा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से विकल्प से स्वरित स्वर का विधान करते है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण विकल्पेन स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरितः वा अनुदात्ते पदादौ ये सूत्र में आये हुए पदच्छेद है।", "Kannada": "ಸ್ವರಿತಃ ವಾ ಅನುದಾತ್ತೇ ಪದಾದೌ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "स्वरितः वा अनुदात्ते पदादौ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरित: यह प्रथमान्त का विधान करने वाला पद है।", "Kannada": "’ಸ್ವರಿತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितः इति प्रथमान्तं विधेयपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्ते पदादौ ये दोनों पद सप्तमी एकवचनान्त हैं।", "Kannada": "’ಅನುದಾತ್ತೇ’ ’ಪದಾದೌ’ ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದಗಳು.", "Sanskrit": "अनुदात्ते पदादौ इति उभयमपि पदं सप्तम्येकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एकादेश उदात्तेनोदात्त: इस सूत्र से एकादेशः इस प्रथमा एकवचनान्त और उदात्तेन इस तृतीया एकवचनान्त पद की अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಏಕಾದೇಶ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ’ಉದಾತ್ತೇನ’ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದಗಳು ಅನುವರ್ತನೆ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इति सूत्रात्‌ एकादेशः इति प्रथमैकवचनान्तम्‌ उदात्तेन इति च तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्ते पदादौ उदात्तेन एकादेश स्वरितो वा इस प्रकार की पद योजना है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತೇ ಪದಾದೌ ಉದಾತ್ತೇನ ಏಕಾದೇಶಃ ಸ್ವರಿತೋ ವಾ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "अनुदात्ते पदादौ उदात्तेन एकादेश स्वरितो वा इति पदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तेन यहाँ पर सह के योग से तृतीया है।", "Kannada": "’ಉದಾತ್ತೇನ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ’ಸಹ’ ಎಂಬ ಪದದ ಯೋಗದಿಂದ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तेन इत्यत्र सहयोगात्‌ तृतीया अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ आता है अनुदात्त पद आदि के परे उदात्त के साथ एकादेश विकल्प से स्वरित होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ  ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಅನುದ್ದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದ ಪದಾದಿಯು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಉದಾತ್ತದ ಜೊತೆಗೆ ಆಗುವ ಏಕಾದೇಶವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रार्थः आयाति अनुदात्ते पदादौ परे उदात्तेन सह एकादेशः विकल्पेन स्वरितो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका सामान्य अर्थ है की यदि पद के आदि में अनुदात्त स्वर रहता है, और उससे पूर्व उदात्त स्वर रहता है, तो उस अनुदात्त और उदात्त के स्थान में जो एकादेश होता है, वह एकादेश विकल्प से स्वरित होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ - ಯಾವಾಗ ಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಇರುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅದರ ಮುಂಚೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದದ್ದು ಇರುತ್ತದೋ ಆವಾಗ ಅನುದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಏಕಾದೇಶವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सामान्यः अर्थः हि यदि पदादौ अनुदात्तस्वरः तिष्ठति, ततःपूर्वं च उदात्तस्वरः तिष्ठति तर्हि तस्य अनुदात्तस्य उदात्तस्य च स्थाने यः एकादेशः भवति स एकादेशः विकल्पेन स्वरितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस पक्ष में स्वरित नहीं होता है, वहाँ “एकादेश उदात्तनोदात्तः' इस पूर्व सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಮುಂಚಿನ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ पक्षे स्वरितः न भवति तत्र एकादेश उदात्तेनोदात्तः इति पूर्वसूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में जो विभाषा है, वह व्यवस्थित विभाषा है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಕಲ್ಪ ಇದೆಯೋ ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಿಭಾಷೆ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे या विभाषा वर्तते सा व्यवस्थितविभाषा वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विभाषा की प्रवृत्ति में वैसे कोई भी निर्दिष्ट नियम नहीं है।", "Kannada": "ಈ ವಿಕಲ್ಪದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಆಗುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्याः विभाषायाः प्रवृत्तेः तथा कोपि निर्दिष्टः नियमः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विभाषा कहाँ पर लगेगी, कहाँ पर नहीं लगेगी।", "Kannada": "ಈ ವಿಭಾಷೆಯು ಕೆಲವು ಪ್ರವರ್ತನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಪ್ರವರ್ತನೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इयं विभाषा कुत्रापि प्रवर्तते, कुत्रापि न प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र से कहीं पर भी स्वरित स्वर होता है, कही पर भी उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अनेन सूत्रेण कुत्रापि स्वरितस्वरः भवति, कुत्रापि उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वयः- वींदम्‌ यह स्वरित का उदाहरण है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ವೀದಮ್’ ಇದು ಸ್ವರಿತದ ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- वीँदम्‌ इति स्वरितस्य उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि इदम्‌ इस स्थिति में “एकः पूर्वपरयोः' इस अधिकार में पढ़ा हुआ ' अकः सवर्णे दीर्घः' इस सूत्र से पूर्व पर इकार, इकार के स्थान में ईकार रूप सवर्ण दीर्घ एकादेश होने पर वीदम्‌ यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "’ವಿ ಇದಮ್’ ಎಂದಿದ್ದಾಗ \"ಏಕಃ ಪೂರ್ವಪರಯೋಃ\" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ \"ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ಇರುವ ಇಕಾರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈಕಾರವು ಸವರ್ಣದೀರ್ಘವರ್ಣವು ಆದೇಶ ಆದಾಗ ’ವೀದಮ್’ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वि इदम्‌ इति स्थिते 'एकः पूर्वपरयोः' इत्यधिकारे पठितेन 'अकः सवर्णे दीर्घः' इति सूत्रेण पूर्वपरयोः इकारेकारयोः स्थाने ईकाररूपसवर्णदीर्घेकादेशे वीदम्‌ इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि इति एक निपात है।", "Kannada": "’ವಿ’ ಇದು ಒಂದು ನಿಪಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वि इति एकः निपातः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत निपात कारण से यह आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ಅದು ನಿಪಾತ ಆದ್ದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः निपातकारणात्‌ अयम्‌ आद्युदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इदम्‌-शब्द “फिषोन्त उदात्तः' इस फिट्‌ सूत्र से अन्तोदात्त है।", "Kannada": "ಇದಮ್-ಶಬ್ದವು \"ಫಿಷೋಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಫಿಟ್-ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌-शब्दः 'फिषोन्त उदात्तः' इति फिट्सूत्रेण अन्तोदात्तः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः ' अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इस सूत्र से इसका आदि इकार अनुदात्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः 'अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इति सूत्रेण अस्य आदिमः इकारः अनुदात्तः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार वि यहाँ पर उदात्त स्वर है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ’ವಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवं वि इत्यत्र उदात्तस्वरः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ इदम्‌ यहाँ पर पाद के आदि में अनुदात्त स्वर है।", "Kannada": "’ಇದಮ್’ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ततः इदम्‌ इत्यत्र पादादौ अनुदात्तस्वरः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत इन दोनों उदात्त अनुदात्त के स्थान में जो ईकार रूप एकादेश हुआ वह प्रकृत सूत्र से विकल्प से स्वरित होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಈಕಾರರೂಪ-ಆದೇಶವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अनयोः उदात्तानुदात्तयोः स्थाने यः ईकाररूपः एकादेशः जातः स प्रकृतसूत्रेण विकल्पेन स्वरितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवीयते यह उदात्त का उदाहरण है।", "Kannada": "ದಿವೀಯತೇ ಎಂಬುದು ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "दिवीयते इति उदात्तस्य उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवि ईयते इस स्थिति में “एक: पूर्वपरयो:' इस अधिकार में पढ़ा हुआ ' अकः सवर्णे दीर्घः' इस सूत्र से पूर्व पर इकार ईकार के स्थान ईकार रूप सवर्ण दीर्घ एकादेश होने पर दिवीयते यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "’ದಿವಿ ಈಯತೇ’ ಎಂದಿದ್ದಾಗ \"ಏಕಃ ಪೂರ್ವಪರಯೋಃ\" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ \"ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ಇರುವ ಇಕಾರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಈಕಾರರೂಪವಾದ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಆದಾಗ ’ದಿವೀಯತೇ’ ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिवि ईयते इति स्थिते 'एकः पूर्वपरयोः' इत्यधिकारे पठितेन 'अकः सवर्णे दीर्घः' इति सूत्रेण पूर्वपरयोः इकारेकारयोः स्थाने ईकाररूपसवर्णदीर्घेकादेशे दिवीयते इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवि यहाँ पर ङि विभक्ति है, वह \"उडिदम्पदाद्यप्पुप्रैद्युभ्यः' इस सूत्र से उदात्त है।", "Kannada": "’ದಿವಿ’ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಇರು ಙಿ-ವಿಭಕ್ತಿಯು \"ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯುಪ್ಪುಮ್ರೈದ್ಯುಭ್ಯಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दिवि इत्यत्र या ङिविभक्तिः वर्तते सा 'उडिदम्पदाद्यप्पुम्रेद्युभ्यः' इति सूत्रेण उदात्ता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवादिगण में जिस ईड गतौ इस धातु से लट्‌ प्रथम ।", "Kannada": "ದಿವಾದಿಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಈಙ್-ಗತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಲಟ್-ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ.", "Sanskrit": "दिवादिगणीयस्य ईङ्‌ गतौ इति धातोः लटि प्रथम।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष एकवचन में ईयते यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ’ಈಯತೇ’ ಎಂದು ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषैकवचने ईयते इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवि यह अतिङन्त पद है।", "Kannada": "’ದಿವಿ’ ಎಂಬುದು ಅತಿಙಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दिवि इति अतिङन्तं पदं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ईयते यह तिङन्त पद है।", "Kannada": "’ಈಯತೇ’ ಎಂಬುದು ತಿಙ್-ಅಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ईयते इति च तिङन्तं पदं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः 'तिङङतिङः' इस सूत्र से ईयते इसका ईकार अनुदात्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ತಿಙ್ಙತಿಙಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಈಯತೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಈಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः 'तिङ्ङतिङः' इति सूत्रेण ईयते इत्यस्य ईकारः अनुदात्तः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इन दोनों के उदात्त अनुदात्त के स्थान में जो ईकार रूप एकादेश हुआ, वहाँ पर प्रकृत सूत्र से स्वरित स्वर प्राप्त हुआ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತವರ್ಣಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಈಕಾರರೂಪ ಆದೇಶವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "अतः अनयोः उदात्तानुदात्तयोः स्थाने यः ईकाररूपः एकादेशः जातः तत्र प्रकृतसूत्रेण स्वरितस्वरः प्राप्तः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु सूत्र का वैकल्पिक होने से पक्ष में “एकादेश उदात्तेनोदात्त: इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान किया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸೂತ್ರದ ವೈಕಲ್ಪಿಕವಾದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु सूत्रस्य वैकल्पिकत्वात्‌ पक्षे 'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इति सूत्रेण उदात्तस्वरः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोनुदात्तस्य' इस सूत्र से किसका विधान है?", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋರ್ಯಣಃ ಸ್ವರಿತೋಽನುದಾತ್ತಸ್ಯ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोनुदात्तस्य' इत्यनेन सूत्रेण किं विधीयते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "आशा शब्द किस सूत्र से अन्तोदात्त है?", "Kannada": "ಆಶಾ ಎಂಬ ಪದವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "आशाशब्दः केन सूत्रेण अन्तोदात्तः वर्तते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अभि शब्द को द्वित्व किस सूत्र से हुआ है?", "Kannada": "ಅಭಿಶಬ್ದದ ದ್ವಿತ್ವ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अभिशब्दस्य द्वित्वं केन सूत्रेण भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "खलपू-शब्द में क्या समास हे - (क) अव्ययीभावसमास (ख) उपपदसमास (ग) तत्पुरुषसमास (घ) कर्मधारयसमास किम्‌ के स्थान में क्व आदेश किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "’ಖಲಪೂ’-ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸವಿದೆ? - (ಅ) ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸ (ಆ) ಉಪಪದಸಮಾಸ (ಇ) ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ (ಈ) ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸ. ಕಿಮ್ ಎಂಬುವುದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ’ಕ್ವ’ ಎಂಬ ಆದೇಶವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದ?", "Sanskrit": "खलपू-शब्दे कः समासः वर्तते - (क) अव्ययीभावसमासः (ख) उपपदसमासः (ग) तत्पुरुषसमासः (घ) कर्मधारयसमासः किमः स्थाने क्वादेशः केन सूत्रेण भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अवर शब्द किस सूत्र से आद्युदात्त है?", "Kannada": "ಅವರಶಬ್ದವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अवरशब्दः केन सूत्रेण आद्युदात्तः वर्तते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इस सूत्र में उदात्तेन यहाँ पर तृतीया किस प्रकार की है?", "Kannada": "\"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಉದಾತ್ತೇನ’ ಎಂದು ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इत्यस्मिन्‌ सूत्रे उदात्तेन इत्यत्र कथं तृतीया ?"}}
{"translation": {"Hindi": "क्व॑ वोऽश्वाः यहाँ पर किसके स्थान में एकादेश है - (क) उदात्त उदात्त का (ख) उदात्त अनुदात्त का (ग) उदात्त स्वरित का (घ) स्वरित उदात्त का क्वाव॑रं मरुतः यहाँ पर किसके स्थान में एकादेश है - (क) उदात्त उदात्त का (ख) उदात्त अनुदात्त का (ग) उदात्त स्वरित का (घ) स्वरित उदात्त का स्वरितो वानुदात्ते पदादौ' इस सूत्र में किस प्रकार की विभाषा है?", "Kannada": "’ಕ್ವ ವೋಽಶ್ವಾಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ? - (ಕ) ಉದಾತ್ತ-ಉದಾತ್ತ (ಖ) ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ (ಗ) ಉದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತ (ಘ)ಸ್ವರಿತ-ಉದಾತ್ತ.  ’ಕ್ವಾವರಂ ಮಾರುತಃ’ ಯಾವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾದೇಶ? - (ಕ) ಉದಾತ್ತ-ಉದಾತ್ತ (ಖ) ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ (ಗ) ಉದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತ (ಘ)ಸ್ವರಿತ-ಉದಾತ್ತ.", "Sanskrit": "क्व॑ वोऽश्वाः इत्यत्र कयोः स्थाने एकादेशः - (क) उदात्तादात्तयोः (ख) उदात्तानुदात्तयोः (ग) उदात्तस्वरितयोः (घ) स्वरितोदात्तयोः क्वाव॑रं मरुतः इत्यत्र कयोः स्थाने एकादेशः - (क) उदात्तादात्तयोः (ख) उदात्तानुदात्तयोः (ग) उदात्तस्वरितयोः (घ) स्वरितोदात्तयोः 'स्वरितो वानुदात्ते पदादौ' इत्यस्मिन्‌ सूत्रे कीदृशी विभाषा वर्तते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इदम्‌-शब्द किस सूत्र से अन्तोदात्त है?", "Kannada": "ಇದಮ್-ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "इदम्‌-शब्दः केन सूत्रेण अन्तोदात्तः वर्तते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "ईयते यह किस धातु का रूप है?", "Kannada": "’ಈಯತೇ’ ಎಂಬುದು ಯಾವ ಧಾತುವಿನ ರೂಪವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ईयते इति कस्य धातोः रूपम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वीदम्‌ इसमे जो ईकार है, उसमे कौन सा स्वर है?", "Kannada": "’ವೀದಮ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈಕಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವು ಇದೆ?", "Sanskrit": "वीदम्‌ इत्यत्र यः ईकारः वर्तते तत्र कः स्वरः वर्तते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' यह परिभाषा स्वर विधि विषय है।", "Kannada": "\"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾಸೂತ್ರವು ಸ್ವರವಿಧಿವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इति परिभाषा स्वरविधिविषया वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अर्थ ही एक पद में यदि एक उदात्त अथवा स्वरित अच्‌ रहता है, तो उस एक अच्‌ को छोड़कर अन्य सभी अच्‌ अनुदात्त होते है।", "Kannada": "ಅದರ ಅರ್ಥ, ಒಂದು ಪದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾತ್ತ ಅಥವಾ ಅನುದಾತ್ತ ಅಚ್-ವರ್ಣ ಇರುತ್ತದೋ ಆಗ ಒಂದು ಅಚ್-ವರ್ಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಅಚ್-ವರ್ಣಗಳು ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तस्याः अर्थो हि एकस्मिन्‌ पदे यदि एकः उदात्तः अनुदात्तः वा अच्‌ तिष्ठति, तर्हि तम्‌ एकम्‌ अचं वर्जयित्वा अन्ये सर्वे अचः अनुदात्ताः भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्त परे होने पर किसी उदात्त स्वर का लोप होता है, तो उस लोप निमित्ती भूत अनुदात्त के स्थान में उदात्त होता है ` अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इस सूत्र का सामान्य अर्थ है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತ ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಯಾವುದಾದರೂ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೋ, ಅದರ ಲೋಪಕ್ಕೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ’ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ’ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "अनुदात्ते परे सति कश्चित्‌ उदात्तस्वरः लुप्यते चेत्‌, तस्य लोपनिमित्तीभूतस्य अनुदात्तस्य उदात्तः भवति इति 'अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इति सूत्रस्य सामान्यः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकार के लुप्त होने पर जो अज्‌च्‌ धातु है उस अञ्च्‌ धातु के परे होने पर पूर्व का अन्त उदात्त होता है 'चौ' इस सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಆಕಾರ ಲುಪ್ತವಾಗಿರುವಂತಹ ಯಾವ ಅಂಚು-ಧಾತು ಇದೆಯೋ ಆ ಅಂಚು-ಧಾತು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಅಂತೋದಾತ್ತ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು \"ಚೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "अकारः लुप्तः जातः एवं यः अञ्चधातुः तस्मिन्‌ अञ्चधातौ परे सति पूर्वस्य अन्तोदात्तः भवति इति 'चौ' इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बोधन में जो प्रथमा विभक्ति है उसको वेद में आमन्त्रित कहते है।", "Kannada": "ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ವೇದದಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्बोधने या प्रथमा तदन्तं पदं वेदे आमन्त्रितम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आमन्त्रित संज्ञक पद का आदि अच्‌ उदात्त होता है यह छठे अध्याय में पढ़े हुए ' आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಆಮಂತ್ರಿತಸಂಜ್ಞಕಪದದಲ್ಲಿರುವ ಆದಿ ಅಚ್-ವರ್ಣ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥ.", "Sanskrit": "आमन्त्रितसंज्ञकस्य पदस्य आदिः अच्‌ उदात्तः भवति इति षष्ठाध्याये पठितस्य 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रस्य अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आठवें अध्याय में पढ़े हुए आमन्त्रितस्य च' इस सूत्र का अर्थ है की पद से पर किन्तु पाद के आदि में अवर्तमान जो आमन्त्रित पद है, उस सभी पद को अनुदात्तस्वर होता है।", "Kannada": "ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬುದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು, ಪದದ ಮುಂದೆ ಇರುವುದು ಮತ್ತು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಯಾವ ಆಮಂತ್ರಿತಪದ ಅದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अष्टमाध्याये पठितस्य 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रस्य अर्थो हि पदात्‌ परं किञ्च पादस्य आदौ अवर्तमानं यत्‌ आमन्त्रितं पदं, तस्य सर्वस्य पदस्य अनुदात्तस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विभाषितं विशेषवचने ' यह एक अतिदेश सूत्र है।", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಿತಂ ವಿಶೇಷವಚನೇ\" ಎಂಬುದು ಅತಿದೇಶಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'विभाषितं विशेषवचने' इति एकम्‌ अतिदेशसूत्रं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि आमन्त्रितान्त समान विभक्ति विशेषण पद परे रहता है, तो आमन्त्रितान्त बहुवचनान्त पद विकल्प से अविद्यमान के समान होता है यह उस सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಆಮಂತ್ರಿತಾಂತ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತಿಕವಿಶೇಷಣಪದ ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೋ ಆವಾಗ ಆಮಂತ್ರಿತಾಂತ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್ಭಾವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥ.", "Sanskrit": "यदि आमन्त्रितान्तं समानविभक्तिकं विशेषणपदं परं तिष्ठति तर्हि आमन्त्रितान्तं बहुवचनान्तं पदं विकल्पेन अविद्यमानवत्‌ भवति इति तस्य सूत्रस्य अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यमानवत्त्‌ होने से उसके आश्रित्‌ बहुत से विधान सम्भव है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಮಾನವದ್ಭಾವವನ್ನಿ ಆಶ್ರಯಿಸಿಕೊಂಡು ತುಂಬಾ ವಿಧಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अविद्यमानवत्त्वे सञ्जाते तद्‌ आश्रित्य बहूनि विधानानि सम्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ 'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इस सूत्र से आमन्त्रित पद के परे पूर्ववर्ति सुबन्त पद का अडगवत्त के समान कार्य होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ \"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿತಪದವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಸುಬಂತಪದಕ್ಕೆ ಅಂಗವದ್ಭಾವವು ಅತಿದಿಶಸ್ಲಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः 'सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे' इति सूत्रेण आमन्त्रिते पदे परे पूर्ववर्तिनः सुबन्तस्य पदस्य अङ्गवत्त्वम्‌ अतिदिष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त स्थान में और स्वरित स्थान में जो यण्‌ है, उसके पर अनुदात्त के स्थान में स्वरित होता है ` उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोनुदात्तस्य' इस सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಣ್-ವರ್ಣ ಇದೆಯೋ ಅದರ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು \"ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋರ್ಯಣಃ ಸ್ವರಿತೋಽನುದಾತ್ತಸ್ಯ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "उदात्तस्थाने स्वरितस्थाने च यो यण्‌ वर्तते ततः परस्य अनुदात्तस्य स्वरितः भवति इति 'उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोनुदात्तस्य' इति सूत्रस्य अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इस सूत्र से उदात्त अनुदात्त का, और उदात्त स्वरित के स्थान में जो एकादेश होता है, वह एकादेश उदात्त होता है।", "Kannada": "\"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತ ಹಾಗೆಯೇ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತ ಇವುಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಏಕಾದೇಶವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इति सूत्रेण उदात्तानुदात्तयोः उदात्तस्वरितयोः च स्थाने यः एकादेशः भवति स एकादेशः उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका परवर्ति ' स्वरितो वानुदात्ते पदादौ' इस सूत्र से विकल्प से स्वरित स्वर का विधान किया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಿರುವ \"ಸ್ವರಿತೋ ವಾನುದಾತ್ತೇ ಪದಾದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः परवर्तिना 'स्वरितो वानुदात्ते पदादौ' इति सूत्रेण विकल्पेन स्वरितस्वरः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस सूत्र का अनुदात्त पद आदि के परे उदात्त के साथ एकादेश विकल्प से स्वरित होता है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತ ಪದಾದಿ ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಉದಾತ್ತತ ಜೊತೆಗೆ ಆಗುವ ಏಕಾದೇಶವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸ್ವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "तस्य च सूत्रस्य अनुदात्ते पदादौ परे उदात्तेन सह एकादेशः विकल्पेन स्वरितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और स्वरित के अभाव में “एकादेश उदात्तेनोदात्त:' इस सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಆಗದೆ ಇದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरिताभावे च 'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इति सूत्रेण उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सभी सूत्रों का यहा उदाहरण सहित व्याख्या की है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಇಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां समेषामपि सूत्राणामत्र उदाहरणपुरःसरं व्याख्यानं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "\"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "'अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इस सूत्र का उदाहरण में समन्वय कीजिए।", "Kannada": "\"ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "'अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इति सूत्रस्य उदाहरणे समन्वयं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "आठवें अध्याय में विद्यमान ' आमन्त्रितस्य च इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ  \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "अष्टमाध्याये विद्यमानम्‌ 'आमन्त्रितस्य च' इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"विभाषितं विशेषवचने ' इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಿತಂ ವಿಶೇಷವಚನೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "\"विभाषितं विशेषवचने' इत्यस्य सूत्रस्य व्याख्यां कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्व॑ वोऽश्वाः इस रूप को सिद्ध कीजिए।", "Kannada": "’ಕ್ವ ವೋಽಶ್ವಾಃ\" ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "क्व॑ वोऽश्वाः इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "खलप्व्याघ्शा इस रूप को सिद्ध कीजिए।", "Kannada": "ಖಲಪ್ವ್ಯಾಶಾ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "खलप्व्यांशा इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यवस्थित विभाषा विषय पर टिप्पणी को लिखकर उसका एक उदाहरण बताइए।", "Kannada": "ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಿಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಬರೆದು ಅದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ.", "Sanskrit": "व्यवस्थितविभाषाविषये टिप्पणीं लिखित्वा तस्य एकम्‌ उदाहरणं प्रदर्शयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्त है इसके इस अर्थ में अनुदात्त शब्द से ' अर्श-आदिभ्योऽच्‌' इस सूत्र से मत्वर्थीय-अच्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಗಳು ಇವಗಳಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ \"ಅರ್ಶ ಆದಿಭ್ಯೋಽಚ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ವರ್ಥೀಯ ಅಚ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्ताः अस्य सन्ति इत्यर्थे अनुदात्तशब्दात्‌ 'अर्श-आदिभ्योऽच्‌' इति सूत्रेण मत्वर्थीय- अच्य्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस अनुदात्त के परे उदात्त का लोप होता है उसको उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತ ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಯಾವ ಉದಾತ್ತವು ಲುಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅದರ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ अनुदात्ते परे उदात्तः लुप्यते तस्य उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवीं वाचम्‌ उदाहरण है।", "Kannada": "’ದೇವೀಂ ವಾಚಮ್’ ಎಂದು ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "देवीं वाच॑म्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त निवृत्ति स्वर अपवाद भूत यह सूत्र है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತನಿವೃತ್ತಿಸ್ವರದ ಅಪವಾದಭೂತಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ ಈ ಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "उदात्तनिवृत्तिस्वरापवादभूतम्‌ इदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लुप्त-अकार विशिष्ट अञ्च् धातु यह अर्थ है।", "Kannada": "ಲುಪ್ತ-ಅಕಾರವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಚು-ಧಾತು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "लुप्त-अकारविशिष्टः अञ्च्‌ धातुः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवद्रीचीं नयत देवयन्तः उदाहरण है।", "Kannada": "ದೇವಧ್ರೀಚೀಂ ನಯತ ದೇವಯಂತಃ ಎಂದು ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "देवद्रीचीं नयत देव॒यन्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आमन्त्रित का आदि उदात्त होता हे।", "Kannada": "ಆಮಂತ್ರಿದಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಣವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आमन्त्रितस्य आदिः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पदस्य', “पदात्‌', और ` अनुदात्तं सर्वमापादादौ' है।", "Kannada": "\"ಪದಸ್ಯ\" \"ಪದಾತ್\" \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಸರ್ವಮಪಾದಾದೌ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "'पदस्य', 'पदात्‌“, 'अनुदात्तं सर्वमापादादौ' चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इमं मे गङे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तोमम्‌ उदाहरण है।", "Kannada": "’ಇಮಂ ಮೇ ಗಂಗೇ ಯಮುನೇ ಸರಸ್ವತಿ ಶುತುದ್ರಿ ಸ್ತೋಮಮ್ ’ ಎಂದು ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "इमं मे गङ्गे यमुने सरस्वति शुतुद्रि स्तामम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाष्यकार के वचन से।", "Kannada": "ಭಾಷ್ಯಕಾರರ ವಚನದಿಂದ", "Sanskrit": "भाष्यकारवचनात्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "नामन्त्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम्‌ का अपवाद है।", "Kannada": "\"ನಾಮಂತ್ರಿತೇ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नामन्त्रिते समानाधिकरणे सामान्यवचनम्‌ इत्यस्य अपवादः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बोधन विभक्त्यन्त पद को वेद में आमन्त्रित कहते है।", "Kannada": "ಸಂಬೋಧನವಿಭಕ್ತ್ಯಂತಪದವು ವೇದದಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्बोधनविभक्त्यन्तं पदं वेदे आमन्त्रितम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुबन्त आमन्त्रित में परे पर का अङ्गवद्‌ होता है स्वर करने में।", "Kannada": "ಸುಬಂತವು ಆಮಂತ್ರಿತ ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಪರದ ಅಂಗವದ್ಭಾವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಸ್ವರಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವಾಗ.", "Sanskrit": "सुबन्तमामन्त्रिते परे परस्याङ्गवद्‌ भवति स्वरे कर्तव्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "सह शब्द के योग से।", "Kannada": "ಸಹ-ಶಬ್ದದ ಯೋಗದಿಂದ.", "Sanskrit": "सहयोगात्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक काल से लेकर के आज भी गुरुकुलो में तथा विभिन्न प्रतिष्ठानो में गुरु शिष्य माध्यम से वेदपाठ प्रचलित है।", "Kannada": "ಆವೈದಿಕಕಾಲದಿಂದ ಇಂದು ಕೂಡ ಗುರುಕುಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುಶಿಷ್ಯಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ವೇದಪಾಠವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आवैदिककालात्‌ अद्यापि गुरुकुलेषु तथा विभिन्नेषु प्रतिष्ठानेषु गुरुशिष्यमाध्यमेन वेदपाठः प्रचलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों के पाठ गुरु परम्परा के अनुसार स्वर सहित करते है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಪಾಠವು ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸಸ್ವರವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदानां पाठः गुरुपरम्परानुसारं सस्वरं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वेद में स्वर का स्थान सबसे ऊपर है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ಸ್ವರದ ಸ್ಥಾನವು ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः वेदे स्वरस्य स्थानं सर्वोपरि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल वेद पाठ से ही वेद में कहा पर क्या स्वर होगा ऐसा विद्वान मनुष्य जानने में समर्थ नहीं हो सकते है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ವೇದಪಾಠದಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ತಿಳಿದುಕೋಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "केवलं वेदपाठेन एव वेदे कुत्र कः स्वरः भविष्यति इति विद्वांसः ज्ञातुं न प्रभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः व्याकरण से स्वर निर्णय करने की कुशलता सभी को विदित ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಸ್ವರ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಕೌಶಲ್ಯವು ಎಲ್ಲರೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲೇಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः व्याकरणेन स्वरनिर्णयस्य कौशलं सर्वैः ज्ञातव्यमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत काल पहले ही महर्षि पाणिनि ने सम्पूर्ण वैदिक वाङ्मय के स्वर निर्णय के लिए सूत्रों को रचना की।", "Kannada": "ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿ ಅವರು ಇಡೀ ವೇದಗ್ರಂಥದ ಸ್ವರ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "बहोः कालात्‌ पूर्वमेव महर्षिः पाणिनिः निखिलस्यापि वैदिकवाङ्मयस्य स्वरनिर्णयार्थं सूत्राणि रचितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन सूत्रों में कुछ विशिष्ट प्रयोग पाणिनि के द्वारा निर्देश नहीं किया है।", "Kannada": "ಆ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟಪ್ರಯೋಗಗಳು ಪಾಣಿನಿಯಿಂದ ನಿರ್ದಿಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेषु सूत्रेषु च केचन विशिष्टाः प्रयोगाः पाणिनिना अनिर्दिष्टः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः बाद के काल में वार्तिककार ने कुछ वार्तिकों की रचना की है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ತಿಕರು ಕೆಲವು ವಾರ್ತಿಕರನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः परस्मिन्‌ काले वार्तिककारेण कानिचन वार्तिकानि रचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस पाठ में साधारण स्वर प्रतिपादक पाणिनीय सूत्र तथा वार्तिको को आलोचना कौ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ  ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾದ ಸ್ವರಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸೂತ್ರಗಳು ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಾರ್ತಿಕಗಳು ವಿಮರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्मिन्‌ पाठे साधारणस्वरप्रतिपादकानि पाणिनीयसूत्राणि तथा वार्तिकानि आलोच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे । सूत्रों के द्वारा स्वर सिद्धि प्रक्रिया को समझ पाने में।  स्वर सम्बन्धी वार्तिकों को जान पाने में। एकश्रुति विषय को जान पाने में। सूत्र अर्थ के समन्वय को समझ पाने में। और साधारण स्वर विषय में सम्पूर्ण ज्ञान प्राप्त कर पाने में।", "Kannada": "ನೀವು ಈ ಪಾಥವನ್ನು ಓದಿ,- ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಸ್ವರಸಿದ್ಧಿಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳುತ್ತೀರ. ಸ್ವರಸಂಬದ್ಧವಾದ ವಾರ್ತಿಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ. ಏಕಶ್ರುತಿವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - सूत्रैः स्वरसिद्धिप्रक्रियां ज्ञास्यति। स्वरसम्बन्धीनि वार्तिकानि ज्ञास्यति। एकश्रुतिविषये ज्ञास्यति। सूत्रार्थस्य समन्वयं ज्ञास्यति। साधारणस्वरविषये सामग्रिकज्ञानं प्राप्स्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८.४.६६ ) सूत्र का अर्थ - उदात्त से उत्तर अनुदात्त को स्वरित आदेश होता है।", "Kannada": "(8.4.66) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ-  ಉದಾತ್ತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.४.६६) सूत्रार्थः - उदात्तात्परस्य अनुदात्तस्य स्वरितः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से स्वरित स्वर का विधान करते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्ताद्‌ अनुदात्तस्य स्वरितः ये सूत्र आये हुए पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಾತ್ ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "उदात्ताद्‌ अनुदात्तस्य स्वरितः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पद वाले इस सूत्र में उदात्ताद्‌ यह पञ्चमी का एकवचनान्त है, अनुदात्तस्य यह षष्ठी का एकवचनान्त है, स्वरितः यह प्रथमा का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ತ್ರಿಪದಾತ್ಮಕವಾದ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಉದಾತ್ತಾತ್’ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನ. ’ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ. ಸ್ವರಿತಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ.", "Sanskrit": "त्रिपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे उदात्ताद्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तम्‌, अनुदात्तस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं, स्वरितः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरितः यह प्रथमान्त होने से इसका ही विधायक है।", "Kannada": "’ಸ್ವರಿತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಧಾಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितः इत्यस्य प्रथमान्तत्वाद्‌ अस्यैव विधायकत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्ताद्‌ अनुदात्तस्य स्वरितः इति सूत्र में आये हुए पद योजना है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಾತ್ ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "उदात्ताद्‌ अनुदात्तस्य स्वरितः इति सूत्रगतपदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्ताद्‌ यहाँ पञ्चमी निर्देश होने से तस्मादित्युत्तरस्य' इस परिभाषा से उदात्त से उत्तर का यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "’ಉದಾತ್ತಾತ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀನಿರ್ದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ \"ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯುತ್ತರಸ್ಯ\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾಸೂತ್ರದ ಸಹಕಾರದಿಂದ ’ಉದಾತ್ತದ ಮುಂದಿರುವ’ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्ताद्‌ इत्यत्र पञ्चमीनिर्देशाद्‌ 'तस्मादित्युत्तरस्य' इति परिभाषया उदात्ताद्‌ उत्तरस्य इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार इस सूत्र का अर्थ होता है उदात्त से परे अनुदात्त को स्वरित स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಉದಾತ್ತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "एवञ्च अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति उदात्तात्परस्य अनुदात्तस्य स्वरितस्वरो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अग्निमीळे यहाँ पर गति अर्थ की अगि धातु से 'धातो:' इस सूत्र के अनुसार से अकार उदात्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗತ್ಯರ್ಥಕವಾದ ಅಗಿ-ಧಾತುವಿಗೆ \"ಧಾತೋಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅನುಸಾರಾವಾಗಿ ಅಕಾರ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अग्निमीळे इत्यत्र गत्यर्थकस्य अगिधातोः 'धातोः' इति सूत्रानुसारेण अकारः उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद ` अङऱगेर्नलोपश्च' इस सूत्र से नि-प्रत्यय होने पर इस धातु का इकार इत होने से (अगि-धातु इकार इत्संज्ञक है) इदितो नुम्‌ धातोः इससे नुम आगम और अनुबन्ध लोप होने पर इस स्थिति में नकार का उससे ही (अङऱगेर्नलोपश्च) सूत्र से लोप होने पर अग्नि शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ \"ಅಂಗೇರ್ನಲೋಪಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿ-ಪ್ರತ್ಯಯ. ಈ ಧಾತುವು ಇದಿತ್ ಆದ್ದರಿಂದ \"ಇದಿತೋ ನುಮ್ ಧಾತೋಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನುಮಾಗಮ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅನುಬಂಧದ ಲೋಪ ಆಗಿ ಉಳಿದಿರುವ ನಕಾರದ ಲೋಪ \"ಅಂಗೇರ್ನಲೋಪಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಗಿ ಅಗ್ನಿಶಬ್ದವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अङ्गर्नलोपश्च इति सूत्रेण नि-प्रत्यये, अस्य धातोः इदित्त्वाद्‌ (अगि-धातोः इकारः इत्संज्ञकः) इदितो नुम्‌ धातोः इत्यनेन नुमागमे अनुबन्धलोपे स्थितस्य नकारस्य तेनैव (अङ्गेर्नलोपश्च) सूत्रेण लोपे अग्निशब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नि प्रत्यय का नकार से उत्तर इकार “आद्युदात्तरच' इससे उदात्त है।", "Kannada": "ನಿ-ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ನಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಇಕಾರವು \"ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र निप्रत्ययस्य नकरोत्तरः इकारः आद्युदात्तश्च इत्यनेन उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अग्नि यहाँ पर दो उदात्त स्वर है, एक धातु का दूसरा प्रत्यय का।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅಗ್ನಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರ ಎರಡಿದೆ. ಒಂದು ಧಾತುವಿನ ಉದಾತ್ತ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉದಾತ್ತ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अग्नि इत्यत्र उदात्तस्वरद्वयं वर्तते एकः धातोः अपरः प्रत्ययस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अगि धातु से अकार का उदात्त स्वर धातुपाठ में निर्देश किया है, परन्तु नि-प्रत्यय के इकार का उदात्त स्वर सूत्र से उपदेश किया है, अतः सतिशिष्टस्वरो बलीयान्‌' (६.१.१५८) इस परिभाषा सूत्र से बाद में होने वाला स्वर का (पर निर्देश किया स्वर) बलवान होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಗಿ-ಧಾತುವಿನ ಅಕಾರದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಧಾತುಪಾಠದಲ್ಲೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಿ-ಪ್ರತ್ಯಯದ ಇಕಾರದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ \"ಸತಿಶಿಷ್ಟಸ್ವರೋ ಬಲೀಯಾನ್\" (6.1.158) ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾಸೂತ್ರದಿಂದ ಸತಿಶಿಷ್ಟಸ್ವರದ ಬಲವತ್ತ್ವ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अगिधातोः अकारस्य उदात्तस्वरः धातुपाठे निर्दिष्टः परन्तु नि-प्रत्ययस्य इकारस्य उदात्तस्वरः सूत्रेण उपदिष्टः अतः 'सतिशिष्टस्वरो बलीयान्‌' (६.१.१५८) इति परिभाषासूत्रेण सतिशिष्टस्वरस्य (परं निर्दिष्टस्य स्वरस्य) बलवत्तरत्वम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको ' अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इस सूत्र से धातु के (अगि-इसके) अकार का अनुदात्त स्वर है प्रत्यय का नहीं है।", "Kannada": "\"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ (ಅಗಿ) ಎಂಬಲ್ಲಿ  ಅಕಾರದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन 'अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इति सूत्रेण धातोः (अगि-इत्यस्य) अकारस्य अनुदात्तस्वरः न तु प्रत्ययस्य इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अग्नि-यहाँ पर अकार अनुदात्त, इकार उदात्त ये सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ’ಅಗ್ನಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಕಾರ ಅನುದಾತ್ತ ಇಕಾರ ಉದಾತ್ತ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अग्नि-इत्यत्र अकारः अनुदात्तः इकारः उदात्तः इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अम्‌-प्रत्यय के करने पर ' अनुदात्तौ सुप्पिता' इससे अनुदात्त स्वर है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಮ್-ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ \"ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः विहितस्य अम्-प्रत्ययस्य अनुदात्तौ सुप्पितौ इत्यनेन अनुदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अग्नि अम्‌ इस स्थिति में ` अमि पूर्वः' इससे उदात्त-इकार का और अनुदात्त-अकार के स्थान में पूर्वरूप एकादेश इकार में “एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इससे उसका (इकार का) उदात्त स्वर है।", "Kannada": "’ಅಗ್ನಿ ಅಮ್’ ಹೀಗೆ ಇರುವಾಗ \"ಅಮಿ ಪೂರ್ವಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ-ಇಕಾರ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತ-ಅಕಾರ ಇವೆರಡರ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರೂಪ-ಏಕಾದೇಶ ಇಕಾರ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆ ಇಕಾರಕ್ಕೆ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अग्नि अम्‌ इति स्थिते अमि पूर्वः इत्यनेन उदात्त-इकारस्य अनुदात्त-अकारस्य च स्थाने पूर्वरूपैकादेशे इकारे 'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इत्यनेन तस्य (इकारस्य) उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईड स्तुतौ इस धातु से लट लकार उत्तम पुरुष एकवचन में 'ईळे' यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಈಡ ಸ್ತುತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಲಟ್-ಲಕಾರದ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವವನದಲ್ಲಿ ’ಈಳೇ’ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "ईड स्तुतौ इति धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने ईळे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर 'द्वयोश्चास्य स्वरयोर्मध्यमेत्य संपद्यते स डकारो लकारः इस प्रातिशाख्य वचन से डकार के स्थान में लकार होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ದ್ವಯೋಶ್ಚಾಸ್ಯ ಸ್ವರಯೋರ್ಮಧ್ಯಮೇತ್ಯ ಸಂಪದ್ಯತೇ ಸ ಡಕಾರೋ ಲಕಾರಃ\" ಎಂಬ ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯವಚನದಿಂದ ಡಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ’ಲ’ ಎಂದು ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र 'द्वयोश्चास्य स्वरयोर्मध्यमेत्य संपद्यते स डकारो लकारः' इति प्रातिशाख्यवचनेन डस्य लः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अग्निम्‌ ईळे इस स्थिति में 'तिङङतिङ:' इस सूत्र से सभी को अनुदात्त स्वर प्राप्त होता है।", "Kannada": "’ಅಗ್ನಿಮ್ ಈಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ \"ತಿಙ್ಙತಿಙಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸರ್ವಾನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अग्निम्‌ ईळे इति स्थिते तिङ्ङतिङः इति सूत्रेण सर्वानुदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार यहाँ उदात्त से (इकार से) पर अनुदात्त का (ईकार का) वर्तमान से प्रकृत सूत्र के द्वारा पर अनुदात्त के स्थान में स्वरित स्वर होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ-ಇಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತ-ಈಕಾರ ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमत्र उदात्तात्‌ (इकारात्‌) परस्य अनुदात्तस्य (ईकारस्य) वर्तमानात्‌ प्रकृतसूत्रेण परस्य अनुदात्तस्य स्वरितस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईळे यहाँ पर स्वरित ईकार से परे ळे इसके एकार के अनुदात्त होने से स्वरितात्‌ संहितायामनुदात्तानाम्‌' इस सूत्र से एकार की एकश्रुति स्वर (उदात्त अनुदात्त स्वरित का तिरोधान) होता है।", "Kannada": "’ಈಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತ-ಈಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಏಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ \"ಸ್ವರಿತಾತ್ ಸಂಹಿತಾಯಾಮನುದಾತ್ತಾನಾಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಸ್ವರವು (ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಗಳ ಕಾಣದೇ ಇರುವಿಕೆ) ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईळे इत्यत्र स्वरिताद्‌ ईकारात्परस्य ळे इत्यस्य एकारस्य अनुदात्तत्वात्‌ 'स्वरितात्‌ संहितायामनुदात्तानाम्‌' इति सूत्रेण एकारस्य एकश्रुतिस्वरः( उदात्तानुदात्तस्वरितानां तिरोधानम्‌) भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अग्निमीळे यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ’ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ’ ಎಂಬ ರೂಪ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अग्निमीळे इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'विशेष- यहाँ पर ` अग्निम्‌ ईळे' उदात्त अनुदात्त के (इकार-ईकार के) मध्य में मकार की विद्यमानता होने से कैसे इकार से परे ईकार को स्वरित स्वर होता है इस प्रकार कहा है, (स्वरविधौ वेदाध्ययन ३४५ (पुसतक२) `` ( पुस्तक -१ ) व्यञज्जनमविद्यमानवद्‌ ' इस परिभाषा से यहाँ मकार के विद्यमान होने पर भी स्वर विधि के नहीं होने से उसको ग्रहण नहीं करते है, उससे यहाँ मकार से व्यवधान का अभाव होने से स्वरित का कोई तोड नहीं है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಾಂಶ - ’ಅಗ್ನಿಮ್ ಈಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ-ಇಕಾರ ಅನುದಾತ್ತ-ಈಕಾರಗಳ ನಡುವೆ ಮಕಾರ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೇಗೆ ಇಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಈಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, \"ಸ್ವರವಿಧೌ ವ್ಯಂಜನಮವಿದ್ಯಮಾನವತ್\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮಕಾರ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅದು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಧ್ಯ ಮಕಾರ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- ननु अत्र अग्निम्‌ ईळे इत्यत्र उदात्तानुदात्तयोः (इकार-ईकारयोः) मध्ये मकारस्य विद्यमानत्वात्‌ कथम्‌ इकारात्परस्य ईकारस्य स्वरितस्वरः इति चेद्‌ उच्यते, स्वरविधौ व्यञ्जनमविद्यमानवद्‌ इति परिभाषया अत्र मकारस्य विद्यमानत्वेऽपि स्वरविधित्वात्‌ तन्नास्ति इति गृह्यते तेन अत्र मकारेण व्यवधानाभावात्‌ न स्वरितत्वबाधः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत सूत्र आठवें अध्याय के चौथे पाद में है, अत: तीन पाद में स्थित इस सूत्र से जिस स्वरित स्वर का नियम किया है, वह “अनुदात्तं पदमेक वर्जम्‌' (६.१.१५८) इसर सवा सात्त अध्याय में स्थित सूत्र की दृष्टि से असिद्ध है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರವು ಅಷ್ಟಮಾಧ್ಯಾಯದ ಚತುರ್ಥಪಾದದಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ರಿಪಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ ಅದು ಸಪಾದಸಪ್ತಾಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\"(6.1.158) ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतं सूत्रम्‌ अष्टमाध्यायस्य चतुर्थे पादे वर्तते अतः त्रिपादिस्थेन अनेन सूत्रेण यः स्वरितस्वरः विहितः सः अनुदात्तं पदमेकं वर्जम्‌(६.१.१५८) इति सपादसप्ताध्यायिस्थसूत्रदृष्ट्या असिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ईळे यहाँ पर “अनुदात्तं पदम्‌ एकवर्जम्‌' यह सूत्र यहाँ पर नहीं लगता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ಈಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವುದ್ಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः ईळे इत्यत्र अनुदात्तं पदम्‌ एकवर्जम्‌ इति सूत्रं न प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस के द्वारा उदात्त स्वरित दोनों ही स्वर सुने जाते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಸ್ವರಗಳು ಎರಡು ಕೂಡ ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तेन उदात्तस्वरितौ उभावपि स्वरौ श्रूयेते इति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८.४.६७ ) सूत्र का अर्थ - उदात्त परे है जिससे एवं स्वरित परे है जिससे ऐसे अनुदात्त को स्वरित नहीं होता है।", "Kannada": "(8.4.67) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಉದಾತ್ತಪರಕವಾದ ಅನುದಾತ್ತವು ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತಪರಕವಾದ ಸ್ವರಿತವು ಸ್ವರಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(८.४.६६) सूत्रार्थः - उदात्तपरः स्वरितपरश्चानुदात्तः स्वरितो न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गार्ग्य आदि मत को छोड़कर।", "Kannada": "ಗಾರ್ಗ್ಯಾದಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गार्ग्यादिमते तु स्यादेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छ प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह निषेध विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಷೇಧಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं निषेधविधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से स्वरित स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण स्वरितस्वरस्य निषेधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न उदात्तस्वरितोदम्‌ अगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ ये सूत्र में आये हुए पदच्छेद है।", "Kannada": "ನ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತೋದಯಮ್ ಅಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "न उदात्तस्वरितोदम्‌ अगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पद वाले इस सूत्र में न यह अव्ययपद है, उदात्तस्वरितोदयम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त है, अगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇದು ಮೂರು ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂದಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ. ’ನ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ. ’ಉದಾತ್ತದ್ವರಿತೋದಯಮ್ ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ. ’ಅಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನಾಂತ.", "Sanskrit": "त्रिपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे न इति अव्ययपदम्‌, उदात्तस्वरितोदयम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तम्‌, अगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितोदयं न अगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ यह सूत्र में आये पद का अन्वय है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತೋದಯಂ ನ ಅಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितोदयं न अगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ इति सूत्रगतपदान्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "' उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः' इस सूत्र से अनुदात्तस्य इस षष्ठ्यन्त पद की और स्वरितः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಪದ ಮತ್ತು ’ಸ್ವರಿತ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः इति सूत्राद्‌ अनुदात्तस्य इति षष्ठ्यन्तं पदं स्वरितः इति प्रथमान्तं पदं चानुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदय शब्द पर शब्द से समान अर्थ है ऐसा प्रातिशाख्यों में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಉದಯಶಬ್ದವು ಪರಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾತಿಶಾಖ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदयशब्दः परशब्देन समानार्थः इति प्रातिशाख्येषु प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त स्वर परे जिसका उस प्रकार के, अथवा स्वरित स्वर परे जिसका उस प्रकार के अनुदात्त स्वर का यह अर्थ है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಯಾವುದರ ಮುಂದೆ ಇದೆಯೋ ಆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಕ್ಕೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "उदात्तस्वरः परं यस्य तादृशस्य, स्वरितस्वरः परं यस्य तादृशस्य वा अनुदात्तस्वरस्य इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गार्ग्य-काश्यप-गालव ऋषियों के मत में तो नहीं होता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಗಾರ್ಗ್ಯ ಕಾಶ್ಯಪ ಗಾಲವ ಈ ಋಷಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "गार्ग्य-काश्यप-गालवानाम्‌ ऋषीणां मते तु न भवति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "'उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः' इस सूत्र का ही यहाँ निषेध है।", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರಧ ನಿಷೇಧ ಆಗುತ್ತದೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ.", "Sanskrit": "उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः इति सूत्रस्य एव अत्र निषेधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है, उदात्त परे और स्वरित परे जो अनुदात्त, उसको 'उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः' इस सूत्र से प्राप्त स्वरित स्वर नहीं होता है, गार्ग्य-काश्यप-गालव ऋषियों के मत में तो होता ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಉದಾತ್ತಪರಕ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಪರಕ ಯಾವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರ ಇದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ \"ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾರ್ಗ್ಯ ಕಾಶ್ಯಪ ಗಾಲವ ಈ ಋಷಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रार्थो भवति उदात्तपरः स्वरितपरः च यः अनुदात्तः, तस्य 'उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः' इति सूत्रेण प्राप्तः स्वरितस्वरो न भवति, गार्ग्य-काश्यप- गालवानाम्‌ ऋषीणां मते तु भवत्येव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ पर क्व शब्द से उत्तर “किमोऽत्‌' इस सूत्रे से अत्‌-प्रत्यय करने पर तथा ' क्वाति' इससे किमः के स्थान में क्व- यह आदेश होने पर क्व-यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ- ಕಿಮ್-ಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ \"ಕಿಮೋಽತ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅತ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಹಾಗೂ \"ಕ್ವಾತಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಕ್ವ’ ಆದೇಶವಾದಾಗ ’ಕ್ವ’ ಎಂದು ರೂಪ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र क्वशब्दोत्तरं किमोऽत्‌ इत्यनेन सूत्रेण अत्‌-प्रत्यये तथा क्वाति इत्यनेन किमः स्थाने क्व-इत्यादेशे क्व-इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्‌-प्रत्यय के तकार कौ इत्संज्ञक होने से 'तित्स्वरितम्‌' इस सूत्र से अत्‌-प्रत्ययान्त के क्व-शब्द का अकार का स्वरित स्वर है।", "Kannada": "ಅತ್-ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ತಕಾರ ಇತ್-ಸಂಜ್ಞಕಾವಾದ್ದರಿಂದ \"ತಿತ್ಸ್ವರಿತಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ಲ್ವಶಬ್ದದ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्‌-प्रत्ययस्य तकारस्य इत्संज्ञकत्वात्‌ तित्स्वरितम्‌ इति सूत्रेण अत्‌-प्रत्ययान्तस्य क्व-शब्दस्य अकारस्य स्वरितस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "युष्मद्‌ के स्थान में वस्‌ यह आदेश होने पर सकार को रुत्व होने पर ' अतो रोरप्लुतादप्लुते' इससे रु के उत्व होने पर ` आद्गुणः' इससे अकार-उकार के स्थान में गुण ओकार होकर के वो-यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಯುಷ್ಮದ್-ಶಬ್ದದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಸ್ ಎಂದು ಆದೇಶವಾದಾಗ \"ಅತೋ ರೋರಪ್ಲುತಾದಪ್ಲುತೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ರು’ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಉಕಾರ. ಅಲ್ಲಿಂದ \"ಆದ್-ಗುಣಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರ-ಉಕಾರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಓಕಾರರೂಪವಾದ ಗುಣವರ್ಣದ ಆದೇಶವಾದಾಗ ’ವೋ’ ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "युष्मदः स्थाने वस्‌-इत्यादेशे सस्य रुत्वे अतो रोरप्लुतादप्लुते इत्यनेन रोः उत्वे आद्गुणः इति अकार-उकारयोः स्थाने गुणे ओकारे वो-इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वस्‌-यह आदेश अनुदात्तं सर्वमपादादौ' इसके अधिकार में होता है अतः वकार से उत्तर अकार अनुदात्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಸ್ ಎಂಬ ಆದೇಶವು \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಸರ್ವಮಪಾದಾದೌ\" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वस्‌-इत्यादेशः अनुदात्तं सर्वमपादादौ इत्यस्य अधिकारे भवति अतः वाकारोत्तरः अकारः अनुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अशू-धातु से अशूप्रुषिलटिकनिखटिविशिभ्यः क्वन्‌' इस उणादि सूत्र से क्वन्‌-प्रत्यय करने पर बहुवचन प्रक्रिया में अश्वाः यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಶ್-ಧಾತುವಿಗೆ \"ಅಶೂಪ್ರುಷಿಲಟಿಕನಿಖಟಿವಿಶಿಭ್ಯಃ ಕ್ವನ್\" ಎಂಬ ಉಣಾದಿಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ವನ್-ಪ್ರತ್ಯಯ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನವಾದಾಗ ’ಅಶ್ವಾಃ’ ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अशू-धातोः अशूप्रुषिलटिकनिखटिविशिभ्यः क्वन्‌ इति उणादिसूत्रेण क्वन्‌-प्रत्यये बहुवचने प्रक्रियायाम्‌ अश्वाः इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्वन्‌-प्रत्यय के नकार की इत्‌ संज्ञा होती है, अतः क्वन्‌ प्रत्ययान्त अश्व शब्द ` जिनत्यादिर्नित्यम्‌' इस सूत्र के अनुसार से आद्युदात्त होता है।", "Kannada": "ಕ್ವನ್-ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಕಾರವು ಇತ್-ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ವನ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾದ ಅಶ್ವಶಬ್ದವು \"ಞ್ನಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वन्‌-प्रत्ययस्य नकारः इत्‌ भवति अतः क्वन्प्रत्ययान्तः अश्वशब्दः ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इति सूत्रानुसारेण आद्युदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद में “वो अश्वाः” इस स्थिति में “एङ: पदान्तादति ' इस सूत्र से ओकार-अकार के स्थान में पूर्वरूप होने पर “एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इस सूत्र से वकार से उत्तर उकार उदात्त है, ` अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इस सूत्र के अनुसार से श्वा- यहाँ पर आकार अनुदात्त है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ’ವೋ ಅಶ್ವಾಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ \"ಏಙಃ ಪದಾಂತಾದತಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಓಕಾರ-ಅಕಾರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರೂಪ ಏಕಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಉಕಾರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ’ಶ್ವಾ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः वो अश्वाः इति स्थिते एङः पदान्तादति इति सूत्रेण ओकार-अकारयोः स्थाने पूर्वरूपे 'एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इति सूत्रेण वकारोत्तरः उकारः उदात्तः, 'अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इति सूत्रानुसारेण श्वा- इत्यत्र आकारः अनुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वोऽश्वाः (वः अश्वाः) क्व इस वकार से उत्तर उकार उदात्त है, शव से उत्तर आकार अनुदात्त तथा क्व से उत्तर अकार स्वरित है।", "Kannada": "’ವೋಽಶ್ವಾಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ’ಕ್ವ’ ಇಲ್ಲಿ ವಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಉಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ. ’ಶ್ವಾ’ ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಅನುದಾತ್ತ ಮತ್ತು ’ಕ್ವ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಕಾರ ಸ್ವರಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वोऽश्वाः(वः अश्वाः) क्व इत्यत्र वकारोत्तरः उकारः उदात्तः, श्वोत्तरः आकारः अनुदात्तः तथा क्वोत्तर : अकारः स्वरितः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ उदात्त से परे अनुदात्त के होने से 'उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः' इस पूर्वसूत्र से अनुदात्त को स्वरित स्वर की प्राप्ति होने पर उसका स्वरित परे होने से इस प्रकृत सूत्र से, पूर्व सूत्र से प्राप्त स्वरित स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ಅನುದಾತ್ತ ಇರುವುದರಿಂದ \"ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಸ್ವರಿತಪರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವರಿತದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमत्र उदात्तात्परस्य अनुदात्तस्य सत्त्वाद्‌ उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः इति पूर्वसूत्रेण अनुदात्तस्य स्वरितस्वरे प्राप्ते तस्य स्वरितपरत्वाद्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण, पूर्वण प्राप्तस्य स्वरितस्वरस्य निषेधः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जैसे पहले अनुदात्त स्वर था वैसे ही रहेगा।", "Kannada": "ಹೀಗಾದ್ದರಿಂದ ಹೇಗೆ ಮುಂಚೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರ ಇತ್ತೋ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन यथा पूर्वम्‌ अनुदात्तस्वरः आसीत्‌ तथैव स्थास्यतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रय आ रुः यहाँ पर ये यह यत्‌ शब्द का प्रथमा बहुवचन फिट स्वर से 'फिषोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से अन्त उदात्त है।", "Kannada": "’ಪ್ರಯ ಆ ರುಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ’ಯೇ’ ಎಂಬುದು ಯದ್-ಶಬ್ದದ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನವಾಗಿದೆ. ಅದು \"ಫಿಷೋಽಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रय आ रुः इत्यत्र ये इति यच्छब्दस्य प्रथमाबहुवचनं फिट्स्वरेण 'फिषोऽन्त उदात्तः' इति सूत्रेण अन्तोदात्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' अतेर्लिटि' प्रथमा बहुवचन में झि प्रत्यय करने पर आरुः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅತ್-ಧಾತುವಿನ  ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿ-ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಝಿ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ’ಆರುಃ’ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "अतेर्लिटि प्रथमाबहुवचने झिप्रत्यये आरुः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “परस्मैपदानां णलतुसुस्थलथुसणल्वमाः' इससे उस्‌-प्रत्यय का नियम किया है और वह प्रत्यय स्वर से उदात्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪರಸ್ಮೈಪದಾನಾಂ ಣಲತುಸುಸ್ಥಲಥುಸಣಲ್ವಮಾಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉಸ್-ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ವರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र परस्मैपदानां णलतुसुस्थलथुसणल्वमाः इत्यनेन विहितः उस्‌-प्रत्ययः प्रत्ययस्वरेण उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरुः यहाँ पर आकार का ' उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः' इससे अनुदात्त स्वर है।", "Kannada": "’ಆರುಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಕಾರಸ್ಯ \"ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरुः इत्यत्र आकारस्य 'उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः' इत्यनेन अनुदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ यकार से उत्तर अकार उदात्त है, आकार अनुदात्त है, और रुः का उकार उदात्त है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಕಾರದ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ. ಆಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ. ’ರುಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉಕಾರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमत्र यकारोत्तरः अकारः उदात्तः, आकारः अनुदात्तः, रुः इत्यत्र उकारः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ उदात्त से परे अनुदात्त के होने से 'उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः' इस पूर्व सूत्र से अनुदात्त के स्थान में स्वरित की प्राप्ति, उसका उदात्त परे होने पर प्रकृत सूत्र से पूर्व सूत्र से प्राप्त स्वरित स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ಮುಂದೆ ಅನುದಾತ್ತ ಇರುವುದರಿಂದ \"ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\"ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಅದು ಉದಾತ್ತಪರಕವಾದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अत्र उदात्तात्‌ परस्य अनुदात्तस्य सत्त्वाद्‌ उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः इति पूर्वण सूत्रेण अनुदात्तस्य स्वरिते प्राप्ते तस्य उदात्तपरत्वाद्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण पूर्वेण प्राप्तस्य स्वरितस्वरस्य निषेधः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जैसे पूर्व अनुदात्त स्वर था वैसे ही रहेगा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन यथा पूर्वम्‌ अनुदात्तस्वरः आसीत्‌ तथैव स्थास्यतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे प्र य आ रुः यह सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ಪ್ರ ಯ ಆರುಃ’ ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेन प्र य आ रुः इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गार्ग्य-काश्यप-गालव ऋषियों के मत में तो स्वरित का निषेध नहीं होता है, अपितु पूर्व सूत्र से प्राप्त स्वरित स्वर ही होता है।", "Kannada": "ಗಾರ್ಗ್ಯ-ಕಾಶ್ಯಪ-ಗಾಲವಮಹರ್ಷಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गार्ग्य-काश्यप-गालवानाम्‌ ऋषीणां मते तु स्वरितस्य निषेधो न भवति अपि तु पूर्वसूत्रेण प्राप्तः स्वरितस्वर एव भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'विशेष- निश्चित रूप से ` अर्धमात्रालाघवेन पुत्रोत्सवं मन्यन्ते वैयाकरणाः' वह यहाँ पर कैसे उदय शब्द के प्रयोग उस स्थल में पर शब्द के प्रयोग से तो लाघव होता तो यहाँ कहते है की उदय शब्द मङ्गलार्थ है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಾಂಶ - ಅರ್ಧಮಾತ್ರಾಲಾಘವವನ್ನು ಪುತ್ರೋತ್ಸವದ ಹಾಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ ವೈಯಾಕರಣರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದಯಶಬ್ದದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾದ ಪರಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರೆ ಲಾಘವ ಅಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಉದಯಶಬ್ದದಪ್ರಯೋಗವು ಮಂಗಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'विशेषः- ननु 'अर्धमात्रालाघवेन पुत्रोत्सवं मन्यन्ते वैयाकरणाः' तेन अत्र कथम्‌ उदयशब्दस्य प्रयोगः तत्स्थले परशब्दस्य प्रयोगेन तु लाघवं स्यात्‌ इति चेद्‌ अत्र उच्यते अत्र उदयशब्दः मङ्गलार्थः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'मङ्गलादीनि मङ्गलमध्यानि मङ्गलान्तानि च शास्त्राणि प्रथन्ते वीरपुरुषाणि भवन्त्यायुष्मत्पुरुषाणि च' इस प्रकार वृद्धिरादैच्‌ इस सूत्रभाष्य में पतञ्जलि ने कहा है।", "Kannada": "\"ಮಂಗಲಾದೀನಿ ಮಂಗಲಮಧ್ಯಾನಿ ಮಂಗಲಾಂತಾನಿ ಚ ಶಾಸ್ತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಥಂತೇ ವೀರಪುರುಷಾಣಿ ಭವಂತ್ಯಾಯುಷ್ಮತ್ಪುರುಷಾಣಿ ಚ\" ಎಂದು \"ವೃದ್ಧಿರಾದೈಚ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪತಂಜಲಿಯಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "'मङ्गलादीनि मङ्गलमध्यानि मङ्गलान्तानि च शास्त्राणि प्रथन्ते वीरपुरुषाणि' भवन्त्यायुष्मत्पुरुषाणि च इति बृद्धिरादैच्‌ इति सूत्रभाष्ये पतञ्जलिना उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उदय शब्द के प्रयोग से पाणिनि के द्वारा मङ्गल किया है, ये एक समाधान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉದಯಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪಾಣಿನಿಯಿಂದ ಮಂಗಲ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಸಮಾಧಾನ.", "Sanskrit": "अत्र उदयशब्दप्रयोगेन पाणिनिना मङ्गलं कृतम्‌ इति एकं समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा समाधान होता है की पर्यायवाची के ग्रहण करने में लघु गुरु की चिन्ता नहीं करते है इस नियम से यहाँ पर-पर्याय का उदय शब्द के ग्रहण करने में कोई हानि नहीं है।", "Kannada": "ಇನ್ನೊಂದು ಸಮಾಧಾನವೇನೆಂದರೆ, ಪರ್ಯಾಯವಾಚಕಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಗೌರವ-ಲಾಘವಚಿಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಚಕವಾದ ಉದಯಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯವುದೇ ಹಾನಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपरं समाधानं भवति यत्‌ पर्यायवचकानां ग्रहणे लघुगुरुचिन्ता नाद्रियते इति नियमेन अत्र पर- पर्यायस्य उदयशब्दस्य ग्रहणे न हानिः इति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः इस सूत्र से किस स्वर का विधान है?", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತಾದನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಸ್ವರಧ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "उदात्तादनुदात्तस्य स्वरितः इत्यनेन सूत्रेण कः स्वरो विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "` अग्निमीळे' यहाँ पर मकार से उत्तर ईकार का क्या स्वर है?", "Kannada": "’ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಈಕಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಿದೆ?", "Sanskrit": "'अग्निमीळे' इत्यत्र मकारोत्तरस्य ईकारस्य कः स्वरः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“ईळे' यहाँ पर ` अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' यह सूत्र कैसे नहीं लगा?", "Kannada": "’ಈಳೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ \"ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತನೆ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "\"ईळे' इत्यत्र 'अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌' इति सूत्रं कथं न प्रवर्तते?"}}
{"translation": {"Hindi": "किनके मत में उदात्त के परे स्वरित के परे अनुदात्त को स्वरित होता हे?", "Kannada": "ಯಾರ ಮತದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಪರ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಪರವಾದ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "केषां मते उदात्तपरस्य स्वरितपरस्य अनुदात्तस्य स्वरितो भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "“नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌' इस सूत्र में उदय शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ನೋದಾತ್ತಸ್ವರಿತೋದಯಮಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದಯಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌' इत्यस्मिन्‌ सूत्रे उदयशब्दस्य कोऽर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "( १.२.३३ ) सूत्र का अर्थ - दूर से बुलाने में वाक्य एकश्रुति हो जाता है।", "Kannada": "(1.2.33) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದೂರದಿಂದ ಕರೆಯಲು ಬಳಸುವ ಸಂಬೋಧನವಾಕ್ಯವು ಏಕಶ್ರುತಿಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.२.३३) सूत्रार्थः - दूरात्‌ सम्बोधने वाक्यम्‌ एकश्रुति स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಸೂತ್ರಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से वाक्यों की एक श्रुति होने का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಾಕ್ಯಗಳಿಗೆ ಏಕಶ್ರುತಿಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण वाक्यानाम्‌ एकश्रुतित्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक श्रुतौ दूरात्‌ सम्बुद्धौ ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಏಕಶ್ರುತಿ ದೂರಾತ್ ಸಂಬುದ್ಧೌ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "एकश्रुतौ दूरात्‌ सम्बुद्धौ इति च सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर दूरात्‌ इसमें दूरन्तिकार्थेभ्यो द्वितीया च' इस सूत्र से पञ्चमी, सम्बुद्धौ यहाँ पर सप्तमी एकवचन है।", "Kannada": "’ದೂರಾತ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ \"ದೂರಾಂತಿಕಾರ್ಥೇಭ್ಯೋ ದ್ವಿತೀಯಾ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಂಚಮೀವಿಭಕ್ತಿ. ’ಸಂಬುದ್ಧೌ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನ.", "Sanskrit": "अत्र दूरात्‌ इत्यत्र दूरान्तिकार्थभ्यो द्वितीया च इति सूत्रेण पञ्चमी, सम्बुद्धौ इत्यत्र सप्तम्येकवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी एकश्रुति यहाँ नपुंसक लिङ्ग प्रथमा एकवचनान्त पद वाक्य है प्रथमा एकवचनान्त पद का विशेषण है।", "Kannada": "’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬುದು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि च एकश्रुति इति क्लीबलिङ्गि' प्रथमैकवचनान्तं पदं वाक्यम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तस्य पदस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वहाँ नपुसंक लिङ्ग में प्रथमा एकवचन है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನ.", "Sanskrit": "अतः तत्र क्लीबलिङ्गे प्रथमैकवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार दूरात्‌ सम्बुद्धौ वाक्यम्‌ एक श्रुति ये यहाँ सूत्र में आये पदो का अन्वय है।", "Kannada": "ದೂರಾತ್ ಸಂಬುದ್ಧೌ ವಾಕ್ಯಮ್ ಏಕಶ್ರುತಿ ಎಂದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "एवञ्च दूरात्‌ सम्बुद्धौ वाक्यम्‌ एकश्रुति इति अत्र सूत्रगतपदानाम्‌ अन्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में सम्बुद्धौ इस पद से “एकवचनं सम्बुद्धि:' इस सूत्र से निर्दिष्ट पारिभाषिक सम्बुद्धि शब्द का बोध नहीं करना है, अपितु सम्बुद्धि:- भली प्रकार से किसी को बुलाना यह अर्थ लिया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಸಂಬುದ್ಧೌ’ ಎಂಬ ಪದವಿದೆ. ಇದರಿಂದ \"ಏಕವಚನಂ ಸಂಬುದ್ಧಿಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪಾರಿಭಾಷಿಕಪದವಾದ ಸಂಬುದ್ಧಿಶಬ್ದದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಬುದ್ಧಿಶಬ್ದವು ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे सम्बुद्धौ इति पदेन न हि \"एकवचनं सम्बुद्धिः' इति सूत्रेण निर्दिष्टः पारिभाषिकः सम्बुद्धिशब्दः बोध्यः, अपि तु सम्बुद्धिः इति शब्दः अत्र अन्वर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही दूरात्‌ इस पञ्चम्यन्त पद का यहाँ वर्तमान सम्बुद्धि से इस शब्द का यहाँ अन्वर्थ रूप से ग्रहण किया है।", "Kannada": "ದೂರಾತ್ ಎಂಬ ಪಂಚಮ್ಯಂತಪದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿರುವ ಸಂಬುದ್ಧಿ-ಶಬ್ದವು ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि दूरात्‌ इति पञ्चम्यन्तस्य पदस्य अत्र वर्तमानात्‌ सम्बुद्धि- इति शब्दः अत्र अन्वर्थरूपेण ग्राह्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एकवचनं सम्बुद्धि:' इस सूत्र में निर्दिष्ट सम्बुद्धि शब्द का सम्बन्ध तो दूर से है, प्रकृत सूत्र स्थित पद से नहीं हो सकता है।", "Kannada": "\"ಏಕವಚನಂ ಸಂಬುದ್ಧಿಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಬುದ್ಧಿಶಬ್ದದ ಸಂಬಂಧವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ’ದೂರಾತ್’ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "\"एकवचनं सम्बुद्धिः' इति सूत्रे निर्दिष्टस्य सम्बुद्धिश्ब्दस्य सम्बन्धः तु दूरात्‌ इति प्रकृतसूत्रस्थेन पदेन भवितुं नार्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: जिस वाक्य से सम्बोधन करते हैं, वह संबोधन है, अर्थात्‌ सम्बुद्धि यह अर्थ यहाँ जानना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೋ ಅದು ಸಂಬೋಧನ. ಅಂದರೆ ’ಸಂಬುದ್ಧಿ’ ಎಂದರ್ಥ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः सम्बोधयति येन वाक्येन तत्संबोधनम्‌ अर्थात्‌ सम्बुद्धिः इत्येवम्‌ अर्थः अत्र बोद्धव्यः|"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस प्रकार के वाक्य का प्रकृत सूत्र से एकश्रुति होने का विधान है।", "Kannada": "ಆತರದ ವಾಕ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशस्य च वाक्यस्य प्रकृतसूत्रेण एकश्रुतित्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ एकश्रुतिः इस पद में विग्रह क्या है?", "Kannada": "’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अत्र एकश्रुतिः इति पदे विग्रहः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रश्‍न के होने पर कहा जाता है, एकश्रुतिः इस पद में “एका चासौ श्रुतिः चेति' इस विग्रह में एकश्रुति है, एकश्रुति है इस वाक्य की इति एक श्रुति है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಉತ್ತರ ಏನೆಂದರೆ, ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ’ಏಕಾ ಚಾಸೌ ಶ್ರುತಿಃ ಚ’ ಎಂದು ವಿಗ್ರಹ. ’ಏಕಶ್ರುತಿಃ ಅಸ್ತಿ ಅಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಸ್ಯ ಇತಿ ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂದು ವಿಗ್ರಹ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रश्ने सति उच्यते एकाश्रुतिः इति पदे 'एका चासौ श्रुतिः चेति' इति विग्रहे एकश्रुतिः, एकश्रुतिः अस्ति अस्य वाक्यस्य इति एकश्रुति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ श्रुतिः यह वेद का पर्यायवाची शब्द नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ಶ್ರುತಿ’ಶಬ್ದವು ವೇದಪರ್ಯಾಯವಾಚಕಪದವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र श्रुतिः इति न हि वेदपर्यायः शब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ श्रवण अर्थ में श्रु-धातु से क्तिन्‌-प्रत्यय करने पर और विभक्ति कार्य में श्रुतिः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣಾರ್ಥಕವಾದ ಶ್ರು-ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ತಿನ್-ಪ್ರತ್ಯಯ. ಅಲ್ಲಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಕಾರ್ಯ ಅದಾಗ ಇದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र श्रवणार्थकात्‌ श्रु-धातोः क्तिन्‌-प्रत्यये ततश्च विभक्तिकार्ये श्रुतिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका सुनना यह अर्थ है।", "Kannada": "ಕೇಳುವುದು ಎಂದು ಆ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "तस्य च श्रवणम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही श्रुति अर्थात्‌ एक श्रवण यह ही अर्थ है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಶೃತಿ ಅಂದರೆ ಒಂದು ಶ್ರವಣ ಎಂದರೆ ಇದೇ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "एका एव श्रुतिः अर्थात्‌ एकश्रवणम्‌ इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस वाक्य में श्रवण का भेद नहीं है, अर्थात्‌ जहाँ भिन्न श्रुति न हो वह ही वाक्य एकश्रुति कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ವಾಕ್ಯದ ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ಭೇದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ವಾಕ್ಯವೇ ಏಕಶ್ರುತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ वाक्ये श्रवणस्य भेदो न वर्तते अर्थात्‌ यत्र अभिन्नश्रुतिः तदेव वाक्यम्‌ एकश्रुति इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ किसका अभेद है?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುಗಳ ಅಭೇದ?", "Sanskrit": "अत्र केषाम्‌ अभेदः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जिज्ञासा में कहते हैं, उदात्त आदि के स्वरो का।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳ ಅಭೇದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति जिज्ञासायामुच्यते उदात्तादीनां स्वराणाम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार प्रकृत सूत्र से वाक्यों का उदात्त आदि स्वरों के अभेद का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳ ಅಭೇದದ ವಿಧಾನ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च प्रकृतसूत्रेण वाक्यानाम्‌ उदात्तादिस्वराणाम्‌ अभेदः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा सूत्र का अर्थ होता है - दूर से बुलाने के अर्थ में अर्थात्‌ सम्बोधन वाक्य में एक श्रुति होती है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ದೂರದಿಂದ ಕರೆಯುವಾಗ ಬಳಸುವ ಸಂಬೋಧನವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेनात्र सूत्रार्थः भवति- दूरात्‌ सम्बुद्धौ अर्थात्‌ सम्बोधने वाक्यं एकश्रुति भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय -यहा वाक्य आग॑च्छ भों माणवक देववत्त यह है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯ ’ಆಗಚ್ಛ ಭೋಃ ಮಾಣವಕ ದೇವದತ್ತ’ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः -अत्र वाक्यम्‌ आग॑च्छ भौ माणवक देववत्त इत्येवम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह वाक्य जब दूर से किसी को सम्बोधन करने में प्रयोग करते हैं, तब प्रकृत सूत्र यहाँ उदात्त अनुदात्त आदि स्वर गत  भेद को दूर करने से तथा एक का ही उदात्त स्वर का विधान करने से आगच्छ भो माणवक देवदत्त यहाँ एकश्रुति में उदात्त स्वर का ही समावेश होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ದೂರದಿಂದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲು ಬಳಸುವಾಗ, ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗತಭೇದವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ’ಆಗಚ್ಛ ಭೋಃ ಮಾಣವಕ ದೇವದತ್ತ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಕೇವಲ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಸಮಾವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वाक्यमेतद्‌ यदा दूरात्‌ कस्यापि सम्बोधने व्यवह्नियते, तदा प्रकृतसूत्रेण अत्र उदात्तानुदात्तादिस्वरगतभेदस्य अपसारणेन तथा एकस्य एव उदात्तस्वरस्य विधानेन, आगच्छ भो माणवक देवदत्त३ इति एकश्रुत्या अत्र उदात्तस्वरस्यैव समावेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दूर से सम्बोधन होता है, तो ही प्रकृत सूत्र से उस सम्बोधन बोधक पद में एक श्रुति करने का विधान है, अन्यथा एक श्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದುರದಿಂದ ಸಂಬೋಧನ ಆದರೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಂಬೋಧನಯುಕ್ತವಾದ ಪದದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಏಕಶ್ರುತಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र दूरात्‌ सम्बोधनं भवति चेत्‌ एव प्रकृतसूत्रेण तस्मिन्‌ सम्बोधनबोधके पदे एकश्रुतित्वं विधीयते, अन्यथा एकश्रुतित्वं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - आगच्छ भो माणवक देवदत्त इस वाक्य को जब पास से ही बुलाने का विधान है, तब उदात्त अनुदात्त आदि स्वर वहाँ होते है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ- ’ಆಗಚ್ಛ ಭೋಃ ಮಾಣವಕ ದೇವದತ್ತ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಸಮೀಪದಿಂದ ಅಹ್ವಾನವಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा- आगच्छ भौं माणवक देववत्त इति वाक्येन समीपात्‌ एव यदा आह्वानं विधीयते तदा उदात्तानुदात्तादिस्वराः एव तत्र तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- यहाँ दूरं नाम कितने दूर को इस प्रकार की जिज्ञासा स्वाभाविकता से होती ही है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಾಂಶ- ಇಲ್ಲಿ ದೂರವೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಎಷ್ಟು ದೂರ ಎಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- अत्र दूरं नाम कियद्‌ दूरं स्यात्‌ इति जिज्ञासा स्वाभाविकतया भवति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका समाधान कहते है की जितने स्थान में स्वाभाविक प्रयत्न से उच्चारण करने पर सम्बोध्य मान व्यक्ति को नहीं सुनाई देता है, उस स्थान को ही दूर शब्द से ग्रहण करते है।", "Kannada": "ಅವಾಗ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಎಷ್ಟು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಉಚಾರಿತವಾದಂತಹದ್ದು ಸಂಬೋಧನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಷ್ಟು ದೇಶ ದೂರಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य समाधानम्‌ उच्यते यत्‌ यावति देशे स्वाभाविकप्रयत्नेन उच्चारितं सम्बोध्यमानेन न श्रूयते, तावान्‌ देश एव दूरशब्देन गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार 'दूराद्धूते च' इत्यादि सूत्र में भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ \"ದೂರಾದ್ಧೂತೇ ಚ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं 'दूराद्धूते' च इत्यादौ सूत्रे अपि बोद्धव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( २.१.३४ ) सूत्र का अर्थ - यज्ञकर्म में मन्त्र एकश्रुति हो जाते है, जप न्यूङ्ख साम को छोड़कर।", "Kannada": "(2.1.34) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲು ಮಂತ್ರವು ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(२.१.३४) सूत्रार्थः - यज्ञक्रियायां मन्त्र एकश्रुतिः स्याज्जपादीन्‌ वर्जयित्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे जप आदि से भिन्न प्रयोगो में वाक्यो के एकश्रुति होने का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಪಾದಿಭಿನ್ನಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯಗಳ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन जपादिभन्नेषु प्रयोगेषु वाक्यानाम्‌ एकश्रुतित्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञकर्मणि अजपन्यूङ्खसामसु यह सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ ಅಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "यज्ञकर्मणि अजपन्यूङ्कसामसु इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ यज्ञकर्मणि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है, और अजपन्यूङ्खसामसु ये सप्तमी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದ. ಅಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र यज्ञकर्मणि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌, अजपन्यूङ्खसामसु इति च सप्तमीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एक श्रुति दूरात्सम्बुद्धौ इस सूत्र से यहाँ एकश्रुति इस नपुसंक लिङिग प्रथमा एकवचनान्त विधेय बोध पद की अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಏಕಶ್ರುತಿ ದೂರಾತ್ಸಂಬುದ್ದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗಪದವಾದ ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತಪದ ವಿಧೇಯಬೋಧಕವಾದ ಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"एकश्रुति दूरात्सम्बुद्धौ इति सूत्रात्‌ अत्र एकश्रुति इति क्लीबलिङ्गि प्रथमैकवचनान्तं विधेयबोधकं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ का कर्म यज्ञकर्म यहाँ षष्ठी तत्पुरुष समास है, उस यज्ञकर्म में।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಕರ್ಮ ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ಎಂದು ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ. ತಸ್ಮಿನ್ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "यज्ञस्य कर्म यज्ञकर्म इति षष्ठीतत्पुरुषसमासः, तस्मिन्‌ यज्ञकर्मणि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जप, न्यूङ्क और साम जपन्यूङ्खसामानि, न जपन्यूङ्खसामानि अजपन्यूङ्कसामानि, उन अजपन्यूङ्खसामसु यहाँ दन्द्वगर्भ नञ्तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಜಪಶ್ಚ ನ್ಯೂಂಖಶ್ಚ ಸಾಮ ಚ ಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಾನಿ, ನ ಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಾನಿ ಅಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಾನಿ, ತೇಷು ಅಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು ಎಂದು ದ್ವಂದ್ವಗರ್ಭನಞ್-ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "जपश्च न्यूङ्कश्च साम च जपन्यूङ्खसामानि, न जपन्यूङ्कसामानि अजपन्यूङ्कसामानि, तेषु अजपन्यूङ्कसामसु इति द्वन्द्वगर्भनञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार यहाँ पर अजपन्यूङ्खसामसु यज्ञकर्मणि एकश्रुति ये सूत्र में आया अन्वय है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र अजपन्यूङ्खसामसु यज्ञकर्मणि एकश्रुति इति सूत्रगतपदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे यहाँ सूत्र का अर्थ होता है - यज्ञकर्म में उदात्त अनुदात्त स्वरित स्वरो की एकश्रुति होती है, जप न्यूङख साम को छोड़कर।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ - ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रार्थो भवति- यज्ञकर्मणि उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणाम्‌ एकश्रुतिः भवति, जपन्यूङ्कसामानि वर्जयित्वा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से मन्त्र एकश्रुति होता है यह इसका सार है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಂತ್ರವು ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण मन्त्रः एकश्रुतिः भवति इति सारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जप अनुकरण मन्त्र अथवा उपांशु प्रयोग, न्यूङ्क सोलह प्रकार का ओंकार, उससे यहाँ मन्त्र उच्चारण का प्रकार विशेष जानना चाहिए।", "Kannada": "ಜಪ ಎನ್ನುವುದು ಅನುಕರಣಮಂತ್ರ ಅಥವಾ ಉಪಾಂಶುಪ್ರಯೋಗ. ನ್ಯೂಂಖ ಅಂದರೆ ೧೬ ಓಕಾರಗಳು. ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "जपः अनुकरणमन्त्रः उपांशुप्रयोगो वा, न्यूङ्काः षोडश ओकाराः, तेन अत्र मन्त्रोच्चारणस्य प्रकारविशेषाः बोद्धव्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साम वाक्य विशेष में स्थित गीत है।", "Kannada": "ಸಾಮ ಎಂದರೆ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡುವತರ ವಾಕ್ಯವಿಶೇಷಗಳು.", "Sanskrit": "सामानि वाक्यविशेषस्था गीतयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ जप में, न्यूङख में और साम में उदात्त अनुदात्त आदि स्वर युक्त मन्त्रों का उच्चारण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಜಪ-ನ್ಯೂಂಖ-ಸಾಮ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र जपे न्यूङ्खेषु सामसु च उदात्तानुदात्तादिस्वरयुक्तानां मन्त्राणाम्‌ उच्चारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कहते हैं की यदि इनसे भिन्न यज्ञ सम्बन्धी कर्म में मन्त्रों का प्रयोग होता है, तो उनके मन्त्रों की एकश्रुति होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜಪ-ನ್ಯೂಂಖ-ಸಾಮಭಿನ್ನವಾದ ಯಜ್ಞಸಂಬಂಧಿಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोच्यते यदि एतङद्भिन्ने यज्ञसम्बन्धिनि कर्मणि मन्त्राणां प्रयोगो भवति, तर्हि तेषां मन्त्राणाम्‌ ऐकश्रुत्यं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ उन यज्ञकर्म में प्रयुङ्क्त मन्त्रों में उदात्त, अनुदात्त आदि भेद नहीं रहता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಈ ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಭೇದಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तेषु यज्ञकर्मसु प्रयुङ्क्तेषु मन्त्रेषु उदात्तानुदात्तादिभेदः न तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - उदाहरण रूप में दिया यह मन्त्र यज्ञकर्म में प्रयुङ्क्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯ - ಉದಾಹರಣೆರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಈ ಮಂತ್ರವು ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - उदाहरणरूपेण दत्तः अयं मन्त्रः यज्ञकर्मणि प्रयुङ्क्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से इस मन्त्र में एकश्रुति का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अस्मिन्‌ मन्त्रे ऐकश्रुत्यं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ उदात्त आदि स्वरों का भेद दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಭೇದಗಳು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन अत्र उदात्तादिस्वराणां भेदः विलीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ उदात्त स्वरो का ही समावेश दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳ ಸಮಾವೇಶವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र उदत्तस्वराणामेव समावेशः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह जानना चाहिए की जब जप में, न्यूङ्क में, और साम में मन्त्रों का प्रयोग होता है, तब प्रकृत सूत्र से यह एकश्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದು ಯಾವಾಗ ಜಪದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಂಖದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಆಗುತ್ತದೋ ಆವಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्रेदमवधेयं यत्‌ यदा जपे न्यूङ्केषु सामसु च मन्त्राणां प्रयोगो भवति, तदा प्रकृतसूत्रेम न इयम्‌ एकश्रुतिः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - यहाँ उदाहरण रूप से दिए मन्त्र का जब सपाठ में अर्थात्‌ स्वाध्यायकाल में प्रयोग होता है, तब एक श्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವ ಮಂತ್ರ ಯಾವಾಗ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವಾಗ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा- अत्र उदाहरणरूपेण दत्तस्य मन्त्रस्य यदा संपाठे अर्थात्‌ स्वाध्यायकाले प्रयोगो भवति तदा न ऐकश्रुत्यं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार जप में प्रयुङ्क्त मन्त्रों की भी एकश्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜಪವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं जपे प्रयुङ्क्तानां मन्त्राणामपि ऐकश्रुत्यं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्यूङ्ख सोलह प्रकार के ओकार, उनमे कुछ उदात्त और कुछ अनुदात्त है।", "Kannada": "ನ್ಯೂಂಖ ಅಂದರೆ ೧೬ ಓಕಾರಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತಗಳು.", "Sanskrit": "न्यूङ्खाः षोडश ओकाराः, तेषु केचन उदात्ताः केचन अनुदात्ताश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ वहाँ पर भी प्रकृत सूत्र से एक श्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अथ तत्रापि प्रकृतसूत्रेण न ऐकश्रुत्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "साम में भी वैसे ही एका श्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಮಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सामासु अपि तथैव न ऐकश्रुत्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वहाँ उदाहरण है - एर विश्वं समन्त्रिणं दहर इति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಏರ ವಿಶ್ವಂ ಸಮಂತ್ರಿಣ ದಹರ .", "Sanskrit": "तत्रोदाहरणं यथा- एर विश्वं समन्त्रिण॑ दहर इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( १.२.३५ ) सूत्र का अर्थ - यज्ञकर्म में वौषट्‌- शब्द उदाततर विकल्प से होता है पक्ष में एकश्रुति है।", "Kannada": "(1.2.35) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವೌಷಟ್-ಶಬ್ದವು ಉಚ್ಚೈಸ್ತರವಾಗಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಏಕಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "(१.२.३५) सूत्रार्थः - यज्ञकर्मणि वौषट्‌- शब्द उच्चैस्तरां वा स्यादेकश्रुतिर्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छ प्रकार के सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ- ಪಾಣಿನೀಯ ಆರು ವಿಧದ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे वौषट्‌- शब्द की विकल्प से उदात्ततर, और एक श्रुतिका विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವೌಷಟ್-ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन वौषट्‌- शब्दस्य विकल्पेन उदात्ततरत्वं, एकश्रुतित्वं च विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चौस्तरां वा वषट्कारः ये तीन पद यहाँ है।", "Kannada": "ಉಚ್ಚೈಸ್ತರಾಂ ವಾ ವಷಟ್ಕಾರಃ ಎಂದು ಇದು ಮೂರು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "उच्चैस्तरां वा वषट्कारः इति त्रीणि पदानि अत्र सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उच्चौस्तराम्‌ इति और वा इति ये दो अव्ययपद हैं, वषट्कारः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ಉಚ್ಚೈಸ್ತರಾಂ’ ಮತ್ತು ’ವಾ’ ಎಂಬ ಎರಡುಪದಗಳು ಅವ್ಯಯಪದಗಳಾಗಿವೆ. ’ವಷಟ್ಕಾರಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र उच्चैस्तराम्‌ इति वा इति च द्वे अव्ययपदे, वषट्कारः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु इस सूत्र से यहाँ यज्ञकर्मणि इस सप्तमी एकवचनान्त पद की, एकश्रुति दूरात्संबुद्धौ इस सूत्र से एक श्रुति इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ’ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ-ಏಕವಚನಾಂತಪದ ಮತ್ತು \"ಏಕಶ್ರುತಿ ದೂರಾತ್ಸಂಬುದ್ಧೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु इति सूत्रात्‌ अत्र यज्ञकर्मणि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌, एकश्रुति दूरात्संबुद्धौ इति सूत्रात्‌ च एकश्रुति इति प्रथमैकवचनान्तं पदमत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चौस्तराम्‌ इसका अर्थ उदात्ततर है।", "Kannada": "’ಉಚ್ಚೈಸ್ತರಾಂ’ ಎಂದರೆ ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "उच्चैस्तराम्‌ इत्यस्य उदात्ततरः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरित स्वर से यदि अनुदात्त स्वर होता है, तब स्वरित स्वर का आधा भाग उदात्ततर स्वर विशिष्ट होता है।", "Kannada": "ಸ್ವರಿತಸ್ವರದಿಂದ ಯಾವಾಗ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೋ ಅವಾಗ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರವಿಶಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितस्वरात्‌ यदि अनुदात्तस्वरः भवति तदा स्वरितस्वरस्य अर्धभागः उदात्ततरस्वरविशिष्टः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वषट्कार- इस शब्द से यहाँ वौषट्‌ इस अव्यय का ग्रहण है।", "Kannada": "ವಷಟ್-ಕಾರ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ’ವೌಷಟ್’ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वषट्कार- इति शब्देन अत्र वौषट्‌ इति अव्ययं ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार यहाँ यज्ञकर्मणि वषट्कारः उच्चौस्तराम्‌ एकश्रुतिः वा ये सूत्र में आये पद अन्वय होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ’ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ ವಷಟ್ಕಾರಃ ಉಚ್ಚೈಸ್ತರಾಮ್ ಏಕಶ್ರುತಿಃ ವಾ ’ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र यज्ञकर्मणि वषट्कारः उच्चैस्तराम्‌ एकश्रुतिः वा इति सूत्रगतपदान्वयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे यहाँ सूत्र का अर्थ होता है - यज्ञकर्म में वषट्कारः अर्थात्‌ वौषट्‌- शब्द एक श्रुति उदात्ततर विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಷಟ್ಕಾರ ಎಂದರೆ ವೌಷಟ್-ಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रार्थः भवति- यज्ञकर्मणि वषट्कारः अर्थात्‌ वौषट्‌- शब्दः एकश्रुतिः उदात्ततरो वा भवतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वषट्कारः इसमें कार शब्द का कैसे ग्रहण किया है इस विषय में अनेक मत हैं।", "Kannada": "ವಷಟ್-ಕಾರ  ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಾರಶಬ್ದದ ಗ್ರಹಣೆ ಹೇಗೆ ಆಯಿತೆಂದು ಹೇಳುಲು ತುಂಬಾ ಮತಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र वषट्कारः इत्यत्र कारशब्दस्य कथं ग्रहणं कृतम्‌ इति विषये बहूनि मतानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कार शब्द से वौषट्‌ इस अव्यय का ग्रहण किया है ऐसा कुछ का मत है।", "Kannada": "ಕಾರಶಬ್ದದಿಂದ ’ವೌಷಟ್’ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ಗ್ರಹಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र कारशब्देन वौषट्‌ इति अव्ययस्य ग्रहणं क्रियते इति केषाञ्चन मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वौषट्‌- शब्द से अन्य शब्दों का भी जैसे विकल्प से उदात्ततर और एकश्रुति हो उसके लिए कार शब्द का ग्रहण है ऐसा कुछ मत है।", "Kannada": "ವೌಷಟ್-ಶಬ್ದದಿಂದ ಬೇರೆ ಇತರಶಬ್ದಗಳಿಗೂ ಹೇಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತತರ ಮತ್ತು ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನ ಆಗಬೇಕೋ ಹಾಗೆ ಅದನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಕಾರಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.", "Sanskrit": "वौषट्‌- शब्दात्‌ इतरेषामपि शब्दानां यथा विकल्पेन उदात्ततरत्वम्‌ एकश्रुतित्वञ्च यथा स्यात्‌ तदर्थं कारशब्दस्य ग्रहणम्‌ इति च केषाञ्चन मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इनके मत के अनुसार ( अस्तु श्रोषट्‌' यहाँ पर भी श्रोषद्‌- शब्द उदात्ततर स्वर विशिष्ट होता है।", "Kannada": "ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ’ಅಸ್ತು ಶ್ರೌಷಟ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಶ್ರೌಷಟ್-ಶಬ್ದವು ಕೂಡ ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರವಿಶೇಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषाञ्च मतानुसारम्‌ 'अस्तु श्रौषट्‌' इत्यत्रापि श्रौषट्‌- शब्दः उदात्ततरस्वरविशिष्टः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्यो के मत से यहाँ कार ग्रहण अवर्ण से भी कार प्रत्यय होता है, यह इसका ज्ञापक है, इनके मत के अनुसार ही एवकार इत्यादि पद सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರಗ್ರಹಣದಿಂದ ’ಅ’ ಎಂಬ ವರ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂದ ಕಾರ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಏವಕಾರ’ ಎಂಬಿತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳು ಕೂಡ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अपरेषां च मतेन अत्र कारग्रहणम्‌ अवर्णादपि कारप्रत्ययो भवति इत्यस्य ज्ञापकम्‌, एतेषां मतानुसारम्‌ एवकारः इत्यादीनि पदानि सिद्ध्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्यों के मत से पाणिनि के सूत्र विचित्र होते हैं इसको बताने के लिए यहाँ कार शब्द का ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಇತರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನಿಯ ಸೂತ್ರಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्येषां च मतेन पाणिनेः सूत्रं विचित्रं भवति इति ज्ञापनार्थम्‌ अत्र कारशब्दस्य ग्रहणं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से ही पाणिनीय सूत्रों में कही पर कम अक्षरों की प्रधानता होती है, और कही पर ज्ञान लाघव प्रधान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಪಾಣಿನಿಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಅಕ್ಷರಲಾಘವವು ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಜ್ಞಾನಲಾಘವ ಪ್ರಧಾನ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मादेव कारणात्‌ पाणिनीयसूत्रेषु क्वचित्‌ अक्षरलाघवं प्रधानं भवति क्वचिच्च ज्ञानलाघवं प्रधानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ वषट्कार वौषट्‌ इस शब्द में निरूढ यह यहाँ प्रधान रूप से जानना चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಷಟ್-ಕಾರ ಎಂಬುದು ’ವೌಷಟ್’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ರೂಢವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत्र वषट्कारश्च वौषट्‌ इति शब्दे निरूढः इति अत्र प्राधान्येन ज्ञातव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय -उदाहरण से दिया यह मन्त्र यज्ञकर्म में प्रयुङ्क्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸಮನ್ವಯ - ಉದಾಹರಣರೂಪವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಮಂತ್ರವು ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः -उदाहरणरूपेण प्रदत्तः अयं मन्त्रः यज्ञकर्मणि प्रयुङ्क्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वहाँ वर्तमान वौषट्‌-शब्द विकल्प से उदात्ततर होता है, और उसके अभाव पक्ष में एकश्रुति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೌಷಟ್-ಶಬ್ದವು ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಆಗದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तत्र वर्तमानः वौषट्‌ -शब्दः विकल्पेन उदात्ततरः भवति, तदभावपक्षे च एकश्रुतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष - स्वरित स्वर से यदि अनुदात्त स्वर होता है, तब स्वरित स्वर का आधा भाग उदात्ततर स्वर विशिष्ट होता है यह तो सभी को ज्ञात ही है, परन्तु यहाँ विधीयमान उदात्ततर स्वर का उस  समय क्या स्वरूप है इस जिज्ञासा में कहते है - उच्चैः इससे उदात्त का ग्रहण करते हैं, यह उदात्त है, यह उदात्त है, यह इन दोनों में उससे अधिक उदात्त है उच्चैस्तराम्‌ अर्थात्‌ उदात्ततर है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ- ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರ ಯಾವಾಗ ಇರುತ್ತದೋ ಆಗ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಅರ್ಧಭಾಗ ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರದ ಸ್ವರೂಪವೇನೆಂದರೆ, ’ಉಚ್ಚೈಃ’ ಎಂಬುವುದರಿಂದ ಉದಾತ್ತದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಉದಾತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಅತಿಶಯವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಆ ಉದಾತ್ತವು ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः -स्वरितस्वरात्‌ यदि अनुदात्तस्वरः भवति तदा स्वरितस्वरस्य अर्धभागः उदात्ततरस्वरविशिष्टः भवति इति तु ज्ञातम्‌, परन्तु अत्र विधीयमानस्य उदात्ततरस्वरस्य किं तावत्‌ स्वरूपम्‌ इति जिज्ञासायाम्‌ उच्यते- उच्चैः इत्यनेन उदात्तः गृह्यते, अयम्‌ उदात्तः अयम्‌ उदात्तः, अयम्‌ अनयोः अतितराम्‌ उदात्तः इति उच्चैस्तराम्‌ अर्थात्‌ उदात्ततरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही उदात्त स्वर का जिस स्थान से उच्चारण करते हैं, उस उच्चतर स्थान से भी जब किसी स्वर का उच्चारण करते है, तब वह स्वर उदात्ततर है ऐसा कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೋ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಯಾವ ಸ್ವರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇವೋ ಅದು ಉದಾತ್ತತರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि उदात्तः स्वरः यस्मिन्‌ स्थले उच्चार्यते, ततः अपि उच्चतरे स्थले यदा कोऽपि स्वरः उच्चार्यते, तदा स स्वरः उदात्ततरः इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस प्रकार के उदात्ततर का ही यहाँ प्रकृत सूत्र से विकल्प का विधान है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯ ಉದಾತ್ತತರಸ್ವರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च तादृशम्‌ उदात्ततरत्वम्‌ एव अत्र प्रकृतसूत्रेण विकल्पे विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( १।२।३६ ) सूत्र का अर्थ - वेद विषय में तीनो स्वरों को विकल्प से एकश्रुति हो जाती है।", "Kannada": "(1.2.36) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१।२।३६) सूत्रार्थः - छन्दसि विभाषा एकश्रुतिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस छन्द में अर्थात्‌ वेद में विकल्प से एकश्रुति का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन छन्दसि अर्थात्‌ वेदे विकल्पेन ऐकश्रुत्यं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में विभाषा छन्दसि ये दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಛಂದಸಿ’ ’ವೇದೇ’ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे विभाषा छन्दसि इति द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ विभाषा यह अव्ययपद है, और ' छन्दसि ' ये सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ. ’ಛಂದಸಿ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र विभाषा इति अव्ययपदम्‌, 'छन्दसि' इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एक श्रुति दूरात्संबुद्धौ” इस सूत्र से यहाँ पर 'एकश्रुति' इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಏಕಶ್ರುತಿದೂರಾತ್ ಸಂಬುದ್ಧೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकश्रुति दूरात्संबुद्धौ इति सूत्रात्‌ अत्र एकश्रुति इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दसि यहाँ पर विषय सप्तमी है, अतः छन्द विषय में ऐसा अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "’ಛಂದಸಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಿಷಯಸಪ್ತಮೀ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "छन्दसि इत्यत्र विषयसप्तमी वर्तते, अतः छन्दसि विषये इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर पदों का अन्वय - छन्दसि एकश्रुतिः विभाषा है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಪದಸಮನ್ವಯ - ಛಂದಸಿ  ಏಕಶ್ರುತಿಃ  ವಿಭಾಷಾ , ಎಂದು.", "Sanskrit": "अत्र पदयोजना - छन्दसि एकश्रुतिः विभाषा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे सूत्र का अर्थ इस प्रकार होता है - छन्द विषय में उदात्त, अनुदात्त, स्वरित स्वरों की एकश्रुति विकल्प से होती है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ವೇದಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಸ್ವರಗಳ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रार्थः एवं भवति - छन्दसि विषये उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणाम्‌ एकश्रुतिः विकल्पेन भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द में मन्त्रों की उदात्त अनुदात्त स्वरित स्वरों की विकल्प से एकश्रुति होती है यह इस सूत्र का निष्कर्ष निकला है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಸ್ವರಗಳ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "छन्दसि मन्त्राणाम्‌ उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणां विकल्पेन एकश्रुतिः भवति इति निष्कर्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ एकश्रुतिः यह विशेषण पद नहीं है, अपितु विशेष्य पद ही है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷಣಪದವಲ್ಲ. ಅದು ವಿಶೇಷ್ಯಪದ.", "Sanskrit": "अत्र एकश्रुतिः इति न विशेषणपदम्‌, अपि तु विशेष्यपदमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उदात्त अनुदात्त स्वरित स्वरों की एक अभिन्न श्रुति होती है ऐसा अर्थ यहाँ पर समझना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಸ್ವರಗಳ ಶ್ರುತಿಯು ಒಂದೇ ತರ ಕೇಳುವ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणाम्‌ एका अभिन्ना श्रुतिः भवति इति अर्थः अत्र बोद्धव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह जानना चाहिए की “यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इस सूत्र से जप, न्यूङ्ख, साम से भिन्न यज्ञकर्म में एकश्रुति का विधान सम्भव होने से प्रकृत सूत्र का प्रयोग स्थलों में छन्दों में भी एक श्रुति सम्भव है, परन्तु यहाँ एकश्रुति विकल्प से चाहिए है, अतः सूत्र में विभाषा यह पद दिया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದು - \"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಪ-ನ್ಯೂಂಖ-ಸಾಮಭಿನ್ನಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಬೇರೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಎಂಬ ಪದ ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು.", "Sanskrit": "अत्रेदमवधेयं यत्‌ \"यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इति सूत्रेण जपभिन्नेषु न्यूङ्खभिन्नेषु सामभिन्नेषु यज्ञकर्मसु ऐकश्रुत्यस्य विधानसम्भवात्‌ प्रकृतसूत्रस्य प्रयोगस्थलेषु छन्दस्सु अपि ऐकश्रुत्यं सम्भवति, परन्तु अत्र ऐकश्रुत्यं विकल्पेन इष्टम्‌ अस्ति अतः सूत्रे विभाषा इति पदं प्रदत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी यहाँ सूत्र में 'वा' इस पद के प्रयोग करने से ही कार्य सम्भव होने पर, विभाषा इस पद के ग्रहण करने से यज्ञकर्मणि इस पद की निवृत्ति हो जाती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ವಾ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸ್ವೀಕಾರದಿಂದ ಕಾರ್ಯ ಆಗಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಎಂಬ ಪದದ ಸ್ವೀಕಾರದಿಂದ ’ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ’ ಎಂಬ ಪದದ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರಕೃತಸುತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च अत्र सूत्रे वा इति पदस्य निवेशेनैव कार्यसम्भवे सति, विभाषा इति पदस्य ग्रहणं यज्ञकर्मणि इति पदस्य निवृत्त्यर्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही यज्ञकर्मण्यजपन्यूङखसामसु इस सूत्र से जप, न्यूङ्ख, साम से भिन्न यज्ञकर्म में ही नित्य एकश्रुति का विधान है, अतः जप, न्यूङ्ख, साम से भिन्न में, और यज्ञकर्म से भिन्न स्थलों में छन्द में भी विकल्प से एकश्रुति हो उसके लिए इस नये सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ, \"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಪ-ನ್ಯೂಂಖ-ಸಾಮಭಿನ್ನಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಪ-ನ್ಯೂಂಖ-ಸಾಮಭಿನ್ನಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗಬೇಕಾದ್ದರಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु इति सूत्रेण जपभिन्नेषु न्यूङ्खभिन्नेषु सामभिन्नेषु यज्ञकर्मसु एव नित्यम्‌ ऐकश्रुत्यं विधीयते, अतः जपभिन्नेषु न्यूङ्खभिन्नेषु सामभिन्नेषु यज्ञकर्मभिन्नेषु च स्थलेषु छन्दस्सु अपि विकल्पेन ऐकश्रुत्यं यथा स्यात्‌ तदर्थं नूतनमिदं सूत्रं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकृत से सूत्र से यज्ञकर्म भिन्न में स्वाध्याय काल में भी वेदों में विकल्प से एकश्रुति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕಾಲದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन प्रकृतेन सूत्रेण यज्ञकर्मभिन्ने स्वाध्यायकालेऽपि छन्दस्सु विकल्पेन ऐकश्रुत्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्न आया हि वीतये' (ऋ. ६.१६.१०) सूत्र अर्थ का समन्वय - ` इषे त्वोर्जे त्वा।", "Kannada": "’ಅಗ್ನ ಅಯಾಹಿ ವೀತಯೇ’ (ಋ. 6.16,10) ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸಮನ್ವಯ. ’ಇಷೇ ತ್ವೋರ್ಜೇ ತ್ವಾ’ .", "Sanskrit": "अग्न आया हि वीतये' (ऋ. ६.१६.१०) सूत्रार्थसमन्वयः - ' इषे त्वोर्ज त्व।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्न आर्यां हि वीतये' इन दोनों मन्त्रों का प्रयोग छन्द में देखते है।", "Kannada": "’ಅಗ್ನ ಅಯಾಹಿ ವೀತಯೇ’ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ವೇದದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्न आर्यां हि वीतये ' इति द्वयोः मन्त्रयोः प्रयोगः छन्दसि दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से इन दोनों मन्त्र में उदात्त अनुदात्त स्वरित स्वरों का विकल्प से एकश्रुति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಸ್ವರಗಳ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण मन्त्रद्वये अस्मिन्‌ उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणां विकल्पेन ऐकश्रुत्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा एकश्रुति होने पर इन दोनों मन्त्रों में सभी जगह एक ही उदात्त स्वर का विधान होने पर “इषे त्वोर्ज त्वा।", "Kannada": "ಹೀಗಾದಾಗ ಈ ಎರಡೂ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನ ಆದಾಗ ’ಇಷೇ ತ್ವೋರ್ಜೇ ತ್ವಾ’ .", "Sanskrit": "तथा सति अनयोः मन्त्रयोः सर्वत्रैव एकस्यैव उदात्तस्वरस्य विधाने 'इषे त्वोर्ज त्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्न आया हि वीतये' ये दोनों वैकल्पिक प्रयोग सिद्ध होते हैं।", "Kannada": "’ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯೇ’ ಎಂಬ ವಿಕಲ್ಪವಾದಂತಹ ಎರಡು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अग्न आया हि वीतये' इति वैकल्पिकं प्रयोगद्वयं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष - यहाँ विभाषा इस पद के ग्रहण से यज्ञकर्मणि इसकी निवृत्ति भी होती है, अलग से छन्दसि इस पद के ग्रहण से छन्द रूप में, यज्ञकर्म में, विकल्प से एकश्रुति प्राप्त होती ही है, परन्तु यहाँ कोई दोष नहीं है, उस 'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङखसामसु' इस सूत्र में यज्ञकर्मणी यहाँ पर कर्म शब्द के ग्रहण से यज्ञकर्म में, छन्द में उस सूत्र से नित्य ही एकश्रुति होती, प्रकृत सूत्र से वैकल्पिक एक श्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಇಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಎಂಬ ಪದದ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ’ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ ಎಂಬ ಪದದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಬೇರೆಯೇ ’ಛಂದಸಿ’ ಎಂಬ ಪದದ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ದೋಷವಲ್ಲ. \"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಶಬ್ದದ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विशेषः - अत्र विभाषा इति पदस्य ग्रहणेन यज्ञकर्मणि इत्यस्य निवृत्तौ अपि, पृथक्तया छन्दसि इति पदस्य ग्रहणात्‌ छन्दोरूपेषु यज्ञकर्मसु विकल्पेन ऐकश्रुत्यं प्राप्नोति एव, परन्तु नैष दोषः, तस्मिन्‌ 'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इति सूत्रे यज्ञकर्मणीत्यत्र कर्मशब्दग्रहणात्‌ यज्ञकर्मसु छन्दस्सु तेनैव सूत्रेण नित्यमेव ऐकश्रुत्यं स्यात्‌, न हि प्रकृतसूत्रेण वैकल्पिकम्‌ ऐकश्रुत्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकृत सूत्र के वैकल्पिक होने से ' यज्ञकर्मण्यजपन्यूङखसामसु' इस सूत्र से वहाँ निषेध जप, न्यूङख, और साम में प्रकृत सूत्र से विकल्प में एक श्रुति प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ವಿಧಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ \"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯಜಪನ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಪ - ನ್ಯೂಂಖ ಮತ್ತು ಸಾಮಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ ಆದಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतसूत्रस्यास्य वैकल्पिकत्वात्‌ 'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इति सूत्रेण तत्र निषिद्धेषु जपे, न्यूङ्गेषु सामसु च प्रकृतसूत्रेण विकल्पे ऐकश्रुत्यं प्राप्नोति|"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु उन जप आदि पदों का यहाँ ग्रहण के अभाव होने से और 'छन्दसि' इस पद का ही उल्लेख होने से उन जप आदि में प्रकृत सूत्र से वैकल्पिक एकश्रुति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಜಪಾದಿಗಳ ಇಲ್ಲಿ ಆಗದೇ ಇದ್ದದ್ದರಿಂದ ’ಛಂದಸಿ’ ಎಂಬ ಪದದ ಉಲ್ಲೇಖ ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಜಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु तेषां जपादिपदानाम्‌ अत्र ग्रहणाभावात्‌ छन्दसि इति पदस्य एव च उल्लेखात्‌ न तेषु जपादिषु प्रकृतसूत्रेण वैकल्पिकम्‌ ऐकश्रुत्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्य कब एकश्रुति होता है?", "Kannada": "ವಾಕ್ಯವು ಯಾವಾಗ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "वाक्यं कदा एकश्रुति भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बुद्धि क्या है?", "Kannada": "ಸಂಬುದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "का सम्बुद्धिः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जप क्या है?", "Kannada": "ಜಪ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "को जपः?"}}
{"translation": {"Hindi": "न्यूङ्ख क्या?", "Kannada": "ನ್ಯೂಂಖ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "के न्यूङ्खः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वषट्‌ कार से किस शब्द का ग्रहण होता है?", "Kannada": "ವಷಟ್-ಕಾರ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಯಾವ ಶಬ್ದದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "वषट्‌ - कारेण कः शब्दः गृह्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चैस्तराम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "’ಉಚ್ಚೈಸ್ತರಾಮ್’ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "उच्चैस्तराम्‌ इत्यस्य कोऽर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "विकल्प से एकश्रुति कहाँ पर होती है?", "Kannada": "ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विकल्पेन एकश्रुतिः कुत्र भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "( १.२.३७) सूत्र का अर्थ - सुब्रह्मण्या नामवाले निगद में “यज्ञकर्मणि' इससे और “विभाषा छन्दसि' इससे प्राप्त एकश्रुति नहीं होती है, किन्तु स्वरित को उदात्त हो जाता है।", "Kannada": "(1.2.37) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಿಗದದಲ್ಲಿ ’ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ’ ಎಂದು ಮತ್ತು ’ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ’ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವರಿತದಸ್ವರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.२.३७) सूत्रार्थः - सुब्रह्मण्याख्ये निगदे ' यज्ञकर्मणि ' इति ' विभाषा छन्दसि ' इति च प्राप्ता एकश्रुतिर्न स्यात्‌ स्वरितस्योदात्तश्च स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह निषेध सूत्र है, और विधि सूत्र भी है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಲಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಷೇಧಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं निषेधसूत्रम्‌, विधिसूत्रमपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे एकश्रुति का निषेध होता है, और स्वरित के स्थान में उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन ऐकश्रुत्यस्य निषेधः भवति, स्वरितस्य स्थाने उदात्तश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तु उदात्तः ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತು ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "\"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तु उदात्तः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ “न' और 'तु' ये अव्ययपद है, सुब्रह्मण्यायाम्‌ यह सप्तमी एकवचनान्त पद है, स्वरितस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, और उदात्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ’ನ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ. ’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಮ್’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ-ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ. ’ಸ್ವರಿತಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ-ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ. ’ಉದಾತ್ತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र \"न' इति तु इति च अव्ययपदम्‌, सुब्रह्मण्यायाम्‌ इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌, स्वरितस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, उदात्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एक श्रुति दूरात्संबुद्धौ ' इस सूत्र से यहाँ “एक श्रुति' इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಏಕಶ್ರುತಿ ದೂರಾತ್ ಸಂಬುದ್ಧೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"एकश्रुति दूरात्संबुद्धौ' इति सूत्रात्‌ अत्र \"एकश्रुति' इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी एकश्रुतिः यह विशेषण पद नहीं है, अपितु विशेष्य पद ही है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷಣಪದವಲ್ಲ. ಅದು ವಿಶೇಷ್ಯಪದ.", "Sanskrit": "अत्रापि एकश्रुतिः इति न विशेषणपदम्‌, अपि तु विशेष्यपदमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उदात्त अनुदात्त स्वरित स्वरों की एक अभिन्न श्रुति है यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಸ್ವರಗಳ ಅಭಿನ್ನಶ್ರುತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अतः उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणाम्‌ एका अभिन्ना श्रुतिः इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “सुब्रह्मण्यायाम्‌ एक श्रुतिः न, स्वरितस्य तु उदात्तः' यह सूत्र में आये पद का अन्वय है।", "Kannada": "ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಏಕಶ್ರುತಿಃ ನ, ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತು ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "अत्र \"सुब्रह्मण्यायाम्‌ एकश्रुतिः न, स्वरितस्य तु उदात्तः' इति सूत्रगतपदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे सुब्रह्मण्या नाम वाले निगद को जानना चाहिए।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಖ್ಯ ನಿಗದ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च सुब्रह्मण्याख्यो निगदो बोद्धव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ यह निगद क्या है?", "Kannada": "ಈ ನಿಗದ ಎಂದರೇನು? ಯಾವುದು ನಿಗದ ?", "Sanskrit": "अथ कोऽयं निगदः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जिज्ञासा में कहते है निगद शब्द में वर्तमान गद्‌ - धातु से अपाद बन्ध अर्थक है, नि पूर्वक से गद्‌ - धातु वेदाध्ययन-३४५ ( पुस्तक-१ ) हमेशा गद्यते इस कर्म अर्थ में 'नौ गदनदपठस्वनः' इस सूत्र से अप्‌ - प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಾದಾಗ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ’ನಿಗದ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗದ-ಧಾತುವು ಅಪಾದಬಂಧಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ನಿ-ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕ ಗದ-ಧಾತುವಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದು ಎಂಬ ಕರ್ಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ \"ನೌ ಗದನದಪಠಸ್ವನಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति जिज्ञासायाम्‌ उच्यते निगदशब्दे वर्तमानः गद - धातुः अपादबन्धार्थकः, निपूर्वकात्‌ गद्‌ - धातोः नितरां गद्यते इत्यर्थे कर्मणि ' नौ गदनदपठस्वनः ' इति सूत्रेण अप्‌ - प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके बाद प्रक्रिया कार्य में निगद: यह रूप सिद्ध होता है, यहाँ नि शब्द प्रकर्ष अर्थ में है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯವಾದಾಗ ’ನಿಗದಃ’ ಎಂಬ ರೂಪದ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿ-ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕರ್ಷಾರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च प्रक्रियाकार्ये निगदः इति रूपं सिद्धम्‌, अत्र निशब्दः प्रकर्षे अर्थ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊचे से अपादबन्ध यजुरात्मक जो मन्त्र वाक्य पढ्ते हैं, वह निगद होते है।", "Kannada": "ಉಚ್ಚೈಃ ಹೇಳುವ ಅಪಾದಬಂಧವಾದ ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರವಾಕ್ಯವನ್ನು ನಿಗದ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उच्चैरपादबन्धं यजुरात्मकं यत्‌ मन्त्रवाक्यं पठ्यते स भवति निगदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस निगद में पाद व्यवस्था नहीं है, और न ही अर्द्ध ऋचा की व्यवस्था है।", "Kannada": "ಆ ನಿಗದದಲ್ಲಿ ಪಾದವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಧರ್ಚವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕೂಡ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ निगदे न पादव्यवस्था, नापि अर्द्धर्चव्यवस्था।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ सूत्र का अर्थ होता है - सुब्रह्मण्या नामवाले निगद में एकश्रुति नहीं होती है, और सूत्र से प्राप्त स्वरित के स्थान में उदात्त होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಿಗದದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ಸ್ವರಿತಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमत्र सूत्रार्थो भवति - सुब्रह्मण्याख्ये निगदे ऐकश्रुत्यं न स्यात्‌ लक्षणेन प्राप्तस्य स्वरितस्य उदात्तश्च भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - यहाँ उदाहरण मन्त्र का यज्ञकर्म में विहित होने से और छन्द में होने से “यज्ञकर्मणि ' इस और “विभाषा छन्दसि' इन दो सूत्रों से प्राप्त एकश्रुति का प्रकृत सूत्र से निषेध प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸಮನ್ವಯ - ಈ ಉದಾಹರಣಮಂತ್ರವು ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣ ’ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ’ ಎಂದು ಮತ್ತು ’ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ’  ಎಂಬ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ನಿಷೇಧ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - अत्र उदाहरणमन्त्रस्य यज्ञकर्मणि विहितत्वात्‌ छन्दस्त्वात्‌ च ' यज्ञकर्मणि ` इति ' विभाषा छन्दसि ' इति च सूत्राभ्यां प्राप्ता एकश्रुतिः प्रकृतसूत्रेण निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सुब्रह्मण्योम्‌ यहाँ पर स्वरित के स्थान में उदात्त होने का उपदेश है।", "Kannada": "’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಮ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्योम्‌ इत्यत्र च स्वरितस्य उदात्तत्वं विधीयते"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही यत्‌ प्रत्ययान्त सुब्रह्मण्य शब्द की स्त्रीत्व विवक्षा में वहाँ ` अजाद्यतष्टाप्‌' इस सूत्र से टाप्‌ में टाप्‌ के टकार की 'चुटू' इस सूत्र से टकार की और “हलन्त्यम्‌' इस सूत्र से पकार की इत्‌ संज्ञा में और “तस्य लोप:' इससे उन दोनों इत्‌ संज्ञा के लोप होने पर और विभक्ति कार्य होने पर सुब्रह्मण्य यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಯತ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವಿವಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ \"ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾ ಎಂದು ರೂಪಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि यत्प्रत्ययान्तस्य सुब्रह्मण्यशब्दस्य स्त्रीत्वविवक्षायां ततः 'अजाद्यतष्टाप्‌' इति सूत्रेण टापि टापः टकारस्य 'चुटू' इति सूत्रेण टकारस्य \"हलन्त्यम्‌' इति सूत्रेण पकारस्य च इत्संज्ञायां \"तस्य लोपः' इत्यनेन च तयोः इत्संज्ञकयोः लोपे ततश्च विभक्तिकार्ये सुब्रह्मण्या इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्य शब्द का यत्‌ प्रत्ययान्त होने से और उस यत्‌ प्रत्यय के तित्‌ होने से तित्‌ स्वरितम्‌' इस सूत्र से यहाँ अन्त्य अकार को स्वरित स्वर होता है।", "Kannada": "ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಶಬ್ದವು ಯತ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ. ಆ ಯತ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ’ತಿತ್’ ಆದ್ದರಿಂದ \"ತಿತ್-ಸ್ವರಿತಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्यशब्दस्य यत्प्रत्ययान्तत्वात्‌ तस्य च यत्प्रत्ययस्य तित्त्वात्‌ तित्‌ स्वरितम्‌ इति सूत्रेण अत्र अन्त्यस्य अकारस्य स्वरितस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टाप्‌ के आकार के स्थान में और सुब्रह्मण्य शब्द के अकार के स्थान में विहित आकार 'स्थानेऽन्तरतमः' इस सूत्र से अन्तरतम होने से स्वरित ही होता है।", "Kannada": "ಟಾಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಶಬ್ದದ ಅಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದಂತಹ ಆಕಾರವು \"ಸ್ಥಾನೇಽಂತರತಮಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಆಂತರತಮ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टापः आकारस्य सुब्रह्मण्यशब्दस्य च अकारस्य स्थाने विहितः आकारः स्थानेऽन्तरतमः इति सूत्रेण आन्तरतम्यात्‌ स्वरितः एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ टापू प्रत्यय के पित्‌ होने से “अनुदात्तौ सुप्पितौ' इस सूत्र से आकार का अनुदात्त स्वर विशिष्ट होने पर भी उन दोनों में स्वरित अनुदात्त के स्थान में स्वरित ही होता है, 'स्वरितानुदात्तसन्निपाते स्वरितम्‌' इस सूत्र से स्वरित के और अनुदात्त के स्थान में स्वरित का ही निर्देश होने से।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಟಾಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ಪಿತ್ ಆದ್ದರಿಂದ \"ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವರಿತ-ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವೇ ಆಗುತ್ತದೆ. \"ಸ್ವರಿತಾನುದಾತ್ತಸಂನಿಪಾತೇ ಸ್ವರಿತಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತದ ನಿರ್ದೇಶವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र टाप्प्रत्ययस्य पित्त्वात्‌ \"अनुदात्तौ सुप्पितौ' इति सूत्रेण आकारस्य अनुदात्तस्वरविशिष्टत्वेऽपि तयोः स्वरितानुदात्तयोः स्थाने स्वरितः एव भवति, 'स्वरितानुदात्तसन्निपाते स्वरितम्‌' इति सूत्रेण स्वरितस्य अनुदात्तस्य च स्थाने स्वरितस्य एव निर्देशात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पर सुब्रह्मण्या + ओम्‌ इस अवस्था में ` ओमाङोश्च' इससे पररूप ओंकार होने पर ' सुब्रह्मण्योम्‌' इस शब्द का निपात अन्त होने से और उस निपात का “निपाता आद्युदात्ताः' इस सूत्र से आद्युदात्त होने से और वहाँ आकार के और ओकार के स्थान में विहित ओंकार का ही स्वरित स्वर होता है।", "Kannada": "’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾ+ಓಮ್’ ಹೀಗಿರುವಾಗ \"ಓಮಾಙೋಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪರರೂಪಸಂಧಿಯಾಗಿ ಓಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಽಮ್ ಎಂಬುದು ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞಕವಾದ್ದರಿಂದ \"ನಿಪಾತಾ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಾಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಓಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಓಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः परं सुब्रह्मण्या + ओम्‌ इत्यवस्थायाम्‌ 'ओमाङोश्च' इति पररूपे ओकारे जातस्य सुब्रह्मण्योम्‌ इति शब्दस्य निपातान्तत्वात्‌ तस्य च निपातस्य निपाता आद्युदात्ताः इति सूत्रेण आद्युदात्तत्वात्‌ तत्र च आकारस्य ओकारस्य स्थाने विहितस्य ओकारस्य स्वरितस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार 'सुब्रह्मण्योम्‌' यहाँ पर अन्तिम ओंकार स्वरित सिद्ध है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಽಮ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಇರುವ ಓಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಎಂದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सुब्रह्मण्योम्‌ इत्यत्र अन्तिमः ओकारः स्वरितः इति सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके बाद प्रकृत सूत्र से ओकार के स्थान में सूत्र से प्राप्त स्वरित स्वर के स्थान में उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದ ಓಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च प्रकृतसूत्रेण ओकारस्य लक्षणेन प्राप्तस्य स्वरितस्वरस्य स्थाने उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष - यहाँ सुब्रह्मण्या + ओम्‌ इस अवस्था में स्वरित के और उदात्त के स्थान में एकादेश उदात्तेनोदात्तः' इस सूत्र से एकादेश में उदात्त स्वर नहीं होता है, उस सूत्र में “अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इस सूत्र से अनुदात्तस्य इस पद की अनुवृति होने से उस सूत्र से उदात्त के और अनुदात्त के स्थान में ही उदात्त एकादेश होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾ+ಓಮ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಏಕಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः - अत्र सुब्रह्मण्या + ओम्‌ इत्यवस्थायां स्वरितस्य उदात्तस्य च स्थाने एकादेश उदात्तेनोदात्तः इति सूत्रेण एकादेशे उदात्तस्वरः न भवति, तस्मिन्‌ सूत्रे \"अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः' इति सूत्रात्‌ अनुदात्तस्य इति पदस्य अनुवर्तनात्‌ तेन सूत्रेण उदात्तस्य अनुदात्तस्यैव च स्थाने उदात्तः एकादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( वा, ६५१ ) वार्तिक का अर्थ - उस निगद में ही प्रथमान्त का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "(ವಾ. 651) ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥ - ಆ ನಿಗದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಂತದ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(वा. ६५१) वार्तिकार्थः - तस्मिन्नेव निगदे प्रथमान्तस्य अन्त उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक की व्याख्या - यह वार्तिक `न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इस सूत्र में पढ़ा हुआ है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕದ ವಿವರಣೆ - ಈ ವಾರ್ತಿಕವು \"ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकव्याख्या - इदं वार्तिकं न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः इति सूत्रे पठितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "असौ इति अन्तः ये वार्तिक में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "’ಅಸೌ’ ’ಅಂತಃ’ ಎಂದು ವಾರ್ತಿಕದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "असौ इति अन्तः इति वार्तिकगदपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ असौ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, इति यह अव्ययम है, और अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ಅಸೌ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಪ್ರತ್ಯಯಾಂತಪದ ಮತ್ತು ಇದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ. ’ಅಂತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಪ್ರತ್ಯಯಾಂತಪದ.", "Sanskrit": "तत्र असौ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, इति इत्यव्ययम्‌, अन्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्योम्‌ सुब्रह्मण्योम्‌ सुब्रह्मण्योम्‌ इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ ...... वासुदेवस्य पुत्रः पशुपते: पौत्रो नारायणस्य नप्ता रामभद्रस्य पिता महेन्द्रस्य पौत्रः कमलाकस्य प्रपौत्रो देवदत्तो यजते सुत्याम्‌' - निगद में इस प्रकार का विधान होने से जाना जाता है की मन्त्र में यजमान के नाम प्रथमान्त से प्रयोग करने चाहिए, और उससे पूर्व पुरूषों के नाम षष्ठ्यन्त से प्रयोग करने चाहिए।", "Kannada": "ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಽಮ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಽಮ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋಽಮ್ ಇಂದ್ರಾಗಚ್ಛ ಹರಿವ ಆಗಚ್ಛ..... ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಪಶುಪತೇಃ ಪೌತ್ರೋ ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ನಪ್ತಾ ರಾಮಭದ್ರಸ್ಯ ಪಿತಾ ಮಹೇಂದ್ರಸ್ಯ ಪೌತ್ರಃ ಕಮಲಾಕಸ್ಯ ಪ್ರಪೌತ್ರೋ ದೇವದತ್ತೋ ಯಜತೇ ಸುತ್ಯಾಮ್’ - ಹೀಗೆ ನಿಗದದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನವಾದ್ದರಿಂದ ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನ ಹೆಸರು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು. ಆ ಯಜಮಾನನ ಮುಂಚಿನ ಪುರುಷರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಷಷ್ಠೀ-ವಿಭಕ್ತ್ಯಂತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्योम्‌ सुब्रह्मण्योम्‌ सुब्रह्मण्योम्‌ इन्द्रागच्छ हरिव आगच्छ ...... वासुदेवस्य पुत्रः पशुपतेः पौत्रो नारायणस्य नप्ता रामभद्रस्य पिता महेन्द्रस्य पौत्रः कमलाकस्य प्रपौत्रो देवदत्तो यजते सुत्याम्‌' - निगदे एवं विधानेन ज्ञायते यत्‌ मन्त्रे यजमानस्य नाम प्रथमान्ततया प्रयोक्तव्यम्‌, तस्य पूर्वपुरूषाणां नामानि च षष्ठ्यन्ततया प्रयोक्तव्यानि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वार्तिक में \"असौ' इस पद से उस यजमान का ही प्रथमान्त नामवाचक पद को ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಈ ವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ’ಅಸೌ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಯಜಮಾನನ ಪ್ರಥಮಾಂತ ನಾಮವಾಚಕಪದದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वार्तिके \"असौ' इति पदेन तदेव यजमानस्य प्रथमान्तं नामवाचकं पदं ग्राह्यम्‌|"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ इस वार्तिक से उस यजमान नामवाचक के प्रथमान्त पद के अन्त का उदात्त स्वर करने का नियम है।", "Kannada": "ಇದೇ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಆ ಯಜಮಾನವಾಚಕವಾದ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅಂತಿಮ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथ अनेन वार्तिकेन तस्य यजमाननामवाचकस्य प्रथमान्तस्य पदस्य अन्तस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तक अर्थ का समन्वय - गार्ग्यः यहाँ पर “गर्गादिभ्यो यञ्‌' इस सूत्र से यञ्‌ प्रत्यय का विधान है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ಗಾರ್ಗ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ \"ಗರ್ಗಾದಿಭ್ಯೋ ಯಞ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಞ್-ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वार्तकार्थसमन्वयः - गार्ग्यः इत्यत्र \"गर्गादिभ्यो यञ्‌' इति सूत्रेण यञ्प्रत्ययो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस यज्‌प्रत्यय का ञित होने से गार्ग्य शब्द का ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इस सूत्र से आद्युदात्त की प्राप्ति में प्रकृत वार्तिक से यहाँ अन्त के उदात्त स्वर का विधान किया है।", "Kannada": "ಆ ಯಞ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ಞಿತ್ ಆದ್ದರಿಂದ \"ಞ್ನಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च यञ्प्रत्ययस्य ञिदित्त्वात्‌ गार्ग्यशब्दस्य ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इति सूत्रेण आद्युदात्तत्वे प्राप्ते प्रकृतवार्तिकेन अत्र अन्तस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( वा. ६५२) वार्तिक का अर्थ - षष्ठ्यन्त का भी अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥ - ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತ್ಯಂತದಲ್ಲೂ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकार्थः - षष्ठ्यन्तस्यापि अन्त उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक की व्याख्या - यह वार्तिक “न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इस सूत्र में पढ़ा गया है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕದ ವಿವರಣೆ - ಈ ವಾರ್ತಿಕವು \"ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकव्याख्या - इदं वार्तिकं \"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इति सूत्रे पठितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अमुष्य इति अन्तः ये वार्तिक में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಮುಷ್ಯ  ಇತಿ ಅಂತಃ ಎಂದು ವಾರ್ತಿಕದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "अत्र अमुष्य इति अन्तः इति वार्तिकगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अमुष्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, इति यह अव्यय है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಅಮುಷ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದ. ’ಇತಿ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದ. ’ಅಂತಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अमुष्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, इति इत्यव्ययम्‌, अन्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी ' वासुदेवस्य पुत्रः पशुपतेः पौत्रो नारायणस्य नप्ता रामभद्रस्य पिता महेन्द्रस्य पौत्रः कमलाकस्य प्रपौत्रो देवदत्तो यजते सुत्याम्‌' - इस रूप से मन्त्र में षष्ठ्यन्त से विहित पद का अमुष्य इस पद से ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ’ವಾಸುದೇವಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಪಶುಪತೇಃ ಪೌತ್ರೋ ನಾರಾಯಣಸ್ಯ ನಪ್ತಾ ರಾಮಭದ್ರಸ್ಯ ಪಿತಾ ಮಹೇಂದ್ರಸ್ಯ ಪೌತ್ರಃ ಕಮಲಾಕಸ್ಯ ಪ್ರಪೌತ್ರೋ  ದೇವದತ್ತೋ ಯಜತೇ ಸುತ್ಯಾಮ್\" ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಾಗಿ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ’ಅಮುಷ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि 'वासुदेवस्य पुत्रः पशुपतेः पौत्रो नारायणस्य नप्ता रामभद्रस्य पिता महेन्द्रस्य पौत्रः कमलाकस्य प्रपौत्रो देवदत्तो यजते सुत्याम्‌\" - इत्यवंरूपेण मन्त्रे षष्ठ्यन्ततया विहितस्य पदस्य अमुष्य इति पदेन ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस वार्तिक से उस षष्ठ्यन्त से विहित पद के अन्त को उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂವಾಗಿ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಪದದ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अनेन वार्तिकेन तस्य षष्ठ्यन्ततया विहितस्य पदस्य अन्तस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह जानना चाहिए की स्यान्त के विना अन्य षष्ठ्यन्त पदो की यहाँ विवक्षा है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ದು - ಸ್ಯ-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಷಷ್ಠ್ಯಂತಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿವಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "इदमत्र अवधेयं यत्‌ स्यान्तं विना अन्यानि षष्ठ्यन्तानि पदानि अत्र विवक्षितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ स्यान्त षष्ठ्यन्त का तोड़ा हुआ पद है, 'स्यान्तस्योपोत्तमं च' इस वार्तिक में 'स्यान्तस्य' इस पद ग्रहण से।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಯ-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತಷಷ್ಠ್ಯಂತಪದದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. \"ಉಪೋತ್ತಮಂ ರಿತಿ\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಯ-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಗ್ರಹಣೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र स्यान्तषष्ठ्यन्तस्य व्यवच्छेदः भवति, स्यान्तस्योपोत्तमं च इति वार्तिके 'स्यान्तस्य' इति पदग्रहणात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - दाक्षेः यहाँ पर दाक्षि - शब्द का षष्ठी एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸಮನ್ವಯ - ’ದಾಕ್ಷೇಃ’ ಎಂಬುದು ’ದಾಕ್ಷಿ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - दाक्षेः इति दाक्षि - शब्दस्य षष्ठ्येकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दक्ष शब्द से ` अत इञ्‌ इस सूत्र से इञ्प्रत्यय करने पर इञ्प्रत्यय के जकार की “हलन्त्यम्‌' इस सूत्र से इत्‌ संज्ञा करने पर “तस्य लोपः' इस सूत्र से उस ञकार का लोप होने पर और प्रक्रिया कार्य में दाक्षेः यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ದಕ್ಷಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ \"ಅತ ಇಞ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಞ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ’ದಾಕ್ಷಿ’ ಎಂದು ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯವಾದಾಗ ’ದಾಕ್ಷೇಃ’ ಎಂದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತ್ಯಂತರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दक्षशब्दात्‌ अत इञ्‌ इति सूत्रेण इञ्प्रत्यये इञ्प्रत्ययस्य अकारस्य \"हलन्त्यम्‌' इति सूत्रेण इत्संज्ञायां \"तस्य लोपः' इति सूत्रेण तस्य ञकारस्य लोपे ततश्च प्रक्रियाकार्ये दाक्षेः इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इञ्प्रत्यय के जित्त्वाद होने से 'ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इस सूत्र से आद्युदात्त की प्राप्ति में प्रकृत वार्तिक से यहाँ अन्त को उदात्त स्वर करने का विधान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇಞ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ಞಿತ್ ಆದ್ದರಿಂದ \"ಞ್ನಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र इञ्प्रत्ययस्य ञिदित्त्वात्‌ ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इति सूत्रेण आद्युदात्तत्वे प्राप्ते प्रकृतवार्तिकेन अत्र अन्तस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्यान्तस्योपोत्तमं च॥", "Kannada": "ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯೋಪೋತ್ತಮಂ ಚ || (ವಾ. 653)", "Sanskrit": "स्यान्तस्योपोत्तमं च॥ (वा. ६५३)"}}
{"translation": {"Hindi": "( वा. ६५३ ) वार्तिक का अर्थ - स्यान्त के और उपोत्तम के अन्त्य को उदात्त स्वर होता हे।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥ - ಸ್ಯ-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾದಂತಹ ಉಪೋತ್ತಮದ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकार्थः - स्यान्तस्य उपोत्तमस्य अन्त्यस्य च उदात्तस्वरः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक की व्याख्या - यह वार्तिक “न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इस सूत्र में पढ़ा गया है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕದ ವಿವರಣೆ - ಈ ವಾರ್ತಿಕವು \" ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ \" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकव्याख्या - इदं वार्तिकं \"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इति सूत्रे पठितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्यान्तस्य उपोत्तमं च ये वार्तिक में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ ಉಪೋತ್ತಮಂ ಚ ಎಂದು ವಾರ್ತಿಕದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "स्यान्तस्य उपोत्तमं च इति वार्तिकगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ स्यान्तस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, उपोत्तमम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, च यह अव्ययपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನ. ’ಉಪೋತ್ತಮಮ್’ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನ. ’ಚ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र स्यान्तस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, उपोत्तमम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, च इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ स्यान्त पद से निगद में षष्ठ्यन्त से प्रयुज्यमान स्यान्त पदों का ग्रहण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂತಪದದಿಂದ ನಿಗದದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಯಾಂತಪದಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र स्यान्तपदेन निगदे षष्ठ्यन्ततया प्रयुज्यमानानि स्यान्तानि पदानि ग्राह्याणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार प्रकृत वार्तिक से उस पद के ही और उपोत्तम अर्थात्‌ अन्त्य से पूर्व अन्त्य को उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಉಪೋತ್ತಮವಾದಂತಹ ಪದಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಅಂತಿಮವರ್ಣದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च प्रकृतवार्तिकेन तस्यैव पदस्य उपोत्तमस्य अर्थात्‌ अन्त्यात्‌ पूर्वस्य अन्त्यस्य च उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ चकार से अन्तः इस पद की अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಚಕಾರದಿಂದ ’ಅಂತಃ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र चकारेण अन्तः इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकृत वार्तिक से स्यान्त पद के अन्त्य का, और अन्त्य से पूर्व का उदात्त स्वर करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಸ್ಯಾಂತವಾದಂತಹ ಪದದ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವರ್ಣದ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन प्रकृतवार्तिकेन स्यान्तस्य पदस्य अन्त्यस्य अन्त्यात्‌ पूर्वस्य च उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक अर्थ का समन्वय - गार्ग्यस्य यहाँ पर गार्ग्यस्य यह स्यान्त पद है, उससे यहाँ ग्य - इस उपोत्तम अकार का और स्य - यहाँ अकार का प्रकृत वार्तिक से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ’ಗಾರ್ಗ್ಯಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಸ್ಯಾಂತಪದವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ’ಗ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಉಪೋತ್ತಮವಾದಂತಹ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ’ಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकार्थसमन्वयः - गार्ग्यस्य इत्यत्र गार्ग्यस्य इति स्यान्तं पदम्‌, तस्मात्‌ अत्र ग्य - इति उपोत्तमस्य अकारस्य स्य - इत्यत्र अकारस्य च प्रकृतवार्तिकेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( वा. ६५४) वार्तिक का अर्थ - स्यान्त नामधेय का उपोत्तम उदात्त विकल्प से होता है।", "Kannada": "(ವಾ. 654) ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥ - ಸ್ಯಾಂತ-ನಾಮಧೇಯದ ಉಪೋತ್ತಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(वा. ६५४) वार्तिकार्थः - स्यान्तस्य नामधेयस्य उपोत्तममुदात्तं वा स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक की व्याख्या - यह वार्तिक भी “न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इस सूत्र में पढ़ा गया है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕದ ವಿವರಣೆ - ಈ ವಾರ್ತಿಕವು ಕೂಡ \"ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಠಿತಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकव्याख्या - इदमपि वार्तिकं \"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इति सूत्रे पठितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे विकल्प से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन वैकल्पिकः उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह दो पद वाला वार्तिक है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಾರ್ತಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकमिदं वार्तिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वा यह अव्ययपद है, और नामधेयस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ವಾ’ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ. ’ನಾಮಧೇಯಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वा इति अव्ययपदम्‌, नामधेयस्य इति च षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' स्यान्तस्योपोत्तमं च' इस वार्तिक से यहाँ स्यान्तस्य इस षष्ठी एकवचनान्त पद, उपोत्तमम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಸ್ಯಾತಸ್ಯೋಪೋತ್ತಮಂ ಚ\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಾದಂತಹ ’ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದ ಮತ್ತು ’ಉಪೋತ್ತಮಮ್’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'स्यान्तस्योपोत्तमं च' इति वार्तिकात्‌ अत्र स्यान्तस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, उपोत्तमम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्यान्तस्य यह नामधेय इस पद का विशेषण है।", "Kannada": "’ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ’ನಾಮಧೇಯಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्यान्तस्य इति नामधेयस्य इति पदस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नामधेयस्य इस पद से निगद में षष्ठ्यन्त से प्रयोग किये गये नामवाचक स्यान्त पदो का ग्रहण करते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ನಾಮಧೇಯಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ನಿಗದದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ನಾಮವಾಚಕಪದಗಳಾಂದಂತಹ ಸ್ಯಾಂತಪದಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र नामधेयस्य इति पदेन निगदे षष्ठ्यन्ततया प्रयुज्यमानानि नामवाचकानि स्यान्तानि पदानि ग्राह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत वार्तिक से उस नामवाचक स्यान्त पद के उपोत्तमस्य अर्थात्‌ अन्त्य से पूर्व का उदात्त स्वर करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ನಾಮವಾಚಕವಾದಂತಹ ಸ್ಯಾಂತಪದದ ಅಂತಿಮವರ್ಣದಿಂದ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतवार्तिकेन तस्य नामवाचकस्य स्यान्तस्य पदस्य उपोत्तमस्य अर्थात्‌ अन्त्यात्‌ पूर्वस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वा इस पदग्रहण से वह उदात्त स्वर विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ವಾ’ ಎಂಬ ಪದದ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वा इति पदग्रहणात्‌ स उदात्तस्वरः विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वार्तिक से जिस पक्ष में उपोत्तम के उदात्त स्वर का अभाव है उस पक्ष में स्यान्त के अन्त का उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಯಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉಪೋತ್ತಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन वार्तिकेन यस्मिन्‌ पक्ष उपोत्तमस्य उदात्तस्वराभावः तस्मिन्‌ पक्षे स्यान्तस्य अन्तस्य उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह भी अन्त स्थानीय उदात्त स्वर इस वार्तिक से ही होता है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ವರ್ಣಕ್ಕೆ ಆಗುವಂತಹ ಈ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयमपि अन्तस्थानीयः उदात्तस्वरः अनेनैव वार्तिकेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक अर्थ का समन्वय - देवदत्तस्य यह नामवाचक पद है, किन्तु यहाँ यह पद्‌ स्यान्त है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕಾರ್ಥಸಮನ್ವಯ - ದೇವದತ್ತಸ್ಯ ಎಂಬುದು ನಾಮವಾಚಕಪದವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಪದವು ಸ್ಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकार्थसमन्वयः - देवदत्तस्य इति नामवाचकं पदम्‌, किञ्च अत्र पदमिदं स्यान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत वार्तिक से यहाँ नामवाचक देवदत्तस्य इस पद के उपोत्तमस्य अर्थात्‌ अन्त्य से पूर्व का विकल्प से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಾಮವಾಚಕಪದವಾದ ’ದೇವದತ್ತಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವರ್ಣಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतवार्तिकेन अत्र नामवाचकस्य देवदत्तस्य इति पदस्य उपोत्तमस्य अर्थात्‌ अन्त्यात्‌ पूर्वस्य विकल्पेन उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके अभाव पक्ष में अन्तस्य इसके स्य - इसके अकार को उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಅದು ಆಗದೇ ಇದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ’ಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदभावपक्षे च अन्तस्य स्य - इति अकारस्य उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभाषा छन्दसि इस सूत्र में विभाषा इस पद का ग्रहण कैसे किया है?", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ವಿಭಾಷಾ’ ಪದಗ್ರಹಣೆಯು ಹೇಗೆ ?", "Sanskrit": "विभाषा छन्दसि इति सूत्रे विभाषा इति पदग्रहणं कथम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "निगद क्या है?", "Kannada": "ನಿಗದ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "को निगदः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "निगद में यजमान के नामवाचक प्रातिपदिक में कौन सी विभक्ति होती है?", "Kannada": "ನಿಗದದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನ ನಾಮವಾಚಕವಾದಂತಹ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "निगदे यजमानस्य नामवाचके प्रातिपदिके का विभक्तिः भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अमुष्येत्यन्तः इस वार्तिक से कैसे स्यान्तस्य षष्ठ्यन्त पद का अन्त उदात्त नहीं होता है?", "Kannada": "\"ಅಮುಷೇತ್ಯಂತಃ\" ಎಂಬ ವರ್ತಿಕದಿಂದ ಸ್ಯಾಂತವಾದಂತಹ ಷಷ್ಠ್ಯಂತಪದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಅಂತೋದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "अमुष्येत्यन्तः इति वार्तिकेन कथं स्यान्तस्य षष्ठ्यन्तपदस्य न अन्तोदात्तत्वम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "( १.२.३८ ) सूत्र का अर्थ- देव ब्राह्मण् शब्दों को स्वरित के स्थान में अनुदात्त होता है, सुब्रह्मण्या निगद में।", "Kannada": "(1.2.38) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣರ ಸ್ವರಿತಸ್ವರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಖ್ಯನಿಗದದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "(१.२.३८) सूत्रार्थः-देवब्रह्मणोः स्वरितस्य अनुदात्तः स्यात्‌ सुब्रह्मण्यायाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ -  ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु एतद्‌ विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे वर्तेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवब्रह्मणोः अनुदात्तः ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ ಅನುದಾತ್ತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "देवब्रह्मणोः अनुदात्तः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ देवब्रह्मणोः: ये सप्तमी द्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀವಿಭಕ್ತಿಯ ದ್ವಿವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र देवब्रह्मणोः इति सप्तमीद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अनुदात्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व “न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इस सूत्र से स्वरितस्य इस षष्ठ्यन्त तथा सुब्रह्मण्यायाम्‌ इस सप्तम्यन्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "\"ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಾದಂತಹ ’ಸ್ವರಿತಸ್ಯ’ ಎಂಬ ಪದ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತವಾದತಂಹ ’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ’ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्मात्‌ 'न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इति सूत्रात्‌ स्वरितस्य इति षष्ठ्यन्तं तथा सुब्रह्मण्यायाम्‌ इति सप्तम्यन्तं पदं च अत्र अनुवर्तेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्यायां देवब्रह्मणोः स्वरितस्य अनुदात्तः यह पद का अन्वय है।", "Kannada": "ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ಅನುದಾತ್ತಃ ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्यायां देवब्रह्मणोः स्वरितस्य अनुदात्तः इति पदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवब्रह्मणोः यहाँ पर ` देवश्च ब्रह्मा च इत्यनयोः द्वन्द्व समास में 'देवब्रह्माणौ, तयो: देवब्रह्मणोः।", "Kannada": "ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸ. ’ದೇವಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಾಣೌ, ತಯೋಃ ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ’ ಎಂದು ವಿಗ್ರಹ.", "Sanskrit": "देवब्रह्मणोः इत्यत्र 'देवश्च ब्रह्मा च इत्यनयोः द्वन्द्वसमासे 'देवब्रह्माणौ, तयोः देवब्रह्मणोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस देव शब्द में, ब्रह्मन्‌ शब्द मे परे इस अर्थ में है।", "Kannada": "ದೇವಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದ ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य देवशब्दे ब्रह्मण्‌-शब्दे च परे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तः यह प्रथमान्त विधीयमान पद है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯವಿಭಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तः इति प्रथमान्तं विधीयमानं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्यायाम्‌ इसके सुब्रह्मण्य नाम यजुर्वेद के मन्त्र विशेष में इस अर्थ में।", "Kannada": "’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಮ್’ ಎಂದರೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನಾಮಕವಾದ ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಂತ್ರವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्यायाम्‌ इत्यस्य सुब्रह्मण्यनामके यजुर्वेदस्य मन्त्रविशेषे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार सूत्र अर्थ होता है - सुब्रह्मण्य नाम यजुर्वेद के मन्त्र विशेष में देव ब्रह्मन्‌ शब्द के स्वरित के स्थान में अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನಾಮಕ ಯಜುರ್ವೇದಮಂತ್ರವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ದೇವ-ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರಿತಸ್ವರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सूत्रार्थो भवति- सुब्रह्मण्यनामके यजुर्वेदस्य मन्त्रविशेषे देवब्रह्मणोः शब्दयोः स्वरितस्य अनुदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इस सूत्र से उदात्त प्राप्ति प्रकृत सूत्र से उसको अनुदात्त स्वर होता है ऐसा जानना चाहिए।", "Kannada": "\" ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಸ್ವರದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः 'इति सूत्रेण उदात्ते प्राप्ते प्रकृतसूत्रेण तस्य अनुदात्तस्वरः इति बोध्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय - सुब्रह्मण्यनाम यजुर्वेद के मन्त्र विशेष में देवशब्द तथा ब्रह्मण्‌-शब्द का प्रयोग है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ - ಈ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನಾಮಕ-ಯಜುರ್ವೇದಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ್-ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः - अस्मिन्‌ सुब्रह्मण्यनामके यजुर्वेदस्य मन्त्रविशेषे देवशब्दः तथा ब्रह्मण्‌-शब्दः प्रयुक्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: देवा ब्रह्माण आगच्छत्‌ इस उदाहरण में देवा यहाँ पर वकार से उत्तर आकार का तथा ब्रह्माण यहाँ ह्या से उत्तर आकार का “न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इससे उदात्त की प्राप्ति है इस प्रकृत सूत्र से उसको अनुदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಉದಾಹರಣವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ’ದೇವಾ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ’ಬ್ರಹ್ಮಾಣ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ \" ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಎರಡೂ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः देवा ब्रह्माण आगच्छत इत्यस्मिन्‌ उदाहरणे देवा इत्यत्र वकारोत्तरस्य आकारस्य तथा ब्रह्माण इत्यत्र ह्योत्तरस्य आकारस्य 'न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इत्यनेन उदात्ते प्राप्ते अनेन प्रकृतसूत्रेण तयोः अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( १.२.३९ ) सूत्र का अर्थ- स्वरित से उत्तर संहिता विषय में अनुदातों को एकश्रुति होती है।", "Kannada": "(1.2.39) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಗಳ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः-स्वरितात्‌ परेषाम्‌ अनुदात्तानां संहितायामेकश्रुतिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं तावद्‌ विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ स्वरिताद्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है, संहितायाम यह सप्तमी एकवचनान्त तथा अनुदात्तानाम यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "’ಸ್ವರಿತಾತ್’ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮೀ-ಏಕವಚನಾಂತ. ’ಸಂಹಿತಾಯಾ’ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ-ಏಕವಚನಾಂತ. ಮತ್ತು ’ಅನುದಾತ್ತಾನಾಮ್’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ-ಬಹುವಚನಾಂತ.", "Sanskrit": "तत्र स्वरिताद्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं, संहितायामिति सप्तम्येकवचनान्तं तथा अनुदात्तानामिति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक श्रुति दूरात्सम्बुद्धौ” इस सूत्र से यहाँ एक श्रुतिः इस एकवचनान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಏಕಶ್ರುತಿ ದೂರಾತ್ಸಂಬುದ್ಧೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ’ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂಬ ಏಕವಚನಾಂತದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकश्रुति दूरात्सम्बुद्धौ इति सूत्रादिह एकश्रुतिः इति एकवचनान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरिंताद्‌ यह पञ्चम्यन्त पद है, अतः तस्मादित्युत्तरस्य इस परिभाषा से स्वरित से परे इस अर्थ को जानना चाहिए।", "Kannada": "’ಸ್ವರಿತಾತ್’ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮ್ಯಂತಪದ. ಆದ್ದರಿಂದ \"ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯುತ್ತರಸ್ಯ\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾಸೂತ್ರದ ಅನುಸಾರ ಸ್ವರಿತದ ಮುಂದಿರುವ ಎಂಬ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरिताद्‌ इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌, अतः तस्मादित्युत्तरस्य इति परिभाषया स्वरितात्‌ परस्य इत्यर्थो बोध्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकश्रुतिः यह प्रथमान्त पद है, अतः उसका विधायक पद है।", "Kannada": "ಏಕಶ್ರುತಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯವಿಭಕ್ತ್ಯಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकश्रुतिः इति प्रथमान्तं पदम्‌, अतः तद्‌ विधायकपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदातों का यहाँ जाति में बहुवचन है।", "Kannada": "’ಅನುದಾತ್ತಾನಾಮ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜಾತಿಯ ವಿವಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तानाम्‌ इत्यत्र जातौ बहुवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे एक दो और बहुतों की विधि समझनी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಅಥವಾ ಅಧಿಕವರ್ಣಗಳಿಗೆ ವಿಧಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तेन एकस्य द्वयोः बहूनां च विधिः बोध्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अनुदात्तानाम्‌ इसका अर्थ है, अनुदात्त का, दो अनुदातों का, अथवा अनेक अनुदात्तों का।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ’ಅನುದಾತ್ತಾನಾಮ್’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ, ಎರಡು ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ , ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः अनुदात्तानाम्‌ इत्यस्य अर्थः अनुदात्तस्य अनुदात्तयोः अनुदात्तानां वा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहितायाम्‌ यहाँ पर विषय सप्तमी है।", "Kannada": "’ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಿಷಯಸಪ್ತಮೀ ಇರುವುದು.", "Sanskrit": "संहितायाम्‌ इत्यत्र विषयसप्तमी वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एका श्रुतिः यस्य तत्‌ एकश्रुति' इति बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "’ಏಕಾ ಶ್ರುತಿಃ ಯಸ್ಯ ತತ್ ಏಕಶ್ರುತಿ’ ಎಂದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "एका श्रुतिः यस्य तत्‌ एकश्रुति इति बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवण को श्रुति कहते है।", "Kannada": "ಶ್ರವಣವೇ ಶ್ರುತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रवणं श्रुतिः"}}
{"translation": {"Hindi": "दूर से बुलाने पर, उदात्त-अनुदात्त-स्वरित स्वरों की एकश्रुति होती है।", "Kannada": "ದೂರದಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಗಳ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दूरादाह्वाने सति, उदात्त-अनुदात्त-स्वरितस्वराणाम्‌ एकश्रुतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ उदात्त अनुदात्त स्वरित के पृथक्‌ कोई भी स्वर सुनाई नहीं देता है, वह एक श्रुति स्वर है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ವರವ ಕೂಡ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಏಕಶ್ರುತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र उदात्तानुदात्तस्वरितानां पृथक्‌ कोऽपि स्वरः न श्रूयते सः एकश्रुतिस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संहितायां स्वरिताद्‌ अनुदात्तानाम्‌ एकश्रुतिः स्याद ये सूत्र में आये पदों का अन्वय है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತಾಯಾಮ್, ಸ್ವರಿತಾತ್, ಅನುದಾತ್ತಾನಾಮ್, ಏಕಶ್ರುತಿಃ, ಸ್ಯಾತ್  ಎಂದು ಸೂತ್ರಪದಗಳ ಸಮನ್ವಯ.", "Sanskrit": "संहितायां स्वरिताद्‌ अनुदात्तानाम्‌ एकश्रुतिः स्यादिति सूत्रगतपदानाम्‌ अन्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण रूप से सूत्र का अर्थ होता है - संहिता के होने पर स्वरित स्वर से परे विद्यमान अनुदात्त स्वरों की एकश्रुति होती है, अर्थात्‌ कोई भी विशिष्ट स्वर सुनाई नहीं देता है यह भाव है।", "Kannada": "ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ- ಸಂಹಿತೆ ಇದ್ದಾಗ ಸ್ವರಿತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಗಳಿಗೆ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ವರವೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "साकल्येन सूत्रस्य अर्थो भवति- संहितायां सत्यां स्वरितस्वरात्‌ परं विद्यमानानाम्‌ अनुदात्तस्वराणां एकश्रुतिः भवति अर्थात्‌ कोऽपि विशिष्टः स्वरः न श्रूयते इति भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में “मे' इस शब्द में स्वरित स्वर है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ - ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ’ಮೇ’ ಎಂಬುದು ಸ್ವರಿತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन्‌ उदाहरणे मे इति शब्दे स्वरितस्वरः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे परे गङ्गे-यमुने इत्यादि शब्द है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ’ಗಂಗೇ’ ’ಯಮುನೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ परं वर्तते गङ्गे- यमुने इत्यादयः शब्दाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ये अनुदात्त है।", "Kannada": "ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.", "Sanskrit": "एते च अनुदात्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरित स्वर से परे विद्यमान होने से अनुदातो की उन गङ्गे यमुने इत्यादि शब्दों की एकश्रुति सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಸ್ವರಿತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾದಂತಹ ’ಗಂಗೇ’ ’ಯಮುನೇ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितस्वरात्‌ परं विद्यमानत्वात्‌ अनुदात्तानां तेषां गङ्गे यमुने इत्यादीनां शब्दानाम्‌ एकश्रुतिः सिद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "( १,२.४० ) सूत्र का अर्थ- उदात्तस्वरितौ परौ यस्मात्तस्य अनुदात्तस्य सन्नतरः स्यात्‌।", "Kannada": "(1.2.40) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಪರಕವಾದಂತಹ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸನ್ನತರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.२.४०) सूत्रार्थः-उदात्तस्वरितौ परौ यस्मात्तस्य अनुदात्तस्य सन्नतरः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ರೀತಿಯ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं तावद्‌ विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ स्त्रे द्वे पदे विद्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ 'उदात्तस्वरितपरस्य' यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, सन्नतरः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, किन्तु अनुदात्तानाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಪರಸ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ-ಏಕವಚನಾಂತ, ’ಸನ್ನತರಃ’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತ, ’ಅನುದಾತ್ತನಾಮ್’ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ-ಬಹುವಚನಾಂತ.", "Sanskrit": "तत्र उदात्तस्वरितपरस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं, सन्नतरः इति प्रथमैकवचनान्तं, किञ्च अनुदात्तानाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्त ग्रहण की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಗ್ರಹಣದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तग्रहणम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितपरस्य यहाँ पर “पर' शब्द का प्रत्येक के साथ अभिसम्बन्ध है।", "Kannada": "’ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಪರಸ್ಯ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪರಶಬ್ದವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಬನ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितपरस्य इत्यत्र परशब्दः प्रत्येकम्‌ अभिसम्बध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त परे है जिससे वह उदात्तपरः, स्वरित परे है जिससे वह स्वरितपरः।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಃ ಪರಂ ಯಸ್ಮಾತ್ ಸಃ ಉದಾತ್ತಪರಃ. ಸ್ವರಿತಃ ಪರಂ ಯಸ್ಮಾತ್ ಸಃ ಸ್ವರಿತಪರಃ ಎಂದು ವಿಗ್ರಹ.", "Sanskrit": "उदात्तः परं यस्मात्‌ स उदात्तपरः, स्वरितः परं यस्मात्‌ स स्वरितपरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त परे और स्वरित परे अनुदात्तके स्थान में अनुदात्तर आदेश हो जाता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಪರ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಪರವಾದಂತಹ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸನ್ನತರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तपरस्य स्वरितपरस्य च अनुदात्तस्य सन्नतर आदेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सन्न शब्द का नीचे के इस अर्थ में प्रयोग है।", "Kannada": "ಸನ್ನಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ನೀಚೈಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सन्नशब्दस्य नीचैः इति अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सन्नतर इसका अर्थ अनुदात्ततर है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸನ್ನತರ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಅನುದಾತ್ತತರ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः सन्नतर इत्यस्य अनुदात्ततरः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार सूत्र का अर्थ होता है - उदात्त स्वर और स्वरित स्वर जब परे रहते है, तब पूर्व के अनुदात्त स्वर को अनुदात्तर आदेश होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಹೀಗೆ - ಉದಾತ್ತಸ್ವರ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ಯಾವಾಗ ಮುಂದೆ ಇರುತ್ತದೋ ಆಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಕ್ಕೆ ಸನ್ನತರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सूत्रार्थो भवति- उदात्तस्वरः स्वरितस्वरश्च यदा परे तिष्ठतः, तदा पूर्वस्य अनुदात्तस्वरस्य सन्नतरः आदेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- वेद में सम्बोधन पद को आमन्त्रित शब्द से कहते हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ- ವೇದದಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧನಪದವು ಆಮಂತ್ರಿತ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- वेदे सम्बोधनपदम्‌ आमन्त्रितशब्देन उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अनुदात्त स्वर निघात शब्द को कहते है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಸ್ವಾವು ನಿಘಾತಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्वरः च निघातशब्देन उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ 'मे' शब्दको आश्रित करके सरस्वति यहाँ पर आमन्त्रित निघात है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ಮೇ’ಶಬ್ದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ’ಸರಸ್ವತಿ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿತನಿಘಾತಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र मेशब्दम्‌ आश्रित्य सरस्वति इत्यत्र आमन्त्रितनिघातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुतुद्रि शब्द का तो पाद आदि होने से निघात नहीं होता है।", "Kannada": "’ಶುತುದ್ರಿ’ಶಬ್ದವು ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನಿಘಾತಸ್ವರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शुतुद्रिशब्दस्य तु पादादित्वात्‌ निघातो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाद के आदि में विद्यमान होने से, आमन्त्रित होने से षष्ठी से और आमन्त्रित के स्थान से शुतुद्रि शब्द के शकार से उत्तर उकार उदात्त होता है, अत: उसके परे होने पर पूर्व सरस्वति शब्द की इकार के स्थान से अनुदात्त के स्थान में अनुदात्तर आदेश होता है।", "Kannada": "ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಆಮಂತ್ರಿತ ಆದ್ದರಿಂದ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿರುವ \"ಆಮಂತ್ರಿತಸ್ಯ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಉಕಾರವು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಮುಂದಿದ್ದಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವ ಸರಸ್ವತಿಶಬ್ದದ ಇಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸನ್ನತರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पादस्य आदौ विद्यमानत्वात्‌, आमन्त्रितत्वात्‌ च षाष्ठेन आमन्त्रितस्य च इत्यनेन शुतुद्रिशब्दस्य शकारोत्तरः उकारः उदात्तः भवति, अतः तस्मिन्‌ परे सति पूर्वस्य सरस्वतिशब्दस्य इकारस्य अनुदात्तस्य सन्नतरः आदेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यचक्षयत्स्वः यहाँ पर “वि-इति' उपसर्ग होने से आद्युदात्त है।", "Kannada": "’ವ್ಯಚಕ್ಷಯತ್ಸ್ವಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ’ವಿ’ ಎಂಬುದು ಉಪಸರ್ಗವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यचक्षयत्स्वः इत्यत्र \"वि-इति' उपसर्गत्वाद्‌ आद्युदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि इससे परे अचक्षयत्स्व इस तिङन्त की तिङ इससे निघात है।", "Kannada": "’ವಿ’ ಇದರ ಮುಂದಿರುವ ’ಅಚಕ್ಷಯತ್’ ಎಂಬ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ \"ತಿಙ್ಙತಿಙಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಘಾತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वि इत्यतः परम्‌ अचक्षयदिति तिङन्तस्य तिङः इत्यनेन निघातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वः: यहाँ 'न्यङस्वरौ स्वरितो' इससे स्वरित है।", "Kannada": "’ಸ್ವಃ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ \"ನ್ಯಙ್ಸ್ವರೌ ಸ್ವರಿತೌ\" ಎಂಬುವುದರಿಂದ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वः इत्यत्र 'न्यङ्स्वरौ स्वरितौ' इत्यनेन स्वरितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस स्वरित स्वर परे होने पर ऊपर के सूत्र से यकार उत्तर अकार को सन्नतर ( अनुदात्ततर) स्वर सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಸನ್ನತರ ಎಂದರೆ ಅನುದಾತ್ತತರಸ್ವರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ स्वरितस्वरे परे सति प्रोक्तसूत्रेण यकारोत्तरस्य अकारस्य सन्नतरः (अनुदात्ततरः) स्वरः सिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीय उदाहरण में क्व इस शाब्द में स्वरित स्वर विद्यमान है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ’ಕ್ವ’ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸ್ವರಿತಸ್ವರಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीये उदाहरणे क्व इति शब्दे स्वरितस्वरो विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उससे परे होने पर अध्यापक शब्द के ककार से उत्तर अकार अनुदात्त है, उसका इस सूत्र से सन्नतर आदेश होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ’ಅಧ್ಯಾಪಕ’ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಕಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸನ್ನತರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्मिन्‌ परे सति अध्यापकशब्दस्य ककारोत्तरः अकारः अनुदात्तः, तस्य अनेन सूत्रेण सन्नतर आदेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ८.१.३ ) सूत्र का अर्थ- जिसकी आम्रेडित संज्ञा होती है वह अनुदात्त भी होता है।", "Kannada": "(8.1.3) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಎರಡು ಸರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಇರುವ ಶಬ್ದವು ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.१.३) सूत्रार्थः-द्विरुक्तस्य परं रूपम्‌ अनुदात्तं स्यात्‌।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं तावत्‌ विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे विद्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अनुदात्तम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ’ಅನುದಾತ್ತಮ್’ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ-ಏಕವಚನಾಂತ.", "Sanskrit": "तत्र अनुदात्तम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व से “तस्य परमाम्रेडितम्‌ इस सूत्र में आम्रेडित संज्ञा करते है।", "Kannada": "\"ತಸ್ಯ ಪರಮಾಮ್ರೇಡಿತಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ’ಆಮ್ರೇಡಿತ’ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्मात्‌ \"तस्य परमाम्रेडितम्‌ इति सूत्रे आम्रेडितसंज्ञा क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सर्वस्य द्वे' इस अधिकार में यह सूत्र है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು \"ಸರ್ವಸ್ಯ ದ್ವೇ\" ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "\"सर्वस्य द्वे\" इत्यस्मिन्‌ अधिकारे वर्तते इदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अधिकार में कहे हुए शब्दों को द्वित्व होता है।", "Kannada": "ಈ ಅಧಿಕಾರಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಶಬ್ದಗಳ ದ್ವಿತ್ವ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अधिकारे उक्तानां शब्दानाम्‌ द्वित्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वित्व करने पर उन दोनों शब्दों के मध्य में जो दूसरा शब्द है, उसकी “तस्य परमाम्रेडितम्‌' इस सूत्र से आम्रेडितसंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎರಡನೇ ಶಬ್ದವು \"ತಸ್ಯ ಪರಮಾಮ್ರೇಡಿತಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ’ಆಮ್ರೇಡಿತ’ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वित्वे कृते द्वयोः शब्दयोः मध्ये यः द्वितीयः शब्दः, तस्य 'तस्य परमापम्रेडितम्‌' इति सूत्रेण आम्रेडितसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आम्रेडित का उदाहरण है- चौर चौर, वृषल वृषल, दस्यो दस्यो घातयिष्यामि त्वा, बन्धयिष्यामि त्वा इत्यादि।", "Kannada": "ಆಮ್ರೇಡಿತದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ - ಚೌರ ಚೌರ, ವೃಷಲ ವೃಷಲ, ದಸ್ಯೋ ದಸ್ಯೋ ಘಾತಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾ, ಬಂಧಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "आम्रेडितस्य उदाहरणानि भवन्ति चौर चौर, वृषल वृषल, दस्यो दस्यो घातयिष्यामि त्वा, बन्धयिष्यामि त्वा इत्यादि|"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आम्रेडित संज्ञक की इस सूत्र से अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆ ’ಆಮ್ರೇಡಿತ’ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य आम्रेडितसंज्ञकस्य अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार सम्पूर्ण सूत्र का अर्थ होता है की दो कहे हुए शब्दों के मध्य में जो पर है, उसको अनुदात्त हो।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎರಡನೇ ಶಬ್ದವು ಯಾವುದೋ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "एवञ्च साकल्येन सूत्रार्थो भवति द्विः उक्तयोः शब्दयोः मध्ये यः परः, तस्य अनुदात्तं स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में दिवे दिवे यहाँ पर दो बार दिवे-शब्द का प्रयोग है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ-ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ದಿವೇ ದಿವೇ ಎಂದು ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन्‌ उदाहरणे दिवे दिवे इत्यत्र वारद्वयं दिवे-शब्दः प्रयुक्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः दूसरे दिवे-शब्द का इस सूत्र से अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡನೇ ಶಬ್ದವಾಗಿರುವ ’ದಿವೇ’ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः द्वितीयस्य दिवे-शब्दस्य अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरो भवतीति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- प्रकृति स्वर में प्राप्त पर के स्थान में अनुदात्त कहा है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಮುಂದಿರುವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- प्रकृतिस्वरे प्राप्ते परस्य अनुदात्तत्वम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्त शब्द यहाँ पर शास्त्रीय अनुदात्त नहीं है, तो क्या है?", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ ಅನುದಾತ್ತಶಬ್ದವಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "अनुदात्तशब्दः अत्र न शास्त्रीयम्‌ अनुदात्तम्‌, तर्हि किम्?"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका यहाँ अन्वर्थ ही ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅದರ ಅನ್ವರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्य अत्र अन्वर्थ एव ग्राह्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका विग्रह होता है अविद्यमान उदात्त को अनुदात्त को।", "Kannada": "’ಅವಿದ್ಯಮಾನಮ್ ಉದಾತ್ತಮ್ ಅನುದಾತ್ತಮ್’ ಎಂದು ಅನುದಾತ್ತಪದದ ವಿಗ್ರಹ.", "Sanskrit": "तस्य विग्रहो भवति अविद्यमानम्‌ उदात्तम्‌ अनुदात्तम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रीय अनुदात्त की यदि विवक्षा होती तो वहाँ सम्बन्ध अर्थ में षष्ठी का उच्चारण होता है यह विशेष है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅನುದಾತ್ತಶಬ್ದದ ವಿವಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀವಿಭಕ್ತಿಯ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ.", "Sanskrit": "शास्त्रीयम्‌ अनुदात्तं यदि विवक्षितं स्यात्‌ तर्हि तत्र सम्बन्धार्था षष्ठी उच्चारणीया इति विशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्यायाम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "’ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಮ್’ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्यायाम्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "देवब्रह्मणोरनुदात्तः इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೊರನುದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "देवब्रह्मणोरनुदात्तः इति सूत्रस्य कोऽर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्यायाम्‌ उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः इस सूत्र में विधीयमान एकश्रुति स्वर क्या है?", "Kannada": "ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಖ್ಯಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಉದಾತ್ತಸ್ವರಪರಸ್ಯ ಸನ್ನತರಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಿಸುವ ಏಕಶ್ರುತಿ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्यायाम्‌ उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः इति सूत्रे विधीयमानः एकश्रुतिस्वरः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरितात्संहितायामनुदात्तानाम्‌ इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಸ್ವರಿತಾತ್ಸಂಹಿತಾಯಾಮನುದಾತ್ತಾತಾಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "स्वरितात्संहितायामनुदात्तानाम्‌ इति सूत्रस्य कोऽर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में आमन्त्रित शब्द का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿದಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "वेदे आमन्त्रितशब्दार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः इस सूत्र का अर्थ लिखिए।", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಪರಸ್ಯ ಸನ್ನತರಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः इति सूत्रस्य अर्थं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "`अनुदात्तं च' इस सूत्र का अर्थ लिखिए।", "Kannada": "\"ಅನುದಾತ್ತಂ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ ?", "Sanskrit": "'अनुदात्तं च' इति सूत्रस्य अर्थं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "`अनुदात्तं च' इस सूत्र में अनुदात्त शब्द का अर्थ क्या है?", "Kannada": "\"ಅನುದಾತ್ತಂ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "'अनुदात्तं च' इति सूत्रे अनुदात्तशब्दार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त से परे अनुदात्त को स्वरित होता है, परन्तु यदि अनुदात्त के परे उदात्त अथवा स्वरित हो तो पूर्व अनुदात्त के स्थान में स्वरित नहीं होता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಅನುದಾತ್ತದ ಮುಂದೆ ಸ್ವರಿತ ಇದ್ದರೆ ಮುಂಚಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "उदात्तात्परस्य अनुदात्तस्य स्वरितो भवति परन्तु यदि अनुदात्तस्य परं उदात्तः स्वरितो वा स्यात्‌ तर्हि पूर्वस्य अनुदात्तस्य स्वरितो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गार्ग्य आदि ऋषियों के मत में तो स्वरित ही होता है उसका निषेध नहीं होता है।", "Kannada": "ಗಾರ್ಗ್ಯಾದಿ ಋಷಿಗಳ ಮತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತವೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿಷೇಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "गार्ग्यादीनाम्‌ ऋषीणां मते तु स्वरित एव भवति तस्य निषेधो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूर से सम्बोधन वाक्य की एक श्रुति का विधान है।", "Kannada": "ದೂರದಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಬೋಧನವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दूरात्‌ सम्बूद्धौ वाक्यस्य एकश्रुतिः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ एक श्रुति विषय में विग्रह सहित उदाहरण का भी वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹಪುರಸ್ಸರವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆ ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र एकश्रुतिविषये विग्रहपुरस्सरम्‌ उदाहरणमपि वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त, अनुदात्त, स्वरित स्वरों के लोप को ही एक श्रुति कहते हैं।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತ-ಅನುದಾತ್ತ-ಸ್ವರಿತರಗಳ ತಿರೋಧಾನವೇ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तस्वरितस्वराणां तिरोधानम्‌ एकश्रुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङखसामसु ' इस सूत्र से जप, न्यूङ्ख और साम से भिन्न यज्ञकर्म के मन्त्र में एकश्रुति होती है।", "Kannada": "\"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯೂಂಖಸಾಮಸು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಪ-ನ್ಯೂಂಖ-ಸಾಮಭಿನ್ನವಾದಂತಹ ಯಜ್ಞಕರ್ಮಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इति सूत्रेण जपभिन्ने न्यूङ्गभिन्ने सामभिन्ने च यज्ञकर्मणि मन्त्रः एकश्रुतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जप अनुकरण मन्त्र को कहते है, न्यूङ्खा नाम सोलह प्रकार के ओकार को कहते है, और साम वाक्य विशेषस्थ गीत को कहते है।", "Kannada": "ಜಪ ಎಂದರೆ ಅನುಕರಣಮಂತ್ರ. ನ್ಯೂಂಖ ಎಂದರೆ ೧೬ ಓಕಾರಗಳು. ಸಾಮ ಎಂದರೆ ವಾಕ್ಯವಿಶೇಷವಾದ ಗೀತೆಗಳು.", "Sanskrit": "जपः अनुकरणमन्त्रः, न्यूङ्खाः नाम षोडश ओकाराः, सामानि च वाक्यविशेषस्था गीतयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वषट्कारः इस पद से वौषट्‌ इस अव्ययपद को ग्रहण करते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ 'ವಷಟ್ಕಾರಃ' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ 'ವೌಷಟ್' ಎಂಬ ಅವ್ಯಯಪದವು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वषट्कारः इति पदेन वौषट्‌ इति अव्ययपदं गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कार शब्द के ग्रहण करने के विषय में अन्य भी अनेक मत है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ 'ಕಾರಶಬ್ಧ'ದ ಗ್ರಹಣೆ ಆಗುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र कारशब्दस्य ग्रहणविषये अन्यानि अपि बहूनि मतानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विभाषा छन्दसि' इस सूत्र से छन्द में विकल्प से एकश्रुति का विधान है।", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಛಂದಸ್ಸಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"विभाषा छन्दसि\" इति सूत्रेण छन्दसि विकल्पेन ऐकश्रुत्यं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः ' इस सूत्र से सुब्रह्मण्य नामवाले निगद में 'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इस सूत्र से विभाषा छन्दसि इस सूत्र से प्राप्त एक श्रुति का निषेध होता, और स्वरित स्वर के स्थान में उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "\"ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಹೆಸರಿನ ನಿಗದದಲ್ಲಿ \"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯಜಪನ್ಯೂಙ್ಖಸಾಮಸು\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इति सूत्रेण सुब्रह्मण्याख्ये निगदे 'यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इति सूत्रेण विभाषा छन्दसि इति सूत्रेण च प्राप्ता एकश्रुतिः निषिध्यते, स्वरितस्वरस्य च स्थाने उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस मन्त्र वाक्‍य में पाद व्यवस्था नहीं होती है, उसे निगद कहते है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು'ನಿಗದ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ मन्त्रवाक्ये पादव्यवस्था न वर्तते तत्‌ निगद इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्या+ओम्‌ इत्यादि स्थलों में स्वरित स्वर का और उदात्त स्वर के स्थान में एकादेश उदात्तेनोदात्तः इस सूत्र से एकादेश में उदात्त स्वर नहीं होता है, उस सूत्र में अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इस सूत्र से अनुदात्तस्य इस पद की अनुवृति आती है, किन्तु उस एकादेश विधायक सूत्र से उदात्त अनुदात्त के स्थान में ही एकादेश उदात्त होता है, उदात्त स्वरित के स्थान में एकादेश नहीं होता है।", "Kannada": "'ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾ+ಓಂ' ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತಸ್ವರದ ಹಾಗೂ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಾದೇಶೇ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಚ ಯತ್ರೋದಾತ್ತಲೋಪಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಅನುದಾತ್ತಸ್ಯ' ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದರಿಂದ. ಹಾಗೆ ಆ ಏಕಾದೇಶವಿಧಾಯಕಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊರತು ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಗಳ ಸ್ಥಾನಕ್ಕಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्या +ओम्‌ इत्यादिस्थलेषु स्वरितस्वरस्य उदात्तस्वरस्य च स्थाने एकादेश उदात्तेनोदात्तः इति सूत्रेण एकादेशे उदात्तस्वरः न भवति, तस्मिन्‌ सूत्रे अनुदात्तस्य च यत्रोदात्तलोपः इति सूत्रात्‌ अनुदात्तस्य इति पदस्य अनुवर्तनात्‌, किञ्च तेन एकादेशविधायकेन सूत्रेण उदात्तानुदात्तयोः स्थाने एव एकादेश उदात्तः भवति, न तु उदात्तस्वरितयोः स्थाने।"}}
{"translation": {"Hindi": "असावित्यन्तः इस वार्तिक से निगद में प्रथमान्त पद का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "\"ಅಸಾವಿತ್ಯಂತಃ\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ನಿಗದದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असावित्यन्तः इति वार्तिकेन निगदे प्रथमान्तस्य पदस्य अन्तः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्यान्तस्योपोत्तमं च इस वार्तिक से स्यान्त पद के अन्त के और अन्त से पूर्व उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "\"ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯೋಪೋತ್ತಮಂ ಚ\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ 'ಸ್ಯಾಂತ'ಪದದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯದ ಮುಂದಿರುವುದಕ್ಕೂ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्यान्तस्योपोत्तमं च इति वार्तिकेन स्यान्तपदस्य अन्तस्य अन्तात्‌ पूर्वस्य च उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वा नामधेयस्य इस सूत्र से नामवाचक स्यान्त पद के अन्त से पूर्व को विकल्प से उदात्त स्वर होता है, जिस पक्ष में वहाँ अन्त से पूर्व उदात्त नहीं होता है, वहाँ अन्त के स्थान में उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "\"ವಾ ನಾಮಧೇಯಸ್ಯ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಾಮವಾಚಕವಾದ 'ಸ್ಯಾಂತ'ಪದದ ಅಂತ್ಯದ ಮುಂದಿರುವ ಪದಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯದ ಮುಂದಿರುವ ಪದಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वा नामधेयस्य इति सूत्रेण नामवाचकस्य स्यान्तस्य पदस्य अन्तात्‌ पूर्वस्य विकल्पेन उदात्तस्वरः भवति, यस्मिन्‌ पक्षे तत्र अन्तात्‌ पूर्वम्‌ उदात्तः न भवति तत्र अन्तस्य उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव ब्रह्मण शब्दों के स्वरित के स्थान में अनुदात्त हो।", "Kannada": "\"ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋಃ\" ಎಂಬ ಶಬ್ಧಗಳ ಸ್ವರಿತಸ್ವರಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवब्रह्मणोः शब्दयोः स्वरितस्य अनुदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु स्वरित से परे अनुदात्त की एकश्रुति हो।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸ್ವರಿತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಏಕಶ್ರುತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च स्वरितात्‌ परस्य अनुदात्तस्य एकश्रुतिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोबार कहे हुए शब्दों में बाद वाला आम्रेडित संज्ञक शब्द अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಎರಡು ಬಾರಿ ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಶಬ್ಧದ ಮುಂದಿರುವ 'ಆಮ್ರೇಡಿತ'ಸಂಜ್ಞಕ ಶಬ್ಧಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्विवारं उच्यमाने शब्दे परः आम्रेडितसंज्ञकः शब्दः अनुदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "`अग्निमीळे' इस रूप को स्वर सहित सिद्ध कीजिए।", "Kannada": "\"ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ\" ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ವರಸಹಿತ ಸಾಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "'अग्निमीळे' इति रूपं सस्वरं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌' इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "\"ನೊದಾತ್ತಸ್ವರಿತೋದಯಮಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "\"नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ 'इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एकश्रुति दूरात्संबुद्धौ” इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "\"ಏಕಶ್ರುತಿ ದೂರಾತ್ಸಂಬುದ್ಧೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "\"एकश्रुति दूरात्संबुद्धौ\" इति सूत्रं व्यख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "\"ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣ್ಯಜಪನ್ಯೂಙ್ಖಸಾಮಸು\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "\"यज्ञकर्मण्यजपन्यूङ्खसामसु' इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चौस्तरां वा वषट्कारः' इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "\"ಉಚ್ಚೈಸ್ತರಾಂ ವಾ ವಷಟ್ಕಾರಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "उच्चैस्तरां वा वषट्कारः' इति सूत्रं व्यख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विभाषा छन्दसि' इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಾ ಛಂದಸಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "\"विभाषा छन्दसि\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः' इस सूत्र का एक उदाहरण लिखिए।", "Kannada": "\"ನ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವರಿತಸ್ಯ ತೂದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "\"न सुब्रह्मण्यायां स्वरितस्य तूदात्तः\" इति सूत्रस्यैकमुदाहरणं प्रदर्शयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "असावित्यन्तः' इस वार्तिक कौ व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "\"ಅಸಾವಿತ್ಯಂತಃ\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "असावित्यन्तः' इति वार्तिकं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवब्रह्मणोरनुदात्तः इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "\"ದೇವಬ್ರಹ್ಮಣೋರನುದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "देवब्रह्मणोरनुदात्तः इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः इस सूत्र के उदाहरण के प्रकारों को लिखिए।", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಪರಸ್ಯ ಸನ್ನತರಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितपरस्य सन्नतरः इति सूत्रस्य उदाहरणं समन्वयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरित स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಸ್ವರಿತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तानुदात्तस्य स्वरितः  इसके असिद्ध होने से।", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎನ್ನುವುದು 'ಅಸಿದ್ಧ'ವಾಗುವುದರಿಂದ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तस्य स्वरितः इत्यस्य असिद्धत्वात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌' इससे | गार्ग्य-काश्यप-गालव ऋषियों के मत में।", "Kannada": "\"ನೊದಾತ್ತಸ್ವರಿತೋದಯಮಗಾರ್ಗ್ಯಕಾಶ್ಯಪಗಾಲವಾನಾಮ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ. ಗಾರ್ಗ್ಯ - ಕಾಶ್ಯಪ - ಗಾಲವಾನಾಮ್ ಎಂಬ ಋಷಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "नोदात्तस्वरितोदयमगार्ग्यकाश्यपगालवानाम्‌ इत्यनेन। गार्ग्य-काश्यप-गालवानाम्‌ ऋषीणां मते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर इस अर्थ में।", "Kannada": "ಮುಂದಿನದ್ದು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "परमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूर से संबोधन करने वाले वाक्य में एकश्रुति होती है।", "Kannada": "ದೂರದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸುವ ವಾಕ್ಯವು 'ಏಕಶ್ರುತಿ'ಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दूरात्‌ सम्बोधने वाक्यम्‌ एकश्रुति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संबोधन करता है, जिस वाक्य से वह सम्बुद्धि है।", "Kannada": "ಯಾವ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೋ ಅದು'ಸಂಬುದ್ಧಿ'ಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सम्बोधयति येन वाक्येन तत्‌ सम्बुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुकरण मन्त्र अथवा उपांशु प्रयोग जप है।", "Kannada": "ಅನುಕರಣಮಂತ್ರ ಅಥವಾ ಉಪಾಂಶುಪ್ರಯೋಗವು ಜಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुकरणमन्त्रः उपांशुप्रयोगो वा जपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्यूङ्ख नाम सोलह ओकार का है।", "Kannada": "\"ನ್ಯೂಙ್ಖಾ\" ಎಂದರೆ ಹದಿನಾರು 'ಓಕಾರ'ಗಳು.", "Sanskrit": "न्यूङ्खा नाम षोडश ओकाराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतितर उदात्त हे।", "Kannada": "ಅತಿತರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतितराम्‌ उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञकर्मणि इस पद कौ निवृत्ति के लिए।", "Kannada": "'ಯಜ್ಞಕರ್ಮಣಿ' ಎಂಬ ಪದದ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ.", "Sanskrit": "यज्ञकर्मणि इति पदस्य निवृत्त्यर्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चै अपाद बन्ध यजुरात्मक है क्योकि जो मन्त्र वाक्य पढ्ते है वे निगद होते है।", "Kannada": "ಅಪಾದಬಂಧ ಹಾಗೂ ಯಜುರಾತ್ಮಕವಾದ ಯಾವ ಮಂತ್ರವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವು 'ನಿಗದ'ವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "उच्चैरपादबन्धं यजुरात्मकं यत्‌ मन्त्रवाक्यं पठ्यते तद्‌ भवति निगदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्यान्तस्योपोत्तमं च इस वार्तिक से स्यान्तस्य इस पद ग्रहण से।", "Kannada": "\"ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯೋಪೋತ್ತಮಂ ಚ\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ 'ಸ್ಯಾಂತಸ್ಯ' ಎಂಬ ಪದಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ.", "Sanskrit": "स्यान्तस्योपोत्तमं च इति वार्तिके स्यान्तस्य इति पदग्रहणात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुब्रह्मण्य नाम यजुर्वेद के मन्त्र विशेष में यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಂಬ ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಂತ್ರವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "सुब्रह्मण्यनामके यजुर्वेदस्य मन्त्रविशेषे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव ब्रह्मण शब्द में स्वरित के स्थान में अनुदात्त हो यह अर्थ है।", "Kannada": "'ದೇವ', 'ಬ್ರಹ್ಮಣ' ಎಂಬ ಶಬ್ಧಗಳ ಸ್ವರಿತದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "देवब्रह्मणोः स्वरितस्य अनुदात्तः स्यात्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ उदात्त, अनुदात्त, स्वरित का पृथक्‌ से कोई भी स्वर सुनाई नहीं देता है वह एक श्रुति स्वर है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತಸ್ವರಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಯಾವ ಸ್ವರವು ಕೇಳುವದಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र उदात्तानुदात्तस्वरितानां पृथक्‌ कोऽपि स्वरः न श्रूयते सः एकश्रुतिस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरित से परे अनुदात्तों की संहिता में या एकश्रुति हो यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರಿತದ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಗಳಿಗೆ ಏಕಶ್ರುತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "स्वरितात्‌ परेषाम्‌ अनुदात्तानां संहितायामेकश्रुतिः स्यात्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त परे है जिससे वह उदात्तपरः, स्वरित परे है जिससे वह स्वरितपरः।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತವು ಯಾವುದರ ಮುಂದಿರುತ್ತದೋ ಅದು 'ಉದಾತ್ತಪರಃ', ಸ್ವರಿತವು ಯಾವುದರ ಮುಂದಿರುತ್ತದೋ ಅದು 'ಸ್ವರಿತಪರಃ'.", "Sanskrit": "उदात्तः परो यस्मात्‌ स उदात्तपरः, स्वरितः परो यस्मात्‌ स स्वरितपरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त स्वरित के परे जिससे उस अनुदात्त के स्थान में अनुदात्तर हो।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಗಳ ಮುಂದಿರುವ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತತರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तस्वरितौ परौ यस्मात्तस्य अनुदात्तस्य सन्नतरः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो बार कहे हुए शब्दों के पर रूप को अनुदात्त हो।", "Kannada": "ಎರಡು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದ ಶಬ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿರುವ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्विरुक्तस्य परं रूपम्‌ अनुदात्तं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यमान उदात्त को, अनुदात्त है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಅನುದಾತ್ತವು.", "Sanskrit": "अविद्यमानम्‌ उदात्तम्‌ अनुदात्तम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक वाङ्मय में स्वर प्रकरण की अत्यधिक महानता का वर्णन है।", "Kannada": "ವೈದಿಕವಾಙ್ಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಪ್ರಕರಣವು ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकवाङ्मये स्वरप्रकरणम्‌ अतीव माहात्म्यम्‌ आवहति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवान पाणिनि के द्वारा रचित जो अष्टाध्यायी है, वहाँ वैदिक स्वर विषयक सूत्रों की प्रधानता छठे अध्याय से आरम्भ करके ग्रन्थ की समाप्ति तक इनका वर्णन है।", "Kannada": "ಭಗವಂತ ಪಾಣಿನಿಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀಯಲ್ಲಿ ವೈದಿಕಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಸೂತ್ರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆರನೇಯ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಗ್ರಂಥದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भगवता पाणिनिना विरचिता या अष्टाध्यायी तत्र वैदिकस्वरविषयकानि सूत्राणि प्राधान्येन षष्ठाध्यायाद्‌ आरभ्य ग्रन्थस्य आसमाप्तिं यावद्‌ उपन्यस्तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में तो धातु से विहित स्वरों का और प्रातिपदिक से विहित स्वरों के विषय में आलोचना की है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಧಾತುಗಳಿಗೆ ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಗಳಿಗೆ ವಿಧಾನವಾದ ಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे तु धातोः विहितानां स्वराणां प्रतिपदिकाच्च विहितानां स्वराणां विषये आलोचना विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ भी उदात्त स्वर विषय में ही प्रधान रूप से आलोचना की है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्रापि च उदात्तस्वरविषये एव प्राधान्येन आलोचना विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण में कहाँ पर उदात्त स्वर होता है इसको प्रक्रिया के साथ दिखाई गई है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणेषु कुत्र उदात्तस्वरः भवति इति प्रक्रिया पुरःसरं प्रदर्शितम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे। धातु से विहित स्वरों के विषय में जान पाने में। प्रातिपदिक से विहित स्वरों को जान पाने में। उदात्त स्वर विषय में जान पाने में। स्वर प्रक्रिया को समझ पाने में। स्वर विषय में दक्ष हो पाने में। सूत्रों के अर्थ निर्णय करने में समर्थ हो पाने में। सूत्रों की व्याख्या कर पाने में। अनुवृत्ति आदि से सूत्र के अर्थ का निर्णय कर पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀನು - ಧಾತುಗಳಿಗೆ ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಗಳಿಗೆ ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಉದಾತ್ತಸ್ವರವವಿಷಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸ್ವರಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯ. ಸ್ವರವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಟುವಾಗುವೆ. ಸೂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗುವೆ. ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗುವೆ. ಅನುವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "अमुं पाठं पठित्वा भवान्‌ - धातोः विहितानां स्वराणां विषये ज्ञास्यति। प्रतिपदिकाद्विहितानां स्वराणां विषये ज्ञास्यति। उदात्तस्वरविषये ज्ञास्यति। स्वरप्रक्रियां ज्ञास्यति। स्वरविषये पटुः भवितुं शक्नुयात्‌। सूत्राणां अर्थनिर्णयं कर्तु समर्थो भवेत्‌। सूत्राणां व्याख्यानं कर्तु समर्थो भवेत्‌। अनुवृत्त्यादिना सूत्रार्थनिर्णयमपि कर्तु शक्नुयात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१६२ ) सूत्र का अर्थ - धातु का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.162) ಸೂತ್ರದರ್ಥ - ಅಂತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१६२) सूत्रार्थः - अन्तः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - विधिसूत्रमिदम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में उदात्त स्वर का विधान किया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में षष्ठ्यन्त का एक ही पद है 'धातोः।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಧಾತು' ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे षष्ठ्यन्तम्‌ एकमेव पदम्‌ अस्ति 'धातोः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में 'कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से अन्तः उदात्तः इन दो पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಅಂತಃ', 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे 'कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ अन्तः उदात्तः इति पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त अनुदात्त आदि अच्‌ को ही सम्भव होते हैं, अतः अन्तिम अच्‌ यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್'ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಎಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तादिकम्‌ अचः एव सम्भवन्ति अतः अन्तः अच्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है, धातु का अन्त अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಹೀಗೆ - ಧಾತುವಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್'ಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रार्थः भवति धातोः अन्तः अच्‌ उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- गुप्‌ धातु से पकार से उत्तर ऊकार की इत्‌ संज्ञा और “तस्य लोपः' इससे लोप होने पर गुप्‌ इस स्थिति में इस धातु का एक ही अच्‌ विद्यमान है, उससे जैसे किसी का यदि एक ही पुत्र होता है, तो वह ही आदि, वह ही अन्त है, उसी प्रकार यहाँ भी गुप्‌ धातु के गकार से उत्तर उकार ही आदि उकार ही अन्त है, अतः इस अकार का प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಗುಪೂ'ಧಾತುವಿನ ಪಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಊಕಾರದ 'ಇತ್'ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಲೋಪವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ 'ಗುಪ್'ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ 'ಅಚ್' ಇದೆ. ಯಾರಿಗೆ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಿರುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಗನೂ, ಕೊನೆಯ ಮಗನೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲಿ 'ಗುಪ್'ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ ಗಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಉಕಾರವು ಆದಿಯು ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ 'ಅಚ್'ಗೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- गुपूधातोः पकारोत्तरस्य ऊकारस्य इत्संज्ञायां तस्य लोपः इत्यनेन लोपे च गुप्‌ इति स्थिते अस्य धातोः एकः एव अच्‌ विद्यते तेन यथा कस्यापि यदि एकः एव पुत्रः स्यात्‌ तर्हि स एव आदिः स एव अन्तः तद्वद्‌ अत्रापि गुप्धातोः गकारोत्तरः उकारः एव आदिः अकारः एव अन्तः, अतः अस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस गुप्‌-इस धातु से आय प्रत्यय करने पर उससे निष्पन्न गोपाय इस पकार से उत्तर आकार की ` आद्युदात्तरच ' इससे आद्युदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆ 'ಗುಪ್'ಧಾತುವಿಗೆ 'ಆಯ'ಪ್ರತ್ಯಯವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ \"ಗೋಪಾಯ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ \"ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः गुप्‌-इति धातोः आयप्रत्ययः विहितः तेन निष्पन्नस्य गोपाय इत्यस्य पकारोत्तस्य आकारस्य आद्युदात्तश्च इत्यनेन आचुदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "` सनाद्यन्ता धातव:' इससे गोपाय- इसकी धातु संज्ञा है, अतः उस अन्त अकार की भी प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "\"ಸನಾದ್ಯಂತಾಃ ಧಾತವಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ \"ಗೋಪಾಯ\" ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಧಾತುಸಂಜ್ಞೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'सनाद्यन्ता धातवः' इत्यनेन गोपाय- इति धातुसंज्ञकः, अतः तस्य अन्तस्य अकारस्यापि प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद गोपाय धातु लोट्‌ लकार मध्यम पुरुष एकवचन में थस्‌ प्रत्यय करने पर गोपाय थस्‌ इस स्थिति में गोपाय-धातु को शप्‌ आदेश अनुबन्ध लोप होने पर गोपाय अ थस्‌ इस स्थिति में शप्‌ के अकार की ' अनुदात्तौ सुप्पितौ ' इससे अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಅನಂತರ \"ಗೋಪಾಯ\"ಧಾತುವಿಗೆ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ 'ಥಸ್'ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ 'ಗೋಪಾಯ ಥಸ್' ಎಂದಿರುವಾಗ 'ಗೋಪಾಯ'ಧಾತುವಿಗೆ 'ಶಪ್' ಆದೇಶವಾಗಿ, ಅನುಬಂಧಲೋಪವಾದಾಗ \" ಗೋಪಾಯ ಅ ಥಸ್\" ಎಂದಿರುವಾಗ 'ಶಪ್'ನ ಅಕಾರಕ್ಕೆ \"ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः गोपायधातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने थस्प्रत्यये गोपाय थस्‌ इति स्थिते गोपाय-धातोः शबादेशेऽनुबन्धलोपे गोपाय अ थस्‌ इति स्थिते शपः अकारस्य अनुदात्तौ सुप्पितौ इत्यनेन अनुदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यकार से उत्तर अकार का और शप्‌ से उत्तर अकार का  अतो गुणे  इससे पररूप एकादेश होता है, और उसको एकादेश उदात्तेनोदात्तः इससे उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಯಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ 'ಶಪ್'ನ ಅಕಾರಕ್ಕೆ \"ಅತೋ ಗುಣೇ\" ಎಂಬುದರಿಂದ ಪರರೂಪ ಏಕಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ \"ಏಕಾದೇಶ ಉದಾತ್ತೇನೋದಾತ್ತಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यकारोत्तरस्य अकारस्य शपः अकारस्य च अतो गुणे इत्यनेन पररूपैकादेशः,तस्य च एकादेश उदात्तेनोदात्तः इत्यनेन उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद थसः तम्‌ यह आदेश होते हैं, उसका अत्‌ उपदेश परे होने से 'तास्यानुदात्तेन्ङि दुपदेशात्‌' इससे अनुदात्त स्वर होता है, वहाँ उदात्तानुदात्तस्य स्वरितः  इससे तकार से उत्तर अकार को स्वरित स्वर इस प्रकार गोपायतम यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅನಂತರ 'ಥಸ್'ಗೆ 'ತಮ್' ಎಂದು ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಅದುಪದೇಶದ ಮುಂದಿರುವುದರಿಂದ \"ತಾಸ್ಯಾನುದಾತ್ತೇನ್ಙಿದುಪದೇಶಾತ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ \"ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಸ್ವರಿತಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ತಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆ \"ಗೋಪಾಯತಮ್\" ಎಂದು ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः थसः तम्‌ इत्यादेशः, तस्य अदुपदेशपरत्वात्‌ तास्यानुदात्तेन्ङिदुपदेशात्‌ इत्यनेन अनुदात्तस्वरः, ततः उदात्तानुदात्तस्य स्वरितः इत्यनेन तकारोत्तरवर्तिनः अकारस्य स्वरितस्वरः एवं गोपायतम्‌ इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "असि सत्यः यहाँ पर अस्‌-धातु से मध्यम पुरुष एकवचन में सिप्‌ प्रत्यय करने पर अनुबन्ध लोप होने पर अस्‌ सि इस स्थिति में 'तासस्त्योर्लोपः' इससे सकार के लोप होने पर अकार को उदात्त स्वर, और उससे परे स्वरित स्वर होता है।", "Kannada": "\"ಅಸಿ ಸತ್ಯಃ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಅಸ್'ಧಾತುವಿಗೆ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ 'ಸಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ'ವಾಗಿ, ಅದರ 'ಅನುಬಂಧಲೋಪ'ವಾಗಿ \"ಅಸ್ ಸಿ\" ಎಂದಿರುವಾಗ \"ತಾಸಸ್ತ್ಯೋರ್ಲೋಪಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಸಕಾರದಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು, ಅದರ ಮುಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असि सत्यः इत्यत्र अस्‌-धातोः मध्यमपुरुषैकवचने सिप्प्रत्ययेऽनुबन्धलोपे अस्‌ सि इति स्थिते 'तासस्त्योर्लोपः' इत्यनेन सकारलोपे अकारस्य उदात्तस्वरः, ततः परस्य च स्वरितस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सकार के लोप होने पर 'उदात्तस्वरितपरस्य.' इससे अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "'ಸತ್ಯ'ಶಬ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಕ್ಕೆ \"ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಪರಸ್ಯ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्यशब्दे सकारस्य 'उदात्तस्वरितपरस्य' इत्यनेन इत्यनुदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१८८ ) सूत्र का अर्थ - स्वपादि धातुओं को तथा हिंस धातु के अजादि अनिट सार्वधातुक परे हो, तो विकल्प से आदि को उदात हो जाता है।", "Kannada": "(6.1.188)  ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - 'ಸ್ವಪಾದಿಧಾತು'ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ 'ಹಿಂಸ್ ಧಾತು'ವಿಗೆ ಅಜಾದಿ ಅನಿಟ್ ಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿರುವಾಗ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆದಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१८८) सूत्रार्थः - स्वपादीनां हिंसेश्चानिट्यजादौ लसार्वधातुके परे आदिरुदात्तो वा स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का नियम किया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद है, स्वपादिहिंसाम्‌ अचि अनिटि ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ,  ಸ್ವಪಾದಿಹಿಂಸಾಮ್, ಅಚಿ, ಅನಿಟಿ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದಚ್ಛೇದ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति, स्वपादिहिंसाम्‌ अचि अनिटि इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपादिसहिंसाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त है, अचि यह सप्तम्यन्त है, अनिटि यह सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "'ಸ್ವಪಾದಿಹಿಂಸಾಮ್' ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, 'ಅಚಿ' ಎಂದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತಪದವು, 'ಅನಿಟಿ' ಎಂದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತಪದವು.", "Sanskrit": "स्वपादिसहिंसाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तम, अचि इति सप्तम्यन्तम्‌, अनिटि इति सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इट्‌ नहीं अनिट्‌ उस अनिट में इट्‌ से भिन्न में यह अर्थ है।", "Kannada": "'ನ ಇಟ್ ಅನಿಟ್' ಅದರಲ್ಲಿ 'ಅನಿಟಿ - ಇಟ್ ಭಿನ್ನ' ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "न इट्‌ अनिट्‌ तस्मिन्‌ अनिटि इड्भिन्ने इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्‌-धातुः आदि में जिसके वह स्वपादि, स्वपादि और हिस्‌ स्वपादिहिसः छन्द में बहुवचन है, उन स्वपादि हिंसा को।", "Kannada": "'ಸ್ವಪ್'ಧಾತುವು ಆದಿಯು ಯಾವುದರದ್ದೋ ಅದು 'ಸ್ವಪಾದಿ'. 'ಸ್ವಪಾದಿಯು ಹಿಂಸವು' 'ಸ್ವಪಾದಿಹಿಂಸಃ' ಎಂದು ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು. ಅವುಗಳ \"ಸ್ವಪಾದಿಹಿಂಸಾಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "स्वप्‌-धातुः आदिः यस्य सः स्वपादिः,स्वपादिश्च हिंस्‌ च स्वपादिहिंसः छन्दसि बहुवचनम्‌, तेषां स्वपादिहिंसाम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपादिगण अदादिगण के अन्तर्गत एक गण है, वहाँ पढ़ी हुई धातुओं को और हिंस्‌-धातु को यह अर्थ है।", "Kannada": "'ಸ್ವಾಪಾದಿ'ಗಣವು 'ಅದಾದಿ'ಗಣಾಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗಣವು. ಅಲ್ಲಿ ಓದಿರುವ ಧಾತುಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿಂಸ್ ಧಾತುವು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "स्वपादिगणः अदादिगणान्तर्गतः एकः गणः, तत्र पठितानां धातूनां हिंस्‌-धातोश्च इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्हिविङोः इस सूत्र से सार्वधातुकम्‌ इस पद की अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ತಾಸ್ಯನುದಾತ್ತೇನ್ಙಿದದುಪದೇಶಾಲ್ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮನುದಾತ್ತಮನ್ಹ್ನಿಙೊಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್' ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्ह्निङोः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ लसार्वधातुकम्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यहाँ सप्तम्यन्त से विपरीत का ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಅದಿಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्चात्र सप्तम्यन्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लसार्वधातुकम्‌ इस का लकार के स्थान में हुआ यह अर्थ है।", "Kannada": "'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 'ಲಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ' ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "लसार्वधातुकम्‌ इत्यस्य लकारस्य स्थाने जातमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तिङ, शतृ-शानच्‌ ये ग्रहण करते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ 'ತಿಙ್ - ಶತೃ - ಶಾನಚ್' ಇವುಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तिङ्‌, शतृ-शानच्‌-इत्येते गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदिः सिचोऽन्यतरस्याम्‌ इससे आदिः इस पद की और अन्यतरस्याम्‌ इस अव्यय पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಆದಿಃ ಸಿಚೋऽನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದಿಃ' ಎಂಬ ಪದವು, 'ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್' ಎಂಬ ಅವ್ಯಯಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदिः सिचोऽन्यतरस्याम्‌ इत्यस्माद्‌ आदिः इति पदम्‌ अन्यतरस्याम्‌ इति अव्ययपदं चानुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अचि यहाँ पर लसार्वधातुक में इसका विशेषण है उससे “यस्मिन्‌ विधिस्तदादावल्ग्रहणे' इस परिभाषा से उसके आदि में विधि होती है, उससे अजादि में लसार्वधातुक यह प्राप्त होता है।", "Kannada": "'ಅಚಿ' ಎಂದು 'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ' ಎಂಬುದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ \"ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಧಿಸ್ತದಾದಾವಲ್ ಗ್ರಹಣೆ\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ 'ತದಾದಿವಿಧಿ'ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ 'ಅಜಾದೌ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ' ಎಂಬರ್ಥವು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अचि इति लसार्वधातुके इत्यस्य विशेषणं तेन \"यस्मिन्‌ विधिस्तदादावल्ग्रहणे' इत्यनया परिभाषया तदादिविधिः भवति, तेन अजादौ लसार्वधातुके इति प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है- स्वपादि धातुओं को और हिस्‌-धातु को इट्‌ से भिन्न में अजादि लसार्वधातुक परे आदि उदात्त विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಸ್ವಪಾದಿ' ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ 'ಹಿಂಸ್'ಧಾತುವಿಗೆ ಇಟ್ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಅಜಾದಿಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿರುವಾಗ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆದಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति स्वपादीनां धातूनां हिंस्‌-धातोश्च इङ्भिन्ने अजादौ लसार्वधातुके परे आदिः उदात्तः वा भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- स्वप्‌-धातु और श्वस्‌-धातु स्वपादिगण में पढ़ी हुई हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಸ್ವಪ್'ಧಾತುವು ಹಾಗೂ 'ಶ್ವಸ್'ಧಾತುವು \"ಸ್ವಪಾದಿ\"ಗಣದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿರುವಂತಹದ್ದು.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- स्वप्‌-धातुः श्वस्‌-धातुश्च स्वपादिगणे पठितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुधादिगण की हिंस्‌-धातु भी प्रकृत सूत्र में ग्रहण की है।", "Kannada": "'ರುಧಾದಿ'ಗಣದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿರುವ 'ಹಿಂಸ್'ಧಾತುವಿನದ್ದೂ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रुधादिगणीयः हिंस्‌-धातुरपि प्रकृतसूत्रे गृहीतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इन धातुओं के प्रथमपुरुष, बहुवचन की विवक्षा में झि प्रत्यय करने पर झि को अन्त आदेश होने पर प्रक्रिया कार्य में स्वप्‌ अन्ति, श्वस्‌ अन्ति, हिंस्‌ अन्ति इस प्रकार होने से इट्‌ भिन्न का अजादि लसार्वधातुक परे होने पर प्रकृत सूत्र से धातुओं का आदि अच्‌ विकल्प से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ವಿವಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ 'ಝಿ' ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂತಾದೇಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದಾಗ 'ಸ್ವಪ್ ಅಂತಿ', 'ಶ್ವಸ್ ಅಂತಿ', ಹಿಂಸ್ ಅಂತಿ' ಎಂದಾದಾಗ ಇಟ್ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಅಜಾದಿಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿರುವಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಧಾತುಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್'ಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन एतेषां धातूनां प्रथमपुरुषबहुवचनविवक्षायां झिप्रत्यये झेरन्तादेशे प्रक्रियाकार्य स्वप्‌ अन्ति, श्वस्‌ अन्ति, हिंस्‌ अन्ति इति जाते इङ्भिन्नस्य अजादिलसार्वधातुकस्य परत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण धातूनाम्‌ आदिः अच्‌ विकल्पेन उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उदात्त स्वर के विकल्प होने से उसके अभाव पक्ष में प्रत्यय स्वर निमित्त करने पर मध्य में उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಅಭಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ವರವನ್ನು ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उदात्तस्वरस्य वैकल्पिकत्वात्‌ तदभावपक्षे प्रत्ययस्वरं निमित्तीकृत्य मध्ये उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'विशेष- वृत्तिकार के अनुरोध से कित्‌ और ङित्‌ के परे ही यह आद्युदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ವೃತ್ತಿಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೀಗಿದೆ - 'ಕಿತ್' ಹಾಗೂ 'ಙಿತ್' ಮುಂದಿರುವಾಗಲೇ ಈ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವುದು.", "Sanskrit": "'विशेषः- वृत्तिकारानुरोधेन किति ङिति च परे एव अयम्‌ आद्युदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में अचि इस पद ग्रहण से स्वप्यात्‌, हिंस्याद्‌ इत्यादि में आद्युदात्त स्वर नहीं होता है अजादि लसार्वधातुक के अभाव होने से।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಅಚಿ' ಎಂಬ ಪದದ ಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ 'ಸ್ವಪ್ಯಾತ್', 'ಹಿಂಸ್ಯಾತ್' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಜಾದಿಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रे अचि इति पदग्रहणात्‌ स्वप्यात्‌, हिंस्याद्‌ इत्यादिषु न आद्युदात्तस्वरः अजादिलसार्वधातुकस्य अभावाद्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में अनिट्‌-इसके ग्रहण से इट्‌ सहित लसार्वधातुक के परे यह सूत्र कार्य नहीं करता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಅನಿಟ್' ಎಂಬ ಪದದ ಗ್ರಹಣೆ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ 'ಇಟ್ ಸಹಿತಲಸಾರ್ವಧಾತುಕ'ವು ಮುಂದಿರುವಾಗ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रे अनिट्-इत्यस्य ग्रहणात्‌ इट्सहितलसार्वधातुके परे इदं सूत्रं न प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे स्वपितः, श्वसित: इत्यादि में इट्‌ आगम के विद्यमान होने से आद्युदात्त स्वर नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೇಗಂದರೆ 'ಸ್ವಪಿತಃ', 'ಶ್ವಸಿತಃ' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಇಡಾಗಮ'ದ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಸ್ವರವು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा स्वपितः, श्वसितः इत्यादौ इडागमस्य विद्यमानत्वात्‌ न आद्युदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१८९ ) सूत्र का अर्थ- अजादि लसार्वधातुक परे हो, तो अभ्यस्त संज्ञको के आदि को उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.189)  ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಅನಿಟ್ ಅಜಾದಿಯಾಗಿರುವ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿರುವಾಗ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ಗಳ ಆದಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१८९) सूत्रार्थः- अनिट्यजादौ लसार्वधातुके परे अभ्यस्तानामादिरुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अभ्यस्तनाम्‌ आदि में उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ\"ಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अभ्यस्तानाम्‌ आदेः उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है, अभ्यस्तानाम्‌ आदिः ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ, 'ಅಭ್ಯಸ್ತನಾಮ್', 'ಆದಿಃ' ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಪದವಿಭಾಗ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः, अभ्यस्तानाम्‌ आदिः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यस्तानाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त है, आदिः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "'ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮ್' ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, 'ಆದಿಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುವ ಪದವು.", "Sanskrit": "अभ्यस्तानाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तम, आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु को जब द्वित्व होता है, तब वह समुदाय अभ्यस्त संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಧಾತುವು 'ದ್ವಿತ್ವ'ಗೊಂಡಾಗ,  ಆ ಸಮುದಾಯವು \"ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞೆ\"ಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धातोः यदा द्वित्वं भवति तदा समुदायः अभ्यस्तसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र मे “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त अनुदात्त आदि अच्‌ ही सम्भव होते हैं इसलिए अच्‌ ही प्राप्त होता है।", "Kannada": "'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್'ಗಳಿಗೆ ವಿಧಾನವಾಗುವುದರಿಂದ 'ಅಚ್' ಎಂದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तादिकम्‌ अचः एव सम्भवन्ति अतः अच्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "'स्वपादिहिंसामच्यनिटि' इससे अचि अनिटि इन दो सप्तम्यन्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಸ್ವಪಾದಿಹಿಂಸಾಮಚ್ಯನಿಟಿ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಅಚಿ', 'ಅನಿಟಿ' ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'स्वपादिहिंसामच्यनिटि' इत्यस्माद्‌ अचि अनिटि इति सप्तम्यन्तं पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो इट्‌ नहीं है वह अनिट्‌ उस अनिट्‌ में इट्‌ से भिन्न में यह अर्थ है।", "Kannada": "\"ನ ಇಟ್ ಅನಿಟ್  ಅದರಲ್ಲಿ ಅನಿಟಿ\", ಇಟ್ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "न इट्‌ अनिट्‌ तस्मिन्‌ अनिटि इट् भिन्ने इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "'तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्हिविङोः' इस सूत्र से लसार्वधातुकम्‌ इस पद की अनुवृति आती है और वह यहाँ सप्तम्यन्त से विपरिणाम आती है।", "Kannada": "\"ತಾಸ್ಯನುದಾತ್ತೇನ್ಙಿದದುಪದೇಶಾಲ್ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮನುದಾತ್ತಮನ್ಹ್ನಿಙೊಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್\" ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्ह्निङोः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ लसार्वधातुकम्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते तच्चात्र सप्तम्यन्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लसार्वधातुकम्‌ यहाँ लकार के स्थान में हुआ है यह अर्थ है।", "Kannada": "\"ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್\" ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ 'ಲಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಭಿಸಿದ್ದು' ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "लसार्वधातुकम्‌ इत्यस्य लकारस्य स्थाने जातमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तिङ- शतृ-शानच्‌-इत्यादि का ग्रहण करते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ 'ತಿಙ್ - ಶತೃ - ಶಾನಚ್' ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तिङ्‌- शतृ-शानच्‌-इत्येते गृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अचि यह सार्वधातुक इसका विशेषण है, उससे “विधिस्तदादावल्ग्रहणे' इस परिभाषा से उसके आदि में विधि होती है, उससे अजादि लसार्वधातुक में यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "'ಅಚಿ' ಎಂದು 'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ' ಎಂಬುದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ \"ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಧಿಸ್ತದಾದಾವಲ್ ಗ್ರಹಣೆ\" ಎನ್ನುವ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ 'ತದಾದಿವಿಧಿ'ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 'ಅಜಾದೌ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ' ಎಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अचि इति लसार्वधातुके इत्यस्य विशेषणं तेन यस्मिन्‌ \"विधिस्तदादावल्ग्रहणे\" इत्यनया परिभाषया तदादिविधिः भवति, तेन अजादौ लसार्वधातुके इति प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है इट्‌ से भिन्न में अजादि लसार्वधातुक परे अभ्यस्त संज्ञको के आदि अच्‌ उदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಹೀಗೆ - ಇಟ್ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಅಜಾದಿಲಸಾರ್ವಧಾತುಕದ ಮುಂದಿರುವ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್' ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रार्थो भवति इट् भिन्ने अजादिलसार्वधातुके परे अभ्यस्तसंज्ञकानाम्‌ आदिः अच्‌ उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - इसका उदाहरण है - बिभ्रेती जराम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು - \"ಬಿಭ್ರೇತೀ ಜರಾಮ್\".", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदाहरणं भवति - बिभ्रेती जराम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- बिभ्रेती यहाँ पर डुभृञ्‌ धारणपोषणयोः इस धातु से शतृ प्रत्यय करने पर व अनुबन्ध लोप करने पर कर्तरि शप्‌ इससे शप्‌ प्रत्यय करने पर  जुहोत्यादिभ्यः श्लुः इससे शप्‌ का लोप होने पर श्लौ इस सूत्र से धातु को द्वित्व होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಬಿಭ್ರೇತೀ' ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ 'ಡುಭೃಞ್ - ಧಾರಣಪೋಷಣಯೋಃ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ 'ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ 'ಅನುಬಂಧಲೋಪ'ವು. ಆಮೇಲೆ \"ಕರ್ತರಿ ಶಪ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಶಪ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'. ಅನಂತರ \"ಜುಹೋತ್ಯಾದಿಭ್ಯಃ ಶ್ಲುಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಶಪ್'ಗೆ 'ಶ್ಲು' ಆಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ \"ಶ್ಲೌ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಧಾತುವಿಗೆ 'ದ್ವಿತ್ವ'ವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- बिभ्रेती इत्यत्र डुभृञ्‌ धारणपोषणयोः इति धातोः शतृप्रत्ययेऽनुबन्धलोपे कर्तरि शप्‌ इत्यनेन शप्प्रत्यये जुहोत्यादिभ्यः श्लुः इत्यनेन शपः लोपे श्लौ इत्यनेन सूत्रेण धातोः द्वित्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस समुदाय की अभ्यस्त संज्ञ होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಆ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ \"ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞೆ\" ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन समुदायस्य अभ्यस्तसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद पूर्वोऽभ्यास' इससे पूर्व की अभ्यास संज्ञा होने पर  भृञामित्‌ इससे अभ्यस्त अच्‌ ऋकार के इकार में अभ्यासे चर्च इससे भकार के जश्त्व होने पर वकार में बिभृ अत्‌ इस स्थिति में इको यणचि  इससे ऋकार के रकार में निष्पन्न बिभ्रत्‌ इसके शत्रन्त होने से स्त्रियाम्‌ उगितश्च इससे ङीप्‌ में अनुबन्ध लोप ईकार करने पर बिभ्रती यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ \"ಪೂರ್ವೋಭ್ಯಾಸಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ 'ಅಭ್ಯಾಸಸಂಜ್ಞೆ'. ಅಲ್ಲಿಂದ \"ಭೃಞಾಮಿತ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಅಭ್ಯಸ್ತ'ದ 'ಅಚ್' ಆದ ಋಕಾರಕ್ಕೆ ಇಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ \"ಅಭ್ಯಾಸೇ ಚರ್ಚ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಭಕಾರ'ದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 'ಜಶ್' ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ 'ಬಕಾರ'ವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ \"ಬಿಭೃ ಅತ್\" ಎಂದಿರುವಾಗ \"ಇಕೋ ಯಣಚಿ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಋಕಾರ'ಕ್ಕೆ    'ರಕಾರ'ವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ \"ಬಿಭ್ರತ್\" ಎನ್ನುವುದು ಶತ್ರಂತವಾದುದರಿಂದ, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ 'ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ವಿವಕ್ಷೆ'ಯಲ್ಲಿ \"ಉಗಿತಶ್ಚ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಙೀಪ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'. ಅದರ ಅನುಬಂಧಲೋಪ'ವಾಗಿ 'ಇಕಾರ'ವಿರುತ್ತದೆ. ಆಗ \"ಬಿಭ್ರೇತೀ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पूर्वोऽभ्यासः इत्यनेन पूर्वस्य अभ्याससंज्ञायां भृञामित्‌ इत्यनेन अभ्यस्तस्य अचः ऋकारस्य इकारे अभ्यासे चर्च इत्यनेन भकारस्य जश्त्वे वकारे बिभृ अत्‌ इति स्थिते इको यणचि इत्यनेन ऋकारस्य रकारे निष्पन्नस्य बिभ्रत्‌ इत्यस्य शत्रन्तत्वात्‌ स्त्रियाम्‌ उगितश्च इत्यनेन ङीपि अनुबन्धलोपे ईकारे बिभ्रती इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इस धातु के अभ्यस्त होने से प्रकृत सूत्र से आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಧಾತುವು 'ಅಭ್ಯಸ್ತ'ವಾದುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अस्य धातोः अभ्यस्तत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण आदिस्वरः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुह्वति यहाँ पर  हु दानादानयोः इस धातु से लट्‌-लकार में प्रथम पुरुष का बहुवचन में झि प्रत्यय करने पर पूर्व के समान श्लु प्रत्यय करने पर पूर्व के समान हवित्व होता है।", "Kannada": "\"ಜುಹ್ವತಿ\" ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ 'ಹು ದಾನಾದನಯೋಃ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ 'ಲಟ್- ಲಕಾರ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ - ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ 'ಝಿ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವಾದಾಗ ಮೊದಲಿನಂತೆ 'ಶ್ಲು' ಆಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಮುಂಚಿನಂತೆ 'ದ್ವಿತ್ವ'ವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जुह्वति इत्यत्र हु दानादनयोः इति धातोः लट्-लकारे प्रथमपुरुषस्य बहुवचने झिप्रत्यये पूर्ववत्‌ श्लुप्रत्यये पूर्ववद्‌ द्वित्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह धातु अभ्यस्त संज्ञक है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಧಾತುವು ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन अयं धातुः अभ्यस्तसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस अभ्यास संज्ञा में हु हु झि इस स्थिति में कुहोश्चुः इससे हकार के स्थान में झकार करने पर  अभ्यासे चर्च' इससे झकार के स्थान में जकार करने पर जु हु झि इस स्थिति में अदभ्यास्तात्‌ इससे झकार के स्थान में अद आदेश होने पर जुहु अति इस स्थिति में  हुश्नुवोः सार्वधातुके  इससे हु-इसके उकार के स्थान में वकार करने पर जुह्वति यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ 'ಅಭ್ಯಾಸಸಂಜ್ಞೆ'ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ 'ಹು ಹು ಝಿ' ಎಂದಿರುವಾಗ \"ಕುಹೋಶ್ಚುಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಹಕಾರಕ್ಕೆ' 'ಝಕಾರ'ವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ \"ಅಭ್ಯಾಸೇ ಚರ್ಚ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಝಕಾರ'ಕ್ಕೆ 'ಜಕಾರ'ವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ 'ಜು ಹು ಝಿ' ಎಂದಿರುವಾಗ \"ಅದಭ್ಯಾಸ್ತಾತ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಝಕಾರ'ಕ್ಕೆ 'ಅದಾದೇಶ'ವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ 'ಜುಹು ಅತಿ' ಎಂದಿರುವಾಗ \"ಹುಶ್ರುವೋಃ ಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಹು' ಎನ್ನುವುದರ 'ಉಕಾರ'ದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 'ವಕಾರಾ'ದೇಶವಾದಾಗ \"ಜುಹ್ವತಿ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अभ्याससंज्ञायां च हु हु झि इति स्थिते कुहोश्चुः इत्यनेन हकारस्य झकारे अभ्यासे चर्च इत्यनेन झकारस्य जकारे जु हु झि इति स्थिते अदभ्यास्तात्‌ इत्यनेन झकारस्य अदादेशे जुहु अति इति स्थिते हुश्नुवोः सार्वधातुके इत्यनेन हु-इत्यस्य उकारस्य स्थाने वकारे जुह्वति इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर प्रकृत सूत्र से इस धातु के आदि अच्‌ को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಧಾತುವಿನ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್' ಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रकृतसूत्रेण अस्य धातोः आदिः अच्‌ उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये ददति प्रिया वसु इति दधाना इन्द्रे इत्यादीन्यपि ये इसके उदाहरण है।", "Kannada": "\"ಯೇ ದದಾತಿ ಪ್ರಿಯಾ ವಸುಮ್ ಇತಿ ದಧಾನಾ ಇಂದ್ರೇ\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.", "Sanskrit": "ये ददति प्रिया वसुं इति दर्धांना इन्द्रे इत्यादीन्यपि अस्य उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दधाना यहाँ पर “चितः” इससे अन्त को उदात्तस्वर किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ 'ದಧಾನಾ' ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ \"ಚಿತ್ರ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दधाना इत्यत्र चितः इत्यनेन अन्तोदात्तस्वरः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु अष्टाध्यायि में चितः इस सूत्र की अपेक्षा से इस सूत्र के परे होने से अन्त उदात्त स्वर को बांधकर इस सूत्र से आद्युदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ 'ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ'ಯಲ್ಲಿ \"ಚಿತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ಮುಂದಿರುವುದರಿಂದ 'ಅಂತೋದಾತ್ತಸ್ವರ'ವನ್ನು ಬಾಧಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದ್ಯುದಾತ್ತ'ಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु अष्टाध्याय्यां चितः इति सूत्रापेक्षया अस्य सूत्रस्य परत्वात्‌ अन्तोदात्तस्वरं बाधित्वा अनेन सूत्रेण आद्युदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- आदिः सिचोऽन्यतरस्याम्‌ इस सूत्र से इस सूत्र में  आदिः इस पद की अनुवृति आती है, फिर भी यहाँ आदि इस पद को ग्रहण करने से आद्युदात्त स्वर का नित्य विधान किया है, अन्यथा आदि ग्रहण अभाव में उस सूत्र से ही (आदि: सिचोऽन्यतरस्याम्‌) अन्यतरस्याम्‌ इसको अनुवृति आयेगी, उससे इस सूत्र को आद्युदात्त स्वर विकल्प से होगा, वैसा न हो इसलिए यहाँ पर आदि ग्रहण किया है ऐसा जानना चाहिए।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - \"ಆದಿಃ ಸಿಚೋऽನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದಿಃ' ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ 'ಆದಿ' ಪದಗ್ರಹಣೆಯು 'ಆದ್ಯುದಾತ್ತ'ಸ್ವರದ ನಿತ್ಯವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ, ಅದಾಗ್ಯೂ 'ಆದಿ'ಶಬ್ಧಗ್ರಹಣೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಆ ಸೂತ್ರದಿಂದ (ಆದಿಃ ಸಿಚೋऽನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್) 'ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್' ಎಂದು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದ್ಯುದಾತ್ತ'ಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದಾಗಬಾರದೆಂದು 'ಆದಿಗ್ರಹಣೆ'ಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "विशेषः- आदिः सिचोऽन्यतरस्याम्‌ इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ अस्मिन्‌ सूत्रे आदिः इति पदम्‌ अनुवर्तते तथापि अत्र आदि इति पदग्रहणम्‌ आद्युदात्तस्वरस्य नित्यविधानार्थम्‌, अन्यथा आदिग्रहणाभावे तस्मादेव सूत्राद्‌(. आदिः सिचोऽन्यतरस्याम्‌ ) अन्यतरस्याम्‌ इति आगमिष्यति, तेन अनेन सूत्रेण आद्युदात्तस्वरः विकल्पेन भविष्यति, तद्यथा न स्यात्‌ तदर्थम्‌ आदिग्रहणमिति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१९० ) सूत्र का अर्थ- जिसमे उदात्त अविद्यमान हो ऐसे लसार्वधातुक के परे रहते भी अभ्यस्त संज्ञको के आदि को उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.190) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಉದಾತ್ತವಿಲ್ಲದ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕದ ಹಿಂದಿರುವ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ಗಳ ಆದಿಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१९०) सूत्रार्थः- अविद्यमानोदात्ते लसार्वधातुके परेऽभ्यस्तानामादिरुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ स्त्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त नहीं है अनुदात्त है, उस अनुदात्त में यहाँ अविद्यमान उदात्त में यह अर्थ है।", "Kannada": "'ನ ಉದಾತ್ತಃ ಅನುದಾತ್ತಃ', ಅದರಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತೇ ಎಂದು 'ಉದಾತ್ತವಲ್ಲದ್ದು' ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "न उदात्तः अनुदात्तः तस्मिन्‌ अनुदात्ते इति अविद्यमानोदात्ते इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अभ्यस्तानामादि:' इस सूत्र से अभ्यस्तानाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है, और आदि: यह प्रथमान्त पद की यहाँ पर अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮಾದಿಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮ್' ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, 'ಆದಿಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'अभ्यस्तानामादिः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ अभ्यस्तानाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तम्‌, आदिः इति च प्रथमान्तं पदमत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु को जब द्वित्व होता है, तब उस समुदाय की अभ्यस्त संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಧಾತುವು ಯಾವಾಗ ದ್ವಿತ್ವವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆ ಸಮುದಾಯವು 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धातोः यदा द्वित्वं भवति तदा समुदायः अभ्यस्तसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋऽoತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त अनुदात्त आदि अच्‌ को ही सम्भव है, अतः अच्‌ ही प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್' ಗೆ ಆಗುವುದರಿಂದ 'ಅಚ್' ಎಂದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तादिकम्‌ अचः एव सम्भवति अतः अच्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्ह्विङोः इस सूत्र से लसार्वधातुकम्‌ इस पद की अनुवृति यहाँ आती है, और वह यहाँ पर सप्तम्यन्त से विपरिणाम होता है।", "Kannada": "\"ತಾಸ್ಯನುದಾತ್ತೇನ್ಙಿದದುಪದೇಶಾಲ್ಲ್ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮನುದಾತ್ತಮನ್ಹ್ನಿಙೊಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್' ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಿಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्ह्निङोः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ लसार्वधातुकम्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते तच्चात्र सप्तम्यन्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लसार्वधातुकम्‌ इसके लकार के स्थान में हुआ यह अर्थ है।", "Kannada": "'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್' ಎಂಬುದರರ್ಥ 'ಲಕಾರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ' ಎಂದು.", "Sanskrit": "लसार्वधातुकम्‌ इत्यस्य लकारस्य स्थाने जातमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तिङ- शतृ-शानच्‌-इनका ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ 'ತಿಙ್ - ಶತೃ - ಶಾನಚ್' ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तिङ्‌- शतृ-शानच्‌-इत्येते गृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लसार्वधातुकम्‌ यहाँ पर सप्तमी निर्देश होने से तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य इससे उसके परे होने पर पूर्व का कार्य भी जाना जाता है।", "Kannada": "'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ \"ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವಸ್ಯ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅದು ಮುಂದಿರುವಾಗ ಹಿಂದಿನದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लसार्वधातुकम्‌ इत्यत्र सप्तमीनिर्देशात्‌ तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य इत्यनेन तस्मिन्‌ परे सति पूर्वस्य कार्यम्‌ इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इस सूत्र का अर्थ होता है यहाँ पर जहाँ उदात्त स्वर नहीं है, उस प्रकार के लसार्वधातुक के परे अभ्यस्त संज्ञक धातुओं के आदि अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು - ಎಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಿಲ್ಲವೋ ಅಂತಹ 'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕ'ದ ಮುಂಚಿರುವ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ' ಧಾತುಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್'ಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति यत्र उदात्तस्वरः नास्ति तादृशे लसार्वधातुके परे अभ्यस्तसंज्ञकानां धातूनाम्‌ आदिः अच्‌ उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- इसका उदहरण होता है - दधांसि रत्नं द्रविणं च दाशुषे इति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗೆ - \"ದಧಾಂಸಿ ರತ್ನಂ ದ್ರವಿಣಂ ಚ ದಾಶುಷೇ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदहरणं भवति दधांसि रत्नं द्रविणं च दाशुषे इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ दधासि इसमें धा धातु से मध्यमपुरुष एकवचन में सिप्‌ प्रत्यय करने पर धा सिप्‌ इस स्थिति में शप्‌ और उसका “जुहोत्यादिभ्यः श्लुः' इससे लोप करने पर “श्लौ' इससे धा धातु को द्वित्व होता है, उससे इस धातु को द्वित्व होने से यह धातु अभ्यस्त संज्ञक है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - \"ದಧಾಸಿ\" ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ 'ಧಾ'ಧಾತುವಿಗೆ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ - ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ 'ಸಿಪ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವಾದಾಗ 'ಧಾ ಸಿಪ್' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದಾಗ 'ಶಪ್' ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ \"ಜುಹೋತ್ಯಾದಿಭ್ಯಃ ಶ್ಲುಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಶ್ಲು' ಆಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ \"ಶ್ಲೌ' ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಧಾ'ಧಾತುವಿಗೆ ದ್ವಿತ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ದ್ವಿತ್ವಗೊಂಡ ಈ ಧಾತುವು 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र दधासि इत्यत्र धाधातोः मध्यमपुरुषैकवचने सिप्प्रत्यये धा सिप्‌ इति स्थिते शपि तस्य च \"जुहोत्यादिभ्यः श्लुः\" इत्यनेन लोपे श्लौ इत्यनेन धाधातोः द्वित्वं सम्भवति तेन अस्य धातोः द्वित्वत्वाद्‌ अयं धातुः अभ्यस्तसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पूर्व के समान इस अभ्यास संज्ञा में 'हस्व:' इससे अभ्यास के अच्‌ को हस्व करने पर और उसके बाद जश्त्व करने पर दधा सिप्‌ इस स्थिति में सिप्‌ के पित्‌ होने से अनुदात्तौ सुप्पितौ इससे सकार से उत्तर इकार की अनुदात्त संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಮುಂಚಿನಂತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯಾಸಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ \"ಹ್ರಸ್ವಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸದ 'ಅಚ್'ಗೆ ಹ್ರಸ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ 'ಜಶ್ತ್ವ'ವಾದಾಗ 'ದಧಾ ಸಿಪ್' ಎಂದಿರುವಾಗ 'ಸಿಪ್' 'ಪಿತ್' ಆದ್ದರಿಂದ \"ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಸಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಇಕಾರ'ವು ಅನುದಾತ್ತಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पूर्ववत्‌ अस्य अभ्याससंज्ञायां 'हस्वः' इत्यनेन अभ्यासस्य अचः ह्रस्वे ततः जश्त्वे च दधा सिप्‌ इति स्थिते सिपः पित्त्वात्‌ अनुदात्तौ सुप्पितौ इत्यनेन सकारोत्तरः इकारः अनुदात्तसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे 'ति' इसकी उदात्त भिन्न की लसार्वधातुक के परे होने से पूर्व अभ्यस्त संज्ञक धा धातु के आदि अच्‌ दकार से उत्तर अकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ 'ತಿ' ಎಂಬ ಉದಾತ್ತಭಿನ್ನ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಹಿಂದಿನ ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕವಾದ 'ಧಾ'ಧಾತುವಿನ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್' ಆದ 'ದಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಅಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन 'ति' इति उदात्तभिन्नस्य लसार्वधातुकस्य परत्वात्‌ पूर्वस्य अभ्यस्तसंज्ञकस्य धाधातोः आदेः अचः दकारोत्तरस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१९२ ) सूत्र का अर्थ - भी आदि के अभ्यस्त को पित लसार्वधातुक के परे रहते प्रत्यय से पूर्व को उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.192) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಭೀ ಮುಂತಾದ ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕಗಳಿಗೆ ಪಿತ್ ಹಾಗೂ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१९२) सूत्रार्थः- भीप्रभृतीनामभ्यस्तानां पिति लसार्वधातुके परे प्रत्ययात्पूर्वम्‌ उदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भीही भृहुमदजनधनदरिद्राजागराम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त है, प्रत्ययात्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त है, पूर्वम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त है, पिति यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "\"ಭೀಹ್ರೀಭೃಹುಮದಜನಧನದರಿದ್ರಾಜಾಗರಾಂ\" ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, \"ಪ್ರತ್ಯಯಾತ್\" ಎಂದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, \"ಪೂರ್ವಂ\" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, \"ಪಿತಿ\" ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು.", "Sanskrit": "भीही भृहुमदजनधनदरिद्राजागराम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं, प्रत्ययात्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं, पूर्वमिति प्रथमैकवचनान्तं, पिति इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋऽoತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यस्तानामादिः  इस सूत्र से अभ्यस्तानाम्‌ इस षष्ठी बहुवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮಾದಿಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮ್' ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभ्यस्तानामादिः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ अभ्यस्तानाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदमत्र अनुवर्तते"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु को जब द्वित्व होता है, तब द्वित्व विशिष्ट धातु अभ्यस्त संज्ञक होती है।", "Kannada": "ಧಾತುವು ಯಾವಾಗ ದ್ವಿತ್ವಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದ್ವಿತ್ವಗೊಂಡ ಧಾತುವು 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धातोः यदा द्वित्वं भवति तदा द्वित्वविशिष्टधातुः अभ्यस्तसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्ह्विङो: इस सूत्र से लसार्वधातुकम्‌ इस पद की अनुवृति आती है और वह यहाँ पर सप्तम्यन्त से विपरिणाम है।", "Kannada": "\"ತಾಸ್ಯನುದಾತ್ತೇನ್ಙಿದದುಪದೇಶಾಲ್ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮನುದಾತ್ತಮನ್ಹ್ನಿಙೊಃ\" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್' ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಿಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तास्यनुदात्तेन्ङिददुपदेशाल्लसार्वधातुकमनुदात्तमन्ह्विङोः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ लसार्वधातुकम्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते तच्चात्र सप्तम्यन्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लसार्वधातुकम्‌ इसके लकार के स्थान हुआ है।", "Kannada": "'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ 'ಲಕಾರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದು' ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "लसार्वधातुकम्‌ इत्यस्य लकारस्य स्थाने जातमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तिङ- शतृ-शानच्‌-इन पदों का ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ತಿಙ್ - ಶತೃ - ಶಾನಚ್' ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तिङ्- शतृ-शानच्‌-इत्येते गृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लसार्वधातुके यहाँ पर और पिति यहाँ पर सप्तमी निर्देश होने से “तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य' इससे उसके परे होने पर पूर्व के कार्य होता है ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "'ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕೇ' ಹಾಗೂ 'ಪಿತಿ' ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ \"ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವಸ್ಯ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಮುಂದಿರುವಾಗ ಹಿಂದಿನದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लसार्वधातुके इत्यत्र पिति इत्यत्र च सप्तमीनिर्देशात्‌ \"तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य' इत्यनेन तस्मिन्‌ परे सति पूर्वस्य कार्यम्‌ इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है- भी, ही, भृहु, मद, जन, धन, दरिद्रा, और जागृ धातु के अभ्यस्तो को पित लसार्वधातुक के परे रहते प्रत्यय से पूर्व को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಭೀ - ಹ್ರೀ - ಭೃ - ಹು - ಮದ - ಜನ - ಧನ - ದರಿದ್ರಾ ಹಾಗೂ ಜಾಗೃ' ಈ ಧಾತುಗಳ 'ಅಭ್ಯಸ್ತಸಂಜ್ಞಕ'ಗಳಿಗೆ ಪಿತ್ ಆದ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति भी, ह्री, भृह्मद, जन, धन, दरिद्राजागराम्‌ अभ्यस्तानां पिति लसार्वधातुके परे प्रत्ययात्पूर्वम्‌ उदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - इसका उदाहरण होता है - योऽग्निहोत्रं जुहोति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗೆ - \"ಯೋऽಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ\".", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदहरणं भवति योऽग्निहोत्रं जुहोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- हु धातु से लट्‌ लकार में प्रथमपुरुष एकवचन में तिप्‌ प्रत्यय करने पर पकार कौ ` हलन्त्यम्‌' इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः' इससे लोप करने पर द्वित्व आदि कार्य करने पर ' जुहो ति' इस स्थित्ति में तिप्‌ का तिङप्रत्ययो में पाठ होने से “तिङिशित्सार्वधातुकम्‌' इससे तिप्‌ की सार्वधातुक संज्ञा सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಹು'ಧಾತುವಿಗೆ ಲಟ್- ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರಷ - ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ 'ತಿಪ್' - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವಾದಾಗ \"ಹಲಂತ್ಯಮ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಪಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆ, \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಲೋಪವಾದ ಆಮೇಲೆ ದ್ವಿತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳಾದಾಗ \"ಜುಹೋ ತಿ\" ಎಂದಾದಾಗ 'ತಿಪ್'ವು 'ತಿಙ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ಗಳಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿರುವುದರಿಂದ \"ತಿಙ್ ಶಿತ್ ಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ತಿಪ್'ಗೆ 'ಸಾರ್ವಧಾತುಕಮಸಂಜ್ಞೆ' ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- हुधातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचे तिप्प्रत्यये पकारस्य 'हलन्त्यम्‌' इत्यनेन इत्संज्ञायां तस्य लोपः इत्यनेन लोपे द्वित्वादिकार्य जुहो ति इति स्थिते तिपः तिङ्प्रत्ययेषु पाठात्‌ \"तिङ्शित्सार्वधातुकम्‌' इत्यनेन तिपः सार्वधातुकसंज्ञा सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार पित्‌ में सार्वधातुक संज्ञक में तिप्‌ प्रत्यय के परे होने पर पूर्व के हकार से उत्तर ओकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪಿತ್ ಆದ ಸಾರ್ವಧಾತುಕಸಂಜ್ಞಕವಾದ 'ತಿಪ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಹಿಂದಿನ 'ಹಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಓಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च पिति सार्वधातुकसंज्ञके तिप्प्रत्यये परे सति पूर्वस्य हकारोत्तस्य ओकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१९३ ) सूत्र का अर्थ- ल जिसका इत्‌ सञ्ञक हो, ऐसे प्रत्यय से पूर्व को उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.193)  ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವವುಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१९३) सूत्रार्थः- प्रत्ययात्पूर्वमुदात्तं भवति। सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में लिति यह सप्तम्यन्त एक ही पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿತಿ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತಪದವು ಒಂದೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे लिति इति सप्तम्यन्तम्‌ एकमेव पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लकार है इत्‌ जिसका वह लित्‌, उस अर्थ में।", "Kannada": "'ಲಕಾರವು ಇತ್ ಯಾವುದರದ್ದೋ ಅದು ಲಿತ್', ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "लकारः इत्‌ यस्य सः लित्‌ , तस्मिन्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लिति यहाँ पर सप्तमी निर्देश होने से “तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य' इससे लित के परे पूर्व के कार्य को जानना चाहिए।", "Kannada": "'ಲಿತಿ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ \"ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವಸ್ಯ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಲಿತ್'ವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಹಿಂದಿನದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "लिति इत्यत्र सप्तमीनिर्देशात्‌ \"तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य\" इत्यनेन लिति परे पूर्वस्य कार्यमिति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में  कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋऽoತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमान्त होने से यह विधान करने वाला पद है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದು 'ವಿಧಾಯಕಪದ'ವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमान्तत्वाद्‌ विधायकं पदमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भीहीभृहुमदजनधनदरिद्राजागरां प्रत्ययात्‌ पूर्व पिति' इस सूत्र से प्रत्ययाद्‌ इस्रोपञ्चम्यन्त, और पूर्वम इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಭೀಹ್ರೀಭೃಹುಮದಜನಧನದರಿದ್ರಾಜಾಗರಾಂ ಪ್ರತ್ಯಯಾತ್ ಪೂರ್ವಂ ಪಿತಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಪ್ರತ್ಯಯಾತ್' ಎಂಬ ಪಂಚಮ್ಯಂತಪದವು ಹಾಗೆ 'ಪೂರ್ವಂ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भीहीभृहुमदजनधनदरिद्राजागरां प्रत्ययात्‌ पूर्वं पिति इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ प्रत्ययाद्‌ इति पञ्चम्यन्तं, पूर्वमिति प्रथमान्तं पदं च अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है - लित प्रत्यय के परे पूर्व स्वर को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಲಿತ್'ವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रार्थो भवति लिति परे प्रत्ययस्य पूर्वस्वरः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- इसका उदाहरण होता है - चिकीर्षकः इति, यत्र॑ बाणाः (तै.सं.-४-६-४-५) इति च।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗೆ - \"ಚಿಕೀರ್ಷಕಃ\" ಎಂದು ಹಾಗೂ \"ಯತ್ರ ಬಾಣಾಃ\" (ತೈ.ಸಂ.4.6.4.5) ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदाहरणं भवति चिकीर्षकः इति, यत्र॑ बाणाः(तै.सं.-४-६-४-५) इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कृ धातु को सन्‌ प्रत्यय करने पर द्वित्वादि कार्य करने में चिकीर्ष इस स्थिति में, वहाँ ण्वुल्‌ प्रत्यय करने पर तथा अनुबन्ध लोप करने पर चिकीर्ष वु इस स्थत्ति में  युवोरनाकौ  इस सूत्र से वु को अक्‌ आदेश करने पर षकार से उत्तर अकार के लोप होने पर  चिकीर्ष अक इस स्थिति में ण्वुल्‌ प्रत्यय के लित्‌ होने से, उसके परे पूर्व के ककार से उत्तर ईकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಕೃ'ಧಾತುವಿಗೆ 'ಸನ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'ದಲ್ಲಿ 'ದ್ವಿತ್ವಾದಿ'ಕಾರ್ಯಗಳಾದಾಗ \"ಚಿಕೀರ್ಷ\" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ 'ಣ್ವುಲ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ', 'ಅನುಬಂಧಲೋಪ'ವಾಗಿ \"ಚಿಕೀರ್ಷ ವು\" ಎಂದಿರುವಾಗ \"ಯುವೋರನಾಕೌ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ವುಕಾರ'ಕ್ಕೆ 'ಅಕಾದೇಶ'ದಲ್ಲಿ 'ಷಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಅಕಾರ'ದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ \"ಚಿಕೀರ್ಷ ಅಕ\" ಎಂದಿರುವಾಗ 'ಣ್ವುಲ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವು 'ಲಿತ್' ಆದುದರಿಂದ ಅದು ಮುಂದಿರುವಾಗ ಹಿಂದಿನ 'ಕಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಈಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कृधातोः सनि द्वित्वादिकार्ये चिकीर्ष इति स्थिते ततः ण्वुल्प्रत्ययेऽनुबन्धलोपे चिकीर्ष वु इति स्थिते युवोरनाकौ इत्यनेन वोः अकादेशे षकारोत्तरस्य अकारस्य लोपे चिकीर्ष अक इति स्थिते ण्वुल्प्रत्ययस्य लित्त्वात्‌ तस्मिन्‌ परे पूर्वस्य ककारोत्तरस्य ईकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ सभी के संयोग करने पर और विभक्ति आदि कार्य करने पर चिकीर्षक यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ವಿಭಕ್ತಿವಿಧಾನವಾಗಿ \"ಚಿಕೀರ್ಷಕಃ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः सर्वसंयोगे विभक्त्यादिकार्ये चिकीर्षक इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्‌ शब्द से “सप्तम्यास्त्रल्‌' इससे त्रल्‌ प्रत्यय करने पर त्रल्‌ प्रत्यय का लित्‌ होने से उससे पूर्व के यकार से उत्तर अकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "'ಯತ್ ಶಬ್ಧ'ಕ್ಕೆ \"ಸಪ್ತಮ್ಯಾಸ್ತ್ರಲ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ತ್ರಲ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವಾದಾಗ, 'ತ್ರಲ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವು 'ಲಿತ್' ಆದುದರಿಂದ ಅದರ ಹಿಂದಿರುವ 'ಯಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಅಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्छब्दात्‌ \"सप्तम्यास्त्रल्‌' इत्यनेन त्रल्प्रत्यये त्रल्प्रत्ययस्य लित्त्वात्‌ ततः पूर्वस्य यकारोत्तस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिद्धति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु के अन्त में क्या स्वर होता है?", "Kannada": "ಧಾತುವಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವು ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "धातोः अन्ते कः स्वरः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपादिगण किस गण के अन्तर्गत गण है?", "Kannada": "'ಸ್ವಾಪಾದಿ'ಗಣವು ಯಾವ ಗಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वपादिगणः कस्य गणस्य अन्तर्गतः गणः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यस्तानामादिः इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮಾದಿಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अभ्यस्तानामादिः इति सूत्रस्य कोऽर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्ते च इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಅನುದಾತ್ತೇ ಚ\" ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अनुदात्ते च इत्यस्य कोऽर्थ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जुहोति यहाँ पर हकार से उत्तर ओकार का क्या स्वर है?", "Kannada": "\"ಜುಹೋತಿ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಹಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಓಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸ್ವರವು?", "Sanskrit": "जुहोति इत्यत्र हकारोत्तरस्य ओकारस्य कः स्वरः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्र यहाँ पर यकार से उत्तर अकार का उदात्त स्वर किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "\"ಯತ್ರ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಯಕಾರ'ದ ಮುಂದಿರುವ 'ಅಕಾರ'ಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "यत्र इत्यत्र यकरोत्तरस्य अकारस्य उदात्तस्वरः केन सूत्रेण भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१५९ ) सूत्र का अर्थ- कृष विलेखने धातु तथा आकारवान जो घञन्त शब्द उनके अन्त को उदात होता है।", "Kannada": "(6.1.159) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - 'ಕೃಷ - ವಿಲೇಖನೇ' ಧಾತುವು ಯಾವುದು ಆಕಾರಯುಕ್ತವೋ 'ಘಞಂತ'ವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१५९) सूत्रार्थः- कर्षतेर्धातोराकारवतश्च घञन्तस्यान्त उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि विद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतः यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, घञः यह भी षष्ठी एकवचनान्त है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त है, उदात्तः यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ\" ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, \"ಘಞಃ\" ಎಂದೂ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, \"ಅಂತಃ\" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವು, \"ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्त्वतः इति षष्ठ्येकवचनान्तं, घञः इत्यपि षष्ठ्येकवचनान्तम्‌, अन्तः इति प्रथैकवचनान्तम्‌, उदात्तः इत्यपि प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतः यहाँ पर कर्षश्च आत्वतश्च, इस प्रकार का विग्रह है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಕರ್ಷಶ್ಚ ಆತ್ವತಶ್ಚ' ಎಂದು ವಿಗ್ರಹವು.", "Sanskrit": "कर्षात्वतः इत्यत्र कर्षश्च आत्वतश्च इति विग्रह।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्ष धातु को और आकार युक्त धातु को यह अर्थ है।", "Kannada": "ಕರ್ಷ ಧಾತುವಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಕಾರಯುಕ್ತ ಧಾತುವಿಗೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "कर्षधातोः आकारयुक्तस्य धातोः च इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "घञः यह कर्षात्वतः इसका विशेषण है, उससे तदन्त विधि से घञन्त कर्ष तथा आकार धातु से यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "'ಘಞಃ' ಎಂದು 'ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ' ಎಂಬುದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ 'ತದಂತವಿಧಿ'ಯಾಗಿ 'ಘಞಂತವಾದ ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ' ಎಂದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घञः इति कर्षात्वतः इत्यस्य विशेषणम्‌, तेन तदन्तविधिना घञन्तस्य कर्षात्वतः इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त अनुदात्त आदि अच्‌ ही हो सकते हैं, अतः अच्‌ इसका भी यहाँ संयोग है।", "Kannada": "'ಉದಾತ್ತಾನುದಾತ್ತಾದಿ'ಗಳು 'ಅಚ್'ಗಳಿಗೆ ಆಗುವುದರಿಂದ 'ಅಚ್' ಎಂದು ಜೋಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तादिकं च अचः एव सम्भवति अतः अच्‌ इत्यपि संयुज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता होता है- घञन्त कर्ष धातु और घञन्त आकार युक्त ध तु से अन्त अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಘಞಂತ ಕರ್ಷಧಾತುವಿಗೆ' ಹಾಗೂ 'ಘಞಂತ ಆಕಾರಯುಕ್ತಧಾತು'ಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್'ಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति घञन्तकर्षधातोः घञन्ताकारयुक्तधातोश्च अन्तः अच्‌ उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - इसका उदाहरण है- कर्षः इति, दायः इति च।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು - 'ಕರ್ಷ:' ಎಂದು, 'ದಾಯ:' ಎಂದು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदाहरणं भवति कर्षः इति, दायः इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कृष्‌ विलेखने इस धातु से घज्‌ प्रत्यय करने पर कर्ष; यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಕೃಷ ವಿಲೇಖನೇ' ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ 'ಘಞ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ \"ಕರ್ಷಃ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कृष विलेखने इति धातोः घञ्ग्रत्यये कर्षः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ घञन्त कर्ष-इसके अन्त के षकार से उत्तर अकार का प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಘಞಂತ ಕರ್ಷ - ಎಂಬುದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಷಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र घञन्तस्य कर्ष- इत्यस्य अन्तस्य षकारोत्तस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दा दाने इस आकार युक्त धातु से ` आतो युक्चिण्कृतोः' इससे घज्‌ प्रत्यय करने पर दायः यह रूप बनता है।", "Kannada": "'ದಾ ದಾನೇ' ಎಂಬ ಆಕಾರಯುಕ್ತಧಾತುವಿಗೆ \"ಆತೋ ಯುಕ್ಚಿಣ್ಕೃತೋಃ\" ಎಂಬುದರಿಂದ 'ಘಞ್ -ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ \"ದಾಯಃ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दा दाने इति आकारयुक्तधातोः आतो युक्चिण्कृतोः इत्यनेन घञ्प्रत्यये दायः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आकार होने से घञन्त दाय-इसके अन्त यकार से उत्तर अकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರವಿರುವುದರಿಂದ ಘಞಂತ ದಾಯ - ಇದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र आत्वतः घञन्तस्य दाय-इत्यस्य अन्तस्य यकारोत्तरस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- घञन्त शब्दो को   जञ्नित्यादिर्नित्यम्‌ इससे आदि अच्‌ को उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಾಂಶ  - ಘಞಂತ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ \"ಞ್ನಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್\" ಎಂಬುದರಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್' ಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- घञन्तशब्दानां जञ्नित्यादिर्नित्यम्‌ इत्यनेन आदेः अचः उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु इस सूत्र को उसको अवरुद्ध करके घञन्ताकारयुक्त धातु को और घञन्त आकार युक्त धातु को प्रकृत सूत्र से अन्त अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಾಧಿಸಿಕೊಂಡು 'ಘಞಂತ ಕರ್ಷ ಧಾತು'ವಿಗೆ ಹಾಗೂ 'ಘಞಂತ ಆಕಾರಯುಕ್ತ ಧಾತು'ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್' ಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु इदं सूत्रं बाधित्वा घञन्तस्य कर्षधातोः घञन्ताकारयुक्तधातोश्च प्रकृतसूत्रेण अन्तः अच्‌ उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत सूत्र में 'कर्ष' यहाँ पर शप्‌ प्रत्यय करने से (कृ+शप्‌) घञ्‌ प्रत्यय से निर्देश नहीं होने से, उस तुदादि गण में जो कृ धातु है, उससे घञ्‌ प्रत्यय करने पर तदन्त शब्द के अन्त अच्‌ का प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर ही नहीं होता है, और भी “जिनत्यादिर्नित्यम्‌' इससे आदि अच्‌ को उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಷ - ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ 'ಶಪ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'ದಿಂದ (ಕೃ+ಶಪ್) ನಿರ್ದೇಶ ಹೊರತು 'ಘಞ್ -ಪ್ರತ್ಯಯ'ದಿಂದಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ  'ತುದಾದಿಗಣ'ದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ 'ಕೃಧಾತು'ವೋ, ಅದಕ್ಕೆ 'ಘಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ತದಂತಶಬ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ಅಚ್ ಗೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಅಲ್ಲ ಹೊರತಾಗಿ \"ಞ್ನಿತ್ಯಾದೇರ್ನಿತ್ಯಮ್\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಗೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रकृतसूत्रे कर्ष-इत्यत्र शप्प्रत्ययेन (कृ+शप्‌) निर्देशः न तु घञ्ग्रत्ययेन, तेन तुदादिगणीयः यः कृधातु : तस्माद्‌ घञ्प्रत्यये तदन्तस्य शब्दस्य अन्तस्य अचः प्रकृतसूत्रेण न उदात्तस्वरः अपि च \"जिनत्यादिर्नित्यम्‌\" इत्यनेन आदेः अचः उदात्तस्वरः इति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१६० ) सूत्र का अर्थ- उच्छादि शब्दों को भी अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.160) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು - ಉಚ್ಛಾದಿಶಬ್ಧಗಳ ಅಂತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१६०) सूत्रार्थः- अन्त उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है, उघ्ञूछादीनाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त है, च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ. 'ಉಚ್ಛಾದೀನಾಮ್' ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ  ಬಹುವಚನಾಂತವು, 'ಚ' ಎಂದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः, उञ्छादीनाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं, च इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से अन्तः इस प्रथमान्त, और उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋऽoತ ಉದಾತ್ತಃ\"  ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಅಂತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಹಾಗೂ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ अन्तः इति प्रथमान्तम्‌, उदात्तः इति प्रथमान्तञ्च पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त और अनुदात्त आदि अच्‌ को ही सम्भव है, अत: अच्‌ इस पद को जोड़ा जाता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತಾದಿಸ್ವರಗಳು ಅಚ್ ಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಹಾಗಾಗಿ 'ಅಚ್' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तानुदात्तादिकं च अचः एव सम्भवति अतः अच्‌ इति संयुज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उञ्छ: आदि है जिसका वह उञ्‌छादिः और उन उञ्छादियो का समूह।", "Kannada": "ಉಚ್ಛಃ ಆದಿಯು ಯಾವುದರದ್ದೋ ಅದು 'ಉಚ್ಛಾದಿಃ' ಅವುಗಳ ಸಮೂಹವು 'ಉಚ್ಛಾದೀನಾಮ್' ಎಂದು.", "Sanskrit": "उञ्छः आदिः यस्य स उञ्छादिः तेषाम्‌ उञ्छादीनाम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उज्‌छादि एक गण है वहाँ - उञ्छ-म्लेच्छ-जञ्‌ज-जल्प-जप-वध-युग-वेग-वेद-इत्यादि शब्द है।", "Kannada": "ಉಚ್ಛಾದಿಯು ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ - ಉಞ್ಛ-ಮ್ಲೇಚ್ಛ-ಜಞ್ಜ-ಜಲ್ಪ-ವಧ-ಯುಗ-ವೇಗ-ವೇದ ಎಂಬೀ ಶಬ್ಧಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "उञ्छादिरेकः गणः तत्र उञ्छ-म्लेच्छ-जञ्ज-जल्प-जप-वध-युग-वेग-वेद-इत्येते शब्दाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस गण में आठ गणसूत्र भी है।", "Kannada": "ಈ ಗಣದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಗಣಸೂತ್ರಗಳೂ ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ गणे अष्टौ गणसूत्राण्यपि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इस सूत्र का अर्थ होता है, उज्‌छादिगण में पढ़े हुए शब्दों के अन्त अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ಉಚ್ಛಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿರುವ ಶಬ್ಧಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್' ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति उञ्छादिगणपठितानां शब्दानां अन्तः अच्‌ उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- इस सूत्र के उदाहरण है - सत्यं ब्रवीमि वध इत्‌ स तस्य॑ (तै. ब्रा.२-८-८-७) इति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - \"ಸತ್ಯಂ ಬ್ರವೀಮಿ ವಧ ಇತ್ ಸ ತಸ್ಯ\" (ತೈ.ಬ್ರಾ.2-8-8-7) ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य सूत्रस्य उदाहरणानि भवन्ति सत्यं ब्रवीमि वध इत्‌ स तस्य॑(तै. ब्रा.२-८-८- ७) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- वध-यह शब्द उञ्‌छादिगण में पढ़ा हुआ है, अतः यहाँ प्रथम वाक्य में उस वध यहाँ पर धकार से उत्तर अकार को उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ವಧ' - ಎಂಬ ಶಬ್ಧವು ಉಚ್ಛಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ 'ವಧ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಧಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- वध-इति शब्दः उञ्छादिगणे पठितः अतः अत्र प्रथमे वाक्ये तावत्‌ वध इत्यत्र धकारोत्तरस्य अकारस्य उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "युग शब्द उज्‌छादिगण में पढे होने से उस 'कुशिकेभिर्युगेयुगे' यहाँ गकार से उत्तर एकार का प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "'ಯುಗಶಬ್ಧ'ವು ಉಚ್ಛಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ \"ಕುಶಿಕೆಭಿರ್ಯುಗೆಯುಗೇ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "युगशब्दः उञ्छादिगणे पठितः तेन कुशिकेभिर्युगेयुगे इत्यत्र गकारोत्तरस्य एकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घञन्त भक्ष शब्द भी उजञ्‌छादिगण में पढ़ा हुआ है, उससे “गावः प्रथमस्य भक्ष; यहाँ पर षकार से उत्तर अकार का प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर है।", "Kannada": "ಘಞಂತ 'ಭಕ್ಷಶಬ್ಧ'ವೂ ಉಚ್ಛಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಹಾಗಾಗಿ \"ಗಾವಃ ಪ್ರಥಮಸ್ಯ ಭಕ್ಷಃ\" ಎಂಬಲ್ಲಿ ಷಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घञन्तः भक्षशब्दोऽपि उञ्छादिगणे पठितः, तेन \"गावः प्रथमस्य भक्ष इत्यत्र षकारोत्तरस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष - युञ्ज्‌ धातु से घञ्‌ प्रत्यय करने पर सिद्ध हुआ युग- यह शब्द उञ्‌छादिगण में पढ़ा हुआ है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷವು - 'ಯುಙ್ಜ್ ಧಾತು'ವಿಗೆ 'ಘಞ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ 'ಯುಗ' - ಎಂಬ ಶಬ್ಧವು ಉಚ್ಛಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- युञ्ज-धतोः घञ्प्रत्यये निष्पन्नः युग-इति शब्दः उञ्छादिगणे पठितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ घञ्‌ प्रत्यय के परे पूर्व 'पुगन्तलघूपदस्य च' इससे गुण प्राप्त था, परन्तु गणपाठ में इसी प्रकार के पाठ के होने से गुण का निषेध निपातन से किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ 'ಘಞ್ -ಪ್ರತ್ಯಯ'ವು ಮುಂದಿರುವಾಗ ಮುಂಚೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ \"ಪುಗಂತಲಘೂಪಧಸ್ಯ ಚ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಗುಣ'ವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಗಣಪಾಠದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಪಠಿಸಿರುವುದರಿಂದ 'ಗುಣನಿಷೇಧ'ವು ನಿಪಾತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र घञ्प्रत्यये परे पूर्वस्य 'पुगन्तलघूपदस्य च' इति गुणः प्राप्त आसीत्‌ परन्तु गणपाठे एवमेव पाठात्‌ गुणनिषेधः निपात्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.१९७ ) सूत्र का अर्थ- ञकार और नकार इत्‌ संज्ञक है जिनका ऐसे प्रत्ययों के परे रहते नित्य ही आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.197)  ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು - ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಲ್ಲಿ ಞಕಾರ ಹಾಗೂ ನಕಾರವು \"ಇತ್\" ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಂತಹ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ  ಶಬ್ಧಗಳ ಆದಿಯು ನಿತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१९७) सूत्रार्थः- ञिदन्तस्य निदन्तस्य चादिरुदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन  पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ जञ्निति यह सप्तमी एकवचनान्त, आदिः यह प्रथमा एकवचनान्त, नित्यम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ 'ಞ್ನಿತಿ' ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುವ, 'ಆದಿಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುವ, 'ನಿತ್ಯಮ್' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳು.", "Sanskrit": "अत्र ञ्निति इति सप्तम्येकवचनान्तं, आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं, नित्यम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जञ्निति इसके सप्तम्यन्त होने से “तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य' इससे पूर्व के कार्य को जानना चाहिए।", "Kannada": "'ಞ್ನಿತಿ' ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ \"ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವಸ್ಯ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "जञ्निति इत्यस्य सप्तम्यन्तत्वात्‌ तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य इत्यनेन पूर्वस्य कार्यमिति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जञ्निति यहाँ पर “ञ्‌ च न्‌ च  ञ्नौ', ञ्नौ इत्‌ है जिसके वह ज्नित्‌ उस जिनत में यहाँ पर ञ्नित् में और नित्‌ में यह अर्थ है।", "Kannada": "'ಞ್ನಿತಿ' ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಞ್ ಚ ನ್ ಚ ಞ್ನೌ', 'ಞ್ನೌ ಇತ್' ಯಾವುದರದ್ದೋ ಅದು 'ಞ್ನಿತ್' ಎಂದು ಅದರಲ್ಲಿ 'ಞ್ನಿತಿ' ಎಂದು. ಇದರರ್ಥವು - 'ಞಿತ್' ಹಾಗೂ 'ನಿತ್' ಎಂದು.", "Sanskrit": "जञ्निति इत्यत्र ञ्‌ च न्‌ च ञ्नौ, ञ्नौ इतौ यस्य स ज्नित्‌ इति तस्मिन्‌ ञ्निति इति ञिति निति च इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋऽoತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎನ್ನುವ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः इसके प्रथमान्त होने से इस विधायक पद को जाना जाता है।", "Kannada": "'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಶಬ್ಧವು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾದುದ್ದರಿಂದ ಇದು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವಪದವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - ञित्‌ और नित्‌ के परे तदन्त शब्द को नित्य आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದುದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ಞಿತ್' ಹಾಗೂ 'ನಿತ್' ಮುಂದಿರುವಾಗ ತದಂತಶಬ್ಧಗಳ ಆದಿಯು ನಿತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्यार्थो भवति ञिति निति च परे तदन्तस्य शब्दस्य नित्यम्‌ आदिः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - इसका उदाहरण है - यस्मिन्‌ विश्वानि पौंस्या (ऋ.१.६.९) इति, सुते देधिष्व नश्चनः (ऋ.१-३-६) इति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ - \"ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಶ್ವಾನಿ ಪೌಂಸ್ಯಾ\" (ಋ.1.6.9) ಎಂದು, \"ಸುತೇ ದೇಧಿಷ್ವ ನಶ್ಚನಃ\" (ಋ.1.3.6) ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदहरणं भवति यस्मिन्‌ विश्वानि पौंस्या(ऋ.१.६.९) इति, सुते देधिष्व नश्चनः(ऋ.१-३-६)इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- पुसः कर्म इस अर्थ में 'गुणवचनब्राह्मणादिभ्य: ष्यञ्‌कर्मणि च' इससे पुंस-शब्द से ष्यञ्‌ प्रत्यय करने पर “पौंसानि' यह पद निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಪುಂಸಃ ಕರ್ಮ' ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ \"ಗುಣವಚನಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಭ್ಯಃ ಷ್ಯಞ್ ಕರ್ಮಣಿ ಚ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಪುಂಸ್- ಶಬ್ಧ'ಕ್ಕೆ 'ಷ್ಯಞ್- ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ \"ಪೌಂಸಾನಿ\" ಎಂಬ ಪದವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- पुंसः कर्माणि इत्यर्थ गुणवचनब्राह्मणादिभ्यः ष्यञ्कर्मणि च इत्यनेन पुंस्‌- शब्दात्‌ ष्यञ्प्रत्यये पौँसानि इति पदं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ष्यञ्‌ प्रत्यय के ञकार की इत्संज्ञा तथा तस्य लोप: इससे लोप होता है, अतः शेष जो 'ष्य' उसको ञिद्‌ कहते है।", "Kannada": "'ಷ್ಯಞ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ದ ಞಕಾರಕ್ಕೆ 'ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆ'ಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಲೋಪವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಉಳಿದ 'ಷ್ಯ' - ಎನ್ನುವ ಪದವು ಞಿತ್ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ष्यञ्प्रत्ययस्य ञकारस्य इत्संज्ञा तथा तस्य लोपः इत्यनेन लोपश्च भवति अतः अवशिष्टं यत्‌ ष्य-इति तत्‌ ञिद्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में पौंस्यानि यहाँ पर “सुपां सुलुक्‌ पूर्वसवर्णाच्छेयाडाङ्यायाजालः' इससे प्रथमा बहुवचन में डा प्रत्यत्य करने पर और प्रक्रिया कार्य में पौंस्या यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ  \"ಪೌಂಸ್ಯಾನಿ\" ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ \" ಸುಪಾಂ ಸುಲುಕ್ ಪೂರ್ವಸವರ್ಣಾಚ್ಛೆಯಾಡಾಙ್ಯಾಯಾಜಾಲಃ \" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ 'ಡಾ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯವಾದಾಗ \"ಪೌಂಸ್ಯಾ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदे पौंस्यानि इत्यत्र \"सुपां सुलुक्‌ पूर्वसवर्णाच्छेयाडाङ्यायाजालः' इत्यनेन प्रथमाबहुवचने डाप्रत्यत्ये प्रक्रियाकार्ये च पौंस्या इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चायृ पूजानिशामनयोः इस धातु को 'चायतेरन्ने हस्वश्च' इस उणादिक सूत्र से असुन्‌ प्रत्यय करने पर आकार के अकार में नुडागम अनुबन्ध लोप करने पर चय्‌ न्‌ अस्‌' इस स्थिति में “लोपो व्योर्वलि इससे यकार का लोप करने की प्रक्रिया में 'चन:' यह रूप बनता है।", "Kannada": "'ಚಾಯೃ ಪೂಜಾನಿಶಾಮನಯೋಃ' ಎನ್ನುವ ಧಾತುವಿಗೆ \"ಚಾಯತೇರನ್ನೆ ಹ್ರಸ್ವಶ್ಚ\" ಎನ್ನುವ ಉಣಾದಿಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಅಸುನ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವಾದಾಗ, ಆಕಾರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆ 'ನುಡಾಗಮ' ಮತ್ತು 'ಅನುಬಂಧಲೋಪ'ವುಂಟಾದಾಗ \"ಚಯ್ ನ್ ಅಸ್\" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದಾಗ \"ಲೋಪೋ ವ್ಯೋರ್ವಲಿ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಯಕಾರದ ಲೋಪರೂಪ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದಾಗ  \"ಚನಃ\" ಎಂದು ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चायृ पूजानिशामनयोः इति धातोः 'चायतेरन्ने ह्रस्वश्च' इत्यौणादिकसूत्रेण असुन्प्रत्यये आकारस्य अकारे नुडागमेऽनुबन्धलोपे चय्‌ न्‌ अस्‌ इति स्थिते लोपो व्योर्वलि इत्यनेन यकारस्य लोपे प्रक्रियायां 'चनः' इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ असुन्‌ प्रत्यय के नकार की इत्संज्ञा होती है, अतः असुन्‌ प्रत्यय नित्‌ होता है, उस नित में असुन्प्रत्यय के परे उस चनः इसके आदि अच्‌ अकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ 'ಅಸುನ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ದ ನಕಾರಕ್ಕೆ 'ಇತ್ - ಸಂಜ್ಞೆ'ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ 'ಅಸುನ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವು 'ನಿತ್' ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 'ನಿತ್' ಆದ 'ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ'ವು ಮುಂದಿದ್ದಾಗ ತದಂತದ \"ಚನಃ\" ಎಂಬುದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಅಚ್' ನ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र असुन्प्रत्ययस्य नकारस्य इत्संज्ञा भवति अतः असुन्प्रत्ययः नित्‌ भवति, तेन निति असुन्प्रत्यये परे तदन्तस्य चनः इत्यस्य आदेः अचः अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- पुंस्‌-शब्द का यद्यपि ब्राह्मणादिगण में पाठ नहीं है, फिर भी ब्राह्मणादेणकृतिगण होने से पुंस्‌-शब्द का यहाँ ही ग्रहण है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - 'ಪುಂಸ್ - ಶಬ್ಧ'ದ ಪಾಠವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಣವು ಆಕೃತಿಗಣವಾದ್ದರಿಂದ 'ಪುಂಸ್- ಶಬ್ಧ'ವು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- पुंस्‌-शब्दस्य यद्यपि ब्राह्मणादिगणे पाठः नास्ति तथापि ब्राह्मणादेराकृतिगणत्वात्‌ पुंस्‌- शब्दस्य अत्रैव ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकृति के स्वरूप से यहाँ शब्दों का ग्रहण होता है वह आकृतिगण है।", "Kannada": "ಆಕೃತಿಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಶಬ್ಧಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಆಕೃತಿಗಣವು.", "Sanskrit": "आकृत्या स्वरूपेण यत्र शब्दनां ग्रहणं भवति स आकृतिगणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.२०० ) सूत्र का अर्थ- तवै-प्रत्ययान्त शब्द का अन्त और आदि को एक साथ उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.200)  ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು - 'ತವೈ - ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ' ಶಬ್ಧಗಳ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಆದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.२००) सूत्रार्थः- तवै-प्रत्ययान्तस्याद्यन्तौ युगपदादुदात्तौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त, च यह अव्ययपद, तवै यहाँ पर लुप्त प्रथमान्त निर्देश है, युगपद्‌ यह अव्यय पद है।", "Kannada": "'ಅಂತಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿದೆ, 'ಚ' ಎಂದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ, 'ತವೈ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಲುಪ್ತಪ್ರಥಮಾಂತದ ನಿರ್ದೇಶವು, 'ಯುಗಪತ್' ಎಂದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्तः इति प्रथमैकवचनान्तं, च इति अव्ययपदं, तवै इत्यत्र लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः, युगपद्‌ इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तवै- इस प्रत्यय विशेष का ग्रहण है, उस प्रत्यय ग्रहण में “तदन्ता: ग्राह्याः' इस परिभाषा से तवै-प्रत्ययान्त की यहाँ पर प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ತವೈ\"- ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಯವಿಶೇಷದ ಗ್ರಹಣೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ \"ತದಂತಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನುಸಾರವಾಗಿ 'ತವೈ' ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तवै-इति प्रत्ययविशेषस्य ग्रहणम्‌, तेन प्रत्ययग्रहणे \"तदन्ताः ग्राह्याः' इति परिभाषया तवै- प्रत्ययान्तस्य इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इस सूत्र से आदि इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಞ್ನಿತ್ಯಾದೇರ್ನಿತ್ಯಮ್ \" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದಿ' ಶಬ್ಧ'ವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ आदिरिति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में ' कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर उदात्तः प्रथमान्त होने से यह विधायक पद है ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾದುದ್ದರಿಂದ ಇದು 'ವಿಧಾಯಕಪದ'ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है तवै-प्रत्ययान्त के आदि और अन्त दोनों को एक साथ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು ಹೀಗೆ - 'ತವೈ- ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ'ದ ಆದಿ ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्यार्थो भवति तवै-प्रत्ययान्तस्य आदिः अन्तश्च युगपद्‌ उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- इसका उदाहरण है - नान॑से यातवे (तै. सं ६-२-६-१)।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗೆ - ನಾನಸೆ ಯಾತವೈ (ತೈ. ಸಂ. 6.2.6.1).", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदहरणं भवति नान॑से यातवै (तै. सं ६-२-६-१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ या धातु से “कृत्यार्थे तवैकेन्केन्यत्वनः' इससे तवै-प्रत्यय होने से यातवै यह रूप हुआ।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ 'ಯಾ - ಧಾತು'ವಿಗೆ \"ಕೃತ್ಯಾರ್ಥೇ ತವೈಕೇನ್ಕೇನ್ಯತ್ವನಃ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ತವೈ- ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ \"ಯಾತವೈ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र याधातोः \"कृत्यार्थे तवैकेन्केन्यत्वनः\" इत्यनेन तवै-प्रत्ययेन यातवै इति रूपम्‌ अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यातवै इसके तवै-प्रत्ययान्त होने से उसका आदि स्वर यकार से उत्तर अकार और अन्त स्वर वकार से उत्तर ऐकार की एक साथ इस सूत्र से उदात्त संज्ञा हुई।", "Kannada": "ಹೀಗೆ \"ಯಾತವೈ\" ಎನ್ನುವುದು 'ತವೈ- ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ'ವಾದುದರಿಂದ ಅದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವಾದ ಯಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ 'ಅಕಾರಕ್ಕೆ' ಹಾಗೂ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವಾದ ವಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ 'ಐಕಾರಕ್ಕೆ' ಜೊತೆಯಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं यातवै इत्यस्य तवै-प्रत्ययान्तत्वात्‌ तस्य आदिः स्वरः यकारोत्तरः अकारः अन्तः स्वरः वकारोत्तरः ऐकारश्च युगपद्‌ अनेन सूत्रेण उदात्तसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- इस सूत्र में युगपद्‌ ग्रहण पर्याय की निवृत्ति के लिए है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಯುಗಪತ್' ಗ್ರಹಣವು ಪರ್ಯಾಯನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ.", "Sanskrit": "विशेषः- अस्मिन्‌ सूत्रे युगपद्‌ ग्रहणं पर्यायनिवृत्यर्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ एक पक्ष में आदि उदात्त अन्य पक्ष में अन्त उदात्त का क्रम से यहाँ विधान नहीं होगा, और भी युगपत से ही आदि और अन्त में उदात्त स्वर का विधान होगा।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆದಿಗೆ ಉದಾತ್ತವು, ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವೆಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ವಿಧಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹೊರತಾಗಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಆದಿಗೂ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेनात्र एकस्मिन्‌ पक्षे आदिः उदात्तः अपरस्मिन्‌ पक्षे अन्तः उदात्तः इति पर्यायेण अत्र विधानं न भविष्यति अपि च युगपदेव आदौ अन्ते च उदात्तस्वरस्य विधानं भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.२०१ ) सूत्र का अर्थ- क्षय शब्द आद्युदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.2021) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - \" ಕ್ಷಯ\" ಶಬ್ಧದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.२०१) सूत्रार्थः-  क्षयो आद्युदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षयः प्रथमा एकवचनान्त, निवासे यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "\"ಕ್ಷಯಃ\" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುವ, \"ನಿವಾಸೇ\" ಎಂದು ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳು.", "Sanskrit": "क्षयः प्रथमैकवचनान्तं, निवासे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षय इस शब्द स्वरूप का ग्रहण है।", "Kannada": "\"ಕ್ಷಯ\" ಎಂದು ಶಬ್ಧಸ್ವರೂಪದ ಗ್ರಹಣೆ.", "Sanskrit": "क्षय इति शब्दस्वरूपस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "'जञ्नित्यादिर्नित्यम्‌' इस सूत्र से आदि इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಞ್ನಿತ್ಯಾದೇರ್ನಿತ್ಯಮ್ \" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದಿ' ಶಬ್ಧದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'जञ्नित्यादिर्नित्यम्‌' इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ आदिरिति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋऽoತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ'  ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः यह यहाँ पर प्रथमान्त होने से विधायक पद है ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "\"ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇದು 'ವಿಧಾಯಕಪದ'ವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का यह अर्थ होता है- क्षय शब्द का आदि उदात्त होता है निवास अर्थ में।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು - \"ಕ್ಷಯ\"ಶಬ್ಧದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ 'ನಿವಾಸೇ' ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति क्षयशब्दस्य आदिः उदात्तः भवति निवासे अर्थे इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- क्षि निवासगत्योः इस क्षि धातु के दो अर्थ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - 'ಕ್ಷಿ ನಿವಾಸಗತ್ಯೋಃ' ಎಂದು 'ಕ್ಷಿ ಧಾತು'ವಿಗೆ ಎರಡು ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- क्षि निवासगत्योः इति क्षिधातोः अर्थद्वयमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ निवास अर्थ में क्षियन्ति निवसन्ति इस प्रकार के विग्रह में अधिकरण क्षि धातु को “पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण' इससे घ प्रत्यय की प्रक्रिया में क्षय शब्द सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ 'ನಿವಾಸೇ' ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ \"ಕ್ಷಿಯಂತಿ ನಿವಸಂತಿ ಅಸ್ಮಿನ್“ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 'ಕ್ಷಿ ಧಾತು'ವಿಗೆ ಅಧಿಕರಣಾರ್ಥದಲ್ಲಿ \"ಪುಂಸಿ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಂ ಘಃ ಪ್ರಾಯೇಣ\" ಎನ್ನುವುದರಿಂದ 'ಘ - ಪ್ರತ್ಯಯ'ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ \"ಕ್ಷಯ ಶಬ್ಧ\"ವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र निवासेऽर्थ क्षियन्ति निवसन्ति अस्मिन्‌ इति विग्रहे अधिकरणे क्षिधातोः \"पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण\" इत्यनेन घप्रत्यये प्रक्रियायां क्षयशब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ क्षय शब्द का निवास अर्थ में विद्यमान होने से प्रकृत सूत्र से आदि में षकार से उत्तर अकार का उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕ್ಷಯಶಬ್ಧ\"ವು 'ನಿವಾಸೇ' ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಷಕಾರದ ಮುಂದಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र क्षयशब्दस्य निवासेऽर्थ विद्यमानत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण आदेः षकारोत्तरस्य अकारस्य उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.२०३ ) सूत्र का अर्थ- वृषादि शब्दों के भी आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "(6.1.203)  ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - 'ವೃಷಾದಿಗಣ'ದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿರುವ ಶಬ್ಧಗಳ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.२०३) सूत्रार्थः- वृषादिगणपठिताः शब्दाः आद्युदात्ताः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृषादीनाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त है, च यह अव्ययपद है।", "Kannada": "'ವೃಷಾದೀನಾಮ್' ಎಂದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವು, 'ಚ' ಎಂದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वृषादीनाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं, च इत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृषः आदि में है जिसके वह वृषादि, उन वृषादि का समूह।", "Kannada": "'ವೃಷಃ ಆದಿಯು ಯಾವುದರದ್ದೋ ಅದು ವೃಷಾದಿ', ಅವುಗಳ ಸಮೂಹ ಎಂದು.", "Sanskrit": "वृषः आदिः यस्य स वृषादिः, तेषामिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृषादिगण में उन वृष-जन-त्वर-हय-गय-नय-तय-अंश-वेद-सूद-पद-गुहाः इत्यादि शब्द है।", "Kannada": "'ವೃಷಾದಿಗಣ'ದಲ್ಲಿ \"ವೃಷ - ಜನ - ತ್ವರ - ಹಯ - ಗಯ - ನಯ - ತಯ - ಅಂಶ - ವೇದ - ಸೂದ - ಪದ - ಗುಹಾಃ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ಧಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "वृषादिगणे तावत्‌ वृष-जन-त्वर-हय-गय-नय-तय-अंश-वेद-सूद-पद-गुहाः इत्यादयः शब्दाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\" ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इस सूत्र से आदि इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಞ್ನಿತ್ಯಾದೇರ್ನಿತ್ಯಮ್ \" ಎನ್ನುವ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಆದಿಃ' ಎಂದು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ आदिरिति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “कर्षात्वतो घञोऽन्त  उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ \"ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಞೋऽoತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ 'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः यह यहाँ पर प्रथमान्त होने से इसको विधायक पद जाना जाता है।", "Kannada": "'ಉದಾತ್ತಃ' ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾದುದರಿಂದ ಇದು 'ವಿಧಾಯಕಪದ'ವೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - वृषादिगण में पढ़े हुए शब्दों का आदि स्वर उदात्त होता।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದರ್ಥವು - 'ವೃಷಾದಿಗಣ'ದಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿರುವ ಶಬ್ಧಗಳ ಆದಿಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति वृषादिगणे पठितानां शब्दानाम्‌ आदिस्वरः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - इसका उदाहरण है - वृषों अग्निः समिंध्यते।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು - \"ವೃಷೋ ಅಗ್ನಿಃ ಸಮಿಂಧ್ಯತೆ\".", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य उदहरणं भवति वृषो अग्निः समिंध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जिस शब्द का यहाँ पाठ नहीं है, और भी किसी भी सूत्र से आद्युदात्त स्वर नहीं किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಬ್ಧವು ಪಠಿಸಿಲ್ಲವೋ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ 'ಆದ್ಯುದಾತ್ತ'ಸ್ವರವು ವಿಧಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन यस्य शब्दस्य अत्र पाठः नास्ति अपि च केनापि सूत्रेण आद्युदात्तस्वरः न विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी आद्युदात्त स्वर है।", "Kannada": "ಆದರು ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಿದೆ .", "Sanskrit": "तथापि आद्युदात्तस्वरः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत उस आकृति की भी इस वृषादिगण में पाठ स्वीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಆಕಾರವನ್ನು ಈ ವೃಷಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಪಾಠವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्यापि आकृत्या अत्र वृषादिगणे पाठः स्वीकर्तव्यः इति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतः यहाँ पर कर्ष शब्द से कैसे तुदादिगण की धातु का ग्रहण नहीं है?", "Kannada": "ಕರ್ಷಾತ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ತುದಾದಿಗಣದ ಧಾತುವನ್ನು ಏಕೆ ಗ್ರಹಿಸಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "कर्षात्वतः इत्यत्र कर्षशब्देन कथं तुदादिगणीयधातोः ग्रहणं न?"}}
{"translation": {"Hindi": "'उजञ्छादिगण' में कितने गणसूत्र है?", "Kannada": "ಉಂಛಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಗಣಸೂತ್ರಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "'उञ्छादिगणे' कति गणसूत्राणि सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पुंस्‌-शब्द का ब्राह्मण आदि गण में पाठ केसे हैं?", "Kannada": "ಪುಂಸ್ -ಎಂಬ ಪದದ ಪಾಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಗಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ?", "Sanskrit": "पुंस्‌-शब्दस्य कथं ब्राह्मणादिगणे पाठः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तश्च तवै युगपद्‌ यहाँ पर युगपद्‌ ग्रहण किस लिए किया है?", "Kannada": "ಅಂತಶ್ಚ ತವೈ ಯುಗಪದ್ ಇಲ್ಲಿ ಯುಗಪದ್ ಪದವನ್ನು ಎಕೆ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "अन्तश्च तवै युगपद्‌ इत्यत्र युगपद्ग्रहणं किमर्थम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षय शब्द किस अर्थ में आदि उदात्त होता है?", "Kannada": "ಕ್ಷಯ ಎಂಬ ಪದವು ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्षयशब्दस्य कस्मिन्‌ अर्थे आदिः उदात्तः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "'वृषों अग्निः समि॑ध्यते' यहाँ पर वकार से उत्तर ऋकार का किस सूत्र से उदात्त स्वर है?", "Kannada": "ವೃಷೋಂ ಅಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ವಕಾರೋತ್ತರದಿಂದ  ಋಕಾರವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಿದೆ?", "Sanskrit": "'वृषौ अग्निः समिध्यते' इत्यत्र वकारोत्तरस्य ऋकारस्य केन सूत्रेण उदात्तस्वरः?"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.२०४ ) सूत्र का अर्थ- उपमानवाची शब्द को संज्ञा विषय में आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "(೬.೧.೨೦೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ-ಉಪಮಾನವಾಚಿ  ಶಬ್ದವು ಸಂಜ್ಞಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.२०४) सूत्रार्थः- उपमानशब्दः संज्ञायामाद्युदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संज्ञायाम्‌ यह सप्तमी एकवचनान्त, उपमानम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಎಕವಚನಾಂತ , ಉಪಮಾನಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಎಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "संज्ञायाम्‌ इति सप्तम्येकवचनान्तं, उपमानम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में 'ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इस सूत्र से आदि: इसकी अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ  ಆದಿ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे 'ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ आदिरिति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಷತ್ವತೊ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः यहाँ पर प्रथमान्त पद होने से यह विधायक पद है ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಃ  ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಾಮಂತ ಪದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಪದವಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - संज्ञा में उपमान शब्द का आदि अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्यार्थः भवति- संज्ञायाम्‌ उपमानशब्दस्य आदिः अच्‌ उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- चज्चा-शब्द का अर्थ घास से निर्मित पुरुष के लिए है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯ-ಚಂಚಾ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪುರುಷ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वय- चञ्चा-शब्दस्य तृणनिर्मितपुरुषः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चञ्चा के समान पुरुष भी चञ्चा ही होता है।", "Kannada": "ಚಂಚಾ ಸದೃಶನಾದ ಪುರುಷನೂ ಚಂಚಾನೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "चञ्चासदृशः पुरुषः अपि चञ्चा इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ चञ्चा-शब्द से 'इवे प्रतिकृतौ' इस सूत्र से किये गए कन्‌ प्रत्यय का “लुम्मनुष्ये' इस सूत्र से लोप होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಚಂಚಾ ಶಬ್ದದ 'ಇವೆ ಪ್ರತಿಕ್ರತೌ ' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕನ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ \" ಲುಮ್ಮನುಷ್ಯೆ \" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तत्र चञ्चा-शब्दात्‌ 'इवे प्रतिकृतौ' इति सूत्रेण विहितस्य कन्प्रत्ययस्य \"लुम्मनुष्ये' इति सूत्रेण लोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ चञ्चा-शब्द की उपमानवाचक और संज्ञावाचक होने से प्रकृत सूत्र से उसके आदि में अच्‌ चकार से उत्तर अकार को उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚಂಚಾ ಎಂಬ ಪದವು ಉಪಮಾನವಾಚಕ ಮತ್ತು ಸಂಜ್ಞಾವಾಚಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದ ಆದಿ ಅಚ್ ಚಾಕಾರೋತ್ತರದ ಅಕಾರದ  ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवमत्र चञ्चा-शब्दस्य उपमानवाचकत्वात्‌ संज्ञावाचकत्वाच्च प्रकृतसूत्रेण तस्य आदेः अचः चाकारोत्तरस्य अकारस्य उदात्तस्वरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- चञ्‌चा-शब्द से कन्‌ प्रत्यय करने पर और अनुबन्ध लोप करने पर चञ्चा क(कन्‌) इस स्थित्ति में कन्प्रत्यय के नकार की इत्‌ संज्ञा होने से और उसका लोप होने पर प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम्‌ इससे कन्प्रत्यय नित्‌ होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಚಂಚಾ ಶಬ್ದದಿಂದ ಕನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ  ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧ ಲೋಪ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಚಂಚಾ ಕ (ಕನ್) ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಕಾರ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ  'ಪ್ರತ್ಯಯ ಲೋಪೆ ಪ್ರತ್ಯಯ ಲಕ್ಷಣಂ ' ಇದರಿಂದ ಕನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ನಿತ್ ಆಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "विशेषः- ननु चञ्चा-शब्दात्‌ कन्प्रत्यये अनुबन्धलोपे च चञ्चा क(कन्‌) इति स्थिते कन्प्रत्ययस्य नकारस्य इत्संज्ञकत्वात्‌ तस्य लोपे च प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम्‌ इत्यनेन कन्प्रत्ययः नित्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस नित्‌ के परे पूर्व के चकार से उत्तर अकार की तो ' जिनत्यादिर्नित्यम्‌' इससे ही आद्युदात्त स्वर सिद्ध होता है, उस प्रकृत-सूत्र से आद्युदात्त स्वर विधान की क्या आवश्यकता है यदि कोई ऐसा कहता है तो - यह ही ज्ञापक है की वेद में कुछ स्वर विधि में प्रत्यय के लोप होने पर 'प्रत्ययलक्षणम' से ग्रहण नहीं करते है।", "Kannada": "ಆ ನಿತ್ ನಂತರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಕರೋತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರದ ' ಜಿನತ್ಯಾದಿನಿತ್ಯಮ್ ' ಇದರಿಂದಲೇ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ , ಆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರ ವಿಧಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನು ? ಎಂದು ಯಾರಾದರು ಕೇಳಿದರೆ - ಇದೇ ಜ್ಞಾಪಕವಾಗಿದೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ವರ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲೋಪವಾದಾಗ  ' ಪ್ರತ್ಯಯ ಲಕ್ಷಣಂ ' ಇದರಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ निति परे पूर्वस्य चकारोत्तरस्य अकारस्य तु 'जञ्नित्यादिर्नित्यम्‌' इत्यनेनैव आद्युदात्तस्वरः सिध्यति, तेन प्रकृत-सूत्रेण आद्युदात्तस्वरविधानस्य का आवश्यकता इति चेदुच्यते- एतदेव ज्ञापकं यत्‌ वेदे क्वचित्स्वरविधौ प्रत्ययलोपे 'प्रत्ययलक्षणमिति' न गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार यहाँ प्रत्यय के लोप होने पर 'प्रत्ययलक्षणम्‌' इसके ग्रहण अभाव में 'चञ्‌चा क' यहाँ पर नित्त के अभाव से चकार से उत्तर अकार की “ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इससे आद्युदात्त स्वर सिद्ध नहीं होता है।", "Kannada": "ಇದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲೋಪವಾದಾಗ  ' ಪ್ರತ್ಯಯ ಲಕ್ಷಣಂ ' ಇದನ್ನು ಗ್ರಹಣದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ  'ಚಂಚಾ ಕ ' ಇಲ್ಲಿ ನಿತ್ತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಚಕಾರದ ನಂತರ ಇರುವ ಅಕಾರದ ' ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್ ' ಇದರಿಂದ ಅದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "एवम्‌ अत्र प्रत्ययलोपे 'प्रत्ययलक्षणम्‌' इत्यस्य ग्रहणाभावे 'चञ्चा क' इत्यत्र नित्त्वाभावात्‌ न चाकारोत्तरस्य अकारस्य \"ज्नित्यादिर्नित्यम्‌' इत्यनेन आद्युदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आद्युदात्त स्वर के विधान के लिए प्रकृत सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಆ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "तेन आद्युदात्तस्वरस्य विधानाय प्रकृतसूत्रं प्रारभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में संज्ञायाम्‌ कहने से जहाँ पर संज्ञा नहीं है, वहाँ पर इस सूत्र की प्रवृति नहीं होती है, जैसे- अग्निर्माणवकः।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲವೋ, ಅಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ , ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಅಗ್ನಿರ್ಮಾಣವಕಃ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे संज्ञायामित्युक्तत्वात्‌ यत्र संज्ञा नास्ति तत्र नेदं सूत्रं प्रवर्तते यथा अग्निर्माणवकः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर उपमान के होने पर भी संज्ञा नहीं है, अतः मकार से उत्तर अकार को उदात्त स्वर नहीं हुआ।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನವಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲ , ಅದ್ದರಿಂದ ಮಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಅಕಾರ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಲ್ಲ  .", "Sanskrit": "अत्र उपमानत्वे अपि संज्ञा नास्ति अतः मकारोत्तरस्य अकारस्य न उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जहाँ उपमान नहीं है, वहाँ पर भी इस सूत्र की प्रवृति नहीं होती है, जैसे- चौत्रः इति, यहाँ पर संज्ञा के होने पर भी उपमान नहीं है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನವಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇರಿವುದಿಲ್ಲ , ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಚೈತ್ರಃ , ಇಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆಯಿದ್ದರೂ ಉಪಮಾನವಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "यत्र च उपमानं नास्ति तत्रापि नेदं सूत्रं प्रवर्तते यथा चैत्रः इति, अत्र संज्ञात्वे अपि उपमानत्वं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ चकार से उत्तर ऐकार को उदात्त स्वर नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಐಕಾರ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अतः अत्र न चकारोत्तरस्य ऐकारस्य उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.२०७ ) सूत्र का अर्थ- कर्तृवाची अशित शब्द को आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "(೬.೧.೨೦೭) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕರ್ತೃವಾಚೀ ಅಶಿತ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.२०७) सूत्रार्थः- कर्तृवाची अशितशब्दः आद्युदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्य- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अशित: यह प्रथमा एकवचनान्त, कर्ता यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಶಿತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ  , ಕರ್ತಾ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अशितः इति प्रथमैकवचनान्तं कर्ता इत्यपि प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इस सूत्र से आदिः इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಆದಿಃ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ आदिरिति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ  ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः यहाँ पर प्रथमान्त होने से यह विधायक पद जाना जाता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಃ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है- अशित शब्द जब कर्ता है, तब इस शब्द के आदि अच्‌ को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಅಶಿತ ಶಬ್ದ ಯಾವಾಗ ಕರ್ತಾ ಆಗಿರುತ್ತದೋ , ಆವಾಗ ಈ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति अशितशब्दः यदा कर्ता तदा अस्य शब्दस्य आदिः अच्‌ उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- आङः पूर्वक अश्‌ धातु से कर्ता में क्त प्रत्यय करने पर आशितम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಆಂಙಃ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅಶ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಆಶಿತಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- आङ्पूर्वकात्‌ अश्धातोः कर्तरि क्तप्रत्यये आशितम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आशित शब्द कर्तृवाचक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆಶಿತಶಬ್ದವು ಕರ್ತೃವಾಚಕ ಶಬ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र आशितशब्दः कर्तृवाचकः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: उसके आदि में अच्‌ अकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಅಕಾರದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः अस्य आदेः अचः अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- आङ पूर्वक अश्‌-धातु से कर्ता में क्त प्रत्यय विधान का कोई सूत्र नहीं है, तो कैसे क्त प्रत्यय है, यदि ऐसा कहते हैं तो यहाँ पर क्त प्रत्यय निपातन से है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಆಂಙಃ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅಶ್ ಧಾತುವಿನ ಕರ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದ  ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಿಯ ಯಾವ ಸೂತ್ರವು ಇಲ್ಲ  , ಹಾಗಾದರೆ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ?  ಅವರು ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದೇ ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವು ನಿಪಾತನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "विशेषः- ननु आङ्पूर्वकात्‌ अश्‌-धातोः कर्तरि क्तप्रत्ययविधानस्य किमपि सूत्रं नास्ति तर्हि कथं क्तप्रत्ययः इति चेदुच्यते अत्र क्तप्रत्ययः निपात्यते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अन्य वैयाकरण आचार्य - अश्‌-धातु से कर्ता में क्त प्रत्यय करने पर अशित शब्द को निष्पन्न करते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ವೈಯಾಕರಣರು - ಅಶ್ ಧಾತುವಿನ ಕರ್ತರಿ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಅಶಿತ ಶಬ್ದವನ್ನು ನಿಷ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ .", "Sanskrit": "अत्र अन्ये वैयाकरणाः अश्‌-धातोः कर्तरि क्तप्रत्यये अशितशब्दं निष्पादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तो क्त प्रत्यय और उपधा को दीर्घ दोनों ही निपातन से सिद्ध करते है।", "Kannada": "ಆವಾಗ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಉಪಧಾದೀರ್ಘ ಇವೆರಡು ನಿಪಾತನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तदा तु क्तप्रत्ययः उपधादीर्घश्च उभौ एव निपात्येते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.२११ ) सूत्र का अर्थ- आदि  उदात्त होता है।", "Kannada": "(೬.೧.೨೧೧) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "(६.१.२११) सूत्रार्थः- आदिरुदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ  - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "युष्मदस्मदोः यह षष्ठी एकवचनान्त, ङसि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಯುಷ್ಮದಸ್ಮದೋಃ ಇದು ಷಷ್ಠಿ ಏಕವಚನಾಂತ , ಙಸಿ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "युष्मदस्मदोः इति षष्ठ्येकवचनान्तं, ङसि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङसि का यहाँ पर सप्तमी निर्देश होने से “तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य' इस परिभाषा से षष्ठी एकवचन के परे होने पर पूर्व का कार्य जानना चाहिए है।", "Kannada": "ಙಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ನಿರ್ದೇಶವಾಗಿರುವುದರಿಂದ  \"ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೆ ಪೂರ್ವಸ್ಯ \" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಷಷ್ಠಿ ಏಕವಚನದ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಬೋಧಿತವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "ङसि इत्यत्र सप्तमीनिर्देशात्‌ \"तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य\" इत्यनया परिभाषया षष्ठ्येकवचने परे सति पूर्वस्य कार्यमिति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इस सूत्र से आदिः इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಃ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ आदिरिति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः का यहाँ प्रथमान्त पद होने से यह विधायक पद है, ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಪದವೆಂದು  ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है- ङस्‌ के परे होने पर पूर्व के युष्मद्‌ अस्मद्‌ का आदि अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಙಸ್ ನ ನಂತರವಿರುವ ಕಾರಣ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಯುಷ್ಮದಶ್ಮದ್  ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति ङसि परे सति पूर्वयोः युष्मदस्मदोः आदिः अच्‌ उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- इस सूत्र का उदाहरण है - नहिषस्तव नो मम इति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ - ನಹಿಷಸ್ತವ ನೋ ಮಮ ಎಂದು .", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य सूत्रस्य उदाहरणं भवति - नहिषस्तव नो मम इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- युष्मद्‌ शब्द से और अस्मद्‌ शब्द से ङस्‌-प्रत्यय करने पर ' युष्मदस्मद्भ्यां ङशोऽश्‌' इससे ङश्‌ को अश्‌ आदेश होने पर 'तवममौ ङसि' इससे युष्मद्‌ के म पर्यन्त को तव आदेश और अस्मद्‌ के मपर्यन्त भाग को मम आदेश करने पर प्रक्रिया कार्य में “तव मम' ये दो रूप सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಯುಷ್ಮದ್ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮದ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಙಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ - ' ಯುಷ್ಮದಸ್ಮದ್ಭ್ಯಾಂ ಙಶೋಶ್ ' ಇದರಿಂದ ಅಶ್ ಆದೇಶವಾಗುವ ಕಾರಣ 'ತವಮಮೌ ಙಸಿ' ಇದರಿಂದ ಯುಷ್ಮದ್ ಶಬ್ದದ ಮ ವರೆಗು ತವ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮದ್ ಶಬ್ದದ ಮ ವರೆಗು ಮಮ ಆದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತವ ಮಮ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- युष्मत्‌-शब्दात्‌ अस्मत्‌- शब्दाच्च ङस्‌-प्रत्यये 'यष्मदस्मद्भ्यां ङशोऽश्‌' इत्यनेन ङशः अशादेशे 'तवममौ ङसि' इत्यनेन युष्मदः मपर्यन्तस्य तव इत्यादेशे अस्मदः मपर्यन्तस्य च मम इत्यादेशे प्रक्रियाकार्य \"तव मम' इति रूपद्वयं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तव मम इन दोनों के ङस्‌ अन्त में होने से उसके परे तकार से उत्तर अकार को और मकार से उत्तर अकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತವ ಮಮ ಇವೆರಡರ ಙಸ್  ಅಂತದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ತಕಾರದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರದ ಮತ್ತು ಮಕಾರೋತ್ತರದ ನಂತರವಿರುವ ಅಕಾರದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र तव मम इत्यनयोः ङसन्तत्वात्‌ तस्मिन परे तकारोत्तरस्य अकारस्य मकारोत्तरस्य अकारस्य च प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವು ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र दो पद में है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङयि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಙಯಿ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "ङयि इति सप्तम्येकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङयि यहाँ पर सप्तमी का निर्देश होने से “तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य' इस परिभाषा से चतुर्थी एकवचन के परे होने पर पूर्व का कार्य जानना चाहिए।", "Kannada": "ಙಯಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮಿಯ ನಿರ್ದೇಶವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ \" ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೆ ಪೂರ್ವಸ್ಯ \" ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಚತುರ್ಥಿ ಏಕವಚನದ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.", "Sanskrit": "ङयि इत्यत्र सप्तमीनिर्देशात्‌ \"तस्मिन्निति निर्दिष्ट पूर्वस्य\" इत्यनया परिभाषया चतुर्थ्येकवचने परे सति पूर्वस्य कार्यमिति बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इस सूत्र से आदिः इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ आदिरिति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः यहाँ पर प्रथमान्त होने से इसको विधायक पद जाना जाता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಃ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಾಮಂತ ಪದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಪದವಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "उदात्तः इत्यत्र प्रथमान्तत्वाद्‌ इदं विधायकपदमिति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - ङयि के परे होने पर पूर्व के युष्मद्‌ अस्मद्‌ का आदि अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಙಸ್ ನ ನಂತರವಿರುವ ಕಾರಣ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಯುಷ್ಮದಶ್ಮದ್ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति ङयि परे सति पूर्वयोः युष्मदस्मदोः आदिः अच्‌ उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- इस सूत्र का उदाहरण है - तुर्भ्य हिन्वानः इति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ - ತುರ್ಭ್ಯ ಹಿನ್ವಾನಃ ಎಂದು .", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अस्य सूत्रस्य उदाहरणं भवति तुभ्यं हिन्वानः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- युष्मत् शब्द से और अस्मत् शब्द से ङे इस प्रत्यय के परे रहने पर ङे-प्रथमयोरम्‌ इससे ङे इसको अम आदेश होने पर तुभ्यमह्यौ ङयि इससे युष्मद्‌ के म पर्यन्त भाग को तुभ्य और अस्मद्‌ के म पर्यन्त भाग को मह्य आदेश होने पर प्रक्रिया कार्य में तुभ्यं मह्यम्‌ ये दो रुप सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಯುಷ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮದ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಙೆ ಈ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಙೆ ಇದರ ಪ್ರಥಮಯೋರಮ್ ಇದರಿಂದ ಙೆ ಇದಕ್ಕೆ  ಅಮ್ ಆದೇಶವಾಗುವುದರಿಂದ ತುಭ್ಯಮಹ್ಯೌ ಙಯಿ ಇದರಿಂದ ಯುಷ್ಮದ್ ನ ಮ ವರೆಗೂ ತುಭ್ಯ ಎಂಬ ಆದೇಶದಿಂದ ಅಸ್ಮದ್ ನ ವರೆಗೂ ಮಹ್ಯ ಎಂಬ ಆದೇಶ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಭ್ಯಂ ಮಹ್ಯಂ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- युष्मत्‌-शब्दात्‌ अस्मत्‌- शब्दाच्च ङे इति प्रत्यये ङे-प्रथमयोरम्‌ इत्यनेन ङे इत्यस्य अमादेशे तुभ्यमह्यौ ङयि इत्यनेन युष्मदः मपर्यन्तस्य तुभ्य इत्यादेशे अस्मदः मपर्यन्तस्य च मह्य इत्यादेशे प्रक्रियाकार्ये तुभ्यं मह्यम्‌ इति रुपद्वयं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “तुभ्यं, मह्यम्‌' इन दोनों से ङे प्रत्यय अन्तमें होते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ 'ತುಭ್ಯಂ , ಮಹ್ಯಂ' ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಙೆ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र \"तुभ्यं, मह्यम्‌' इत्यनयोः ङे इति प्रत्ययौ अन्ते विद्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङे इसके परे तुभ्यम्‌ यहाँ तकार से उत्तर आदि अच्‌ उकार को और मह्यम्‌ यहाँ पर मकार से उत्तर आदि अच्‌ अकार की प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಙೆ ಇದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತುಭ್ಯಮ್ ಇಲ್ಲಿ ತಕಾರೋತ್ತರದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದ ಉಕಾರದ ಮಹ್ಯಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಮಕಾರೊತ್ತರದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರದ ಅಕಾರದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ङे इति परे तुभ्यम्‌ इत्यत्र तकारोत्तरस्य आदेः अचः उकारस्य मह्यम्‌ इत्यत्र मकारोत्तरस्य आदेः अचः अकारस्य च प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.११३ ) सूत्र का अर्थ- यत्‌ प्रत्ययान्त जो दो अचों वाले शब्द उनको आद्युदात्त होता है नौ शब्द को छोड्कर।", "Kannada": "(೬.೧.೧೧೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವ್ -ಒಂಭತ್ತು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು  ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಹೊಂದಿರುವ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಅದ್ಯುದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "(६.१.११३) सूत्रार्थः- यत्प्रत्ययान्तस्य दुव्यचः आदिः उदात्तः नावं विना इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यतः, अनावः ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಯತಃ , ಅನಾವಃ ಇದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪದಚ್ಛೇದಗಳು .", "Sanskrit": "यतः, अनावः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत: यह षष्ठी एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಯತಃ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "यतः इति षष्ठ्येकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनावः यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅನಾವಃ ಇದು ಪಂಚಮಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अनावः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यत्‌ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯತ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यत्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रत्यय ग्रहण करने से 'तदन्तग्रहण' इससे उसका ग्रहण होगा।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ 'ತದಂತಗ್ರಹಣ' ಇದರಿಂದ ಅದರ ತದಂತಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रत्ययग्रहणे 'तदन्तग्रहणम्‌' इत्यनेन तदन्तग्रहणं भविष्यति|"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यत्‌ प्रत्ययान्त का यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ  ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन यत्प्रत्ययान्तस्य इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनाव: इसका नौ इस शब्द को छोड़कर यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅನಾವಃ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥ ಒಂಭತ್ತು ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ವಿನಾ ಎಂದು .", "Sanskrit": "अनावः इत्यस्य नौ इति शब्दं विना इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “निष्ठा च द्वयजनात्‌' इस सूत्र से द्यच्‌ इसकी अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ  ' ನಿಷ್ಠಾ ಚ ದುವ್ಯಜನಾತ್ ' ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದುವ್ಯಚ್ ಎಂಬ ಪದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"निष्ठा च दुव्यजनात्‌' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ दुव्यच्‌ इत्यनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यहाँ पर पञ्चम्यन्त से विपरीत है।", "Kannada": "ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮ್ಯಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्चात्र पञ्चम्यन्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इस सूत्र का अर्थ होता है- यत्प्रत्ययान्त का दो अचो से युक्त शब्द का आदि अच्‌ उदात्त होता है, नौ शब्द को नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .  ಒಂಭತ್ತು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "एवम्‌ अस्य सूत्रस्य अर्थो भवति यत्प्रत्ययान्तस्य अज्द्वययुक्तस्य शब्दस्य आदिः अच्‌ उदात्तः भवति नौशब्दस्य तु न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कमु कान्तौ इस धातु से “कमेर्णिङ्‌ इससे स्वार्थ में णिङ्‌ प्रत्यय तथा अनुबन्ध लोप करने पर अत उपधायाः' इससे कम्‌-धातु के ककार से उत्तर अकार के स्थान में वृद्धि करने पर आकार में निष्पन्न कामि इसकी सनाद्यन्ता धातवः' इससे धातु संज्ञा सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕಮು ಕಾಂತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ \"ಕಮೇರ್ಣಿಙ್\" ಇದರಿಂದ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಣಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅತ ಉಪಧಾಯಾಃ ಇದರಿಂದ ಕಮ್ ಧಾತುವಿನ ಕಕಾರೋತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅ ಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಕಾಮಿ  ಇದರ  ' ಸನಾದ್ಯಂತಾ ಧಾತವಃ ' ಇದರಿಂದ ಧಾತುಸಂಜ್ಞಾ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कमु कान्तौ इति धातोः \"कमेर्णिङ्‌ इत्यनेन स्वार्थ णिङ्प्रत्ययेऽनुबन्धलोपे अत उपधायाः' इत्यनेन कम्‌-धातोः ककारोत्तरस्य अकारस्य वृद्धौ आकारे निष्पन्नस्य कामि इत्यस्य सनाद्यन्ता धतवः' इत्यनेन धातुसंज्ञा सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद अजन्त कामि-धातु से `अचो यत्‌' इससे यत्प्रत्यय तथा अनुबन्ध लोप करने पर “णेरनिटि” इससे मकार से उत्तर णिङ: के इकार का लोप करने पर प्रथमा द्विवचन प्रक्रिया कार्य में काम्या यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ನಂತರ ಅಜಂತ ಕಮಿ ಧಾತುವಿನ 'ಅಚೋ ಯತ್ 'ಇದರಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ \"ಣೇರನಿಟಿ\" ಇದರಿಂದ ಮಕಾರೋತ್ತರ ಣಿಙಃ ದ ಇಕಾರ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮ್ಯ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततः अजन्तस्य कमि-धातोः 'अचो यत्‌' इत्यनेन यत्प्रत्ययेऽनुबन्धलोपे \"णेरनिटि\" इत्यनेन मकारोत्तरस्य णिङः इकारस्य लोपे प्रथमाद्विवचने प्रक्रियाकार्ये काम्या इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ काम्या इसका यत्‌ प्रत्ययान्त होने से और यत्प्रत्यय के तकार की इत्‌ संज्ञा होने से तित्स्वरितम्‌' इससे स्वरित स्वर की प्राप्ति थी।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಾಮ್ಯಾ ಇದರ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ತ ಕಾರದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವುದರಿಂದ  'ತಿತ್ಸ್ವರಿತಮ್ ' ಇದರಿಂದ ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र काम्या इत्यस्य यत्प्रत्ययान्तत्वात्‌ यत्प्रत्ययस्य च तकारस्य इत्संज्ञकत्वात्‌ तित्स्वरितम्‌ इत्यनेन स्वरितस्वरः प्राप्तः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु उसको बाध करके प्रकृत सूत्र से दो अचों से युक्त काम्या इसका आदि अच्‌ ककार से उत्तर आकार को उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಾಧಿಸಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಮ್ಯಾ ಇದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಕಕಾರೋತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "परन्तु तं बाधित्वा प्रकृतसूत्रेण अज्द्वययुक्तस्य काम्या इत्यस्य आदेः अचः ककारोत्तरस्य आकारस्य उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नवतिं; नाव्यानाम्‌ इत्यादि में नावा तार्यम्‌ यह विग्रह करने पर 'नौवयोधर्मविषमूलमूलसीतातुलाभ्यस्तार्यतुल्यप्राप्य-वध्यानाम्यसमसमितसम्मितेषु ' इससे यत्प्रत्यय करने पर निष्पन्न नाव्य शब्द का षष्ठी बहुवचनान्त रूप है।", "Kannada": "ನವತಿಂ , ನಾವ್ಯಾನಾಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾವಾ ತಾರ್ಯಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ನೌವಯೋಧರ್ಮವಿಷಮೂಲಸೀತಾತುಲಾಭ್ಯಸ್ತಾರ್ಯತುಲ್ಯಪ್ರಾಪ್ಯ - ವಧ್ಯಾನಾಮ್ಯಸಮಸಮಿತಸಮ್ಮಿತೇಷು  ಇದರಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ನಾವ್ಯ ಶಬ್ದದ ಷಷ್ಟೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ರೂಪವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "नवतिं नाव्यानाम्‌ इत्यादिषु नावा तार्यम्‌ इति विग्रहे नौवयोधर्मविषमूलमूलसीतातुलाभ्यस्तार्यतुल्यप्राप्य-वध्यानाम्यसमसमितसम्मितेषु इत्यनेन यत्प्रत्यये निष्पन्नस्य नाव्यशब्दस्य षष्ठीबहुवचनान्तं रूपमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु प्रकृत सूत्र में अनावः कहने से नाव्यानाम इसके आदि अच्‌ नकार से उत्तर आकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಾವಃ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ನಾವ್ಯಾನಾಮ ಇದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ನಕಾರೋತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ", "Sanskrit": "परन्तु प्रकृतसूत्रे अनावः इत्युक्तत्वात्‌ नाव्यानामित्यस्य आदेः अचः नकारोत्तरस्य आकारस्य प्रकृतसूत्रेण न उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- आठवें अध्याय में निष्ठा च द्व्यजनात्‌' इससे परे सात सूत्र है, उसके बाद यतोऽनावः यह प्रकृत सूत्र है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠಾ ಚ ದ್ವ್ಯಜನಾತ್ ಇದರ ನಂತರ ಏಳು ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ , ಅದರ ನಂತರ ಯತೋನಾವಃ ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರವಿದೆ .", "Sanskrit": "विशेषः- अष्टाध्याय्यां निष्ठा च द्व्यजनात्‌ इत्यस्मात्‌ परम्‌ सप्त सूत्राणि सन्ति, ततः परं यतोऽनावः इति प्रकृतसूत्रं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार मध्यवर्ति सूत्रों में “निष्ठा च द्वयजनात्‌' इस सूत्र से 'द्वयच्‌' इसकी अनुवृत्ति नहीं है, परन्तु इस सूत्र में 'द्व्यच्‌' इसकी अनुवृत्ति कैसे यदि कोई ऐसा कहता है तो  “मण्डूकप्लुत' (मेंढक की) गति से यहाँ अनुवृत्ति है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ' ನಿಷ್ಠಾ ಚ ವ್ಯಜನಾತ್ ' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ' ದ್ವ್ಯಚ್ ' ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವ್ಯಚ್ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಹೇಗೆ ಎಂದು ಯಾರಾದರು ಕೇಳಿದರೆ 'ಮಂಡೂಕಪ್ಲುತ್ಯಾ' ಇಲ್ಲಿ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवं मध्यवर्तिसूत्रेषु \"निष्ठा च दुव्यजनात्‌' इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ 'दुव्यच्‌' इत्यस्य अनुवृत्तिः न भवति, परन्तु अस्मिन्‌ सूत्रे कथं द्व्यच्‌ इत्यस्य अनुवृत्तिः इति चेदुच्यते \"मण्डूकप्लुत्या' अत्र अनुवृत्तिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेंढक जैसे उछल-उछल कर कुछ-कुछ स्थान को छोड़कर जाता है, वैसे ही यह भी कुछ-कुछ सूत्रों को छोड़कर उत्तर उत्तर के सूत्रों में प्रवृत्त होता ऐसा जानना चाहिए।", "Kannada": "ಕಪ್ಪೆಯು ಹೇಗೆ ಜಿಗಿದು ಜಿಗಿದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಇದೂ ಕೂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಉತ್ತರೋತ್ತರ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "मण्डूकः यथा उत्प्लुत्य किञ्चित्‌ किञ्चित्‌ स्थानं परित्यज्य गच्छति तद्वद्‌ इदम्‌ अपि किञ्चित्‌ किञ्चित्‌ सूत्रं परित्यज्य उत्तरोत्तरसूत्रे प्रवर्तते इति ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमान शब्द कब आद्युदात्त होता है?", "Kannada": "ಉಪಮಾನ ಶಬ್ದವು ಯಾವಾಗ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "उपमानशब्दः कदा आद्युदात्तः?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का अशित शब्द आद्युदात्त है?", "Kannada": "ಯಾವ ರೀತಿಯ ಅಶಿತ ಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "कीदृशः अशितशब्दः आद्युदात्तः?"}}
{"translation": {"Hindi": "मम यहाँ पर मकार से उत्तर अकार को उदात्त स्वर किससे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ಮಮ ಇಲ್ಲಿ ಮಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಯಾವುದರಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "मम इत्यत्र मकारोत्तरस्य अकारस्य उदात्तस्वरः केन सिध्यति?"}}
{"translation": {"Hindi": "ङयि च इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಙಯಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "ङयि च इति सूत्रस्य कोऽर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यतोऽनावः इस सूत्र में अनाव: यहाँ पर कौनसी विभक्ति है?", "Kannada": "ಯತೋನಾವಃ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಾವಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿ ಇದೆ ?", "Sanskrit": "यतोऽनावः इति सूत्रे अनावः इत्यत्र का विभक्तिः?"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु का और प्रातिपदिक के स्वरों को अवलम्बन करके इस पाठ की रचना की है।", "Kannada": "ಧಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಗಳ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಈ ಪಾಠವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "धातोः प्रातिपदिकस्य च स्वरम्‌ अवलम्ब्य पाठोऽयं विरचितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु से विहित स्वरों के विषय में कुछ सूत्रों की आलोचना की है।", "Kannada": "ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "धातोः विहितानां स्वराणां विषये कानिचित्‌ सूत्राणि आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसी प्रकार प्रातिपदिक से विहित स्वरों के विषय में कुछ सूत्रों की आलोचना है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "एवञ्च प्रातिपदिकात्‌ विहितानां स्वराणां विषये कानिचित्‌ सूत्राणि आलोचितानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु से विहित स्वरों के विषय में सूत्र है, जैसे - धातोः, स्वपादिहिसामच्यनिटि इत्यादि सूत्र है।", "Kannada": "ಧಾತು ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ , ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಧಾತೋಃ , ಸ್ವಪಾದಿಹಿಸಾಮಚ್ಯನಿಟಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳು.", "Sanskrit": "धातोः विहितस्वराणां विषये सूत्राणि भवन्ति, यथा- धातोः, स्वपादिहिंसामच्यनिटि इत्यादीनि सूत्राणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातोः इस सूत्र से धातु अन्त उदात्त है।", "Kannada": "ಧಾತೋಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಧಾತುವಿಗೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿದೆ .", "Sanskrit": "धातोः इति सूत्रेण धातोः अन्तः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उदाहरण है - गोपायते नः इति, असि सत्यः इति।", "Kannada": "ಇದರ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ - ಗೋಪಾಯತಂ ನಃ ಮತ್ತು ಅಸಿ ಸತ್ಯಃ .", "Sanskrit": "अस्य उदाहरणं भवति गोपायते नः इति, असि सत्यः इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ गुप्‌-इस धातु से आय प्रत्यय करने पर उससे निष्पन्न गोपाय इसके पकार से उत्तर आकार को  \"आद्युदात्तश्च' इससे आद्युदात्त स्वर है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗುಪ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಆಯ ಪ್ರತ್ಯಯ  ವಿಹಿತವಾದಾಗ ಅದರಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನಗೊಂಡ ಗೋಪಾಯ ಶಬ್ದದ ಪಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಆಕಾರವು \" ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र गुप्‌-इति धातोः आयप्रत्ययः विहितः तेन निष्पन्नस्य गोपाय इत्यस्य पकारोत्तस्य आकारस्य \"आद्युदात्तश्च' इत्यनेन आद्युदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सनाद्यन्ता धातवः' इससे गोपाय इसकी धातु संज्ञा है, अतः उसके अन्त अकार की भी प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "'ಸನಾದ್ಯಂತ ಧಾತವಃ' ಇದರಿಂದ ಗೋಪಾಯ ಎಂಬ ಧಾತುಸಂಜ್ಞಾ ಬರುತ್ತದೆ , ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೂ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "\"सनाद्यन्ता धातवः\" इत्यनेन गोपाय इति धातुसंज्ञकः, अतः तस्य अन्तस्य अकारस्यापि प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातिपदिक से विहित स्वरों के विषय में सूत्र है, जैसे - “कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः, उञ्छादीनाञ्‌च इत्यादि सूत्र है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರವಿದೆ , ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ , ಉಞಛಾದೀನಾಞಚ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳು .", "Sanskrit": "प्रातिपदिकात्‌ विहितस्वराणां विषये सूत्राणि भवन्ति, यथा- \"कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः\", उञ्छादीनाञ्च इत्यादीनि सूत्राणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उदाहरण है, कर्षः इति, दायः इति च।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ , ಕರ್ಷಃ ಮತ್ತು  ದಾಯಃ .", "Sanskrit": "अस्य उदाहरणं भवति कर्षः इति, दायः इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष विलेखने इस धातु से घज्‌प्रत्यय करने पर कर्षः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಕೃಷ ವಿಲೇಖನೆ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಘಞ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಕರ್ಷಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "कृष विलेखने इति धातोः घञ्ग्रत्यये कर्षः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ घञन्त कर्ष-इसके अन्त का षकार से उत्तर अकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಘಞಂತ ಕರ್ಷ ಈ ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಷಕಾರೋತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र घञन्तस्य कर्ष-इत्यस्य अन्तस्य षकारोत्तस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दा दाने इस आकार युक्त धातु से `आतो युक्चिण्कृतोः' इससे घञ्‌प्रत्यय करने पर दायः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದಾ ದಾನೆ ಈ ಆಕಾರಯುಕ್ತ ಧಾತುವಿಗೆ  \"ಆತೋ ಯುಕ್ಚಿಣ್ಕೃತೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಘಞ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿ ದಾಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "दा दाने इति आकारयुक्तधातोः \"आतो युक्चिण्कृतोः\" इत्यनेन घञ्प्रत्यये दायः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आकारान्त घञन्त के होने से दाय-इसके अन्त का यकार से उत्तर अकार का प्रकृत सूत्र से उदात्त स्वर सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರಾಂತ ಘಞಂತವಿರುವುದರಿಂದ ದಾಯ ಈ ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಯಕಾರೋತ್ತರದ ಅಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र आत्वतः घञन्तस्य दाय-इत्यस्य अन्तस्य यकारोत्तरस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तस्वरः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपादिहिंसामच्यनिटि इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಸ್ವಪಾದಿರ್ಹಿಸಾಮಚ್ಯನಿಟಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ .", "Sanskrit": "स्वपादिहिंसामच्यनिटि इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यस्तानामादिः इस सूत्र कौ व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮಾದಿಃ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ .", "Sanskrit": "अभ्यस्तानामादिः इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र कौ व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ .", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इस सूत्र को व्याख्या कोीजिए।", "Kannada": "ಜ್ಞಿತ್ಯಾದಿರ್ನಿತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ .", "Sanskrit": "ज्नित्यादिर्नित्यम्‌ इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृषादीनां च इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ವೃಷಾದೀನಾಂ ಚ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ .", "Sanskrit": "वृषादीनां च इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यतोऽनावः इसका एक उदाहरण को प्रदर्शित करके समन्वय कोजिए।", "Kannada": "ಯತೋನಾವಃ ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಅದರ ಸಮನ್ವಯ ತಿಳಿಸಿ .", "Sanskrit": "यतोऽनावः इत्यस्य एकमुदाहरणं प्रदर्श्य समन्वयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अदादि गण के अन्तर्गत एक गण है।", "Kannada": "ಅದಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಗಣ .", "Sanskrit": "अदादिगणान्तर्गतः एकः गणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनिट्‌ अजादि में लसार्वधातुके के परे अभ्यस्त का आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅನಿಟ್ಯಜಾದಿಯಲ್ಲಿ ಲಸಾರ್ವಧಾತುಕದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಭ್ಯಸ್ತನಾಮದಲ್ಲಿ ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनिट्यजादौ लसार्वधातुके परे अभ्यस्तानामादिरुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्यमान उदात्त इस अर्थ में।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಮಾನ ಉದಾತ್ತ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ .", "Sanskrit": "अविद्यमानोदात्ते इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शप्‌ प्रत्यय के निर्देश से।", "Kannada": "ಶಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ .", "Sanskrit": "शप्प्रत्येन निर्देशात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आठ सूत्रों में।", "Kannada": "ಎಂಟು ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ .", "Sanskrit": "अष्टसु सूत्रेषु"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण आदि आकृतिगण होने से।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಆದಿ ಆಕೃತಿಗಣವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ .", "Sanskrit": "ब्राह्मणादेराकृतिगणत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्यायवाची की निवृत्ति के लिए।", "Kannada": "ಪರ್ಯಾಯವಾಚಿಯ ನಿವೃತ್ತಿಗೋಸ್ಕರ .", "Sanskrit": "पर्यायनिवृत्यर्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमान शब्द जब संज्ञावाचक है तब।", "Kannada": "ಉಪಮಾನ ಶಬ್ದವು ಯಾವಾಗ ಸಂಜ್ಞಾವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಆವಾಗ .", "Sanskrit": "उपमानशब्दः यदा संज्ञावाचकः तदा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ युष्मदस्मदोर्डसि ' इस सूत्र से।", "Kannada": "ಯುಷ್ಮದಸ್ಮದೋರ್ಙಸಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ .", "Sanskrit": "\"युष्मदस्मदोर्ङसि' इत्यनेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङ विभक्ति के परे होने पर युष्मद्‌ अस्मद्‌ को आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "ಙಯಿ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಯುಷ್ಮದಸ್ಮದೋಃ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ङयि परे सति युष्मदस्मदोः आदिः उदात्तः भवति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवां पाठ समाप्त।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಪಾಠವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು .", "Sanskrit": "इति दशमः पाठः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में फिट्‌ सूत्रों कौ आलोचना करेगें।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಫಿಟ್ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे फिट्सूत्राणि आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह संज्ञा महर्षि पाणिनि के पूर्वकाल से ही चली आ रही है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿಯ ಪೂರ್ವಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಾಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "एषा च संज्ञा महर्षिपाणिनेः पूर्वकालादेव प्रवर्तमाना अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सूत्र फिषम्‌ अर्थात्‌ प्रातिपदिक के आश्रित ही रहते हैं, और इन फिट सूत्रों के द्वारा प्रधानता से शब्दों के स्वर विधान का नियम है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳು ಫಿಷಮ್ ಅರ್ಥದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ . ಮತ್ತು ಈ ಫಿಟ್ ಸೂತ್ರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರವಿಧಾನವನ್ನು ಶಾಸನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एतानि सूत्राणि फिषम्‌ अर्थात्‌ प्रातिपदिकम्‌ आश्रित्यैव प्रवर्तन्ते।  एतैः च फिट्- सूत्रैः प्रधानतया शब्दानां स्वरविधानं शास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस शब्द का कब किस अर्थ में कहाँ पर कौन सा स्वर हो, इन सभी की विस्तार से इन सूत्रों में आलोचना कौ है।", "Kannada": "ಯಾವ ಶಬ್ದದ ಯಾವಾಗ ಮತ್ತು ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಿರಬೇಕು, ಇವೆಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "कस्य शब्दस्य कदा कस्मिंश्च अर्थ कुत्र कः स्वरः स्यात्‌ इति सर्वमेव विस्तृततया एषु सूत्रेषु आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: इस पाठ से आप सभी किस शब्द का कब कहाँ पर क्या स्वर होता है, इस विषय में विस्तार से जानेंगे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪಾಠದಿಂದ ನೀವೆಲ್ಲರು ಯಾವ ಶಬ್ದದ ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ , ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು .", "Sanskrit": "अतः अस्मात्‌ पाठात्‌ भवान्‌ भवती वा कस्य शब्दस्य कदा कुत्र कः स्वरः भवति इति विषये विस्तरेण ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे,  लोक और वेद में शब्दों की स्वर व्यवस्था को जान पाने में। फिट्‌ सूत्रों के विषय में जानकारी प्राप्त कर पाने में। अपाणिनीय फिट्सूत्रों को भी कैसे प्रमाण रूप से स्वीकार किया गया है, इस विषय में जानकारी प्राप्त कर पाने में। विभिन्न अवस्थाओं में विभिन्न शब्दों के आद्युदात्त के विषय में अन्तोदात्त के विषय में और सभी को उदात्त होने के विषय में अधिकता से ज्ञान प्राप्त कर पाने में। सूत्रों का अर्थ निर्णय कर पाने में। सूत्रों की व्याख्या कर पाने में। और अनुवृत्ति आदि के विषय में जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದುವುದರಿಂದ ನೀವು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು . ಫಿಟ್ ಸೂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು . ಅಪಾಣಿನೀಯ ಫಿಟ್ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಮಾಣರೂಪವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ , ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು . ವಿಭಿನ್ನ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ , ವಿಭಿನ್ನ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ , ಅಂತೋದಾತ್ತದ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಉದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಾ . ಮತ್ತು ಅನುವೃತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು .", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ वा, लोके वेदे च शब्दानां स्वरव्यवस्था कथं भवति इति विषये अधिकतया ज्ञातुं शक्नुयात्‌। फिट्सूत्राणां विषये विशेषरूपेण ज्ञातुं शक्नुयात्‌। अपाणिनीयत्वे अपि फिट्सूत्राणि कथं प्रमाणरूपेण स्वीकृतानि इति विषये ज्ञातुं शक्नुयात्‌। विभिन्नासु अवस्थासु विभिन्नानां शब्दानाम्‌ आद्युदात्तत्वविषये अन्तोदात्तत्वविषये सर्वोदात्तत्वविषये च अधिकतया ज्ञातुं शक्नुयात्‌। सूत्राणाम्‌ अर्थनिर्णयं कर्तु समर्थो भवेत्‌। सूत्राणां व्याख्यानं कर्तु स्वयमपि योग्यो भवेत्‌। अनुवृत्त्यादीनां ज्ञानं भवितुं शक्नुयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिषोऽन्त उदात्तः सूत्र का अर्थ- प्रातिपदिक फिट्‌ हो।", "Kannada": "ಫಿಶೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಫಿಟ್ ಆಗಿದೆ .", "Sanskrit": "फिषोऽन्त उदात्तः सूत्रार्थः- प्रातिपदिकं फिट्‌ स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अन्त उदात्त हो।", "Kannada": "ಅದರ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "तस्यान्त उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण - फिट्‌-रूप प्रातिपदिक के अन्त्य का उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना कौ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಫಿಟ್ ರೂಪದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- फिट्-रूपस्य प्रातिपदिकस्य अन्त्यस्य उदात्तविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे फिष का अथवा प्रातिपदिक के अन्त को उदात्त स्वर करने का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಫಿಷ್ ಅಥವಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अनेन फिषः प्रातिपदिकस्य वा अन्तस्य उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में फिषः अन्तः उदात्तः ये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಿಷಃ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे फिषः अन्तः उदात्तः इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पद वाले इस सूत्र में फिषः यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, उदात्तः यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪದವುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಫಿಷಃ ಇದು ಷಷ್ಠಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಅಂತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಉದಾತ್ತಃ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "त्रिपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे फिषः इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, अन्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, उदात्तः इत्यपि प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ पद का अन्वय इस प्रकार है - फिषः अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪದದ ಅನ್ವಯ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ - ಫಿಷಃ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र पदान्वयः इत्थं - फिषः अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह सूत्र का अर्थ है - फिष का अथवा प्रातिपदिक के अन्त्य का उदात्त हो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ - ಫಿಷ ಅಥವಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अयं च सूत्रार्थः- फिषः प्रातिपदिकस्य वा अन्त्यस्य उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- उच्चौः इस पद को पाणिनीय सूत्रों के द्वारा प्रातिपदिक संज्ञा नहीं की है, अपितु पूर्व आचार्यों के द्वारा प्रातिपदिक कहा गया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ -ಉಚ್ಚೈಃ ಈ ಪದವು ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞವಾಗಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- उच्चैः इति पदं पाणिनीयैः सूत्रैः न प्रातिपदिकसंज्ञकम्‌, अपि तु पूर्वाचार्यैः प्रातिपदिकम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: उस फिष का अथवा प्रातिपदिक का अन्त्य ऐकार प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಫಿಷ ಅಥವಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಂತ್ಯ ಐಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः तस्य फिषः प्रातिपदिकस्य वा अन्त्यः ऐकारः प्रकृतसूत्रेण उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- फिट्‌- संज्ञा पाणिनि के द्वारा नहीं की गई है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಫಿಟ್ - ಸಂಜ್ಞಾ ಪಾಣಿನಿಯ ದ್ವಾರ ರಚಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "विशेषः- फिट्‌- संज्ञा न हि पाणिनिना विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु अनेक वर्षों पहले ही प्राचीन आचार्यों के द्वारा इस संज्ञा का विधान किया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ಈ ಸಂಜ್ಞೆಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अपि तु बहुपूर्वकालात्‌ एव पूर्वाचार्यैः एषा संज्ञा विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आचार्य वासुदेव दीक्षित के द्वारा कहा गया है - “ फिडिति पूर्वाचार्यप्रसिद्धया प्रातिपदिकमुच्यते'।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಚಾರ್ಯ ವಾಸುದೇವ ದೀಕ್ಷಿತರ ದ್ವಾರ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಫಿಟ್  ಪೂರ್ವಚಾರ್ಯರಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವೆಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत एव उच्यते आचार्येण वासुदेवदीक्षितेन- 'फिडिति पूर्वाचार्यप्रसिद्ध्या प्रातिपदिकमुच्यते' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सूत्र भी यद्यपि अपाणिनीय है, फिर भी भाष्य प्रमाण से ये सूत्र महर्षि पाणिनि के द्वारा स्वीकार किया है ऐसा जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳು ಎಂದಾದರು ಅಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳು ಎಂದೆನಿಸಿದರೆ , ಭಾಷ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एतानि सूत्राण्यपि यद्यपि अपाणिनीयानि तथापि भाष्यप्रामाण्यात्‌ एतानि सूत्राणि महर्षिणा पाणिनिना स्वीकृतानि इति ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही भाष्य आदि में 'आद्युदात्तश्‍च' इत्यादि सूत्रों में प्रकृति से अन्तोदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಭಾಷ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ' ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರಗಳಿಂದಲೇ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುವ ವಿಧಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तथाहि भाष्यादिषु 'आद्युदात्तश्च' इत्यादिषु सूत्रेषु प्रकृतेः अन्तोदात्तत्वं शास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ये अन्तोदात्त आदि स्वर व्यवस्था फिट्‌ सूत्रों के विना सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಅಂತ್ಯೋದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ವರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಫಿಟ್ ಸೂತ್ರಳಿಲ್ಲದೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "एताश्च अन्तोदात्तादिस्वरव्यवस्थाः फिट्‌- सूत्राणि विना न सम्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: इन सूत्रों के अपाणिनीय होने पर भी पाणिनीय प्रमाण के द्वारा इनको आश्रित किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಪಾಣಿನೀಯವಾದಾಗ ಪಾಣಿನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ದ್ವಾರ ಇವುಗಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः एतेषां सूत्राणाम्‌ अपाणिनीयत्वे अपि पाणिनीयैः प्रमाणत्वेन आश्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- छन्दस्‌ में दक्षिण का आदि और अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ , ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- छन्दसि दक्षिणस्य आदिः अन्तः च उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- छन्द में दक्षिण शब्द के आदि और अन्त के स्थान में उदात्त का विधान -. सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ವಿಧಾನವಿದೆ-. ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- छन्दसि दक्षिणशब्दस्य आदेः अन्तस्य च स्थाने उदात्तत्वं विधीयते-. सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ छन्दसि यह विषय सप्तम्यन्त पद है, च यह अव्यय है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಛಂದಸಿ ಇದು ವಿಷಯಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಇದು ಅವ್ಯಯವೂ ಹೌದು .", "Sanskrit": "अत्र छन्दसि इति विषयसप्तम्यन्तं पदम्‌, च इति अव्ययम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से दक्षिण शब्द के अन्त और आदि में उदात्त होने का नियम किया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಆದಿಯಲ್ಲಾಗುವ ಉದಾತ್ತದ ನಿಯಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण दक्षिणशब्दस्य अन्तस्य आदेः च उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दक्षिणस्य साधौ इस सूत्र से दक्षिणस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, स्वाङ्गाख्यायामादिर्वा इस सूत्र से आदिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद कौ, फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से अन्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद, उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಸಾಧೌ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಎಂಬ ಷಷ್ಠಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಸ್ವಾಙಗಾಖ್ಯಾಯಾಮಾದಿರ್ವಾ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಫಿಶೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ , ಉದಾತ್ತ ಇದು ಕೂಡ ಪ್ರಥಮ ಏಕವಚನಾಂತವಾದ  ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे दक्षिणस्य साधौ इति सूत्रात्‌ दक्षिणस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, स्वाङ्गाख्यायामादिर्वा इति सूत्रात्‌ आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अन्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, उदात्तः इत्यपि प्रथमैकवचनान्तं पदमत्र अनुवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ पद का अन्वय है - छन्दसि दक्षिणस्य आदि: अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದದ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಛಂದಸಿ ದಕ್ಷಿಣದ  ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೆಂದು .", "Sanskrit": "तेन अत्र पदान्वयः भवति- छन्दसि दक्षिणस्य आदिः अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दक्षिण शब्द से दक्षिण शब्द का अर्थ ग्रहण नहीं किया है, अपितु दक्षिण इस शब्द स्वरूप का ही ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು  ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಈ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्र दक्षिणशब्देन न हि दक्षिणशब्दस्य अर्थः ग्राह्यः अपि तु दक्षिण इति शब्दस्वरूपमेव ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - छन्दसि विषय में दक्षिण शब्द का आदि और अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ - ಛಂದಸಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रार्थः प्राप्यते- छन्दसि विषये दक्षिणशब्दस्य आदेः अन्तस्य च उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- दक्षिणः यह वैदिक प्रयोग है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ದಕ್ಷಿಣಃ ಇದು ವೈದಿಕ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- दक्षिणः इति वैदिकप्रयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से उस दक्षिण शब्द के अन्त अकार का और आदि अकार को उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದಿರುವ ಆ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರದ ಮತ್ತು ಆದಿ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಿದೆ .", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण तस्य दक्षिणशब्दस्य अन्तस्य अकारस्य आदेः अकारस्य च उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- घृतादि शब्दों का अन्तिम स्वर उदात्त हो।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತಿಮ ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- घृतादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्वरः उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- घृतादि शब्दों क॑ अन्त्य स्वर के स्थान में उदात्त स्वर के विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य के द्वारा की गई है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರಗಳ ವಿಧಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- घृतादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्वरस्य स्थाने उदात्तस्वरस्य विधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्यण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह सूत्र विधायक है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रम्‌ इदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से घृतादि शब्दों के अन्त्य स्वर के स्थान में उदात्त स्वर का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण घृतादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्वरस्य स्थाने उदात्तस्वरस्य विधानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो पद हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अत्र द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ घृतादीनाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है, च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಘೃತಾದೀನಾಂ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠಿ ಬಹುವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ ಪದವೂ ಆಗಿದೆ .", "Sanskrit": "तत्र च घृतादीनाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌, च इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में अङ्गुडोदकवकवशानां छन्दस्यन्तः इस सूत्र से अन्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की, फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस विधेय स्वर बोधक पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಗುಡೋಡಾಕವಕವಶಾನಾಂ ಛಂದಸ್ಯಂತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ , ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ವಿಧೇಯ ಸ್ವರ ಬೋಧಕ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे अङ्गुडोदकवकवशानां छन्दस्यन्तः इति सूत्रात्‌ अन्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति विधेयस्वरबोधकं पदं च अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ घृतादीनाम्‌ इस विशेषणपद सामर्थ्य से शब्दानाम्‌ इस विशेष्य बोध क पद का आक्षेप किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲ್ಲಿ ಘೃತಾದೀನಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಶಬ್ದಾನಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ್ಯ ಬೋಧಕ ಪದವನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्र घृतादीनाम्‌ इति विशेषणपदसामर्थ्यात्‌ शब्दानाम्‌ इति विशेष्यबोधकं पदम्‌ आक्षिप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ पद का अन्वय होता है - घृतादीनां शब्दानां च उदात्तः इति।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದದ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಘೃತಾದೀನಾಂ ಶಬ್ದಾನಾಂ ಚ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು .", "Sanskrit": "तेन अत्र पदान्वयः भवति- घृतादीनां शब्दानां च उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ सूत्र का अर्थ होता है - घृतादि शब्दों का अन्त्य स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रार्थः भवति- घृतादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्वरः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- घृतं मिमिक्षे इस उदाहरण में घृतम्‌ इस पद के अन्त्य अकार उदात्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಘೃತಂ ಮಿಮಿಕ್ಷೆ ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಘೃತಂ ಈ ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- घृतं मिमिक्षे इत्युदाहरणे घृतम्‌ इति पदस्य अन्त्यः अकारः उदात्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रकृत सूत्र से ही घृत शब्द के अन्त्य अकार को उदात्त होने का विधान किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದಲೇ ಘೃತ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರವನ್ನು  ಉದಾತ್ತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्र प्रकृतसूत्रेण एव घृतशब्दस्य अन्त्यस्य अकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अन्य जगह भी प्रकृत सूत्र से घृतादि शब्दों के अन्त्य स्वर को उदात्त किया है।", "Kannada": "ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದಲೇ ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "एवम्‌ अन्यत्रापि प्रकृतसूत्रेण घृतादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह घृतादिगण ही आकृतिगण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಘೃತಾದಿಗಣವೇ ಆಕೃತಿಗಣವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्र अयं घृतादिगणो हि आकृतिगणः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि सूत्र का अर्थ- अवस्था अर्थ में ज्येष्ठ कनिष्ठ शब्दों को अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋರ್ವಯಸಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ವಯಸ್ಸಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि सूत्रार्थः- वयसि अर्थे ज्येष्ठकनिष्ठयोः शब्दयोः अन्तः उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- अवस्था अर्थ में ज्येष्ठ कनिष्ठ शब्दों के अन्त्य स्वर को उदात्त करने के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य द्वारा की गई है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ವಯಸ್ಸಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯಸ್ವರಗಳನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- वयसि अर्थे ज्येष्ठकनिष्ठयोः शब्दयोः अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वविधानार्थ सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ  ಉದಾತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अनेन उदात्तः स्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्येष्ठकनिष्ठयोः वयसि ये यहाँ पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ  ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋಃ ವಯಸಿ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "ज्येष्ठकनिष्ठयोः वयसि इति अत्र पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार यहाँ ज्येष्ठ कनिष्ठयोः यह षष्ठी द्विवचनान्त पद है, वयसि  यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋಃ  ಇದು ಷಷ್ಠಿ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದ , ವಯಸಿ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಎಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र ज्येष्ठकनिष्ठयोः इति षष्ठीद्विवचनान्तं पदम्‌, वयसि इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से यहाँ अन्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद, और उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अत्र अन्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, उदात्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ सूत्र के पदों का अन्वय होता है - वयसि ज्येष्ठकनिष्ठयोः अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪದಾನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ವಯಸಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋಃ ಈ ಪದಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रस्य पदान्वयः भवति- वयसि ज्येष्ठकनिष्ठयोः अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी ज्येष्ठकनिष्ठयोः इस पद से ज्येष्ठ, कनिष्ठ इस शब्द स्वरूप का ही ग्रहण है, उन शब्दों के अर्थ का ग्रहण नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋಃ ಈ ಪದದಿಂದ ಜ್ಯೇಷ್ಠ , ಕನಿಷ್ಠ ಈ ಶಬ್ದಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಆ ಶಬ್ದಗಳ ಅರ್ಥಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्रापि ज्येष्ठकनिष्ठयोः इति पदेन ज्येष्ठ, कनिष्ठ इति शब्दस्वरूपमेव ग्राह्यम्‌, न च तयोः शब्दयोः अर्थः ग्राह्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ सूत्र का यह अर्थ प्राप्त होता है - अवस्था अर्थ में ज्येष्ठ कनिष्ठ शब्दों का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ - ವಯಸಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र सूत्रस्यास्य अर्थोऽयं लभ्यते- वयसि अर्थे ज्येष्ठकनिष्ठयोः शब्दयोः अन्तः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- ज्येष्ठ आह चमसा यह प्रयोग वेद में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಆಹ ಚಮಸಾ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- ज्येष्ठ आह चमसा इति प्रयोगः वेदे लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ज्येष्ठ इस शब्द का प्रयोग अवस्था अर्थ में है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಈ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ವಯಸ್ಸಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र ज्येष्ठ इति शब्दस्य प्रयोगः वयसि अर्थ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको यहाँ प्रकृत सूत्र से ज्येष्ठ शब्द के अन्त स्वर अकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರ ಅಕಾರ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन अत्र प्रकृतसूत्रेण ज्येष्ठशब्दस्य अन्तः स्वरः अकारः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कनिष्ठ आह चमसा यह प्रयोग भी वेद में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಕನಿಷ್ಠ ಆಹ ಚಮಸಾ ಈ ಪ್ರಯೋಗವೂ ಕೂಡ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "कनिष्ठ आह चमसा इति प्रयोगः अपि वेदे लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भी कनिष्ठ शब्द का आयु अर्थ में प्रयोग है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದವು ವಯಸ್ಸಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "किञ्च अत्रापि कनिष्ठशब्दस्य वयसि अर्थे प्रयोगः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसको प्रकृत सूत्र से यहाँ पर भी कनिष्ठ शब्द के अन्त्य स्वर अकार उदात्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च प्रकृतसूत्रेण अत्रापि कनिष्ठशब्दस्य अन्त्यः स्वरः अकारः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथादिः प्राक्‌ शकटेः - इसका अधिकार 'शकटिशकस्योरिति जाएगा सूत्र का अर्थ- यह अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ಅಥಾದಿಃ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ - ಇದು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ , ಶಕಟಿ ಶಕಟ್ಯಃ ಎಂದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अथादिः प्राक्‌ शकटेः सूत्रार्थः- अधिकारोऽयम्‌, शकटिशकट्योरिति यावत्‌- अधिकारसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- इस सूत्र से आरम्भ करके 'शकटिशकटयोरिति' सूत्र तक आदिः- इस पद के अधिकार के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ 'ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋರಿತಿ' ಈ ಸೂತ್ರದವರೆಗೆ ಆದಿಃ ಈ ಪದದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- अस्मात्‌ सूत्रात्‌ आरभ्य शकटिशकटयोरिति सूत्रं यावत्‌ आदिः- इति पदस्य अधिकारार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಅಧಿಕಾರಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- अधिकारसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके द्वारा आदि: इस पद का अधिकार किया जाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಆದಿಃ ಈ ಪದವನ್ನು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन आदिः इति पदम्‌ अधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ आदिः प्राक्‌ शकटे: ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥ ಆದಿಃ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अथ आदिः प्राक्‌ शकटेः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चार पद वाले इस सूत्र में अथ यह अव्यय पद है, आदिः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, प्राक्‌ यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है, और शकटे: यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ , ಆದಿಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಪ್ರಾಕ್ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತಿ ಶಕಟೇಃ ಇದು ಪಂಚಮಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "चतुष्पदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे अथ इति अव्ययपदम्‌, आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, प्राक्‌ इत्यपि प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, शकटेः इति च पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिक्रियते इस पद का यहाँ आक्षेप किया है।", "Kannada": "ಅಧಿಕ್ರಿಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪದದ ಆಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अधिक्रियते इति पदमत्र आक्षिप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार यहाँ पद का अन्वय होता है - अथ प्राक्‌ शकटे: आदिः अधिक्रियते इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಅಥ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ ಆದಿಃ ಅಧಿಕ್ರಿಯತೆ ಎಂದು .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र पदान्वयः भवति- अथ प्राक्‌ शकटेः आदिः अधिक्रियते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह सूत्र अर्थ प्राप्त होता है - शकटिशकटयोरिति सूत्र से पहले तक आदि: इस पद का अधिकार जाएगा।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋರಿತಿ ಈ ಸೂತ್ರದವರೆಗೆ ಆದಿಃ ಈ ಪದವು ಅಧಿಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अयं सूत्रार्थो लभ्यते- शकटिशकटयोरिति सूत्रात्‌ पूर्वं यावत्‌ आदिः इति पदम्‌ अधिक्रियते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - न संख्यायाः इस सूत्र में प्रकृत सूत्र से विहित आदिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद का अधिकार होता है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ನ ಸಂಖ್ಯಾಯಾಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಆದಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- न संख्यायाः इति सूत्रे प्रकृतसूत्रेण विहितः आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अधिकृतं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- हस्वान्त स्त्री विषय का आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹ್ರಸ್ವದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- ह्रस्वान्तस्य स्त्रीविषयस्य आदिः उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- स्त्रीविषय के हस्वान्त शब्द का आदि उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य द्वारा की गई है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಸ್ತ್ರೀ ವಿಷಯದ ಹ್ರಸ್ವದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗಿರುವ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- स्त्रीविषयस्य हस्वान्तस्य शब्दस्य आदेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधायकं सूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से हस्वान्त स्त्रीविषय शब्दों का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹ್ರಸ್ವದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವ ಸ್ತ್ರೀ ವಿಷಯಕ ಶಬ್ದಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण हस्वान्तस्य स्त्रीविषयस्य शब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ पर हस्वान्तस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, स्त्रीविषयस्य यह भी षष्ठी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಹ್ರಸ್ವಾಂತಸ್ಯ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯಸ್ಯ ಇದೂ ಕೂಡ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "तत्र च हस्वान्तस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, स्त्रीविषयस्य इत्यपि षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अथादिः प्राक्‌ शकटे: इस अधिकार सूत्र से आदिः इस पद का यहाँ अधिकार है।", "Kannada": "ಅಥಾದಿಃ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ ಈ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಃ ಈ ಪದದ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ .", "Sanskrit": "'अथादिः प्राक्‌ शकटेः इति अधिकारसूत्रात्‌ आदिः इति पदम्‌ अत्र अधिकृतं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "'फिषोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से यहाँ उदात्तः इस विधेय स्वर बोधक पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ವಿಧೇಯ ಸ್ವರ ಬೋಧಕ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "' फिषोऽन्त उदात्तः' इति सूत्रात्‌ अत्र उदात्तः इति विधेयस्वरबोधकं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका यहाँ पदों का अन्वय होता है - हृस्वान्तस्य स्त्रीविषयस्य आदिः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಹ್ರಸ್ವಾಂತ ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- हृस्वान्तस्य स्त्रीविषयस्य आदिः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - स्त्री विषय हस्वान्त का आदि अच्‌ उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಹ್ರಸ್ವಾಂತ ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯದ ಆದಿಯು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन अयं सूत्रार्थः लभ्यते- हृस्वान्तस्य स्त्रीविषयस्य आदिः उदात्तो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- बलिः यह शब्द स्त्रीविषय है, और यह शब्द हस्वान्त भी है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಬಲಿಃ ಈ ಶಬ್ದವು ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹ್ರಸ್ವಾಂತವೂ ಆಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- बलिः इति शब्दः स्त्रीविषयः अस्ति किञ्च अयं शब्दः ह्रस्वान्तः अपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको प्रकृत सूत्र से उस बलि शब्द के आदि स्वर अकार को उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಬಲಿ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವಾದ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रकृतसूत्रेण तस्य बलिशब्दस्य आदेः स्वरस्य अकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार तनुः यहाँ पर भी तनु शब्द का स्त्रीविषय होने से और हृस्वान्त होने से प्रकृत सूत्र से उस शब्द का आदि स्वर अकार को उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ತನುಃ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ತನು ಶಬ್ದವು ಸ್ತ್ರೀವಿಷಯ ಮತ್ತು ಹ್ರಸ್ವಾಂತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ .", "Sanskrit": "एवं तनुः इत्यत्रापि तनुशब्दस्य स्त्रीविषयत्वात्‌ किञ्च ह्स्वान्तत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण तस्य शब्दस्य आदेः स्वरस्य अकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- दो अचों में यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- दुव्यचामित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो अचों वाले तृण और धान्य का आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿರುವ ತೃಣ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "दुव्यषां तृणधान्यानां च आदिः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की रचना - दो अचों वाले तृण और धान्य शब्दों का आदि उदात्त विधान के लिए आचार्य ने इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿರುವ ತೃಣ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಈ ಸೂತ್ರದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- द्व्यचां तृणधान्यानां च आदेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्यण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ವಿಧವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे दो अच्‌ वाले विशिष्ट तृण और धान्य शब्दों का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಎರಡು ಅಚ್ಗಳುಳ್ಳ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ತೃಣ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन दुव्यज्विशिष्टानां तृणधान्यानां च शब्दानाम्‌ आदिः स्वरः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ स्त्रे त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ पर तृण धान्यानाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है, च यह अव्यय पद है, और द्वयषषाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಮ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ,  ದುವ್ಯಚಾಮ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "तत्र च तृणधान्यानाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌, च इति अव्ययपदम्‌, दुव्यषषाम्‌ इति च षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथादि: प्राक्‌ शकटे: इस सूत्र से यहाँ पर आदिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद का अधिकार है, और उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद 'फिषोऽन्त उदात्तः' इस सूत्र से इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಅಥಾದಿಃ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂಡಾ ಇಲ್ಲಿ ಆದಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ , ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अथादिः प्राक्‌ शकटे: इति सूत्रात्‌ अत्र आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अधिकृतम्‌, उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं च पदं 'फिषोऽन्त उदात्तः' इति सूत्रात्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुव्यचां तृणधान्यानां इन पदों के विशेष्य रूप से शब्दानाम्‌ इस षष्ठी बहुवचनान्त पद का यहाँ आक्षेप किया है।", "Kannada": "ದುವ್ಯಚಾಂ ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಈ ಪದಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ್ಯರೂಪದಿಂದ ಶಬ್ದಾನಾಂ ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "दुव्यचां तृणधान्यानां चेति पदानां विशेष्यरूपेण शब्दानाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌ अत्र आक्षिप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार से है - द्वयचां तृणधान्यानां च शब्दानाम्‌ आदिः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ದುವ್ಯಚಾಂ ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಚ ಶಬ್ದಾನಾಂ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- दुव्यचां तृणधान्यानां च शब्दानाम्‌ आदिः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तृणधान्य पद से उनका शब्द स्वरूप का ग्रहण नहीं है, अपितु उन दोनों का अर्थ ही ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತೃಣಧಾನ್ಯ ಪದದಿಂದ ಅದರ ಶಬ್ದಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸದೆ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्र तृणधान्यपदेन न हि तयोः शब्दयोः स्वरूपं ग्राह्यम्‌, अपि तु तयोः अर्थः एव ग्राह्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ है - दो अच्‌ विशिष्ट तृण और धान्य वाचक शब्दों का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಎರಡು ಅಚ್ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ತೃಣಧಾನ್ಯ ವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रार्थः भवति- दुव्यज्विशिष्टानां तृणधान्यवाचकानां च शब्दानाम्‌ आदिः उदात्तो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कुश-इस शब्द में दो अच्‌ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕುಶ - ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कुश-इति शब्दे अज्द्वयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु यह कुश शब्द तृणवाची (घास का पर्यायवाची)।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಕುಶ ಶಬ್ದವು ತೃಣವಾಚಿ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. (ಹುಲ್ಲಿನ ಪರ್ಯಾಯವಾಚಿ)", "Sanskrit": "किञ्च अयं कुशशब्दः तृणवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको इस प्रकृत सूत्र से उस कुश- शब्द का आदि स्वर उकार को उदात्त करने का नियम किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಕುಶ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುಅವ ಸ್ವರದ ಉಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य कुश- शब्दस्य आदेः स्वरस्य उकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार काश, इस शब्द में दो अच्‌ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಕಾಶಾಃ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "एवं काशाः इति शब्दे अज्द्वयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन यहाँ प्रयुक्त काश शब्द-धान्य का द्योतक है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಕಾಶ ಶಬ್ದವು ಧಾನ್ಯವಾಚಿ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "किञ्च अयं काश- शब्दः धान्यवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये इस प्रकृति सूत्र से उस काश शब्द के आदि वाले अच्‌ (आकार का) उदात्त विधान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಕಾಶ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ .", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य काश- शब्दस्य आदेः स्वरस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार माषाः इस शब्द में दो अच्‌ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಷಾಃ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡೂ ಅಚ್ ಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "एवं माषाः इति शब्दे द्वौ अचौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह माष- शब्द धान्यवाची (धान का पर्यायवाची )।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಈ ಮಾಷ ಶಬ್ದವು ಧಾನ್ಯವಾಚಿ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "किञ्च अयं माष- शब्दः धान्यवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको इस प्रकृत सूत्र से उस माष- शब्द का आदि स्वर आकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಮಾಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರದ ಆಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य माष- शब्दस्य आदेः स्वरस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिलाः इस शब्द में भी दो अच्‌ है।", "Kannada": "ತಿಲಾಃ ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಅಚ್ಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "एवं तिलाः इति शब्देऽपि द्वौ अचौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह तिल- शब्द धान्यवाची है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ತಿಲಾ ಶಬ್ದವು ಧಾನ್ಯವಾಚಿ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "किञ्च अयं तिल- शब्दः धान्यवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको इस प्रकृत सूत्र से तिल- शब्द के आदि में स्वर इकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಲಾ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य तिल- शब्दस्य आदेः स्वरस्य इकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- यहाँ यह जानना चाहिए की तृण धान्य वाचक पद दो अच्‌ वाले ही हो, अन्यथा यदि वे पद बहुत अचों वाले अथवा एक अच्‌ वाला पद हो तो प्रकृत सूत्र से वहाँ उन शब्दों का आदि स्वर उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಏನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ ತೃಣ ಧಾನ್ಯ ವಾಚಕ ಪದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಅಚ್ ಅಥವಾ ಒಂದು ಅಚ್ ಇರುವ ಪದವಾಗಿದ್ದರೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "विशेषः- अत्रेदम्‌ अवधेयं यत्‌ तृणधान्यवाचकानि पदानि दृव्यज्विशिष्टानि स्युः, अन्यथा यदि तानि पदानि बह्वज्विशिष्ठानि एकाज्विशिष्ठानि वा स्युः तर्हि प्रकृतसूत्रेण तत्र तेषां शब्दानाम्‌ आदिः स्वरः उदात्तो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ के लिए उदाहरण जैसे - गोधूमाः।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯ ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಗೋಧೂಮಾಃ", "Sanskrit": "तत्र उदाहरणं यथा- गोधूमाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ गोधूम यह शब्द तृण वाचक भी है, उस गोधूम शब्द का बहुत अच्‌ विशिष्ट होने से प्रकृत सूत्र से गोधूम शब्द के आदि स्वर ओकार को उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗೋಧೂಮ ಎಂಬುದು ತೃಣವಾಚಕ ಶಬ್ದವಾಗಿದ್ದರೂ , ಆ ಗೋಧೂಮಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಅಚ್ ಇರುವ ಕಾರಣ ಗೋಧೂಮ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಸ್ವರವಾಗಿರುವ ಓಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अत्र गोधूम इति शब्दस्य तृणवाचकत्वात्‌ अपि, तस्य गोधूमशब्दस्य बह्वज्विशिष्टत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण गोधूमशब्दस्य आदिः स्वरः ओकारः न उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी यहाँ पद यदि केवल दो अच्‌ विशिष्ट ही होता, तृणवाचक अथवा धान्यवाचक नहीं है, तो वहाँ पर भी प्रकृत सूत्र से उस शब्द का आदि स्वर उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪದ ಕೇವಲ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ , ತೃಣವಾಚಕ ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯವಾಚಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಗಲೂ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अपि च अत्र पदं यदि केवलं दुव्यच्‌-विशिष्टमेव भवति, तृणवाचकं धान्यवाचकं वा न भवति तर्हि तत्र प्रकृतसूत्रेण तस्य शब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ के लिए उदाहरण है, जैसे - आम्रः इति।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ -  ಆಮ್ರಃ .", "Sanskrit": "तत्र उदाहरणं यथा- आम्रः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आम्र शब्द दो अच्‌ विशिष्ट होने पर भी तृणवाचक और धान्यवाचक के अभाव से प्रकृत सूत्र से उस आम्र- शब्द का आदि स्वर आकार उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆಮ್ರ ಶಬ್ದವು ಎರಡು ಅಚ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪದವಾದರು ತೃಣವಾಚಕ ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳಾಗಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಆಮ್ರ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अत्र आपम्रशब्दस्य दुव्यविशिष्टत्वादपि तुणवाचकत्वाभावात्‌ धान्यवाचकत्वाभावाच्च प्रकृतसूत्रेण  तस्य आम्र- शब्दस्य आदिः स्वरः आकारः उदात्तो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- अदेवनार्थ में अक्ष शब्द आदि उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಅದೇವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- अदेवनार्थे अक्षशब्दस्य आदिः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- जुए अर्थ छोड़कर अक्ष शब्द का आदि में उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य ने को है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಅದೇವನಾದ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- अदेवनस्य अक्षशब्दस्य आदेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं सूत्रं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अक्ष शब्द का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन अक्षशब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अक्षस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, अदेवनस्य यहाँ पर भी षष्ठी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಅದೇವನಸ್ಯ ಇದೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ  ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अक्षस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, अदेवनस्य इत्यपि षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में अथादि: प्राक्‌: शकटे: इस सूत्र से आदिः इस प्रथमा ए वचनान्त पद का अधिकार आ रहा है, उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से आ रही है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥಾದಿ: ಪ್ರಾಕ್: ಶಕಟೆ: ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅಧಿಕಾರ ಬರುತ್ತಿದೆ, ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे अथादिः प्राक्ः शकटेः इति सूत्रात्‌ आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अधिकृतम्‌, उदात्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदं फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय है - अदेवनस्य अक्षस्य आदि: उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿದೆ - ಅದೇವನ ಅಕ್ಷನ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ಎಂದು .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- अदेवनस्य अक्षस्य आदिः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अदेवन-शब्द से उसका अर्थ ग्रहण किया है, अदेवन नाम द्यूत क्रिया को छोड़्कर।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅದೇವನ - ಶಬ್ದದಿಂದ ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ , ಅದೇವ ನಾಮದ ದ್ಯೂತಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು .", "Sanskrit": "अत्र अदेवन-शब्देन तदर्थः गृह्यते, अदेवनं नाम अद्यूतक्रिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी यहाँ अक्ष-शब्द से उस शब्द के स्वरूप का ही ग्रहण है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अपि च अत्र अक्ष-शब्देन तस्य शब्दस्य स्वरूपमेव ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको प्रकृत सूत्र से विहित कार्य अदेवन अर्थ में वर्तमान अक्ष शब्द को उदात होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯ ಅದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಯಿದ್ದ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रकृतसूत्रेण विहितं कार्यम्‌ अदेवनार्थ प्रवर्तमानस्य अक्षशब्दस्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - अदेवन अर्थ में अक्ष्‌ शब्द का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ - ಅದೇವನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ್ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अयं सूत्रार्थः अत्र लभ्यते- अदेवनार्थ अक्षशब्दस्य आदिः उदात्तो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- तेन नाक्षः इस उदाहरण वाक्य में अक्ष्‌- शब्द का द्युत अर्थ को छोड़कर प्रयोग है, उसको प्रकृत सूत्र से उस अक्ष शब्द का आदि स्वर आकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ತೇನ ನಾಕ್ಷಃ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಅದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ , ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರದ ಆಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- तेन नाक्षः इति उदाहरणवाक्ये अक्ष- शब्दस्य अदेवनार्थे प्रयोगः अस्ति, तस्मात्‌ प्रकृतसूत्रेण तस्य अक्षशब्दस्य आदेः स्वरस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- यहाँ यह जानना चाहिए की प्रकृत सूत्र से अदेवन अर्थ में वर्तमान अक्ष शब्द के आदि स्वर अकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಏನು ತಿಳೀದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "विशेषः- अत्रेदम्‌ अवधेयं यत्‌ प्रकृतसूत्रेण अदेवनार्थे प्रवर्तमानस्य अक्षशब्दस्य आदेः स्वरस्य अकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युत अर्थ में वर्तमान अक्ष शब्द को उदात नहीं होता है।", "Kannada": "ದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕ್ಷಶಬ್ದದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ.", "Sanskrit": "न हि देवनार्थ अपि प्रवर्तमानस्य अक्षशब्दस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से ही अक्षैर्मा दीव्यः' इस उदाहरण में अक्ष शब्द के आदि स्वर अकार को उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಅಕ್ಷೈರ್ಮಾ ದೀವ್ಯಃ ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರದ ಉದಾತ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अस्मात्‌ एव कारणात्‌ अक्षैर्मा दीव्यः इत्युदाहरणे अक्षशब्दस्य आदेः स्वरस्य अकारस्य उदात्तत्वं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यहाँ अक्षू शब्द का दुत अर्थ में प्रयोग किया है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದವನ್ನು  ದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "यतो हि अत्र अक्षशब्दः देवनार्थे प्रवर्तमानः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- वेद विषय में मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशी और अन्य शब्दों का आदि और दूसरा स्वर विकल्प से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಕರ - ವರೂಡ - ಪಾರೇವತ- ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷವಾರ್ಜಿ- ದ್ರಾಕ್ಷಾ - ಕಲೋಮಾ- ಕಾಷ್ಠಾ- ಪೇಷ್ಠಾ - ಕಾಶೀಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಬ್ದಗಳ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - छन्दसि विषये मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा- काशीनाम्‌ अन्येषां च शब्दानाम्‌ आदिः द्वितीयः च स्वरः वा उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरणम्‌- छन्द में मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशी शब्दों का और अन्य शब्दों के आदि और दूसरा स्वर विकल्प से उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य ने को है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ  ಮಕರ - ವರೂಡ - ಪಾರೇವತ- ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷವಾರ್ಜಿ- ದ್ರಾಕ್ಷಾ - ಕಲೋಮಾ- ಕಾಷ್ಠಾ- ಪೇಷ್ಠಾ - ಕಾಶೀಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಬ್ದಗಳ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- छन्दसि मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशीनां शब्दानाम्‌ अन्येषां च शब्दानाम्‌ आदेः द्वितीयस्य वा स्वरस्य विकल्पेन उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से मकर आदि शब्दों का और अन्य शब्दों का आदि व दूसरा स्वर विकल्प से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಕರಾದಿ ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳು ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण मकरादीनां शब्दानाम्‌ अन्येषां च शब्दानाम्‌ आदिः द्वितीयश्च स्वरः विकल्पेन उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकमिदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में छन्दसि यह विषय सप्तम्यन्त पद है, च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಛಂದಸಿ ಇದು ವಿಷಯ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे छन्दसि इति विषयसप्तम्यन्तं पदम्‌, च इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि- द्राक्षा-कलोमा- काष्ठा-पेष्ठा-काशीनामादिर्वा इस सूत्र से यहाँ पर मकर-वरूढ-पारेबत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा- कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशीनाम्‌ ये षष्ठी बहुवचनान्त पद, आदिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद, और वा इस अव्यय पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಮಕರ - ವರೂಡ - ಪಾರೇವತ- ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷವಾರ್ಜಿ- ದ್ರಾಕ್ಷಾ - ಕಲೋಮಾ- ಕಾಷ್ಠಾ- ಪೇಷ್ಠಾ - ಕಾಶೀನಾಮಾದಿರ್ವಾ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ  ಮಕರ - ವರೂಡ - ಪಾರೇವತ- ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷವಾರ್ಜಿ- ದ್ರಾಕ್ಷಾ - ಕಲೋಮಾ- ಕಾಷ್ಠಾ- ಪೇಷ್ಠಾ - ಕಾಶೀನಾಮ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದ , ಆದಿಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ , ಮತ್ತು ವಾ ಈ ಅವ್ಯಯ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा- पेष्ठा-काशीनामादिर्वा इति सूत्रात्‌ अत्र मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा- काशीनाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌, आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, वा इति अव्ययपदं च अनुवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अथ द्वितीयां प्रागीषात्‌' इस सूत्र से द्वितीयाम्‌ इस पद का यहाँ अधिकार है।", "Kannada": "' ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಪ್ರಾಗೀಷಾತ್ ' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಈ ಪದವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "'अथ द्वितीयां प्रागीषात्‌' इति सूत्रात्‌ द्वितीयाम्‌ इति पदम्‌ अधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पद यहाँ प्रथमा एकवचनान्त से विपरिणाम है।", "Kannada": "ಆ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च पदम्‌ अत्र प्रथमैकवचनान्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतादि: प्राक्‌ शकटे: इस सूत्र से यहाँ आदि: इस प्रथमा एकवचनान्त पद का यहाँ अधिकार है।", "Kannada": "ಅತಾದಿಃ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಆದಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अतादिः प्राक्‌ शकटेः इति सूत्रात्‌ अत्र आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदमत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "च इस अव्यय पद से यहाँ अन्य शब्दों का भी ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಚ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಶಬ್ದಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "च इति अव्ययपदेन अत्र अन्येषामपि शब्दानां ग्रहणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सब पदों का यहाँ अन्वय है - छन्द्सि मकर-वरूढ-पारेवत- वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशीनां च आदिः द्वितीयः वा उदात्तः इति।", "Kannada": "ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಛಂದಸಿ ಮಕರ-ವರೂಡ-ಪಾರೆವತ-ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷ್ವಾರ್ಜಿ-ದ್ರಾಕ್ಷಾ-ಕಲೋಮಾ-ಕಾಷ್ಠಾ-ಪೇಷ್ಠಾ-ಕಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- छन्दसि मकर- वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशीनां च आदिः द्वितीयः वा उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सूत्र का यह अर्थ यहाँ प्राप्त होता है - वेद विषय में मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि- द्राक्षा-कलोमा- काष्ठा-पेष्ठा-काशी और अन्य शब्दों का आदि और दूसरा स्वर विकल्प से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನಾಗಿರುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ - ಛಂದಸಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಮಕರ-ವರೂಡ-ಪಾರೆವತ-ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷ್ವಾರ್ಜಿ-ದ್ರಾಕ್ಷಾ-ಕಲೋಮಾ-ಕಾಷ್ಠಾ-ಪೇಷ್ಠಾ-ಕಾಶಿ ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अयं सूत्रार्थः अत्र लभ्यते- छन्दसि विषये मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा- काशीनाम्‌ अन्येषां च शब्दानाम्‌ आदिः द्वितीयः च स्वरः वा उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- मकरः यह प्रयोग वेद में देखा जाता है, अतः प्रकृत सूत्र से मकर शब्द का छन्द में प्रयोग होने से और मकरादिगण के अन्तर्गत होने से प्रकृत सूत्र से उस मकर शब्द का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಮಕರಃ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಕರ ಶಬ್ದದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದರಿಂದ ಮಕರಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಕರ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- मकरः इति प्रयोगः वेदे दृश्यते, अतः प्रकृतसूत्रेण मकरशब्दस्य छन्दसि प्रवर्तमानत्वात्‌ मकरादिगणे अन्तर्गतत्वात्‌ च प्रकृतसूत्रेण तस्य मकरशब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार वरूढ: यह प्रयोग भी वेद में ही मिलता है, और इस वरूढ़ शब्द का मकरादिगण के अन्तर्गत पाठ होने से प्रकृत सूत्र से उस वरूढ शब्द का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ವರೂಢಃ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವರೂಢಃ ಶಬ್ದವು ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದರಿಂದ ಮಕರಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವರೂಢ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवं वरूढः इति प्रयोगः अपि वेदे दृश्यते, किञ्च अस्य वरूढशब्दस्य मकरादिगणे अन्तर्गतत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण तस्य वरूढशब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अन्य जगह भी पारेवत आदि शब्दों में भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಇದೇ ರೀತಿ ಅನ್ಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಪಾರೆವತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು .", "Sanskrit": "एवंप्रकारेण अन्यत्रापि पारेवतादिषु शब्देषु अवगन्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष-मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशीनामादिर्वा इस सूत्र से ही यहाँ छन्द में मकर आदि शब्दों के आदि में और दूसरे स्वर का उदात्त होना सम्भव है।", "Kannada": "ಮಕರ-ವರೂಡ-ಪಾರೆವತ-ವಿತಸ್ತೇಕ್ಷ್ವಾರ್ಜಿ-ದ್ರಾಕ್ಷಾ-ಕಲೋಮಾ-ಕಾಷ್ಠಾ-ಪೇಷ್ಠಾ-ಕಾಶಿನಾಮಾದಿರ್ವಾ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಛಂದಸಿ ಮಕರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರಗಳ  ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದು ಸಂಭವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- मकर-वरूढ-पारेवत-वितस्तेक्ष्वार्जि-द्राक्षा-कलोमा-काष्ठा-पेष्ठा-काशीनामादिर्वा इति सूत्रेणैव अत्र छन्दसि मकरादिशब्दानाम्‌ आदेः द्वितीयस्य च स्वरस्य उदात्तत्वं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी प्रकृत सूत्र से मकर आदि के साथ अन्य शब्दों का भी आदि और दूसरा स्वर उदात्त हो।", "Kannada": "ಆದರೂ ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಕರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तथापि प्रकृतसूत्रेण मकरादिभिः सह अन्येषाम्‌ अपि शब्दानाम्‌ आदिः द्वितीयश्च स्वरः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से ही इस प्रकृत सूत्र को अलग से बनाया है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मादेव कारणात्‌ इदं प्रकृतसूत्रं पृथक्तया उपन्यस्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- सुगन्धितेजन और ते इस शब्द का आदि और दूसरा विकल्प से उदात्त हो।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸುಗಂಧಿತೆಜನಸ್ಯ ಮತ್ತು ತೇ ಈ ಶಬ್ದಗಳ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- सुगन्धितेजनस्य ते इति शब्दस्य च आदिः द्वितीयः च विकल्पेन उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की रचना - सुगन्धितेजन का पहला और दूसरा स्वर, और ते शब्द के स्वर का विकल्प से उदात्त विधान के लिए इस सूत्र का सृजन किया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ರಚನೆ - ಸುಗಂಧಿತೇಜನ ಶಬ್ದದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರ , ಮತ್ತು ತೆ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- सुगन्धितेजनस्य प्रथमस्य द्वितीयस्य च स्वरस्य, ते शब्दस्य च स्वरस्य विकल्पेन उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह सूत्र विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ-ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ सुगन्धितेजनस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, ते यह षष्ठ्यन्त अनुकरण प्रथमा एकवचनान्त पद है, वा यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ  ಸುಗಂಧಿತೇಜನಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ತೆ ಇದು ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಅನುಕರಣೆಯ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದವಾಗಿದೆ, ವಾ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र सुगन्धितेजनस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, ते इति षष्ठ्यन्तानुकरणकं प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, वा इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ द्वितीयां प्रागीषात्‌ इस सूत्र से द्वितीयाम्‌ इस पद का अधिकार है।", "Kannada": "ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಪ್ರಾಗೀಷಾತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಈ ಪದದ  ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथ द्वितीयां प्रागीषात्‌ इति सूत्रात्‌ द्वितीयाम्‌ इति पदम्‌ अधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पद को यहाँ प्रथमा एकवचनान्त के द्वारा बदला गया।", "Kannada": "ಈ ಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च पदम्‌ अत्र प्रथमैकवचनान्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतादिः प्राक्‌ शकटे: इस सूत्र से यहाँ आदिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद का यहाँ अधिकार है।", "Kannada": "ಅತಾದಿ: ಪ್ರಾಕ್  ಶಕಟೆಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಆದಿ: ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದದ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ .", "Sanskrit": "अतादिः प्राक्‌ शकटेः इति सूत्रात्‌ अत्र आदिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृत्ति आ रही है।", "Kannada": "ಫಿಶೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदमत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके पदों का यहाँ अन्वय होगा - सुगन्धितेजनस्य ते आदिः द्वितीयः वा उदात्तः इति।", "Kannada": "ಅದರ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ -ಸುಗಂಧಿತಾಜನಸ್ಯ ತೇ ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಥವಾ ದ್ವಿತೀಯ ಪದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- सुगन्धितेजनस्य ते आदिः द्वितीयः वा उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सूत्र का अर्थ है - सुगन्धितेजनस्य और ते- इस शब्द का आदि और दूसरा स्वर विकल्प से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ-ಸುಗಂಧಿತೇಜನಸ್ಯ ಮತ್ತು ತೆ - ಈ ಪದದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸ್ವರವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रार्थः भवति- सुगन्धितेजनस्य ते- इति शब्दस्य च आदिः द्वितीयः विकल्पेन उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरणम्‌- प्रकृत सूत्र से ही सुगन्धितेजन शब्द के आदि उकार का और दूसरे अकार स्वर का विकल्प से उदात विधान किया।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಗಂಧಿತೇಜನ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅಕಾರ ಸ್ವರವನ್ನು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- प्रकृतसूत्रेण एव सुगन्धितेजनशब्दस्य आदेः उकारस्य द्वितीयस्य अकारस्य च स्वरस्य उदात्तत्वं विकल्पेन विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ते यहाँ पर भी प्रकृत सूत्र से विकल्प से उदात्त है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं ते इत्यत्रापि प्रकृतसूत्रेण विकल्पेन उदात्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दक्षिण का आदि और अन्त किस सूत्र से उदात्त होता है?", "Kannada": "ದಕ್ಷಿಣ ಪದದ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "दक्षिणस्य आदिः अन्तः च केन सूत्रेण उदात्तः भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“घृतादीनां च' इस सूत्र से क्या होता है?", "Kannada": "\"ಘೃತಾದೀನಾಂ ಚ\"ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "\"घृतादीनां च\" इति सूत्रेण किं भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अवस्था अर्थ में ज्येष्ठ, कनिष्ठ शब्दों के अन्त्य स्वर को उदात्त किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ವಯಸಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "वयसि अर्थे ज्येष्ठकनिष्ठयोः शब्दयोः अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वं केन सूत्रेण?"}}
{"translation": {"Hindi": "अथादिः प्राक्‌ शकटे:  इस सूत्र से किस पद का अधिकार ग्रहण करते हैं?", "Kannada": "ಅಥಾದಿಃ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೆಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಪದದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೀರಿ?", "Sanskrit": "अथादिः प्राक्‌ शकटेः इति सूत्रेण किं पदम्‌ अधिक्रियते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "आम्रः यहाँ पर 'तृणधान्यानां च द्वयषाम्‌' इस सूत्र से आद्युदात्त कैसे नहीं हुआ?", "Kannada": "ಆಮ್ರಃ ಇಲ್ಲಿ 'ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಚ ದುವ್ಯಷಾಮ್' ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಏಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "आम्रः इत्यत्र तृणधान्यानां च दुव्यषाम्‌ इति सूत्रेण कथं न आद्युदात्तत्वम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युत अर्थ को छोड़कर अक्ष शब्द का आदि उदात्त किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ಅದೇವನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಶಬ್ದದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "अदेवनार्थे अक्षशब्दस्य आदिः उदात्तः केन सूत्रेण ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सुगन्धितेजन शब्द का पर्याय से उदात्त स्वर किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ಸುಗಂಧಿತೇಜನಸ್ಯ ಶಬ್ದದ ಪರ್ಯಾಯ ರೂಪವಾಗಿ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "सुगन्धितेजनशब्दस्य पर्यायेण उदात्तस्वरः केन सूत्रेण ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- शकटि शकटी शब्दों का प्रत्येक अक्षर क्रम से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಶಕಟಿ ಶಕಟೀ ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- शकटिशकट्योः शब्दयोः अक्षरम्‌ अक्षरं पययेण उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- शकटि शकटी शब्दों के स्वरों को पर्याय से उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य जी ने की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಶಕಟಿ ಶಕಟೀ ಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರಗಳ  ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- शकटिशकट्योः शब्दयोः स्वराणां पर्यायेण उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह सूत्र विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे क्रम से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन पर्येण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शकटिशकट्योः अक्षरम्‌ अक्षरं पर्यायेण ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಶಕಟಿ ಶಕಟ್ಯೋಃ ಅಕ್ಷರಮ್ ಅಕ್ಷರಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಇದು ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "शकटिशकट्योः अक्षरम्‌ अक्षरं पर्यायेण इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चार पद वाले इस सूत्र में शकटिशकट्योः यह षष्ठी द्विवचनान्त पद है, अक्षरम्‌, और अक्षरं ये दोनों पद प्रथमा एकवचनान्त है, और पर्यायेण यह तृतीया एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋಃ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದ , ಅಕ್ಷರಮ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಂ ಇವೆರಡು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ , ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಇದು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "चतुष्पदात्मकेऽस्मिन्‌ सूत्रे शकटिशकट्योः इति षष्ठीद्विवचनान्तं पदम्‌, अक्षरम्‌, अक्षरं चेति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तं, पर्यायेण इति च तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से यहाँ उदात्तः इस विधेय स्वर बोध क प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ವಿಧೇಯ ಸ್ವರ ಬೋಧಕ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अत्र उदात्तः इति विधेयस्वरबोधकं प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ सूत्र के पदों का अन्वय होता है - शकटिशकट्योः अक्षरम्‌ अक्षरं पर्यायेण उदात्तः इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪದಾನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋಃ ಅಕ್ಷರಮ್ ಅಕ್ಷರಂ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रस्यस्य पदान्वयः भवति- शकटिशकट्योः अक्षरम्‌ अक्षरं पर्यायेण उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ शकटिशकट्योः इस पद के विशेष्य रूप से शब्दयोः इस पद का यहाँ आक्षेप किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋಃ ಎಂಬ ಪದದ ವಿಶೇಷ್ಯರೂಪದಿಂದ ಶಬ್ದಯೋಃ ಈ ಪದದ ಆಕ್ಷೇಪವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र शकटिशकट्योः इति पदस्य विशेष्यरूपेण शब्दयोः इति पदम्‌ आक्षिप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ सूत्र का अर्थ होता है - शकटि शकटी शब्दों के अक्षर - अक्षर को क्रम से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ-ಶಕಟಿ ಶಕಟ್ಯೋಃ ಶಬ್ದಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रार्थो भवति- शकटिशकट्योः शब्दयोः अक्षरम्‌ अक्षरं पययिण उदात्तो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- शकटी इस पद में प्रत्येक स्वर उदात्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ- ಶಕಟೀ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ವರವೂ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- शकटी इत्यस्मिन्‌ पदे प्रत्येकं स्वराः उदात्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ प्रकृत सूत्र से ही यहाँ अपने अपने क्रम से स्वर उदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದಲೇ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अथ प्रकृतसूत्रेण एव पर्यायक्रमेण अत्र स्वराः उदात्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार शकटि: यहाँ पर भी प्रकृत सूत्र से ही क्रम से स्वर वर्ण उदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಶಕಟಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ವರದ ವರ್ಣಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवं शकटिः इत्यत्रापि प्रकृसूत्रेण एव पर्यायक्रमेण स्वरवर्णाः उदात्ताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- अथादिः प्राक्‌ शकटे: इस अधिकार सूत्र में प्राक्‌ शकटे: इस वचन से उस सूत्र से नियम किये गए आदिः इस पद का अधिकार प्रकृत सूत्र से पूर्व तक ही है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ-ಅಥಾದಿಃ ಪ್ರಾಕ್  ಶಕಟೇಃ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕ್ ಶಕಟೇಃ  ಈ ವಚನದಿಂದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾದ ಆದಿಃ ಎಂಬ ಪದದ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಮುಂಚೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- अथादिः प्राक्‌ शकटेः इति अधिकारसूत्रे प्राक्‌ शकटेः इति वचनात्‌ तेन सूत्रेण विहितः आदिः इति पदस्य अधिकारः प्रकृतसूत्रात्‌ पूर्वं यावत्‌ एव वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से ही यहाँ क्रम से शकटि शकटी शब्दों के स्वर उदात्त होते है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಕಟಿ ಶಕಟೀ ಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अस्मात्‌ एव कारणात्‌ अत्र पययिण शकटिशकट्योः शब्दयोः स्वराः उदात्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- अक्षर अक्षर को क्रम से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- अक्षरमक्षरं पर्यायेणोदात्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- ब्राह्मण नामधेय गोष्ठज शब्द के स्वरों को क्रम से उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य जी ने की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಾಮಧೇಯದ ಗೋಷ್ಠಜ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- ब्राह्मणनामधेयस्य गोष्ठजशब्दस्य स्वराणां पर्यायेण उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿದೆ .", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोष्ठज शब्द का और ब्राह्मणनामधेयस्य ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಗೋಷ್ಠಜಶಬ್ದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಚ್ಛೇದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "गोष्ठजशब्दस्य ब्राह्मणनामधेयस्य चेति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ गोष्ठजस्य शब्द षष्ठी एकवचनान्त पद है, ब्राह्मणनामधेयस्य यह भी षष्ठी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಗೋಷ್ಠಜಶಬ್ದಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಇದು ಕೂಡ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ  .", "Sanskrit": "तत्र गोष्ठजशब्दस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, ब्राह्मणनामधेयस्य इत्यपि षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शकटिशकट्योरक्षरमक्षरं पर्यायेण इस सूत्र से अक्षरम्‌, अक्षरं इन प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की, पर्यायेण इस तृतीया एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋರಕ್ಷರಮಕ್ಷರಂ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕ್ಷರಮ್ , ಅಕ್ಷರಂ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಎರಡು ಪದಗಳು , ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಎಂಬ ತೃತೀಯ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "शकटिशकट्योरक्षरमक्षरं पर्यायेण इति सूत्रात्‌ अक्षरम्‌, अक्षरं चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌, पर्यायेण इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र के पदों का अन्वय है- गोष्ठजशब्दस्य ब्राह्मणनामधेयस्य अक्षरमक्षरं पर्यायेण उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪದಾನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಗೋಷ್ಠಜಶಬ್ದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ  ಇದರ ಅಕ್ಷರಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रस्यास्य पदान्वयः भवति- गोष्ठजशब्दस्य ब्राह्मणनामधेयस्य अक्षरमक्षरं पर्यायेण उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत सूत्र से विहित कार्य गोष्ठज इस शब्द स्वरूप को होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಷ್ಥಜ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "प्रकृतसूत्रविहितं कार्यं गोष्ठज इति शब्दस्वरूपस्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु प्रकृत सूत्र से विहित कार्य तभी सम्भव है, जब गोष्ठज शब्द किसी भी ब्राह्मण का नाम है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತ ವಿಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯ ಆವಾಗಲು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಯಾವಗ ಗೋಷ್ಟಜ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ನಾಮವಾಗಿದ್ದಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "किञ्च प्रकृतसूत्रविहितं कार्यं तदैव सम्भवति यदा गोष्ठजशब्दः कस्यापि ब्राह्मणस्य नाम भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सूत्र में ब्राह्मणनामधेयस्य इस पद को जोड़ा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಈ ಪದವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत एव सूत्रे ब्राह्मणनामधेयस्य इति पदम्‌ उपन्यस्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - ब्राह्मण नामधेय गोष्ठज शब्द का प्रत्येक स्वर क्रम से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಾಮಧೇಯ ಮತ್ತು ಗೋಷ್ಠಜ ಶಬ್ದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವರವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवम्‌ अत्र अयं सूत्रार्थः लभ्यते ब्राह्मणनामधेयस्य गोष्ठजशब्दस्य प्रत्येकं स्वराः उदात्ताः भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- गोष्ठजो ब्राह्मणः यहाँ पर गोष्ठज यह शब्द किसी ब्राह्मण का नाम है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಗೋಷ್ಠಜೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಇಲ್ಲಿ ಗೋಷ್ಠಜ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಯಾವುದಾದರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ನಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- गोष्ठजो ब्राह्मणः इत्यत्र गोष्ठज इति शब्दः कस्यचित्‌ ब्राह्मणस्य नाम अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से उस गोष्ठज शब्द के स्वर वर्णों को क्रम से उदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋಷ್ಠಜ ಶಬ್ದದ ಸ್ವರ ವರ್ಣಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण तस्य गोष्ठजशब्दस्य स्वरवर्णानाम्‌ पर्यायक्रमेण उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- यहाँ यह समझना चाहिए की यह गोष्ठज शब्द ब्राह्मण का नाम है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಇಲ್ಲಿ ಗೋಷ್ಠಜ ಶಬ್ದವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು .", "Sanskrit": "विशेषः- अत्रेदम्‌ अवधेयं यत्‌ अयं गोष्ठजशब्दः ब्राह्मणस्य नाम भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथा वहाँ प्रकृत सूत्र से उदात्त होने का विधान नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अन्यथा तत्र प्रकृतसूत्रेण उदात्तत्वं न विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए गोष्ठजः पशुः इत्यादि में गोष्ठज शब्द का ब्राह्मण नामधेय के अभाव होने से प्रकृत सूत्र से वहाँ स्वर उदात्त नहीं होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗೋಷ್ಠಜಃ ಪಶುಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ನಾಮಧೇಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳು  ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत एव गोष्ठजः पशुः इत्यादौ गोष्ठजशब्दस्य ब्राह्मणस्य नामधेयत्वाभावात्‌ प्रकृतसूत्रेण तत्र स्वराः उदात्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ कृत्त उत्तर पद से प्रकृति स्वर अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಕೃತ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तत्र च कृदुत्तरप्रकृतिस्वरेण अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- निपात आद्युदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನಿಪಾತ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- निपाता आद्युदात्ताः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- निपात संज्ञक के आदि स्वरों को उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞೆಯ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ಉದಾತ್ತವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- निपातसंज्ञकानाम्‌ आद्यानां स्वराणाम्‌ उदात्तत्वविधानार्थ सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -   ಆರು ವಿಧದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तः स्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं, वहाँ निपाताः यह प्रथमा बहुवचनान्त पद है, आद्युदात्ताः यह भी प्रथमा बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ, ನಿಪಾತಾಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದ, ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಇದು ಕೂಡ ಪ್ರಥಮ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः, तत्र निपाताः इति प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्‌, आद्युदात्ताः इत्यपि प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ निपात यह संज्ञाबोधक पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿಪಾತ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಸಂಜ್ಞಾಬೋಧಕ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र निपात इति संज्ञाबोधकं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च, वा, ह, अह, एव, एवम्‌, नूनम्‌, शश्वत्‌, युगपत्‌, भूयस्‌, कूपत्‌, कुवित्‌, नेत्‌, चेत्‌, चणकच्चित्‌, यत्र, नह, हन्त, माकिः, माकिम्‌, नकिः नकिम्‌, माङ, नञ्‌, यावत्‌, तावत्‌, त्वै, द्वै, न्वै, रै, श्रोषट्‌, वौषट्‌, स्वाहा, स्वधा, वषट्‌, तुम्‌, तथाहि, खलु, किल, अथो, अथ, सुष्ठु, स्म, आदह - इत्यादि निपात संज्ञक है।", "Kannada": "ಚ, ವಾ, ಹ, ಅಹ, ಎವ, ಎವಮ್, ನೂನಮ್, ಶಶ್ವತ್, ಯುಗ್ಪತ್, ಭೂಯಸ್, ಕೂಪತ್, ಕುವಿತ್, ನೆತ್, ಚೇತ್, ಚಣಕಚ್ಚಿತ್, ಯತ್ರ, ನಹ್, ಹಂತ, ಮಾಕಿಃ, ಮಾಕಿಮ್, ನಕಿಃ       ನಕಿಮ್,  ಮಾಂಗ್, ನಾಂಜ್, ಯಾವತ್, ತಾವತ್,  ತ್ವೈ, ದ್ವೈ, ನ್ವೈ ,ರೈ , ಶ್ರೌಷಟ್, ವೌಷಟ್, ಸ್ವಾಹಾ, ಸ್ವಧಾ, ವಷಟ್, ತುಮ್, ತಥಾಹಿ, ಖಲು,ಕಿಲ, ಅಥೋ , ಅಥ ,ಸುಷ್ಠು, ಸ್ಮ,ಆದಹ- ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞೆಗಳು .", "Sanskrit": "च, वा, ह, अह, एव, एवम्‌, नूनम्‌, शश्वत्‌, युगपत्‌, भूयस्‌, कूपत्‌, कुवित्‌, नेत्‌, चेत्‌, चणकच्चित्‌, यत्र, नह, हन्त, माकिः, माकिम्‌, नकिः नकिम्‌, माङ्‌, नञ्‌, यावत्‌, तावत्‌, त्वै, द्वै, न्वै, रै, श्रौषट्‌, वौषट्‌, स्वाहा, स्वधा, वषट्‌, तुम्‌, तथाहि, खलु, किल, अथो, अथ, सुष्ठु, स्म, आदह - इत्यादयः निपातसंज्ञकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही पाणिनीय शास्त्र में निपात यह संज्ञा बोधक पद है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಣಿನೀಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಪಾತ ಎಂಬುದು ಸಂಜ್ಞಾಬೋಧಕ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "तथाहि पाणिनीयशास्त्रे निपात इति संज्ञाबोधकं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ निपात संज्ञा का विधान करने वाले अनेक सूत्र हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞಾ ವಿಧಾನ ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "तत्र निपातसंज्ञाविधायकानि नैकानि सूत्राणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें अद्रव्य वाचि शब्द और जो चादिगण में पढ़े हुए है, उनका चादयोऽसत्त्वे' इस सूत्र से निपातसंज्ञा का विधान है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ರವ್ಯವಾಚಿ ಶಬ್ದಗಳು , ಚಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಚಾದಯೋಸತ್ವೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞೆಯ ವಿಧಾನವಿದೆ .", "Sanskrit": "तेषु अद्रव्यवाचिनः शब्दाः ये च चादिगणे पठिताः तेषां चादयोऽसत्त्वे इति सूत्रेण निपातसंज्ञा विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्रव्यवाचि प्रादिगण में पढ़े हुए होने से उन शब्दों को प्रादय: इस सूत्र से निपात संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅದ್ರವ್ಯವಾಚಿ ಪ್ರಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಆ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಪಾತ ಸಂಜ್ಞವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अद्रव्यवाचिनां प्रादिगणे पठितानां शब्दानां प्रादयः इति सूत्रेण निपातसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार यहाँ पदों का अन्वय निपाताः आद्युदात्ताः इति।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಇಲ್ಲಿ  ನಿಪಾತ್ತ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪದಾನ್ವಯವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवमत्र पदान्वयः निपाताः आद्युदात्ताः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - निपात आद्युदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ನಿಪಾತ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अयं सूत्रार्थः लभ्यते- निपाताः आद्युदात्ताः स्युः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- स्वाहा इसका 'चादयोऽसत्त्वे' इस सूत्र से निपात संज्ञा है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಸ್ವಾಹಾ ಎಂಬುದು 'ಚಾದಯೋ - ಸತ್ವೇ' ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಪಾತ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- स्वाहा इति 'चादयोऽसत्त्वे' इति सूत्रेण निपातसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसका निपात होने से प्रकृत सूत्र से 'स्वाहा' इसका आदि आकार को उदात्त होने का नियम है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಿಪಾತವಾಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವಾಹಾ ಇದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುವ ನಿಯಮವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः तस्य निपातत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण 'स्वाहा' इति अस्य आदेः आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार स्वधा, वषट्‌, पम्‌, तथाहि इत्यादि निपातो के आदि स्वरों को उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ  ಸ್ವಧಾ, ವಷಟ್, ಪಮ್, ತಥಾಹಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ನಿಪಾತದ ಆದಿ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं स्वधा, वषट्‌, पम्‌, तथाहि इत्यादीनां निपातानाम्‌ आदीनां स्वराणाम्‌ उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- प्रकृत सूत्र में छन्दसि इस पद की अनुवृति नहीं आ रही है, आद्युदात्रच यह भाष्यकार द्वारा कहे गए प्रमाण से।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಛಂದಸಿ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ , ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ ಎಂಬ ಭಾಷ್ಯಕಾರನು ಹೇಳಿದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ .", "Sanskrit": "विशेषः- प्रकृतसूत्रे छन्दसि इति पदं न अनुवर्तते, आद्युदात्तश्च इति भाष्यकारोक्तस्य प्रामाण्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको प्रकृत सूत्र से बताये गए कार्य लोक में भी होते है, और वेद में भी होते हैं।", "Kannada": "ಅವುಗಳಿಘೇ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಕಾರ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ , ವೇದದಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन प्रकृतसूत्रेण विहितं कार्य लोके अपि भवति वेदे अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- अभि शब्द को छोड़कर उपसर्ग आद्युदात्त होते है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅಭಿ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಪಸರ್ಗಗಳು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- अभिशब्दं वर्जयित्वा उपसर्गाः आद्युदात्ताः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- अभि को त्यागकर उपसर्गों के आदि स्वरों को उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य जी द्वारा की गई है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ -  ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ಅಭಿ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು  ಉಪಸರ್ಗದ ಆದಿ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- अभिवर्जानाम्‌ उपसर्गानाम्‌ आदीनां स्वराणाम्‌ उदात्तविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह सूत्र विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ-ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अभि से शेष सभी उपसर्गों को आद्युदात्त का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅಭಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಿಕ್ಕ ಉಪಸರ್ಗಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन अभिवर्जाः उपसर्गाः आद्युदात्ताः विधीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तीन पद है, उपसर्गः च अभिवर्जम्‌ ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ - ಉಪಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಅಭಿವರ್ಜ ಇದು ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ .", "Sanskrit": "अत्र त्रीणि पदानि सन्ति, उपसर्गः च अभिवर्जम्‌ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उपसर्ग: यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, च यह अव्यय, अभिवर्जम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಗ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯವೂ ಆಗಿದೆ , ಅಭಿವರ್ಜಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "तत्र उपसर्गः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, च इति अव्ययम्‌, अभिवर्जम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में आदिः, उदात्तः इन प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆದಿಃ , ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे आदिः, उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वहाँ पदों का अन्वय होता है - अभिवर्जम्‌ उपसर्गा: च आदिः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಿ ಪದಾನ್ವಯವಿರುತ್ತದೆ - ಅಭಿವರ್ಜಮ್ ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಮತ್ತು ಆದಿ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು .", "Sanskrit": "एवञ्च तत्र पदान्वयः भवति- अभिवर्जम्‌ उपसर्गाः च आदिः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आदिः और उदात्तः इन दो पदों को आद्युदात्ताः इस रूप के द्वारा उपसर्गाः इस पद के साथ अन्वय किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆದಿ ಮತ್ತು ಈ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಈ ರೂಪದ ದ್ವಾರ ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಈ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्र आदिः उदात्तः चेति पदद्वयम्‌ आद्युदात्ताः इत्येवंरूपेण उपसर्गाः इति पदेन सह अन्वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्र, परा, अप, सम्‌, अनु, अव, निस्‌, निर्‌ दुस्‌, दुर, वि, आङ, नि, अधि, अपि, अति, सु, उत्‌, अभि, प्रति, परि, उप - ये प्रादयः है।", "Kannada": "ಪ್ರ, ಪರಾ, ಅಪ್, ಸಮ್, ಅನು, ಅವ, ನಿಸ್, ನಿರ್ ,ದುಸ್, ದುರ್, ಆಂಗ್, ನಿ, ಅಧಿ, ಅಪಿ, ಅತಿ, ಸು, ಉತ್, ಅಭಿ, ಪ್ರತಿ, ಪರಿ,ಉಪ - ಇವು ಪ್ರಾದಯಗಳಾಗಿವೆ .", "Sanskrit": "प्र, परा, अप, सम्‌, अनु, अव, निस्‌, निर्‌, दुस्‌, दुर, वि, आङ्‌, नि, अधि, अपि, अति, सु, उत्‌, अभि, प्रति, परि, उप - एते प्रादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका यहाँ सूत्र अर्थ होता है - अभि इस उपसर्ग को छोड़कर अन्य उपसर्ग आद्युदात्त हो।", "Kannada": "ಇದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಅಭಿ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅನ್ಯ ಉಪಸರ್ಗಗಳು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रार्थः भवति- अभि इत्युपसर्ग वर्जयित्वा अन्ये उपसर्गाः आद्युदात्ताः स्युः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- उद्वतः यहाँ पर उत्‌ यह उपसर्ग संज्ञक है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಉದ್ವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗಸಂಜ್ಞಕವಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- उद्वतः इत्यत्र उत्‌ इति उपसर्गसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से यहाँ उत्‌ इसके स्वर को प्रकृत सूत्र से उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ ಎಂಬ ಸ್ವರದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र उत्‌ इत्यस्य स्वरस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यदि अभि यह उपसर्ग हो तो प्रकृत सूत्र से वहाँ उस अभि उपसर्ग को आदि उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯದಿ ಅಭಿ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗಗಳಿವೆ ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಅಭಿ ಉಪಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಆದಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अत्र यदि अभि इत्युपसर्ग स्यात्‌ तर्हि प्रकृतसूत्रेण तत्र न तस्य अभ्युसर्गस्य आद्युदात्तत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ के लिए उदाहरण है जैसे - अभ्य॑भिहि, अभराममस्थानम्‌ इत्यादि।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯ ಉದಾಹರಣೆ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಅಭ್ಯಭಿಹಿ , ಅಭರಾಮಮಸ್ಥಾನಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "तत्र उदाहरणं यथा- अभ्य॑भिहि, अभराममस्थानम्‌ इत्यदीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व सूत्र से निपात आद्युदात्त सिद्ध होते है, इसी प्रकार यहाँ उप आदि उपसर्गों का आद्युदात्त सिद्ध होता है, फिर भी यहाँ अलग से इस सूत्र का विधान क्यों किया है?", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ನಿಪಾತ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸೂತ್ರಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ , ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉಪಾದಿ ಉಪಸರ್ಗಗಳು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿ ಸಿದ್ದಿಸುತ್ತದೆ , ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "ननु पूर्वसूत्रेण निपाता आद्युदात्ताः इत्यनेन एव अत्र उपादीनाम्‌ उपसर्गानाम्‌ आद्युदात्तत्वं सिध्यति, तथापि अत्र पृथक्तया कथं सूत्रमिदमुपन्यस्तम् ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रश्‍न के होने पर कहते है की पूर्व सूत्र से ही उप्‌ आदि उपसर्गो को आद्युदात्त होना सम्भव है, फिर भी उपसर्गो में अभि इस उपसर्ग को आद्युदात्त नहीं हो जाए इसलिए इस सूत्र को अलग पढ़ा गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದಾದರೆ ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದಲೇ ಉಪಾದೀನಾಮ್ ಉಪಸರ್ಗಗಳು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ , ಆದರು ಉಪಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿ ಈ ಉಪಸರ್ಗದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "इति प्रश्ने सति उच्यते यत्‌ पूर्वसूत्रेण एव उपादीनाम्‌ उपसर्गानाम्‌ आद्युदात्तत्वं सम्भवति, तथापि उपसर्गेषु अभि इत्युपसर्गस्य आद्युदात्तत्वं न स्यात्‌ तदर्थं सूत्रमिदम्‌ उपन्यस्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- एव आदि अन्तोदात्त हो।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥಃ - ಏವಾದಿಗಳು  ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- एवादयः अन्तोदात्ताः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- एव आदि शब्दों के अन्त्य स्वर का उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की हेै।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಏವಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ವರಗಳ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- एवादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से एव आदि शब्दों का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏವಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन एवादीनां शब्दानाम्‌ अन्तः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एव आदीनाम्‌ अन्तः ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಏವ ಆದೀನಾಮ್ ಅಂತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ .", "Sanskrit": "एव आदीनाम्‌ अन्तः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ एवादीनाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಏವಾದಿನಾಮ್ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ  ಬಹುವಚನ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र एवादीनाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌, अन्तः इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निपाता आद्युदात्ता: इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ನಿಪಾತಾ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಃ  ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ  ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ  ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निपाता आद्युदात्ताः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ पदों का अन्वय होता है - एवादीनाम्‌ अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಏವಾದಿನಾಮ್ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- एवादीनाम्‌ अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ सूत्र का अर्थ होता है - एव आदि का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಏವಾದಿಗಳ ಅಂತ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन अत्र सूत्रार्थः भवति- एवादीनाम्‌ अन्तः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और एवमादीनामन्तः यह इस सूत्र का पाठान्तर है।", "Kannada": "ಏವಾದೀನಾಮಂತಃ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಪಾಠಾಂತರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "एवमादीनामन्तः इति च सूत्रस्यास्य पाठान्तरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पक्ष में एवम्‌ यह अव्यय पद है, आदीनाम्‌ यह षष्ठी बहुवचनान्त पद है, अन्तः यह प्रमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲೇ ಏವಮ್ ಎಂಬುವ ಅವ್ಯಯ ಪದ, ಆದೀನಾಂ ಎಂಬುವ ಷಷ್ಠೀಬಹುವಚನಾಂತ ಪದ , ಅಂತಃ ಎಂಬುವ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ .", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ पक्ष एवम्‌ इति अव्ययपदम्‌, आदीनाम्‌ इति षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌, अन्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की पूर्व सूत्र से अनुवृत्ति आ रही है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्रापि उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदं पूर्वसूत्रात्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ पदों का अन्वय है - एवम्‌ आदीनाम्‌ अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಾನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಏವಮ್ ಆದೀನಾಮ್ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- एवम्‌ आदीनाम्‌ अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे यहाँ सूत्र का अर्थ होता है - एवम्‌ इत्यादि शब्दों का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಏವಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "तेन च अत्र सूत्रार्थः भवति- एवम्‌ इत्यदीनां शब्दानाम्‌ अन्तः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- आलोचित सूत्र में एव इत्यादि शब्द एव आदि के अन्तर्गत होते है, अतः प्रकृत सूत्र से एव इसका अन्त स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಆಲೋಚಿತ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಏವ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಏವಾದಿಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಏವ ಇದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- आलोचिते सूत्रे एव इत्यादयः शब्दाः एवादौ अन्तर्भवन्ति, अतः प्रकृतसूत्रे एव इत्यस्य अन्तः स्वरः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सह॑ ते पुत्र सूरिभिः इत्यादि में सह यह अन्तोदात्त होने से यहाँ पढ़ा गया है।", "Kannada": "ಸಹ ತೇ ಪುತ್ರಃ ಸೂರಿಭಿಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಈ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सह॑ ते पुत्र सूरिभिः इत्यादिषु सह इति अन्तोदात्तत्वेन पठितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु छठें अध्याय के तीसरे पाद में ही “सहस्य सः' इस सूत्र में सह शब्द आद्युदात्त पढ़ा गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯಯ ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ \"ಸಹಸ್ಯ ಸಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಶಬ್ದವನ್ನು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿ ಓದಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "परन्तु षष्ठाध्यायस्य तृतीयपादे \"सहस्य सः' इति सूत्रे सहशब्दः आद्युदात्तत्वेन पठितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- (वाच्‌- इत्यादि शब्दों के दोनों वर्ण ही उदात्त हो)।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - (ವಾಚ್-ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕೂಡ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.)", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- (वाच्‌- इत्यादीनां शब्दानाम्‌ उभौ एव वर्णौ उदात्तौ स्तः)।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- वाच्‌ आदि शब्दों के दोनों वर्णों के उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य जी द्वारा की गई है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ವಾಚ್ ಆದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಎರಡು ವರ್ಣಗಳ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- वाचादीनां शब्दानाम्‌ उभयोः वर्णयोः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ನೀರಿನ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से वाच आदि शब्दों के दोनों वर्ण उदात्त हो।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಾಚಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಎರಡು ವರ್ಣಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण वाचादीनां शब्दानाम्‌ उभौ वर्णौ उदात्तौ भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में वाचादीनाम्‌ उभौ उदात्तौ ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಚಾದೀನಾಂ ಉಭೌ ಉದಾತ್ತೌ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे वाचादीनाम्‌ उभौ उदात्तौ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ वाचादीनाम्‌ षष्ठी बहुवचनान्त पद है, उभौ यह प्रथमा द्विवचनान्त पद है, उदात्तौ यह भी प्रथमा द्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ವಾಚಾದೀನಾಂ ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಉಭೌ ಇದು ಪ್ರಥಮಾದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದ , ಉದಾತ್ತೌ ಇದೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "किञ्च अत्र वाचादीनाम्‌ षष्ठीबहुवचनान्तं पदम्‌, उभौ इति प्रथमाद्विवचनान्तं पदम्‌, उदात्तौ इत्यपि प्रथमाद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इस सूत्र के पदों का अन्वय इस प्रकार है - वाचादीनाम्‌ उभौ उदात्तौ इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಪದಾನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ವಾಚಾದೀನಾಂ ಉಭೌ ಉದಾತ್ತೌ ಎಂದು .", "Sanskrit": "अत्र सूत्रस्यास्य पदान्वयः इत्थं- वाचादीनाम्‌ उभौ उदात्तौ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे यह सूत्र का अर्थ यहाँ प्राप्त होता है - वाच्‌ आदि शब्दों के दोनों वर्ण उदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ - ವಾಚ್ ಆದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಎರಡು ವರ್ಣಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "ततश्च अयं सूत्रार्थः अत्र प्राप्यते- वाचादीनां शब्दानाम्‌ उभौ वर्णौ उदात्तौ भवतः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- वाचौ यह वाच्‌-शब्द के प्रथमा द्विवचन में रूप है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯಃ - ವಾಚೌ ಇದು ವಾಚ್ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನ ರೂಪವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- वाचौ इति वाच्‌-शब्दस्य प्रथमाद्विवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से वाच्‌-शब्द से प्रथमा द्विवचन में सिद्ध वाचौ इस शब्द के दोनों ही स्वर उदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಾಚ್ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗುವ ವಾಚೌ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण वाच्‌- शब्दात्‌ प्रथमाद्विवचने निष्पन्नस्य वाचौ इति शब्दस्य उभौ एव स्वरौ उदात्तौ भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार वाचादि गण में पढ़े हुए अन्य शब्दों के अन्य भी रूपों के यहाँ उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಾಚಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಅನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳ ಅನ್ಯ ರೂಪಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇದೆ .", "Sanskrit": "एवं वाचादिगणे पठितानाम्‌ अन्येषां शब्दानाम्‌ अन्यान्यपि रूपाणि अत्र उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ इस सूत्र से प्राप्त अनुदात्त स्वर के निषेध के लिए इस सूत्र में उभौ इस पद का ग्रहण किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತಂ ಪದಮೇಕವರ್ಜ್ಯಂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ನಿಷೇಧಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಭೌ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अत्र अनुदात्तं पदमेकवर्जम्‌ इति सूत्रेण प्राप्तस्य अनुदात्तस्य स्वरस्य बाधार्थम्‌ अस्मिन्‌ सूत्रे उभौ इति पदस्य ग्रहणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- चादय निपात अनुदात्त हो।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ - ಚಾದಯಗಳು ನಿಪಾತ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- चादयः निपाताः अनुदात्ताः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण - यहाँ च आदि में निपातानाम्‌ आद्युदात्ताः इस सूत्र से प्राप्त आद्युदात्त के निषेध के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य जी ने की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಚಾದೀನಾಂ ನಿಪಾತಾನಾಮ್ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಲುಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- अत्र चादीनां निपातानाम्‌ आद्युदात्ताः इति सूत्रेण प्राप्तस्य आद्युदात्तत्वस्य बाधार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम, अतिदेश, अधिकार सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ-ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ,ಅತಿದೇಶ,ಅಧಿಕಾರಗಳ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अनुदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अनेन अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं, चादयः, अनुदात्ता: इति।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ ಚಾದಯ, ಅನುದಾತ್ತಗಳು .", "Sanskrit": "अस्मिनि सूत्रे द्वे पदे स्तः, चादयः अनुदात्ताः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निपाताः इस प्रथमा बहुवचनान्त पद की तो उस पूर्व सूत्र से ही यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ನಿಪಾತಾಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "निपाताः इति प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्‌ तत्तु पूर्वसूत्रात्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे यहाँ सूत्र के पदों का अन्वय इस प्रकार है - चादयः निपाताः अनुदात्ताः इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಸೂತ್ರದ ಪದಾನ್ವಯ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇದೆ - ಚಾದಯಃ ನಿಪಾತಾಃ ಅನುದಾತ್ತಾಃ ಎಂದು .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र सूत्रस्यास्य पदान्वयः इत्थं -- चादयः निपाताः अनुदात्ताः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "च, वा, ह, अह, एव, एवम्‌, नूनम्‌, शश्वत्‌, युगपत्‌, भूयस्‌, कूपत्‌, कुवित्‌ नेत्‌, चेत्‌, चणकच्चित्‌ , यत्र, नह, हन्त, माकिः, माकिम्‌, नकिः नकिम्‌, माङ्‌, नञ्‌, यावत्‌, तावत्‌ त्वै, द्वै, न्वै, रै, श्रौषट्‌, वौषट्‌, स्वाहा, स्वधा, वषट्‌, तुम्‌, तथाहि, खलु, किल, अथो, अथ, सुष्टु, स्म, आदह इत्यादि चादय हैं।", "Kannada": "ಚ,ವಾ,ಹ,ಅಹ,ಎವ,ಏವಮ್,ನೂನಮ್,ಶಶ್ವತ್,ಯುಗಪತ್,ಭೂಯಸ್,ಕೂಪತ್,ಕುವಿತ್,ನೇತ್,ಚೇತ್,ಚಣಕಚ್ಚಿತ್,ಯತ್ರ,ನಹ,ಹಂತ,ಮಾಕಿಃ,ಮಾಕಿಮ್,ನಕಿಃ ನಕಿಮ್,ಮಾಂಗ್,ನಂಜ್ಞ್,ಯಾವತ್,ತಾವತ್,ತ್ವೈ,ದ್ವೈ,ನ್ವೈ,ರೈ,ಶ್ರೌಷಟ್,ವೌಷಟ್,ಸ್ವಾಹಾ,ಸ್ವಧಾ,ವಷಟ್,ತುಮ್,ತಥಾಹಿ,ಖಲು,ಕಿಲ,ಅಥೋ,ಅಥ,ಸುಷ್ಟು,ಸ್ಮ,ಆದಹ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿ ಚಾದಯಗಳಾಗಿವೆ .", "Sanskrit": "च, वा, ह, अह, एव, एवम्‌, नूनम्‌, शश्वत्‌, युगपत्‌, भूयस्‌, कूपत्‌, कुवित्‌, नेत्‌, चेत्‌, चणकच्चित्‌, यत्र, नह, हन्त, माकिः, माकिम्‌, नकिः नकिम्‌, माङ्‌, नञ्‌, यावत्‌, तावत्‌, त्वै, द्वै, न्वै, रै, श्रौषट्‌, वौषट्‌, स्वाहा, स्वधा, वषट्‌, तुम्‌, तथाहि, खलु, किल, अथो, अथ, सुष्ठु, स्म, आदह इत्यादयः चादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह चादिगण आकृतिगण है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು ಚಾದಿಗಣ ಹಾಗು ಆಕೃತಿಗಣಗಳಾಗಿವೆ .", "Sanskrit": "अयं च चादिगणः आकृतिगणः भवति। त"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - चादय निपात संज्ञक अनुदात्त हो।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಚಾದಯಗಳು ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞಕ ಮತ್ತು ಅನುದಾತ್ತಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तश्च अत्र अयं सूत्रार्थः लभ्यते - चादयः निपातसंज्ञकाः अनुदात्ताः स्युः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- उत यह निपात संज्ञक शब्द है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಉತ ಇದು ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞಕ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- उत इति निपातसंज्ञकः शब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका चादिगण में पाठ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಚಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಅದರ ಒಂದು ಪಾಠವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च चादिगणे पाठः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से चादिगण में पढ़े हुए उत इस निपात के आदि में उकार को अनुदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಉತ ಈ ನಿಪಾತದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉಕಾರವನ್ನು ಅನುದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण चादिगणे पठितस्य उत इति निपातस्य आदेः उकारस्य अनुदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं वा, ह, अह, एव, एवम्‌, नूनम्‌, शाश्वत्‌, युगपत्‌, भूयस्‌ - इत्यादि में भी इस सूत्र के उदाहरण जानने चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಾ,ಹ,ಅಹ,ಏವ,ಏವಮ್,ನೂನಮ್,ಶಶ್ವತ್,ಯುಗಪತ್,ಭೂಯಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಉದಾಹರಣೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं वा, ह, अह, एव, एवम्‌, नूनम्‌, शश्वत्‌, युगपत्‌, भूयस्‌  इत्यादिषु अपि सूत्रस्यास्य उदाहरणं बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- (पाद के अन्त में यथा यह अनुदात्त होता है)।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಥಾ ಎಂಬ ಅನುದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- (पादान्ते यथेति अनुदात्तो भवति) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण - पाद के अन्त में यथा को अनुदात्त स्वर विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಥಾ ಈ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- पादान्ते यथा इत्यस्य अनुदात्तस्वरविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम अतिदेश अधिकार सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ ಅತಿದೇಶ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्यख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अनुदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में यथा, इति, पादान्ते ये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಥಾ,ಇತಿ,ಪದಾಂತೆ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे यथा, इति, पादान्ते इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पद वाले इस सूत्र में यथा यह अव्यय पद है, इति यह भी अव्यय पद है, और पादान्ते यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪದತ್ರಯಗಳುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಥಾ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ,ಇತಿ ಇದೂ ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ,ಮತ್ತು ಪದಾಂತೆ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "पदत्रयात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे यथा इति अव्ययपदम्‌, इति इत्यपि अव्ययपदम्‌, पादान्ते इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वसूत्र से चादयोऽनुदात्ताः इस सूत्र से अनुदात्ताः इस प्रथमा बहुवचनान्त पद कौ प्रकृत सूत्र में अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾದಯೋನುದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಾಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾವಚನಾಂತ ಪದದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "पूर्वसूत्रात्‌ चादयोऽनुदात्ताः इति सूत्रात्‌ अनुदात्ताः इति प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्‌ प्रकृतसूत्रे अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन पदों का अन्वय होता है - पादान्ते यथा इति अनुदात्तः इति।", "Kannada": "ಅದರ ಪದಾನ್ವಯ ಇಲ್ಲಿ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಪದಾಂತೆ ಯಥಾ ಇತಿ ಅನುದಾತ್ತಃ ಇತಿ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति - पादान्ते यथा इति अनुदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ सूत्र का अर्थ इस प्रकार सिद्ध होता है - पाद के अन्त में यथा यह अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಹೀಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ - ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಥಾ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र सूत्रार्थः इत्थं सिध्यति - पादान्ते यथा इति अनुदात्तो भवतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- तन्नेमिमृभवोध्‌ यथा - इस उदाहरण में अनुष्टुप्‌- छन्द है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯ- ತನ್ನೇಮಿಮೃಭವೋಧ್ ಯಥಾ - ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ - ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- तन्नेमिमृभवां यथा - इति उदाहरणे अनुष्टुप्‌- छन्दः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ यथा यह शब्द पाद के अन्त में है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಥಾ ಈ ಶಬ್ದವು ಪಾದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ", "Sanskrit": "किञ्च अत्र यथा इति शब्दः पादस्य अन्ते अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: प्रकृत सूत्र से यथा के अन्त्य आकार को अनुदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರವನ್ನು ಅನುದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण तदन्त्यस्य आकारस्य अनुदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- दो बार कहा गया प्रकार आदि शब्दों के पर का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಎರಡು ಬಾರಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ನಂತರ ಬರುವ ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- द्विरुक्तौ प्रकारादिशब्दानां परस्य अन्तः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- प्रकार आदि शब्दों के दो बार कहने पर वहाँ दूसरे प्रकार आदि शब्द के अन्त स्वर को उदात्त होने का विधान करने के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य जी ने की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ದ್ವಿರುಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ  ಅಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯು ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- प्रकारादि शब्दानां द्विरुक्तौ तत्र द्वितीयस्य प्रकारादिशब्दस्य अन्तस्य स्वरस्य उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम अतिदेश अधिकार सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ ಅತಿದೇಶ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्यख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में पांच पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಐದು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पञ्च पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रकार आदि इस प्रथमा एकवचनान्त पद है, द्विरुक्तौ यह सप्तमी एकवचनान्त पद है, परस्य यह षष्ठी एकवचनान्त पद है, अन्तः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, और उदात्तः यह भी प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದ , ದ್ವಿರುಕ್ತೌ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ, ಪರಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ, ಅಂತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ .", "Sanskrit": "तत्र प्रकारादि इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, द्विरुक्तौ इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌, परस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌, अन्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, उदात्तः इत्यपि च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र के पदों का अन्वय होता है - प्रकारादिद्विरुक्तौ परस्य अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಸೂತ್ರದ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಪ್ರಕಾರಾದಿದ್ವಿರುಕ್ತೌ ಪರಸ್ಯ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रस्यास्य पदान्वयः भवति - प्रकारादिद्विरुक्तौ परस्य अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - प्रकार आदि शब्दों के दो बार होने पर वहाँ दूसरे प्रकार आदि में अन्त का अच्‌ उदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪ್ರಕಾರಾದಿಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र सूत्रार्थो लभ्यते - प्रकारादिशब्दानां द्विरुक्तौ सत्यां तत्र द्वितीयस्य प्रकारादेः अन्तस्य अचः उदात्तस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यह पटु- शब्द प्रकार आदिगण में पढ़ा गया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಪಟು ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अयं पटु- शब्दः प्रकारादिगणे पठितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: पटुपटुः इस उदाहरण में प्रकार आदिगण में पढ़े हुए पटु शब्द के प्रकारे गुणवचनस्य इस सूत्र से दो होने पर पटु पटु इस स्थित्ति में प्रकृत सूत्र से दूसरे पटु शब्द का अन्त्य उकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಟುಪಟುಃ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆ ಪ್ರಕಾರಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಪಟು ಶಬ್ದದ ಪ್ರಕಾರೇ ಗುಣವಚನಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಇರುವುದರಿಂದ  ಪಟು ಪಟು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡನೇ ಪಟು ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಉಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः पटुपटुः इति उदाहरणे प्रकारादिगणे पठितस्य पटु शब्दस्य प्रकारे गुणवचनस्य इति सूत्रेण द्वित्वे पटु पटु इति स्थिते प्रकृतसूत्रे द्वितीयस्य पटुशब्दस्य अन्त्यस्य उकारस्य उदात्तत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विभक्ति कार्य करने पर पटुपटुः यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪಟುಪಟುಃ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च विभक्तिकार्ये पटुपटुः इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- और इस प्रकृत सूत्र से विहित कार्य को कर्मधारयवदुत्तरेषु यहाँ कर्मधारयवद्‌ भाव होने से सिद्ध है, उससे यह सूत्र व्यर्थ है यह शङ्का यहाँ नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಃ -ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕರ್ಮಧಾರಯವದುತ್ತರೇಷು ಎಂಬ ಕರ್ಮಧಾರಯವದ್ಭಾವದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ . ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಶಂಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "विशेषः- इदं च प्रकृतसूत्रविहितं कार्यं कर्मधारयवदुत्तरेषु इति कर्मधारयवद्भावादेव सिध्यति, तेन इदं सूत्रं व्यर्थम्‌ इति शङ्का अत्र न कर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योकि यह प्रकृत सूत्र पाणिनीय सूत्र से पूर्व से ही वर्तमान है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರದ ಮೊದಲೇ ಪ್ರವರ್ತಮಾನವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "यतो हि प्रकृतं सूत्रमिदं पाणिनीयसूत्रात्‌ पूर्वमेव प्रवर्तमानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: इसका पाणिनीय से पूर्व प्रवृत होने से कोई दोष नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಪಾಣಿನೀಯ ಮೊದಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अस्य पाणिनीयात्पूर्वप्रवृत्तत्वेन नास्ति कोऽपि दोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: आचार्य जी कहते हैं की यह सूत्र कर्मधारयवद भाव से सिद्ध अन्तोदात्त का अनुवाद किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತರೆ - ಈ ಸೂತ್ರವು ಕರ್ಮಧಾರಯ ಭಾವದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಸುವ ಅಂತೋದಾತ್ತದ ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "अत एव उच्यते आयार्यैः यत्‌ इदं सूत्रं कर्मधारयवद्भावसिद्धस्य अन्तोदात्तत्वस्य अनुवादकम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- शेष नित्य आदि के दो बार होने पर बाद अर्थ में है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಉಳಿದ ನಿತ್ಯಾದಿ ದ್ವಿರುಕ್ತಿಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- शेषं नित्यादिद्विरुक्तस्य परमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- प्रकार आदि शब्दों के द्वित्व होने से सभी को अनुदात्त स्वर विधान के लिए इस सूत्र की रचना आचार्य जी ने की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ದ್ವಿತ್ವವಾಗುವಾಗ ಬೇರೆ ಶಬ್ದಗಳಿಗೂ ಅನುದಾತ್ತದ ಸ್ವರವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಆಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- प्रकारादिशब्दानां द्वित्वाद्‌ अन्यस्मिन्‌ द्वित्वे सर्वस्य अनुदात्तस्वरविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अनुदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषं सर्वम्‌ अनुदात्तम्‌ ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಶೇಷಂ ಸರ್ವಮ್ ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಇದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "शेषं सर्वम्‌ अनुदात्तम्‌ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है, सर्वम्‌, अनुदात्तं ये दो पद भी प्रथमा एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಶೇಷಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಸರ್ವಮ್ ,ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು - ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शेषम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, सर्वम्‌, अनुदात्तं इति पदद्वयमपि प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहे हुए से अन्य शेष है।", "Kannada": "ಹೇಳಿದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಶಬ್ದವು ಶೇಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उक्तादन्यः शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ शेष क्या है?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಶೇಷವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ननु अत्र कः शेषः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जिज्ञासा में कहते है, शेष प्रकार आदि के द्वित्व होने से अन्य।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜಿಜ್ಞಾಸದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಶೇಷವು ಪ್ರಕಾರಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿತ್ವದಿಂದ ಅನ್ಯತ್ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति जिज्ञासायामुच्यते शेषं प्रकारादिद्वित्वाद्‌ अन्यत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ प्रकार आदि द्वित्व होने पर पर का अन्त उदात्त है, इस सूत्र में प्रकार आदि शब्दों को द्वित्व कहा है, उससे अन्य द्वित्व होने पर यहाँ शेष पद वाच्य है।", "Kannada": "ಅರ್ಥಾತ್ ಪ್ರಕಾರಾದಿಗಳು ದ್ವಿರುಕ್ತವಾದಾಗ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವುದು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ प्रकारादिद्विरुक्तौ परस्यान्त उदात्तः इति सूत्रे प्रकारादिशब्दानां यद्‌ द्वित्वमुक्तं तस्मात्‌ अन्यद्‌ द्वित्वम्‌ अत्र शेषपदवाच्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार है - शेषं सर्वम्‌ अनुदात्तम्‌ इति।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಶೇಷಮ್ ಸರ್ವಮ್ ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र पदान्वयः इत्थं- शेषं सर्वम्‌ अनुदात्तम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ यह सूत्र अर्थ यहाँ पास होता है - प्रकार आदि- शब्दों के द्वित्व होने से अन्य द्वित्व में पर के सभी अनुदात्त हो।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ- ಪ್ರಕಾರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ದ್ವಿತ್ವದಿಂದ ಅನ್ಯ ದ್ವಿತ್ವದ ನಂತರ ಬರುವ ಎಲ್ಲವೂ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अयं सूत्रार्थः अत्र लभ्यते- प्रकारादि- शब्दानां द्वित्वाद्‌ अन्यस्मिन्‌ द्वित्वे परस्य सर्वस्य अनुदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- प्रप्रायम्‌ इस उदाहरण में प्र इस शब्द के द्वित्व होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ- ಪ್ರಪಾಯಮ್ ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ದ್ವಿತ್ವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- प्रप्रायम्‌ इत्युदाहरणे प्र इति शब्दस्य द्वित्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी प्र यह शब्द प्रकार आदि से भिन्न है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರ ಈ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕಾರಾದಿಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि च प्र इति शब्दः प्रकारादिभिन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: उस शब्द के द्वित्व होने पर “प्र प्र' इस स्थित्ति में परे का प्र इस शब्द का अकार को प्रकृत सूत्र से अनुदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಶಬ್ದದ ದ್ವಿತ್ವವಾಗುವ ಕಾರಣ ಪ್ರ ಪ್ರ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅಕಾರ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य शब्दस्य द्वित्वे प्र प्र इति स्थिते परस्य प्र इति शब्दस्य अकारस्य प्रकृतसूत्रे अनुदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शकटिशकस्योरक्षरमक्षरं पर्यायेण इस सूत्र से कौन से स्वर का विधान है?", "Kannada": "ಶಕಟಿಶಕಟ್ಯೋರಕ್ಷರಮಕ್ಷರಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शकटिशकट्योरक्षरमक्षरं पययिण इति सूत्रेण कः स्वरः विधीयते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण नामधेय गोष्ठज शब्द का अक्षर अक्षर क्रम से उदात्त किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಗೋಷ್ಟಜಶಬ್ದಸ್ಯ ಅಕ್ಷರಮಕ್ಷರಂ ಪರ್ಯಾಯೇಣ ಉದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದಿದೆ?", "Sanskrit": "ब्राह्मणनामधेयस्य गोष्ठजशब्दस्य अक्षरमक्षरं पर्यायेण उदात्तत्वं केन सूत्रेण ?"}}
{"translation": {"Hindi": "निपात आद्युदात्त किस सूत्र से है?", "Kannada": "ನಿಪಾತಾಃ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಾಃ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದಿದೆ?", "Sanskrit": "निपाताः आद्युदात्ताः केन सूत्रेण ?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस उपसर्ग को छोड़कर अन्य सभी उपसर्गो को आद्युदात्त होने का विधान है?", "Kannada": "ಯಾವ ಉಪಸರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅನ್ಯ ಉಪಸರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कम्‌ उपसर्ग वर्जयित्वा अन्येषाम्‌ उपसर्गाणाम्‌ आद्युदात्तत्वम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "एव आदि अन्तोदात्त किस सूत्र से होती है?", "Kannada": "ಏವಾದಯಗಳ ಅಂತೋದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "एवादयः अन्तोदात्ताः केन सूत्रेण ?"}}
{"translation": {"Hindi": "चादिगणः आकृतिगण है, अथवा नहीं ?", "Kannada": "ಚಾದಿಗಣವು ಆಕೃತಿಗಣವೋ ಅಲ್ಲವೋ ?", "Sanskrit": "चादिगणः आकृतिगणः न वा ?"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वित्व होने पर प्रकार आदि शब्दों के पर का अन्त उदात्त किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ದ್ವಿರುಕ್ತಿ ಪ್ರಕಾರಾದಿಶಬ್ದಗಳ ನಂತರ ಅಂತೋದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "द्विरुक्तौ प्रकारादिशब्दानां परस्य अन्तः उदात्तः केन सूत्रेण भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातिपदिक को फिट प्राचीन आचार्यों के द्वारा कहा गया है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವನ್ನು ಫಿಟ್ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಚಾರ್ಯರು.", "Sanskrit": "प्रातिपदिकम्‌ फिट्‌ इत्युच्यते प्राचीनैः आचार्यैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिट्‌ यह संज्ञा वाचक पद है।", "Kannada": "ಫಿಟ್ ಇದು ಸಂಜ್ಞಾವಾಚಕ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "फिट्‌ इति संज्ञावाचकं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह संज्ञा महर्षि पाणिनी से पूर्वकाल से ही वर्तमान है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿಯ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರವರ್ತಮಾನವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एषा च संज्ञा महर्षिपाणिनेः पूर्वकालादेव प्रवर्तमाना अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सूत्र फिषम्‌ अर्थात्‌ प्रातिपदिक के आश्रित ही है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳು ಫಿಷಮ್ ಅರ್ಥದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿವೆ.", "Sanskrit": "एतानि सूत्राणि फिषम्‌ अर्थात्‌ प्रातिपदिकम्‌ आश्रित्यैव प्रवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिट्-स्वरों के विषय में यह पाठ है।", "Kannada": "ಫಿಟ್ - ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪಾಠವಿದೆ.", "Sanskrit": "फिट्-स्वराणां विषये पाठोऽयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दसि च, घृतादीनां च, जेष्ठकनिष्ठयोर्वयसि, तृणधान्यानां च द्रव्यषाम्‌ इत्यादि सूत्र से फिट्‌-स्वर का प्रतिपादन किया है।", "Kannada": "ಛಂದಸಿ ಚ, ಘೃತಾದೀನಾಂ ಚ, ಜೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋರ್ವಯಸಿ, ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಚ ದ್ರವ್ಯಷಾಮ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಫಿಟ್ ಸ್ವರಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दसि च, घृतादीनां च, जेष्ठकनिष्ठयोर्वयसि, तृणधान्यानां च द्रव्यषाम्‌ इत्यादिशास्त्रेण फिट्-स्वराः प्रतिपाद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में फिट्‌-स्वर  विधायक कुछ विशेष सूत्र की आलोचना है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಫಿಟ್-ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸೂತ್ರಗಳ ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे फिट्-स्वरविधायकानि कानिचित्‌ विशेषसूत्राणि आलोच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योकि पाठ के बढ़ने के भय से प्रसिद्ध ही सूत्रों को ही यहाँ हमारे द्वारा स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಪಾಠವು  ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಭಯದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನಾವು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "यतो हि पाठवृद्धिभयात्‌ प्रसिद्धानि एव सूत्राणि अस्माभिः स्वीकृतानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - फिषोन्तः उदात्तः इस सूत्र से फिषः अथवा प्रातिपदिक के अन्त्य को उदात्त करने का नियम किया है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ - ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಫಿಷಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯದ ಉದಾತ್ತವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा - फिषोन्तः उदात्तः इति सूत्रेण फिषः प्रातिपदिकस्य वा अन्त्यस्य उदात्तः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्चैः इस पद की पाणिनीय सूत्रों के द्वारा प्रातिपदिक संज्ञा नहीं है, अपितु पूर्व आचार्यों के द्वारा प्रातिपदिक कहा जाता है।", "Kannada": "ಉಚ್ಚೈಃ ಈ ಪದವು ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರದಿಂದ  ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उच्चैः इति पदं पाणिनीयैः सूत्रैः न प्रातिपदिकसंज्ञकम्‌, अपि तु पूर्वाचार्यैः प्रातिपदिकम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उस फिषः अथवा प्रातिपदिक उच्चै इसके अन्त्य ऐकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಫಿಷಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚೈಃ ಇದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಐಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य फिषः प्रातिपदिकस्य वा उच्चैः इत्यस्य अन्त्यः ऐकारः प्रकृतसूत्रेण उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी छन्दसि च इस सूत्र से दक्षिण शब्द का आदि और अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು  ಛಂದಸಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपरञ्च छन्दसि च इति सूत्रेण दक्षिणशब्दस्य आदिः अन्तः च उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दक्षिण यह वैदिक प्रयोग है।", "Kannada": "ದಕ್ಷಿಣಃ ಎಂಬುದು ವೈದಿಕಪ್ರಯೋಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दक्षिणः इति वैदिकप्रयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से उस दक्षिण शब्द के अन्त अकार का और आदि में अकार के उदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ದಕ್ಷಿಣಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರದ ಉದಾತ್ತವು ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण तस्य दक्षिणशब्दस्य अन्तस्य अकारस्य आदेः अकारस्य च उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार घृतादीनां च इस सूत्र से घृतादि शब्दों के अन्त्य स्वर को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಘೃತಾದೀನಾಂ ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಘೃತಾದೀನಾಂ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च घृतादीनां च इति शास्त्रेण घृतादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्वरः उदात्तः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि इस सूत्र से अवस्था अर्थ में ज्येष्ठ कनिष्ठ शब्दों के अन्त्य स्वर को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋರ್ವಯಸಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಯಸಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕನಿಷ್ಠ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि इति सूत्रेण वयसि अर्थ ज्येष्ठकनिष्ठयोः शब्दयोः अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और फिर तृणधान्यानां च द्वयषाम्‌ इस सूत्र से दो अच्‌ वाले तृण धान्य वाचक शब्दों के आदि स्वर के उदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಚ ದುವ್ಯಷಾಂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಅಚ್ ಹೊಂದಿರುವ ತೃಣಧಾನ್ಯವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳ ಆದಿ ಸ್ವರಗಳ ಉದಾತ್ತವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनश्च तृणधान्यानां च दुव्यषाम्‌ इति सूत्रेण दुव्यचां तृणधान्यवाचकानां शब्दानां च आदेः स्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुश इस शब्द में दो अच्‌ है।", "Kannada": "ಕುಶ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "कुश इति शब्दे अज्द्वयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह कुश शब्द तृणवाची है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಕುಶ ಶಬ್ದವು ತೃಣವಾಚಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अयं कुशशब्दः तृणवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस प्रकृत सूत्र से उस कुश-शब्द के आदि स्वर उकार का उदात्त होने का विधान किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಕುಶ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರದ ಉಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य कुश-शब्दस्य आदेः स्वरस्य उकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार काशा: इस शब्द में दो अच्‌ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಶಾಃ ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಚ್ ಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एवं काशाः इति शब्दे अज्द्वयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह काश-शब्द धान्यवाची है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಕಾಶ-ಶಬ್ದವು ಧಾನ್ಯವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अयं काश-शब्दः धान्यवाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस प्रकृत सूत्र से उस काश-शब्द के आदि स्वर का आकार उदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಕಾಶಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अनेन प्रकृतसूत्रेण तस्य काश-शब्दस्य आदेः स्वरस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अन्य फिट्‌-स्वर विधायक सूत्रों का भी वर्णन है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಫಿಟ್ ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अन्यानि फिट्-स्वरविधायकानि अपि वर्णितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में उन सूत्रों के व्याख्यान है, उदाहरण, और उदाहरण सङ्गति का यहाँ प्रदर्शन किया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಆ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ , ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाठे अस्मिन्‌ तेषां सूत्राणां व्याख्यानम्‌, उदाहरणम्‌, उदाहरणसङ्गतिश्च प्रदर्श्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिषोऽन्त उदात्तः इस सूत्र कौ व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಫಿಷೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "फिषोऽन्त उदात्तः इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द्सि च इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಛಂದಸಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "छन्दसि च इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಜ್ಯೇಷ್ಠಕನಿಷ್ಠಯೋರ್ವಯಸಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "ज्येष्ठकनिष्ठयोर्वयसि इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृणधान्यानां च द्वयषाम्‌ इस सूत्र की व्याख्या कोौजिए।", "Kannada": "ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಾಂ ಚ ದುವ್ಯಷಾಮ್ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "तृणधान्यानां च दुव्यषाम्‌ इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोष्ठजस्य ब्राह्मणनामधेयस्य इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಗೋಷ್ಠಜಸ್ಯ ನಾಮಧೇಯಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "गोष्ठजस्य ब्राह्मणनामधेयस्य इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवादीनामन्तः इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಏವಾದೀನಾಮಂತಃ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "एवादीनामन्तः इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "चादयोऽनुदात्ताः इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಚಾದಯೋನುದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "चादयोऽनुदात्ताः इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दसि च सूत्र से।", "Kannada": "ಛಂದಸಿ ಚ.", "Sanskrit": "छन्दसि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "घृत आदि शब्दों का अन्त्य स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಘೃತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅಂತ್ಯ  ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घृतादीनां शब्दानाम्‌ अन्त्यस्वरः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभि- इस उपसर्ग को छोड़कर।", "Kannada": "ಅಭಿ - ಈ ಉಪಸರ್ಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.", "Sanskrit": "अभि- इत्युपसर्ग वर्जयित्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्यारहवां पाठ समाप्त॥", "Kannada": "ಹನ್ನೊಂದನೇ ಪಾಠ ಮುಗಿದಿದೆ.", "Sanskrit": "इति एकादशः पाठः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रत्यय स्वर के प्रकरण में प्रत्ययों के स्वर विषय में संक्षेप से कुछ विवरण किया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸ್ವರದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸ್ವರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रत्ययस्वराख्ये प्रकरणे प्रत्ययानां स्वरविषये संक्षेपेण किञ्चित्‌ विवरणं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में उदात्तस्वर, अनुदात्तस्वर, और स्वरितस्वर ये तीन सामान्य स्वर विद्यमान हैं।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರ, ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಸ್ವರ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಸ್ವರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "वेदे उदात्तस्वरः, अनुदात्तस्वरः, स्वरितस्वरश्च इति सामान्यतः त्रयः स्वराः विद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त-अनुदात्त-स्वरित संज्ञाः अष्टाध्यायी में विहित है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತ - ಅನುದಾತ್ತ - ಸ್ವರಿತಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्त-अनुदात्त- स्वरितसंज्ञाः अष्टाध्याय्यां विहिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उदात्त संज्ञा विधायक पाणिनीय सूत्र उच्चौरुदात्तः है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸಂಜ್ಞಾವಿಧಾಯಕ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರವೇ ಉಚ್ಚೈರುದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्र उदात्तसंज्ञाविधायकं पाणिनीयसूत्रं हि उच्चैरुदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरित संज्ञा विधायक सूत्र (समाहारः स्वरितः' है।", "Kannada": "ಸ್ವರಸಂಜ್ಞಾವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ ಸಮಾಹಾರಃ ಸ್ವರಿತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "स्वरितसंज्ञाविधायकं सूत्रं हि समाहारः स्वरितः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अनुदात्त स्वर के बोध के लिए इस सङ्केत को स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ಸಂಕೇತಃ ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अनुदात्तस्वरस्य बोधनार्थं इति सङ्केतः स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरित स्वर के बोध के लिए इति सङकेत को स्वीकार किया है।।", "Kannada": "ಸ್ವರಿತಸ್ವರವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरितस्वरस्य बोधनार्थं  इति सङ्केतः स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु उदात्त स्वर के बोध के लिए इस प्रकार का कोई विशेष प्रयत्न नहीं किया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु उदात्तस्वरस्य बोधनार्थम्‌ एतादृशः कश्चन विशेषः प्रयत्नः न क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में उदात्त स्वर की और अनुदात्त स्वर की आलोचना की है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतपाठे अस्मिन्‌ उदात्तस्वरस्य अनुदात्तस्वरस्य च आलोचनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- प्रत्यय के आदि उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತ  ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- प्रत्ययस्य आद्युदात्तत्वविधानार्थमिदं सूत्रं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियम अतिदेश और अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ - ಪರಿಭಾಷಾ - ವಿಧಿ - ನಿಯಮ - ಅತಿದೇಶ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಈ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदम्‌ अधिकारसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो पद विराजमान हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आद्युदात्त: च ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಆದ್ಯುದಾತ್ತಃ ಚ ಇವು ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಚೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "आद्युदात्तः च इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आद्युदात्तः यह प्रथमान्त पद है, च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಆದ್ಯುದಾತ್ತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आद्युदात्तः इति प्रथमान्तं पदम्‌, च इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययः इस प्रथमा एकवचनान्त पद का यहाँ अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है - प्रत्यय का आदि उदात्त ही होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ - ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रार्थो भवति - प्रत्ययः आद्युदात्तः एव भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- गत्यर्थक अगि धातु के इकार की “उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌' इस सूत्र से इत्‌ संज्ञक है, अतः यह धातु इदित्‌ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ-ಗತ್ಯರ್ಥಕ ಅಗಿಧಾತುವಿನ ಇಕಾರವು \"ಉಪದೇಶೆಜನನುನಾಸಿಕ ಇತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಧಾತು ಇದಿತ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- गत्यर्थकस्य अगिधातोः इकारः \"उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌' इति सूत्रेण इत्संज्ञकः, अतः एष धातुः इदित्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही इस धातु के इदित्‌ होने से अङऱगेर्नलोपश्च इस सूत्र से अगि धातु से परे प्रकृत सूत्र से नि प्रत्यय करने पर अग्‌ नि इस स्थिति में सभी का संयोग करने पर अग्नि इस स्थित्ति में शब्द स्वरूप के कृदन्त होने से कृत्तद्धितसमासाश्च इससे उसकी प्रातिपदिक संज्ञा होने पर, और उसके बाद डऱयाप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च इसने अधिकार में वर्तमान से स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसांडऱयोस्सुप्‌ इस सूत्र से खाले कपोत न्याय से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों की प्राप्ति में प्रथमा एकवचन की विवक्षा में सु प्रत्यय करने पर अनुनासिक होने से पाणिनीय की प्रतिज्ञा से उस उकार की उपदेशेऽजनुनासिक: इत्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः इस सूत्र से इत्‌ संज्ञक उकार का लोप होने पर अग्नि स्‌ इस स्थित्ति में संयोग करने पर अग्निस्‌ इस शब्द स्वरूप के सुबन्त होने से उस सकार के स्थान में ससजुषोः रु: इससे आदेश होने पर रु के उकार की उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इससे इत्‌ संज्ञा में लोप करने पर अग्नि र्‌ इस स्थित्ति में रेफ उच्चारण से परे वर्ण अभाव के कारण विरामोऽवसानम्‌ इस सूत्र से अवसान संज्ञा होने पर उससे पूर्व रेफ के स्थान में खरवसानयोर्विसर्जनीयः इस सूत्र से रेफ के स्थान में विसर्ग करने पर अग्नि: यह सुबन्त रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಧಾತುವು ಇದಿತ್ ಆಗುವುದರಿಂದ ಅಂಗೇರ್ನಲೋಪಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಗಿ ಧಾತುಇನ ನಂತರವಿರುವ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ ನಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಕೃದಂತ ಆಗುವುದರಿಂದ ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಇದರಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುವಾಗ ,ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪರಶ್ಚ ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನದಿಂದ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಖಲೆ ಕಪೋತನ್ಯಾಯೇನ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅನುನಾಸಿಕವಾಗುವ ಕಾರಣ  ಪಾಣಿನೀಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಉ ಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕಃ ಇತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವುದರಿಂದ  ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಉ ಕಾರದ ಲೋಪವಾಗುವ ಕಾರಣ ಅಗ್ನಿ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಸ್ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಸುಬಂತವಾಗುವುದರಿಂದ ಆ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಸಝುಷೋ ರುಃ ಇದರಿಂದ ಆದೇಶವಾದಾಗ ರು ಇದರ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ರ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೆಫ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ವರ್ಣದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ವಿರಾಮೋವಸಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಸಾನ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿಃ ಈ ಸುಬಂತ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत एव धातोरस्य इदित्त्वात्‌ अङ्गेर्नलोपश्च इति सूत्रेण अगिधातोः परं प्रकृतसूत्रेण निप्रत्यये अग्‌ नि इति स्थिते सर्वसंयोगे अग्नि इति स्थिते शब्दस्वरूपस्य कृदन्तत्वात्‌ कृत्तद्धितसमासाश्च इत्यनेन तस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां ततश्च ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण खले कपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमैकवचनविवक्षायां सुप्रत्यये अनुनासिकत्वेन पाणिनीयैः प्रतिज्ञातस्य उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिकः इत्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य उकारस्य लोपे अग्नि स्‌ इति स्थिते संयोगे निष्पन्नस्य अग्निस्‌ इति शब्दस्वरूपस्य सुबन्तत्वात्‌ तदन्तस्य सकारस्य स्थाने ससजुषोः रुः इति आदेशे रोः उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इति इत्संज्ञायां लोपे च कृते अग्नि र्‌ इति स्थिते रेफोच्चारणात्‌ परस्य वर्णाभावस्य विरामोऽवसानम्‌ इति सूत्रेण अवसानसंज्ञायां तत्परकत्वात्‌ पूर्वस्य रेफस्य स्थाने खरवसानयोर्विसर्जनीयः इति सूत्रेण रेफस्य स्थाने विसर्गे अग्निः इति सुबन्तं रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रकृत सूत्र से नि प्रत्यय के इकार को ही उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಇಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव प्रकृतसूत्रेण निप्रत्ययस्य इकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- आद्युदात्त वह ही होता है, जो प्रत्यय संज्ञक है, उस नाम के प्रत्यय अधिकार में जो-जो पढ़े गए है, उस-उस शब्द का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಆದ್ಯುದಾತ್ತಃ ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಯಾವುದು ಪ್ರತ್ಯಯಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ , ಆ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆಯೋ , ಆ ಆ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- आद्युदात्तः स एव भवति यः प्रत्ययसंज्ञः भवति, तन्नाम यः यः शब्दः प्रत्ययाधिकारे पठितः, तस्य तस्य शब्दस्य आदिः स्वरः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तौ सुप्पितौ ( ३-१-४) सूत्र का अर्थ- सुप्‌ पित्‌ प्रत्ययों की अनुदात्त संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ (೩-೧-೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸುಪ್ ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तौ सुप्पितौ(३-१-४) सूत्रार्थः- सुप्पितौ प्रत्ययौ अनुदात्तौ भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- सुप्‌ प्रत्ययों की और पित्‌ प्रत्ययों के स्वर को अनुदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಮತ್ತು ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅನುದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- सुप्प्रत्ययानां पित्प्रत्ययानां च स्वराणाम्‌ अनुदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियम अतिदेश अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅತಿದೇಶ-ಅಧಿಕಾರ ಇವು ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे सुप्प्रत्ययों के और पित्प्रत्ययों के स्वरों का अनुदात्त विधान किया है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಮತ್ತು ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸ್ವರಗಳ ಅನುದಾತ್ತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सुप्प्रत्ययानां पित्प्रत्ययानां च स्वराणाम्‌ अनुदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे विद्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तौ, सुप्पितौ ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತೌ , ಸುಪ್ಪಿತೌ ಇದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तौ, सुप्पितौ इति पदगतच्छेदः ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसको उद्देश्य करके जो कुछ कार्य का विधान किया जाता है, वह कार्य उद्देद्य कहलाता है, अतः सुप्पितौ यह प्रथमा द्विवचनान्त उद्देश्य बोधक पद है।", "Kannada": "ಯಾವುದನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾರ್ಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಉದ್ದೇಶ್ಯಮ್ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ , ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಪ್ಪಿತೌ ಎಂದು ಪ್ರಥಮಾದ್ವಿವಚನಾಂತ ಉದ್ದೇಶ್ಯಬೋಧಕ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यमुद्दिश्य यत्‌ किञ्चित्‌ कार्यं विधीयते तत्‌ कार्यम्‌ उद्देश्यम्‌ इति कथ्यते, अतः सुप्पितौ इति प्रथमाद्विवचनान्तम्‌ उद्देश्यबोधकं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका विधान किया जाता है, उसे विधेय कहते है, अतः अनुदात्तौ यह विधेय बोधक प्रथमा द्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಧೇಯಮ್ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತೌ ಎಂದು ವಿಧೇಯಬೋಧಕ ಪ್ರಥಮಾದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ विधीयते तत्‌ विधेयम्‌ इत्युच्यते, अतः अनुदात्तौ इति च विधेयबोधकं प्रथमाद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सुप्प्रत्यय को और पित्प्रत्यय को उद्देश्य करके अनुदात्त होने की विधि है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅನುದತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सुप्प्रत्ययमुद्दिश्य पित्प्रत्ययञ्च उद्दिश्य अनुदात्तत्वविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र के पदों का अन्वय इस प्रकार है - सुप्पितौ अनुदात्तौ इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿದೆ - ಸುಪ್ಪಿತೌ ಅನುದಾತ್ತೌ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रस्यास्य पदान्वयः च इत्थम्‌- सुप्पितौ अनुदात्तौ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह सूत्रार्थ प्राप्त होता है - सुप्प्रत्यय और पित्प्र्यय अनुदात्त होते हैं।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ- ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अयं सूत्रार्थः अत्र लभ्यते- सुप्प्रत्ययः पित्प्रत्ययः च अनुदात्तौ भवतः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- रूढिपक्ष में यज्ञ शब्द की अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्' इस सूत्र से उसको प्रातिपदिक संज्ञा होती है, उसके बाद डऱयाप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसांङऱयोस्सुप्‌ इस सूत्र से इक्कीस प्रत्ययों की प्राप्ति में षष्ठी एकवचन की विवक्षा में ङसू प्रत्यय करने पर यज्ञ ङस्‌ इस स्थित्ति में ङस्‌ के ङकार की लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोपः इस सूत्र से इत्संज़क ङकार के लोप करने पर यज्ञ अस्‌ इस स्थित्ति में अदन्त प्रातिपदिक से परे अस स्थान में टाङसिङसामिनात्स्याः इस सूत्र से स्य यह आदेश होने पर यज्ञ स्य इस स्थित्ति में सभी का संयोग करने पर यज्ञस्य यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ರೂಢಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವದ್ಧಾತು ಅಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ , ನಂತರ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪರಶ್ಚ ಇದರ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಹಿಂದಿದ್ದ ಸು ಔ ಜಸ್ ಅಮ್ ಔಟ್ ಷಸ್ ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ಜ್ಞೇ ಭ್ಯಾಮ್ ಭ್ಯಸ್ ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಮ್ ಭ್ಯಸ್ ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್  ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಸೂ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಯಜ್ಞ ಜ್ಞಸ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಸ್ ನ ಜ್ಞಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಜ್ಞ ಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಯಜ್ಞ ಅಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ನಂತರ ಅಸ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಟಾಜ್ಞಸಿಜ್ಞಸಾಮಿನಾತ್ಸ್ಯಾಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ಯ ಇದರ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಯಜ್ಞ ಸ್ಯ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- रूढिपक्षे यज्ञशब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इत्यनेन सूत्रेण तस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां ततश्च झ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्डेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण एकविंशतिस्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु षष्ठ्येकवचनविवक्षायां ङस्प्रत्यये यज्ञ ङस्‌ इति स्थिते ङसः ङकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌ तस्य लोपः इति सूत्रेण च इत्संज्ञकस्य ङकारस्य लोपे कृते यज्ञ अस्‌ इति स्थिते अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ परस्य असः स्थाने टाङसिङसामिनात्स्याः इति सूत्रेण स्य इत्यादेशे यज्ञ स्य इति स्थिते सर्वसंयोगे यज्ञस्य इति रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञस्य यहाँ पर जो ङस्‌ के स्थान में विहित स्य आदेश है, उसका स्थानिवद्‌ भाव से सुप्‌ होने का आरोप किया है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಸ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸ್ಯಾದೇಶಃ , ಅದರ ಸ್ಥಾನಿವದ್  ಭಾವದಿಂದ ಸುಪ್ ಆಗುವ ಆರೋಪವಿದೆ .", "Sanskrit": "यज्ञस्य इत्यत्र यः ङसः स्थाने विहितः स्यादेशः, तस्मिन्‌ स्थानिवद्भावेन सुप्त्वधर्मस्यारोपः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस स्य प्रत्यय के होने पर भी सुप्‌ सिद्ध है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಯಪ್ರತ್ಯಯ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಸುಪ್ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन स्यप्रत्यये सत्यपि सुप्त्वं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको इस सूत्र से स्य प्रत्यय के यकार से उत्तर अकार को अनुदात्त होना सिद्ध है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ಯಪ್ರತ್ಯಯದ ಯಕಾರದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರದ ಅನುದಾತ್ತವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च प्रकृतसूत्रेण स्यप्रत्ययस्य यकारोत्तरस्य अकारस्य अनुदात्तत्वं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब दूसरे उदाहरण के विषय में आलोचना करते है।", "Kannada": "ಈಗ ಎರಡನೇ ಉದಾಹರಣೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸೋಣ.", "Sanskrit": "इदानीं द्वितीयोदाहरणस्य विषये आलोचना विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा उदाहरण पित्‌ प्रत्यय के विषय में है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಉದಾಹರಣೆ ಪಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयमुदाहरणमस्ति पित्प्रत्ययस्य विषये।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उदाहरण है युच्छति यहाँ पर युच्छ प्रमादे इस धातु से वर्तमाने लट्‌ इससे लट करने पर, लट के अकार और टकार की इत्संज्ञा और लोप करने पर युच्छ ल्‌ इस स्थित्ति में लकार के स्थान में तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांथासाथान्ध्वमिड्वहिमहिङ्‌ इस सूत्र से अठारह तिप्प्रत्ययों को प्राप्ति में प्रथम पुरुष एकवचन कौ विवक्षा में तिप्‌ प्रत्यय करने पर युच्छ तिप्‌ इस स्थित्ति में पकार कौ हलन्त्यम्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर इत्संज्ञक पकार का तस्य लोपः इस सूत्र से लोप करने पर कर्तरि शप्‌ इस सूत्र से धातु को शप्प्रत्यय करने पर शप्प्रत्यय के आदि शकार की लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर और पकार की हलन्त्यम्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर उन दोनों इत्संज्ञक लकार पकार की तस्य लोपः इससे लोप करने पर युच्छ अ ति इस स्थित्ति में सभी का संयोग होने पर युच्छति यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಯುಚ್ಛತಿ ಇಲ್ಲಿ ಯುಚ್ಛ ಪ್ರಮಾದೇ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ವರ್ತಮಾನೆ ಲಟ್ ಇದರಿಂದ ಲಟ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಲಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲಕಾರ ಮತ್ತು ಟಕಾರಗಳ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಯುಚ್ಛ ಲ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಿಪ್-ತಸ್-ಝಿ-ಸಿಪ್-ತಸ್-ಥ-ಮಿಪ್-ವಸ್-ಮಸ್-ತ-ಆತಾಮ್-ಝ-ಥಾಸ್-ಆಥಾಮ್-ಧ್ವಮ್-ಇಡ್-ವಹಿ-ಮಹಿಜ್ಞ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹದಿನೆಂಟು ತಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನ ಇದರ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ತಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಯುಚ್ಛ ತಿಪ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪಕಾರಕ್ಕೆ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಪಕಾರದ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಕರ್ತರಿ ಶಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಧಾತುವಿಗೆ ಶಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಶಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಕಾರವು ಲಶಕ್ವ ತದ್ಧಿತೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪಕಾರವು ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ ಆ ಎರಡು ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಲಕಾರ ಮತ್ತು ಪಕಾರಗಳನ್ನುಯು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಯುಚ್ಛ ಅ ತಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಯುಚ್ಛತಿ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्योदाहरणं हि युच्छति इति अत्र युच्छ प्रमादे इति धातोः वर्तमाने लट्‌ इति लटि लटः अकारटकारयोः इत्संज्ञायां लोपे च कृते युच्छ्‌ ल्‌ इति स्थिते लकारस्य स्थाने तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथान्ध्वमिड्वहिमहिङ्‌ इति सूत्रेण अष्टादशसु तिप्प्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमपुरुषैकवचनविवक्षायां तिप्प्रत्यये युच्छ तिप्‌ इति स्थिते पकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌ इत्संज्ञकस्य पकारस्य तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे कर्तरि शप्‌ इति सूत्रेण धातोः शप्प्रत्यये शप्प्रत्ययस्य आदेः शकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायां पकारस्य च हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां ततश्च उभयोः इत्संज्ञकयोः लकारपकारयोः तस्य लोपः इति लोपे कृते युच्छ्‌ अ ति इति स्थिते सर्वसंयोगे युच्छति इति रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिप्प्रत्य के पित्त्‌ होने से प्रकृत सूत्र से समुदाय के अन्त स्वर को उदात्त सिद्ध होता है।", "Kannada": "ತಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಪಿತ್ ಪ್ರತಯವಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮುದಾಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिप्प्रत्यस्य पित्त्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण समुदायस्य अन्तस्य स्वरस्य उदात्तत्वं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ युच्छति यहाँ पर अन्तिम का अच्‌ इकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥ - ಯುಚ್ಛತಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಇಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ युच्छति इत्यत्र अन्तिमस्य अचः इकारस्य उदात्तत्वं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- यह सूत्र पूर्व के आद्युदात्तश्च इस सूत्र का अपवाद है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಈ ಸೂತ್ರವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಪವಾದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- एतत्‌ सूत्रं पूर्वस्य आद्युदात्तश्च इति सूत्रस्य अपवादभूतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे यह सूत्र जहाँ कार्य करता है, वहाँ आद्युदात्तश्च इस सामान्य सूत्र की प्रवृति नहीं होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ಎಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन च एतत्‌ सूत्रं यत्र प्रवर्तते तत्र आद्युदात्तश्च इति सामान्यसूत्रं न प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- चित है जिस समुदित शब्द में उस शब्द को अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಚಿತ್ ಎಂಬ ಸಮಸ್ತ ಪದದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.१६३) सूत्रार्थः- चितः अन्तः उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण - चित्प्रत्ययों के अन्त स्वर का उदात्त विधान करने के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- चित्प्रत्ययानाम्‌ अन्तस्य स्वरस्य उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियम अतिदेश अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅತಿದೇಶ-ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರಗಳೆಂಬ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे चित्प्रत्ययान्त का प्रकृति प्रत्यय समुदा के अन्त्य स्वर को उदात्त करने का नियम किया है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಪ್ರಕೃತಿಸಮುದಾಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ನಿಯಮವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन चित्प्रत्ययान्तस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदास्य अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चितः यहाँ पर षष्ठी अर्थ में प्रथमा एकवचन है।", "Kannada": "ಚಿತಃ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चितः इत्यत्र षष्ठ्यर्थे प्रथमैकवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञः अन्त उदात्तः इस सूत्र से अन्तः इसकी और उदात्तः इसकी प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಜ್ಞಃ ಅಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ  ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञः अन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अन्तः इति उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब यहाँ चितः सप्रकृतेर्बह्वकजर्थम्‌ इस वार्तिक से चित्प्र्यय के समान समुदाय का यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಚಿತಃ ಸಪ್ರಕೃತೆರ್ಬಹ್ವಕಜರ್ಥಮ್ ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಮಾನ ಸಮುದಾಯಾರ್ಥವು ಇಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदानीम्‌ अत्र चितः सप्रकृतेर्बह्वकजर्थम्‌ इति वार्तिकेन चित्प्रत्ययवतः समुदायस्य इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे चकार इत्‌ है जिसका वह चित्‌ यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಚಕಾರಃ ಇತ್ ಯಸ್ಯ ಸ ಚಿತ್ ಎಂಬ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि चकारः इत्‌ यस्य स चित्‌ इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चित्‌ इसका है यहाँ पर चित्‌-प्रातिपदिक से मत्वर्थ में अचप्रत्यय करने पर चित: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ ಎನ್ನುವುದು ಇದರದ್ದಾಗಿದೆ - ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ - ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಮಥ್ವರ್ಥೀಯದಲ್ಲಿ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಚಿತಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः चित्‌ अस्य अस्ति इति चित्‌-प्रातिपदिकात्‌ मत्वर्थीये अच्प्रत्यये चितः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पदों का अन्वय इस प्रकार सम्भव होता है - चितः अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ- ಚಿತಃ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः पदान्वयः इत्थं सम्भवति- चितः अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है - चित्प्रत्यय के समान प्रकृति प्रत्यय समुदाय का अन्त स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ - ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಮಾನ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಂತ್ಯಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्चायम्‌ अत्र सूत्रार्थः- चित्प्रत्ययवतः प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य अन्तः स्वरः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- नभ॑न्तामन्यके स॑मे इसमें अन्यके यहाँ पर अकच्‌ प्रत्यय विहित है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ನಭಂತಾಮನ್ಯಕೆ ಸಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಕೆ ಈ ಪದವು ಅಕಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- नभ॑न्तामन्यके स॑मे इत्यत्र अन्यके इत्यत्र अकच्प्रत्ययः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह अकच्य्रत्यय चित्‌ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಅಕಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಚಿತ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च अकच्प्रत्ययः चित्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अकच रूप चित्प्रत्यय होने से अन्य के यहाँ पर प्रकृति प्रत्यय के समान समुदाय के अन्त स्वर एकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕಚ್ ರೂಪವು ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅನ್ಯಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಮುದಾಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಏಕಾರವು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अकज्रूपचित्प्रत्ययान्तत्वात्‌ अन्यके इति प्रकृतिप्रत्ययवतः समुदायस्य अन्तः स्वरः एकारः प्रकृतसूत्रेण उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धितस्य (६.१.१६४) सूत्र का अर्थ- तद्धित चित प्रत्यय को अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಸ್ಯ (೬.೧.೧೬೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತದ್ಧಿತದ ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितस्य (६.१.१६४) सूत्रार्थः- चितः तद्धितस्य अन्तः उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरणम्‌- तद्धित चित्प्रत्ययान्त के प्रकृति प्रत्यय समुदाय का अन्तिम स्वर के उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಂತಿಮಸ್ವರದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ .", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- तद्धितचित्प्रत्ययान्तस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य अन्तिमस्वरस्य उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियम अतिदेश अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅತಿದೇಶ-ಅಧಿಕಾರ ಇವು ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಾಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे तद्धित चित्प्रत्ययान्त का प्रकृति प्रत्यय समुदाय के अन्तिम स्वर को उदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ತದ್ಧಿತದ ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ್ಯದ ಪ್ರಕೃತಿಪ್ರತ್ಯಯಸಮುದಾಯದ ಅಂತಿಮಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन तद्धितचित्प्रत्ययान्तस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य अन्तिमस्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में एक ही तद्धितस्य यह पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे एकमेव तद्धितस्य इति पदं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तद्धितस्य पद षष्ठी एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಪದವು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च तद्धितस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञः अन्त उदात्तः इस सूत्र से अन्तः इसकी और उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಜ್ಞಃ ಅಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ  ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञः अन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अन्तः इति उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चितः इस पूर्व सूत्र से चितः इस षष्ठ्यर्थ में प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಚಿತಃ ಎಂಬ ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಿತಃ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चितः इति पूर्वसूत्रात्‌ चितः इति षष्ठ्यर्थ प्रथमैकवचनान्तं पदमत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ चितः इस पद की अनुवृति से चित्प्रत्यय के समान प्रकृति प्रत्यय समुदाय का यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಚಿತಃ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಿಂದ ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಮಾನ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸಮುದಾಯದ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र चितः इति पदस्य अनुवर्तनात्‌ चित्प्रत्ययवतः प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य इत्यर्थो लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ पदों का अन्वय होता है - चितः तद्धितस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಚಿತಃ ತದ್ಧಿತದ  ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಂತ್ಯವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- चितः तद्धितस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा यहाँ यह सूत्र का अर्थ होता है - तद्धित चित्प्रत्ययान्त के प्रकृति प्रत्यय समुदाय के अन्तिम स्वर को उदात्त हो।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ- ತದ್ಧಿತ ಚಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಂತಿಮ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अत्रायं सूत्रार्थः भवति - तद्भधितचित्प्रत्ययान्तस्य प्रकृतिप्रत्ययसमुदायस्य अन्तिमस्वरस्य उदात्तत्वं स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कौञ्जायनाः यहाँ पर च्फञ्‌ यह तद्धित प्रत्यय किया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯಃ - ಕೌಂಜಾಯನಃ ಇಲ್ಲಿ ಚ್ಫ್ಜ್ಞ್ ಎಂಬ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कौञ्जायनाः इत्यत्र च्फञ्‌ इति तद्धितप्रत्ययः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही कुञ्ज शब्द की अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा करने पर उसके बाद च्फञ्‌ इस तद्धित प्रत्यय करने पर कुञ्ज च्फञ्‌ इस स्थित्ति में च्फञ्‌-प्रत्यय के आदि चकार की चुटू इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर, जकार की हलन्त्यम्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोपः इस सूत्र से उन दोनों की इत्‌ संज्ञा करने पर चकार जकार के लोप होने पर कुजूज फ इस स्थित्ति में फकार के स्थान में आयनेयीनीयियः फढखछघां प्रत्ययादीनाम्‌ इस सूत्र से आयन्‌ यह आदेश होने पर कुज्ज आयन्‌ अ इस स्थित्ति में च्फज्‌-प्रत्यय के जित्त्‌ होने से तद्धितेष्वचामादेः इस सूत्र से कुज्ज शब्द के आदि उकार को वृद्धि औकार होने पर और भसंज्ञक कौञ्‌जायन शब्द के अन्त्य अकार की यस्येति च इस सूत्र से लोप होने पर सभी का संयोग करने पर कौञ्‌जायन इस शब्द स्वरूप के तद्धितान्त होने से कृत्तद्धितसमासाश्च इस सूत्र से उसकी प्रातिपदिक संज्ञा करने पर, वहाँ डऱयाप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्‌- छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्य स्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌' इन सभी इक्कीस स्वादि प्रत्ययों कौ प्राप्ति में प्रथमा बहुवचन की विवक्षा में जस्प्रत्यय करने पर जस्प्रत्यय के आदि जकार की चुटू इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोप: इस सूत्र से उस इत्संज्ञक जकार के लोप होने पर कौञ्‌ूजायन अस्‌ इस स्थित्ति में संयोग करने पर कौञ्‌जायनास्‌ इस शब्द स्वरूप के सुबन्त होने से उस सकार के स्थान में ससजुषो: रुः इससे रु आदेश करने पर रु के उकार की उपदेशेऽजनुनासिक इससे इत्संज्ञा और लोप करने पर कौञ्‌जायना इस स्थित्ति में रेफ उच्चारण से परे वर्ण अभाव होने से विरामोऽवसानम्‌ इस सूत्र से अवसान संज्ञा होने पर पूर्व रेफ के स्थान में खरवसानयोर्विसर्जनीयः इस सूत्र से रेफ के स्थान में विसर्ग करने पर कौञ्जायनाः यह सुबन्त रूप बनता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕುಂಜ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವದ್ಧಾತುರಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅದರ ನಂತರವಿರುವ ಚ್ಪ್ಜ್ಞತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಕುಂಜ ಚ್ಫಜ್ಞ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಚ್ಫಯ್  ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಚಕಾರಕ್ಕೆ ಚುಟೂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಜಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಎರಡು ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕುಜೂಜ ಫ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಫಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಯನೇಯೀಯಃ ಫಢಖಛಘಾಂ ಪ್ರತ್ಯಯಾದೀನಾಂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಯನ್ ಈ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಕುಜ್ಜ ಆಯನ್ ಅ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಚ್ಫಯ್- ಪ್ರತ್ಯಯದ ಜಿತ್ತ್ ಆಗುವಾಗ ತದ್ಧಿತೇಷ್ವ್ಚಾಮಾದೇಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕುಜ್ಜ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉಕಾರಕ್ಕೆ ವೃದ್ಧಿ ಔಕಾರವಾಗುವಾಗ ಮತ್ತು ಭಸಂಜ್ಞಕ ಕೌಂಜಾಯನ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕಾರಕ್ಕೆ ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೌಂಜಾಯನ್ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತದ್ಧಿತಾಂತವಾಗುವ ಕಾರಣ ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ , ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞ್ಯಾಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪರಶ್ಚ ಇದರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ   ವರ್ತಮಾನ ಸು-ಔ-ಜಸ್-ಅಮ್-ಔಟ್-ಶಸ್-ಟಾ-ಭ್ಯಾಮ್-ಭಿಸ್-ಜ್ಞೆ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸಿ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸ್-ಔಸ್-ಆಮ್- ಆಂ - ಓ- ಸುಪ್ ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ  ಜಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿ ಜಕಾರಕ್ಕೆ ಚುಟೂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಜ ಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕ್ರೌಂಜಾಯನ ಅಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಕ್ರೌಂಜಾಯನಾಸ್ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಸುಬಂತವಾದಾಗ ಆ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಸಝುಷೋ ರುಃ ಇದರಿಂದ ರು ಆದೇಶ ಮಾಡಿದಾಗ ರು ಇದರ ಉಕಾರವು ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಕ್ರೌಂಜಾಯನಾ ಇಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಫ಼ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ವರ್ಣದ ಅಭಾವವಾದಾಗ ವಿರಾಮೋವಸಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಸಾನ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ  ಪೂರ್ವ ರೇಫ಼ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರೇಫ಼ದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೌಂಜಾಯನಾಃ ಈ ಸುಬಂತರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि कुञ्जशब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः च्फञ्‌ इति तद्धितप्रत्यये कुञ्ज च्फञ्‌ इति स्थिते च्फञ्‌-प्रत्ययाद्यस्य चकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, अकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण तयोः इत्संज्ञकयोः चकारञकारयोः लोपे कुञ्ज फ इति स्थिते फकारस्य स्थाने आयनेयीनीयियः फढखछघां प्रत्ययादीनाम्‌ इति सूत्रेण आयन्‌ इत्यादेशे कुञ्ज आयन्‌ अ इति स्थिते च्फञ्‌-प्रत्ययस्य ञित्त्वात्‌ तद्धितेष्वचामादेः इति सूत्रेण कुञ्जशब्दस्य आदेः उकारस्य वृद्धौ औकारे भसंज्ञकस्य कौञ्जायनशब्दस्य अन्त्यस्य अकारस्य च यस्येति च इति सूत्रेण लोपे सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य कौञ्जायन इति शब्दस्वरूपस्य तद्धितान्तत्वात्‌ कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण तस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः झङ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण खले कपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमाबहुवचनविवक्षायां जस्प्रत्यये जस्प्रत्ययादेः जकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य इत्संज्ञकस्य जकारस्य लोपे कौञ्जायन अस्‌ इति स्थिते संयोगे निष्पन्नस्य कौञ्जायनास्‌ इति शब्दस्वरूपस्य सुबन्तत्वात्‌ तदन्तस्य सकारस्य स्थाने ससजुषोः रुः इति आदेशे रोः उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इति इत्संज्ञायां लोपे च कृते कौञ्जायनार्‌ इति स्थिते रेफोच्चारणात्‌ परस्य वर्णाभावस्य विरामोऽवसानम्‌ इति सूत्रेण अवसानसंज्ञायां तत्परकत्वात्‌ पूर्वस्य रेफस्य स्थाने खरवसानयोर्विसर्जनीयः इति सूत्रेण रेफस्य स्थाने विसर्गे कौञ्जायनाः इति सुबन्तं रूपं सिदुध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ च्फञ्‌ यह चित्‌ और तद्धित प्रत्यय है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಚ್ಫಂಜ್ಞ್ ಎಂಬುದು ಚಿತ್ ಮತ್ತು ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च्फञ्‌ इति चित्‌ तद्धितप्रत्ययश्च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः तद्धितान्त कौञ्जायन इस शब्द के अन्त्य स्वर अकार को उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತದ್ಧಿತಾಂತದ ಕ್ರೌಂಜಾಯನ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तद्धितान्तस्य कौञ्जायन इति शब्दस्य अन्त्यस्य स्वरस्य अकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कितः (६.१.१६६ ) सूत्र का अर्थः- कित तद्धितांत प्रत्ययों को अन्तोदात होता है।", "Kannada": "ಕಿತಃ (೬.೧.೧೬೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕಿತ್ ತದ್ಧಿತಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कितः (६.१.१६६) सूत्रार्थः- कितस्तद्धितस्यान्त उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरणर- तद्धित कित्प्रत्ययान्त शब्द के अन्त स्वर को उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ತದ್ಧಿತ ಕಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणरम्‌- तद्धितकित्प्रत्ययान्तस्य शब्दस्य अन्तस्य स्वरस्य उदात्तविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम अतिदेश अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅತಿದೇಶ-ಅಧಿಕಾರ ಇವು ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तद्धित कित्प्रत्ययान्त शब्द के अन्त्य स्वर को उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ತದ್ಧಿತ ಕಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तद्धितकित्प्रत्ययान्तस्य शब्दस्य अन्त्यस्य स्वरस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से अन्तः और उदात्तः इन प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ , ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अन्तः इति उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वसूत्र से तद्धितस्य इस षष्ठी एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वसूत्रात्‌ तद्धितस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय है कितः तद्धितस्य अन्तः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ- ಕಿತಃ ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಅಂತಃ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- कितः तद्धितस्य अन्तः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धितस्य इस पद का विशेष्य रूप से प्रत्ययस्य इस पद की यहाँ अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಈ ಪದದ ವಿಶೇಷ್ಯ ರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಯ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितस्य इति पदस्य विशेष्यरूपेण प्रत्ययस्य इति पदमत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ यह सूत्रार्थ प्राप्त होता है - तद्धित कित्प्रत्ययान्त शब्द का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ತದ್ಧಿತ ಕಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अत्र सूत्रार्थः इत्थं भवति- तद्धितकित्प्रत्ययान्तस्य शब्दस्य अन्तः उदात्तो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में आग्नेयः इस पद में ढक्‌ यह तद्धित प्रत्यय है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ-ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನೇಯಃ ಈ ಪದದಲ್ಲಿ ಢಕ್ ಇದು ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन्‌ उदाहरणे आग्नेयः इति पदे ढक्‌ इति तद्धितप्रत्ययः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही अग्नि शब्द की अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा और उसके बाद ढक्‌- इस तद्भित प्रत्यय के करने पर अग्नि ढक्‌ इस स्थित्ति में ढक्‌- प्रत्ययान्त के ककार की हलन्त्यम्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा और तस्य लोपः इस सूत्र से इत्संज्ञक ककार के लोप करने पर अग्नि ढ इस स्थित्ति में ढकार के स्थान में आयनेयीनीयियः फढखछघां प्रत्ययादीनाम्‌ इस सूत्र से एय्‌ यह आदेश होने पर अग्नि एय्‌ अ इस स्थित्ति में ढक्प्रत्यय के कित्त्‌ होने से किति च इस सूत्र से अग्नि शब्द के आदि अकार को वृद्धि करने पर आकार, भसंज्ञक अग्नि इस शब्द के अन्त्य इकार की यस्येति च इस सूत्र से लोप करने पर वर्ण संयोग करने पर आग्नेय इस शब्द स्वरूप के तद्धितान्त होने से कृत्तद्धितसमासाश्च इस सूत्र से उसकी प्रातिपदिक संज्ञा करने पर उसके बाद ड्ऱ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङ सिभ्याम्भ्यस्ङसोसांङ्योस्सुप्‌ इस सूत्रे से खाले कपोत न्याय से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों कौ प्राप्ति में प्रथमा एकवचन की विवक्षा में सु प्रत्यय करने पर अनुनासिक होने से पाणिनि की प्रतिज्ञा से उस उकार की उपदेशेऽजनुनासिकः इत्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः इस सूत्र से इत्संज्ञक उकार का लोप होने पर आग्नेय स्‌ इस स्थित्ति में संयोग करने पर निष्पन्न आग्नेयस्‌ इस शब्द स्वरूप के सुबन्त होने से उस सकार के स्थान में ससजुषो: रुः इससे रु आदेश होता है, और उस रु के उकार की उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इससे इत्संज्ञा होने पर और लोप करने पर आग्नेयर्‌ इस स्थित्ति में रेफ के उच्चारण से परे वर्ण के अभाव होने से विरामोऽवसानम्‌ इस सूत्र से अवसान संज्ञा होने पर उससे पूर्व रेफ के स्थान में खरवसानयोर्विसर्जनीयः इस सूत्र से रेफ के स्थान में विसर्ग करने पर आग्नेयः इस सुबन्त रूप की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವದ್ಧಾತುರಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಢಕ್ - ಈ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಢಕ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಢಕ್- ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಕಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಕಕಾರದ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಢ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಢ ಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಯನೇಯೀಯಃ ಫಢಖಛಘಾಂ ಪ್ರತ್ಯಯಯಾದೀನಾಂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಯ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ  ಅಗ್ನಿ ಏಯ್ ಅ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಢಕ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಕಿತ್ ಆದಾಗ ಕಿತಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದ ಆದಿ ಅಕಾರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಕಾರ , ಭಸಂಜ್ಞಕ ಅಗ್ನಿ ಈ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಇಕಾರದ ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ವರ್ಣ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಗ್ನೇಯ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಆಗ್ನೇಯ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪವು ತದ್ಧಿತಾಂತವಾದಾಗ ಕೃತ್ತದ್ಧಿತ ಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದಾಗ ನಂತರ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ , ಪರಶ್ಚ ಇವುಗಳ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್    ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅನುನಾಸಿಕವಾಗುವ ಕಾರಣ ಪಾಣಿನೀಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೇಜನುನಾಸಿಕಃ ಇತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ಉಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆಗ್ನೇಯ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಆಗ್ನೇಯಸ್ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪವು ಸುಬಂತವಾಗುವುದರಿಂದ ಆ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಸಝುಷೋ ರುಃ ಇದರಿಂದ ರುಕಾರದ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ರು ವಿನ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೇಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಗ್ನೇಯರ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಫದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ವರ್ಣದ ಅಭಾವವಾದಾಗ ವಿರಾಮೋವಸಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಸಾನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಬಂದಾಗ ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಆಗ್ನೇಯಃ ಈ ಸುಬಂತ ರೂಪವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि अग्निशब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः ढक्‌- इति तद्धितप्रत्यये अग्नि ढक्‌ इति स्थिते ढक्‌- प्रत्ययान्तस्य ककारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य ककारस्य लोपे अग्नि ढ इति स्थिते ढकारस्य स्थाने आयनेयीनीयियः फढखछधां प्रत्ययादीनाम्‌ इति सूत्रेण एय्‌ इत्यादेशे अग्नि एय्‌ अ इति स्थिते ढक्प्रत्ययस्य कित्त्वात्‌ किति च इति सूत्रेण अग्निशब्दस्य आदेः अकारस्य वृद्धौ आकारे भसंज्ञकस्य आग्नि इति शब्दस्य अन्त्यस्य इकारस्य यस्येति च इति सूत्रेण लोपे वर्णसंयोगे निष्पन्नस्य आग्नेय इति शब्दस्वरूपस्य तद्धितान्तत्वात्‌ कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण तस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण खले कणपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमैकवचनविवक्षायां सुप्रत्यये अनुनासिकत्वेन पाणिनीयैः प्रतिज्ञातस्य उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिकः इत्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य उकारस्य लोपे आग्नेय स्‌ इति स्थिते संयोगे निष्पन्नस्य आग्नेयस्‌ इति शब्दस्वरूपस्य सुबन्तत्वात्‌ तदन्तस्य सकारस्य स्थाने ससजुषोः रुः इति आदेशे रोः उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इति इत्संज्ञायां लोपे च कृते आग्नेयर्‌ इति स्थिते रेफोच्चारणात्‌ परस्य वर्णाभावस्य विरामोऽवसानम्‌ इति सूत्रेण अवसानसंज्ञायां तत्परकत्वात्‌ पूर्वस्य रेफस्य स्थाने खरवसानयोर्विसर्जनीयः इति सूत्रेण रेफस्य स्थाने विसर्गे आग्नेयः इति सुबन्तं रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिसृभ्यो जसः ( ६.१.१६६ ) सूत्र का अर्थ- तिसृ शब्द से परे जस्‌ को अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ತಿಸೃಭ್ಯೋ ಜಸಃ (೬.೧.೧೬೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ತಿಸೃ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಜಸ್ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिसृभ्यो जसः (६.१.१६६) सूत्रार्थः- त्रिसृशब्दात्‌ परस्य जसः अन्तः उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- तिसृ शब्द से परे जस्‌ के अन्त्य स्वर को उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ತಿಸೃ ಶಬ್ದದ ನಂತರವಿರುವ ಜಸ್ ಇದರ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- तिसृशब्दात्‌ परस्य जसः अन्त्यस्वरस्य उदात्तत्वविधानार्थ सूत्रमिदं प्रणीतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियम अतिदेश अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों  में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅತಿದೇಶ-ಅಧಿಕಾರ ಈ ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो पद हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र पदद्वयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिसृभ्य: यह पञ्चमी बहुवचनान्त पद है, जसः यह षष्ठी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ತಿಸೃಭ್ಯಃ ಇದು ಪಂಚಮಿ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಜಸಃ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिसृभ्यः इति पञ्चमीबहुवचनान्तं पदम्‌, जसः इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से अन्तः, उदात्तः प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ , ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ अन्तः, उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिसृभ्य यहाँ पर पञ्चमी विधान से तस्मादित्युत्तस्य इस परिभाषा से यहाँ परस्य यह पद उपस्थित होता है।", "Kannada": "ತಿಸೃಭ್ಯ ಈ ಪದವು ಪಂಚಮೀ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಸ್ಮಾದಿದ್ಯುತ್ತರಸ್ಯ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಯ ಈ ಪದವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिसृभ्य इत्यत्र पञ्चमीविधानात्‌ तस्मादित्युत्तस्य इति परिभाषया अत्र परस्य इति पदमत्र उपतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय है - तिसृभ्यः परस्य जसः अन्तः उदात्तः स्यात्‌ इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಾನ್ವಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ತಿಸೃಭ್ಯಃ ಪರಸ್ಯ ಜಸಃ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- तिसृभ्यः परस्य जसः अन्तः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ सूत्र का अर्थ है - तिसृ शब्द से परे जस का अन्त स्वर उदात्त हो।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ- ತಿಸೃಶಬ್ದದ ನಂತರವಿರುವ ಜಸ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र सूत्रार्थो भवति- तिसृशब्दात्‌ परस्य जसः अन्तः स्वरः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- तिसृ शब्द की अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा होने पर, उसके बाद डऱयाप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च इनके अधिकार में वर्तमान  स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङयोस्सुप्‌ इस सूत्र से खल कपोत न्याय से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों की प्राप्ति में प्रथमा बहुवचन की विवक्षा में जस्‌ प्रत्यय करने पर जस्‌ प्रत्यय के आदि जकार की चुटू इस सूत्र से इत्‌ संज्ञा करने पर तस्य लोप: इस सूत्र से उस इत्‌ संज्ञक जकार के लोप होने पर तिसृ अस्‌ इस स्थित्ति में अचि र ऋत: इस सूत्र से अच्‌ परक होने से तिसृ शब्द के ऋकार के स्थान में रेफ आदेश होने पर तिसृस्‌ इस स्थित्ति में उस शब्द के सुबन्त होने से उस सकार के स्थान में ससजुषोः रुः इससे सकार के स्थान में रु आदेश होने पर और रु के उकार की उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इससे इत्‌ संज्ञा करने पर और लोप करने पर तिस्रर्‌ इस स्थित्ति में रेफ उच्चारण से परे वर्ण अभाव होने पर विरामोऽवसानम्‌ इस सूत्र से अवसान संज्ञा करने पर उसके परे होने पर पूर्व रेफ के स्थान में खरवसानयोर्विसर्जनीयः इस सूत्र से रेफ के स्थान में विसर्ग करने पर तिस्रः यह सुबन्त रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ತಿಸೃ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವದ್ಧಾತುರಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾಪ್ಪಾತಿಪದಿಕಾತ್, ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪರಶ್ಚ ಇವುಗಳ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಾಗ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಜಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಆದಿ ಜಕಾರದ ಚುಟೂ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾದ ಲೋಪವಾದಾಗ ತಿಸೃ ಅಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಿ ರ ಋತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಹಾರವಾದಾಗ ತಿಸೃ ಶಬ್ದದ ಋಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರೇಫ ಆದೇಶವಾದಾಗ ತಿಸೃಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಶಬ್ದವು ಸುಬಂತವಾದಾಗ ಆ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಸಝುಷೋ ರುಃ ಇದರಿಂದ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರು ಆದೇಶವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಆ ರು ವಿನ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೇಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ತಿಸ್ರರ್  ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಫದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ವರ್ಣದ ಅಭಾವವಾದಾಗ ವಿರಾಮೋವಸಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಸಾನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಬಂದಾಗ ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ತಿಸ್ರಃ ಈ ಸುಬಂತ ರೂಪವು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- तिसृशब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः झ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्डेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण खले कपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमाबहुवचनविवक्षायां जस्प्रत्यये जस्प्रत्ययादेः जकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य इत्संज्ञकस्य जकारस्य लोपे तिसृ अस्‌ इति स्थिते अचि र ऋतः इति सूत्रेण अच्परकत्वात्‌ तिसृशब्दस्य ऋकास्य स्थाने रेफादेशे तिस्रस्‌ इति स्थिते तस्य शब्दस्य सुबन्तत्वात्‌ तदन्तस्य सकारस्य स्थाने ससजुषोः रुः इति आदेशे रोः उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इति इत्संज्ञायां लोपे च कृते तिस्रर्‌ इति स्थिते रेफोच्चारणात्‌ परस्य वर्णाभावस्य विरामोऽवसानम्‌ इति सूत्रेण अवसानसंज्ञायां तत्परकत्वात्‌ पूर्वस्य रेफस्य स्थाने खरवसानयोर्विसर्जनीयः इति सूत्रेण रेफस्य स्थाने विसर्गे तिस्रः इति सुबन्तं रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही तिसृभ्यः यहाँ पर प्रकृत सूत्र से अन्तिम अकार को उदात्त करने का नियम किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ತಿಸೃಭ್ಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಿಮ ಅಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव तिसृभ्यः इत्यत्र प्रकृतसूत्रेण अन्तिमस्य अकारस्य उदात्तत्वं विधीयते"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि शब्द से नि प्रत्यय का विधान किससे होता हे?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವು ಯಾವುದರಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अग्निशब्दात्‌ निप्रत्ययस्य विधानं केन भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "आद्युदात्रच इस सूत्र से किसका नियम किया गया है?", "Kannada": "ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "आद्युदात्तश्च इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि शब्द में नकार से परे इकार उदात्त होगा अथवा अनुदात्त?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ನಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಇಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ?", "Sanskrit": "अग्निशब्दे नकारात्‌ परः इकारः उदात्तः अनुदात्तो वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निः यहाँ पर क्या धातु है?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಿದೆ?", "Sanskrit": "अग्निः इत्यत्र कः धातुः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ प्रत्यय के और पित्‌ प्रत्यय को अनुदात्त विधान किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ತಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತ ವಿಧಾನವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "सुप्प्रत्ययस्य पित्प्रत्ययस्य च अनुदात्तत्वं केन विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "चितः अन्त उदात्त किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ಚಿತಃ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "चितः अन्तः उदात्तः केन सूत्रेण भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धितस्य यह किस प्रकार का सूत्र है?", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "तद्धितस्य इति कीदृशं सूत्रम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "कित तद्धित का अन्त उदात्त किस सूत्र से होता?", "Kannada": "ಕಿತ ತದ್ಧಿತದ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कितस्तद्धितस्यान्त उदात्तः केन विहितः?"}}
{"translation": {"Hindi": "तिसृ शब्द के जस का अन्त उदात्त किससे होता है?", "Kannada": "ತಿಸೃ ಶಬ್ದದ ಜಸ್ ಅಂತೋದಾತ್ತವು  ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "त्रिसृभ्यो जसः अन्तः उदात्तः केन विहितः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः ( ६.१.१८६ ) सूत्र का अर्थ- सु के परे रहते जो एक अच्‌ वाला शब्द, उससे परे जो तृतीय विभक्ति से लेकर आगे की विभक्तियाँ, उनको उदात्त हो।", "Kannada": "ಸಾವೇಕಾಚಸ್ ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ (೬.೧.೧೮೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ -  ಸು ವಿನ ನಂತರವಿರುವ ಒಂದು ಅಚ್ ಶಬ್ದವು , ಅದರ ನಂತರವಿರುವ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನಂತರವಿರುವ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः (६.१.१८६) सूत्रार्थः- सौ परे सति पूर्वस्मात्‌ एकाचः शब्दात्‌ परस्य तृतीयादिविभक्तेः स्वरः उदात्तः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- सु के परे होने पर उससे पूर्व एक अच वाले शब्द से परे तृतीया आदि विभक्ति में उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಸೌ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಅಚ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ತೃತೀಯಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- सौ परे सति पूर्वस्मात्‌ एकाचः शब्दात्‌ परस्य तृतीयादिविभक्तेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುವ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು  ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का नियम करते हैं।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ चार पद हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र चत्वारि पदानि सन्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "सौ एकाच: तृतीयादिः विभक्तिः ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಸೌ ಏಕಾಚಃ ತೃತೀಯಾದಿಃ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಇವು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सौ एकाचः तृतीयादिः विभक्तिः इति च सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि  सु यह सप्तमी बहुवचन में सुषु इसका ही रूप है, फिर भी व्याख्यान से सौ यह पद यहाँ सप्तमी बहुवचनान्त का बोध कराती है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಸು ಇದರ ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಸುಷು ಎಂಬ ರೂಪವಿದೆ, ಆದರೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಸೌ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ರೂಪವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि सु इत्यस्य सप्तमीबहुवचने सुषु इति एव रूपं स्यात्‌, तथापि व्याख्यनात्‌ सौ इति पदमत्र सप्तमीबहुवचनान्तं बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाच: यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है, तृतीयादिः, और विभक्तिः ये दोनों पद यहाँ प्रथमा एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಏಕಾಚಃ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ತೃತೀಯಾದಿಃ, ವಿಭಕ್ತಿಃ  ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकाचः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌, तृतीयादिः, विभक्तिः चेति पदद्वयम्‌ अत्र प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सौ यहाँ पर सप्तमी विधान होने से तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य इस परिभाषा से यहाँ सौ इस व्यवधान रहित पूर्व का यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸೌ ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೌ ಇದರ ಅವ್ಯವಹಿತ ರಹಿತ ಪೂರ್ವ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सौ इत्यत्र सप्तमीविधानात्‌ तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य इति परिभाषया अत्र सौ इत्यस्य अव्यवहितपूर्वस्य इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाचः इस पद के विशेष्य रूप से शब्दस्य इस षष्ठी एकवचनान्त पद को यहाँ जोड़ा जाता है।", "Kannada": "ಏಕಾಚಃ ಈ ಪದದ ವಿಶೇಷ್ಯರೂಪದಿಂದ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಈ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकाचः इति पदस्य विशेष्यरूपेण शब्दस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदमत्र योज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत सूत्र से विहित उदात्त धर्म से तृतीया आदि विभक्ति में अच्‌ को होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಉದಾತ್ತ ಧರ್ಮದ ತೃತೀಯಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಚ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतसूत्रे विहितः उदात्तत्वधर्मश्च तृतीयादिविभक्तेः अचः भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ पदों का अन्वय होता है - सौ परे सति पूर्वस्मात्‌ एकाचः शब्दात्‌ परस्य तृतीयादिविभक्तेः स्वरः उदात्तः स्यात्‌ इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ- ಸೌ ಪರೆ ಸತಿ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾತ್ ಏಕಾಚಃ ಶಬ್ದಾತ್ ಪರಸ್ಯ ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತೇಃ ಸ್ವರಃ ಉದಾತ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಎಂದು .", "Sanskrit": "तेन अत्रायं पदान्वयः भवति- सौ परे सति पूर्वस्मात्‌ एकाचः शब्दात्‌ परस्य तृतीयादिविभक्तेः स्वरः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- वाचा विरूपः इस उदारहरण में विरूपः यह सु प्रत्ययान्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ- ವಾಚಾ ವಿರೂಪಃ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿರೂಪಃ ಎಂಬುದು ಸು ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- वाचा विरूपः इति उदारहरणे विरूपः इति सुप्रत्ययान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उस प्रकार के सु परक होने से पूर्व एक अच्‌ वाले वाच्‌- शब्द से परे टा रूप तृतीया विभक्ति में स्वर आकार का प्रकृत सूत्र से उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಕಾರದ ಸು ಪರಕ ವಾದಾಗ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಏಕ ಅಚ್ ಹೊಂದಿರುವ ವಾಚ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಟಾ ರೂಪದ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಯ ಸ್ವರದ ಆಕಾರದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तादृशसुपरकत्वात्‌ पूर्वस्मात्‌ एकाचः वाच्‌- शब्दात्‌ परस्य टारूपस्य तृतीयाविभक्तेः स्वरस्य आकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तोदात्तादुत्तरपदादन्यतरस्यामनित्यसमासे ( ६.१.१६९ ) सूत्र का अर्थ- नित्य अधिकार के हुए समास से अन्यत्र जो अनित्य समास, उसमे जो अन्तोदात्त एकाच्‌ उत्तर पद उससे उत्तर तृतीया आदि विभक्ति को विकल्प से उदात्त हो।", "Kannada": "ಅಂತೋದಾತ್ತಾದುತ್ತರಪದಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮನಿತ್ಯಸಮಾಸೆ (೬.೧.೧೬೯) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ - ನಿತ್ಯ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಆದ ಸಮಾಸದಿಂದ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಇರುವ ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವು , ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಂತೋದಾತ್ತ ಏಕಾಚ್ ಉತ್ತರ ಪದ ಅದರಿಂದ ಉತ್ತರ ತೃತೀಯಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तोदात्तादुत्तरपदादन्यतरस्यामनित्यसमासे (६.१.१६९) सूत्रार्थः- नित्याधिकारविहितसमासादन्यत्र यदुत्तरपदमन्तोदात्तमेकाच्‌ ततः परा तृतीयादिविभक्तिरुदात्ता वा स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- अनित्य समास में अन्तोदात्त से उत्तर पद के परे तृतीया आदि विभक्ति में उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತದಿಂದ ಉತ್ತರ ಪದದ ನಂತರ ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- अनित्यसमासे अन्तोदात्तात्‌ उत्तरपदात्‌ परस्य तृतीयादिविभक्तेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियम अतिदेश अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅಧಿಕಾರ-ಆದೇಶ - ಎಂಬ ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तोदात्तात्‌ उत्तरपदात्‌ अन्यतरस्याम्‌ अनित्यसमासे ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಅಂತ್ಯೋದಾತ್ತಾತ್ ಉತ್ತರಪದಾತ್ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಅನಿತ್ಯಸಮಾಸೆ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अन्तोदात्तात्‌ उत्तरपदात्‌ अन्यतरस्याम्‌ अनित्यसमासे इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तोदात्तात्‌, और उत्तरपदात्‌ ये दो पद पञ्चमी एकवचनान्त है, अन्यतरस्याम्‌ यह सप्तमी बहुवचनान्त पद है, अनित्यसमासे यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಂತ್ಯೋದಾತ್ತಾತ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಾತ್ ಇವೆರಡು ಪದಗಳು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ ,ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಅನಿತ್ಯಸಮಾಸೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "अन्तोदात्तात्‌, उत्तरपदात्‌ चेति पदद्वयं पञ्चम्येकवचनान्तं पदद्वयम्‌, अन्यतरस्याम्‌ इति सप्तमीबहुवचनान्तं पदम्‌, अनित्यसमासे इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्ति: इस सूत्र से यहाँ एकाचः इस पञ्चमी एकवचनान्त पद की, तृतीयादिः और विभक्तिः प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಸಾವೇಕಾಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಏಕಾಚಃ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ತೃತೀಯಾದಿಃ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इति सूत्रात्‌ अत्र एकाचः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌, तृतीयादिः विभक्तिः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयमत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದ ಪದ ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाच: यह अनुवृति पद यहाँ उत्तरपदात्‌ इसका विशेषण है, अन्तोदात्तात्‌ यह भी उत्तरपदात्‌ इसका विशेषण है।", "Kannada": "ಏಕಾಚಃ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ , ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ಇದೂ ಕೂಡ ಉತ್ತರ ಪದದ ವಿಶೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकाचः इति अनुवर्तमानं पदमत्र उत्तरपदात्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌, अन्तोदात्तात्‌ इत्यपि उत्तरपदात्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ पदों का अन्वय होता है - अनित्यसमासे अन्तोदात्तात्‌ एकाचः उत्तरपदात्‌ तृतीयादिः विभक्तिः उदात्तः अन्यतरस्याम्‌ इति।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಪದಾನ್ವಯವು ಇರುತ್ತದೆ - ಅನಿತ್ಯಸಮಾಸೆ ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ಏಕಾಚಃ ಉತ್ತರಪದಾತ್ ತೃತೀಯಾದಿಃ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಉದಾತ್ತಃ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಎಂದು .", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- अनित्यसमासे अन्तोदात्तात्‌ एकाचः उत्तरपदात्‌ तृतीयादिः विभक्तिः उदात्तः अन्यतरस्याम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विधीयमान उदात्त धर्म का तृतीया आदि विभक्ति के परे स्वर को होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿರುವ ಉದಾತ್ತಧರ್ಮವು ತೃತೀಯಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ನಂತರವಿರುವ ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विधीयमानः उदात्तत्वधर्मः तृतीयादिविभक्तेः स्वरस्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाच: इस पद की अनुवृति होने से वर्तमान पद के विशेष्य रूप से शब्दस्य इस षष्ठी एवचनान्त पद का यहाँ ग्रहण है।", "Kannada": "ಏಕಾಚಃ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ವರ್ತಮಾನ ಪದದ ವಿಶೇಷ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಈ ಪದದ ಷಷ್ಠೀಏಕವಚನಾಂತ ಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकाचः इति अनुवर्तमानस्य पदस्य विशेष्यरूपेण शब्दस्य इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदमत्र ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह सूत्र का अर्थ यहाँ प्राप्त होता है - अनित्य समास में अन्तोदात्त उत्तरपद से एकाच शब्द से परे तृतीया आदि विभक्ति में उदात्त हो।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ - ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವು ಉತ್ತರಪದದ ಏಕಾಚಃ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಂತರವಿರುವ ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अयं सूत्रार्थः अत्र लभ्यते- अनित्यसमासे अन्तोदात्तात्‌ उत्तरपदात्‌ एकाचः शब्दात्‌ परस्य तृतीयादिविभक्तेः उदात्तः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अन्यतरस्याम्‌ इस कथन से प्रकृत सूत्र से विहित कार्य विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अन्यतरस्याम्‌ इति कथनात्‌ प्रकृतसूत्रविहितं कार्यं विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- परमा च असौ वाक्‌ चेति इति विग्रह करने पर कर्मधारय समास में निष्षन्न परमावाच्‌ इस शब्द का समास होने से कृत्तद्धितसमासाश्च इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा होने पर, वहाँ स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसांडऱयोस्सुप्‌ इस सूत्र से खल कपोत न्याय से इक्कीस स्वादि प्रत्यययों की प्राप्ति में तृतीया एकवचन की विवक्षा में टा प्रत्यय करने पर टा प्रत्यय के आदि टकार कौ चुटू इस सूत्र से इत्‌ संज्ञा करने पर तस्य लोपः इस सूत्र से उस इत्‌ संज्ञक टकार के लोप होने पर सभी का संयोग करने पर परमवाचा यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥಸಮನ್ವಯಃ - ಪರಮಾ ಚ ಅಸೌ ವಾಕ್ ಚೇತಿ ಈ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಪರಮಾವಾಚ್ ಈ ಶಬ್ದದ ಸಮಾಸ ಆಗುವುದರಿಂದ ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ,ಅಲ್ಲಿ ಸು-ಔ-ಜಸ್-ಅಮ್-ಔಟ್-ಶಸ್-ಟಾ-ಭ್ಯಾಂ-ಭಿಸ್-ಜ್ಞೆ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸಿ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸ್-ಓಸ್-ಆಮ್-ಜ್ಞಿ-ಓಸ್-ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಖಲೆ ಕಪೋತ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಂದ ತೃತೀಯ ಏಕವಚನ ವಿವಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಟಕಾರದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಚುಟೂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುವುದರಿಂದ ಆ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾದ ಲೋಪವು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಮವಾಚಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- परमा च असौ वाक्‌ चेति इति विग्रहे कर्मधारयसमासे निष्षन्नस्य परमावाच्‌ इति शब्दस्य समासत्वात्‌ कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण खले कपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु तृतीयैकवचनविवक्षायां टाप्रत्यये टाप्रत्ययाद्यस्य टकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण तस्य इत्संज्ञकस्य टकारस्य लोपे सर्वसंयोगे परमवाचा इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ परमा इस पूर्व पद को, और वाक्‌ इस उत्तर पद को।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪರಮಾ ಎನ್ನುವುದು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ, ವಾಕ್ ಎನ್ನುವುದು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र परमा इति पूर्वपदम्‌, वाक्‌ इति च उत्तरपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपद परमा यह अन्तोदात्त है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪದ ಪರಮಾದಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपदं परमा इति च अन्तोदात्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उससे परे का वाच्‌- शब्द के एकाच्‌-होने से उसके परे तृतीया विभक्ति में आकार का प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಂತರವಿರುವ ವಾಚ್ ಶಬ್ದವು ಏಕಾಚ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ನಂತರ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्मात्‌ परस्य वाच्‌- शब्दस्य एकाच्‌-त्वात्‌ ततः परस्य तृतीयाविभक्तेः आकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुग्रैद्युभ्यः ( ६.१.१७६ ) सूत्र का अर्थ- इन शब्दों से उत्तर असर्वनाम स्थान विभक्ति उदात्त होती है।", "Kannada": "ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪುಮ್ರೈದುಭ್ಯಃ (೬.೧.೧೭೬) ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಈ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಉತ್ತರ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रैद्युभ्यः (६.१.१७६) सूत्रार्थः- एभ्योऽसर्वनामस्थानविभक्तिरुदात्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- ऊठ्‌, इदम्‌, पदादी, अप्‌, पुम्‌, रै, तथा दिव शब्दों से उत्तर असर्वनाम स्थान विभक्ति उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಊಠ್,ಇದಮ್,ಪದಾದಿ,ಅಪ್,ಪುಮ್,ರೈ ಮತ್ತು ದಿವ್ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಸರ್ವನಾಮ ಸ್ಥಾನ ವಿಭಕ್ತಿ  ಉದಾತ್ತದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रैद्युभ्यः परस्य असर्वनामस्थानविभक्तेः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियम अतिदेश अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ-ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅತಿದೇಶ-ಅಧಿಕಾರ ಈ ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा- परिभाषा- विधि- नियमातिदेशाधिकारात्मकेषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में एक ही समस्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಮಸ್ತಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे एकमेव समस्तं पदं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ समस्त पद में समास इस प्रकार है - पद्‌ आदिः येषां ते पदादयः यहाँ बहुव्रीहि समास है, ऊट्‌ च इदं च पदादयश्च अप्‌ च पुम्‌ च रै च दिव्‌ च इस विग्रह में इतरेतर हवन्द्व॒ समास है, ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रैदिवः यह रूप बनता है, इसका ही पञ्चमीं विभक्ति में ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ - ಪದ್ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೆ ಪದಾದಯಃ ಎಂಬ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ , ಊಟ್ ಚ ಇದಂಚ ಪದಾದಯಶ್ಚ ಅಪ್ ಪುಮ್ ಚ ರೈ ಚ ದಿವ್ ಚ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸವಿದೆ, ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪಮ್ರೈದಿವಃ ಎಂಬ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ , ತೇಭ್ಯಃ ಎಂಬ ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪಮ್ರೈದುಭ್ಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र समस्ते पदे समासः इत्थम्‌- पद्‌ आदिः येषां ते पदादयः इति बहुव्रीहिसमासः ,ऊट्‌ च इदं च पदादयश्च अप्‌ च पुम्‌ च रै च दिव्‌ च इति विग्रहे इतरेतरद्वन्द्वसमासे ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रैदिवः इति रूपं, तेभ्यः इति ऊडिदसम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम्‌ इस सूत्र से यहाँ असर्वनामस्थानम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಅಂಚೇಶ್ಛಂದಸ್ಯಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम्‌ इति सूत्रात्‌ अत्र असर्वनामस्थानम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इस सूत्र से यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಸಾವೇಕಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इति सूत्रात्‌ अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और असर्वनाम स्थानम्‌ यह संज्ञा बोधक पद है, सुडनपुंसकस्य इस सूत्र से सु, औ, जस्‌, अम्‌, औट इनकी सर्वनामस्थान संज्ञा होती है, उनसे भिन्न प्रत्यय असर्वनामस्थान कहलाते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞಾಬೋಧಕ ಪದ , ಸುಡನಪುಂಸಕಸ್ಯ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸು,ಔ,ಜಸ್,ಅಮ್,ಔಟ್ ಇದರ ಸರ್ವನಾಮಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असर्वनामस्थानम्‌ इति च संज्ञाबोधकं पदम्‌, सुडनपुंसकस्य इति सूत्रेण सु, औ, जस्‌, अम्‌, औट्‌ चेत्यादीनां सर्वनामस्थानसंज्ञा भवति, तद्भिन्नाश्च प्रत्ययाः असर्वनामस्थानम्‌ इत्युच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन अनुवृति पदों से यहाँ लिङग के व्यत्ययसे असर्वनामस्थान यह रूप प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಅನುವೃತ್ತಿ ಪದಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನವೆಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च अनुवर्तमानं पदमत्र लिङ्गविपरिणामेन असर्वनामस्थाना इति रूपं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार है - ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ता इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ - ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪುಮ್ರೇದ್ಯುಭ್ಯಃ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಾ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಉದಾತ್ತ ಎಂದು .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ यह सूत्र का अर्थ होता है - ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्य से परे असर्वनामस्थान विभक्ति को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪಮ್ರೇದ್ಯುಭ್ಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ವಿಭಕ್ತಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "एवञ्च अयमत्र सूत्रार्थः भवति- ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुप्रैद्युभ्यः परस्य असर्वनामस्थानविभक्तेः उदात्तत्वं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- पद्भ्यां भूमिः इस उदाहरण में पद्‌-शब्द की अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रादिपदिकम्‌ इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा होने पर उससे स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इस सूत्र से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों कौ प्राप्ति में तृतीया द्विवचन को विवक्षा में भ्याम्‌- प्रत्यय करने पर पद्भ्याम्‌ इस स्थित्ति में उन सभी का संयोग करने पर पद्भ्याम्‌ यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಭೂಮಿಃ ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವದಧಾತುರಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞಾ ನಂತರ ಸು-ಔ-ಜಸ್-ಅಮ್-ಔಟ್-ಶಸ್-ಟಾ-ಭ್ಯಾಂ-ಭಿಸ್-ಜ್ಞೆ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸಿ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸ್-ಓಸ್-ಆಮ್-ಜ್ಞಿ-ಓಸ್-ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ದ್ವಿವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಭ್ಯಾಮ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪದ್ಭ್ಯಾಮ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಪದ್ಭ್ಯಾಮ್ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- पद्भ्यां भूमिः इति उदाहरणे पद्‌-शब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रादिपदिकम्‌ इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्डेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु तृतीयाद्विवचनविवक्षायां भ्याम्‌- प्रत्यये पद्‌ भ्याम्‌ इति स्थिते ततश्च सर्वसंयोगे पद्भ्याम्‌ इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पद यह शब्द पदादिगण में पढ़े हुए होने से और उसके परे भ्याम्‌ इसकी सर्वनामस्थान संज्ञा के अभाव से प्रकृत सूत्र से उस पद्भ्याम्‌ इस पद के अन्त स्वर आकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಪದಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭ್ಯಾಂ ಇದರ ಸರ್ವನಾಮಸಂಜ್ಞಾದ ಅಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದ ತದಂತದ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಎಂಬ ಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರ ಆಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पद इति शब्दस्य पदादिगणे पाठात्‌ ततः परस्य च भ्याम्‌ इत्यस्य सर्वनामस्थानसंज्ञाभावात्‌ प्रकृतसूत्रेण तदन्तस्य पद्भ्याम्‌ इति पदस्य अन्तस्य स्वरस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अक्षद्युवे इत्यादि में भी समान रूप से प्रक्रिया कार्य समझना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಕ್ಷದ್ಯುವೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸಮಾನ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवम्‌ अक्षद्युवे इत्यदौ अपि समानरूपेण प्रक्रियाकार्यं बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अष्टनो दीर्घात्‌ (६.१.१७२ ) सूत्र का अर्थ- शस आदि विभक्ति उदात्त होती है।", "Kannada": "ಅಷ್ಟನೋ ದೀರ್ಘಾತ್ (೬.೧.೧೭೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ಶಸ್ ಆದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अष्टनो दीर्घात्‌ (६.१.१७२) सूत्रार्थः- शसादिविभक्तिरुदात्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- दीर्घ अन्त वाला जो अष्टन्‌-शब्द उससे उत्तर शस आदि असर्वनामस्थान संज्ञक के उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना कौ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ದೀರ್ಘ ಅಂತವಾಗಿರುವ ಅಷ್ಟನ್ - ಶಬ್ದದಿಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಶಸ್ ಆದಿ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಸಂಜ್ಞಕದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- दीर्घान्तात्‌ अष्टन्‌-शब्दात्‌ परेषां शसादीनाम्‌ असर्वनामस्थानसंज्ञकानाम्‌ उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ವಿಧಿಯ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दो पद है - अष्टनः और दीर्घात्‌।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ-ಅಷ್ಟನಃ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾತ್.", "Sanskrit": "अत्र पदद्वयं वर्तते- अष्टनः इति, दीर्घात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अष्टनः, और दीर्घात्‌ दोनों पद पञ्चमी एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ  ಅಷ್ಟನ್ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘತ್ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನ ಪದಗಳಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अष्टनः, दीर्घात्‌ चेति पञ्चम्येकवचनान्तं पदद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಷತ್ವತೊ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व सूत्र से सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्ति: इससे यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद कौ यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಸಾವೇಕಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "पूर्वसूत्रात्‌ सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इत्यस्मात्‌ अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम्‌ इस सूत्र से असर्वनामस्थानम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त संज्ञा बोधक पद की यहाँ अनुवृत्ति आ रही है।", "Kannada": "ಅಂಚೇಶ್ಛಂದಸ್ಯಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಸಂಜ್ಞಾ ಬೋಧಕ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम्‌ इति सूत्रात्‌ असर्वनामस्थानम्‌ इति च प्रथमैकवचनान्तं संज्ञाबोधकं पदम्‌ अनुवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और लिङ्ग का व्यत्यय होने पर असर्वनामस्थाना यह रूप प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಅನುವೃತ್ತಿ ಪದಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನವೆಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च लिङ्गविपरिणामेन असर्वनामस्थाना इति रूपं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार होता है - दीर्घात्‌ अष्टन: असर्वनामस्थानविशिष्टा विभक्तिः उदात्तः इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ - ದೀರ್ಘಾತ್ ಅಷ್ಟನಃ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನವಿಶಿಷ್ಟಾ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- दीर्घात्‌ अष्टनः असर्वनामस्थानविशिष्टा विभक्तिः उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दीर्घात्‌ यह पद अष्टनः इसका विशेषण है, तदन्त विधि से यहाँ दीर्घान्त अष्टन्‌ से यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾತ್ ಎಂಬ ಪದವು ಅಷ್ಟನಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ,ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಂತಾತ್ ಅಷ್ಟನಃ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दीर्घात्‌ इति पदम्‌ अष्टनः इत्यस्य विशेषणम्‌ तदन्तविधिना अत्र दीर्घान्तात्‌ अष्टनः इति अर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह अर्थ यहाँ प्राप्त है - दीर्घान्त अष्टन्‌-शब्द से परे शस आदि असर्वनामस्थान विभक्ति उदात्त हो।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ - ದೀರ್ಘಾಂತದ ಅಷ್ಟನ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರವಿರುವ ಶಸಾದಿ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अयमत्र - दीर्घान्तात्‌ अष्टन्‌- शब्दात्‌ परं शसादयः असर्वनामस्थानाः विभक्तयः उदात्ताः स्युः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अष्टन्‌-शब्द कौ अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा होने पर डऱ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्या म्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङ सिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांडऱयोस्सुप्‌ इस सूत्र से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों की प्राप्ति में तृतीया बहुवचन कौ विवक्षा में भिस होने पर अष्टन्‌ भिस्‌ इस स्थिति में न लोप: प्रातिपदिकान्तस्य इस सूत्र से अष्टन्‌-शब्द के नकार का लोप होने पर अष्ट भिस्‌ इस स्थित्ति में सभी का संयोग करने पर निष्पन्न अष्टभिस्‌ इस शब्द स्वरूप के सुबन्त होने से तदन्त सकार के स्थान में ससजुषोः रुः इससे रु आदेश होने पर रु के उकार की उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इससे इत्‌ संज्ञा करने पर और लोप करने पर आत्त्व होने पर अष्टाभिर्‌ इस स्थित्ति में रेफ उच्चारण से परे वर्ण के अभाव होने पर विरामोऽवसानम्‌ इस सूत्र से अवसान संज्ञा होने पर उसके परे होने पर पूर्व रेफ के स्थान में खरवसानयोर्विसर्जनीयः इस सूत्र से रेफ के स्थान में विसर्ग होने पर अष्टाभिः यह सुबन्त रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಅಷ್ಟನ್  ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವದಧಾತುರಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞಾ ನಂತರ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪರಶ್ಚ ಇದರ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ಸು-ಔ-ಜಸ್-ಅಮ್-ಔಟ್-ಶಸ್-ಟಾ-ಭ್ಯಾಂ-ಭಿಸ್-ಜ್ಞೆ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸಿ-ಭ್ಯಾಂ-ಭ್ಯಸ್-ಜ್ಞಸ್-ಓಸ್-ಆಮ್-ಜ್ಞಿ-ಓಸ್-ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಭಿಸ್ ಆದಾಗ ಅಷ್ಟನ್ ಭಿಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ  ನ ಲೋಪಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾಂತಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಷ್ಟನ್ - ಶಬ್ದದ ನಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅಷ್ಟ ಭಿಸ್ ಈ  ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ  ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಅಷ್ಟಭಿಸ್  ಈ ಶಬ್ದರೂಪವು ಸುಬಂತವಾದಾಗಮ್ ತದಂತ ಸಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಸಝುಷೋ ರುಃ ಇದರಿಂದ ರು ಆದೇಶವಾದಾಗ ರು ಇದರ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಆತ್ವವಾದಾಗ ಅಷ್ಟಾಭಿರ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಫ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ನಂತರ ವರ್ಣದ ಅಭಾವವಾದಾಗ ವಿರಾಮೋವಸಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಸಾನ ಸಂಜ್ಞವಾದಾಗ ಪೂರ್ವ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರೇಫದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗವಾದಾಗ ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಈ ಸುಬಂತ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अष्टन्‌-शब्दस्य अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्‌ इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः झङ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण खले कपोतन्यायेन एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु तृतीयाबहुवचनविवक्षायां भिसि अष्टन्‌ भिस्‌ इति स्थिते न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य इति सूत्रेण अष्टन्‌-शब्दस्य नकारस्य लोपे अष्ट भिस्‌ इति स्थिते सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य अष्टभिस्‌ इति शब्दस्वरूपस्य सुबन्तत्वात्‌ तदन्तस्य सकारस्य स्थाने ससजुषोः रुः इति आदेशे रोः उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इति इत्संज्ञायां लोपे च कृते आत्त्वे अष्टाभिर्‌ इति स्थिते रेफोच्चारणात्‌ परस्य वर्णाभावस्य विरामोऽवसानम्‌ इति सूत्रेण अवसानसंज्ञायां तत्परकत्वात्‌ पूर्वस्य रेफस्य स्थाने खरवसानयोर्विसर्जनीयः इति सूत्रेण रेफस्य स्थाने विसर्गे अष्टाभिः इति सुबन्तं रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत सूत्र से अष्टाभिः यहाँ पर भकार से उत्तर अच्‌ इकार को उदात होता है।", "Kannada": "ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಭಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಅಚ್ ನ ಇಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतसूत्रेण अष्टाभिः इत्यत्र भकारोत्तरस्य अचः इकारस्य उदातत्वं प्रकृतसूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतुरनुमो नद्यजादी (६.१.१७३ ) सूत्र का अर्थ- नुम्‌ रहित जो अन्तोदात शतृ प्रत्ययान्त शब्द तदन्त से परे नदी संज्ञक प्रत्यय, तथा अजादि शस आदि विभक्ति को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಶತುರನುಮೋ ನದ್ಯಜಾದಿ(೬.೧.೧೭೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನುಮ್ ಇಲ್ಲದ ಅಂತೋದಾತ್ತ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಶಬ್ದ ತದಂತದ ನಂತರವಿರುವ ನದೀ ಸಂಜ್ಞಕ ಪ್ರತ್ಯಯ , ಮತ್ತು ಅಜಾದಿ ಶಸಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शतुरनुमो नद्यजादी(६.१.१७३) सूत्रार्थः- अनुम्‌ यः शतृप्रत्ययस्तदन्तादन्तोदात्तात्परा नदी अजादिश्च शसादिर्विभक्तिरुदात्ता स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- जिस शतृ प्रत्यय को नुम आगम नहीं होता है, तदन्त अन्तोदात्त से परे जो नदी प्रत्यय और अजादि शस आदि विभक्ति उसको उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है महर्षि पाणिनि ।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಯಾವ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಗೆ ನುಮ್ ಆಗಮವಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ , ತದಂತ ಅಂತೋದಾತ್ತದ ನಂತರವಿರುವ ನದೀ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಅಜಾದಿ ಮತ್ತು ಶಸಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- यस्य शतृप्रत्ययस्य नुमागमः न भवति तदन्तात्‌ अन्तोदात्तात्‌ परा या नदी अजादिश्च शसादिः विभक्तिः तस्य उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतं महर्षिणा पाणिनिना।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छः प्रकार के सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतु: अनुमः नद्यजादी ये सूत्र में आये पदच्छेद हैं।", "Kannada": "ಶತುಃ ಅನುಮಃ ನದ್ಯಜಾದಿ ಇವು ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "शतुः अनुमः नद्यजादी इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतु: और अनुम: ये पञ्चम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಶತುಃ ಮತ್ತು ಅನುಮಃ ಇವು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "शतुः इति अनुमः इति च पञ्चम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नद्यजादी यह प्रथमा द्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ನದ್ಯಜಾದಿ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नद्यजादी इति प्रथमाद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नदी च अजादिश्च यहाँ कर्मधारय समास है।", "Kannada": "ನದೀಚ ಅಜಾದಿಶ್ಚ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नदी च अजादिश्च इति कर्मधारयसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व सूत्र से सावेकाचस्तृतीयादि विभक्तिः इससे यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಸಾವೇಕಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿವಿಭಕ್ತಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತಿದೆ .", "Sanskrit": "पूर्वसूत्रात्‌ सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इत्यस्मात्‌ अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम्‌ इस सूत्र से असर्वनामस्थानम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त संज्ञा बोधक पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಅಂಚೇಶ್ಛಂದಸ್ಯಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम्‌ इति सूत्रात्‌ असर्वनामस्थानम्‌ इति च प्रथमैकवचनान्तं संज्ञाबोधकं पदम्‌ अनुवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका लिङ्ग व्यत्यय होने से असर्वनामस्थान यह रूप प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಅನುವೃತ್ತಿ ಪದಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನವೆಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च लिङ्गविपरिणामेन असर्वनामस्थाना इति रूपं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार है - अनुमः शतुः अन्तोदात्तात्‌ परा नदी अजादिः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ता इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ - ಅನುಮಃ ಶತುಃ ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ಪರಾ ನದೀ ಅಜಾದಿಃ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಾ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಉದಾತ್ತಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- अनुमः शतुः अन्तोदात्तात्‌ परा नदी अजादिः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ है - नुम्‌ आगम रहित शतृ प्रत्ययान्त अन्तोदात्त से परे सर्वनाम स्थान संज्ञक से भिन्न विभक्ति अवयव स्वरों का और नदी संज्ञक ङीप्‌-ङीष्‌-ङीन्‌-प्रत्ययों के ईकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ನುಮಾಗಮ ರಹಿತವಾದ  ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಅಂತೋದಾತ್ತದ ನಂತರವಿರುವ ಸರ್ವನಾಮಸಂಜ್ಞಕದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ವಿಭಕ್ತಿ ಅವಯವ ಸ್ವರಗಳ ಮತ್ತು ನದೀ ಸಂಜ್ಞಕ ಜ್ಞೀಪ್ ಜ್ಞೀಷ್ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಈ ಕಾರಗಳು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रार्थी भवति नुमागमरहितशतृप्रत्ययान्तात्‌ अन्तोदात्तात्‌ परेषां सर्वनामस्थानसंज्ञकभिन्नविभक्त्यवयवस्वराणां नदीसंज्ञकानां डीप्‌-ङीष्‌-ङीन्‌-प्रत्ययानां ईकारस्य च उदात्तत्वं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- जानती यहाँ पर जानत्‌ यह शतृ प्रत्ययान्त का रूप है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಜಾನತಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಾನತ್ ಎಂಬುವ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- जानती इत्यत्र जानत्‌ इति शतृप्रत्ययान्तं रूपम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "और ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इस सूत्र से ङीप्प्रत्यय करने पर जानत्‌ ङीप्‌ इस स्थित्ति में ङीप्प्र्यय के आदि ङकार कौ लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्‌ संज्ञा करने पर और तस्य लोपः इस सूत्र से उसके लोप होने पर जानत्‌ ई इस स्थित्ति में सभी का संयोग करने पर निष्पन्न जानती इस शब्द स्वरूप का ङीप्प्रत्ययान्त होने से और सु विभक्ति कार्य करने पर जानती यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಜಾನತ್ ಜ್ಞೀಪ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಕಾರಕ್ಕೆ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮತ್ತು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಲೋಪ ಮಾಡಿದಾಗ ಜಾನತ್ ಈ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಜಾನತೀ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಸು ವಿಭಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಜಾನತೀ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इति सूत्रेण ङीप्प्रत्यये जानत्‌ ङीप्‌ इति स्थिते ङीप्प्रत्ययादेः ङकारस्य लशक्वतद्धते इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य लोपे जानत्‌ ई इति स्थिते संयोगे निष्पन्नस्य जानती इति शब्दस्वरूपस्य ङीप्प्रत्ययान्तत्वात्‌ ततः सौ विभक्तिकार्ये च जानती इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ जानत्‌ यह शतृप्रत्ययान्त का रूप है, और वहाँ शतृ प्रत्यय को नुम्‌ आगम नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜಾನತ್ ಎಂಬುದು ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ನುಮಾಗಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र जानत्‌ इति शतृप्रत्ययान्तं रूपम्‌, तत्र च शतृप्रत्ययस्य नुमागमो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से नुम्‌ रहित शतृ के अन्तोदात्त से परे नदी संज्ञक ङीप्प्र्यय के ईकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದಿರುವ ಅನುಮಃ ಶತುಃ ಅಂತೋದಾತ್ತದ ನಂತರವಿರುವ ನದೀಸಂಜ್ಞಕ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಈಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಿದೆ .", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अनुमः शतुः अन्तोदात्तात्‌ परस्य नदीसंज्ञकस्य ङीप्प्रत्ययस्य ईकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तयणो हल्पूर्वात्‌ ( ६.१.१७४ ) सूत्र का अर्थ- हल्‌ पूर्व में है जिससे, ऐसा जो उदात्त के स्थान में यण्‌ उससे परे नदी संज्ञक प्रत्यय और शस आदि विभक्ति को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಯಣೋ ಹಲ್ಪೂರ್ವಾತ್(೬.೧.೧೭೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಲ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ , ಯಾವುದು ಉದಾತ್ತದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಣ್ ನ ನಂತರವಿರುವ ನದೀ ಸಂಜ್ಞಕ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಶಸಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तयणो हल्पूर्वात्‌(६.१.१७४) सूत्रार्थः- उदात्तस्थाने यो यण्‌ हल्पूर्वस्तस्मात्परा नदी शसादिर्विभक्तिश्च उदात्ता स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- उदात्त स्वर के स्थान में विहित जो यण आदेश उससे पूर्व नदी संज्ञक और शस आदि विभक्ति को उदात्त विधान के लिए इस सूत्र को रचना कीौ।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಯಣ್ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನದೀ ಸಂಜ್ಞಕ ಮತ್ತು ಶಸಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಿಗಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- उदात्तस्वरस्य स्थाने विहितः यः यणादेशः तस्मात्‌ पूर्वं नदीसंज्ञकस्य शसादीनां विभक्तीनां च उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकार छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಂಜ್ಞಾ - ಪರಿಭಾಷಾ-ವಿಧಿ-ನಿಯಮ-ಅತಿದೇಶ-ಅಧಿಕಾರಗಳೆಂಬ ಆರು ರೀತಿಯ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- संज्ञा-परिभाषा-विधि-नियम-अतिदेश-अधिकाराख्येषु षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान करते हैं।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तत्वस्य विधानं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तयण: यह पञ्चम्यन्त पद है, हल्पूर्वात्‌ यह भी पञ्चम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಯಣಃ ಮತ್ತು ಹಲ್ಪೂರ್ವಾತ್ ಇವು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उदात्तयणः इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌, हल्पूर्वात्‌ इत्यपि पञ्चम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त स्थान में यण्‌ उदात्तयण्‌ यहाँ मध्य पद के लोप होने पर कर्मधारय समास है, उस उदात्तयण का।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಣ್ ಉದಾತ್ತಾಯಣ್ ಎಂಬ ಮಧ್ಯಪದಲೋಪೀ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸಃ ಅದರ ಉದಾತ್ತಾಯಣಃ", "Sanskrit": "उदात्तस्थाने यण्‌ उदात्तयण्‌ इति मध्यपदलोपी कर्मधारयसमासः, तस्य उदात्तयणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हलू पूर्व में है जिसके वह हल्पूर्व यहाँ बहुव्रीहि समास है, उस हसल्पूर्व से।", "Kannada": "ಹಲ್ ಯಾವುದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅದು ಎಂಬ ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸಃ , ಅದರ ಹಲ್ಪೂರ್ವದಿಂದ.", "Sanskrit": "हल्‌ पूर्व अस्ति यस्य स हल्पूर्वः इति बहुव्रीहिसमासः, तस्मात्‌ हल्पूर्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतुरनुमो नद्यजादी इस सूत्र से नद्यजादी इस प्रथमान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಶತುರನುಮೋ ನದ್ಯಜಾದಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನದ್ಯಜಾದಿ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "शतुरनुमो नद्यजादी इति सूत्रात्‌ नद्यजादी इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति आ रही है, और उसका लिङग व्यत्यय होने से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ . ಮತ್ತು ಅದರ ಲಿಂಗ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅದು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते तच्च लिङ्गविपरिणामेन उदात्ता इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व सावेकाचस्तृतीयादि- विभक्तिः इस सूत्र से यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅಂಚೇಶ್ಛಂದಸ್ಯಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಮ್ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ  ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्मात्‌ सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इति सूत्रात्‌ अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अञ्चेश्छन्दस्य सर्वनामस्थानम्‌ इस सूत्र से असर्वनामस्थानम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त संज्ञा बोधक पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅಂಚೇಶ್ಛಂದಸ್ಯಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अञ्चेश्छन्दस्यसर्वनामस्थानम्‌ इति सूत्रात्‌ असर्वनामस्थानम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं संज्ञाबोधकं पदम्‌ अनुवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "असर्वनामस्थान विभक्तिः इस पद का विशेषण है, अत लिङ्ग के व्यत्यय होने से असर्वनामस्थाना यह रूप प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪದದ ವಿಶೇಷಣೆಯೂ ಇದೆ , ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನವೆಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च असर्वनामस्थानं विभक्तिः इति पदस्य विशेषणम्‌ अतो लिङ्गविपरिणामेन असर्वनामस्थाना इति रूपं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "असर्वनामस्थानम्‌ यह संज्ञा बोधक पद है, सुडनपुंसकस्य इस सूत्र से च सु, औ, जस्‌, अम्‌, औट इनकी सर्वनामस्थान संज्ञा होती है, उनसे भिन्न प्रत्यय असर्वनामस्थान कहलाते हैं, शस आदि विभक्ति असर्वनामस्थान कहलाते है।", "Kannada": "ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಇದು ಒಂದು ಸಂಜ್ಞಾ ಬೋಧಕ ಪದವಾಗಿದೆ , ಸುಡನಪುಂಸಕಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸು,ಔ,ಜಸ್,ಅಮ್,ಔಟ್ ಇದರ ಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅದಲ್ಲದೆ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಶಸಾದಯಗಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನದಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असर्वनामस्थानम्‌ इति च संज्ञाबोधकं पदम्‌, सुडनपुंसकस्य इति सूत्रेण च सु, औ, जस्‌, अम्‌, औट्‌ चेत्यादीनां सर्वनामस्थानसंज्ञा भवति, तद्भिन्नाश्च प्रत्ययाः असर्वनामस्थानम्‌ इत्युच्यन्ते शसादयः विभक्तयः असर्वनामस्थान इत्यनेन उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय इस प्रकार है - हल्पूर्वात्‌ उदात्तयणः नदी अजादिः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ताः इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ - ಹಲ್ಪೂರ್ವಾತ್ ಉದಾತ್ತಾಯಣಃ ನದೀ ಅಜಾದಿಃ ಅಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಉದಾತ್ತಃ ಇತಿ.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः इत्थं भवति- हल्पूर्वात्‌ उदात्तयणः नदी अजादिः असर्वनामस्थाना विभक्तिः उदात्ता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे यहाँ सूत्र का यह अर्थ प्राप्त होता है, हल्‌ परक उदात्त स्थान में विहित जो यण्‌ उससे परे सर्वनामस्थान संज्ञक विभक्ति के अवयव स्वरों की और नदी संज्ञक ङीप्‌-ङीष्‌-ङीन्‌-प्रत्ययों के ईकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಹೀಗೆ ಬರುತ್ತದೆ - ಹಲ್ಪೂರ್ವಕ ಉದಾತ್ತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ಯಣ್ ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ  ಸರ್ವನಾಮಸ್ಥಾನಸಂಜ್ಞಕವಿಭಕ್ತಿಅವಯವಸ್ವರಗಳ  ನದೀಸಂಜ್ಞಕಗಳ ಜ್ಞೀಪ್-ಜ್ಞೀಷ್-ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಈ ಕಾರಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च सूत्रस्यास्य अयमर्थो भवति हल्परकोदात्तस्थाने विहितः यः यण्‌ ततः परेषां सर्वनामस्थानसंज्ञकविभक्त्यवयवस्वराणां नदीसंज्ञकानां ङीप्‌-ङीष्‌-ङीन्‌-प्रत्ययानां ईकारस्य च उदात्तत्वं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- चोदयित्री यहाँ पर चोदि- धातु से तृच्प्रत्यय करने पर चोदि तृ इस स्थित्त में और तृच्प्रत्यय को इट्‌ आगम होने पर चोदि इतृ इस स्थित्ति में चोदि-धातु के इकार को गुण एकार करने पर चोदे इतृ इस स्थित्ति में यथासंख्यमनुदेशः समानाम्‌ इस परिभाषा से एचोऽयवायावः इस सूत्र से एकार के स्थान में अय्‌-इत्यादेश होने पर चोदयितृ इस स्थित्ति में उस तृच्प्रत्ययान्त चोदयितृ शब्द स्वरूप के कृदन्त होने से कृत्तद्धितसमासाश्च इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा करने पर ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इस सूत्र से ङीप्प्रत्यय करने पर चोदयितृ ङीप्‌ इस स्थित्ति में ङीप्प्रत्यय के आदि ङकार की लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोप: इस सूत्र से उसका लोप होने पर चोदयितृ ई इस स्थित्ति में ऋकार के स्थान में रेफ आदेश होने पर निष्पन्न चोदयित्री इस शब्द स्वरूप के ङीप्प्रत्ययान्त होने से वहाँ ङऱ्याप्प्रातिपदिकात्‌ प्रत्ययः, परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसांङऱयोस्सुप्‌ इस सूत्र से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों कौ प्राप्ति में प्रथमा एकवचन कौ विवक्षा में सु प्रत्यय करने पर अनुनासिक होने से पाणिनि की प्रतिज्ञा से उकार की उपदेशेऽजनुनासिकः इत्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर तस्य लोपः इस सूत्र से इत्सं़्ृक उकार के लोप होने पर चोदयित्री स्‌ इस स्थित्ति में संयोग करने पर चोदयित्री स्‌ इस स्थित्ति में हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात्‌ सुतिस्यपृक्तं हल्‌ इस सूत्र से ङ्यन्त से परे सु प्रत्यय के सकार का लोप होने पर चोदयित्री यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ- ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಇಲ್ಲಿ ಚೋದಿ - ಧಾತುವಿಗೆ ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಚೋದಿ ತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಇಡಾಗಮವಾದಾಗ ಚೋದಿ ಇತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಚೋದಿ ಧಾತುವಿನ ಇ ಕಾರಕ್ಕೆ ಗುಣ ಐಕಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಚೋದೆ ಇತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಯಥಾಸಂಖ್ಯಮನುದೇಶಃ ಸಮಾನಾಮ್ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಎಚೋಯವಾಯಾವಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಯ್ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಆಗ ಚೋದಯಿತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಚೋದಯಿತೃ ಶಬ್ದಸ್ವರೂಪವು ಕೃದಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೃತ್ತದ್ದಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಚೋದಯಿತೃ ಜ್ಞೀಪ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿ ಜ್ಞಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚೋದಯಿತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಋಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರೇಫ ಆದೇಶವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ  ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಜ್ಞಾಪ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಃ , ಪರಶ್ಚ ಇವುಗಳ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿದ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಅನುನಾಸಿಕವಾಗುವ ಕಾರಣ ಪಾಣಿನೀಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಉಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಕ ಉಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಸ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲ್ಜ್ಞಾಭೋ ದೀರ್ಘಾತ್ ಸುತಿಸ್ಯಪೃಕ್ತಂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಂತ ದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಕಾರವು ಲೋಪವಾಗುವಾಗ ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- चोदयित्री इत्यत्र चोदि- धातोः तृच्प्रत्यये चोदि तृ इति स्थिते तृच्प्रत्ययस्य च इडागमे चोदि इतृ इति स्थिते चोदि-धातोः इकारस्य गुणे एकारे चोदे इतृ इति स्थिते यथासंख्यमनुदेशः समानाम्‌ इति परिभाषया परिष्कृतेन एचोऽयवायावः इति सूत्रेण एकारस्य स्थाने अय्‌-इत्यादेशे चोदयितृ इति स्थिते तस्य तृच्प्रत्ययान्तस्य चोदयितृशब्दस्वरूपस्य कृदन्तत्वात्‌ कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां ततश्च ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इति सूत्रेण ङीप्प्रत्यये चोदयितृ ङीप्‌ इति स्थिते ङीप्प्रत्ययादेः ङकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य लोपे चोदयितृ ई इति स्थिते ऋकारस्य स्थाने च रेफादेशे निष्पन्नस्य चोदयित्री इति शब्दस्वरूपस्य ङीप्प्रत्ययान्तत्वात्‌ ततः ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः, परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्डेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु प्रथमैकवचनविवक्षायां सुप्रत्यये अनुनासिकत्वेन पाणिनीयैः प्रतिज्ञातस्य उकारस्य उपदेशेऽजनुनासिकः इत्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य उकारस्य लोपे चोदयित्री स्‌ इति स्थिते संयोगे चोदयित्री स्‌ इति स्थिते हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात्‌ सुतिस्यपृक्तं हल्‌ इति सूत्रेण ङ्यन्तात्‌ परस्य सुप्रत्ययस्य सकारस्य लोपे चोदयित्री इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ चोदयित्री इसमें चोदयितृ इस अवस्था में उदात्त ऋकार के स्थान में यण्‌ रेफ का विधान है, और उस रेफ से हल्पूर्व है।", "Kannada": "ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಇಲ್ಲಿ ಚೋದಯಿತೃ ಈ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಾದ ಋಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಣ್ ರೇಫವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ರೇಫವು ಹಲ್ ಪೂರ್ವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र चोदयित्री इत्यत्र चोदयितृ इति अवस्थायाम्‌ उदात्तस्य ऋकारस्य स्थाने यण्‌ रेफः विधीयते, स च रेफः हल्पूर्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उससे परे नदीसंज्ञक ङीप्प्रत्यय ईकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಂತರವಿರುವ ನದೀಸಂಜ್ಞಕ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಈ ಕಾರವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्मात्‌ परस्य नदीसंज्ञकस्य ङीप्प्रत्ययस्य ईकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ह्वस्वनुड्भ्यां मतुप्‌ ( ६.१.१७६ ) सूत्र का अर्थ- अन्तोदात हस्वान्त तथा नुद्‌ से उत्तर मतुप को उदात होता है।", "Kannada": "ಹ್ರಸ್ವನುಡ್ಭ್ಯಾಂ ಮತುಪ್ (೬.೧.೧೭೬) - ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹ್ರಸ್ವ ಅಂತೋದಾತ್ತ ಮತ್ತು ನುಡ್ ನಂತರವಿರುವ ಮತುಪ್ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ह्वस्वनुड्भ्यां मतुप्‌ (६.१.१७६) सूत्रार्थः- हस्वान्तादन्तोदात्तान्नुटश्च परः मतुबुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण - हस्वान्त अन्तोदात्त से परे और नुट्‌ से परे मतुप को उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಹ್ರಸ್ವಾಂತ ಅಂತೋದಾತ್ತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ನುಡ್ ನ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- हस्वान्तात्‌ अन्तोदात्तात्‌ च परस्य मतुपः उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छः प्रकार पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो पद वाले इस सूत्र में हस्वनुड्भ्याम्‌ यह पञ्चमीं द्विवचनान्त पद है, और मतुप्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹ್ರಸ್ವಾನುಡ್ಭ್ಯಾಂ ಇದು ಪಂಚಮೀ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಮತುಪ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे ह्रस्वनुड्भ्याम्‌ इति पञ्चमीद्विवचनान्तं पदम्‌, मतुप्‌ इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಷತ್ವತೋ ಘಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तोदात्तादुत्तरपदादन्यतरस्यामनित्यसमासे इस सूत्र से यहाँ अन्तोदात्तात्‌ इस पञ्चमी एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಅಂತೋದಾತ್ತಾದುತ್ತರಪದಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮನಿತ್ಯಸಮಾಸೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ತ್ ಇದರ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तोदात्तादुत्तरपदादन्यतरस्यामनित्यसमासे  इति सूत्रात्‌ अत्र अन्तोदात्तात्‌ त्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय है - हस्वनुड्भ्याम्‌ अन्तोदात्तात्‌ मतुप्‌ उदात्तः इति।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಹ್ರಸ್ವನುಡ್ಭ್ಯಾಂ ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ಮತುಪ್ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- हस्वनुड्भ्याम्‌ अन्तोदात्तात्‌ मतुप्‌ उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अन्तोदात्तात्‌ यह पदञ्‌चम्यन्त पद नुट्‌ इसका विशेषण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತಾತ್ ಎಂಬ ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದ ಮತ್ತು ನುಟ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अन्तोदात्तात्‌ इति पदञ्च नुट्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस के ह्वारा तदन्तविधि से और अन्तोदात्त नुट्‌-प्रत्ययान्त से यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅದರ ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅಂತೋದಾತ್ತ ನುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದಿಂದ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तदन्तविधिना च अन्तोदात्तान्तात्‌ नुट्‌-प्रत्ययान्तात्‌ इत्यर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र का अर्थ है - हस्वान्त अन्तोदात्त से और नुट्‌ प्रत्ययान्त से परे मतुप्‌ को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ- ಹ್ರಸ್ವಾಂತ ಅಂತೋದಾತ್ತದಿಂದ ಮತ್ತು ನುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ನಂತರವಿರುವ ಮತುಪ್ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अयमत्र सूत्रार्थः भवति- ह्स्वान्तात्‌ अन्तोदात्तात्‌ नुट्प्रत्ययान्तात्‌ च परस्य मतुपः उदात्तत्वं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अक्षण्वन्तः यहाँ पर अन्तोदात्त नुद्‌ से मतुप्‌-प्रत्यय किया गया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಅಕ್ಷಣ್ವಂತಃ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತ ನುಡ್ ನಿಂದ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अक्षण्वन्तः इत्यत्र अन्तोदात्तनुडन्तात्‌ मतुप्‌-प्रत्ययः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अन्तोदात्त नुडन्त से परे मतुप्‌ के अकार को प्रकृत सूत्र से उदात्त का विधान किया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತ ನುಡಂತ ದ ನಂತರವಿರುವ ಮತುಪ್ ನ ಅಕಾರವು ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अन्तोदात्तनुडन्तात्‌ परस्य मतुपः अकारस्य प्रकृतसूत्रेण उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङ्याश्छन्दसि बहुलम्‌ ( ६.१.१७८ ) सूत्र का अर्थ- ङ्यन्त से उत्तर बहुल करके नाम को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾಶ್ಛ್ಂದಸಿ ಬಹುಲಮ್ (೬.೧.೧೭೮) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಜ್ಞಂತ ದ ನಂತರವಿರುವ ನಾಮ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ङ्याश्छन्दसि बहुलम्‌(६.१.१७८) सूत्रार्थः- ङ्याः परो नामुदात्तो वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- छन्द में ङ्यन्त से परे नाम को विकल्प से उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಛಂದ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ನಾಮವನ್ನು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಉದಾತ್ತವನ್ನಗಿ ಮಾಡಲು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- छन्दसि ङ्याः परस्य नामः विकल्पेन उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङ्याः छन्दसि बहुलम्‌ ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾಃ ಛಂದಸಿ ಬಹುಲಮ್ ಇವು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ङ्याः छन्दसि बहुलम्‌ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पद वाले इस सूत्र में ङ्याः यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है, छन्दसि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है, बहुलम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞ್ಯಾಃ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಛಂದಸಿ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಬಹುಲಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे ङ्याः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌, छन्दसि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌, बहुलम्‌ इति च प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नामन्यतरस्याम्‌ इस सूत्र से यहाँ नाम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद की, कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद कौ, पूर्वसूत्र से सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इससे यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ನಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಈ ಸುತ್ರದಿಂದ ನಾಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ, ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಾವೇಕಾಚಸ್ತೃತೀಯಾ ಇದರಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नामन्यतरस्याम्‌ इति सूत्रात्‌ अत्र नाम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः चेति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, पूर्वसूत्रात्‌ सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इत्यस्मात्‌ अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह पदों का अन्वय होता है - ङ्याः छन्दसि बहुलं नाम्‌ उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ- ಜ್ಞಾಃ ಛಂದಸಿ ಬಹುಲಮ್ ನಾಮ್ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ततश्च अत्र अयं पदान्वयः भवति- ङ्याः छन्दसि बहुलं नाम्‌ उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नाम्‌ यह नुड आगम सहित आम्‌-विभक्ति का रूप है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಾಮ ಎಂಬುದು ನುಡ್ ಆಗಮದ ಸಹಿತವಾದ ಆಮ್ ವಿಭಕ್ತಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र नाम्‌ इति च नुडागमसहितस्य आम्‌-विभक्तेः रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका यहाँ षष्ठी एकवचनान्त का व्यत्यय है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತದಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च अत्र षष्ठ्येकवचनान्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह सूत्र का अर्थ होता है - छन्द में ङ्यन्त से परे नाम को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ- ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಂತದ ನಂತರವಿರುವ ನಾಮಃ ಈ ಶಬ್ದವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अयमत्र सूत्रार्थो भवति- छन्दसि ङ्याः परस्य नामः उदात्तत्वं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अभिभञ्‌जतीनाम्‌ यहाँ पर अभिभञ्‌जती यह ङीप्प्रत्ययान्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾಥಸಮನ್ವಯ- ಅಭಿಭಂಜತೀನಾಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿಭಂಜತೀ ಇದು ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अभिभञ्जतीनाम्‌ इत्यत्र अभिभञ्जती इति ङीप्प्रत्ययान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको प्रकृत सूत्र से ङ्यन्त अभिभञ्‌जती इससे षष्ठी बहुवचन की विवक्षा में विहित नुड्‌ आगम सहित आम्‌ प्रत्यय का आकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಂತ ಅಭಿಭಂಜತೀ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾದ ನುಡ್ ಆಗಮದ ಜೊತೆಗಿರುವ ಆಮ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रकृतसूत्रेण ङ्यन्तात्‌ अभिभञ्जती इत्यस्मात्‌ षष्ठीबहुवचनविवक्षायां विहितस्य नुडागमसहितस्य आम्प्रत्ययस्य आकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "न गोश्वन्साववर्णराडडङक्रुङकृद्‌भ्यः (६.१.१८२ ) सूत्र का अर्थ- इनको जो कुछ भी ऊपर स्वर विधान कहा है, वह नहीं होता है।", "Kannada": "ನ ಗೋಶ್ವಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ (೬.೧.೧೮೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಚೆ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "न गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कृदुभ्यः(६.१.१८२) सूत्रार्थः- एभ्यः प्रागुक्तं न।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह निषेध सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं निषेधसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है - न, और गोश्वन्साववर्णराडङक्रुङकृद्भ्यः।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ- ನ , ಮತ್ತು ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಎಂದು .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे एव पदे स्तः- न इति, गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कुद्भ्यः इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ न यह अव्यय पद है, गोश्वन्साववर्णराडङक्रुङकृद्भ्यः यह समस्त पद पञ्चमी बहुवचनान्त है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ , ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಎಂಬುದು ಸಮಸ್ತ ಪದ ಪಂಚಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र न इति अव्ययपदम्‌, गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कुद्भ्यः इति च समस्तं पञ्चमीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौश्च श्वा च साववर्णश्च राट्‌ च अङ्‌ च क्रुङ्‌ च कृत्‌ च इस विग्रह करने पर इतरेतरद्वन्द्वसमास में गोश्वन्साववर्णराडङक्रुङ्कृदः, उसका पञ्चमी विभक्ति में गोश्वन्साववर्णराडङक्रुङकृद्भ्यः बनता है।", "Kannada": "ಗೌಶ್ಚ ಶ್ವಾ ಚ ಸಾವವರ್ಣಶ್ಚ ರಾಟ್ ಚ ಅಜ್ಞ್ ಚ ಕ್ರುಜ್ಞ್ ಚ ಕ್ರುತ್ ಚ ಈ ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿದಾಗ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಸ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ  ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದಃ , ಅದರ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ  ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಈ ಪದವು ಆಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "गौश्च श्वा च साववर्णश्च राट्‌ च अङ्‌ च क्रुङ्‌ च कृत्‌ च इति विग्रहे इतरेतरद्वन्द्वसमासे गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कुदः, तेभ्यः इति गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कुद्भ्यः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ साववर्णः इसका सु के परे अवर्णः यह अर्थ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಾವವರ್ಣಃ ಇದರ ಸು ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ್ಣವೆಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र साववर्णः इत्यस्य सौ अवर्णः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "षटित्रचतुर्भ्यो हलादिः इस सूत्र से यहाँ हलादिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद, कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद, सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इससे यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಷಟ್ತ್ರಿಚತುರ್ಭ್ಯೋ ಹಲಾದಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹಲಾದಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಯೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಸಾವೇಕಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ ಇದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षट्त्रिचतुर्भ्यो हलादिः इति सूत्रात्‌ अत्र हलादिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इत्यस्मात्‌ अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह पदों का अन्वय है - गोश्वन्साववर्णराडङक्रुङकृद्भ्यः हलादिः विभक्तिः न उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ- ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಹಲಾದಿಃ ವಿಭಕ್ತಿಃ ನ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ततश्च अयमत्र पदान्वयः भवति- गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङुद्भ्यः हलादिः विभक्तिः न उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- गोभ्यः यहाँ पर गो शब्द से भ्यस्‌ यह हलादि विभक्ति है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಗೋಭ್ಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಗೋ ಶಬ್ದದಿಂದ ಭ್ಯಸ್ ಎಂಬ ಹಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಯಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- गोभ्यः इत्यत्र गोशब्दात्‌ भ्यस्‌ इति हलादिः विभक्तिः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत प्रकृत सूत्र से गो शब्द से परे भिस्‌ इस हलादि विभक्ति को उदात्त का निषेध करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಭಿಸ್ ಎಂಬ ಹಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಉದಾತ್ತವನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण गोशब्दात्‌ परस्य भिस्‌ इति हलादिविभक्तेः उदात्तत्वं निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवो झल्‌ ( ६.१.१८३ ) सूत्र का अर्थ- दिव्‌ शब्द से परे झलादि विभक्ति को उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ದಿವೋ ಝಲ್ (೬.೧.೧೮೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ-ದಿವ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ  ಝಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "दिवो झल्‌ (६.१.१८३) सूत्रार्थः- दिवः परा झलादिविभक्तिः न उदात्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- दिव्‌-शब्द से परे झलादि विभक्ति को उदात्त निषेध के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ದಿವ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಝಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಉದಾತ್ತ ನಿಷೇಧಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- दिव्‌-शब्दात्‌ परेषां झलादिविभक्तीनाम्‌ उदात्तत्वनिषेधार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह निषेधसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಷೇದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं निषेधसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का निषेध करते हैं।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो ही पद हैं - दिवः और झलू्‌।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡೇ ಪದಗಳಿವೆ ದಿವಃ ಮತ್ತು ಝಲ್.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे एव पदे स्तः- दिवः इति, झल्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ दिवः यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है, झल्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ದಿವಃ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಝಲ್ ಎಂಬುದು ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र दिवः इति पञ्यम्येकवचनान्तं पदम्‌, झल्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न गोश्वन्साववर्णराडङक्रुङकृद्भ्यः इस सूत्र से यहाँ न इस अव्यय कौ, कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद कौ, सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इससे यहाँ विभक्तिः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ, ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಸಾವೇಕಾಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ ಇದರಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङ्कुद्भ्यः इति सूत्रात्‌ अत्र न इति अव्ययम्‌, कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌, सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इत्यस्मात्‌ अत्र विभक्तिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय- दिवः झल्‌ विभक्तिः न उदात्तः इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ -ದಿವಃ ಝಲ್ ವಿಭಕ್ತಿಃ ನ ಉದಾತ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तश्च अयमत्र पदान्वयः- दिवः झल विभक्तिः न उदात्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ झल्‌ यह विभक्ति का विशेषण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಝಲ್ ಎಂಬುದು ವಿಭಕ್ತಿಯ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र झल्‌ इति विभक्तेः विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यस्मिन्‌ विधिस्तदादावल्ग्रहणे इस परिभाषा से उस आदि विधि से झलादि विभक्ति यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಸ್ಮಿನ್ ವಿಧಿಸ್ತದಾದಾವಲ್ಗ್ರಹಣೇ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಅದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಧಿಯಿಂದ ಝಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः यस्मिन्‌ विधिस्तदादावल्ग्रहणे इति परिभाषया तदादिविधिना झलादिः विभक्तिः इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ है - दिव्‌-शब्द से परे झल्‌ आदि विभक्ति को उदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ದಿವ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಝಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः भवति- दिव्‌-शब्दात्‌ परेषां झलादिविभक्तीनाम्‌ उदात्तत्वं न स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युभिः यहाँ पर दिव्‌-शब्द से भिस्‌ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ದ್ಯುಭಿಃ ಇಲ್ಲಿ ದಿವ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಭಿಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्युभिः इत्यत्र दिव्‌- शब्दात्‌ भिस्‌ इति प्रत्ययः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह भिस्प्रत्यय झलादि है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಭಿಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಝಲಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च भिस्प्रत्ययः झलादिः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत प्रकृत सूत्र से दिव्‌-शब्द के परे झलादि भिस प्रत्यय के उदात्त का निषेध करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ದಿವ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಝಲಾದಿ ಭಿಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಉದಾತ್ತವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण दिव्‌-शब्दस्य परस्य झलादेः भिसः प्रत्ययस्य उदात्तत्वं निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तित्स्वरितम्‌ ( ६.१.१८५ ) सूत्र का अर्थ- तकार इत्‌ संज्ञक है जिसका, उसको स्वरित होता है।", "Kannada": "ತಿತ್ಸ್ವರಿತಮ್ (೬.೧.೧೮೫) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಾವುದಕ್ಕೆ ತಕಾರದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞವಿದೆಯೋ ಅದು ಸ್ವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तित्स्वरितम्‌ (६.१.१८५) सूत्रार्थः- तित्प्रत्ययस्य स्वरितत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- तित्‌ प्रत्यय के स्वर को स्वरित विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ತಿತಃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸ್ವರದ ಸ್ವರಿತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- तितः प्रत्ययस्य स्वरस्य स्वरितत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतमाचार्येण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे स्वरित स्वर का विधान करते है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन स्वरितस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तित्‌ और स्वरितम्‌।", "Kannada": "ತಿತ್ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತಮ್.", "Sanskrit": "तित्‌ इति, स्वरितम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इन दोनों ही पद प्रथमा एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उभयमेव पदम्‌ प्रथमैकवचनान्तं बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तित्‌ इस पद के विशेष्य रूप से प्रत्ययः इस पद को यहाँ जोड़ना चाहिए।", "Kannada": "ತಿತ್ ಈ ಪದದ ವಿಶೇಷ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "तित्‌ इति पदस्य विशेष्यरूपेण प्रत्ययः इति पदमत्र योज्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यहाँ पदों का अन्वय है - तित्‌ (प्रत्ययः) स्वरितम्‌।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ತಿತ್(ಪ್ರತ್ಯಯಃ) ಸ್ವರಿತಮ್.", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र पदान्वयः भवति- तित्‌ (प्रत्ययः) स्वरितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ है - तित्प्रत्यय स्वरित हो।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸ್ವರಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रार्थः भवति- तित्प्रत्ययः स्वरितः स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्व यह तित्प्रत्ययान्त है।", "Kannada": "ಕ್ವ ಇದು ತಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्व इति तित्प्रत्ययान्तं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत क्व यहाँ पर प्रकृत सूत्र से अकार को स्वरित स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರವು ಸ್ವರಿತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः क्व इत्यत्र प्रकृतसूत्रेण अकारस्य स्वरितस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपोत्तमंरिति (६.१.१९७ ) सूत्र का अर्थ- रेफ इत्‌ वाले शब्द के उपोत्तम को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಉಪೋತ್ತಮಂರಿತಿ (೬.೧.೧೯೭) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ರೇಫ ಇತ್ ಇರುವ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಉಪೋತ್ತಮವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपोत्तमंरिति (६.१.१९७) सूत्रार्थः- रित्प्रत्ययान्तस्योपोत्तममुदात्तं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- रित्प्रत्ययान्त के उपोत्तम को उदात्त विधान के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ರಿತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಉಪೋತ್ತಮದ ಉದಾತ್ತ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- रित्प्रत्ययान्तस्य उपोत्तमस्य उदात्तत्वविधानार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- छ: प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है - उपोत्तमम्‌ और रिति।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ ಉಪೋತ್ತಮಂ ಮತ್ತು ರಿತಿ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे द्वे पदे स्तः- उपोत्तमम्‌ इति, रिति इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस प्रथमा एकवचनान्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಷಾತ್ವತೋ ಘಜ್ಞೋಂತ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्षात्वतो घञोऽन्त उदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपोत्तमं नाम दो संख्या से अधिक स्वर विशिष्ट पद के अन्त से पूर्व स्वर को कहते है।", "Kannada": "ಉಪೋತ್ತಮಂ ನಾಮ ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಸ್ವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದದ ಅಂತ್ಯದ ಮುಂಚೆಯಿರುವ ಪೂರ್ವಸ್ವರಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उपोत्तमं नाम द्विसंख्याधिकस्वरविशिष्टस्य पदस्य अन्तात्‌ पूर्वस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पदों का अन्वय है - रिति उपोत्तमं उदात्तम्‌ इति।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ - ರಿತಿ ಉಪೋತ್ತಮಮ್ ಉದಾತ್ತಮ್ .", "Sanskrit": "ततश्च अत्र पदान्वयः भवति- रिति उपोत्तमं उदात्तम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रिति इस पद के विशेष्य रूप से प्रत्ययः इस पद का आक्षेप किया है।", "Kannada": "ರಿತಿ ಈ ಪದದ ವಿಶೇಷ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಈ ಪದದ ಆಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रिति इति पदस्य विशेष्यरूपेण प्रत्ययः इति पदस्य आक्षेपः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र का अर्थ है - रित्प्रत्ययान्त के उपोत्तम को उदात्त हो।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ರಿ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಉಪೋತ್ತಮವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अत्र सूत्रर्थो भवति- रित्प्रत्ययान्तस्य उपोत्तमस्य उदात्तत्वं स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- आहवनीये यहाँ पर आ पूर्वक हु धातु से कृत्यल्युटो बहुलम्‌ इस सूत्र से बाहुल के अधिकरण अर्थ में अनीय- प्रत्यय करने पर अनीय-प्रत्ययान्त के रेफ की हलन्त्यम्‌ इस सूत्र से इत्संज्ञा करने पर और तस्य लोप: इस सूत्र से इत्संज्ञक रकार के लोप होने पर आ हु अनीय इस स्थिति में धातु के उकार को गुण ओकार करने पर आ हो अनीय इस स्थिति में यथासंख्यमनुदेशः समानाम्‌ इस परिभाषा के परिष्कृत होने से एचोऽयवायावः इस सूत्र से ओकार के स्थान में अव्‌ यह आदेश होने पर आहव्‌ अनीय इस स्थिति में संयोग होने पर निष्पन्न आहवनीय इस शब्द स्वरूप के कृदन्त होने से वहाँ डऱ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः, परश्च इनके अधिकार में वर्तमान स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङयोस्सुप्‌ इस सूत्र से इक्कीस स्वादि प्रत्ययों की प्राप्ति में सप्तमी एकवचन की विवक्षा में ङि प्रत्यय करने पर ङि प्रत्यय के आदि ङकार की लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा और तस्य लोप: इस सूत्र से इत्संज्ञक ङकार के लोप होने पर आहवनीय इ इस स्थित्ति में एकः पूर्वपरयोः इस अधिकार में पढ़े हुए आद्गुणः इस सूत्र से उन अकार और इकार के स्थान में गुण होने पर स्थान आनन्तर्य से एकार हुआ सभी का संयोग करने पर आहवनीये यह रूप सिद्ध हुआ।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ -  ಆಹವನೀಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹು ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕೃತ್ಯಲುಟೋ ಬಹುಲಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಧಿಕರಣ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅನೀಯ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಅನೀಯ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೇಫವು ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಕ ರಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆ ಹು ಅನೀಯ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನ ಉಕಾರಕ್ಕೆ ಗುಣದ ಓಕಾರವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಆ ಹೋ ಅನೀಯ  ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ  ಯಥಾಸಂಖ್ಯಮನುದೇಶಃ  ಸಮಾನಾಮ್ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಪರಿಷ್ಕೃತವಾದಾಗ ಏಚೋಯವಾಯಾವಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಓಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಆಹವ್ ಅನೀಯ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ  ಸಂಯೋಗ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಆಹವನೀಯ ಈ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಕೃದಂತವಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ  ಜ್ಞಾಪ್ಪಾತಿಪದಿಕಾತ್, ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಪರಶ್ಚ ಇವುಗಳ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಾಗ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸು ಔ ಜಸ್ , ಅಮ್ ಔಟ್ ಶಸ್,ಟಾ ಭ್ಯಾಂ ಭಿಸ್ ,ಜ್ಞೆ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸಿ ಭ್ಯಾಂ ಭ್ಯಸ್ ,ಜ್ಞಸ್ ಓಸ್ ಆಮ್ ,ಜ್ಞಿ ಓಸ್ ಸುಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಿ  ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಆದಿ ಜ್ಞಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತು  ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಜ್ಞಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆಹವನೀಯ ಇ  ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಃ ಪೂರ್ವಪರಯೋಃ ಈ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಓದಿದ ಆದ್ಗುಣಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅ ಅಕಾರ ಮತ್ತು ಇಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುಣವಾದಾಗ ಸ್ಥಾನತ ಆಂತರ್ಯಾತ್ ನಿಂದ ಏಕಾರದಲ್ಲಿ ಆದ ಎಲ್ಲದರ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಆಹವನೀಯೆ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- आहवनीये इत्यत्र आपूर्वकात्‌ हुधातोः कृत्यल्युटो बहुलम्‌ इति सूत्रेण बाहुलके अधिकरणार्थ अनीयर- प्रत्यये अनीयर्‌-प्रत्ययान्तस्य रेफस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण इत्संज्ञकस्य रकारस्य लोपे आ हु अनीय इति जाते धातोः उकारस्य गुणे ओकारे आ हो अनीय इति जाते यथासंख्यमनुदेशः समानाम्‌ इति परिभाषया परिष्कृतेन एचोऽयवायावः इति सूत्रेण ओकारस्य स्थाने अव्‌ इत्यादेश आहव्‌ अनीय इति जाते संयोगे निष्पन्नस्य आहवनीय इति शब्दस्वरूपस्य कृदन्तत्वात्‌ ततः झङ्याप्प्रातिपदिकात्‌, प्रत्ययः, परश्च चेत्यधिकृत्य प्रवर्तमानेन स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्डेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङ्सोसांङ्योस्सुप्‌ इति सूत्रेण एकविंशतिषु स्वादिप्रत्ययेषु प्राप्तेषु सप्तम्येकवचनविवक्षायां ङिप्रत्यये ङिप्रत्ययादेः ङकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायां तस्य लोपः इति सूत्रेण च इत्संज्ञकस्य ङकारस्य लोपे आहवनीय इ इति स्थिते एकः पूर्वपरयोः इत्यधिकारे पठितेन आद्गुणः इति सूत्रेण तयोः अकारस्य इकारस्य च स्थाने गुणे स्थानत आन्तर्यात्‌ एकारे सर्वसंयोगे आहवनीये इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत उदाहरण में आहवनीये यह अनीयर्‌-प्रत्ययान्त पद है, और वह अनीयर्‌-प्रत्यय रिद्‌ होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಹವನೀಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೀಯರ್ - ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪದವಿದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಅನೀಯರ್-ಪ್ರತ್ಯಯವು ರಿದ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृते उदाहरणे आहवनीये इति अनीयर्‌- प्रत्ययान्तं पदम्‌, स च अनीयर्‌-प्रत्ययः रिद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से उस आहवनीये इस पद के अन्त्य से पूर्व एकार को उदात्त करने का विधान है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಆಹವನೀಯೆ ಈ ಪದದ ಅಂತ್ಯದ ಮೊದಲಿರುವ ಏಕಾರವನ್ನು ಉದಾತ್ತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण तदन्तस्य आहवनीये इति पदस्य अन्त्यात्‌ पूर्वस्य एकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः' यह सूत्र क्या विधान करता है?", "Kannada": "ಸಾವೇಕಾಚಸ್ತೃತೀಯಾದಿರ್ವಿಭಕ್ತಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಆರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "सावेकाचस्तृतीयादिर्विभक्तिः इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तोदात्तादुत्तरपदादन्यतरस्यमनित्यसमासे इस सूत्र से किसका विधान है?", "Kannada": "ಅಂತೋದಾತ್ತಾದುತ್ತರಪದಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮನಿತ್ಯಸಮಾಸೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಆರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अन्तोदात्तादुत्तरपदादन्यतरस्यमनित्यसमासे इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः इस सूत्र से किसका विधान है?", "Kannada": "ಊಡಿದಂಪದಾದ್ಯಪುಪ್ಪುಮ್ರೈದುಭ್ಯಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऊडिदम्पदाद्यपुप्पुम्रेद्युभ्यः इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "शस आदि विभक्ति को उदात्त होता है किस सूत्र का अर्थ है?", "Kannada": "ಶಸಾದಿವಿಭಕ್ತಿರುದಾತ್ತಾ ಇದು ಯಾವ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "शसादिविभक्तिरुदात्ता इति कस्य सूत्रस्य अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "नुम्‌ रहित जो अन्तोदात शतृ प्रत्ययान्त शब्द तदन्त से परे नदी संज्ञक प्रत्यय, तथा अजादि शस्‌ आदि विभक्ति को उदात्त होता है किस सूत्र का अर्थ है?", "Kannada": "ನುಮ್ ರಹಿತವಾದ ಅಂತೋದಾತ್ತ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಶಬ್ದ ತದಂತದ ನಂತರ ನದೀ ಸಂಜ್ಞಕ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಅಜಾದಿ ಶಸ್ ಆದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಇದು ಯಾವ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अनुम्‌ यः शतृप्रत्ययस्तदन्तादन्तोदात्तात्परा नदी अजादिश्च शसादिर्विभक्तिरुदात्ता स्यात्‌ इति कस्य सूत्रस्य अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "चोदयित्री यहाँ पर ईकार को उदात्त किससे होता है?", "Kannada": "ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಇಲ್ಲಿ ಈಕಾರದ ಉದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "चोदयित्री इत्यत्र ईकारस्य उदात्तत्वं केन विहितम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आठवें अध्याय के तीसरे और छठें अध्याय के सूत्रों की आलोचना की है।", "Kannada": "ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ  ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अष्टाध्याय्याः तृतीयाध्यायस्य षष्ठाध्यायस्य च सूत्राणि आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तो वैदिक व्याकरण की चर्चा की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ವ್ಯಾಕರಣದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तु वैदिकव्याकरणं चर्च्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि ने लौकिक व्याकरण करने पर स्वर आदि व्यवस्था की है।", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿಯು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ವರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "पाणिनिः लौकिकव्याकरणस्य कृते स्वरादिव्यवस्थां कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु काल क्रम से स्वर व्यवस्था प्राय लुप्त सी हो गई है।", "Kannada": "ಆದರೇ ಕಾಲಕಳೆದಂತೆ ಸ್ವರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु कालक्रमेण स्वरव्यवस्था प्रायः लुप्ता दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु आज भी वेद में स्वर की व्यवस्था अत्यधिक दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದರೇ ಇವತ್ತಿಗೂ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು  ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु सम्प्रति अपि वेदे तु स्वरस्य माहात्म्यं भूयशः परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व के दो पाठ में धातुस्वर प्रातिपदिकस्वर और फिट्‌-स्वर की आलोचना की है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತುಸ್ವರ, ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸ್ವರ ಮತ್ತು ಫಿಟ್ ಸ್ವರಗಳ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वतने पाठद्वये धातुस्वरः प्रातिपदिकस्वरः फिट्-स्वरश्च आलोचिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत पाठ में प्रत्यय स्वरों की चर्चा की गई है।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾರಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸ್ವರಗಳ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतपाठे अस्मिन्‌ प्रत्ययस्वराणां तु चर्चा क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य रूप से सभी प्रत्ययों का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतः सर्वेषां प्रत्ययानां आदिः स्वरः उदात्तो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आद्युदात्तरच इस सूत्र से प्रत्यय का आदि स्वर उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿ ಸ್ವರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आद्युदात्तश्च इत्यादिना सूत्रेण प्रत्ययस्य आदिः स्वरः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु सामान्य रूप से सुप्प्रत्यय अनुदात्त होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु सामान्यतः सुप्प्रत्ययाः अनुदात्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तौ सुप्पितौ इस सूत्र से निर्देश किया है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತೌ ಸುಪ್ಪಿತೌ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तौ सुप्पितौ इति निर्देशात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ विशेष प्रत्ययों के आश्रित त्रिसृभ्यो जसः इत्यादि विशेष सूत्र की रचना सूत्र कर्ता ने की है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ತ್ರಿಸೃಭ್ಯೋ ಜಸಃ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ಸೂತ್ರಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೂತ್ರಕರ್ತೃ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "काञ्चित्‌ विशेषप्रत्ययान्‌ समाश्रित्य त्रिसृभ्यो जसः इत्यादिविशेषसूत्रं रचितं सूत्रकर्त्रा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त आदि स्वरों के निषेध के लिए भी कुछ सूत्र पाणिनि के द्वारा कहे गए है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಾದಿ ಸ್ವರಗಳ ನಿಷೇಧಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಮಹರ್ಷಿ ಪಾಣಿನಿಯ ದ್ವಾರ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तादिस्वराणां निषेधार्थम्‌ अपि कानिचित्‌ सूत्राणि प्रोक्तानि पाणिनिना।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - दिवो झलू्‌ इत्यादी सूत्र है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ದಿವೋ ಝಲೂ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳು.", "Sanskrit": "यथा- दिवो झलू इत्यादीनि सूत्राणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिव्‌-शब्द से परे झलादि विभक्ति को उदात्त निषेध के लिए इस सूत्र की रचना की है।", "Kannada": "ದಿವ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರವಿರುವ ಝಲಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಉದಾತ್ತ ನಿಷೇಧಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दिव्‌-शब्दात्‌ परेषां झलादिविभक्तीनाम्‌ उदात्तत्वनिषेधार्थं सूत्रमिदं प्रणीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इस पाठ का मुख्य विषय प्रत्यय स्वर है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ಪಾಠದ ಮುಖ್ಯವಿಷಯವು ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ವರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अस्य पाठस्य मुख्यः विषयः भवति प्रत्ययस्वरः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आद्युदात्तरच इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "आद्युदात्तश्च इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धितस्य इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಸ್ಯ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "तद्धितस्य इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमवाघ्चा इस रूप को सिद्ध कीजिए।", "Kannada": "ಪರಮವಾಚಾ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "परमवाचा इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "चोदयित्री  इस रूप को सूत्र सहित सिद्ध कीजिए।", "Kannada": "ಚೋದಯಿತ್ರೀ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಸೂತ್ರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "चोदयित्री इति रूपं ससूत्रं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञस्य इस रूप को सिद्ध कोजिए।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಸೂತ್ರವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहवनीये  इस रूप को सिद्ध कीजिए।", "Kannada": "ಆಹವನೀಯೆ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "आहवनीये इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "शतुरनुमो नद्यजादी  इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಶತುರನುಮೋ ನದ್ಯಜಾದಿ  ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ .", "Sanskrit": "शतुरनुमो नद्यजादी इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङ्याश्छन्दसि बहुलम्‌ इस सूत्र कौ व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಜ್ಞ್ಯಾಶ್ಛ್ಂದಸಿ ಬಹುಲಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "ङ्याश्छन्दसि बहुलम्‌ इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "न गोश्वन्साववर्णराडङक्रुङकृद्भ्यः इस सूत्र की व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ನ ಗೋಶ್ವನ್ಸಾವವರ್ಣರಾಡಂಕ್ರುಂಕೃದ್ಭ್ಯಃ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "न गोश्वन्साववर्णराडङ्क्रुङकृद्भ्यः इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौञ्‌जायनाः इस रूप को सूत्र सहित सिद्ध कीजिए।", "Kannada": "ಕ್ರೌಂಜಾಯನಾಃ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಸೂತ್ರ ಸಹಿತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "कौञ्जायनाः इति रूपं ससूत्रं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि शब्द से नि प्रत्यय का विधान अङऱगेर्नलोपश्च इस सूत्र से होता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಶಬ್ದದಿಂದ ನಿಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವು ಅಂಗರ್ನಲೋಪಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निशब्दात्‌ निप्रत्ययस्य विधानम्‌ अङ्गर्नलोपश्च इति सूत्रेण भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आद्युदात्तश्च इस सूत्र से प्रत्यय को आद्युदात्त होने का विधान हेै।", "Kannada": "ಆದ್ಯುದಾತ್ತಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आद्युदात्तश्च इति सूत्रेण प्रत्ययस्य आद्युदात्तत्वं विधीयते"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि शब्द में नकार से परे इकार उदात्त होता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ನಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಇಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निशब्दे नकारात्‌ परः इकारः उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर सहित वेदों का अध्ययन करना चाहिए।", "Kannada": "ಸ್ವರಸಹಿತವಾಗಿ ವೇದಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "स्वरसहिततया वेदाः अध्येतव्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन स्वर हैं।", "Kannada": "ಮೂರು ಸ್ವರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "त्रयः स्वराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक स्वरों में एक-एक चिह्न है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ವರಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಚಿಹ್ನೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं स्वरेषु एकैकं चिह्नम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अग्निमीळे यहाँ पर अकार अनुदात्त है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा अग्निमीळे इत्यत्र अकारः अनुदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकार के नीचे विद्यमान रेखा अकार के अनुदात्त होने का बोध कराती है।", "Kannada": "ಅಕಾರದ ಕೆಳಗಿರುವ ರೇಖೆಯು ಅಕಾರವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अकारस्य नीचैः विद्यमाना रेखा अकारस्य अनुदात्तत्वं बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्नि यहाँ इकार उदात्त है।", "Kannada": "ಗ್ನಿ ಇಲ್ಲಿ ಇಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ग्नि इत्यस्य इकारः उदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त के लिए किसी भी चिह्न नहीं किया है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚಿನ್ಹೆಗಳಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "उदात्तस्य कृते किमपि चिह्नं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चिह्न विहीन उदात्त होता है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತವು ಚಿನ್ಹ ವಿಹೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चिह्णविहीनः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मी यहाँ ईकार स्वरित है।", "Kannada": "ಮೀ ಇಲ್ಲಿ ಈಕಾರವು ಸ್ವರಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मी इत्यत्र ईकारः स्वरितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईकार के ऊपर में विद्यमान रेखा स्वरित का ज्ञान कराती है।", "Kannada": "ಈಕಾರದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯಮಾನವಾದ ರೇಖೆಯು ಸ್ವರಿತವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईकारस्य उपरि विद्यमाना रेखा स्वरितस्य सूचिका।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अच्‌ के तीन स्वर सम्भव है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಚ್ ನ ಮೂರು ಸ್ವರಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अचः त्रयः स्वराः सम्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक वर्णो के स्वर प्रत्यय योग से समास करने से इत्यादि हेतु से बदलते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವರ್ಣಗಳ ಸ್ವರ ಪ್ರತ್ಯಯ ಯೋಗದಿಂದ ಸಮಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೇತುಗಳಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं वर्णानां स्वरः प्रत्यययोगात्‌ समासकरणात्‌ इत्यादिहेतोः परिवर्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकरण में समास स्वर के विषय में जानेगें।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ  ಸಮಾಸ ಸ್ವರಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ .", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रकरणे समासस्वरविषये ज्ञास्यामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ समास करने से कहाँ क्या स्वर होता है, उसकी आलोचना करेंगे।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಸಮಾಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ , ಅದನ್ನು ಆಲೋಚಿಸೋಣ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ समासकरणेन कुत्र कः स्वरः भवति तद्‌ आलोचयामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.१.२२३ ) सूत्र का अर्थ- समास का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "(೬.೧.೨೨೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಮಾಸದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.१.२२३) सूत्रार्थः- समासस्य अन्तः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -  ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में एक ही पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ एकमेव पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अन्त्योऽवत्याः'' इस सूत्र से अन्तः इस पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "'ಅಂತ್ಯೋವತ್ಯಾಃ' ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತಃ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अन्त्योऽवत्याः\" इति सूत्रात्‌ अन्तः इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः इस पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತವೆಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तः इति पदमत्रानुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है - समास का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಸಮಾಸಃ ಈ ಪದದ ಅಂತ್ಯ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति- समासस्य अन्तः उदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्त आदि तो अच्‌ को ही सम्भव है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಾದಿಗಳು ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तादिकं तु अचः एव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: अन्तिम अच्‌ उदात्त होता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮ ಅಚ್ ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अन्त्यः अच्‌ उदात्तः भवति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय-राज्ञः पुरुषः इस विग्रह में “ षष्ठी'' इस सूत्र से षष्ठीतत्पुरुष समास होने पर राजपुरुषः यह रूप होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ರಾಜಪುರುಷಃ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः-राज्ञः पुरुषः इति विग्रहे \"षष्ठी\" इति सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासे राजपुरुषः इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास होने से प्रकृत सूत्र से राजपुरुष इसका अन्तिम अकार उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ರಾಜಪುರುಷ ಇದರ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण राजपुरुष इत्यस्य अन्त्यः अकारः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.२.२ ) सूत्र का अर्थ- तत्पुरुष समास में तुल्य अर्थवाले, तृतीयान्त, सप्तम्यन्त, उपमानवाची, अव्यय, द्वितीयान्त तथा कृत्यप्रत्ययान्त जो पूर्वपद में स्थित शब्द है, उन्हें प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "(೬.೨.೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದ ಪೂರ್ವಪದವು ತುಲನಾರ್ಥ ವಾಚಕ , ತೃತೀಯಾಂತ, ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ,ಉಪಮಾನವಾಚಕ,ಅವ್ಯಯ,ಕೃತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೆ ಆಗ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.२.२) सूत्रार्थः- तत्पुरुषसमासे पूर्वपदं यदि तुल्यार्थवाचकं, तृतीयान्तं, सप्तम्यन्तं, उपमानवाचकम्‌, अव्ययं, कृत्यप्रत्ययान्तं वा भवति तर्हि पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृति स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति शब्द का अर्थ स्वाभाविक है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतिशब्दः स्वाभाविके वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति स्वर का नाम स्वाभाविक स्वर है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರದ ನಾಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕಸ್ವರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतिस्वरः नाम स्वाभाविकः स्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका वह प्रकृति स्वर।", "Kannada": "ಯಾವುದರ  ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿದೆಯೋ.", "Sanskrit": "यस्य सः प्रकृतिस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ समास से पूर्व पद का जो स्वाभाविक स्वर है, समास से बाद में वह ही स्वर रहता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಸಮಾಸದ ಪೂರ್ವಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವರವಿದೆಯೋ , ಸಮಾಸದ ನಂತರವು ಅದೇ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ समासात्‌ पूर्वं पदस्य यः स्वाभाविकः स्वरः भवति, समासात्‌ परं स एव स्वरः तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुष यह सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषे इति सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्यय -द्वितीयाकृत्याः यह प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ತುಲ್ಯಾರ್ಥತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯುಪಮಾನಾವ್ಯಯ - ದ್ವಿತೀಯಕೃತ್ಯಾಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्यय-द्वितीयाकृत्याः इति प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌' इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು  ಪೂರ್ವಪದವೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌\" इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ है तत्पुरुष समास में तुल्य अर्थवाले, तृतीयान्त, सप्तम्यन्त, उपमानवाची, अव्यय द्वितीयान्त और कृत्यप्रत्ययान्त पूर्वपद प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ - ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ತುಲ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ , ತೃತೀಯಾಂತ,ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ,ಉಪಮಾನವಾಚಿ,ಅವ್ಯಯ ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಮತ್ತು ಕೃತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः भवति तत्पुरुषे समासे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः पूर्वपदभूताः प्रकृत्या इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत्या इसका अर्थ स्वभाव से।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಇದರ ಅರ್ಥವು ಸ್ವಾಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृत्या इत्यस्य अर्थः स्वभावेन अवतिष्ठते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ तत्पुरुष समास में पूर्वपद यदि तुल्यार्थवाचक, तृतीयान्त, सप्तम्यन्त, उपमानवाचक, अव्यय, अथवा कृत्यप्रत्ययान्त हो तो पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ  ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ತುಲ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ , ತೃತೀಯಾಂತ,ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ,ಉಪಮಾನವಾಚಿ,ಅವ್ಯಯ ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಮತ್ತು ಕೃತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तत्पुरुषसमासे पूर्वपदं यदि तुल्यार्थवाचकं, तृतीयान्तं, सप्तम्यन्तं, उपमानवाचकम्‌, अव्ययं, कृत्यप्रत्ययान्तं वा भवति तर्हि पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपद का स्वर परिवर्तन नहीं होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪದದ ಸ್ವರ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पूर्वपदस्य स्वरपरिवर्तनं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- तुल्यश्वेतः- यहाँ कृत्यतुल्याख्या अजात्या इस सूत्र से कर्मधारय समास हुआ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ತುಲ್ಯಶ್ವೇತಃ - ಇದು ಕೃತ್ಯತುಲ್ಯಾಖ್ಯಾ ಅಜಾತ್ಯಾ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- तुल्यश्वेतः- अत्र कृत्यतुल्याख्या अजात्या इति सूत्रेण कर्मधारयसमासः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपद को तुल्यार्थवाचक है, किन्तु यतोऽनावः इस सूत्र से आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ತುಲ್ಯಾರ್ಥವಾಚಕವಾಗಿದೆ ,ಆದರೆ ಯತೋನಾವಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदं तुल्यार्थवाचकम्‌ अस्ति किञ्च यतोऽनावः इति सूत्रेण आद्युदात्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से तुल्यश्वेतः यहाँ समस्त पद का तुल्य यह पद आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತುಲ್ಯಶ್ವೇತಃ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತಪದದ ತುಲ್ಯ ಪದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रे तुल्यश्वेतः इति समस्तपदस्य तुल्य इति पदम्‌ आद्युदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किरिकाणः- किरिणा काणः इस विग्रह में तृतीयातत्पुरुष समास में किरिकाणः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಕಿರಿಕಾಣಃ - ಕಿರಿಣಾ ಕಾಣಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಕಾಣಃ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किरिकाणः- किरिणा काणः इति विग्रहे तृतीयातत्पुरुषसमासे किरिकाणः इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ किरि यह अन्तोदात्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಿರಿ ಎನ್ನುವುದು ಅಂತೋದಾತ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र किरि इति अन्तोदात्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से किरिकाणः यहाँ किरि यह अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಿರಿಕಾಣಃ ಇಲ್ಲಿ ಕಿರಿ ಎನ್ನುವುದು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण किरिकाणः इत्यत्र किरि इति अन्तोदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षशौण्डः- अक्षेषु शौण्डः इस विग्रह में सप्तमीतत्पुरुष समास करने पर अक्षशौण्डः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ - ಅಕ್ಷೇಷು ಶೌಂಡಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अक्षशौण्डः- अक्षेषु शौण्डः इति विग्रहे सप्तमीतत्पुरुषसमासे अक्षशौण्डः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अक्षशौण्ड यहाँ पर अक्ष शब्द अन्तोदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ ಈ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अक्षशौण्डः इत्यत्र अक्षशब्दः अन्तोदात्तः एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शस्त्रीश्यामा- शस्त्री इव श्यामा इस विग्रह करने पर उपमानानि सामान्यवचनैः इस सूत्र से तत्पुरुष समास हुआ।", "Kannada": "ಶಸ್ತ್ರೀಶ್ಯಾಮಾ - ಶಸ್ತ್ರೀ ಇವ ಶ್ಯಾಮಾ ಈ ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿದಾಗ ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शस्त्रीश्यामा- शस्त्री इव श्यामा इति विग्रहे उपमानानि सामान्यवचनैः इति सूत्रेण तत्पुरुषसमासः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से शस्त्रीश्यामा यहाँ पर शस्त्री यह अन्तोदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಸ್ತ್ರೀಶ್ಯಾಮಾ ಇಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರೀ ಎಂಬುದು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण शस्त्रीश्यामा इत्यत्र शस्त्री इति अन्तोदात्तः एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब्राह्मणः- न ब्राह्मणः इस विग्रह में नजूतत्पुरुष समास में अब्राह्मण: यह रूप होता है।", "Kannada": "ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ - ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಜ್ಞತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಈ  ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अब्राह्मणः- न ब्राह्मणः इति विग्रहे नञ्तत्पुरुषसमासे अब्राह्मणः इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपद नञ्‌ यह निपात है, निपाताः आद्युदात्ताः इस सूत्र से आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ನಜ್ಞ್ ಎಂಬ ನಿಪಾತವಿದೆ , ನಿಪಾತಾಃ ಆದ್ಯುದಾತ್ತಾಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदं नञ्‌ इति निपातः, निपाताः आद्युदात्ताः इति सूत्रेण आद्युदात्तः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से अब्राह्मणः यहाँ पूर्वपद आद्युदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अब्राह्मणः इत्यत्र पूर्वपदम्‌ अद्युदात्तमेव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुहूर्तसुखम्‌- मुहूर्त सुखम्‌ इस विग्रह में अत्यन्त संयोगे च इस सूत्र से ह्वितीयातत्पुरुष समास हुआ।", "Kannada": "ಮುಹೂರ್ತಸುಖಮ್ - ಮುಹೂರ್ತಂ ಸುಖಂ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತಸಂಯೋಗೆ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मुहूर्तसुखम्‌- मुहूर्तं सुखम्‌ इति विग्रहे अत्यन्तसंयोगे च इति सूत्रेण द्वितीयातत्पुरुषसमासः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपद द्वितीयान्त और अन्तोदात्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಮತ್ತು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदं द्वितीयान्तम्‌, अन्तोदात्तं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से मुहूर्तसुखम्‌ यहाँ पूर्वपद को अन्तोदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಮುಹೂರ್ತಸುಖಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण मुहूर्तसुखम्‌ इत्यत्र पूर्वपदम्‌ अन्तोदात्तमेव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भोज्योष्णम्‌- भोज्यं च तत्‌ उष्णम्‌ इस विग्रह में कर्मधारय संज्ञक तत्पुरुष समास हुआ।", "Kannada": "ಭೋಜ್ಯೋಷ್ಣಮ್ - ಭೋಜ್ಯಂ ಚ ತತ್ ಉಷ್ಣಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಂಜ್ಞಕ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "भोज्योष्णम्‌- भोज्यं च तत्‌ उष्ण्यम्‌ इति विग्रहे कर्मधारयसंज्ञकः तत्पुरुषसमासः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भोज्यम्‌ यह कूृत्यप्रत्ययान्त पद और स्वरित है।", "Kannada": "ಭೋಜ್ಯಮ್ ಇದು ಕೃತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भोज्यम्‌ इति कृत्यप्रत्ययान्तं पदम्‌, स्वरितं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः भोज्योष्णम्‌ इस समस्त पद का भोज्य शब्द स्वरित ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭೋಜ್ಯೋಷ್ಣಮ್ ಎಂಬ ಸಮಸ್ತಪದದ ಭೋಜ್ಯಶಬ್ದವು ಸ್ವರಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः भोज्योष्णम्‌ इति समस्तपदस्य भोज्यशब्दः स्वरितः एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ६.२.२० ) सूत्र का अर्थ- ऐश्वर्यवाची तत्पुरुष समास में पति शब्द उत्तरपद रहते पूर्वपद को विकल्प से प्रकृति स्वर हो जाता है।", "Kannada": "(೬.೨.೨೦) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಐಶ್ವರ್ಯ ಅರ್ಥದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪತಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಭುವನಂ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(६.२.२०) सूत्रार्थः- ऐश्वर्य अर्थ तत्पुरुषे पत्यौ उत्तरपदे भुवनं पूर्वपदं वा प्रकृत्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का नियम किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेणानेन प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पत्यावैश्वर्ये” इसकी यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "'ಪತ್ಯಾವೈಶ್ವರ್ಯೇ' ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"पत्यावैश्वर्ये\" इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌'' इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌\" इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः”' इस सूत्र से तत्पुरुष इसको अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷೆ ತುಲ್ಯಾರ್ಥತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯುಪಮಾನಾವ್ಯಯದ್ವಿತೀಯಾಕೃತ್ಯಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः\" इति सूत्रात्‌ तत्पुरुषे इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐश्वर्ये इसका तत्पुरुषे इसके साथ अन्वय है।", "Kannada": "ಐಶ್ವರ್ಯ ಇದು ತತ್ಪುರುಷದ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऐश्वर्य इति तत्पुरुषे इत्यनेन सह अन्वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदे इस पद को यहाँ जोड़ा गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका पत्ति इस शब्द के साथ अन्वय किया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಪತ್ತಿ ಈ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च पत्यौ इत्यनेन सह अन्वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है - ऐश्वर्यवाची तत्पुरुष समास में पति शब्द के उत्तर पद में होने पर पूर्वपद भुवन शब्द को विकल्प से प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಐಶ್ವರ್ಯವಾಚಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪತಿ ಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವಾದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಭುವನಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तः सूत्रार्थः भवति- ऐश्वर्यवाचिनि तत्पुरुषे पतिशब्दे उत्तरपदे सति पूर्वपदस्य भुवनशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- भुवनपतिः यहाँ भुवनस्य पतिः इस विग्रह में तत्पुरुष समास हुआ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಭುವನಪತಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಭುವನಸ್ಯ ಪತಿಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- भुवनपतिः इत्यत्र भुवनस्य पतिः इति विग्रहे तत्पुरुषसमासः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भुवन शब्द पूर्वपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭುವನ ಶಬ್ದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र भुवनशब्दः पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पति शब्द उत्तरपद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪತಿಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पतिशब्दश्च उत्तरपदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से भुवन शब्द को विकल्प से प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಭುವನ ಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण भुवनशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे प्रकृति स्वर पक्ष में आद्युदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन प्रकृतिस्वरपक्षे आद्युदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- पूर्व शब्द के उत्तरपद रहते भूतपूर्ववाची तत्पुरुष समास में पूर्वपद को प्रकृति स्वर हो जाता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವಾದಾಗ ಭೂತಪೂರ್ವವಾಚಿ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- पूर्वशब्दे उत्तरपदे भूतपूर्व अर्थ तत्पुरुषे पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -  ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद विराजमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतपूर्वे यह भी सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಭೂತಪೂರ್ವ ಇದು ಕೂಡ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भूतपूर्व इत्यपि सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दोनों पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಮ್ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदे इसको यहाँ जोड़ा गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೆ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಹಾರ್ಯ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस उत्तरपद को पूर्व इस पद के साथ अन्वय किया गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಉತ್ತರಪದವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಈ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च उत्तरपदं पूर्व इत्यनेन सह अन्वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है - पूर्व शब्द के उत्तरपद रहते भूतपूर्ववाची तत्पुरुष समास में पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ- ಪೂರ್ವಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವಾದಾಗ ಭೂತಪೂರ್ವವಾಚಿ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति- पूर्वशब्दे उत्तरपदे भूतपूर्ववाचिनि तत्पुरुषे समासे पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- आढ्यः भूतपूर्वः इस विग्रह में आढ्यपूर्व: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಆಢ್ಯಃ ಭೂತಪೂರ್ವಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆಢ್ಯಪೂರ್ವಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- आढ्यः भूतपूर्वः इति विग्रहे आढ्यपूर्वः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्व शब्द भूतपूर्व अर्थ में है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದವು ಭೂತಪೂರ್ವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वशब्दः भूतपूर्व अर्थे वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व शब्द उत्तरपद भी है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वशब्दः उत्तरपदम्‌ अपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: यहाँ प्रकृत सूत्र से आढ्य इस पूर्वपद को प्रकृति स्वर ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಢ್ಯ ಈ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र प्रकृतसूत्रेण आढ्य इति पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास का अन्त क्या होता है?", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಏನಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "समासस्य अन्तः किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "तुल्य शब्द आद्युदात्त अथवा अन्तोदात्त है?", "Kannada": "ತುಲ್ಯ ಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೋ?", "Sanskrit": "तुल्यशब्दः आद्युदात्तः अन्तोदात्तः वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षशौण्डः इसका विग्रह वाक्य क्या है?", "Kannada": "ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವೇನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अक्षशौण्डः इत्यस्य विग्रहवाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "भौज्योष्णम्‌ यहाँ पूर्वपद को प्रकृति स्वर किस सूत्र से है?", "Kannada": "ಭೌಜ್ಯೋಷ್ಣಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "भौज्योष्णम्‌ इत्यत्र पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं केन विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "वा भुवनम्‌ इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಾ ಭುವನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "वा भुवनम्‌ इति सूत्रस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "भुवनपतिः यहाँ पर भुवन शब्द का स्वर क्या है?", "Kannada": "ಭುವನಪತಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಭುವನಶಬ್ದದ ಸ್ವರವೇನು?", "Sanskrit": "भुवनपतिः इत्यत्र भुवनशब्दस्य कः स्वरः?"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वे भूतपूर्वे इस सूत्र से किसका विधान है?", "Kannada": "ಪೂರ್ವೇ ಭೂತಪೂರ್ವ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "पूर्वे भूतपूर्व इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- गुण को कहने वाले शब्दों के उत्तरपद रहते विस्पष्टादि पूर्वपद को तत्पुरुष समास में प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ - ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾದಿ ಪೂರ್ವಪದಗಳಿಗೆ ಗುಣವಚನದ ಉತ್ತರಪದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- विस्पष्टादीनि पूर्वपदानि गुणवचनेषूत्तरपदेषु प्रकृतिस्वराणि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से पूर्वपद को प्रकृति स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಪದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद विराजमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ .", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहो प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदेषु इसका यहाँ अध्याहार किया गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೇಷು ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಹಾರ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदेषु इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: सूत्र का अर्थ होता है - गुण को कहने वाले शब्दों के उत्तरपद रहते विस्पष्टादि पूर्वपदों को प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ - ಗುಣವಚನಗಳೆಂಬ ಉತ್ತರಪದಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾದೀನಾಂ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति- गुणवचनेषु उत्तरपदेषु विस्पष्टादीनां पूर्वपदानां प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- विस्पष्टं कटुकम्‌ इस विग्रह में यहाँ समास है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ವಿಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕಟುಕಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- विस्पष्टं कटुकम्‌ इति विग्रहे अत्र समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह उत्तरपद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च उत्तरपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृतसूत्र से विस्पष्टम्‌ यहाँ इसका प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण विस्पष्टम्‌ इति अस्य प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विस्पष्ट शब्द गतिरनन्तरः इस सूत्र से आद्युदात्त है।", "Kannada": "ವಿಸ್ಪಷ್ಟ ಶಬ್ದವು ಗತಿನಂತರಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विस्पष्टशब्दः गतिरनन्तरः इति सूत्रेण आद्युदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे विस्पष्टकटुकम्‌ यहाँ पर विस्पष्ट शब्द आद्युदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಕಟುಕಮ್ ನ ವಿಸ್ಪಷ್ಟ ಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ विस्पष्टकटुकम्‌ इत्यत्र विस्पष्टशब्दः आद्युदात्तः एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'विशेष- विस्पष्टकटुकम्‌ यहाँ कर्मधारय समास नहीं है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ವಿಸ್ಪಷ್ಟಕಟುಕಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विशेषः- विस्पष्टकटुकम्‌ इत्यत्र न कर्मधारयसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारयसमास विशेष्य और विशेषण के मध्य में होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸವು ವಿಶೇಷ್ಯ - ವಿಶೇಷಣಗಳ ಮಧ್ಯೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारयसमासः विशेष्यविशेषणयोः मध्ये भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विस्पष्टम्‌ यह कटुक का प्रवृत्तिनिमित्त कटुकत्व है, उसका विशेषण है, कटुक का नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಮ್ ಇದು ಕಟುಕದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ ಕಟುಕತ್ವ , ಅದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ, ಕಟುಕದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र विस्पष्टम्‌ इति कटुकस्य यत्‌ प्रवृत्तिनिमित्तं कटुकत्वं, तस्य विशेषणं, न तु कटुकस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ सामान्य समास ही स्वीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಮಾಸವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः अत्र सामान्यसमासः एव स्वीकर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- पूर्वपद स्थित कुमार शब्द को भी कर्मधारय समास में प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂರ್ವಪದದಲ್ಲಿರುವ ಕುಮಾರಶಬ್ದವು ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- पूर्वपदस्थः कुमारशब्दः कर्मधारये समासे प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से पूर्वपद को प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहो प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रज्यावमकन्पापवत्सु भावे कर्मधारये इस सूत्र से कर्मधारये इस पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಶ್ರಜ್ಯಾವಮಕನ್ಪಾಪವತ್ಸು ಭಾವೆ ಕರ್ಮಧಾರಯೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯೆ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रज्यावमकन्पापवत्सु भावे कर्मधारये इति सूत्रात्‌ कर्मधारये इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है कर्मधारय समास में पूर्वपद कुमार शब्द को प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಕುಮಾರ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति कर्मधारये समासे पूर्वपदस्य कुमारशब्दस्य प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कुमारी च इयं कुलटा इस विग्रह में कर्मधारय समास में कुमारी इसका पुंवद्‌भाव करने पर कुमार कुलटा यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕುಮಾರೀ ಚ ಇಯಂ ಕುಲಟಾ ಈ ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸೆ ಕುಮಾರೀ ಇದರ ಪುಂವದ್ಭಾವದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಕುಲಟಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कुमारी च इयं कुलटा इति विग्रहे कर्मधारयसमासे कुमारी इत्यस्य पुंवद्भावे कुमारकुलटा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तोदात्त कुमार शब्द यहाँ पूर्वपद है।", "Kannada": "ಅಂತೋದಾತ್ತ ಕುಮಾರಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्तोदात्तः कुमारशब्दः अत्र पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से कुमारश्रमण यहाँ पर कुमार शब्द भी अन्तोदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕುಮಾರಶ್ರಮಣ ಇಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಶಬ್ದವು ಕೂಡ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण कुमारश्रमण इत्यत्र कुमारशब्दः अपि अन्तोदात्तः एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- द्विगु समास में इगन्त आदि उत्तरपद रहते पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प करके प्रकृत्तिस्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಗಂತಾದಿ ಉತ್ತರಪದಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಪದದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- द्विगौ समासे इगन्तादिषु उत्तरपदेषु पूर्वपदस्थः बहुशब्दः अन्यतरस्यां प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इगन्तकालकपालभगालशरावेषु द्विगो इस सूत्र से इगन्तकालकपालभगालशरावेषु और द्विगौ इन दोनों पदों की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಇಗಂತಕಾಲಕಪಾಲಭಗಾಲಶರಾವೇಷು ದ್ವಿಗೌ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಗಂತಕಾಲಕಪಾಲಭಗಾಲಶರಾವೇಷು ಇತಿ ದ್ವಿಗೌ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इगन्तकालकपालभगालशरावेषु द्विगौ इति सूत्रात्‌ इगन्तकालकपालभगालशरावेषु इति द्विगौ इति च पदद्वयम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहो प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಮ್ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदेषु इस पद को यहाँ जोड़ा गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೇಷು ಎಂಬ ಪದವು ಅಧ್ಯಾಹಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदेषु इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है द्विगुसमास में इगन्त, काल, कपाल, भगाल, वेदाध्ययन ३४५ (पुतक२) 44४g ३४५ ( पुस्तक-१ ) शराव इनके उत्तरपद रहते पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प करके प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ದ್ವಿಗುಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇಗಂತಕಾಲಕಪಾಲಭಗಾಲಶರಾವೇಷು ಉತ್ತರಪದಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಬಹುಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति द्विगुसमासे इगन्तकालकपालभगालशरावेषु उत्तरपदेषु पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य अन्यतरस्यां प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ काल शब्द से कालवाचक शब्दों का ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲಶಬ್ದದಿಂದ ಕಾಲವಾಚಕಶಬ್ದಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कालशब्देन कालवाचकस्य शब्दस्य ग्रहणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- बह्वरत्निः- बहवः अरत्नयः प्रमाणम्‌ अस्य इस विग्रह में तद्धित अर्थ में तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च इस सूत्र से द्विगुसमास करने पर बह्वरत्निः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಬಹ್ವರತ್ನಿಃ - ಬಹವಃ ಅರತ್ನಯಃ ಪ್ರಮಾಣಮ್ ಅಸ್ಯ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೆ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಹ್ವರತ್ನಿಃ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- बह्वरत्निः- बहवः अरत्नयः प्रमाणम्‌ अस्य इति विग्रहे तद्धितार्थ तद्धितार्थात्तरपदसमाहारे च इति सूत्रेण द्विगुसमासे बह्वरत्निः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपद बहु शब्द है, और उत्तरपद इगन्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಬಹುಶಬ್ದವಾಗಿದೆ , ಉತ್ತರಪದವು ಇಗಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदं बहुशब्दः, उत्तरपदं च इगन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृतसूत्र से यहाँ पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प से प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಬಹುಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पक्ष में अनुदात्तस्वर होता है।", "Kannada": "ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पक्षे अनुदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बहु+अरत्निः इस अवस्था में यण आदेश करने पर बह्वरत्निः यह शब्द बनता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬಹು + ಅರತ್ನಿಃ ಈ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಣ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಬಹುರತ್ನಿಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र बहु+अरत्निः इत्यवस्थायां यणादेशे बह्वरत्निः इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु यण आदेश होने से प्रकृति स्वर पक्ष में उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोऽनुदात्तस्य इस सूत्र से स्वरित स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಯಣ್ ಆದೇಶವಾಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತಸ್ವರಿತಯೋರ್ಯಣಃ  ಸ್ವರಿತೋನುದಾತ್ತಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ವರಿತ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु यणादेशत्वात्‌ प्रकृतिस्वरपक्षे उदात्तस्वरितयोर्यणः स्वरितोऽनुदात्तस्य इति सूत्रेण स्वरितस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे बह्व॑रत्निः, बह्वरत्निः ये दो रूप प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬಹ್ವರತ್ನಿಃ, ಬಹ್ವರತ್ನಿಃ ಈ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ बह्व॑रत्निः, बह्वरत्निः इति रूपद्वयं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुमास्यः- बहून्‌ मासान्‌ भृतः इस विग्रह में तद्धित अर्थ में द्विगुसमास करने पर और यप्‌ प्रत्यय करने पर बहुमास्यः यह रूप होता है।", "Kannada": "ಬಹುಮಾಸ್ಯಃ - ಬಹೂನ್ ಮಾಸಾನ್ ಭೃತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಮತ್ತು ಯಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಬಹುಮಾಸ್ಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुमास्यः- बहून्‌ मासान्‌ भृतः इति विग्रहे तद्धितार्थे द्विगुसमासे यप्प्रत्यये बहुमास्यः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बहु शब्द पूर्वपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಪದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र बहुशब्दः पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्तरपद कालवाचक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಕಾಲವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदञ्च कालवाचकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से यहाँ पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प से प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಬಹುಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पक्ष में अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पक्षे अनुदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके ह्वारा बहुमास्यः, बहुमास्यः ये दो रूप बनते है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬಹುಮಾಸ್ಯಃ , ಬಹುಮಾಸ್ಯಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तेन बहुमास्यः, बहुमास्यः इति रूपद्वयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुकपालः- बहुषु कपालेषु संस्कृतः इस विग्रह में द्विगुसमास में बहुकपाल: यह रूप होता है।", "Kannada": "ಬಹುಷು ಕಪಾಲೇಷು ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಪಾಲಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुकपालः- बहुषु कपालेषु संस्कृतः इति विग्रहे द्विगुसमासे बहुकपालः इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अन्तोदात्त बहु शब्द पूर्वपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾದ ಬಹು ಶಬ್ದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अन्तोदात्तः बहुशब्दः पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्तरपद कपाल शब्द है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಕಪಾಲ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदञ्च कपालशब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से यहाँ पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प से प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಬಹುಶಬ್ದಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पक्ष में अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पक्षे अनुदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा बहुक॑पालः, बहुकपालः ये दो रूप प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬಹುಕಪಾಲಃ,ಬಹುಕಪಾಲಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तेन बहुक॑पालः, बहुकपालः इति रूपद्वयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुभगालः- बहुषु भगालेषु संस्कृतः इस विग्रह में द्विगुसमास करने पर बहुभगालः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಬಹುಷು ಭಗಾಲೇಷು ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಗಾಲಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुभगालः- बहुषु भगालेषु संस्कृतः इति विग्रहे द्विगुसमासे बहुभगालः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अन्तोदात्त बहु शब्द पूर्वपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾದ ಬಹು ಶಬ್ದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अन्तोदात्तः बहुशब्दः पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्तरपद भगाल शब्द है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಭಗಾಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदञ्च भगालशब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से यहाँ पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प से प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಬಹುಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पक्ष में अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पक्षे अनुदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे बहुभंगालः, बहुभगालः ये दो रूप होते हैं।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬಹುಭಗಾಲಃ,ಬಹುಭಗಾಲಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तेन बहुभ॑गालः, बहुभगालः इति रूपद्वयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुशरावः- बहुषु शरावेषु संस्कृतः इस विग्रह में द्विगुसमास करने पर बहुशरावः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಬಹುಷು ಶರಾವೇಷು ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಶರಾವಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुशरावः- बहुषु शरावेषु संस्कृतः इति विग्रहे द्विगुसमासे बहुशहावः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अन्तोदात्त बहु शब्द पूर्वपद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾದ ಬಹುಶಬ್ದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अन्तोदात्तः बहुशब्दः पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्तरपद शराव शब्द है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಶರಾವ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदञ्च शरावशब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से यहाँ पूर्वपद बहु शब्द को विकल्प से प्रकृति स्वर अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಬಹುಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರ ಮತ್ತು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अत्र पूर्वपदस्य बहुशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पक्ष में अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पक्षे अनुदात्तस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे बहुभ॑गालः, बहुभगालः ये दो रूप बनते है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬಹುಭಗಾಲಃ,ಬಹುಭಗಾಲಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तेन बहुभ॑गालः, बहुभगालः इति रूपद्वयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- कार्तकौजपादि जो द्वन्द्व समासवाले शब्द उनके पूर्वपद को भी प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಿಯ ಯಾವ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದ ಶಬ್ದಗಳಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- कार्तकौजपादयो ये द्वन्द्वास्तेषु पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजन्यबहुवचनद्वन्द्वेऽन्धकवृष्णिषु इस सूत्र से द्वन्द्वे इस पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ರಾಜನ್ಯಬಹುವಚನದ್ವಂದ್ವೆಂಧಕವೃಷ್ಣಿಷು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಂದ್ವೆ ಎಂಬ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राजन्यबहुवचनद्वन्द्वेऽन्धकवृष्णिषु इति सूत्रात्‌ द्वन्द्वे इति पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है - कार्तकौजपादि के ढृन्द्व॒ समास में पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಿಗಳ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति- कार्तकौजपादीनां द्वन्द्वे पूर्वपदं प्रकृत्या भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ कार्तकौजपादि शब्दों के मध्य में जो द्वन्द्व समास सिद्ध है, उनमें पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಕಾರ್ತಕೌಂಜಪಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆಯೋ , ಅದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ कार्तकौजपादिशब्दानां मध्ये ये द्वन्द्वसमासनिष्पन्नाः तेषां पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः भवति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कृतस्य अपत्यम्‌ इस अर्थ में कृत शब्द से अणू प्रत्यय करने पर कार्त: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕೃತ್ಯಸ್ಯ ಅಪತ್ಯಮ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೃತ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ  ಕಾರ್ತಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कृतस्य अपत्यम्‌ इत्यर्थ कृतशब्दात्‌ अण्प्रत्यये कार्तः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुजपस्य अपत्यम्‌ इस अर्थ में कुजप शब्द से अण्‌ प्रत्यय करने पर कौजप: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಕುಜಪಸ್ಯ ಅಪತ್ಯಮ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕುಜಪ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಕೌಜಪಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुजपस्य अपत्यम्‌ इत्यर्थ कुजपशब्दात्‌ अण्प्रत्यये कौजपः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों शब्द अण्प्रत्ययान्त है।", "Kannada": "ಎರಡು ಶಬ್ದಗಳು ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शब्दद्वयम्‌ अण्प्रत्ययान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कार्तश्च कौजपश्च इस विग्रह में हन्द्वदसमास करने पर कार्तकौजपौ यह रूप है।", "Kannada": "ಕಾರ್ತಶ್ಚ ಕೌಜಪಶ್ಚ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಕಾರ್ತಿಕೌಜಪಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कार्तश्च कौजपश्च इति विग्रहे द्वन्द्वसमासे कार्तकौजपौ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वन्द्वसमास होने से प्रकृत सूत्र से कार्त इस पूर्वपद को अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಾರ್ತ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वन्द्वसमासत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण कार्त इति पूर्वपदम्‌ अन्तोदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विस्पष्टादीनि गुणवचनेषु  इस सूत्र से किसका विधान है?", "Kannada": "ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾದೀನಿ ಗುಣವಚನೇಷು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "विस्पष्टादीनि गुणवचनेषु इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "विस्पष्ट शब्द आद्युदात्त अथवा अन्तोदात्त है?", "Kannada": "ವಿಸ್ಪಷ್ಟ ಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೋ?", "Sanskrit": "विस्पष्टशब्दः आद्युदात्तः अन्तोदात्तः वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस समास में पूर्वपद कुमार शब्द को प्रकृति स्वर होता है?", "Kannada": "ಯಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಕುಮಾರಶಬ್ದವನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "कस्मिन्‌ समासे पूर्वपदस्य कुमारशब्दस्य प्रकृतिस्वरः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "'कुमारश्च' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिए?", "Kannada": "ಕುಮಾರಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ?", "Sanskrit": "कुमारश्च इति सूत्रस्य उदाहरणमेकं दीयताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुमास्य यहाँ पर पूर्वपद को प्रकृतिस्वर किस सूत्र से होती है?", "Kannada": "ಬಹುಮಾಸ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "बहुमास्य इत्यत्र पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं केन सूत्रेण विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "कार्तकौजपादयश्च यह सूत्र किसका विधान करता है?", "Kannada": "ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಯಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "कार्तकौजपादयश्च इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "कार्त इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಕಾರ್ತ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "कार्त इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी तदर्थ (६.२.४३ ) सूत्र का अर्थ- चतुर्थी पूर्वपद को चतुर्थ्यन्तार्थ के उत्तर पद रहते प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥ (೬.೨.೪೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಚತುರ್ಥೀ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಯಾವ ತದ್ವಾಚಿ ಉತ್ತರಪದವು  ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थी तदर्थ(६.२.४३) सूत्रार्थः- चतुर्थ्यन्तार्थाय यत्तद्वाचिन्युत्तरपदे चतुर्थ्यन्तं प्रकृत्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या-विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तदर्थे यह सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ತದರ್ಥೈದು ಸಪ್ತಮ್ಯರ್ಥ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदर्थ इति सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी यह प्रत्यय का ग्रहण है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥಿ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಗ್ರಹಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थी इति प्रत्ययस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय ग्रहण करने से “तदन्ता: ग्राह्याः' इस न्याय से उसके ग्रहण करने में चतुर्थ्यन्त यह हे।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ \" ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तग्रहणे चतुर्थ्यन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है, चतुर्थ्यन्त पूर्वपद को चतुर्थ्यन्त उत्तरपद रहते प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಉತ್ತರಪದವು ಇದ್ದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति चतुर्थ्यन्तं पूर्वपदं तदर्थे उत्तरपदे प्रकृत्या भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्‌ शब्द से यहाँ चतुर्थ्यन्तार्थ कहलाता है।", "Kannada": "ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ತ್ಯಂತಾರ್ಥವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्छब्देनात्र चतुर्थ्यन्तार्थः उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः तदर्थ इसका चतुर्थ्यन्तार्थ के लिए यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತದರ್ಥ ಇದರ ಚತುರ್ತ್ಯಂತಾರ್ಥಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಈ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तदर्थ इत्यस्य चतुर्थ्यन्तार्थाय इदम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यूपाय दारु इस विग्रह में यूपदारु यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯಃ - ಯೂಪಾಯ ದಾರು ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಯೂಪದಾರು ಎಂಬ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- यूपाय दारु इति विग्रहे यूपदारु इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यूपाय यह चतुर्थ्यन्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯೂಪಾಯ ಇದು ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यूपाय इति चतुर्थ्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थ्यन्त यूप इसका जो अर्थ है वह उस शब्द से कहते है।", "Kannada": "ಚತುರ್ತ್ಯಂತಸ್ಯ ಯೂಪ ಇದರ ಯಾವ ಅರ್ಥವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थ्यन्तस्य यूप इत्यस्य यः अर्थः सः तच्छब्देन उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस यूप के लिए यह लकडी है।", "Kannada": "ಆ ಯೂಪಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मै यूपाय इदं दारु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः दारु यह तदर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದಾರು ಎಂಬ ತದರ್ಥವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः दारु इति तदर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार यूपदारु यहाँ पूर्वपद यूपाय यह चतुर्थ्यन्त पद है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯೂಪದಾರು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಯೂಪ ಎಂಬ ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं यूपदारु इत्यत्र पूर्वपदं यूपाय इति चतुर्थ्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिए दारु यह उत्तरपद है।", "Kannada": "ತದರ್ಥಃ ದಾರು ಇದು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदर्थः दारु उत्तरपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से यूपदारु यहाँ पर यूप इस पूर्वपद में प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಯೂಪದಾರು ಇಲ್ಲಿ ಯೂಪ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रे यूपदारु इत्यत्र यूप इति पूर्वपदे प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यूप शब्द आद्युदात्त होता है।", "Kannada": "ಯೂಪ ಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यूपशब्दः आद्युदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यूपदारु यहाँ समास के होने पर भी प्रकृत सूत्र से यूप शब्द आद्युदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯೂಪದಾರು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದ್ದರು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಯೂಪಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः यूपदारु इत्यत्र समासे सत्यपि प्रकृतसूत्रेण यूपशब्दः आद्युदात्तः एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'विशेष- तदर्थ शब्द से यहाँ प्रकृति विकृति भाव का ही ग्रहण है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ತದರ್ಥ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೃತಿ ಭಾವಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- तदर्थशब्देन अत्र प्रकृतिविकृतिभावः एव गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे रन्धनाय स्थाली इत्यादि में स्थाली रन्धन के लिए उसके अर्थ के लिए नहीं हो सकती है, क्योंकि यहाँ रन्धन स्थाली के मध्य में प्रकृति विकृति भाव नहीं है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ರಂಧನಾಯ ಸ್ಥಾಲಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಲಿ ರಂಧನಕ್ಕಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ , ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ರಂಧನ  ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೃತಿ ಭಾವಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन रन्धनाय स्थाली इत्यादौ स्थाली रन्धनस्य तदर्था भवितुं नार्हति यतः अत्र रन्धनस्थाल्योः मध्ये प्रकृतिविकृतिभावः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- अर्थ शब्द उत्तर पद रहते चतुर्थ्यन्त पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅರ್ಥ ಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವಾದಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- अर्थशब्दे उत्तरपदे चतुर्थ्यन्तं पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में एक ही पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे एकमेव पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी तदर्थे इस सूत्र से चतुर्थी इस पद की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थी तदर्थ इति सूत्रात्‌ चतुर्थी इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी यह प्रत्यय का ग्रहण है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಗ್ರಹಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थी इति प्रत्ययस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्त ग्रहण करने में चतुर्थ्यन्त होती है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ \" ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तग्रहणे चतुर्थ्यन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: सूत्र का अर्थ होता है - चतुर्थ्यन्त पूर्वपद को अर्थ उत्तरपद रहते प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಉತ್ತರಪದವು ಇದ್ದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति - चतुर्थ्यन्तं पूर्वपदं अर्थ उत्तरपदे प्रकृत्या भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- मात्रे इदम्‌ इस विग्रह में मात्रार्थम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಮಾತ್ರೆ ಇದಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾರ್ಥಮ್ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- मात्रे इदम्‌ इति विग्रहे मात्रार्थम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मात्रार्थम्‌ यहाँ पर अर्थ शब्द उत्तरपद में है।", "Kannada": "ಮಾತ್ರಾರ್ಥಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "मात्रार्थम्‌ इत्यत्र अर्थशब्दः उत्तरपदे वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: प्रकृत सूत्र से मात्रार्थम्‌ यहाँ पर समास के होने पर भी पूर्वपद मातृ शब्द को अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಾತ್ರಾರ್ಥಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಿದ್ದರೂ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಮಾತೃ ಶಬ್ದವು ಅಂತೋದತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण मात्रार्थम्‌ इत्यत्र समासे सत्यपि पूर्वपदं मातृशब्दः इति अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्ते च (६.२.४५ ) सूत्र का अर्थ- क्तान्त शब्द उत्तरपद रहते भी चतुर्थ्यन्त पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಕ್ತೆ ಚ (೬.೨.೪೫) ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ - ಕ್ತಾಂತ ಶಬ್ದದ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದರೂ ಚತುರ್ತ್ಯಂತದ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्ते च(६.२.४५) सूत्रार्थः- क्तान्ते च उत्तरपदे चतुर्थ्यन्तं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी तदर्थे इस सूत्र से चतुर्थी इस पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥೇ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚತುರ್ಥೀ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "चतुर्थी तदर्थे इति सूत्रात्‌ चतुर्थी इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी इससे प्रत्यय का ग्रहण है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ಈ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थी इति प्रत्ययस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्त ग्रहण में चतुर्थ्यन्त होती है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ \" ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ತದಂತವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तग्रहणे चतुर्थ्यन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्ते क्त प्रत्यय करने पर यह अर्थ है।", "Kannada": "ಕ್ತೆ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಹಾಕಿದಾಗ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्ते क्तप्रत्यये इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्तविधि में क्तान्त यह रूप होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ ಎಂಬ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ತಾಂತ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तविधौ क्तान्ते इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदे इसका यहाँ अध्याहार किया गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೆ ಇದರ ಅಧ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है - क्तान्त उत्तरपद रहते चतुर्थ्यन्त पूर्वपद को प्रकृतत स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति - क्तान्ते उत्तरपदे चतुर्थ्यन्तस्य पूर्वपदं प्रकृत्या भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- गोभ्यः हितम्‌ इस विग्रह में चतुर्थी तदर्थार्थवलिहितसुखरक्षितैः इस सूत्र से चतुर्थीतत्पुरुष समास होने पर गोहितम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ಅರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಗೋಭ್ಯಃ ಹಿತಮ್ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥಾರ್ಥವಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚತುರ್ಥೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಗೋಹಿತಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- गोभ्यः हितम्‌ इति विग्रहे चतुर्थी तदर्थार्थवलिहितसुखरक्षितैः इति सूत्रेण चतुर्थीतत्पुरुषसमासे गोहितम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपद गवे यह चतुर्थ्यन्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಗವೆ ಎಂಬುದು ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदं गवे इति चतुर्थ्यन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्तरपद हितम्‌ यह क्त प्रत्ययान्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವಾದ ಹಿತಮ್ ಎಂಬುವುದು ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदं च हितम्‌ इति क्तप्रत्ययान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से गोहितम्‌ यहाँ समास होने पर भी गो यहाँ इसका प्रकृतिस्वर ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋಹಿತಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಗೋ ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण गोहितम्‌ इत्यत्र समासे सत्यपि गो इति अस्य प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे गो शब्द अन्तोदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗೋ ಶಬ್ದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन गोशब्दः अन्तोदात्तः एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अश्व॑हितम्‌, मनुष्य॑हितम्‌, गोरक्षितम्‌ अश्व॑रक्षितम्‌ इत्यादि में भी होता है।", "Kannada": "ಅಂತೆಯೇ ಅಶ್ವಹಿತಮ್, ಮನುಷ್ಯಹಿತಮ್, ಗೋರಕ್ಷಿತಮ್, ಅಶ್ವರಕ್ಷಿತಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕೂಡ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अश्व॑हितम्‌, म॒नुष्य॑हितम्‌, गोरक्षितम्‌ अश्व॑रक्षितम्‌ इत्यादौ अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारयोऽनिष्ठा सूत्र का अर्थः- कर्मधारय समास में क्तान्त उत्तरपद रहते अनिष्ठान्त पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರಯೋ ನಿಷ್ಠಾ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿರುವಾಗ ಅನಿಷ್ಟಾಂತ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारयोऽनिष्ठा सूत्रार्थः- कर्मधारये समासे क्तान्ते उत्तरपदे अनिष्ठान्तं पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारय यह सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರಯೇ ಇದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारये इति सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो निष्ठा नहीं है वह अनिष्ठा।", "Kannada": "ನಿಷ್ಠೆ ಎಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೋ ಅದೇ ಅನಿಷ್ಠಾ .", "Sanskrit": "न निष्ठा इति अनिष्ठा।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्ते च इस सूत्र से क्ते इस पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಕ್ತೆ ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ತೆ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्ते च इति सूत्रात्‌ क्ते इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ताः ग्राह्याः इस न्याय से तदन्तविधि में क्तान्ते यह रूप होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ \" ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ತಾಂತೆ ಈ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तविधौ क्तान्ते इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्ठा इससे क्त प्रत्यय का और क्तवतु प्रत्यय का परामर्श है।", "Kannada": "ನಿಷ್ಠಾ ಇದರಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಕ್ತವತು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪರಾಮರ್ಶವಿದೆ.", "Sanskrit": "निष्ठा इत्यनेन क्तप्रत्ययस्य क्तवतुप्रत्ययस्य च परामर्शः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्तक्तवतू निष्ठा यह सूत्र यहाँ प्रमाण है।", "Kannada": "ಕ್ತಕ್ತವತೂ ನಿಷ್ಠಾ ಈ ಸೂತ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्तक्तवतू निष्ठा इति सूत्रमत्र प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्ठा यह प्रत्यय होने से प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्तविधि में निष्ठान्त यह रूप होता है।", "Kannada": "ನಿಷ್ಠಾ ಈ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠಾಂತ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निष्ठा इति प्रत्ययत्वात्‌ प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तविधौ निष्ठान्तम्‌ इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अनिष्ठा इसका अनिष्ठान्त यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಿಷ್ಠಾ ಇದರ ಅನಿಷ್ಠಾಂತ ಈ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अतः अनिष्ठा इत्यस्य अनिष्ठान्तम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तर पदे इसका यहाँ अध्याहार किया गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೆ ಇದರ ಅಧ್ಯಾಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है - क्तान्त उत्तरपद रहते अनिष्ठान्त पूर्वपद को प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಅನಿಷ್ಠಾಂತ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति - क्तान्ते उत्तरपदे अनिष्ठान्तस्य पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- श्रेणिः च असौ कृतः इस विग्रह में श्रेण्यादयः कृतादिभिः इस सूत्र से कर्मधारय समास करने पर बहुवचन में श्रेणिकृता: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯಃ - ಶ್ರೇಣಿಃ ಚ ಅಸೌ ಕೃತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣ್ಯಾದಯಃ ಕೃತಾದಿಭಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ ಹಾಕಿದಾಗ ಬಹುವಚನೆ ಶ್ರೇಣಿಕೃತಾಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- श्रेणिः च असौ कृतः इति विग्रहे श्रेण्यादयः कृतादिभिः इति सूत्रेण कर्मधारयसमासे बहुवचने श्रेणिकृताः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपद श्रेणि शब्द है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಶ್ರೇಣಿಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदं श्रेणिशब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रेणि यह क्त प्रत्ययान्त भी नहीं है और क्तवतु प्रत्ययान्त भी नहीं है।", "Kannada": "ಶ್ರೇಣಿ ಇದು ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವೂ ಆಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ತವತೂ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವೂ ಆಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "श्रेणि इति क्तप्रत्ययान्तमपि नास्ति क्तवतुप्रत्ययान्तमपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पूर्वपद यहाँ अनिष्ठान्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅನಿಷ್ಠಾಂತವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः पूर्वपदम्‌ अत्र अनिष्ठान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्तरपद क्त प्रत्ययान्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदं च क्तप्रत्ययान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से श्रेणिकृताः यहाँ समास होने पर भी श्रेणि शब्द को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಶ್ರೇಣಿಕೃತಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಿದ್ದರೂ ಶ್ರೇಣಿ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण श्रेणिकृताः इत्यत्र समासे सत्यपि श्रेणिशब्दः प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रेणि शब्द का आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿ ಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रेणिशब्दस्य आद्युदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे श्रेणिकृताः यह रूप होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಶ್ರೇಣಿಕೃತಾಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन श्रेणिकृताः इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ऊककृताः, पूगकृताः इत्यादि में भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಊಕಕೃತಾಃ, ಪೂಗಕೃತಾಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवम्‌ ऊककृताः, पूगकृताः इत्यादौ अपि बोद्धव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊक्‌ शब्द और पूग शब्द अन्तोदात्त है।", "Kannada": "ಊಕ್ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಪೂಗ ಶಬ್ದದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऊक्शब्दः पूगशब्दश्च अन्तोदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- कर्मधारय समास में ही इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषः- कर्मधारयसमासे एव अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य जगह नही।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಕಡೆ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न अन्यत्र।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे श्रेणिकृताः यहाँ पर यदि श्रेण्या कृताः इस विग्रह में तृतीयातत्पुरुष समास स्वीकार करते तो कर्मधारय समास के अभाव से प्रकृत सूत्र से श्रेणि यहाँ पर प्रकृति स्वर नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಶ್ರೇಣಿಕೃತಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ಶ್ರೇಣಿ ಕೃತಾಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಃ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಆಗ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶ್ರೇಣಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा श्रेणिकृताः इत्यत्रैव यदि श्रेण्या कृताः इति विग्रहे तृतीयातत्पुरुषसमासः स्वीक्रियते तर्हि कर्मधारयसमासाभावात्‌ प्रकृतसूत्रेण श्रेणि इति अत्र प्रकृतिस्वरः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु पूर्वपद अनिष्ठान्त ही होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪೂರ್ವಪದವು ಅನಿಷ್ಠಾಂತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च पूर्वपदम्‌ अनिष्ठान्तमेव भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृताकृतम्‌ यहाँ पर कृतञ्च तत्‌ अकृतम्‌ इस विग्रह में कर्मधारय समास करने पर कृताकृतम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಕೃತಾಕೃತಮ್ ಇಲ್ಲಿ  ಕೃತಂಚ ತತ್ ಅಕೃತಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೃತಾಕೃತಮ್ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृताकृतम्‌ इत्यत्र कृतञ्च तत्‌ अकृतम्‌ इति विग्रहे कर्मधारयसमासे कृताकृतम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कर्मधारय समास है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कर्मधारयसमासः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपद क्त प्रत्ययान्त भी है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदं क्तप्रत्ययान्तमपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से कताकृतम्‌ यहाँ पर कृत इस पूर्वपद को प्रकृतिस्वर नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಕತಾಕೃತಮ್ ಈ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण कताकृतम्‌ इत्यत्र कृत इति पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- कर्मवाचि क्तान्त उत्तरपद रहते तृतीयान्त पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕರ್ಮವಾಚಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿರುವಾಗ ತೃತೀಯಾಂತ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- कर्मवाचिनि क्तान्ते उत्तरपदे तृतीयान्तं पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्ते च इस सूत्र से क्ते इस पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಕ್ತೆ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ತೆ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्ते च इति सूत्रात्‌ क्ते इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय ग्रहण करने पर तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्तविधि में क्तान्ते यह रूप होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ \" ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಚತುರ್ತ್ಯಂತವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तविधौ क्तान्ते इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपद सामर्थ्य से उत्तरपदे इस पद का यहाँ अध्याहार किया गया है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪದದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಉತ್ತರಪದೆ ಈ ಪದದ ಅಧ್ಯಾಹಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपदसामर्थ्यात्‌ उत्तरपदे इति पदम्‌ अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है - कर्मवाचि क्तान्त उत्तरपद रहते तृतीयान्त पूर्वपद को प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ - ಕರ್ಮವಾಚಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿರುವಾಗ ತೃತೀಯಾಂತ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति - कर्मवाचिनि क्तान्ते उत्तरपदे तृतीयान्तस्य पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अहिना हतः इस विग्रह में तृतीयातत्पुरुष समास होने पर अहिहतः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಅಹಿನಾ ಇತಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಹಿಹಿತಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अहिना हतः इति विग्रहे तृतीयातत्पुरुषसमासे अहिहतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हन्‌-धातु से कर्म में क्त प्रत्यय करने पर हतः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಹನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮಣಿಯ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हन्‌-धातोः कर्मणि क्तप्रत्यये हतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उत्तरपद यहाँ कर्मवाचक क्त प्रत्ययान्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವಾಚಕ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः उत्तरपदमत्र कर्मवाचकं क्तप्रत्ययान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पूर्वपद तृतीयान्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದವು ತೃತೀಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपदं च तृतीयान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से अहिहतः यहाँ पर अहि शब्द को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಹಿಹತಃ ಇಲ್ಲಿ ಅಹಿ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अहिहतः इत्यत्र अहिशब्दः प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अन्तोदात्त ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अन्तोदात्तः एव तिष्ठति|"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा अहिह॑तः ही प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಹಿಹತಃ ಇದೇ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अहिह॑तः एवं प्रयोगो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार नखनिर्भिन्नः, दात्र॑लूनः इत्यादि में भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ನಖನಿರ್ಭಿನ್ನಃ , ದಾತ್ರಲೂನಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು .", "Sanskrit": "एवं नखनिर्भिन्नः, दात्र॑लूनः इत्यादौ अपि बोद्धव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी तदर्थे' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "चतुर्थी तदर्थ इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यूपदारु' इसका विग्रह वाक्य क्या है?", "Kannada": "ಯೂಪದಾರು ಈ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವೇನು?", "Sanskrit": "यूपदारु इत्यस्य विग्रहवाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "मात्रार्थम्‌ यहाँ पर पूर्वपद मातृ शब्द किस सूत्र से अन्तोदात्त होता है?", "Kannada": "ಮತ್ರಾರ್ಥಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಮಾತೃಶಬ್ದವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಂದಿದೆ?", "Sanskrit": "मात्रार्थम्‌ इत्यत्र पूर्वपदं मातृशब्दः केन सूत्रेण अन्तोदात्तः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "मात्रर्थम्‌ इसका विग्रह वाक्य क्या है?", "Kannada": "ಮಾತ್ರಾರ್ಥಮ್ ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವೇನು?", "Sanskrit": "मात्रर्थम्‌ इत्यस्य विग्रहवाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "क्तान्त उत्तरपद रहते किस सूत्र से चतुर्थ्यन्त को प्रकृत्ति स्वर होता है?", "Kannada": "ಕ್ತಾಂತೆ ಚ ಉತ್ತರಪದೆ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "क्तान्ते च उत्तरपदे केन सूत्रेण चतुर्थ्यन्तं प्रकृत्या भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रेणिकृताः यहाँ पर कौन सा समास स्वीकार करते है, तो पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है?", "Kannada": "ಶ್ರೇಣಿಕೃತಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "श्रेणिकृताः इत्यत्र कः समासः स्वीक्रियते चेत्‌ पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "निष्ठा संज्ञा किस-किस की होती है?", "Kannada": "ಯಾವುದಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠಾಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कयोः निष्ठासंज्ञा भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "कब तृतीयान्त पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है?", "Kannada": "ತೃತೀಯಾಂತವಾದ ಪೂರ್ವಪದವು ಯಾವಾಗ ಪೂರ್ವಪದವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कदा तृतीयान्तं पूर्वपदं प्रकृत्या भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "नखनिर्भिन्नः यहाँ पर पूर्वपद को प्रकृतिस्वर किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ನಖನಿರ್ಭಿನ್ನಃ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವು ಯಾವಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "नखनिर्भिन्नः इत्यत्र पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं केन सूत्रेण?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- कर्मवाची क्तान्त उत्तरपद रहते पूर्वपदस्थ अव्यवहित गति को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕರ್ಮವಾಚಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಗತಿನಂತರವಿರುವ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- कर्मवाचिनि क्तान्ते उत्तरपदे गतिरनन्तरः पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- विधिसूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृति स्वर का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गति: यह प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಗತಿಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गतिः इति प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनन्तरः यह भी प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಅನಂತರಃ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनन्तरः इत्यपि प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनन्तर: इसका अव्यवहित यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅನಂತರಃ ಇದರ ಅವ್ಯವಹಿತವೆಂಬ ಅರ್ಥವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनन्तरः इत्यस्य अव्यवहितः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीया कर्मणि इस सूत्र से कर्मणि इसकी अनुवृति आती है।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ಕರ್ಮಣಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರ್ಮಣಿ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीया कर्मणि इति सूत्रात्‌ कर्मणि इत्यनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्ते च इस सूत्र से क्ते इस पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಕ್ತೆ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ತೆ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्ते च इति सूत्रात्‌ क्ते इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय ग्रहण करने में तदन्ता: ग्राह्याः इस न्याय से तदन्तविधि में क्तान्ते यह रूप होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದಾಗ \" ತದಂತಾಃ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಎಂಬ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ತಾಂತೆ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययग्रहणे तदन्ताः ग्राह्याः इति न्यायेन तदन्तविधौ क्तान्ते इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की यहाँ अनुवृति आ रही है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदे इसका अध्याहार किया गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೆ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಹಾರ್ಯ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: सूत्र का अर्थ होता है - कर्मवाचि क्तान्त उत्तरपद रहते अव्यवहित गति पूर्वपदस्थ को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕರ್ಮವಾಚಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಗತಿನಂತರವಿರುವ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति - कर्मवाचिनि क्तान्ते उत्तरपदे गतिरनन्तरः पूर्वपदं प्रकृत्या भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- प्रकृतः यहाँ पर कुगतिप्रादयः इस सूत्र से गति समास हुआ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯಃ - ಪ್ರಕೃತಃ ಇಲ್ಲಿ ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗತಿಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- प्रकृतः इत्यत्र कुगतिप्रादयः इति सूत्रेण गतिसमासः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कृत यह क्त प्रत्ययान्त उत्तरपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೃತ ಇದು ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कृत इति क्तप्रत्ययान्तम्‌ उत्तरपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्त प्रत्यय यहाँ कर्म में विहित है।", "Kannada": "ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಣಿಯಲ್ಲಿ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्तप्रत्ययः अत्र कर्मणि विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्त प्रत्ययान्त का अव्यवहित पूर्वपद प्र यह है।", "Kannada": "ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಅವ್ಯವಹಿತ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्तप्रत्ययान्तस्य अव्यवहितं पूर्वपदं प्र इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्र यह गति संज्ञक और आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಪ್ರ ಎನ್ನುವುದು ಗತಿಸಂಜ್ಞಕ ಮತ್ತು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्र इति गतिसंज्ञकः आद्युदात्तश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से प्र यहाँ इसका प्रकृति स्वर है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರ ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण प्र इति अस्य प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस के द्वारा आद्युदात्त होने से प्रकृतः यह रूप ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿರುವದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಃ ಎಂಬ ರೂಪವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन आद्युदात्तत्वात्‌ प्रकृतः इत्येवं रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार प्रहृ॑तः यहाँ पर भी।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಹೃತಃ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ.", "Sanskrit": "एवं प्रहृ॑तः इत्यत्रापि।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के होने पर भी प्रकृतः यहाँ पर प्रकृत सूत्र से प्रकृति स्वर अर्थात्‌ अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಃ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರ ಅಂದರೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासे सत्यपि प्रकृतः इत्यत्र प्रकृतसूत्रेण प्रकृतिस्वरः अर्थात्‌ अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- कतर तथा कतम पूर्वपद को कर्मधारय समास में विकल्प खे प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಕತರ ಮತ್ತು ಕತಮೌ ಈ ಪೂರ್ವಪದವು ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- कतरशब्दः कतमशब्दश्च पूर्वपदं कर्मधारये समासे अन्यतरस्यां प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृतिस्वर का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कतरकतमौ यह प्रथमान्त समस्त पद है।", "Kannada": "ಕತರಕತಮೌ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಸಮಸ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कतरकतमौ इति प्रथमान्तं समस्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईषदन्यतरस्याम्‌ इस सूत्र से अन्यतरस्याम्‌ इस पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಈಷದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईषदन्यतरस्याम्‌ इति सूत्रात्‌ अन्यतरस्याम्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या और पूर्वपदम्‌ इन दो पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति, पूर्वपदम्‌ इति च पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है - कर्मधारय समास में पूर्वपद कतर और कतम शब्द को विकल्प से प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಕತರಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಕತಮಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति - कर्मधारयसमासे पूर्वपदस्य कतरशब्दस्य कतमशब्दस्य च विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- कतर और कतम शब्द अन्तोदात्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಕತರಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಕತಮಶಬ್ದಗಳು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- कतरशब्दः कतमशब्दश्च अन्तोदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कतरश्चासौ कठः इस विग्रह में कर्मधारय समास करने पर कतरकठः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಕತರಶ್ಚಾಸೌ ಕಠಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕತರಕಠಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कतरश्चासौ कठः इति विग्रहे कर्मधारयसमासे कतरकठः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कर्मधारय समास में पूर्वपद कतर शब्द है।", "Kannada": "ಈ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಕತರ ಶಬ್ದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ कर्मधारयसमासे पूर्वपदं कतरशब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से कतर शब्द को विकल्प से प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಕತರಶಬ್ದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण कतरशब्दस्य विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः एक पक्ष में अन्तोदात्त होता है, दूसरे पक्ष में समासस्य से अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ , ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एकस्मिन्‌ पक्षे अन्तोदात्तः भवति, अपरपक्षे च समासान्तः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस के द्वारा कतरक॑ठः और कतरकठः: ये दोनों रूप प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕತರಕಠಃ ಮತ್ತು ಕತರಕಠಃ ಈ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कतरकठः इति, कतरकठः इति च रूपद्वयं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार कतमकठः यहाँ पर भी कतमश्चासौ कठः इस विग्रह में कर्मधारय समास करने पर कतमकठः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕತಮಕಠಃ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕತಮಶ್ಚಾಸೌ ಕಠಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕತಮಕಠಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं कतमकठः इत्यत्रापि कतमश्चासौ कठः इति विग्रहे कर्मधारयसमासे कतमकठः इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी पूर्व के समान कतम शाब्द को प्रकृत सूत्र से विकल्प से प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದವಾದ ಕತಮ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि पूर्ववत्‌ कतमशब्दस्य प्रकृतसूत्रेण विकल्पेन प्रकृतिस्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस के द्वारा कतमक॑ठ: और कतमकठः ये दोनों रूप सिद्ध होते है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕತಮಕಠಃ , ಕತಮಕಠಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कत॒मर्कठः इति, कतमकठः इति च रूपद्वयं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- आचार्य है अप्रधान जिसका, ऐसा जो अन्तेवासी, उसको कहने वाले शब्द के परे रहते भी दिशा अर्थ में प्रयुक्त होने वाले पूर्वपद शब्द को अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೆವಾಸಿವಾಚಿನಿ ಉತ್ತರಪದೆ", "Sanskrit": "आचार्योपसर्जनान्तेवासिवाचिनि उत्तरपदे दिक्छब्दाः पूर्वपदानि अन्तोदात्तानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह सूत्र विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अन्तोदात्त स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अन्तोदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदत्रयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्योपसर्जनः यह अन्तेवासिनि इसका विशेषण है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಃ ಇದು ಅಂತೇವಾಸಿನಿ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आचार्योपसर्जनः इति अन्तेवासिनि इत्यस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्योपसर्जनः यहाँ पर सप्तम्य अर्थ में प्रथमा की गई है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಃ ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಥಮಾ ಆಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आचार्योपसर्जनः इत्यत्र सप्तम्यर्थे प्रथमा विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपसर्जन अप्रधान को कहते है।", "Kannada": "ಉಪಸರ್ಜನೆ ಎಂದರೆ ಅಪ್ರಧಾನವೆಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपसर्जनं नाम अप्रधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य उपसर्जन अप्रधान है जिसका वह आचार्योपसर्जन है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯ ಉಪಸರ್ಜನೆ ಯಾವುದರ ಅಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನೇ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನನೆಂದೆನಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "आचार्यः उपसर्जनम्‌ अप्रधानं यस्य सः आचार्योपसर्जनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य उपसर्जन अन्तेवासी है आचार्योपसर्जनान्तेवासी।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಶ್ಚಾಸೌ ಅಂತೇವಾಸಿ ಇತಿ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೆವಾಸಿ.", "Sanskrit": "आचार्योपसर्जनश्चासौ अन्तेवासी इति आचार्योपसर्जनान्तेवासी।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका बोध कराने वाले शब्द में यह अर्थ।", "Kannada": "ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಶಬ್ದವೆಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तद्वाचिनि इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदे इसका यहाँ अध्याहार किया गया है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೆ ಎಂಬುದು ಅಧ್ಯಾಹಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे इति अध्याहार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिक्शब्दाः ग्रामजनपदाख्यानचान -राटेषु इस सूत्र से दिक्शब्दाः इस पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ದಿಕ್ ಶಬ್ದಾಃ ಗ್ರಾಮಜನಪದಾಖ್ಯಾನಚಾನರಾಟೇಷು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಿಕ್ ಶಬ್ದಾಃ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिक्शब्दाः ग्रामजनपदाख्यानचानराटेषु इति सूत्रात्‌ दिक्शब्दाः इति पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः इसका यहाँ अधिकार यहाँ आता है।", "Kannada": "ಅಂತಃ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तः इत्यधिकारः अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदिरूदात्तः इस सूत्र से उदात्तः इस पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಆದಿರೂದಾತ್ತಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಃ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदिरूदात्तः इति सूत्रात्‌ उदात्तः इति पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहो प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से पूर्वपदम्‌ इस पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ पूर्वपदम्‌ इति पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह पूर्वपद यह बहुवचनान्त से व्यत्यय किया गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಪೂರ್ವಪದಾನಿ ಎಂಬ ಬಹುವಚನಾಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च पूर्वपदानि इति बहुवचनान्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है आचार्य उपसर्जन अन्तेवासी उत्तरपद रहते दिक्शब्द पूर्वपद अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೆವಾಸಿವಾಚಿನಿ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ದಿಕ್ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವಪದವು ಅಂತೋದಾತ್ತಗಳು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः भवति आचार्योपसर्जनान्तेवासिवाचिनि उत्तरपदे दिक्शब्दाः पूर्वपदानि अन्तोदात्तानि भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- पूर्वाः च इमे पाणिनीयाः इस विग्रह में पूर्वपाणिनीया: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಪೂರ್ವಾಃ ಚ ಇಮೇ ಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- पूर्वाः च इमे पाणिनीयाः इति विग्रहे पूर्वपाणिनीयाः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपदं पूर्व यह शब्द है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದಂ ಪೂರ್ವ ಎಂಬ ಶಬ್ದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदं पूर्व इति शब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह दिशावाची है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ದಿಕ್ಕಿನ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च दिग्वाची।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: दिक्शब्द यहाँ पूर्वपद है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದಿಕ್ ಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः दिक्शब्दः अत्र पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणिनि आचार्य के अन्तेवासि वे पाणिनीय कहलाते हैं।", "Kannada": "ಪಾಣಿನಿ ಆಚಾರ್ಯರ ಅಂತೇವಾಸಿಗಳು ಪಾಣಿನೀಯರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाणिनेः आचार्यस्य अन्तेवासिनः इति पाणिनीयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अन्तेवासी प्रधानता से कहा जाता है, आचार्य तो उसका विशेषण होने से उपसर्जन भाव से कहलाते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೇವಾಸಿ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆಚಾರ್ಯರು ಅದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನೆ ಭಾವದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अन्तेवासिनः प्राधान्येन उच्यन्ते आचार्यस्तु तद्विशेषणत्वात्‌ उपसर्जनभावेन उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार पाणिनी यह आचार्य उपसर्जन वेदाध्ययन-३४५ ( पुस्तक-१ ) अन्तेवासीवाचि उत्तरपद को होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಎಂಬ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೇವಾಸಿವಾಚಕವಾದ ಉತ್ತರಪದವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं पाणिनीयाः इति आचार्योपसर्चनान्तेवासिवाचि उत्तरपदं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार उत्तरपद होने पर पूर्वपद दिक्शब्द को प्रकृत सूत्र से अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಪದವಾಗುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ದಿಕ್ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशे उत्तरपदे सति पूर्वपदं दिक्शब्दः प्रकृतसूत्रेण अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पूर्वपाणिनीयाः यह रूप बनता हे।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ  ಪೂರ್ವಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ पूर्वर्पाणिनीयाः इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अपरपांणिनीयाः, पूर्वकांशकृत्स्नाः, अपरकाशकृत्स्नाः इत्यादि में भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಪರಪಾಣಿನೀಯಾಃ, ಪೂರ್ವಾಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನಃ,ಅಪರಕಾಶಕೃತ್ಸ್ನಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवम्‌ अपरपणिनीयाः, पूर्वकाशकृत्स्नाः, अपरकाशकृत्स्नाः इत्यादौ अपि बोद्धव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- बहुव्रीहि समास में संज्ञा विषय में पूर्वपद विश्व शब्द को अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ವಿಶ್ವ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः- बहुव्रीहौ विश्वशब्दः पूर्वपदभूतः अन्तोदात्तः स्यात्‌ संज्ञायां सत्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह सूत्र विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- सूत्रमिदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अन्तोदात्त का विधान होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅಂತೋದತ್ತವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अन्तोदात्तः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद विराजमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदत्रयं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विषयसप्तमी यह समझना चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯಸಪ್ತಮೀ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत्र विषयसप्तमी इति बोद्धव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः इसका अधिकार यहाँ आता है।", "Kannada": "ಅಂತಃ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तः इत्यधिकारः अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तः इस पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತಃ ಎಂಬ ಪದದ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तः इति पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से पूर्वपदम्‌ इस पद की यहाँ अनुवृति आती है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಪದವೆಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ पूर्वपदम्‌ इति पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है - बहुव्रीहि समास में संज्ञा विषय में विशव शब्द पूर्वपद को अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಸಮಾಸೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रार्थः - भवति बहुव्रीहौ समासे संज्ञायां विषये विश्वशब्दः पूर्वपदम्‌ अन्तोदात्तं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- विश्वः देवः यस्य इस विग्रह में विश्वदेवः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಃ ದೇವಃ ಯಸ್ಯ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದೇವಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- विश्वः देवः यस्य इति विग्रहे विश्वदेवः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बहुव्रीहि समास हुआ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र बहुव्रीहिसमासः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व शब्द यहाँ पूर्वपद है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಶಬದವು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विश्वशब्दश्च अत्र पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से विश्व शब्द अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಶ್ವಶಬ್ದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण विश्वशब्दः अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे विश्वदेवः यह रूप होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶ್ವರೂಪಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन विश्वदेवः इत्येवं रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार विश्वय॑शाः, विश्वम॑हान्‌ इत्यादि में भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವಯಶಾಃ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಮಹಾನ್ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं विश्वय॑शाः, विश्वम॑हान्‌ इत्यादौ अपि बोद्धव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष- विश्वदेवाः इत्यादि में यदि विश्वे च ते देवाः इस विग्रह में तत्पुरुष समास स्वीकार करते है, तो प्रकृत सूत्र से यहाँ विश्वशब्द को अन्तोदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ - ವಿಶ್ವದೇವಾಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯದಿ ವಿಶ್ವೇ ಚ ತೇ ದೇವಾಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಶಬ್ದದ ಅಂತೋದಾತ್ತವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "विशेषः- विश्वदेवाः इत्यादौ यदि विश्वे च ते देवाः इति विग्रहे तत्पुरुषसमासः स्वीक्रियते तर्हि प्रकृतसूत्रेण अत्र विश्वशब्दस्य अन्तोदात्तत्वं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- देवतावाची शब्दों का जो दृन्द्वसमास उसमे भी एक साथ दोनों अर्थात्‌ पूर्व और उत्तरपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದೇವತಾ ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವೇ ಎರಡು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರಗಳಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - देवताद्वन्द्वे युगपत्‌ उभे प्रकृत्या भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ  - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से प्रकृति स्वर का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे अस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवताद्वन्द्वे यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ದೇವತಾದ್ವಂದ್ವೇ ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देवताद्वन्द्वे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवताओं का द्वन्द्व देवता हठन्द्व उसमें देवता द्वन्द्व में यहाँ पर षष्ठीतत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ದೇವತಾನಾಂ ದ್ವಂದ್ವಃ ದೇವತಾದ್ವಂದ್ವಃ ತಸ್ಮಿನ್ ದೇವತಾದ್ವಂದ್ವ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देवतानां द्वन्द्वः देवताद्वन्द्वः तस्मिन्‌ देवताद्वन्द्वे इति षष्ठीतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवता वाची शब्दों का हुन्द्व॒ समास में यह अर्थ है।", "Kannada": "ದೇವ ವಾಚಕಶಬ್ದಗಳು ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "देववाचिशब्दानां द्वन्द्वसमासे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभे वनस्पत्यादिषु युगपत्‌ इस सूत्र से उभे इस प्रथमा द्विवचनान्त पद की और युगपत्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಉಭೇ ವನಸ್ಪತ್ಯಾದಿಷು ಯುಗಪತ್ ಇತಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉಭೇ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದ ಮತ್ತು ಯುಗಪತ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभे वनस्पत्यादिषु युगपत्‌ इति इति सूत्रात्‌ उभे इति प्रथमाद्विवचनान्तं पदं युगपत्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभे इसका पूर्व और उत्तरपद में यह अर्थ है।", "Kannada": "ಉಭೇ ಇದರ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪದದಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभे इत्यस्य पूर्वोत्तरपदे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इस सूत्र से प्रकृत्या इस तृतीयान्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದೌ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಈ ತೃತೀಯಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ प्रकृत्या पूर्वपदम्‌ इति सूत्रात्‌ प्रकृत्या इति तृतीयान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - देवता वाचियों का जो द्वन्द्वसमास वहा एक साथ पूर्व और उत्तरपद में प्रकृत्तिस्वर होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ದೇವತಾವಾಚಕಗಳ  ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति- देवतावाचिनां यः द्वन्द्वसमासः तत्र युगपत्‌ पूर्वोत्तरपदे प्रकृत्या भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पूर्व का जैसा स्वर था, वैसे ही रहता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸ್ವರವಿತ್ತೋ ,ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ पूर्वं यथा स्वरः आसीत्‌ तथा एव भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रावृहस्पतीं वयम्‌ इति ये दो इस सूत्र के उदाहरण।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಬೃಹಸ್ಪತೀ ವಯಮ್ ಇತಿ ದ್ವಯಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रावृहस्परती व॒यम्‌ इति द्वयम्‌ अस्य सूत्रस्य उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इन्द्रारुणौ यहाँ पर देवतावाचियों का द्वन्द्वसमास है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯ - ಇಂದ್ರಾರುಣೌ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತಾವಾಚಕವಾದ ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- इन्द्रारुणौ इत्यत्र देवतावाचकानां द्वन्द्वसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रश्‍च वरुणश्च यह यहाँ विग्रह है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಶ್ಚ ವರುಣಶ್ಚ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रश्च वरुणश्च इति अत्र विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उन दोनों का जैसे पूर्व का स्वर था वैसे ही रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸ್ವರಗಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तयोः यथा पूर्वं स्वरः आसीत्‌ तथा एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार इन्द्रावृहस्पती यहाँ पर भी।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಇಂದ್ರಬೃಹಸ್ಪತಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं इन्द्रावृहस्पती इत्यपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिरनन्तर इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಗತಿರನಂತರ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "गतिरनन्तरः इति सूत्रस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "कतर शब्द आद्युदात्त है अथवा अन्तोदात्त है?", "Kannada": "ಕತರಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯೋದಾತ್ತವಾಗಿದೆಯೋ ?", "Sanskrit": "कतरशब्दः आद्युदात्तः अन्तोदात्तः वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि यहाँ पर उपसर्जन किसको कहते है?", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಾಂತೇವಾಸಿನಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि इत्यत्र उपसर्जनं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपाणिनीयाः यहाँ पर किस सूत्र से पूर्वशब्द को अन्तोदात्त का विधान है?", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पूर्वपाणिनीयाः इत्यत्र केन सूत्रेण पूर्वशब्दस्य अन्तोदात्तत्वं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "कतमकठः यहाँ पर क्या समास है?", "Kannada": "ಕತಮಕಠಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸವಿದೆ?", "Sanskrit": "कतमकठः इत्यत्र कः समासः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वशब्दः अन्तोदात्त कब होता है?", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾಶಬ್ದವು ಯಾವಾಗ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "विश्वशब्दः कदा अन्तोदात्तः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "' देवताद्वन्द्वे च' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ದೇವತಾದ್ವಂದ್ವೇ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "देवताद्वन्द्वे च इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व के पाठों में धातुस्वर, प्रातिपदिक स्वर, फिट्‌-स्वर, और प्रत्यय स्वर हमारे द्वारा पढ़े गए हैं।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತುಸ್ವರ, ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸ್ವರ, ಫಿಟ್-ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ವರಗಳನ್ನು ನಾವು ಓದಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "पूर्वतनेषु पाठादिषु धातुस्वराः, प्रातिपदिकस्वराः, फिट्-स्वराः, प्रत्ययस्वराश्च अस्माभिः पठिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकृत पाठ में हमारे द्वारा समास स्वर की आलोचना की है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಪಾಠದಲ್ಲಿ ನಾವು ಓದಿದ ಸಮಾಸಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतपाठे अस्मिन्‌ अस्माभिः समासस्वराः आलोच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे समासस्य इस सूत्र से अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा समासस्य इत्यनेन शास्त्रेण अन्तः उदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे राजपुरुषः इस समास स्थान में अन्त्य अकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ರಾಜಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा राजपुरुषः इति समासस्थले अन्त्यस्य अकारस्य उदात्तः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे द्वार समास आदि पाठ पढने के समय ज्ञात हुआ है की समास में पूर्वपद और उत्तरपद रहते हैं।", "Kannada": "ನಾವು ಸಮಾಸಾದಿ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆವು ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು .", "Sanskrit": "अस्माभिः समासादिपाठपठनवेलायां ज्ञातम्‌ अस्ति यत्‌ समासे पूर्वपदम्‌, उत्तरपदञ्च तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधारण होने से राजपुरुष: इत्यादि स्थानों में समासस्य इस सूत्र से अन्त्य यह कहने से उत्तरपद के अन्तिम अकार को उदात्त होता है।", "Kannada": "ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ರಾಜಪುರುಷಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತ್ಯಸ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಉತ್ತರಪದದ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರವು ಉದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधारणतया राजपुरुषः इत्यादिस्थले समासस्य इति सूत्रेण अन्त्यस्य इत्युक्ते उत्तरपदस्य अन्तिमस्य अकारस्य उदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः इत्यादि सूत्र से पूर्वपद को प्रकृति स्वर का विधान है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷೆ ತುಲ್ಯಾರ್ಥತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯುಪಮಾನಾವ್ಯಯದ್ವಿತೀಯಾಕೃತ್ಯಾಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः इत्यादिसूत्रेण पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृतिस्वर यह कहने से समास होने से पहले जो स्वाभाविक स्वर था, समास करने के बाद भी वह ही स्वर रहता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರಃ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಮೊದಲು ಯಾವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವರವಿತ್ತೋ , ಸಮಾಸವಾದ ಮೇಲೆಯೂ ಆ ಸ್ವರವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतिस्वरः इत्युक्ते समासभवनात्‌ प्राक्‌ यः स्वाभाविकः स्वरः आसीत्‌, समासकरणात्‌ परमपि स एव स्वरः तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुषसमास होने पर पूर्वपद यदि तुल्यार्थवाचक, तृतीयान्त, सप्तम्यन्त, उपमानवाचक, अव्यय, अथवा कृत्यप्रत्ययान्त है तो पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದ ಪೂರ್ವಪದವು ಏನಾದರು ತುಲ್ಯಾರ್ಥವಾಚಕ,ತೃತೀಯಾಂತ,ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ,ಉಪಮಾನವಾಚಕ,ಅವ್ಯಯ,ಕೃತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषसमासे पूर्वपदं यदि तुल्यार्थवाचकं, तृतीयान्तं, सप्तम्यन्तं, उपमानवाचकम्‌, अव्ययं, कृत्यप्रत्ययान्तं वा भवति तर्हि पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे तुल्य॑श्वेतः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ತುಲ್ಯಶ್ವೇತಃ.", "Sanskrit": "यथा तुल्य॑श्वेतः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुल्यशब्द का समास होने से पहले आद्युदात्त जैसे था, वैसे ही समास करने के बाद भी आद्युदात्त ही होता है।", "Kannada": "ತುಲ್ಯ ಶಬ್ದವು ಸಮಾಸವಾಗುವ ಮೊದಲು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ  ಅದು ಸಮಾಸವಾದಮೇಲೂ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तुल्यशब्दस्य समासात्‌ प्राक्‌ आद्युदात्तत्वं यथा आसीत्‌ तथैव समासकरणात्‌ परमपि आद्युदात्तत्वमेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वा भुवनम्‌, पूर्वे भूतपूर्वे इत्यादि सूत्र से पूर्वपद को विकल्प से प्रकतिस्वर होता है।", "Kannada": "ವಾ ಭುವನಮ್, ಪೂರ್ವೆ ಭೂತಪೂರ್ವೇ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वा भुवनम्‌, पूर्वे भूतपूर्व इत्यादीनि सूत्राणि पूर्वपदस्य विकल्पेन प्रकतिस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवतावाची हन्द्व॒ समास में एक साथ दोनों को प्रकृतत स्वर होता है।", "Kannada": "ದೇವತಾವಾಚಿ ಶಬ್ದವು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवताद्वन्द्रे युगपत्‌ उभे प्रकृत्या भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ देवतावाची हुन्द्व॒ समास में पूर्वपद को और उत्तरपद दोनों को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವತಾವಾಚಿ ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ देवतावाचिनां द्वन्द्वे समासे पूर्वपदम्‌ उत्तरपदञ्च उभौ प्रकृत्या भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रारुणौ यहाँ पर देवतावाचक द्वन्द्वसमास है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಾರುಣೌ ಇಲ್ಲಿ ದೇವತಾವಾಚಕಗಳ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रारुणौ इत्यत्र देवतावाचकानां द्वन्द्वसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रश्‍च वरुणश्च यह यहाँ विग्रह है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಶ್ಚ ವರುಣಶ್ಚ ಇವು ಇಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रश्च वरुणश्च इति अत्र विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः दोनों पूर्वपद और उत्तपद को जैसे पूर्व स्वर था वैसे ही समास होने के बाद भी रहता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಪೂರ್ವಸ್ವರವಿತ್ತೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಾಸವಾದ ನಂತರವೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तयोः पूर्वपदोत्तपदयोः यथा पूर्वं स्वरः आसीत्‌ तथा एव समासात्‌ परम्‌ अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूत्रों की व्याख्या कीजिए -  तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः, आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि, समास का अन्त उदात्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರಿ - ತತ್ಪುರುಷೆ ತುಲ್ಯಾರ್ಥತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯುಪಮಾನಾವ್ಯಯದ್ವಿತೀಯಕೃತ್ಯಾಃ, ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಶ್ಚಾಂತೇವಾಸಿನಿ, ಸಮಾಸದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इमानि सूत्राणि व्याख्यात- तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः, आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि, समासस्य अन्तः उदात्तः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षशौण्डः इसका विग्रह वाक्य अक्षेषु शौण्डः है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ ಅಕ್ಷೇಷು ಶೌಂಡಃ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अक्षशौण्डः इत्यस्य विग्रहवाक्यं अक्षेषु शौण्डः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भौज्योष्णम्‌ यहाँ पूर्वपद को प्रकृति स्वर तत्पुरुष समास में तुल्यार्थं तृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः इस सूत्र से किया गया है।", "Kannada": "ಭೌಜ್ಯೋಷ್ಣಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ತುಲ್ಯಾರ್ಥತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯುಪಮಾನಾವ್ಯಯದ್ವಿತೀಯಕೃತ್ಯಾಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भौज्योष्णम्‌ इत्यत्र पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं तत्पुरुषे तुल्यार्थतृतीयासप्तम्युपमानाव्ययद्वितीयाकृत्याः इति सूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वा भुवनम्‌ इस सूत्र का अर्थ है ऐश्वर्यवाची अर्थ में तत्पुरुष समास में पति उत्तरपद रहते भुवन पूर्वपद को विकल्प से प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ವಾ ಭುವನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಐಶ್ವರ್ಯವಾಚಿ ಅರ್ಥದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪತಿಯ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಭುವನ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वा भुवनम्‌ इति सूत्रस्य अर्थः ऐश्वर्य अर्थ तत्पुरुषे पत्यौ उत्तरपदे भुवनं पूर्वपदं वा प्रकृत्या स्यात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भुवनपतिः यहाँ भुवन शब्द आद्युदात्त है।", "Kannada": "ಭುವನಪತಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಭುವನ ಶಬ್ದವು ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भुवनपतिः इत्यत्र भुवनशब्दः आद्युदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वे भूतपूर्वे इस सूत्र से पूर्व शब्द उत्तरपद रहते भूतपूर्ववाची अर्थ में तत्पुरुष समास में पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಭೂತಪೂರ್ವೆ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಬ್ದವು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದ್ದಾಗ ಭೂತಪೂರ್ವೆ ಅರ್ಥದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्व भूतपूर्वे इति सूत्रेण पूर्वशब्दे उत्तरपदे भूतपूर्वे अर्थ तत्पुरुषे पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विस्पष्टादीनि गुणवचनेषु इस सूत्र से गुणवचन उत्तरपद में विस्पष्टादि पूर्वपदों को प्रकृतिस्वर होता है।", "Kannada": "ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾದೀನಿ ಗುಣವಚನೇಷು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗುಣವಚನದ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಪಷ್ಟಾದಿ ಪೂರ್ವಪದಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विस्पष्टादीनि गुणवचनेषु इति सूत्रेण गुणवचनेषूत्तरपदेषु विस्पष्टादिनां पूर्वपदानां प्रकृतिस्वरत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारय समास में कुमार शब्द पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारयसमासे कुमारशब्दः पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुमारश्च इस सूत्र का एक उदाहरण है कुमारश्रमण।", "Kannada": "ಕುಮಾರಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಕುಮಾರಶ್ರಮಣಾ.", "Sanskrit": "कुमारश्च इतिसूत्रस्य उदाहरणमेकं भवति कुमारश्र॑मणा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुमास्य यहाँ पर पूर्वपद को प्रकृति स्वर होने का विधान बह्वन्यतरस्याम्‌ इस सूत्र से है।", "Kannada": "ಬಹುಮಾಸ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುವ ವಿಧಾನವು ಬಹ್ವನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुमास्य इत्यत्र पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं बह्वन्यतरस्याम्‌ इति सूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कार्तकौजपादयश्च इस सूत्र से कार्तकौजपादि जो द्वन्द हैं, उनमे पूर्वपद को प्रकृतिस्वर होने का विधान है।", "Kannada": "ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಯಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಾರ್ತಕೌಜಪಾದಿ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವವಿದೆ , ಅದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "कार्तकौजपादयश्च इति सूत्रेण कार्तकौजपादयो ये द्वन्द्वास्तेषु पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृत का अपत्य इस अर्थ में कार्त: शब्द है।", "Kannada": "ಕೃತನ ಅಪತ್ಯ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತಃ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृतस्य अपत्यम्‌ इति कार्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थी तदर्थ इस सूत्र का चतुर्थ्यन्तार्थ के उत्तर पद रहते चतुर्थी पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥ ಈ ಸೂತ್ರದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತಾರ್ಥದ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದಾಗ ಚತುರ್ಥಿ ಪೂರ್ವಪದವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थी तदर्थ इति सूत्रस्य चतुर्थ्यन्तार्थाय यत्तद्वाचिन्युत्तरपदे चतुर्थ्यन्तं प्रकृत्या भवति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यूपदारु इसका विग्रह वाक्य होता है- यूपाय दारु।", "Kannada": "ಯೂಪದಾರು ಇದರ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಯೂಪಾಯ ದಾರು.", "Sanskrit": "यूपदारु इत्यस्य विग्रहवाक्यं भवति यूपाय दारु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मात्रार्थम्‌ यहाँ पर पूर्वपद मातृ शब्द को अर्थ इस सूत्र से अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಮಾತ್ರಾರ್ಥಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಮಾತೃಶಬ್ದಃ ಅರ್ಥೇ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मात्रार्थम्‌ इत्यत्र पूर्वपदं मातृशब्दः अर्थे इति सूत्रेण अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मात्रर्थम्‌ इसका विग्रह वाक्य होता है - मात्रे इदम्‌।", "Kannada": "ಮಾತ್ರಾರ್ಥಮ್ ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ - ಮಾತ್ರೆ ಇದಮ್.", "Sanskrit": "मात्रर्थम्‌ इत्यसय विग्रहवाक्यं भवति मात्रे इदम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रेणिकृताः यहाँ पर कर्मधारय समास स्वीकार करते है, तो पूर्वपद को प्रकृति स्वर होता है।", "Kannada": "ಶ್ರೇಣಿಕೃತಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रेणिकृताः इत्यत्र कर्मधारयसमासः स्वीक्रियते चेत्‌ पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्त प्रत्यय की और क्तवतु प्रत्यय की निष्ठा संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಮತ್ತು ಕ್ತವತು ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಿಷ್ಠಾ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्तप्रत्ययस्य क्तवतुप्रत्ययस्य च निष्ठासंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मवाचि क्तान्त उत्तरपद रहते तृतीयान्त पूर्वपद को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವಾಚಿನಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಿರುವಾಗ ತೃತೀಯಾಂತ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मवाचिनि क्तान्ते उत्तरपदे तृतीयान्तं पूर्वपदं प्रकृत्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नखनिर्भिन्नः यहाँ पर पूर्वपद को प्रकृति स्वर तृतीया कर्मणि इस सूत्र से है।", "Kannada": "ನಖನಿರ್ಭಿನ್ನಃ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವು ತೃತೀಯಾ ಕರ್ಮಣಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नखनिर्भिन्नः इत्यत्र पूर्वपदस्य प्रकृतिस्वरत्वं तृतीया कर्मणि इति सूत्रेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिरनन्तरः इस सूत्र का अर्थ है कर्मवाची क्तान्त उत्तरपद रहते गतिरनन्तर पूर्वपद को प्रकृतत स्वर होता है।", "Kannada": "ಗತಿರನಂತರಃ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕರ್ಮವಾಚಿನಿ ಕ್ತಾಂತ ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದ್ದಾಗ ಗತಿರನಂತರ ಪೂರ್ವಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गतिरनन्तरः इति सूत्रस्य अर्थः भवति कर्मवाचिनि क्तान्ते उत्तरपदे गतिरनन्तरः पूर्वपदं प्रकृत्या भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कतर शब्द अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಕತರ ಶಬ್ದವು ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कतरशब्दः अन्तोदात्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि यहाँ पर उपसर्जन नाम अप्रधान को कहते है।", "Kannada": "ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಶ್ಚಾಂತೇವಾಸಿನಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನವೆಂದರೆ ಅಪ್ರಧಾನವೆಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि इत्यत्र उपसर्जनं नाम अप्रधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपाणिनीयाः यहाँ पर आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि इस सूत्र से पूर्वशब्द को अन्तोदात्त होने का विधान है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪಾಣಿನೀಯಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯೋಪಸರ್ಜನಶ್ಚಾಂತೇವಾಸಿನಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂತೋದಾತ್ತವಾಗುವ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपाणिनीयाः इत्यत्र आचार्योपसर्जनश्चाऽन्तेवासिनि इति सूत्रेण पूर्वशब्दस्य अन्तोदात्तत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कतमकठः यहाँ पर कर्मधारय समास है।", "Kannada": "ಕತಮಕಠಃ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "कतमकठः इत्यत्र कर्मधारयसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहि समास में विश्वशब्द पूर्वपद होने से संज्ञा में अन्तोदात्त होता है।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಶಬ್ದವು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತೋದಾತ್ತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहौ विश्वशब्दः पूर्वपदभूतः संज्ञायाम्‌ अन्तोदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवतावाची का द्वन्द्व समास में एक साथ दोनों को प्रकृत्ति स्वर होता है।", "Kannada": "ದೇವತಾವಾಚಕವಾದ ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎರಡರ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवताद्वन्द्वे युगपत्‌ उभे प्रकृत्या भवतः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कृत व्याकरण जगत में वैदिक व्याकरण और लौकिक व्याकरण विद्यमान है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಕರಣಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संस्कृतव्याकरणजगति वैदिकव्याकरणं लौकिकव्याकरणं च विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक साहित्य में वैदिक व्याकरण की अत्यधिक प्रमुखता है।", "Kannada": "ವೈದಿಕವ್ಯಾಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकव्याकरणम्‌ अत्यन्तं प्रमुखतां भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ स्वर प्रकरण ही अत्यधिक सुन्दर है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರಪ್ರಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र च स्वरप्रकरणम्‌ अतीव रम्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर प्रकरण में प्रकृति प्रत्ययों के स्वर विषय में चर्चा की गई है।", "Kannada": "ಸ್ವರಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸ್ವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वरप्रकरणे प्रकृतिप्रत्यययोः स्वरविषये चर्चा विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व के पाठों में हमारे प्रातिपदिक स्वर, धातुस्वर, समासस्वर, फिट्‌-स्वर, प्रत्यय स्वर कौ आलोचना है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸ್ವರಗಳು, ಧಾತುಸ್ವರಗಳು, ಸಮಾಸಸ್ವರಗಳು, ಫಿಟ್ ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ವರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वतनेषु पाठेषु अस्माभिः प्रातिपदिकस्वराः, धातुस्वराः, समासस्वराः, फिट्‌-स्वराः, प्रत्ययस्वराः आलोचिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में तिङन्त स्वर को आश्रित करके विस्तार से आलोचना की है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಿಜ್ಞಂತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः पाठे अस्मिन्‌ तिङन्तस्वरम्‌ अवलम्ब्य विस्तरेण आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङय्रत्यय जिनके अन्त में है, वे तिङन्त पद है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಯಾವುದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅವುಗಳು ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्प्रत्ययः येषाम्‌ अन्ते अस्ति, तानि तिङन्तपदानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - भवति, गच्छति, बभूव इत्यादि पद है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ - ಭವತಿ, ಗಚ್ಛತಿ, ಬಭೂವ ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "यथा- भवति, गच्छति, बभूव इत्यादीनि पदानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकरण में तिङन्त पदों का क्या स्वर विशेष है इस आलोचना का विषय है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ತಿಙಂತ ಪದಗಳ ಯಾವ ಸ್ವರ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆಲೋಚಿಸಿದ ವಿಷಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रकरणे तिङन्तपदानां कः स्वरविशेषः इति आलोच्यः विषयः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङन्त में स्वर विषयक सूत्रों की अच्छी प्रकार से आलोचना की है।", "Kannada": "ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ವರವಿಷಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङन्ते स्वरविषयकानि सूत्राणि सम्यक्‌ आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उदाहरण की सङ्गति दिखाई गई।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉದಹರಣೆ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदहरणसङ्गतिः च प्रदर्शिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तिङन्त में स्वर निषेध विधायक सूत्रों की भी आलोचना है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ವರನಿಷೇಧವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः तिङन्ते स्वरनिषेधविधायकानि सूत्राणि अपि आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप  : तिङन्त स्वर विषय में विस्तार से जान पाएंगे;  तिङन्त स्वर विधायक सूत्रों की व्याख्या लिख पाएंगे;  तिङन्त स्वर निषेध विधायक सूत्रों को जान पाएंगे;  तिङन्त में कब स्वर का परिवर्तन होता है इस विषय में जान पाएंगे;  किस अव्यय के योग में क्या स्वर होता है इस विषय में जान पाएंगे।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನೀವು : ತಿಙಂತ ಸ್ವರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ, ತಿಙಂತ ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲು  ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಾ, ತಿಙಂತಸ್ವರನಿಷೇಧವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ. ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೇಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ , ಯಾವ ಅವ್ಯಯದ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌- तिङन्तस्वरविषये विस्तरेण ज्ञातुं पारयेत्‌, तिङन्तस्वरविधायकानां सूत्राणां व्याख्यानं लिखितुं समर्थः पारयेत्‌, तिङन्तस्वरनिषेधविधायकानि सूत्राणि ज्ञातुं शक्नुयात्‌। तिङन्ते कदा स्वरस्य परिवर्तनं भवति इति विषये ज्ञातुं शक्नुयात्‌, कस्य अव्ययस्य योगे कः स्वरः भवति इति विषये ज्ञातुं शक्नुयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - तिङन्त पद से उत्तर कुत्सन आभीक्ष्ण्य अर्थ में वर्तमान गोत्रादिगण में पठित पदों को अनुदात होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತಿಙಂತ ಪದದಿಂದ  ಗೋತ್ರಾದಿಗಳು ಅನುದಾತ್ತಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಕುತ್ಸ್ನಾ ಭೀಕ್ಷಣ್ಯಯೋಃ ಗಮ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - तिङन्तात्‌ पदाद्‌ गोत्रादीनि अनुदात्तानि भवन्ति कुत्सनाभीक्ष्ण्ययोः गम्यमानयोः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अनुदात्त स्वर का विधान होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्वरः अनेन सूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ: यह पञ्चम्यन्त पद है।", "Kannada": "ತಿಙಃ ಇದು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङः इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सना इसका निन्दा यह अर्थ है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸ್ನಾಇದರ ಅರ್ಥ ನಿಂದಿಸುವುದು ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सना इत्यस्य निन्दा इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आभीक्ष्ण्यम्‌ इसका पुनः पुनः यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯಮ್  ಇದರ ಅರ್ಥ ಪುನಃ ಪುನಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "आभीक्ष्ण्यम्‌ इत्यस्य पुनः पुनः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदात्‌ इस सूत्र का अधिकार है।", "Kannada": "ಪದಾತ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "पदात्‌ इति सूत्रम्‌ अधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तानि इस प्रथमा बहुवचनान्त पद की अनुवृति आती है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಾನಿ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तानि इति प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ: यह पद पदात्‌ इस पद का विशेषण है।", "Kannada": "ತಿಙಃ ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಪದಾತ್ ಈ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङः इति पदं पदात्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: तदन्तविधि से तिङन्त पद से यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಿಂದ  ತಿಙಂತವಿರುವ ಪದದಿಂದ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तदन्तविधिना तिङन्तात्‌ पदात्‌ इत्यर्थलाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का यह अर्थ है - तिङन्त पद से परे गोत्रादि अनुदात्त होते है, कुत्सन आभीक्ष्ण्य गम्यमान होने पर गोत्रादिगण में गोत्र, ब्रुव, प्रवचन, प्रहसन, प्रयतन, पवन, यजन, प्रकथन, प्रत्यायन, प्रचक्षण, विचक्षण, अवचक्षण, स्वाध्याय, भूयिष्ठा इत्यादि शब्द पढ़े गए है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ತಿಙಂತ ಪದದ ನಂತರವಿರುವ ಗೋತ್ರಾದಿ ಪದಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಕುತ್ಸ್ನ ಆಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯಗಳು ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ಗೋತ್ರಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಗೋತ್ರ, ಬ್ರುವ, ಪ್ರವಚನ, ಪ್ರಹಸನ, ಪ್ರಯತನ, ಪವನ, ಯಜನ, ಪ್ರಕಥನ, ಪ್ರತ್ಯಾಯನ, ಪ್ರಚಕ್ಷಣ, ವಿಚಕ್ಷಣ, ಅವಚಕ್ಷಣ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्य अर्थः भवति- तिङन्तात्‌ पदात्‌ पराणि गोत्रादीनि अनुदात्तानि भवन्ति कुत्सनाभीक्ष्ण्ययोः गम्यमानयोः इति। गोत्रादिगणे गोत्र ब्रुव प्रवचन प्रहसन प्रयतन पवन यजन प्रकथन प्रत्यायन प्रचक्षण विचक्षण अवचक्षण स्वाध्याय भूयिष्ठा इत्यादयः शब्दाः पठिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है - तिङन्त पद से परे इन गोत्रादि शब्द स्वरूप को अनुदात्त होते है कुत्सन आभीक्ष्ण्य अर्थ का गम्यमान होने पर।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ತಿಙಂತ  ಪದದ ನಂತರವಿರುವ ಈ ಗೋತ್ರಾದಿ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುತ್ಸ್ನ ಆಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯ ಅರ್ಥವು ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्य अस्य अर्थः भवति- तिङन्तात्‌ पदात्‌ पराणि एतानि गोत्रादीनि शब्दस्वरूपाणि अनुदात्तानि भवन्ति कुत्सनाभीक्ष्ण्यार्थयोः गम्यमानयोः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- कुत्सन अर्थ में इस सूत्र का उदाहरण है -पचति गोत्रम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಕುತ್ಸ್ನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ - ಪಚತಿ ಗೋತ್ರಮ್.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- कुत्सनार्थ अस्य सूत्रस्य उदाहरणं हि-पचति गोत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आभीक्ष्ण्य में उदाहरण है - पचति पचति गोत्रम्‌ इस सूत्र के दो उदाहरण है।", "Kannada": "ಆಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ - ಪಚತಿ ಪಚತಿ ಗೋತ್ರಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "आभीक्ष्ण्ये उदाहरणं तावत्‌ पचति पचति गोत्रम्‌ इति सूत्रस्य अस्य द्वे उदाहरणे।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- पचति गोत्रम्‌ यहाँ पर तिङन्त से परे गोत्र शब्द विद्यमान है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಪಚತಿ ಗೋತ್ರಮ್ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಗೋತ್ರ ಶಬ್ದವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- पचति गोत्रम्‌ इत्यत्र तिङन्तात्‌ परं गोत्रशब्दः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्य से निन्दा भी जानी जाती है।", "Kannada": "ವಾಕ್ಯದಿಂದ ನಿಂದೆಯು ಕೂಡ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वाक्यात्‌ निन्दा अपि अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से गोत्र शब्द को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋತ್ರ ಶಬ್ದವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण गोत्रशब्दस्य अनुदात्तत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने कुल को पीटता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "स्वकुलं ताडयति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पचति पचति गोत्रम्‌ यहाँ पर तिङन्त से परे गोत्र शब्द विद्यमान है।", "Kannada": "ಪಚತಿ ಪಚತಿ ಗೋತ್ರಮ್ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತದ ನಂತರವಿರುವ ಗೋತ್ರ ಶಬ್ದವು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पचति पचति गोत्रम्‌ इत्यत्र तिङन्तात्‌ परं गोत्रशब्दः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वाक्य से आभीक्ष्ण्य को जाना जाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಆಭೀಕ್ಷ್ಯ್ಣ್ ವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अत्र वाक्यात्‌ आभीक्ष्ण्यम्‌ अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से गोत्र शब्द को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋತ್ರ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण गोत्रशब्दस्य अनुदात्तत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवाह आदि में बार -बार सुख करता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ವಿವಾಹಾದಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवाहादौ पुनः पुनः सुखीकरोति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - अतिङन्त पद से उत्तर जो तिङ पद उसको अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅತಿಙಂತ ಪದಗಳ ನಂತರವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ತಿಙಂತಗಳು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - अतिङन्तात्‌ पदात्‌ परं तिङन्तं सर्वम्‌ अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या - यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्तस्वर का धान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरः विधीायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह दो पद वाला सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकं सूत्रमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ् अतिङः: ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಅತಿಂಙಃ ಇವು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ अतिङः इति सूत्रगतपदच्छेतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिङ: यह पञ्चम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಅತಿಂಙ್ ಇದು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतिङः इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदात्‌ इस सूत्र की अनुवृति है।", "Kannada": "ಪದಾತ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदात्‌ इति सूत्रमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वम्‌ इस प्रथमान्त अपदादौ इस सप्तम्यन्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಸರ್ವಮ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅಪದಾದೌ ಈ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वम्‌ इति प्रथमान्तम्‌ अपदादौ इति सप्तम्यन्तं पदं च अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त इसका लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिङ: यह पद पदात्‌ इसका विशेषण है।", "Kannada": "ಅತಿಂಙಃ ಈ ಪದವು ಪದಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतिङः इति पदं पदात्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः तदन्तविधि से अतिङन्त पद से यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ಅತಿಂಙಂತ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तदन्तविधिना अतिङन्तात्‌ पदात्‌ इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ इस प्रथमान्त की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति प्रथमान्तम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का यह अर्थ है - अतिङन्त पद से परे स्थित अपदादि में जो तिङन्त है वह सभी अनुदात्त होते है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಅತಿಂಙಂತ ಪದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಪದಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ತಿಂಙಂತವಿದೆಯೋ  ಅವೆಲ್ಲವೂ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रस्यास्य अर्थः भवति- अतिङन्तात्‌ पदात्‌ परस्थितम्‌ अपदादौ यत्‌ तिङन्तम्‌ तत्‌ सर्वम्‌ अनुदात्तं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - अग्निमीळे इस सूत्र का यह एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अग्निमीळे इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अग्निम्‌ ईळे यह उदाहरण है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಅಗ್ನಿಮ್ ಈಳೆ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अग्निम्‌ ईळे इति उदाहरणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निः यह अतिङन्त से परे तिङन्त ईळे यह पद है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಃ ಈ ಅತಿಂಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ತಿಂಙಂತ ಈಳೆ ಈ ಪದವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निः इति अतिङन्तात्‌ परं तिङन्तम्‌ ईळे इति पदं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से अपदादि में स्थित ईळे इस पद को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಪದಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಈಳೆ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण अपदादौ स्थितम्‌ ईळे इति पदं सर्वम्‌ अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - अङ्ग शब्द से युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅಂಗ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಂಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - अङ्गेत्यनेन युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो पद वाला यह सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकं सूत्रम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न प्रातिलोम्यम्‌ अप्रातिलोम्यं तस्मिन्‌ अप्रातिलोम्ये यहाँ पर नञ्तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ನ ಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಮ್ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಮ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಮ್ ಇಲ್ಲಿ ನಞ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "न प्रातिलोम्यम्‌ अप्रातिलोम्यं तस्मिन्‌ अप्रातिलोम्ये इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अप्रातिलोम्ये इसका अनुकूलता गम्यमान हो यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯೆ ಇದರ ಅಭಿಮತವಾಗಿಸುವ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अप्रातिलोम्ये इत्यस्य अभिमतकारित्वे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदात्‌ यह अधिकार पञ्चम्यन्त से व्यत्यय है।", "Kannada": "ಪದಾತ್ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಪಂಚಮ್ಯಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदात्‌ इति अधिकृतं पञ्चम्यन्ततया विपरिणम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "न इस अव्ययपद की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न इति अव्ययपदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ्ङतिङः इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सुत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त पद यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तं पदम्‌ इत्यर्थः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अङ्ग इससे युक्त तिङन्त पद को अनुदात्त नहीं होता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಗ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अङ्ग इत्यनेन युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति इत्यर्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- अङ्ग कुरु यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಂಗ ಕುರು ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अङ्ग कुरु इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ अङ्ग इससे युक्त कुरु यह तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಕುರು ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र अङ्ग इत्यनेन युक्तं कुरु इति तिङन्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृ धातु से परस्मैपद लोट्‌ लकार में मध्यम पुरुष एकवचन में कुरु यह रूप है।", "Kannada": "ಕೃ ಧಾತುವಿನ ಪರಸ್ಮೈಪದಿಯ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಕುರು ಈ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृधातोः परस्मैपदिनः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने कुरु इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अङ्ग इस अव्यय से युक्त कुरु इस तिङन्त पद को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂಗ ಈ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಕುರು ಎಂಬ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "अतः अङ्ग इत्यव्ययेन युक्तं कुरु इति तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - हि से युक्त तिङन्त को भी अप्रातिलोम्य अर्थ में गम्यमान होने पर अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಿ ಇಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ  ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ  ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - अप्रातिलोम्यार्थ हिशब्देन युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह दो पद वाला सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकमिदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह भी अव्यय पद है।", "Kannada": "ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इत्यपि अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्गप्रातिलोम्ये इस सूत्र से अप्रातिलोम्ये इस सप्तम्यन्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅಂಗಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯೆ ಇದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अङ्गप्रातिलोम्ये इति सूत्रात्‌ अप्रातिलोम्ये इति सप्तम्यन्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "न प्रातिलोम्यम्‌ अप्रातिलोम्यं, तस्मिन्‌ अप्रातिलोम्ये यहाँ नञ्‌तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ನ ಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಮ್ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಮ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಮ್ ಇಲ್ಲಿ ನಞ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "न प्रातिलोम्यम्‌ अप्रातिलोम्यं, तस्मिन्‌ अप्रातिलोम्ये इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अप्रातिलोम्ये इस सूत्र से अनुकूलता गम्यमान हो यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯೆ ಇದರ ಅಭಿಮತವಾಗಿಸುವ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अप्रातिलोम्ये इत्यस्य अभिमतकारित्वे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङङ्तिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ यह प्रथमान्त और न यह अव्ययपद अनुवृति है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति प्रथमान्तं न इति अव्ययपदं च अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त यह प्राप्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तम्‌ इति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार हि युक्त तिङन्त अनुदात्त नहीं होता अनुकूलता गम्यमान होने पर यह सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಿ ಇಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ .", "Sanskrit": "एवञ्च हियुक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति अप्रातिलोम्ये इति सूत्रार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- आ हि ष्मा याति यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಆ ಹಿ ಷ್ಮಾ ಯಾತಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- आ हि ष्मा याति इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- याति यह हि शब्द युक्त तिङन्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಯಾತಿ ಇದು ಹಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- याति इति हिशब्दयुक्तं तिङन्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उससे परे याति यह अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ನಂತರ ಬರುವ ಯಾತಿ ಇದರ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः तस्मात्‌ परस्य याति इति अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सन आभीक्ष्ण्य के गम्यमान होने पर गोत्रादि को किस सूत्र से अनुदात्त होता है?", "Kannada": "ಕುತ್ಸ್ನೀಭೀಕ್ಷಣ್ಯಯೋಃ ಗಮ್ಯಮಾನಯೋಃ ಗೋತ್ರಾದೀನಿ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सनीभीक्ष्ण्ययोः गम्यमानयोः गोत्रादीनि केन सूत्रेण अनुदात्तानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङो गोत्रादीनि कुत्सनाभीक्ष्ण्ययोः इस सूत्र का कुत्सन अर्थ में क्या उदाहरण है?", "Kannada": "ತಿಙೋ ಗೋತ್ರಾದೀನಿ ಕುತ್ಸ್ನಾಭೀಕ್ಷಣ್ಯಯೋಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕುತ್ಸ್ನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "तिङो गोत्रादीनि कुत्सनाभीक्ष््ययोः इति सूत्रस्य कुत्सनार्थे किम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निमीळे यहाँ पर किससे सभी को अनुदात्त होता है?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾದಕ್ಕು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अग्निर्मीळे इत्यत्र केन सर्वम्‌ अनुदात्तं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ्ङतिङः इस सूत्र का अर्थ लिखिए।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रस्य अर्थं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङग कुरु यह किस सूत्र का उदाहरण है?", "Kannada": "ಅಂಗ ಕುರು ಇದು ಯಾವ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ?", "Sanskrit": "अङ्ग कुरु इति कस्य सूत्रस्य उदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हि च यहाँ पर हि यह क्या है?", "Kannada": "ಹಿ ಚ ಇಲ್ಲಿ ಹಿ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "हि च इत्यत्र हि इति किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "हि शब्द युक्त तिङन्त को कैसे अनुदात्त नहीं होता है?", "Kannada": "ಹಿ ಶಬ್ದಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತವು ಹೇಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "हिशब्दयुक्तं तिङन्तं कथम्‌ अनुदात्तं न भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - हि से युक्त साकाङ्क्ष अनेक तिङन्त को भी अनुदात्त नहीं होता है, छन्द में।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಿ ಯುಕ್ತವಾದ ಸಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಅನೇಕ ತಿಙಂತಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - हीत्यनेन युक्तं साकाङ्क्षमनेकमपि तिङन्तं नानुदात्तं भवति छन्दसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्तस्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये चार पदवाला सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुष्पदात्मकमिदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दसि अनेकम्‌ अपि साकाङ्क्षम्‌ ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಛಂದಸಿ ಅನೇಕಮ್ ಅಪಿ ಸಾಕಾಂಕ್ಷಮ್ ಇವು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "छन्दसि अनेकम्‌ अपि साकाङ्क्षम्‌ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साकाङ्क्षम् यह प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಸಾಕಾಂಕ್ಷಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साकाङ्क्षमिति प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हि च इस सूत्र से हि इस अव्ययपद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಹಿ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹಿ ಈ ಅವ್ಯಯ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हि च इति सूत्रात्‌ हि इति अव्ययपदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ्ङतिङः इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न, अनुदात्तम्‌ इन दो पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ, ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न, अनुदात्तम्‌ इति पदद्वयमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार हि शब्द से युक्त परस्पर साकाङ्क्ष अनेक तिङन्त पदों को अनुदात्त नहीं होता है वेद में यह इस सूत्र का अर्थ हुआ।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಹಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಸಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಅನೇಕ ತಿಙಂತ ಪದಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ವೇದದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च हिशब्दयुक्तं परस्परसाकाङ्कम्‌ अनेकमपि तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति वेदे इति सूत्रार्थः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - अनृतं हि मत्तो वदति पाप्मा चौनं युनाति यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅನೃತಂ ಹಿ ಮತ್ತೋ ವದತಿ ಪಾಪ್ಮಾ ಚೌನಂ ಯುನಾತಿ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अनृतं हि मत्तो वदति पाप्मा चैनं युनाति इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ वदति यह युनाति यह दोनों तिङन्त हि शब्द से युक्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ವದತಿ ಎಂಬ ಯುನಾತಿ ಇವೆರಡು ತಿಙಂತಗಳೆ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र वदति इति युनाति इति द्वयं तिङन्तं हिशब्देन युक्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी तिङन्त की परस्पर साकाङ्क्ष है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತಿಙಂತದ ಪರಸ್ಪರ ಸಾಕಾಂಕ್ಷವಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि च तिङन्तं परस्परं साकाङ्कमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अत्र तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - यावत्‌ और यथा से युक्त, एवं उपसर्ग से व्यवहित अन्तर तिङ को अनुदात्त नहीं होता है, पूजा विषय में।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯಾವತ್ ಮತ್ತು ಯಥಾದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ , ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ವ್ಯವಹಿತವಾದ ತಿಙ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಪೂಜಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - यावत्‌-यथाभ्याम्‌ युक्तम्‌ उपसर्गव्यपेतं तिङ्‌ न अनुदात्तं पूजायाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका उपसर्ग से व्यवहित यह अर्थ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ವ್ಯವಹಿತವಾದ ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च उपसर्गेण व्यवहितम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यावद्यथाभ्यामिति सूत्र की अनुवृति है।", "Kannada": "ಯಾವದ್ಯಥಾಭ್ಯಾಮ್ ಸೂತ್ರವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावद्यथाभ्यामिति सूत्रमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजायां नान्तरम्‌ इस सूत्र से पूजायाम्‌ इस सप्तम्यन्त नान्तरम्‌ इस प्रथमान्त दोनों पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "ಪೂಜಾಯಾಂ ನಾಂತರಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜಾಯಾಮ್ ಈ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ನಾಂತರಮ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूजायां नान्तरम्‌ इति सूत्रात्‌ पूजायाम्‌ इति सप्तम्यन्तं नान्तरम्‌ इति प्रथमान्तं पदद्वयमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङङ्तिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न, अनुदात्तं इन दो पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ, ಅನುದಾತ್ತಂ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न, अनुदात्तं पदद्वयमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यावद्‌ यथा से युक्त उपसर्ग रहित तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है पूजा विषय में यह सूत्र का अर्थ यहाँ आता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವದ್ಯಥಾದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಉಪಸರ್ಗ ರಹಿತ ತಿಙಂತಕ್ಕೆಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಪೂಜಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः यावद्यथाभ्यां युक्तम्‌ उपसर्गव्यवहितं तिङन्तं न अनुदात्तं पूजायाम्‌ इति सूत्रार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ तिङन्त शब्द का उपसर्ग व्यवधान होने पर भी यावद्‌ यथा से योग तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है, पूजा विषय गम्यमान होने पर।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ತಿಙಂತ ಶಬ್ದದ ಉಪಸರ್ಗವು ವ್ಯವಧಾನಿಸಿದಾಗ ಯಾವದ್ಯಥಾದ ಯೋಗದಿಂದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪೂಜಾ ವಿಷಯವನ್ನು ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तिङन्तशब्दस्य उपसर्गव्यवधाने सत्यपि यावद्यथाभ्यां योगे तिङन्तम्‌ अनुदात्तत्वं न भवति पूजायां गम्यमानायाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- “यावत्‌ प्रपचति शोभनम्‌' यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ- ಯಾವತ್ ಪ್ರಪಚತಿ ಶೋಭನಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- यावत्‌ प्रपचति शोभनम्‌ इति अस्य सुत्रस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ यावत्‌-शब्द से युक्त प्रपचति इस तिङन्त को प्र-इस उपसर्ग का व्यवधान है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಪ್ರಪಚತಿ ಈ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರ ಈ ಉಪಸರ್ಗದ ವ್ಯವಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र यावत्‌-शब्देन युक्तं प्रपचति इति तिङन्तं प्र-इति उपसर्गव्यवहितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूजायां नानन्तरम्‌ इस सूत्र से पचति इस तिङन्त के अनुदात्त का निषेध नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಾಯಾಂ ನಾಂತರಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಚತಿ ಈ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತದ ನಿಷೇಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र पूजायां नानन्तरम्‌ इति सूत्रेण पचति इति तिङन्तस्य अनुदात्तत्वं न निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको प्रकृत सूत्र से उस अनुदात्त का निषेध होता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಅನುದಾತ್ತವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रकृतसूत्रेण तस्य अनुदात्तत्वं निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- तु, पश्य,पश्यत, अह इनसे युक्त तिङन्त को पूजा विषय में अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತು, ಪಶ್ಯ, ಪಶ್ಯತ, ಅಹ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಪೂಜಾ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - तुपश्यपश्यताहैः युक्तं तिङन्तं पूजायाः विषये न अनुदात्तम्‌।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुपश्यपश्यताहैः: यह तृतीयान्त पद है।", "Kannada": "ಪಶ್ಯಪಶ್ಯತಾಹೈಃ ಇದು ತೃತೀಯಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पश्यपश्यताहैः इति तृतीयान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुश्च पश्यश्च पश्यता: च अहः च इति तुपश्यपश्यताहाः तैः तुपश्यपश्यताहैः यहाँ द्वन्द्वसमास है।", "Kannada": "ತುಶ್ಚ ಪಶ್ಯಶ್ಚ ಪಶ್ಯತಾಃ ಚ ಅಹಃ ಚ ಇತಿ ತುಪಶ್ಯಪಶ್ಯತಾಹಾಃ ತೈಃ ತುಪಶ್ಯಪಶ್ಯತಾಹೈಃ ಎಂಬುದು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तुश्च पश्यश्च पश्यताः च अहः च इति तुपश्यपश्यताहाः तैः तुपश्यपश्यताहैः इति द्वन्द्वसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङङ्तिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न अनुदात्तम्‌ इन दो पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न अनुदात्तम्‌ इति पदद्वयमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ होता है - तु, पश्य, पश्यत, अह शब्द से युक्त तिङन्त पद को अनुदात्त नहीं होता है, पूजा विषय गम्यमान होने पर।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ತು, ಪಶ್ಯ, ಪಶ್ಯತ, ಅಹೈಃ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪೂಜಾಯಾಮ್ ಗಮ್ಯಮಾನಾಯಾಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति- तुपश्यपश्यताहैः शब्दैः युक्तं तिङन्तं पदम्‌ अनुदात्तं न भवति पूजायां गम्यमानायाम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - आदह॑ स्वधाम तु पुन॑र्गर्भस्तु मॅरिरे ये इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಆದಹ್ ಸ್ವಧಾಮ ತು ಪುನರ್ಗರ್ಭಸ್ತು ಮರಿರೆ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- आदह॑ स्व॒धाम तु पु्न॑र्गर्भस्तु म॑रिरे इति सूत्रस्य अस्य उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ मेरिरे यह तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಮೆರಿರೆ ಇದು ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र मेरिरे इति तिङन्तं पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तु शब्द से अथवा अह शब्द से युक्त है।", "Kannada": "ತು ಶಬ್ದದಿಂದ ಅಥವಾ ಅಹ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तुशब्देन अहशब्देन वा युक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजा विषय भी यहाँ जाना जाता है अतः प्रकृतसूत्र से तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಪೂಜಾ ವಿಷಯವೂ ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पूजा अपि अत्र अवगम्यते। अतः प्रकृतसूत्रेण तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- अहो इससे युक्त तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है, पूजा विषय से शेष में।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅಹೋ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಪೂಜಾದಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - अहो इत्यनेन युक्तं तिङन्तं विकल्पेन न अनुदात्तम्‌ अपूजायाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहो च इस सूत्र से अहो इस ओदन्त अव्ययपद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅಹೋ ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಹೋ ಈ ಓದಂತ ಅವ್ಯಯ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहो च इति सूत्रात्‌ अहो इति ओदन्तम्‌ अव्ययपदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङः इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣದ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತವೆಂಬ ಲಾಭವಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न, अनुदात्तम्‌ इस पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ, ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न,अनुदात्तम्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजायाम्‌ इस सप्तम्यन्त पद की अनुवृति हेै।", "Kannada": "ಪೂಜಾಯಾಮ್ ಈ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "पूजायाम्‌ इति सप्तम्यन्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ होता है - अहो इस अव्यय से युक्त तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है, पूजा से शेष विषय गम्यमान होने पर।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಅಹೋ ಈ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಪೂಜಾಯಾಮ್ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ.", "Sanskrit": "अतः अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति- अहो इत्यनेन अव्ययेन युक्तं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं न भवति अपूजायां गम्यमानायाम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण का समन्वय- यहाँ करिष्यति यह तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಇದು ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणसमन्वयः- अत्र करिष्यति इति तिङन्तं पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहो इस अव्यय से युक्त भी है।", "Kannada": "ಅಹೋ ಈ ಅವ್ಯಯದಿಂದಲೂ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अहो इति अव्ययेन युक्तमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु पूजा से भिन्न अर्थ जाना जाता है।", "Kannada": "ಅದ್ದರಿಂದ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥದಿಂದಲೂ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च पूजाभिन्नः अर्थः अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: प्रकृत सूत्र से करिष्यति इस तिङन्त पद को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರಿಷ್ಯತಿ ಈ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसुत्रेण करिष्यति इति तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दस्यनेकमपि साकाङक्षम्‌' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಛಂದಸ್ಯನೇಕಾಮಪಿ ಸಾಕಾಂಕ್ಷಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "छन्दस्यनेकमपि साकाङ्कम्‌ इति सूत्रस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपसर्गव्यपेतं च इस सूत्र का उदाहरण लिखिए।", "Kannada": "ಉಪಸರ್ಗವ್ಯಪೇತಮ್ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ ?", "Sanskrit": "उपसर्गव्यपेतं च इति सूत्रस्य उदाहरणं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "तु, पश्य, पश्यत, अह से युक्त तिङन्त को पूजा के विषय में किस सूत्र से अनुदात्त नहीं होता है?", "Kannada": "ತುಪಶ್ಯಪಶ್ಯತಾಹೈಃ ಯುಕ್ತಮ್  ತಿಙಂತಮ್ ಪೂಜೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಇದು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तुपश्यपश्यताहैः युक्तं तिङन्तं पूजायाः विषये न अनुदात्तं भवति केन सूत्रेण?"}}
{"translation": {"Hindi": "अहो इस अव्यय से युक्त तिङन्त को किससे अनुदात्त नहीं होता हे?", "Kannada": "ಅಹೋ ಈ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "अहो इत्यव्ययेन युक्तं तिङन्तं केन अनुदात्तं न भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषे विभाषा इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಶೇಷೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "शेषे विभाषा इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषे विभाषा इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिए।", "Kannada": "ಶೇಷೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಿ.", "Sanskrit": "शेषे विभाषा इति सूत्रस्य एकमुदाहरणं दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - किम का लोप होने पर क्रिया के प्रश्‍न में अनुपसर्ग अप्रतिषिद्ध तिङन्त को विकल्प करके अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಕಿಮಃ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಪಸರ್ಗ ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - किमः लोपे सति क्रियाप्रश्ने अनुपसर्गम्‌ अप्रतिषिद्धं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो पद वाले इस सूत्र में लोपे यह सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ದ್ವಿಪದಾತ್ಮಕವಾದ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೋಪೆ ಇದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे लोपे इति सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किं क्रियाप्रश्‍ने अनुपसर्गम्‌ अप्रतिषिद्धम्‌' इस सम्पूर्ण सूत्र की अनुवृति है।", "Kannada": "ಕಿಮ್ ಕ್ರಿಯಾಪ್ರಶ್ನೆ ಅನುಪಸರ್ಗಮ್ ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ದಮ್ ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂತ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किँ क्रियाप्रश्ने अनुपसर्गम्‌ अप्रतिषिद्धम्‌ इति सम्पूर्णं सूत्रम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रिया प्रश्ने यह सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಕ್ರಿಯಾಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्रियाप्रश्ने इति सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्धं प्रतिषिद्धम्‌ यह प्रतिषेध रहित तिङ्न्त को।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧಮ್ ಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್ ಎಂಬುದು ಅಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮ್.", "Sanskrit": "निषिद्धं प्रतिषिद्धम्‌ इति अप्रतिषिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ्तिङः इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त की प्राप्ति है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न, अनुदात्तम्‌ इन दो पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ, ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न, अनुदात्तम्‌ इति पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है - क्रिया के प्रश्‍न में किम का लोप होने पर उपसर्ग रहित तथा प्रतिषेध रहित तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಮ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪಸರ್ಗ ರಹಿತವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷೇಧ ರಹಿತವಾದ ತಿಙಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रार्थः भवति- क्रियाप्रश्ने किमः लोपे सति अनुपसर्गम्‌ अप्रतिषिद्धं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ पठति पचति ये तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಪಠತಿ ಮತ್ತು ಪಚತಿ ಎಂಬುವುದು ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र पठति पचति इति तिङन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रिया के प्रश्‍न अर्थ में विद्यमान किम्‌ शब्द का लोप हुआ।", "Kannada": "ಕ್ರಿಯಾಪ್ರಶ್ನೆಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾದ ಕಿಮ್ ಶಬ್ದದ ಲೋಪವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "क्रियाप्रश्ने अर्थे विद्यमानस्य किम्शब्दस्य लोपः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पठति यह तिङन्त यहाँ उपसर्ग रहित अप्रतिषेध है।", "Kannada": "ಪಠತಿ ಈ ತಿಙಂತವು ಇಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಗ ರಹಿತ ಅಪ್ರತಿಷೇಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पठति इति तिङन्तं च अत्र उपसर्गरहितम्‌ अप्रतिषिद्धं अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र के सामर्थ्य से पचति इस तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಪಚತಿ ಈ ತಿಙಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रसामर्थ्यात्‌ पचति इति तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - जिससे उत्तर चित्‌ है, तथा जिससे पूर्व कोई शब्द नहीं है, ऐसा किंवृत्त शब्द से युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅವಿದ್ಯಮಾನವಾದ ಶಬ್ದವಿದೆಯೋ ಯಾವುದರ ನಂತರ ಚಿತ್ ಇದೆಯೋ , ಹಾಗಿರುವ ಕಿಂವೃತ್ತ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - अविद्यमानपूर्वं चिदुत्तरं यत्किवृत्तं तेन युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्त स्वर का निषेध इस सूत्र से होता है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्वरस्य निषेधः सूत्रेण अनेन विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किंवृत्तम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಕಿಂವೃತ್ತಂ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किंवृत्तम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किम्‌ शब्द का वृत्त किंवृत्त है।", "Kannada": "ಕಿಂ ಶಬ್ದದ ವೃತ್ತ ಕಿಂವೃತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किम्शब्दस्य वृत्तम्‌ इति किंवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चिदुत्तरम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಚಿದುತ್ತರಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चिदुत्तरम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्‌ शब्द उत्तर जिससे वह चिदुत्तरम्‌ यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಚಿಚ್ಛಬ್ದಃ ಉತ್ತರಃ ಯಸ್ಮಾತ್ ತತ್ ಚಿದುತ್ತರಮ್ ಎಂಬುದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चिच्छब्दः उत्तरं यस्मात्‌ तत्‌ चिदुत्तरम्‌ इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जात्वपूर्वम्‌ इस पूर्व सूत्र से अपूर्वम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಜಾತ್ವಪೂರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಪೂರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जात्वपूर्वम्‌ इति पूर्वसूत्रात्‌ अपूर्वम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपूर्वम्‌ इसका विद्यमान नहीं है पूर्व में यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಪೂರ್ವಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥ ಹಿಂದೆ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपूर्वम्‌ इत्यस्य अविद्यमानपूर्वम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण परिभाषा से तिङन्त यह अर्थ प्राप्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह अव्ययपद है, अनुत्तमम्‌ चिदुत्तरं किवृत्त . . ये सूत्र का अन्वय है।", "Kannada": "ನ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ,ಅನುತ್ತಮಮ್ ಚಿದುತ್ತರಮ್ ಕಿಂವೃತ್ತಮ್ ತಿಙಂತಮ್ ನ ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಇದು ಸೂತ್ರದ ಅನ್ವಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न इति अव्ययपदम्‌, अनुत्तमम्‌ चिदुत्तरं किंवृत्तं तिङन्तं न अनुदात्तम्‌ इति सूत्रान्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का यह अर्थ है - अविद्यमान पूर्व चित्‌ से उत्तर जो किंवृत्त उससे युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ  - ಹಿಂದೆ ಅವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ  ಚಿತ್ ಇರುವ ಯಾವ ಕಿಂವೃತ್ತವಿದೆಯೋ  ಅದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रस्य अस्य अर्थः भवति- अविद्यमानपूर्वं चिदुत्तरं यत्‌ किंवृत्तं तेन युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस किम्‌ शब्द से पूर्व कोई भी पद नहीं है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ಕಿಮ್ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪದವಿಲ್ಲವೋ ಅದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यस्मात्‌ किम्शब्दात्‌ पूर्वं किमपि पदं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और बाद में चित्‌ शब्द विद्यमान है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ ಶಬ್ದವು ಇದೆಯೋ.", "Sanskrit": "परं च चिच्छब्दः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के किंवृत्त शब्द से युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಿಂವೃತ್ತ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तादृशकिंवृत्तशब्देन युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - कश्चिद्‌ भुङ्क्ते यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಕಶ್ಚಿತ್ ಭುಂಕ್ತೆ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- कश्चिद्‌ भुङ्क्ते इति सूत्रस्य एकमुदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ जो किम्‌ शब्द है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಶಬ್ದವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र यः किम्शब्दः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पूर्व कोई भी पद नहीं है।", "Kannada": "ಅದರ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಪದವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ पूर्वं किमपि पदं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और बाद में चिद शब्द विद्यमान है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ ಶಬ್ದವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परं च चिच्छब्दः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे युक्त तिङन्त भुङक्ते यह है।", "Kannada": "ತದ್ಯುಕ್ತಂ ತಿಙಂತಮ್ ಚ ಭುಂಕ್ತೆ .", "Sanskrit": "तद्युक्तं तिङन्तं च भुङ्क्ते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से उस तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण तत्‌ तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - अविद्यमान पूर्ववाले आहो उताहो से युक्त जो व्यवधान रहित तिङन्त है, उसको अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಹಿಂದೆ ಯಾವ ಅವಿದ್ಯಮಾನವಾದ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವ್ಯವಧಾನ ರಹಿತವಾದ ತಿಙಂತವಿದೆಯೋ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - अविद्यमानपूर्वाभ्यां आहो उताहो इत्येताभ्यां युक्तम् अव्यवहितं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह चार पद वाला सूत्र है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "चतुष्पदात्मकमिदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह भी अव्ययपद है।", "Kannada": "ಚ ಇದೂ ಕೂಡ ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इत्यपि अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनन्तरम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅನಂತರಂ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनन्तरम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जात्वपूर्वम्‌ इस पूर्वसूत्र से अपूर्वम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಜಾತ್ವಪೂರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಪೂರ್ವಮ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जात्वपूर्वम्‌ इति पूर्वसूत्रात्‌ अपूर्वम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपूर्वम्‌ इसका विद्यमान नहीं है पूर्व में यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಪೂರ್ವಮ್ ಎಂದರೆ ಹಿಂದೆ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अपूर्वम्‌ इत्यस्य अविद्यमानपूर्वम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त यह प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣದ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह अव्ययपद है, अनुत्तमम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದ ಮತ್ತು ಅನುತ್ತಮಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न इति अव्ययपदम्‌, अनुत्तमम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - आहो उताहो इन अविद्यमान पूर्व से युक्त अनन्तर तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಈ ಅವಿದ್ಯಮಾನ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅನಂತರ ತಿಙಂತವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थः भवति- आहो उताहो इत्याभ्याम्‌ अविद्यमानपूर्वाभ्यां युक्तम्‌ अनन्तरं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पूर्व में कोई भी पद नहीं है उन दोनों के, इस प्रकार के आहो उताहो इन अव्ययों से युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಪದವಿಲ್ಲ, ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಈ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ पूर्वं किमपि पदं नास्ति ययोः, एतादृशाभ्याम्‌ आहो उताहो इत्यव्ययाभ्यां युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- आहो उताहो वा भुङ्क्ते ये इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ವಾ ಭುಂಕ್ತೇ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- आहो उताहो वा भुङ्क्ते इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में आहो उताहो ये दो अव्यय है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಇವೆರಡು ಅವ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन्‌ उदाहरणे आहो उताहो इति अव्ययद्वयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोनों से पहले कोई भी पद नहीं है।", "Kannada": "ಅವೆರಡರ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಪದವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तयोः पूर्वं च किमपि पदं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु भुङक्ते यह तिङन्त आहो उताहो इन अव्ययों से युक्त है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಭುಂಕ್ತೆ ಈ ತಿಙಂತವು ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಈ ಅವ್ಯಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च भुङ्क्ते इति तिङन्तम्‌ आहो उताहो इत्याभ्याम्‌ अव्ययाभ्यां युक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से भुङक्ते यहाँ तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭುಂಕ್ತೆ ಈ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण भुङ्क्ते इति तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - इन दो से युक्त व्यवधान में तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಇವೆರಡರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವ್ಯವಧಾನದಲ್ಲಿ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - आभ्यां युक्तं व्यवहितं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे विकल्प से अनुदात्त स्वर होता है।", "Kannada": "ಇದು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विकल्पेन अनुदात्तस्वरः अनेन सुत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह दो पद वाला सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकमिदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषे इसका अनन्तर से भिन्न यह अर्थ है।", "Kannada": "ಶೇಷೆ ಎಂದರೆ ಅನಂತರಭಿನ್ನವೆಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "शेषे इत्यस्य च अनन्तरभिन्ने इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहो उताहो चानन्तरम्‌ इस सूत्र से आहो उताहो इन दो अव्ययपद की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಚಾನಂತರಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಇವೆರಡು ಅವ್ಯಯಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आहो उताहो चानन्तरम्‌ इति सूत्रात्‌ आहो उताहो इति अव्ययपदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जात्वपूर्वम्‌ इस सूत्र से अपूर्वम्‌ इस प्रथमान्त सुबन्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಜಾತ್ವಪೂರ್ವಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಪೂರ್ವಮ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಸುಬಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जात्वपूर्वम्‌ इति सूत्रात्‌ अपूर्वम्‌ इति प्रथमान्तं सुबन्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपूर्वम्‌ इसका अविद्यमान पूर्व से यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಪೂರ್ವಮ್ ಇದರರ್ಥ ಅವಿದ್ಯಮಾನ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपूर्वम्‌ इत्यस्य अविद्यमानपूर्वण इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङः: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त सुबन्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं सुबन्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त इस पद को लाभ होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तम्‌ इति पदलाभः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न अनुदात्तम्‌ इन दो पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ, ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न अनुदात्तम्‌ इति पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आहो उताहो इन अव्यय पूर्व से युक्त तिङन्त को शेष में विकल्प से अनुदात्त होता है यह सूत्र का अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಈ ಅವ್ಯಯ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಶೇಷದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन आहो उताहो इत्येताभ्याम्‌ अपूर्वाभ्यां युक्तं तिङन्तं शेषे विकल्पेन अनुदात्तं भवति इति सूत्रार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ आहो उताहो इनसे युक्त व्यवधान तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ಇವುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಿತವಾದ ತಿಙಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ आहो उताहो इत्याभ्यां युक्तमपि व्यवहितं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- आहो देव: पचति यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಆಹೋ ದೇವಃ ಪಚತಿ ಇತಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- आहो देवः पचति इति अस्य सूत्रस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में पचति यह तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಚತಿ ಇದು ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन्‌ उदाहरणे पचति इति तिङन्तं पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहो इस अव्यय से युक्त है।", "Kannada": "ಆಹೋ ಈ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आहो इत्यव्ययेन युक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु तिङन्त पद को व्यवधान है।", "Kannada": "ಆದರೆ ತಿಙಂತ ಪದವು ವ್ಯವಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च तिङन्तपदं व्यवहितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से विकल्प से अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण विकल्पेन अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - गति अर्थ वाले धातुओं को लोट्‌ लकार से युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है, यदि कारक सारा अन्य न हो तो।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಗತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ,ಎಲ್ಲಿ ಕಾರಕ ಲೋಟ್ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಲೃಟ್ ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - गत्यर्थानां लोटा युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति, यत्रैव कारके लोट्‌ तत्रैव लृट्‌ अपि चेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವು ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेण अनेन अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में छ पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "षट्पदात्मकमिदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गत्यर्थलोटा लृट्‌ न चेत्‌ कारक सर्वान्यत्‌ ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಗತ್ಯರ್ಥಲೋಟಾ ಲೃಟ್ ನ ಚೇತ್ ಕಾರಕ ಸರ್ವಾನ್ಯತ್ ಇವು ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "गत्यर्थलोटा लृट्‌ न चेत्‌ कारकं सर्वान्यत्‌ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गत्यर्थलोटा यह तृतीय एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಗತ್ಯರ್ಥಲೋಟಾ ಇದು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गत्यर्थलोटा इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लृट्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಲೃಟ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लृट्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारकम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಕಾರಕಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कारकम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वान्यत्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಸರ್ವಾನ್ಯತ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वान्यत्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गति अर्थ जिसका वह गत्यर्थ यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಗತಿಃ ಅರ್ಥಃ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गतिः अर्थः यस्य सः गत्यर्थः इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गति अर्थ है जिसका वह गत्यर्थ यहाँ शाकपार्थिव आदि के समान समास।", "Kannada": "ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಅರ್ಥಃ ಯಸ್ಯ ಇತಿ ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "गत्यर्थः अर्थः यस्य इति गत्यर्थः इति शाकपार्थिवादिवत्समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गत्यर्थः चासौ लोट्‌ च इति गत्यर्थलोट्‌, तेन गत्यर्थलोटा यहाँ कर्मधारय समास है।", "Kannada": "ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಚಾಸೌ ಲೋಟ್ ಚ ಇಲ್ಲಿ ಗತ್ಯರ್ಥವಾದ ಲೋಟ್ ಲಕಾರವಿದೆ , ಅದರಿಂದ ಗತ್ಯರ್ಥಾ ಲೋಟ್ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "गत्यर्थः चासौ लोट्‌ च इति गत्यर्थलोट्‌, तेन गत्यर्थलोटा इति कर्मधारयसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गत्यर्थलोटा युक्त यह अर्थ है।", "Kannada": "ಗತ್ಯರ್ಥಲೋಟಾ ಯುಕ್ತ ಈ ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "गत्यर्थलोटा युक्तम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त सुबन्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं सुबन्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಈ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त को यह पदलाभ होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ತಿಙಂತಮ್ ಎಂಬ ಪದಲಾಭವು ಆಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तम्‌ इति पदलाभः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह अव्यय है, अनुदात्तम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त दो पदों की यहाँ अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಇದು ಅವ್ಯಯವಾಗಿದೆ, ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न इति अव्ययम्‌, अनुदात्तम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सूत्र का अर्थ होता है - गति अर्थ वाले लोट लकार से युक्त लृडन्त जो तिङन्त उसको अनुदात्त नहीं होता है, जहाँ कारक में लोट्‌ लकार है वहाँ पर भी।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಗತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಲೃಡಂತ ಯಾವುದು ತಿಙಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಿ ಕಾರಕದಲ್ಲಿ ಲೋಟ್ ಲಕಾರವಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रस्य अस्य अर्थः भवति- गत्यर्थलोटा युक्तं लृडन्तं यत्‌ तिङन्तं तत्‌ अनुदात्तं न भवति यत्रैव कारके लोट्‌ तत्रैव लृडपि चेत्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस स्थान में कर्तरि कर्मणि वा लोट्‌ होता है, उसी ही स्थान में यदि लृट्‌ लकार हो तो गति अर्थ वाले लोट्‌ लकार युक्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕರ್ತರಿ ಕರ್ಮಣಿ ಅಥವಾ ಲೋಟ್ ಇರುತ್ತದೆಯೋ , ಅದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ಲೃಟ್ ಲಕಾರವಿದ್ದರೆ ಗತಿ ಅರ್ಥದ ಲೋಟ್ ಲಕಾರ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यस्मिन्‌ स्थले कर्तरि कर्मणि वा लोट्‌ भवति तस्मिन्नेव स्थले यदि लृट्‌ भवेत्‌ तर्हि गत्यर्थलोटा युक्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - आगच्छ देव ग्रामं द्रक्ष्यसि एनम्‌ यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಆಗಚ್ಛ ದೇವ ಗ್ರಾಮಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ಏನಮ್ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- आगच्छ देव ग्रामं द्रक्ष्यसि एनम्‌ इति अस्य सूत्रस्य एकमुदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ कर्ता में लोट्‌ लकार है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥಾದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತರಿ ಲೋಟ್ ಲಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र कर्तरि लोट्लकारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी ही अर्थ में लृट्‌ लकार है।", "Kannada": "ಆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ ಲೃಟ್ ಲಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्नेव अर्थ लृट्लकारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आगच्छ यह गत्यर्थ लोट्‌ लकार युक्त तिङन्त है।", "Kannada": "ಆಗಚ್ಛ ಇದು ಗತ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आगच्छ इति गत्यर्थलोटा युक्तं तिङन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से आगच्छ इस लोट्‌ अन्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗಚ್ಛ ಇಲ್ಲಿ ಲೋಟ್ ಅಂತದಲ್ಲಿರುವ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण आगच्छ इति लोडन्तं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - गति अर्थ वाले लोट्‌ लकार युक्त लोडन्त तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಗತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಾದ ಲೋಟ್ ಅಂತದ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - गत्यर्थलोटा युक्तं लोडन्तं नानुदात्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस में दो पद है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकमिदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से लोट्‌ अन्त यह लाभ हुआ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया लोडन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गति अर्थ लोटा लकार को लृण्ण चेत्कारक सर्वान्यत्‌ इस सूत्र से गत्यर्थ लोट्‌ लकार है, चेत्‌ कारकम्‌, सर्वान्यत्‌ इन पदों की अनुवृति है।", "Kannada": "ಗತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಟ್ ಲಕಾರಕ್ಕೆ ಲೃಣ್ ಚೇತ್ ಕಾರಕ ಸರ್ವಾನ್ಯಾತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗತ್ಯರ್ಥ ಲೋಟ್ ಲಕಾರವಿದೆ, ಚೇತ್ ಕಾರಕಮ್ , ಸರ್ವಾನ್ಯತ್ ಈ ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गत्यर्थलोटा लृण्ण चेत्कारकं सर्वान्यत्‌ इति सूत्रात्‌ गत्यर्थलोटा, चेत्‌ कारकम्‌, सर्वान्यत्‌ इति पदानि अनुवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिः अर्थः यस्य सः गत्यर्थः यहाँ बहुव्रीहि समास है, गत्यर्थः अर्थः यस्य इति गत्यर्थः यहाँ शाकपार्थिव आदि के सामान समास।", "Kannada": "ಗತಿಃ ಅರ್ಥಃ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸವಾಗಿದೆ, ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಯಸ್ಯ ಇತಿ ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಇಲ್ಲಿ ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गतिः अर्थः यस्य सः गत्यर्थः इति बहुव्रीहिसमासः, गत्यर्थः अर्थः यस्य इति गत्यर्थः इति शाकपार्थिवादिवत्समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गत्यर्थ: चासौ लोट्‌ इति गत्यर्थलोट्‌ तेन गत्यर्थलोटा यहाँ कर्मधारय समास है।", "Kannada": "ಗತ್ಯರ್ಥಃ ಚಾಸೌ ಲೋಟ್ ಇದು ಗತ್ಯರ್ಥಲೋಟಾ ಇದು ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गत्यर्थः चासौ लोट्‌ इति गत्यर्थलोट्‌ तेन गत्यर्थलोटा इति कर्मधारयसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ्‌ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तमिति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार गत्ति अर्थ वाले लोट्‌ से युक्त जो लोडन्त तिङन्त पद है, उसको अनुदात्त नहीं होता यह सूत्र अर्थ होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗತ್ಯರ್ಥವಾದ ಲೋಟ್ ನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಯಾವ ಲೋಡಂತ ತಿಙಂತ ಪದವಿದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च गत्यर्थलोटा युक्तं यत्‌ लोडन्तं तिङन्तं तत्‌ अनुदात्तं न भवति इति सूत्रार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ पश्य यह तिङन्त लोडन्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಪಶ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತ ಲೋಡಂತವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र पश्य इति तिङन्तं लोडन्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आगच्छ यह गति अर्थ वाले लोट्‌ से युक्त तिङन्त भी है।", "Kannada": "ಆಗಚ್ಛ ಇಲ್ಲಿ ಗತ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಲೋಟ್ ನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "आगच्छ इति गत्यर्थलोटा युक्तं तिङन्तम्‌ अपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से पश्य यहाँ तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಶ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण पश्य इति तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - हन्त से युक्त सोपसर्ग उत्तमपुरुष को छोड़कर लोडन्त तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಹಂತ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅನುದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಲೋಡಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - हन्तेत्यनेन युक्तमनुदात्तं लोडन्तं विकल्पेन अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तस्वर का इस सूत्र से विधान है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्वरः अनेन सूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह भी अव्यय पद है।", "Kannada": "ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इति अपि अव्ययं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभाषितम्‌ सोपसर्गमनुत्तमम्‌ इस सम्पूर्ण सूत्र की अनुवृति है।", "Kannada": "ವಿಭಾಷಿತಮ್ ಸೋಪಸರ್ಗಮನುತ್ತಮಮ್ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂತ್ರದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "विभाषितम्‌ सोपसर्गमनुत्तमम्‌ इति सम्पूर्णं सूत्रमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोपसर्गम्‌ यह भी प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಸೋಪಸರ್ಗಮ್ ಇದೂ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सोपसर्गम्‌ इत्यपि प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न उत्तमम्‌ इति अनुत्तमम्‌ यहाँ नञ्तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ನ ಉತ್ತಮಮ್ ಇತಿ ಅನುತ್ತಮಮ್ ಇಲ್ಲಿ ನಞ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಿದೆ", "Sanskrit": "न उत्तमम्‌ इति अनुत्तमम्‌ इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह उत्तम पुरुष से भिन्न है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ತರಪುರುಷವು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च उत्तमपुरुषभिन्नम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोट च इस सूत्र से लोट्‌ यहाँ प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಲೋಟ್ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಟ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लोट्‌ च इति सूत्रात्‌ लोट्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोड यह प्रत्यय संज्ञक है।", "Kannada": "ಲೋಟ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लोड्‌ इति प्रत्ययसंज्ञकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से लोन्तम यह लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया लोडन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङलतिङः: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ इस पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र का अर्थ होता है - हन्त इससे युक्त लोडन्त अनुत्तम तिङन्त को विकल्प से अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಹಂತ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಲೋಡಂತ ಅನುತ್ತಮ ತಿಙಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य सूत्रस्य अर्थ भवति- हन्त इत्यनेन युक्तं लोडन्तं अनुत्तमं तिङन्तं विकल्पेन अनुदात्तं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ हन्त इस शब्द से युक्त उपसर्ग पूर्वक को लोट्‌ विभक्त्यन्त अनुदात्त को विकल्प से होता है, किन्तु उत्तम पुरुष को नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹಂತ ಈ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವ ಲೋಟ್ ವಿಭಕ್ತ್ಯಂತ ಅನುದಾತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ हन्त इति शब्देन युक्तम्‌ उपसर्गपूर्वकं लोड्विभक्त्यन्तम्‌ अनुदात्तं विकल्पेन भवति किन्तु उत्तमपुरुषे न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- हन्त प्रविश यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಹಂತ ಪ್ರವಿಶ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- हन्त प्रविश इति अस्य सूत्रस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ हन्त इससे युक्त है, प्रविश यहाँ तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಹಂತ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಪ್ರವಿಶ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र हन्त इत्यनेन युक्तम्‌ अस्ति प्रविश इति तिङन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उपसर्ग पूर्वक भी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕವೂ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च उपसर्गपूर्वकमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु उत्तम पुरुष नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्च उत्तमपुरुषः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृतसूत्र सामर्थ्य से यहाँ अनुदात्त विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रसामर्थ्यात्‌ अत्र अनुदात्तं विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - यत परक ही परक तथा तु परक तिङन्त को छन्द विषय में अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯದ್ಧಿತು ನಂತರ ತಿಙಂತ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - यद्धितुपरं तिङन्तं छन्दसि विषये अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತ ಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है, यद्धितुपरम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ , ಯದ್ಧಿತುಪರಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे यद्धितुपरम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यच्च हि च तुश्च इति यद्धितु यहाँ समाहारद्वन्द समास है, उससे परे यद्धितुपरम्‌ यहाँ पञ्‌चमीतत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಯಚ್ಚ ಹಿ ಚ ತುಶ್ಚ ಇತಿ ತದ್ಧಿತು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿನ್ ಯದ್ಧಿತುಪರಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यच्च हि च तुश्च इति यद्धितु इति समाहारद्वन्द्वसमासः, तस्मात्‌ परं यद्धितुपरम्‌ इति पञ्चमीतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत शब्द से परे हि शब्द से परे तु शब्द से परे यह अर्थ है।", "Kannada": "ಯತ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಹಿ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಮತ್ತು ತು ಶಬ್ದದ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्छाब्दात्‌ परं हिशब्दात्‌ परं तुशब्दात्‌ परम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दसि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಛಂದಸಿ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दसि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ्‌ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्तम यह लाभ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣದ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತಮ್ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह अव्ययपद है, अनुदात्तम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद इन दो की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದ , ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न इति अव्ययपदम्‌, अनुदात्तम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ होता है - यत शब्द से परे ही शब्द से परे तु शब्द से परे तिङन्त को छन्द विषय में अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಯತ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಹಿ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ತು ಶಬ್ದದ ನಂತರವಿರುವ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्य अस्य अर्थः भवति- यच्छब्दात्‌ परं हिशब्दात्‌ परं तुशब्दात्‌ परं तिङन्तं छन्दसि विषये अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- उघ्दसुजो यद॑ङिगरः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಉದಸುಜೋ ಯದಂಗಿರಃ .", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- उदसु॑जो यद॑ङ्गिरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- उशन्ति यहाँ यह तिङन्त हि शब्द से युक्त है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಉಶಂತಿ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತವೇ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- उशन्ति इति अत्र तिङन्तं हिशब्दयुक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसको अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः तत्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोपे विभाषा इस सूत्र का अर्थ लिखिए।", "Kannada": "ಲೋಪೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "लोपे विभाषा इति सूत्रस्य अर्थं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पचति आहोस्वित्‌ पठति ये किस सूत्र के उदाहरण है?", "Kannada": "ಪಚತಿ ಆಹೋಸ್ವಿತ್ ಪಠತಿ ಇದು ಯಾವ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "पचति आहोस्वित्‌ पठति इति कस्य सूत्रस्य उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेषे विभाषा इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಶೇಷೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "शेषे विभाषा इति सूत्रस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "गति अर्थवाले लोट्‌ युक्त लोडन्त पद को कैसे अनुदात्त नहीं हुआ?", "Kannada": "ಗತಿ ಅರ್ಥದ ಲೋಟ್ ನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಲೋಡಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "गत्यर्थलोटा युक्तं लोडन्तं कथं नानुदात्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आगच्छ देव ग्रामं पश्य ये किस सूत्र का उदाहरण है?", "Kannada": "ಆಗಚ್ಛ ದೇವ ಗ್ರಾಮಂ ಪಶ್ಯ ಇದು ಯಾವ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "आगच्छ देव ग्रामं पश्य इति कस्य सूत्रस्य उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "हन्त च इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिए?", "Kannada": "ಹಂತ ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿರಿ.", "Sanskrit": "हन्त च इति सूत्रस्य एकम्‌ उदाहरणं दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हन्त इससे युक्त अनुदात्त लोडन्त को विकल्प से अनुदात्त किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ಹಂತ ಇದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅನುದಾತ್ತ ಲೋಡಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "हन्त इत्यनेन युक्तमनुदात्तं लोडन्तं विकल्पेन अनुदात्तं केन सूत्रेण भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ - च, वा आदि चादियों के परे रहते भी गति भिन्न पद से उत्तर तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಚ,ವ,ಹ,ಅಹ ಮತ್ತು ಏವ ಈ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಅನುದಾತ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - चवाहाहैवेषु तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सूत्र दो पदवाला है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकम्‌ इदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चकारः आदिः येषां ते चादयः तेषु चादिषु यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಚಕಾರಃ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೆ ಚಾದಯಃ ತೇಷು  ಚಾದಿಷು ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चकारः आदिः येषां ते चादयः तेषु चादिषु इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चनचिदिवगोत्रादितद्धिताम्रेडितेष्वगतेः इस सूत्र से अगतेः इस पञ्चम्यन्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಚನಚಿದಿವಗೋತ್ರಾದಿತದ್ಧಿತಾಮ್ರೇಡಿತೇಷ್ವಗತೇಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಗತೇಃ ಈ ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चनचिदिवगोत्रादितद्धिताम्रेडितेष्वगतेः इति सूत्रात्‌ अगतेः इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "न गतिः अगतिः तस्मात्‌ अगतेः यहाँ हनन्द्व समास है।", "Kannada": "ನ ಗತಿಃ ಅಗತಿಃ ತಸ್ಮಾತ್ ಅಗತೇಃ ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "न गतिः अगतिः तस्मात्‌ अगतेः इति द्वन्द्वसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगत्ति इसका अर्थ है- गति संज्ञा भिन्न से।", "Kannada": "ಅಗತೆಃ ಇದು ಗತಿಸಂಜ್ಞಾದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अगतेः इत्यस्य गतिसंज्ञाभिन्नात्‌ इति अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङङतिङ: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङः यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙಃ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः चादियों के परे गति से भिन्न उत्तर तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है यह सूत्र का अर्थ आता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ  ಚಾದಿಗಳ ನಂತರ ಗತಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಉತ್ತರ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈ ಸೂತ್ರವು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः चादिषु परेषु अगतेः उत्तरं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति इति सूत्रार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- देव: पचति च खादति च ये इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ದೇವಃ ಪಚತಿ ಚ ಖಾದತಿ ಚ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- देवः पचति च खादति च इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ पचति खादति ये दो तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಪಚತಿ ಖಾದತಿ ಇವೆರಡು ತಿಙಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अत्र पचति खादति इति द्वयं तिङन्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पचति इससे परे अगति संज्ञक चकार है।", "Kannada": "ಪಚತಿ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಅಗತಿ ಸಂಜ್ಞಕ ಚಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "पचति इत्यस्मात्‌ पूर्वम्‌ अगतिसंज्ञकः चकारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "खादति इससे परे अगति संज्ञक चकार है।", "Kannada": "ಖಾದತಿ ಇದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಗತಿ ಸಂಜ್ಞಕ ಚಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "खादति इत्यस्मात्‌ परम्‌ अगतिसंज्ञकः चकारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पचति खादति इन दोनों के तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಚತಿ ಖಾದತಿ ಇವೆರಡು ತಿಙಂತಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः पचति खादति इत्यनयोः तिङन्तयोः अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- चादियों के लोप होने पर प्रथम तिङन्त को विकल्प करके अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಚವಾಹಾಹೈವಾನಾಂ ಲೋಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ತಿಙ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - चवाहाहैवानां लोपे प्रथमा तिङ्विभक्तिर्ननुदात्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चकार: आदिः येषां ते चादयः चादीनां लोपः, चादिलोपः तस्मिन्‌ चादिलोपे यहाँ बहुव्रीहिगर्भतत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಚಕಾರಃ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಚಾದಯಃ ಚಾದೀನಾಂ ಲೋಪಃ , ಚಾದಿಲೋಪಃ ತಸ್ಮಿನ್ ಚಾದಿಲೋಪೆ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಗರ್ಭತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चकारः आदिः येषां ते चादयः चादीनां लोपः, चादिलोपः तस्मिन्‌ चादिलोपे इति बहुव्रीहिगर्भतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चवायोगे प्रथमा इस सूत्र से प्रथमा इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಚವಾಯೋಗೆ ಪ್ರಥಮಾ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चवायोगे प्रथमा इति सूत्रात्‌ प्रथमा इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमा इससे विभक्ति इसका अन्वय है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾ ಎಂಬ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಇದರಿಂದಲೇ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमा इति विभक्तिः इत्यनेन अन्वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: प्रथमा तिङ्‌ विभक्ति यह अर्थ प्राप्त हुआ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಪ್ರಥಮಾ ತಿಙ್ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಈ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अतः प्रथमा तिङ्विभक्तिः इत्यर्थलाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङ: इस सूत्र से तिङ्‌ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತ ಇದರ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह अव्ययपद है, अनुदात्ततम्‌ यह प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದ ಮತ್ತು ಅನುತ್ತಮಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न इति अव्ययपदम्‌, अनुदात्ततम्‌ इति प्रथमान्तं पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है - च, वा, ह, अह आदि के लोप होने पर प्रथम तिङ विभक्त्यन्त को विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಚ,ವಾ,ಹ,ಅಹ ಮತ್ತು ಏವ ಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರಥಮ ತಿಙ್  ವಿಭಕ್ತ್ಯಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्य अर्थः भवति- चवाहाहैवानां लोपे प्रथमतिङ्विभक्त्यन्तं विकल्पेन अनुदात्तं न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- इन्द्र वाजेषु नोऽव यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇಂದ್ರ ವಾಜೇಷು ನೋವ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- इन्द्र वाज॑षु नोऽव इति सूत्रस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इन्द्र वाजेषु नोऽव इस वाक्य में अव यह तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಂದ್ರ ವಾಜೇಷು ನೋವ ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವ ತಿಙಂತ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- इन्द्र वाज॑षु नोऽव इत्यस्मिन्‌ वाक्ये अव इति तिङन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ चादि का लोप हुआ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಚಾದಿಗಳ ಲೋಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च चादीनां लोपः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ विकल्प से अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अत्र विकल्पेन अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- यदवृत्त शब्द से उत्तर तिङन्त को नित्य ही अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯದ್ವೃತ್ತ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ನಿತ್ಯ ಅನುದಾತ್ತವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - यत्र पदे यच्छब्दः ततः परं तिङन्तं नित्यम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्त स्वर का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरस्य निषेधः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है, यद्वृत्तात्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ, ಯದ್ವೃತ್ತಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे यद्वृत्तात्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्वृत्त से इसका जिस पद में यत्‌ शब्द है।", "Kannada": "ಯದ್ವೃತ್ತದಿಂದ ಇದರ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪದದಲ್ಲಿ ಯತ್ ಶಬ್ದವಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्वृत्तात्‌ इत्यस्य यस्मिन्‌ पदे यच्छब्दः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे परे यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವುದು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ परम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नित्यम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङतिङः: इस सूत्र से तिङ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ತಿಙಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಙ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रात्‌ तिङ्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙ್ ಇದು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त को प्राप्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣದ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह अव्ययपद है, अनुदात्तम्‌ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ನ ಇದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ, ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न इति अव्ययपदम्‌, अनुदात्तम्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यद्वृत्त से उत्तर तिङन्त को नित्य अनुदात्त नहीं होता है, यह सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯದ್ವೃತ್ತದಿಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ನಿತ್ಯ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च यद्कृत्तात्‌ उत्तरं तिङन्तं नित्यं न अनुदात्तम्‌ इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस पद में यत्‌ शब्द विद्यमान है, उससे परे जो तिङन्त पद को नित्य ही अनुदात्त नहीं होता है, यह सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ಪದದಲ್ಲಿ ಯತ್ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ , ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ತಿಙಂತ ಪದವಿದೆಯೋ ಅದು ನಿತ್ಯ ಅನುದಾತ್ತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यस्मिन्‌ पदे यच्छब्दः विद्यते ततः परं यत्‌ तिङन्तं पदं तत्‌ नित्यम्‌ अनुदात्तं न भवति इति सूत्रार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदर्घङ्‌ वायुर्वाति यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಯದದೂಯಙ್ ವಾಯುರ್ವಾತಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यददूयङ्‌ वायुर्वाति इति सूत्रस्य अस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदर्ङ वायुर्वाति यहाँ पर भुङ्क्ते और वाति ये दो तिङन्त पद है।", "Kannada": "ಯದದೂಯಙ್ ವಾಯುರ್ವಾತಿ ಇಲ್ಲಿ ಭುಂಕ್ತೆ ಮತ್ತು ವಾತಿ ಇವೆರಡು ತಿಙಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यददूयङ्‌ वायुर्वाति इत्यत्र भुङ्क्ते इति वाति इति च द्वयं तिङन्तं पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों ही यत शब्द से परे है।", "Kannada": "ಎರಡು ಕೂಡ ಯತ್ ಶಬ್ದದ ನಂತರವೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "उभयमपि यच्छब्दात्‌ परम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको प्रकृत सूत्र से यहाँ तिङन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रकृतसूत्रेण अत्र तिङन्तम्‌ अनुदात्तं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- पूजन वाची शब्दों से उत्तर काष्ठ आदि पूजित वाची को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂಜನ ವಾಚಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಷ್ಠಾದಿ ಪೂಜಿತ ವಾಚಿಗಳಿಗು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - पूजनेभ्यः काष्ठादिभ्यः पूजितवचनम्‌ अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्तस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में चार पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे चत्वारि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजनात्‌ पूजितम्‌ अनुदात्तं काष्ठादिभ्यः ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಪೂಜನಾತ್ ಪೂಜಿತಮ್ ಅನುದಾತ್ತಂ ಕಾಷ್ಠಾದಿಭ್ಯಃ ಇವು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "पूजनात्‌ पूजितम्‌ अनुदात्तं काष्ठादिभ्यः इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजनात्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪೂಜನಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूजनात्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजितम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪೂಜಿತಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूजितम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "काष्ठादिगण में काष्ठा, दारुण, अमातापुत्र, वेश, अनाज्ञात, अनुज्ञात, अपुत्र, अयुत, अद्भुत, भृश, घोर, सुख, कल्याण, अनुक्त, इत्यादि शब्द पढ़े गए।", "Kannada": "ಕಾಷ್ಠಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಕಾಷ್ಠಾ,ದಾರುಣ,ಅಮಾತಪುತ್ರ,ವೇಶ,ಅನಾಜ್ಞಾತ,ಅನುಜ್ಞಾತ,ಅಪುತ್ರ,ಅಯುತ,ಅದ್ಭುತ,ಭೃಶ,ಘೋರ,ಸುಖ,ಕಲ್ಯಾಣ,ಅನುಕ್ತ, ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಒದಿದ್ದಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "काष्ठादिगणे काष्ठा दारुण अमातापुत्र वेश अनाज्ञात अनुज्ञात अपुत्र अयुत अद्भुत भृश घोर सुख कल्याण अनुक्त इत्यादयः शब्दाः पठिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सगतिरपि तिङ इस परसूत्र में तिङग्रहण से यह सूत्र सुप्‌ विषयक है।", "Kannada": "ಸಗತಿರಪಿ ತಿಙ್ ಈ ಪರಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತಿಙ್ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ಸುಪ್ ವಿಷಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सगतिरपि तिङ्‌ इति परसूत्रे तिङ्ग्रहणात्‌ इदं सूत्रं सुब्विषयकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: सुप्‌ यह प्रथमान्त पद को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಪ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सुप्‌ इति प्रथमान्तं पदं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से सुबन्त को प्राप्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ಸುಬಂತವೆಂಬ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया सुबन्तमिति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजनात्‌ इस पद को काष्ठादि यहाँ पर बहुवचनान्त का अन्वय है।", "Kannada": "ಪೂಜನಾತ್ ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಕಾಷ್ಠಾದಿಭ್ಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನಾಂತ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूजनात्‌ इति पदं काष्ठादिभ्यः इत्यत्र बहुवचनान्ततया अन्वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है - पूजन के लिए काष्ठादि पूजित सुबन्त को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಪೂಜನೇಭ್ಯಃ ಕಾಷ್ಠಾದಿಭ್ಯಃ ಪೂಜಿತಮ್ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्य अर्थः भवति- पूजनेभ्यः काष्ठादिभ्यः पूजितं सुबन्तम्‌ अनुदात्तं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पूजनार्थं के लिए काष्ठादि शब्द से परे पूजित सुबन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪೂಜನಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಕಾಷ್ಠಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ನಂತರವಿರುವ ಪೂಜಿತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ पूजनार्थभ्यः काष्ठादिभ्यः परं पूजितं सुबन्तम्‌ अनुदात्तं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - काष्ठाध्यापकः यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ -ಕಾಷ್ಠಾಧ್ಯಾಪಕಃ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- काष्ठाध्यापकः इति सूत्रस्य अस्य एकम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- इस उदाहरण में काष्ठादिगण में पढ़ा गए है, काष्ठ शब्द पूजित अर्थ में विद्यमान है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಷ್ಠಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದೇವೆ , ಕಾಷ್ಠ ಶಬ್ದವು ಪೂಜಿತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अस्मिन्‌ उदाहरणे काष्ठादिगणे पठितः काष्ठाशब्दः पूजितार्थ विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सुबन्त पद भी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸುಬಂತ ಪದವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अपि च सुबन्तं पदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से उस सुबन्त को अनुदात्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसुत्रेण तत्‌ सुबन्तम्‌ अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- गत्तिसंजञक के परे रहते गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಗತಿಸಂಜ್ಞಕ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - गतौ परतः गतिः अनुदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्तस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವನ್ನು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तस्वरः अनेन सूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पदवाला है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "द्विपदात्मकम्‌ इदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिः गतौ ये सूत्र में आये पदच्छेद है।", "Kannada": "ಗತಿಃ ಗತೌ ಇದು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "गतिः गतौ इति सूत्रगतपदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गति: यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಗತಿಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गतिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतौ यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಗತೌ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गतौ इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिः इसकी गतिश्च इस सूत्र से विधियमान प्र आदि की गतिसंज्ञक और उपसर्ग कहलाते है।", "Kannada": "ಗತಿಃ ಇದರ ಗತಿಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧೀಯಮಾನವಾದ ಪ್ರಾದಯಗಳಿಗೆ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕ ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಗಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "गतिः इत्यनेन गतिश्च इति सूत्रेण विधीयमानाः प्रादयः गतिसंज्ञकाः उपसर्गाः उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः गतिसंज्ञक के परे गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है, यह सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ,ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः गतिसंज्ञके परे गतिसंज्ञकः अनुदात्तः भवति इति सूत्रार्थः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - अभ्युद्धरति यह इस सूत्र को एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಭ್ಯುದ್ಧರತಿ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- अभ्युद्धरति इति अस्य सूत्रस्य एकम्‌ उदारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- अभ्युद्धरति यहाँ पर हरति इस तिङन्त, अभि ये गतिसंज्ञक उद्‌ यह भी गतिसंज्ञक पद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥದ ಸಮನ್ವಯ - ಆಭ್ಯುದ್ಧರತಿ ಇಲ್ಲಿ ಹರತಿ ಎಂಬ ತಿಙಂತ , ಅಭಿ ಇದು ಗತಿಸಂಜ್ಞಕ ಉದ್ ಇದು ಕೂಡ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अभ्युद्धरति इत्यत्र हरति इति तिङन्तम्‌ अभि इति गतिसंज्ञकम्‌ उदिति अपि गतिसंज्ञकं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उद्‌ यह भी गतिसंज्ञक पद है, अभि इस गतिसंज्ञक पद से परे है।", "Kannada": "ಉದ್ ಇದೂ ಕೂಡ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿದೆ, ಅಭಿ ಈ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕ ಪದದ ನಂತರವಿದೆ.", "Sanskrit": "उदिति गतिसंज्ञकं पदम्‌ अभि इति गतिसंज्ञकात्‌ पदात्‌ परम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: उद्‌ इस गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है प्रकृतसूत्र से।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ ಈ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕದ ಅನುದಾತ್ತವು ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उदिति गतिसंज्ञकम्‌ अनुदात्तं भवति प्रकृतसूत्रेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ- उदात्तवान तिङन्त के परे रहते भी गतिसंज्ञक को निघात होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಉದಾತ್ತ ತಿಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವು ನಿರ್ಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - उदात्तवति तिङन्ते परे गतिर्निहन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र की व्याख्या- यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या- इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अनुदात्तस्वर होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अनुदात्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद है, तिङि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ ತಿಙಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिपदात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे तिङि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदात्तवति यह भी सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಉದಾತ್ತವತಿ ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदात्तवति इत्यपि सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिर्गतौ इस सूत्र से गति: इस प्रथमान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಗತಿರ್ಗತೌ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गतिर्गतौ इति सूत्रात्‌ गतिः इति प्रथमान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङि यहाँ तिङ यह प्रत्यय है।", "Kannada": "ತಿಙಿ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङि इत्यत्र तिङ्‌ इति प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रत्यय ग्रहण की परिभाषा से तिङन्त में यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्ययग्रहणपरिभाषया तिङन्ते इति लाभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुदात्तम्‌ इस प्रथमा एकवचनान्त पद की अनुवृति है।", "Kannada": "ಅನುದಾತ್ತಮ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनुदात्तम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का यह अर्थ होता है - उदात्तवान तिङन्त के परे रहते गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಉದಾತ್ತವತಿ ತಿಙಂತದ ನಂತರವಿರುವ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವು ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्य अस्य अर्थः भवति- उदात्तवति तिङन्ते परे गतिसंज्ञकः अनुदात्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - यत्प्रपचति यह इस सूत्र का एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಯತ್ಪ್ರಪಚತಿ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌- यत्प्रपचति इति अस्य सूत्रस्य एकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र अर्थ का समन्वय- यहाँ प्र यह गतिसंज्ञक है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಸಮನ್ವಯ - ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರ ಎಂಬ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थसमन्वयः- अत्र प्र इति गतिसंज्ञकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पचति यह तिङन्त उदात्तवान पद प्र इससे परे है।", "Kannada": "ಪಚತಿ ಇಲ್ಲಿ ತಿಙಂತವು ಉದಾತ್ತ ಪದ ಪ್ರ ಇದರ ನಂತರದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "पचति इति तिङन्तम्‌ उदात्तवत्‌ पदं प्र इत्यस्मात्‌ परम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रकृत सूत्र से प्र इस गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रकृतसूत्रेण प्र इति गतिसंज्ञकः अनुदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चादिलोपे विभाषा इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिए।", "Kannada": "ಚಾದಿಲೋಪೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "चादिलोपे विभाषा इति सूत्रस्य एकमुदाहरणं दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजनात्‌...इस सूत्र को पूर्ण कीजिए।", "Kannada": "ಪೂಜನಾತ್... ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "पूजनात्‌...इति सूत्रं पूरयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिसंज्ञक किसको कहते हैं?", "Kannada": "ಯಾವುದನ್ನು ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "के गतिसंज्ञकाः उच्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङि चोदात्तवति इस सूत्र से किस प्रकार तिङन्त के परे गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है?", "Kannada": "ತಿಙಿ ಚೋದಾತ್ತವತಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ತಿಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तिङि चोदात्तवति इति सूत्रेण कीदृशे तिङन्ते परे गतिः अनुदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में तिङन्त स्वर विषय में विशेष रूप से और विस्तार से आलोचना की है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ತಿಙಂತ ಸ್ವರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे तिङन्तस्वरविषये वस्तुतः विस्तरेण आलोचितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङन्त स्वर विधायक कुछ सूत्रों की यहाँ आलोचना की है।", "Kannada": "ತಿಙಂತ ಸ್ವರ ವಿಧಾಯಕ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तिङन्तस्वरविधायकानि चितानि सूत्राणि अत्र आलोचितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु से तिङ्प्रत्यय से तिङन्त पद होता है।", "Kannada": "ಧಾತುಗಳಿಗೆ ತಿಙ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ತಿಙಂತ ಪದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धातोः तिङ्प्रत्ययेन तिङन्तं पदं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङन्त पदों का सामान्य रूप से अनुदात्तस्वर का ही विधान है।", "Kannada": "ತಿಙಂತ ಪದಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುದಾತ್ತಸ್ವರಗಳ ವಿಧಾನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङन्तानां पदानां सामान्येन अनुदात्तस्वरः एव विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कुछ सूत्रों के द्वारा तिङन्तस्वर का विधान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಙಂತ ಸ್ವರದ ವಿಧಾನವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च कैश्चित्‌ सूत्रैः तिङन्तस्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ सूत्रों के द्वारा तिङन्त में अनुदात्त स्वर का निषेध है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಅನುದತ್ತ ಸ್ವರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कैश्चित्‌ सूत्रैः तिङन्ते अनुदात्तस्वरः निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सम्पूर्ण रूप से अङट्टारह सूत्रों की व्याख्या की है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟು ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र साकल्येन अष्टादश सूत्राणि व्याख्यातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "कभी अव्यय से युक्त तिङन्त में स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಲಾದರು ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತ ಸ್ವರವನ್ನು ವಿಧಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कदाचित्‌ अव्ययेन युक्ते तिङन्ते स्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कभी अपने आप ही स्वर का विधान है।", "Kannada": "ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೇ ಸ್ವತಃ ಸ್ವರವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कदाचित्‌ स्वतः एव स्वरः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्यय से युक्त तिङन्त में उदाहरण जैसे- अङग कुरु इत्यादि।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ತಿಙಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಅಂಗ ಕುರು ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "अव्यययुक्ते तिङन्ते उदाहरणं यथा अङ्ग कुरु इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने आप जैसे -अग्निमीळे इत्यादि।", "Kannada": "ಸ್ವತಃ ಎಂದರೆ ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "स्वतः यथा अग्निमीळे इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङन्त आश्रित भी स्वर का विधान है जैसे - पचति गोत्रम्‌ इत्यादि।", "Kannada": "ತಿಙಂತವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕೆಲವು ಸ್ವರಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ  ಹೇಗೆಂದರೆ - ಪಚತಿ ಗೋತ್ರಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "तिङन्तमाश्रित्य अपि कदाचित्‌ स्वरः विधीयते यथा पचति गोत्रम्‌ इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङन्त से परे गोत्रादि अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ತಿಙಂತದ ನಂತರವಿರುವ ಗೋತ್ರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङन्तात्‌ पराणि गोत्रादीनि अनुदात्तानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ व्याख्यान समय में गोत्रादि शब्दों का उल्लेख है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೋತ್ರಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र व्याख्यानकाले गोत्रादयः शब्दाः उल्लिखिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिङन्त से परे तिङन्त को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ಅತಿಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ತಿಙಂತಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिङन्तात्‌ परं तिङन्तम्‌ अनुदात्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तिङन्त से परे गतिसंज्ञक को अनुदात्त होता है।", "Kannada": "ತಿಙಂತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तिङन्ते च परे गतिसंज्ञकः अनुदात्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्र आदि क्रियायोग में गतिसंज्ञक होते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾದಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रादयः क्रियायोगे गतिसंज्ञकाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार इस पाठ का विषय तिङन्तस्वर है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ಪಾಠದ ವಿಷಯವು ತಿಙಂತ ಸ್ವರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव पाठस्य अस्य विषयः तिङन्तस्वरः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङो गोत्रादीनि कुत्सनाभीक्ष्ण्ययोः' इस सूत्र की व्याख्या कोौजिए।", "Kannada": "ತಿಙೋ ಗೋತ್ರಾದೀನಿ ಕುತ್ಸ್ನಾಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯಯೋಃ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "तिङो गोत्रादीनि कुत्सनाभीक्ष्ण्ययोः इदं सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्गाऽप्रातिलोम्ये' इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಅಂಗಾಪ್ರಾತಿಲೋಮ್ಯೆ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "अङ्गाऽप्रातिलोम्ये अस्य सूत्रस्य व्याख्यानं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोपे विभाषा इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಲೋಪೆ ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "लोपे विभाषा इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहो उताहो चानन्तरम्‌' इस सूत्र को व्याख्या कोजिए।", "Kannada": "ಆಹೋ ಉತಾಹೋ ನಂತರಂ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "आहो उताहो चानन्तरम्‌ इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "गत्यर्थलोटा... इस सूत्र का अर्थ लिखकर उदाहरण की सङ्गति दिखाइए।", "Kannada": "ಗತ್ಯರ್ಥ ಲೋಟಾ.... ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆದು ಉದಾಹರಣೆಯ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ.", "Sanskrit": "गत्यर्थलोटा... अस्य सूत्रस्य अर्थं लिखित्वा उदहरणसङ्घतिं दर्शयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "चादिलोपे विभाषा इस सूत्र की व्याख्यान कीजिए।", "Kannada": "ಚಾದಿಲೋಪೆ  ವಿಭಾಷಾ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "चादिलोपे विभाषा इति अस्य सूत्रस्य व्यख्यानं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिङि चोदात्तवति इस सूत्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ತಿಙಿ ಚೋದಾತ್ತವತಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "तिङि चोदात्तवति इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तिङङतिङः' इस सूत्र से।", "Kannada": "ತಿಙಙತಿಙಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರೇಣ.", "Sanskrit": "तिङ्ङतिङः इति सूत्रेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिङन्त पद से परे तिङन्त पद को सम्पूर्ण अनुदात्त होता है, 'तिङङतिङ:' इस सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಅತಿಙಂತ ಪದದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ತಿಙಂತ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, 'ತಿಙಙತಿಙಃ' ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतिङन्तात्‌ पदात्‌ परं तिङन्तं सर्वम्‌ अनुदात्तं भवति इति तिङ्ङतिङः इति सूत्रस्य अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जगत में छोटे-छोटे कीट से लेकर मनुष्यों तक प्राणियो को सुखप्राप्त करने के लिए और दुःख छोड़ने के लिए उनकी यह प्रवृत्ति हम दिन रात देखते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮನುಷ್ಯರವರೆಗೂ ಜೀವಿಗಳು ಸುಖ-ದುಃಖವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಹಗಲಿರುಳು ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "इह खलु जगति आकीटपतङ्गं प्राणिनां सुखप्राप्तये दुःखपरिहाराय च प्रवृत्तिद्वयम्‌ अहर्निशं दरीदृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अच्छी प्रकार से प्रसिद्ध ही है, और सभी को ज्ञात ही है की सुख सुन्दर कर्म अनुष्ठान आदि से किया जाता है।", "Kannada": "ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ,  ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗು ತಿಳಿದಿರುವುದೇನೆಂದರೆ ಸುಖವು ಸುಂದರವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्रसिद्धं सर्वविदितम्‌ च यत्‌ सुखं शोभनकर्मानुष्ठानाद्‌ जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुःख बुरे कर्मो के अनुष्ठान से होता है।", "Kannada": "ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳಿಂದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दुःखम्‌ अशोभनकर्मानुष्ठानाद्‌ जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस अनुष्ठान के द्वारा अन्तर कर्मस्वरूप ज्ञान नही होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಅಂತರ ಕರ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदनुष्ठानं च अन्तरेण कर्मस्वरूपज्ञानं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सुख को चाहने वाले दुःख को छोड्ने वाले पुरुष के द्वारा अवश्य प्रथम कर्म का स्वरूप शोभनीय और अशोभनीय को जानना चाहिए।", "Kannada": "ಆದುದರಿಂದ, ಸುಖವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಪ್ರಥಮ ಕರ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವು ಶೋಭನೀಯವಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಅಶೋಭನೀಯವಾಗಿದೆಯೋ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः सुखम्‌ इच्छता दुःखं परिजिहासता पुरुषेण अवश्यम्‌ प्रथमं कर्मणां स्वरूपं शोभनीयत्वम्‌ अशोभनीयत्वं च वेदनीयमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके ज्ञान के बिना वेद के अर्थ का ज्ञान करना कठिन है।", "Kannada": "ಅದರ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ವೇದಗಳ ಅರ್ಥದ ಜ್ಞಾನವಿರುವುದು ಕಷ್ಟ.", "Sanskrit": "तद् ज्ञानम्‌ ऋते वेदार्थज्ञानं दुष्करम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वेद को पढ़कर और विचार करके उसके अनुसार आचरण करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ, ವೇದಗಳನ್ನು ಓದಿ ಮತ್ತು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ನಂತರ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः अध्येयः वेदः, विचार्यः च तदर्थः विपश्चिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह वेद ऋक, यजु, साम, और अथर्व के भेद से चार प्रकार का है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ವೇದವು ಋಕ್, ಯಜು, ಸಾಮ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವ ಎಂಬ ಭೇದಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च वेद ऋक्‌ यजुः साम अथर्वा इति भेदेन चतुर्धा अपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहीं पर तीन प्रकार का दिखाया गया है।", "Kannada": "ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्वचित्‌ त्रेधापि प्रदर्श्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक भेद भी अनेक शाखा से युक्त हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭೇದವು ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिभेदम्‌ अपि अनेकशाखायुतः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन शाखाओ को प्रत्येक के अपने मन्त्र ब्राह्मण भेद विभिन्न रूप के हैं।", "Kannada": "ಆ ಶಾಖೆಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಂತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಭೇದಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "तासां शाखानां प्रतिस्वं मन्त्रब्राह्मणभेदविभिन्नत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर मन्त्र वैदिक तत्त्व के रूप में प्रसिद्ध हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳು ವೈದಿಕ ತತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र मन्त्राः वैदिकेषु तत्त्वेन प्रसिद्धाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म सहित अर्थ स्मरण का फल प्रदान करने वाले हैं।", "Kannada": "ಕರ್ಮದ ಸಹಿತವಾದ ಅರ್ಥವು ಸ್ಮರಣೆಯ ಫಲ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मसमवेतार्थस्मारणैकफलकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विधिबोधक वाक्य की ब्राह्मणसंज्ञ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿಧಿ ಬೋಧಕ ವಾಕ್ಯದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಜ್ಞೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "विधिबोधकवाक्यस्य च ब्राह्मणसंज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधि कर्म का इष्टसाधन बोध कराने में इष्टसाधन पुरुष को प्रवृत करता है।", "Kannada": "ವಿಧಿ ಕರ್ಮದ ಇಷ್ಟಸಾಧನೆಯನ್ನು ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಸಾಧನ ಪುರುಷನನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विधिः कर्मणाम्‌ इष्टसाधनत्वबोधनमुखेन इष्टसाधने पुरुषं प्रवर्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषेध तो अनिष्टसाधनबोध से अनिष्टसाधन से हटाता है।", "Kannada": "ನಿಷೇಧವು ಅನಿಷ್ಟಸಾಧನಬೋಧದಿಂದ ಅನಿಷ್ಟಸಾಧನೆಯಿಂದ ನಿರ್ವತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषेधस्तु अनिष्टसाधनबोधनमुखेन अनिष्टसाधनात्‌ निवर्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मण कर्मब्राह्मण, उपसनाब्राह्मण, ज्ञानब्राह्मण ये तीन भाग में विभक्त है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಪಸನಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜ್ಞಾನಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಇದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणं च कर्मब्राह्मणम्‌, उपसनाब्राह्मणम्‌, ज्ञानब्राह्मणम्‌ इति त्रेधा विभक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मकाण्ड में नित्यनैमित्तिककाम्य भेद से तीन प्रकार के कर्मवेद में कहे गए है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯನೈಮಿತ್ತಿಕಕಾಮ್ಯ ಭೇದಗಳಿಂದ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕರ್ಮವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मकाण्डे नित्यनैमित्तिककाम्यभेदेन त्रिविधानि कर्माणि आम्नातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे इन कर्मो की ज्ञानसंपत्ति के लिए वेदार्थज्ञान को सरल करने की अपेक्षा करते है।", "Kannada": "ಅವು ಈ ಕರ್ಮಗಳ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ವೇದಾರ್ಥಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तदेतेषां कर्मणाम्‌ ज्ञानसंपत्तये वेदार्थज्ञानम्‌ सुतराम्‌ अपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारत वर्ष में वेद के संहिता, ब्राह्मण, आरण्यक और उपनिषद आदि का महत्व विशिष्ट है।", "Kannada": "ಭಾರತವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ಸಂಹಿತಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಣ್ಯಕ ಮತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತು ಆದಿಗಳ ಮಹತ್ವವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भारते वर्षे वेदस्य संहितानां, ब्राह्मणानाम्‌, आरण्यकानाम्‌, उपनिषदां च विद्यते महद्‌ वैशिष्ट्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कृत पाठशालाओं में और महाविद्यालयों में वेद का अध्ययन अध्यापन होता है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕೃತಪಾಠಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವೇದದ ಅಧ್ಯಯನ ಅಧ್ಯಾಪನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संस्कृतपाठशालासु महाविद्यालयेषु च वेदस्य अध्ययनम्‌ अध्यापनं च साग्रहं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ के अंश में मन्त्रों का पदपाठ का और व्याख्यान का अच्छी प्रकार से समावेश किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಪದಪಾಠದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठ्यांशे मन्त्राणां पदपाठानां व्याख्यानां च सम्यक्‌ समावेशो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के सारसंग्रह का परिचय भी यहाँ पर प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಸಾರಸಂಗ್ರಹದ ಪರಿಚಯವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य सारसंग्रहाणां परिचयोऽपि अत्र प्राप्स्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूक्तों के अध्ययन से पाठकों का महान्‌ उपकार होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಾಠಕಗಳ ಮಹಾ ಉಪಕಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूक्ताध्ययनेन अध्येतृणां महान्‌ उपकारो भवेद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक प्रयत्नों से सरलतया से इसका अध्ययन छात्रो के लिए करना चाहिए।", "Kannada": "ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "भूयसा प्रयत्नेन सौष्ठवेन च अस्य अध्ययनं छात्रेण कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद का व्याकरण लौकिकव्याकरण से भिन्न है।", "Kannada": "ವೇದದ ವ್ಯಾಕರಣವು ಲೌಕಿಕ ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य व्याकरणम्‌ लौकिकव्याकरणाद्‌ भिन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकांश शब्द भी बाहुल्य से भिन्न होते है।", "Kannada": "ಅಧಿಕಾಂಶ ಶಬ್ದದ ಬಾಹುಲ್ಯದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शब्दाः अपि बाहुल्येन भिन्ना भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वरभेद से अर्थभेद होता है।", "Kannada": "ಸ್ವರಭೇದದಿಂದ ಅರ್ಥಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वरभेदे अर्थभेदो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरणभेद के होने पर भी अर्थभेद होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣಭೇದವಾದಾಗ ಅರ್ಥಭೇದವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकरणभेदेऽपि अर्थभेदो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "काव्यात्मकशैली अनेक स्थानों पर वेद में प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಶೈಲೀ ಅನೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "काव्यात्मकशैली बहुत्र वेदे परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत मन्त्रो का विद्वानों द्वारा जो अर्थ किया गया है उससे भिन्न भी अर्थ हो सकता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳ  ವಿದ್ವಾನರಿಂದ ಯಾವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः मन्त्राणाम्‌ आपाततो योऽर्थः प्रतिभाति ततो भिन्न एव अर्थो भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्यानभेद के द्वारा भी अर्थ में भेद होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಭೇದದಿಂದಲೂ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्यानभेदेनापि अर्थे भेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्यभेद से अर्थ भेद होता है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯಭೇದದಿಂದಲೂ ಅರ್ಥಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तात्पर्यभेदेन अर्थ भेदो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत मन्त्रो का यह ही अर्थ है ऐसा निर्णय करना अत्यन्त कठिन है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः मन्त्राणाम्‌ अयमेवार्थ इति निर्णयः सुदुष्कर एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी प्रमाणभूत आचार्यो का श्रीमान सायण आचार्य का भाष्य ही कुछ समझाने के लिए परिवर्तन करके छात्रो के उपयोगी समास आदि यहाँ पर दिया गया है।", "Kannada": "ಆದರು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗಿ ಆಚಾರ್ಯರ ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸಾಯಣ ಆಚಾರ್ಯರ ಭಾಷ್ಯವೇ ಏನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಸಮಾಸಾದಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथापि प्रमाणभूतानाम्‌ आचार्याणाम्‌ श्रीमताम्‌ सायणानाम्‌ भाष्यमेव किञ्चित्‌ सुबोधाय परिवर्तनेन छात्रोपयोगित्वं समासाद्य अत्र प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रो का अन्वय, मन्त्रो की व्याख्या, मन्त्र का सरलार्थ, कुछ शब्दो का व्याकरण इन रूप से मन्त्रो की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳ ಅನ್ವಯ, ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಮಂತ್ರಗಳ ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ, ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಈ ರೂಪದಿಂದ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रान्वयः, मन्त्रव्याख्या, मन्त्रस्य सरलार्थः, केषाञ्चित्‌ शब्दानां व्याकरणम्‌ इति रूपेणात्र मन्त्राः व्याख्याताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी धर्मो का मूल वेद ही है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ಮೂಲವೂ ವೇದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषां धर्माणां वेदः एव मूलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संसार में चार वेद है।", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "जगति चत्वारः वेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे वेद ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, और अथर्ववेद है।", "Kannada": "ಆ ವೇದಗಳೆಂದರೆ ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ.", "Sanskrit": "ते वै ऋग्वेदः, यजुर्वेदः, सामवेदः, अथर्ववेदश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन चारो वेदों में ऋग्वेद प्राचीनतम है।", "Kannada": "ಆ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु चतुर्षु वेदेषु ऋग्वेदः प्राचीनतमः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का प्रथम सूक्त अग्निसूक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಪ್ರಥಮ ಸೂಕ್ತವು ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य प्रथमं सूक्तम्‌ अग्निसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संसार में प्राप्त साहित्य का यह प्राचीनतम सूक्त है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जगति उपलभ्यमानस्य साहित्यस्य इदम्‌ प्राचीनतमं सूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर अग्नि की स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अग्नेः स्तुतिः विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में अग्नि बहुत प्रसिद्ध देवता है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदे अग्निः बहुप्रसिद्धः देवता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में लगभग २०० सूक्तो में अग्नि की स्तुति प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೨೦೦ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे प्रायः २०० सूक्तेषु अग्नेः स्तुतिः समुपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का प्रथम पद भी 'अग्निम्‌' यह है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮೊದಲನೆಯ ಪದವು \"ಅಗ್ನಿಮ್\" ಹೀಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य प्रथमं पदमपि 'अग्निम्‌' इति अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में अग्निसूक्त के नौ मन्त्र है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತದ ಒಂಭತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे अग्निसूक्तस्य नव मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ सायणाचार्य ने भाष्य लिखा है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಾಯಾಣಾಚಾರ್ಯರ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र च सायणाचार्यः भाष्यं रचितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में उसी भाष्य का अनुसरण करके व्याख्या दिया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಭಾಷ್ಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे तस्यैव भाष्याम्‌ अनुसृत्य व्याख्यानं प्रदत्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अग्निसूक्त के मधुच्छन्दा ऋषि, गायत्री छन्द, और अग्नि देवता हैं।", "Kannada": "ಈ ಅಗ್ನಿ ಸೂಕ್ತದ ಮಧುಚ್ಛಂದಾ ಋಷಿಗಳು, ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದ, ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ದೇವತೆ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य अग्निसूक्तस्य मधुच्छन्दा ऋषिः, गायत्री छन्दः, अग्निश्च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि शब्द का अर्थ होता है - जो देव यज्ञ में दी गई हवि देवताओं के लिए लेकर के जाता है वह अग्नि है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಯಾವ ದೇವ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹವಿಯನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ ಅಗ್ನಿ.", "Sanskrit": "अग्निशब्दस्य अर्थः भवति- यः देवः यज्ञे प्रदत्तं हविः देवतानां कृते आदाय गच्छति सः अग्निः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में तीन प्रमुख देवों में अग्नि का दूसरा स्थान है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನವು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे त्रिषु प्रमुख्यदेवेषु अग्नेः स्थानं द्वितीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि का मानव जीवन के साथ दृढता से सम्बद्ध है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಜೊತೆಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अग्निः मानवजीवनेन सह दृढतया सम्बद्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण घर के कार्यों में अग्नि की अत्यन्त आवश्यकता होती है।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕತೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्पूर्णगृहकार्याय अग्नेः महती आवश्यकता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक घर में इसका निवास है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿವಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिगृहम्‌ अस्य निवासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि हि ऐसा देव है जो जन्म से आरम्भ करको मृत्युपर्यन्त मनुष्य के साथ ही रहता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯು ಎಂತಹ ದೇವತೆಯೆಂದರೆ ಜನ್ಮದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಮೃತ್ಯುವಿನವರೆಗು ಮನುಷ್ಯನ ಜೊತೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निः हि एवं देवः यः जन्मनः आरभ्य मृत्युपर्यन्तं जनेन सहैव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के द्वारा ही सम्पूर्ण संसार का प्रकाश हुआ।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಸಾರದ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "अग्निना एव सम्पूर्णसंसारस्य प्रकाशः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि ही प्राचीन ऋषियों का प्रधान था।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನನಾಗಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "अग्निः एव प्राचीनानाम्‌ ऋषीणां प्रधानम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि अग्नि से ही यज्ञ भोजन आदि और शीतनिवारण होता था।", "Kannada": "ಏಕೆಂದೆರೆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞ ಭೋಜನ ಆದಿಗಳ ಮತ್ತು ಶೀತನಿವಾರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतो हि अग्निना एव यज्ञः भोजनादिकं शीतनिवारणं च सम्पाद्यन्ते स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में कुछ अन्य आचार्यो के मत का भी संग्रह किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನ್ಯ ಆಚಾರ್ಯರ ಮತದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे क्वचित्‌ अन्येषाम्‌ आचार्याणाम्‌ मतस्यापि संग्रहः कृतोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी रूप से उसको प्रकट किया गया है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ ರೂಪದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणीरूपेण तस्य प्रकटनं कृतमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी में सूक्त का ज्ञान कराने के लिए उपयोगी विषय दिया हुआ है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ವಿಷಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "टिप्पण्याम्‌ सूक्तस्य अवबोधाय उपयोगी विषयः प्रदत्तोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी में स्थित मत अधिक जिज्ञासु के लिए विशेष रूप से दिया हुआ है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಮತದ ಅಧಿಕ ಜಿಗ್ನಾಸುಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणीस्थं मतम्‌ अधिकजिज्ञासूनां कृते विशेषतः प्रदत्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे - सूक्त में स्थित मन्त्रों का संहिता पाठ कर पाने में। सूक्त में विद्यमान मन्त्रों के पदपाठ को समझ पाने में। सूक्त में स्थित मन्त्रों का अन्वय करने में समर्थ हो पाने में। सूक्त में स्थित मन्त्रों की व्याख्या करने में समर्थ होंगे। सूक्त में विद्यमान मन्त्रों का सरलार्थ जानने में। मन्त्र में स्थित व्याकरण को जानने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಹಿತಾ ಪಾಠವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ. ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಪದಪಾಠವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ . ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಅನ್ವಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗುವುದರಲ್ಲಿ. ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ. ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಣುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸರಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "एतं पाठं पठित्वा भवान्‌ - सूक्तस्थानां मन्त्राणां संहितापाठं ज्ञास्यति। सूक्ते विद्यमानानां मन्त्राणां पदपाठं ज्ञास्यति। सूक्तस्थानां मन्त्राणाम्‌ अन्वयं कर्तु समर्थो भवेत्‌। सूक्तस्थानां मन्त्राणां व्याख्यानं कर्तु समर्थो भवेत्‌। सूक्ते विद्यमानानां मन्त्राणां सरलार्थं ज्ञास्यति। मन्त्रे स्थितं व्याकरणं ज्ञातुं समर्थो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "15.11 मूलपाठ - अग्निसूक्त ( ऋग्वेद का १.१) अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌।", "Kannada": "೧೫.೧೧ ಮೂಲಪಾಠ - ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತ (ಋಗ್ವೇದದ ೧.೧) ಅಗ್ನಿಮೀಳೇ ಪುರೋಹಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವಮೃತ್ವಿಜಂ ।", "Sanskrit": "१५.११ मूलपाठः - अग्निसूक्तम्‌ (ऋग्वेदीयम्‌ १.१) अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "15.1.1 मूलपाठ की व्याख्या- अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌।", "Kannada": "೧೫.೧.೧ ಮೂಲಪಾಠದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -  ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವಮೃತ್ವಿಜಂ ।", "Sanskrit": "१५.१.१ इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - अग्नि देव की स्तुति करता हूँ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಅಗ್ನಿ ದೇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अग्निनामकं देवम्‌ ईळे स्तौमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "डकार के स्थान पर ळकार बह्वृचाध्येतृसम्प्रदाय में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಡಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಳಕಾರ ಬಹ್ವೃಚಾಧ್ಯೇತೃಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "डकारस्य ळकारो बहृुचाध्येतृसम्प्रदायप्राप्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी पढ़ा गया है अज्मध्यस्थडकार को ळकार बह्वृचा में जानना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಓದಲಾಗಿದೆ ಅಜ್ಮಧ್ಯಸ್ಥಡಕಾರವನ್ನು ಳಕಾರ ಬಹ್ವೃಚಾದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथा च पठ्यते अज्मध्यस्थडकारस्य ळकारं बह्वृचा जगुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्मध्यस्थढकार को ळहकार यथा क्रम से होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಮಧ್ಯಸ್ತಢಕಾರವನ್ನು ಳಕಾರ ಯಥಾಕ್ರಮದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्मध्यस्थढकारस्य ळहकारं वै यथाक्रमम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र का होता के प्रयोज्य होने से मैं होता स्तुति करता हूँ, यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರದ ಹೋತೃವಿನ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದರಿಂದ ನಾನು ಅವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रस्य होत्रा प्रयोज्यत्वात्‌ अहं होता स्तौमीति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार की अग्नि?", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಗ್ನಿ?", "Sanskrit": "कीदृशमग्निम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे राजा का पुरोहित उसके अभीष्ट को पूर्ण करता है, वैसे अग्नि भी यज्ञ का अपेक्षित होम को पूर्ण करता है।", "Kannada": "ರಾಜನ ಪುರೋಹಿತನು ತನ್ನ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಂತೆ, ಅಗ್ನಿಯು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಹೋಮವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा राज्ञः पुरोहितः तदभीष्टं सम्पादयति, तथा अग्निरपि यज्ञस्य अपेक्षितं होमं सम्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा यज्ञ का सम्बन्धि पूर्वभाग में आवहनीय रूप से अवस्थित पुनः किस प्रकार का है?", "Kannada": "ಅಥವಾ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆವಹನೀಯ ರೂಪದಿಂದ  ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಯಾಗಕ್ಕೂ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಯಾಗಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?", "Sanskrit": "यद्वा, यज्ञस्य सम्बन्धिनि पूर्वभागे आवहनीयरूपेण अवस्थितम्‌ पुनः कीदृशम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों का यज्ञ में होतृनाम का ऋत्विग्‌ अग्नि ही है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹೋತೃ ಹೆಸರು ಋತ್ವಿಜ ಅಗ್ನಿ.", "Sanskrit": "देवानां यज्ञेषु होतृनामक ऋत्विग्‌ अग्निरेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सुना भी जाता है - ` अग्निर्वै देवानां होता' (ऐ० ब्रा० ३. १४) इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು  ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ - 'ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವನಾಂ ಹೋತಾ' (ಐ . ಬ್ರಾ 0 ೩.೧೪) ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथा च श्रूयते- 'अग्निर्वे देवानां होता' (ऐ० ब्रा० ३. १४) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः वह अग्नि किस प्रकार की है?", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಆ ಅಗ್ನಿಯು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "पुनरपि कीदृशम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "रत्न को धारण करने वाली यागफल रूपों के रत्नों को विशेष रूप से धारण अथवा पोषण करने वाली।", "Kannada": "ರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸಿವವರು, ಯಾಗ ಫಲ ರೂಪಗಳ ರತ್ನಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನು ಅಥವಾ ಪೋಷಿಸುವವನು.", "Sanskrit": "रत्नधातमं यागफलरूपाणां रत्नानामतिशयेन धारयितारं पोषयितारं वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - अग्मिमीळे अग्नि से याचना करता हूँ।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೇಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - अग्मिमीळे अग्निम्‌ याचामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ का देव दान देने से, प्रकाश करने से, प्रकाशित होने से अथवा द्युस्थान में रहने से होता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ದೇವದಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಎರಡುಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य देवो दानाद्वा, दीपनाद्वा, द्योतनाद्वा, द्युस्थानो भवतीति वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस यज्ञ का दाता, प्रकाश देने वाला अथवा प्रकाशित करने वाला यह अग्नि है ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದ ದಾತಾ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು ಈ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन यज्ञस्य दाता दीपयिता द्योतयिता अयम्‌ अग्निः इति उक्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युस्थानीय कैसे हुआ - यद्यपि अग्नि पृथिवी स्थानीय है फिर भी देवों के प्रति हवि ले जाने से द्युस्थानी होता है।", "Kannada": "ದ್ಯುಸ್ಥಾನೀಯ ಹೇಗಾಯಿತು - ಏನಾದರು ಅಗ್ನಿ ಪೃಥ್ವೀ ಸ್ಥಾನೀಯವಾಗಿದೆ ಆದರು ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತಿ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಿಂದ  ದ್ಯುಸ್ಥಾನೀಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कथं द्युस्थानः - यद्यपि अग्निः पृथिवीस्थानः तथापि देवान्‌ प्रति हविवहनाद्‌ द्युस्थानो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो देव, वह ही देवता।", "Kannada": "ಯಾರು ದೇವ, ಅವರೇ ದೇವತಾ.", "Sanskrit": "यो देवः सा देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात देव ही देवता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ದೇವ ಇವರೇ ದೇವತೆ.", "Sanskrit": "अर्थाद्‌ देवः एव देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "रमणीय धन का दाता और धारण करने वाला।", "Kannada": "ರಮಣೀಯ ಧನವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಮತ್ತು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು.", "Sanskrit": "रमणीयानां धनानां दातृतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(स्कन्दस्वामी) - शान्तिपौष्टिक कर्मो के द्वारा जो राजा को विपत्ति से रक्षा करता है वह पुरोहित कहलाता है।", "Kannada": "(ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮಿ) - ಶಾಂತಿಯುತ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ರಾಜನನ್ನು ವಿಪತ್ತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವನನ್ನು ಪುರೋಹಿತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(स्कन्दस्वामी) - शान्तिकपौष्टिकैः कर्मभिः यो राजानम्‌ आपद्भ्यः त्रायते स पुरोहितः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ को आपदाओं को हटाने वाला यह अर्थ है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಆಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವವನು ಈ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य आपदाम्‌ हन्तारम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वदिशा में निहित आवहनीय स्थापित पुरोहित यह भी अर्थ है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವದಿಶಾದಲ್ಲಿ ನಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಆವಹನೀಯ ಸ್ಥಾಪಿತ ಪುರೋಹಿತ ಈ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्यां दिशि निहितः आहवनीयात्मना स्थापितः पुरोहितः इत्यपि अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रत्न धन का नाम है।", "Kannada": "ರತ್ನ ಧನದ ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "रत्नम्‌ धनस्य नाम अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धन का विशेष रूप से दाता अग्नि है।", "Kannada": "ಧನದ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನೀಡುವವನು ಅಗ್ನಿ.", "Sanskrit": "धनानाम्‌ अतिशयेन दाता अग्निः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अग्नि की में स्तुति करता हूँ।", "Kannada": "ಆ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तम्‌ अग्निं स्तौमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यज्ञ का प्रकाशयुक्त पुरोहित अग्नि है।", "Kannada": "ಸರಳ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಕಾಶಯುಕ್ತ ಪ್ರೋಹಿತ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यज्ञस्य प्रकाशयुक्तः पुरोहितः अग्निः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा यजमान के सम्मुख अग्नि स्थित है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಯಜಮಾನನ ಸಮ್ಮುಖವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯು ಸ್ತಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अथवा यजमानस्य सम्मुखे अग्निः स्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह देवों का यज्ञ में आह्वान करती है।", "Kannada": "ಅವರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स देवान्‌ यज्ञे आह्वयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वाधिक रत्नों को वह धारण करती है।", "Kannada": "ಸರ್ವಾದಿಕ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सर्वाधिकरत्नानि स धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की जो अग्नि है उसकी में स्तुति करता हूँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಅಗ್ನಿ ಇದ್ದಾರೆಯೋ ಅವರನ್ನು ನಾನು ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "एवं यः अग्निः तम्‌ अहं स्तौमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञस्य - यज्‌-धातु से नङ करने पर षष्ठी एकवचन में यज्ञस्य यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಸ್ಯ - ಯಜ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಂಗ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञस्य- यज्‌-धातोः नङि षष्ठ्येकवचने यज्ञस्य इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवम्‌ - दिव्‌-धातु से अच्प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में देवम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದೇವಮ್ - ದಿವ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ದೇವಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवम्‌- दिव्‌-धातोः अच्प्रत्यये द्वितीयैकवचने देवम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "होतारम्‌ - हू धातु से तृन्प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में होतारम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಹೋತಾರಮ್ - ಹೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ತೃನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಹೋತಾರಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "होतारम्‌- हूधातोः तृन्प्रत्यये द्वितीयैकवचने होतारम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रत्नधातमम्‌ - रत्नों को धारण करने वाली रत्नधा कहलाती है, रत्नधाशब्द से क्विप्प्रत्यय करने पर और तमप्प्र्यय करने पर द्वितीया एकवचन में रत्नधातमम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ರತ್ನಧಾತಮಮ್ - ರತ್ನಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವವನನ್ನು ರತ್ನಧಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ರತ್ನಧಾ ಶಬ್ದದಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ  ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರತ್ನಧಾತಮಮ್ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रत्नधातमम्‌- रत्नानि दधाति इति रत्नधाः, रत्नधाशब्दस्य क्विप्प्रत्यये तमप्प्रत्यये च द्वितीयैकवचने रत्नधातमम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इळे - स्तुति अर्थ में ईड्‌-धातु से लट उत्तमपुरुष एकवचन में इळे यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಇಳೆ - ಸ್ತುತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈಡ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇಳೆ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इळे- स्तुत्यर्थकाद्‌ ईड्-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने इळे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - यह अग्नि पूर्व पुरातन भृग्वङिगर आदि ऋषियों के द्वारा स्तुति की गई है, नूतन उत अभी हमारे द्वारा इसकी स्तुति की जाती है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಈ ಅಗ್ನಿಯು ಪೂರ್ವ ಪುರಾತನ ಭೃಗ್ವಂಗಿರ ಆದಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ನೂತನ ಉತ ಈಗ ನಮ್ಮಿಂದ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "याख्या- अयम्‌ अग्निः पूर्वभिः पुरातनैः भृग्वङ्गिरःप्रभृतिभिः ऋषिभिः ईड्यः स्तुत्यः, नूतनैः उत इदानीन्तनैः अस्माभिरपि स्तुत्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अग्नि होती हुई इस यज्ञ में देवों को हवि भक्षण करने के लिये कहती है।", "Kannada": "ಆ ಅಗ್ನಿಯು ಆಗುತ್ತಾ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಭಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सः अग्निः सन्‌ इह यज्ञे देवान्‌ हविर्भुजः आ वक्ष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - उत शब्द का विकल्प अर्थ है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಉತ ಶಬ್ದದ ವಿಕಲ್ಪ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - उतशब्दस्य विकल्पः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी यहाँ पर च अर्थ अर्थात्‌ समुच्चय अर्थ निपातन से है।", "Kannada": "ಆದರು ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥದಿಂದ ನಿಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि अत्र चार्थः अर्थात्‌ समुच्चयः अर्थः निपातनाद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः पूर्वतन और नूतन यह अर्थ प्राप्त होता है॥", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪೂರ್ವತನ ಮತ್ತು ನೂತನ ಈ ಅರ್ಥದಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः पूर्वतनैः नूतनैः च इत्यर्थो लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम मन्त्र में कहा गया है की में अग्नि की स्तुति करता हूँ।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ನಾನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "प्रथममन्त्रे उक्तं यद्‌ अहम्‌ अग्निम्‌ स्तौमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर स्तुति का क्या कारण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಯ ಕಾರಣವೇನು.", "Sanskrit": "किमत्र स्तुतौ कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: उस विषय के लिए यह दूसरा मन्त्र है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಇದು ಎರಡನೇ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं द्वितीयो मन्त्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यह अग्नि पूर्वतन ऋत्विगों के द्वारा स्तुत्य है, नूतन के द्वारा भी स्तुत्य है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅಗ್ನಿ ಪೂರ್ವ ಋತ್ವಿಜರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತಾರೆ, ನೂತನರಿಂದಲು ಕೂಡ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यतो हि अयमग्निः पूर्वतनैः ऋत्विग्भिः स्तुत्यः, नूतनैरपि स्तुत्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ ऋषि, उसके रूप की स्तुति करते हैं।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಋಷಿಗಳು, ಅದರ ರೂಪವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यावान्‌ कश्चिद्‌ ऋषिः, तेन सर्वेण स्तोतव्यः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही हेतु है की में अग्नि की स्तुति करता हूँ।", "Kannada": "ಇದೇ ಹೇತುವಾಗಿದೆ ನಾನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अयमेव हेतुः यद्‌ अहम्‌ अग्निम्‌ ईडे।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सम्पूर्ण जगत में वह ही अग्नि देवों का यज्ञ में आवाहन कर सकती है, अन्य कोई भी नहीं।", "Kannada": "ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಅಗ್ನಿದೇವನನ್ನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆವಾಹನೆ ಮಾಡಬಹುದು ಬೇರೆ ಯಾರು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इह समग्रे जगति स एव अग्निः देवान्‌ यज्ञेषु आह्वयति, नान्यः कश्चिदपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - अग्नि की प्राचीन और नूतन ऋषियों के द्वारा स्तुति की जाती है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ- ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ನೂತನ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अग्निः प्रचीनैः नूतनैश्च ऋषिभिः स्तुत्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की जो अग्नि है वह देवों का यज्ञ में आवाहन करे।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಅಗ್ನಿಯು ಇದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆವಾಹನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं यः अग्निः स देवान्‌ यज्ञे आह्वयेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वभिः - पूर्वेः इसका वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಭಿಃ - ಪೂರ್ವೈಃ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वेभिः- पूर्वैः इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईड्यः - ईड्‌-धातु से ण्यत्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में ईड्यः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಈಡ್ಯಃ - ಈಡ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈಡ್ಯಃ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईड्यः- ईड्-धातोः ण्यत्प्रत्यये प्रथमैकवचने ईड्यः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवाँ - देव शब्द का द्वितीया बहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದೇವಾ - ದೇವ ಶಬ್ದದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवाँ- देवशब्दस्य द्वितीयाबहुवचने रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदान्त में स्थित नकार से पूर्व आकार किन्तु परे जो कोई भी स्वर रहता है तो नकार का लोप होता है।", "Kannada": "ಪದಾಂತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಕಾರದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಆಕಾರ ಆದರು ಯಾವ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ನಕಾರದ ಲೋಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदान्ते स्थितात्‌ नकारात्पूर्वं आकारः किञ्च परं यः कोऽपि स्वरः तिष्ठति चेत्‌ नकारस्य लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु पूर्ववर्ण को अनुनासिक आदेश होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪೂರ್ವವರ್ಣಕ್ಕೆ ಅನುನಾಸಿಕ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि तु पूर्ववर्णस्य अनुनासिकादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वक्षति - वह्-धातु से लृट स्यप्रत्यय करने पर यकार का छन्द में लोप होने पर वक्षति यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವಕ್ಷತಿ - ವಹ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೃಟ್ ಸ್ಯಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಯಕಾರದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾದಾಗ ವಕ್ಷತಿ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वक्षति- वह्-धातोः लृटि स्यप्रत्यये यकारस्य छन्दसि लोपे वक्षति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेट्‌ लकार में भी इस प्रकार का रूप सम्भव है।", "Kannada": "ಲೇಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಈ ರೂಪವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लेट्लकारेऽपि एवंरूपं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो यह होता अग्नि कौ स्तुति करता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾರು ಈ ಹೋತಾ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ.", "Sanskrit": "व्याख्या- योऽयं होत्रा स्तुत्यः अग्निः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अग्नि के द्वारा निमित्तभूत यजमान धन- धान्य को विशेष रूप से प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನಿಮಿತ್ತಭೂತ ಯಜಮಾನನು ಧನ - ಧಾನ್ಯವನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तेन अग्निना निमित्तभूतेन यजमानः रयिं धनम्‌ अश्नवत्‌ प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का धन।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಧನ.", "Sanskrit": "कीदृशं रयिम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक दिन जो पोषण करता हुआ उत्तरोत्तर वृद्धि को प्राप्त कराता है, कभी भी विनष्ट नहीं होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿ ದಿನವು ಯಾರು ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ಉತ್ತರೋತ್ತರ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾವಾಗಲು ವಿನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "दिवेदिवे पोषम्‌ एव प्रतिदिनं पुष्यमाणतया वर्धमानमेव, न तु कदाचिदपि क्षीयमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दान आदि के द्वारा यश से युक्त होकर वीर के समान विशेष रूप से पुत्र सेवक आदि द्वारा वीर पुरुष के समान सुख को प्राप्त करो।", "Kannada": "ದಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಯಶದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ವೀರರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪುತ್ರ ಸೇವಕ ಆದಿಗಳಿಂದ ವೀರ ಪುರುಷರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದುಕೋ.", "Sanskrit": "यशसं दानादिना यशोयुक्तं वीरवत्तमम्‌ अतिशयेन पुत्रभृत्यादिवीरपुरुषैः उपेतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धन के होने पर ही पुरुष सम्पन्न होता है।", "Kannada": "ಧನವಿದ್ದಾಗ ಪುರುಷನು ಸಂಪನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सति हि धने पुरुषाः सम्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - इस प्रकार की अग्नि की स्तुति करो।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "टिप्पणी - एवं स्तुतः अग्निः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो स्तुति करता है वह स्तोता है, स्तुति करने से अग्नि से वह रत्न धन को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವನನ್ನು ಸ್ತೋತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಆ ರತ್ನ ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "यः स्तुतिं करोति स स्तोता स्तुतिकारणात्‌ अग्निसकाशात्‌ रयिं धनम्‌ प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल धन को ही नहीं।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಧನಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न च केवलं धनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो और क्या?", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇನ್ನೇನು?", "Sanskrit": "किं तर्हि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुष्टि को भी प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಪುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "पोषम्‌ पुष्टिम्‌ अपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "कब प्राप्त करता है?", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कदा प्रोप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक दिन और प्रत्येक काल में और प्रत्येक क्षण में।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "दिवे दिवे, दिने दिने, अहनि अहनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी काल में यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वकालम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और क्या प्राप्त करता है?", "Kannada": "ಮತ್ತೇನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "किम्‌ अन्यत्‌ प्राप्नोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ यश कीर्ति को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಶಸ್ಸು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ यशः कीर्तिम्‌ प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का यश?", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕರವಾದ ಯಶಸ್ಸು?", "Sanskrit": "कीदृशं यशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके वीर पुत्र हो उसके समान।", "Kannada": "ಯಾರಿಗೆ ವೀರಪುತ್ರರಿರುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ वीराः पुत्राः सन्ति तद्‌ वीरवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से वीर के समान, वीरो में भी श्रेष्ठ वीर।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ವೀರರ ಸಮಾನವಾಗಿ, ವೀರರಲ್ಲಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರ.", "Sanskrit": "अतिशयेन वीरवत्‌ वीरवत्तमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अनेक वीरपुत्रों के साथ यश को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅನೇಕ ವೀರಪುತ್ರರ ಜೊತೆಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ बहुभिः वीरपुत्रैः सहितं यशः लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की अग्नि की जो स्तुति करता है, वह स्तुति का फल अग्नि से प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ, ಅವನು ಸ್ತುತಿಯ ಫಲವನ್ನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ ईदृशस्य अग्नेः यः स्तुति करोति स स्तुतिफलम्‌ अग्निसकाशात्‌ लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फलस्वरूप धन पुष्टि वीर पुत्र सहित और कीर्ति को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಫಲಸ್ವರೂಪ ಧನಪುಷ್ಟಿ ವೀರ ಪುತ್ರ ಸಹಿತ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "फलस्वरूपम्‌ हि - धनम्‌ पुष्टिः विपुरवीरपुत्रसहिता कीर्तिः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यजमान अग्नि के द्वारा धन को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಸರಳ ಅರ್ಥ- ಯಜಮಾನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यजमानः अग्निना धनं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह धन प्रतिदिन बढ़ता है, और यजमान धन का दान आदिकर्म करने से उसका व्यय होने से यश कीर्ति को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಧನವು ಪ್ರತಿದಿನವು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಜಮಾನ ಧನದ ದಾನ ಆದಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದರ ವ್ಯಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಯಶಸ್ಸು ಕೀರ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ धनं प्रतिदिनं वर्धते, यजमानश्च धनस्य दानादिकर्मणः कृते व्ययात्‌ यशः कीर्तिम्‌ लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह यश पुत्र आदिवीरपुरुष सहित प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಯಶ ಪುತ್ರ ಆದಿ ವೀರಪುರುಷನ ಜೊತೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च यशः पुत्रादिवीरपुरुषैः सहितं प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ बहुत पुत्र वीर हो।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಬಹಳ ಪುತ್ರರು ವೀರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ बहवः पुत्राः वीराः स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस स्तुति से कीर्ति को प्राप्त हो।", "Kannada": "ಆ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन स्तोतुः कीर्तिः स्याद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिवेदिवे - दिव शब्द का सप्तमी एकवचन में दिवेदिवे यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದಿವೇ ದಿವೇ - ದಿವ ಶಬ್ದದ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ದಿವೇ ದಿವೇ ಈ ರೂಪವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिवेदिवे- दिवशब्दस्य सप्तम्येकवचने दिवेदिवे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पोषम्‌ - पुष्‌ -धातु से घज्‌प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में पोषम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಪೋಷಮ್ - ಪುಷ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಘಜ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪೋಷಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पोषम्‌- पुष्‌ - धातोः घञ्प्रत्यये द्वितीयैकवचने पोषम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यशसम्‌ - यश शब्द का अच्प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में यशसम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಯಶಸಮ್ - ಯಶ ಶಬ್ದದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಯಶಸಮ್ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यशसम्‌- यशश्शब्दस्य अच्प्रत्यये द्वितीयैकवचने यशसम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक में यशस्‌ शब्द सकारन्त नपुंसकलिङ्ग में है।", "Kannada": "ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ ಶಬ್ದವು ಸಕಾರಾಂತ ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "लोके यशस्‌ शब्दः सकारन्तः नपुंसकलिङ्गी।"}}
{"translation": {"Hindi": "वीरवत्तमम्‌ - वीर शब्द का मतुप्प्रत्यय करने पर और तमप्‌ प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में वीरवत्तमम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವೀರವತ್ತಮಮ್ - ವೀರ ಶಬ್ದದ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ತಮಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೀರವತ್ತಮಮ್ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वीरवत्तमम्‌- वीरशब्दस्य मतुप्प्रत्यये तमप्प्रत्यये च द्वितीयैकवचने वीरवत्तमम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्वनत्‌ - अश्‌ - धातु से लेट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में अश्वनत्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಶ್ವನತ್ - ಅಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವನತ್ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अश्वनत्‌- अश्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने अश्वनत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे अग्नि तुम जो यज्ञ को विश्व की सभी दिशाओं के चारों ओर से व्याप्त हो, वह ही यज्ञ में देवों की तृप्ति के लिए स्वर्ग में जाती है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಅಗ್ನಿ ನೀನು ನೀನು ಯಾವ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ದಿಶೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे अग्ने त्वं यं यज्ञं विश्वतः सर्वासु दिक्षु परीभूः परितः प्राप्तवान्‌ असि सः इत्‌ स एव  यज्ञो देवेषु तृप्तिं प्रणेतुं स्वर्गे गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राच्य आदि चारों दिशाओं में आहवनीयमार्जालीयगार्हपत्य आग्नीध्रीय स्थानों में अग्नि है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಆಹವನೀಯ ಮಾರ್ಜಾಲೀಯ ಗಾರ್ಹ್ಯಪತ್ಯ ಆಗ್ನೀಧೀಯ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "प्राच्यादिचतुर्दिगन्तेषु आहवनीयमार्जालीयगार्हपत्याग्नीध्रीयस्थानेषु अग्निरस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिशब्द से होता आदि की व्याप्ति की विवक्षा है।", "Kannada": "ಪರಿಶಬ್ದದಿಂದ ಹೋತಾ ಆದಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ವಿವಕ್ಷಾ ಇದೆ.", "Sanskrit": "परिशब्देन होत्रीयादिधिष्ण्यव्याप्तिर्विवक्षिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का यज्ञ?", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಯಜ್ಞ?", "Sanskrit": "कीदृशं यज्ञम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के द्वारा सभी ओर से पालित यज्ञ को राक्षस आदि उसको हिंसित नहीं कर सकते।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಪಾಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಯಜ್ಞವನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಅದನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न ह्यग्निना सर्वतः पालितं यज्ञं राक्षसादयो हिंसितुं प्रभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - विद्यमान नहीं है हिंसा जिसमे उसको अध्वर कहते है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ ಹಿಂಸಾ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಅಧ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - न विद्यते ध्वरः हिंसा अस्य इति अध्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिंसा जिसमें नहीं है, वह अध्वर है।", "Kannada": "ಹಿಂಸೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಅಧ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ध्वरणं ध्वरो हिंसा यस्मिन्नास्ति सः अध्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहाँ हिंसा नहीं होती है?", "Kannada": "ಹಿಂಸೆಯು ಎಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कुतः हिंसा नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में सभी का अनुग्रह होता है हिंसा नहीं होती है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲದರ ಅನುಗ್ರಹವು ಇರುತ್ತದೆ ಹಿಂಸೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यज्ञे हि सर्वस्य अनुग्रहः भवति न तु हिंसा।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु ओषधियों का, पशूओं का, वृक्षों का और पक्षियों की हिंसा देखी जाती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಔಷಧಿಗಳ ಪಶುಗಳ ವೃಕ್ಷಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಿಂಸೆಯು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु ओषधीनां पशूनां वृक्षानां पक्षिणां च हिंसा दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी हिंसारहित है, ऐसा किस लिये कहा जाता है?", "Kannada": "ಆದರು ಹಿಂಸಾರಹಿತವಾಗಿ ಇರಬಹುದು ಹೇಗೆ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "तथापि हिंसारहितः इति कथमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर विद्वानों का मत है - ओषध्यः पशवो वृक्षास्तीर्यञ्चः पक्षिणस्तथा।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮತವಾಗುತ್ತದೆ - ಓಷಧ್ಯಃ ಪಶವೋ ವೃಕ್ಷಾಸ್ತೀರ್ಯಾಂಚಃ ಪಕ್ಷಿಣಸ್ತಥಾ.", "Sanskrit": "तत्र शिष्टमतम्‌ - ओषध्यः पशवो वृक्षास्तीर्यञ्चः पक्षिणस्तथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इति अर्थात्‌ वनस्पति पशु, वृक्ष और तिर्यक योनि में स्थित पक्षी यदि यज्ञ में हिंसित है, फिर भी उनकी सद्गति होती है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥ ವನಸ್ಪತಿ ಪಶು, ವೃಕ್ಷ ಮತ್ತು ತಿರ್ಯಕ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ರು ಅವುಗಳ ಸದ್ಗತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति अर्थात्‌ वनस्पतयः पशवः वृक्षाः तिर्यग्योनिस्थाः पक्षिणः च यदि यज्ञे हिंसिताः तथापि तेषाम्‌ सद्गतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हीनलोक की प्राप्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಹೀನ ಲೋಕದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हीनलोकप्राप्तिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे उच्च श्रेणी को प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಅವರು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उच्छ्रितिं ते प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्‌ शब्द का ही अर्थ है।", "Kannada": "ಇತ್ ಶಬ್ದದ ಏವ ಅರ್ಥವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्‌ शब्दः एवर्थ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स इद्‌ देवेषु गच्छति' - वह ही देवों में जाता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸ ಇದ್ ದೇವೇಷು ಗಚ್ಛತಿ - ಅವರೇ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स इद्‌ देवेषु गच्छति - स एव देवेषु गच्छति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अग्नि के द्वारा सभी ओर से रक्षित यज्ञ ही देवों में जाता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರುವ ಯಜ್ಞಗಳೇ ದೇವತೆಗಳ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अग्निना सर्वतः रक्षितः यज्ञः एव देवेषु गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव उस यज्ञ को ही स्वीकार करते है अन्य को नहीं।", "Kannada": "ದೇವರು ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಬೇರೆಯದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "देवाः तमेव यज्ञम्‌ परिगृह्णन्ति नान्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के द्वारा सभी रक्षित यज्ञ को ही देव ग्रहण करते हैं यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ರಕ್ಷಿತ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निना सर्वतः रक्षितं यज्ञम्‌ एव देवाः स्वीकुर्वन्ति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ- इस मन्त्र में अग्नि के प्रति कहते है की हे अग्नि तुम जैसे हिंसा रहित यज्ञ के चारों ओर व्याप्त होकर रहते हो वह यज्ञ अवश्य देवों की ओर जाता है।", "Kannada": "ಸರಳ  ಅರ್ಥ -  ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಅಗ್ನಿ ನೀನು ಹೇಗೆ ಹಿಂಸೆ ರಹಿತವಾದ ಯಜ್ಞ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇದ್ದರು ಆ ಯಜ್ಞದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ದೇವತೆಗಳ ಹತ್ತಿರವೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे अग्निं प्रति उच्यते यत्‌ हे अग्ने त्वं यथा हिंसारहितं यज्ञं परितः व्याप्नोषि तेन अवश्यं यज्ञः देवान्‌ प्रति गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वतः - विश्व शब्द का तसिल्‌ प्रत्यय करने पर विश्वतः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವತಃ - ವಿಶ್ವ ಶಬ್ದದ ತಸಿಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಶ್ವತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विश्वतः- विश्वशब्दस्य तसिल्प्रत्यये विश्वतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिभूः - परिपूर्वक भूधातु से क्विप्‌ प्रत्यय करने पर परिभूः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಪರಿಭೂಃ - ಪರಿ ಪೂರ್ವಕ ಭೂ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಪರಿಭೂಃ ಈ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परिभू:- परिपूर्वकात्‌ भूधातोः क्विप्प्रत्यये परिभूः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "असि - अस्‌ - धातु लट्‌ मध्यमपुरुषैकवचने असि यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಸಿ - ಅಸ್ - ಧಾತುವಿನ ಲಟ್ ಲಕಾರದ ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಸಿ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असि- अस्‌-धातोः लटि मध्यमपुरुषैकवचने असि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गच्छति - गम्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुष एकवचन में गच्छति यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಗಚ್ಛತಿ - ಗಮ್ - ಧಾತುವಿನ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಗಚ್ಛತಿ ಈ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गच्छति- गम्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने गच्छति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि किसके द्वारा स्तुति करने के योग्य है?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ಯಾರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ?", "Sanskrit": "अग्निः कैः स्तुत्यः?"}}
{"translation": {"Hindi": "डकार के स्थान में ळकार कब होता है?", "Kannada": "ಡಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಳಕಾರವು ಯಾವಾಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "डकारस्य ळकारः कदा भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वभिः यह रूप कहाँ पर सही है?", "Kannada": "ಪೂರ್ವಭಿಃ ಈ ರೂಪವು ಎಲ್ಲಿ ಸಾಧು?", "Sanskrit": "पूर्वभिः इति रूपं क्व साधु?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार अग्नि की होता स्तुति करता है?", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಹೋತಾ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "कीदृशम्‌ अग्निं होता ईडे?"}}
{"translation": {"Hindi": "वक्षति यह रूप किस-किस लकार में सम्भव है?", "Kannada": "ವಕ್ಷತಿ ಈ ರೂಪವು ಯಾವ ಯಾವ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "वक्षति इति रूपं कस्मिन्‌ कस्मिन्‌ लकारे सम्भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "दिव शब्द का सप्तमी एकवचन में क्या रूप होता है?", "Kannada": "ದಿವಶಬ್ದದ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "दिवशब्दस्य सप्तम्येकवचने किं रूपं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान किस प्रकार का धन प्राप्त करता है?", "Kannada": "ಯಜಮಾನ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "यजमानः कीदृशं रयिं प्राप्नोति?"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्नवत्‌ यह रूप किस धातु और किस लकार में है?", "Kannada": "ಅಶ್ನವತ್ ಈ ರೂಪವು ಯಾವ ಧಾತು ಮತ್ತು ಯಾವ ಲಕಾರದಲ್ಲಿದೆ?", "Sanskrit": "अश्नवत्‌ इति रूपं कस्य धातोः कस्मिन्‌ लकारे च विद्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "देवाँ यह रूप कैसे होता है?", "Kannada": "ದೇವಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "देवाँ इति रूपं कथं स्यात्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "धन के होने पर क्या होता है?", "Kannada": "ಧನವಿದ್ದಾಗ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "धने सति के सम्पद्यन्ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "वीरवत्तमम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ವೀರವತ್ತಮಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "वीरवत्तमम्‌ इति रूपं कथं सिद्धम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "पोषम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ಪೋಷಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पोषम्‌ इति रूपं कथं सिद्धम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "परिभूः यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ಪರಿಭೂಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "परिभूः इति रूपं कथं सिद्धम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ईड्यः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಈಡ್ಯಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "ईड्यः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्नवत्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅಶ್ನವತ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अश्नवत्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यशसम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ಯಶಸ್ಸು ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "यशसम्‌ इति रूपं कथं सिद्धम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ईडे यहाँ पर क्या धातु है?", "Kannada": "ಈಡೇ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಿದೆ?", "Sanskrit": "ईडे इत्यत्र कः धातुः?"}}
{"translation": {"Hindi": "15.1.2 मूलपाठ को जानते है। अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः।", "Kannada": "೧೫.೧.೨ - ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ . ಅಗ್ನಿರ್ಹೋತಾ ಕವಿಕ್ರತುಃ ಸತ್ಯಶ್ಚಿತ್ರಶ್ರವಸ್ತಮಃ.", "Sanskrit": "१५.१.२ इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम। अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - यह अग्नि देव अन्य देवों के साथ हविभोज के लिये इस यज्ञ में आयें।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ಅಗ್ನಿ ದೇವನು ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹವಿಭೋಜಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अयम्‌ अग्निः देवः अन्यैर्देवैर्हविर्भोजिभिः सह आ गमत्‌ अस्मिन्‌ यज्ञे समागच्छतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार की अग्नि?", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಗ್ನಿ ?", "Sanskrit": "कीदृशमग्निम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "होता होम को पूर्ण करने वाला।", "Kannada": "ಹೋತಾ ಹೋಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡುವವನು.", "Sanskrit": "होता होमनिष्पादकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कविशब्द यहाँ पर क्रान्त के अर्थ में न होकर के मेधाविनाम के अर्थ में है।", "Kannada": "ಕವಿಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆಯೇ ಮೇಧಾವೀನಾಮ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "कविशब्दोऽत्र क्रान्तवचनो न तु मेधाविनाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रतु प्रज्ञान का अथवा कर्म का नाम है।", "Kannada": "ಕ್ರತು ಪ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಥವಾ ಕರ್ಮದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्रतुः प्रज्ञानस्य कर्मणो वा नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर क्रान्तप्रज्ञ अथवा क्रान्तकर्मा है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಪ್ರಜ್ಞ ಅಥವಾ ಕ್ರಾಂತಕರ್ಮ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः क्रान्तप्रज्ञः क्रान्तकर्मा वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्यझूठ से रहित फल को अवश्य देता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸತ್ಯ ಅಸತ್ಯದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಫಲವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಈ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्यः अनृतरहितः फलमवश्यं प्रयच्छतीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुना जाता है यह श्रव कीर्ति है।", "Kannada": "ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ ಇದು ಶ್ರವ ಕೀರ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "श्रूयते इति श्रवः कीर्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से अनेक कीर्ति से युक्त है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಅನೇಕ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतिशयेन विविधकीर्तियुक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - यह अग्नि देवों का होता है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಈ ಅಗ್ನಿಯು ದೇವತೆಗಳು ಹೋತೃವಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - अयम्‌ अग्निः देवानाम्‌ होता।"}}
{"translation": {"Hindi": "कविक्रतुः - इस अग्नि का कर्म सभी और गया होने से यह कविक्रतु है।", "Kannada": "ಕವಿಕ್ರತುಃ - ಈ ಅಗ್ನಿಯ ಕರ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವುದರಿಂದ ಇದು ಕವಿಕ್ರತು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कविक्रतुः - क्रान्तं गतं सर्वत्र अप्रतिहतं क्रतुः प्रज्ञानं कर्म वा यस्य स कविक्रतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिलषित फल को देने वाला सत्य है।", "Kannada": "ಅಭಿಲಷಿತ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्यः अभिसम्पादकः यथाभिलषितफलदः इति यावत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चायृ पूजानिशामनयोः इस धातु से चित्र शब्द बनता है ऐसा स्कन्द स्वामी कहते है।", "Kannada": "ಚಾಯೃ ಪೂಜಾನಿಶಾಮನಯೋಃ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಚಿತ್ರ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಸ್ಕಂದ ಸ್ವಾಮಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "चायृ पूजानिशामनयोः इति धातुतः चित्रशब्दः व्युत्पन्नः इति स्कन्दस्वामी वदति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्र चित्रीकरणे यह अन्य धातु है।", "Kannada": "ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣೆ ಈ ಬೇರೆ ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "चित्र चित्रीकरणे इति अपरः धातुः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे भी चित्रशब्द होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಲೂ ಚಿತ್ರಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अपि चित्रशब्दः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही चित्रशब्द लोक में प्रचलित है।", "Kannada": "ಇದೇ ಚಿತ್ರಶಬ್ದದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव चित्रशब्दः लोके प्रचलितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ विविध, बहुत प्रकार का यह है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ವಿವಿಧ , ಬಹು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ विविधः, बहुप्रकारकः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवः यह अन्न का नाम है, धन का नाम भी है।", "Kannada": "ಶ್ರವಃ ಇದು ಅನ್ನದ ಹೆಸರು, ಧನದ ಹೆಸರು ಇದೆ.", "Sanskrit": "श्रवः इति अन्नस्य नाम, धनस्य नाम अपि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका कीर्ति यह भी अर्थ है।", "Kannada": "ಅದರ ಕೀರ್ತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तस्य कीर्तिः इत्यपि अर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तमप्‌-प्रत्यय अतिशय अर्थ में जाना जाता है।", "Kannada": "ತಮಪ್ - ಪ್ರತ್ಯಯ ಅತಿಶಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तमप्‌-प्रत्ययेन अतिशयः गम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: चित्रश्रवस्तम इसका एक से अधिक अर्थ होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರಶ್ರವಸ್ತಮ ಇದರ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಅರ್ಥಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अतः चित्रश्रवस्तम इत्यस्य एकाधिकाः अर्था भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही विशेष रूप से पूज्य विचित्र अथवा विविध अन्न है जिसका वह चित्रश्रवस्तम है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ವಿಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಅನ್ನ ಆಗಿದೆ ಇದರ ಚಿತ್ರಶ್ರವಸ್ತಮ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि अतिशयेन पूज्यं विचित्रं विविधं वा अन्नं यस्य स चित्रश्रवस्तमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से पूज्य विचित्र अथवा विविध धन है जिसका वह चित्रश्रवस्तम कहलाता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ವಿಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಧನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಇದರ ಚಿತ್ರವಿಶ್ವಸ್ತಮ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिशयेन पूज्यं विचित्रं विविधं वा धनं यस्य स चित्रश्रवस्तमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से पूज्य विचित्र अथवा विविध कीर्ति है जिसकी वह चित्रश्रवस्तम है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪೂಜ್ಯ ವಿಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಕೀರ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಯಾವುದು ಅದು ಚಿತ್ರವಸ್ತಮ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिशयेन पूज्या विचित्रा विविधा वा कीर्तिः यस्य स चित्रश्रवस्तमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये इसके अर्थ हो सकते है।", "Kannada": "ಇದು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति इमे अर्थाः सम्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - अग्नि यज्ञ में देवता का आह्वान करता है।", "Kannada": "ಸರಳ ಅರ್ಥ - ಅಗ್ನಿ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अग्निः यज्ञे देवताः आह्वयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह उत्कृष्टबुद्धिसम्पन्न सत्यशील और कीर्तिमान्‌ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿ ಸಂಪನ್ನ ಸತ್ಯಶೀಲ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿವಂತ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च उत्कृष्टबुद्धिसम्पन्नः सत्यशीलः कीर्तिमान्‌ च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का जो यह अग्नि है वह देवता के साथ यज्ञ में आये।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ್ ಯಾವ ಅಗ್ನಿ ಇದ್ದಾರೆಯೋ ಆ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं यः अग्निः स देवताभिः सह यज्ञम्‌ आगच्छतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमा एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमैकवचने रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्रश्रवस्‌ - शब्द से तमप्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में चित्रश्रवस्तम: यह रूप बनता हे।", "Kannada": "ಚಿತ್ರಶವಸ್ - ಶಬ್ದದಿಂದ ತಮಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಶ್ರವಸ್ತಮಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्रश्रवस्‌-शब्दात्‌ तमप्प्रत्यये प्रथमैकवचने चित्रश्रवस्तमः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवेभिः - देवशब्द का तृतीयाबहुवचन में यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ದೇವೇಭಿಃ - ದೇವಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवेभिः- देवशब्दस्य तृतीयाबहुवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक में तो देवै: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ದೇವೈಃ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लौकिके तु देवैः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गमत्‌ - गम्‌-धातु से लेट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में गमत्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಗಮತ್ -  ಗಮ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಗಮತ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गमत्‌- गम्‌-धातोः लेटि प्रथमपुरुषैकवचने गमत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्य के अनुसार से गम्‌ - धातु लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಗಮ್ - ಧಾತು ಲೋಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायणाचार्यमतानुसारेण गम्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - अङ्ग यह दुसरे को अपनी और अभिमुखी करने अर्थ में निपात है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಅಂಗ ಇದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಅಭಿಮುಖಿಗೊಳಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अङ्ग इत्यभिमुखीकरणार्थो निपातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम हवि का दान करने वाले यजमान के लिए कल्याण करते हो और अन्त में वह कल्याण तुम्हारे लिए ही है।", "Kannada": "ನೀನು ಹವಿಸ್ಸಿನ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡುವ ಯಜಮಾನನಿಗಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ನಿನಗಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "त्वं दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय तत्प्रीत्यर्थं यत्‌ भद्रं वित्तगृहप्रजापशुरूपं कल्याणं करिष्यसि तत्‌ भद्रं तव इत्‌ तवैव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख हेतु के लिए है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸುಖದ ಹೇತುವಿಗಾಗಿ ಇದೆ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सुखहेतुरिति शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि और यह भी सत्य है और इसमें यहाँ पर भी किसी प्रकार का कोई संदेह नहीं है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ಕಡೆಗೆ ಈ ಸತ್ಯವು ಇದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಂದೇಹವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अग्ने एतच्च सत्यं, नत्वत्र विसंवादोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान को धन आदि संपत्ति मिलाने के बाद वह याग के द्वारा तुम्हे ही सुख पहुँचाता है।", "Kannada": "ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಧನಾದಿಗಳ ಸಂಪತ್ತಿಗಳು ದೊರೆತ ನಂತರವು ಆ ಯಾಗದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಸುಖವಾಗಿ ಸೇರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "यजमानस्य वित्तादिसंपत्तौ सत्याम्‌ उत्तरक्रत्वनुष्ठानेन अग्नेरेव सुखं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - अङ्ग यह निपात पादपूरण अर्थ में प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಅಂಗ ಎಂಬ ನಿಪಾತದ ಪಾದಪೂರಣ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - अङ्ग इति निपातस्य पादपूरणार्थे प्रयोगो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शीघ्र अर्थ में भी प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಕ್ಷಿಪ್ರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्षिप्रार्थे अपि प्रयोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब क्षिप्रं शीघ्रं दाशुषे यह अन्वय होगा।", "Kannada": "ಆಗ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಶೀಘ್ರಂ ದಾಶುಷೇ ಈ ಅನ್ವಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा क्षिप्रं शीघ्रं दाशुषे इति अन्वयः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दाशृ दाने इस धातु से क्वसुप्रत्यय के योग से दाश्वस्‌ शब्द होता है।", "Kannada": "ದಾಶೃ ದಾನೆ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ದಾಶ್ವಸ್ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दाशृ दाने इति धातोः क्वसुप्रत्यययोगेन दाश्वस्‌ शब्दः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका चतुर्थी में दाशुषे यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅದರ ಚತುರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ದಾಶುಷೇ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य चतुर्थी दाशुषे इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देना यह अर्थ है।", "Kannada": "ನೀಡುವುದು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दात्रे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रकरण से हवि दान करने का यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕರಣದಿಂದ ಹವಿಸ್ಸಿನ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकरणाद्‌ अत्र हर्विदानकर्त्रे इति अर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भद्‌ कल्याणे सुखे च धातु से रक्‌-प्रत्यय के योग से भद्रशब्द बनता है।", "Kannada": "ಭದ್ ಕಲ್ಯಾಣೆ ಸುಖೇ ಚ ಧಾತುವಿನಿಂದ ರಕ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಭದ್ರ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भद्‌ कल्याणे सुखे च धातोः रक्‌-प्रत्यययोगेन भद्रशब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्याणम्‌ यह उसका सामान्य अर्थ है।", "Kannada": "ಕಲ್ಯಾಣಮ್ ಇದು ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कल्याणम्‌ इति तस्य सामान्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन, कब अपने कल्याण के लिए चिन्तन करता है यह देश काल पात्र भेद से अलग अलग है।", "Kannada": "ಯಾರು ಯಾವಾಗ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಇದು ದೇಶ ಕಾಲ ಪಾತ್ರದ ಭೇದದಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कः कदा किं स्वस्य कल्याणं चिन्तयति इति देशकालपात्रभेदेन भिद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ पर प्रकरण में यजमान पशु-गृह-प्रजा-धन आदि को कल्याण मानता है तो पशु आदि यहाँ पर कल्याण हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನ ಪಶು - ಗೃಹ - ಪ್ರಜಾ - ಧನ ಆದಿಗಳನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಪಶು ಆದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र प्रकरणे यजमानः पशु-गृह-प्रजा- वित्तादिकम्‌ कल्याणं मनुते चेत्‌ पश्वादिकम्‌ अत्र कल्याणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही उसको चाहिए।", "Kannada": "ಅದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देव तस्य इष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सायाणाचार्य ने उसी प्रकार की व्याख्या की है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರು ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः सायाणाचार्यः तथैव व्याख्याति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः हम सुख को ही चाहते हैं।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಾವು ಸುಖವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः सुखमेव ना वाञ्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी सुखसाधन भी कल्याणकारी कहलाते है।", "Kannada": "ಆದರು ಸುಖಸಾಧನೆಯನ್ನೇ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तथापि सुखसाधनमपि अपि कल्याणं कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः जिसके लाभ से मनुष्य सुख का अनुभव करता है वह कल्याण भद्र कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದರ ಲಾಭದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಸುಖದ ಅನುಭವವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದರ ಕಲ್ಯಾಣವು ಭದ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः यस्य लाभेन जनः सुखम्‌ अनुभवति तत्‌ कल्याणम्‌ भद्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह प्रसङ्ग भेद से भिन्न हो सकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಸಂಗ ಭೇದದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च प्रसङ्गभेदेन भिन्नं भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यास्काचार्य ने कहा है - भजनीय।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಭಜನೀಯ.", "Sanskrit": "यास्काचार्यस्तु - भजनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतों के लिए।", "Kannada": "ಭೂತಗಳಿಗಾಗಿ.", "Sanskrit": "भूतानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने से अन्य को रमाये।", "Kannada": "ತನ್ನಿಂದ ಇತರರಿಗೆ ರಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भवद्‌ रमयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्यादि अर्थ कहते है।", "Kannada": "ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्यादीन्‌ अर्थान्‌ वदति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्‌ शब्द ही अर्थ में है।", "Kannada": "ಇತ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "इत्‌ शब्दः एवर्थे वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तवेत्तत्‌ इसका तेरा ही यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ತವೆತ್ತತ್ ಇದರ ನಿನ್ನದೇ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तवेत्तत्‌ इत्यस्य तव एव तद्‌ इत्यर्थो लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे अग्नि तुम भद्र करोगे यहाँ पर कृधातु दान अर्थ में ग्रहण की गई है।", "Kannada": "ಹೇ ಅಗ್ನಿ ! ನೀನು ಭದ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯ ಇಲ್ಲಿ ಕೃಧಾತು ದಾನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "हे अग्नि त्वं भद्रं करिष्यसि इत्यत्र कृधातोः दानमर्थः गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे हे अग्नि तुम भद्र करोगी यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಗ್ನಿ ನೀನು ಭದ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन हे अग्ने त्वं भद्रं दास्यसि इत्यर्थो लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्गिरस्‌ शब्द सकारान्त पुल्लिंग है।", "Kannada": "ಅಂಗಿರಸ್ ಶಬ್ದವು ಸಕಾರಾಂತ ಪುಲ್ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अङ्गिरस्‌ शब्दः सकारान्तः पुंसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका उत्पत्ति कारण अग्नि है ऐसा स्कन्द स्वामी मानते हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಕಾರಣ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದೆ ಹೀಗೆ ಸ್ಕಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य उत्पत्तिकारणम्‌ अग्निः इति स्कन्दस्वामी मनुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे तो फिर हे अग्ने यह और अङ्गिरः यह सम्बोधन में है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮತ್ತೆ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಮತ್ತು ಅಂಗಿರಾ ಇದು ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "कथं तर्हि अग्ने इति अङ्गिरः इति च सम्बोधने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभेद के बोध होने से और वहाँ कहते है कार्यशब्द से कारण का अभिधान है।", "Kannada": "ಅಭೇದದ ಬೋಧವಾಗುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಕಾರ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಕಾರಣದ ಅಭಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभेदबोधः खलु स्यात्‌  तत्रोच्यते कार्यशब्देन कारणस्य अभिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अङिगरः इससे अङ्गरस कारण अग्नि का बोध कराता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಂಗಿರಃ ಇದರಿಂದ ಅಂಗರಸ ಕಾರಣ ಅಗ್ನಿಯ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अङ्गिरः इत्यनेन अङ्गरसः कारणम्‌ अग्निः बोध्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर का अवयव अङ्ग कहलाता है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ಅವಯವವೇ ಅಂಗವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरस्य अवयवः अङ्गं कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर अङ्गि कहलाता है।", "Kannada": "ಶರೀರವು ಅಂಗೀ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरम्‌ अङ्गि कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अडिग शरीर का स्थितिहेतु शरीर में खाए पिये रस से हुआ।", "Kannada": "ಅಂಗಿಯು ಶರೀರದ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇತು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ತಿಂದು ಕುಡಿಯುವ ರಸದಿಂದ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "अङ्गिनः शरिरस्य स्थितिहेतुः शरीरे अशितात्‌ पीताद्‌ रसः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "खाये अथवा पिये पदार्थ से शरीर में रससृष्टि का निर्माण अग्निवश से होता है।", "Kannada": "ತಿನ್ನುವ ಅಥವಾ ಕುಡಿಯುವ ಪದಾರ್ಥದಿಂದ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ರಸಸೃಷ್ಟಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಅಗ್ನಿವಶದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भुक्तात्‌ पीताद्‌ वा पदार्थात्‌ शरीरे रससृष्टिः अग्निवशाद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः शरीर में रस का कर्ता अग्नि अङिगरस्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ರಸದ ಕರ್ತಾ ಅಗ್ನಿ ಅಂಗಿರಸನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः शरीरे रसस्य कर्ता अग्निः अङ्गिरस्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार जठराग्नि अङिगरा होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಜಠರಾಗ್ನಿಯು ಅಂಗಿರಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थं जठराग्निः अङ्गिराः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और रस लोहित-मांस-स्नायु- अस्थि-मज्जा-शुक्र।", "Kannada": "ಮತ್ತು ರಸಗಳು ಲೋಹಿತ - ಮಾಂಸ - ಸ್ನಾಯು - ಅಸ್ಥಿ - ಮಜ್ಜಾ - ಶುಕ್ರ.", "Sanskrit": "रसाश्च लोहित-मांस-स्नायु-अस्थि-मज्जा-शुक्राः।"}}
{"translation": {"Hindi": "खाये हुए का इन रसरूप से परिवर्तन अग्नि करता है।", "Kannada": "ತಿಂದಿರುವವರ ಈ ರಸರೂಪದಿಂದ  ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅಗ್ನಿಯು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "भुक्तस्य एतद्रसरूपेण परिणामम्‌ अग्निः करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यहाँ मन्त्र में अग्नि के प्रति कहते है की हे अग्नि अथवा अङिगर तुम हविदान करने वाले यजमान के लिए जो कल्याण करोगे वह वस्तुतः आप का ही सुख साधन है।", "Kannada": "ಸರಳ ಅರ್ಥ - ಇಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಅಗ್ನಿ ಅಥವಾ ಅಂಗಿರಾ ನಿನಗೆ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಯಜಮಾನನಿಗಾಗಿ ಯಾವ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೋ ಅದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನೀವು ಸುಖ ಸಾಧನೆಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अत्र मन्त्रे अग्निं प्रति उच्यते यत्‌ हे अग्ने अङ्गिरो वा त्वं हविदानकारिणां यजमानानां कृते यत्‌ कल्याणं करोषि तत्‌ वस्तुतः तवैव सुखसाधनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्ग - आकर्षित करने अर्थ में सम्बोधनात्मक निपात है।", "Kannada": "ಅಂಗ - ಆಕರ್ಷಿತಗೊಳಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಂಬೋಧನಾತ್ಮಕ ನಿಪಾತವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अङ्ग- आकृष्टार्थकः सम्बोधनात्मकः निपातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दाशुषे - दाशृ - धातु से क्वसुप्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में दाशुषे यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದಾಶುಷೆ - ದಾಶೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ದಾಶುಷೇ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दाशुषे- दाशृ - धातोः क्वसुप्रत्यये चतुर्थ्येकवचने दाशुषे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे अग्नि हम अनुष्ठाता प्रत्येक दिन रात और प्रत्येक समय में बुद्धि से तुम्हें नमस्कार करते हुए तुम्हारे समीप आते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಅಗ್ನಿಯೇ ನಾವು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ನಿನ್ನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे अग्ने वयम्‌ अनुष्ठातारः दिवेदिवे प्रतिदिनं दोषावस्तः रात्रौ अहनि च धिया बुद्ध्या नमः भरन्तः नमस्कारं सम्पादयन्तः उप समीपे त्वा एमसि त्वाम्‌ आगच्छामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - लौकिक संस्कृत में धातु से पूर्व व्यवधान रहित उपसर्ग का प्रयोग किया जाता है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಲೌಕಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿಗಿಂತ ಪೂರ್ವ ವ್ಯವಧಾನ ರಹಿತವಾದ ಉಪಸರ್ಗದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - लौकिकसंस्कृते धातोः अव्यवहितपूर्वम्‌ उपसर्गः प्रयुज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में धातु उपसर्ग के मध्य में व्यवधान सम्भव है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಧಾತು ಉಪಸರ್ಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಧಾನದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदे धातूपसर्गयोः मध्ये व्यवधानं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहीं-कहीं पर तो धातु से उत्तर भी उपसर्ग का प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನಿ ನಂತರವು ಉಪಸರ್ಗದ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वचिच्च धातोः उत्तरम्‌ अपि उपसर्गप्रयोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी (गति उपसर्गसंज्ञा) प्राग्‌ धातोः।", "Kannada": "ಅವುಗಳ (ಗತ್ತ್ಯುಪಸರ್ಗಸಂಜ್ಞೆಗಳು) ಪ್ರಾಕ್ ಧಾತುವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते (गत्युपसर्गसंज्ञकाः) प्राग्‌ धातोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन तीन सूत्रों के द्वारा पाणिनीय प्रतिपादित अष्टाध्यायी में किया है।", "Kannada": "ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪಾಣಿನಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति त्रिभिः सूत्रैः पाणिनिः इदं प्रतिपादितवान्‌ अष्टाध्याय्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस मन्त्र में उप इस उपसर्ग का एमसि इस क्रियापद के साथ अन्वय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪ ಈ ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ಏಮಸಿ ಈ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्मिन्‌ मन्त्रे उप इति उपसर्गस्य एमसि इति क्रियापदेन सह अन्वयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समीप आओ यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಾ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समीपम्‌ आगच्छसि इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोषा इसका रात्रि यह अर्थ है।", "Kannada": "ದೋಷಾ ಇದರ ರಾತ್ರಿ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दोषा इत्यस्य रात्रिरर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रात अपने प्रभाव से प्रकाश को ढक लेता है वह दोषावस्ता, ऋकारान्त शब्द है।", "Kannada": "ರಾತ್ರಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುತ್ತದೆ ಅದೇ ದೋಷಾವಸ್ತಾ , ಋಕಾರಾಂತ ಶಬ್ದ.", "Sanskrit": "रात्रौ स्वेन ज्योतिषा तमसम्‌ आच्छादयति स दोषावस्ता, ऋकारान्तः शब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका सम्बोधन में यह रूप दोषावस्त: है।", "Kannada": "ಅದರ ಸಂಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ದೋಷಾವಸ್ತಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य सम्बोधने रूपम्‌ दोषावस्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नम्‌-धातु से असुन्‌-प्रत्यय के योग से नमस्‌ यह अव्यय बनता है।", "Kannada": "ನಮ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಯೋಗದಿಂದ ನಮಸ್ ಈ ಅವ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नम्‌-धातोः असुन्‌-प्रत्यययोगेन नमस्‌ इति अव्ययम्‌ निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह नपुंसकलिङ्ग में गिना जाता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಎಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ नपुंसकलिङ्गि गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तुति अथवा नमस्कार यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಸ್ತುತಿ ಅಥವಾ ನಮಸ್ಕಾರ ಇದರ ಅದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तुतिः नमस्कारः वा तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भृधातु से शतृप्रत्यय के योग से भरत्‌ यह प्रातिपदिक प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಭೃಧಾತುವಿಗೆ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಭರತ್ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भृधातोः शतृप्रत्यययोगेन भरत्‌ इति प्रातिपदिकम्‌ लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका पुल्लिंग प्रथमाबहुवचन में भरन्तः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅದರ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಭರಂತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य पुंसि प्रथमाबहुवचनम्‌ भरन्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर नमः कर्मरूप से ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಮಃ ಇದನ್ನು ಕರ್ಮ ರೂಪದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नमः अत्र कर्मरूपेण ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ नमस्कार को पूर्ण करते हुए यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ नमस्कारम्‌ सम्पादयन्तः कुर्वन्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे अग्नि प्रतिदिन जैसी हमारी बुद्धि है वैसा ही नमस्कार अथवा स्तुति करते हुए हम तेरे समीप आते हैं।", "Kannada": "ಹೇ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಹೇಗೆ ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಮಸ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "हे अग्ने प्रतिदिनम्‌ यथा अस्माकं प्रज्ञा तथा नमस्कारं स्तुतिं वा कुर्वन्तः वयं तव समीपम्‌ आगच्छामः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में यज्ञकार अग्नि के प्रति कहते है की हम दिन और रात बुद्धि से युक्त आप को नमस्कार करते हुए और हम तेरे समीप आते है।", "Kannada": "ಸರಳ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕಾರನಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಬಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ನಾವು ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಿಮ್ಮ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे यज्ञकारिणः अग्निं प्रति कथयति यत्‌ वयं दिवा रात्रौ च बुद्धियुक्ताः भवन्तः प्रणमन्तश्च तव समीपम्‌ आगच्छामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भरन्तः - भृधातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में भरन्तः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಭರಂತಃ - ಭೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भरन्तः- भृधातोः शतृप्रत्यये प्रथमाबहुवचने भरन्तः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इमसि - इधातु से लट्‌ उत्तमपुरुष बहुवचन में इमसि यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಇಮಸಿ - ಇ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಇಮಸಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इमसि- इधातोः लटि उत्तमपुरुषबहुवचने इमसि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में कभी इदन्तो मसि इस सूत्र से मकार के स्थान में मसि यह आदेश होता है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಾದರು ಇದಂತೋ ಮಸಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಸಿ ಈ ಆದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदे कदाचित्‌ इदन्तो मसि इति सूत्रेण मस्य स्थाने मसि इत्यादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पूर्वमन्त्र में त्वाम्‌ उपैम इससे अग्नि को उद्दिश्य करके कहा है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪೂರ್ವಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ತ್ವಾಮ್ ಉಪೈಮ ಇದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- पूर्वमन्त्रे त्वाम्‌ उपैम इत्यग्निम्‌ उद्दिश्य उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम किस प्रकार की हो।", "Kannada": "ನೀನು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "कीदृशं त्वाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्वरों का राक्षसों द्वारा किया गया हिंसारहित यज्ञों का गायों का रक्षक, सृष्टि का अपरिवर्तनशील विधान सत्य का अवश्य कर्मफल बार-बार प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಅಧ್ವರರ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಹಿಂಸಾರಹಿತ ಯಜ್ಞಗಳ ಗೋವುಗಳ ರಕ್ಷಕ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಪರಿವರ್ತನಶೀಲ ವಿಧಾನ ಸತ್ಯದ ಅವಶ್ಯ ಕರ್ಮಫಲವು ಬಾರಿ ಬಾರಿ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अध्वराणां राक्षसकृतहिंसारहितानां यज्ञानां गोपां रक्षकम्‌ ऋतस्य सत्यस्य अवश्यंभाविनः कर्मफलस्य दीदिविं पौनःपुन्येन भृशं वा द्योतकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहुति को धारण करने वाली अग्नि को देखकर शास्त्र प्रसिद्ध कर्मफल को स्मरण किया।", "Kannada": "ಆಹುತಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आहुत्याधारम्‌ अग्निं दृष्ट्वा शास्त्रप्रसिद्धं कर्मफलं स्मर्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने घर में यज्ञशाला में हवि के द्वारा बढ़ता है।", "Kannada": "ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वे दमे स्वकीयगृहे यज्ञशालायां हविर्भिः वर्धमानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - पूर्वमन्त्र कहा गया है की तुम अग्नि हमारे समीप आओ।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಪೂರ್ವಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ನೀನು ಅಗ್ನಿ ನಮ್ಮ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ನಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "टिप्पणी - पूर्वमन्त्रे उक्तं यत्‌ त्वाम्‌ अग्निम्‌ आगच्छामः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अग्नि किस प्रकार की है।", "Kannada": "ಆ ಅಗ್ನಿಯು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कीदृशं त्वाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने आप प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ತಾನಾಗಿಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "राजन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजृ दीप्तौ इस धातु से शतृप्रत्यय के योग से राजत्‌ यह प्रातिपदिक प्राप्त होता है।", "Kannada": "ರಾಜೃ ದೀಪ್ತೌ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "राजृ दीप्तौ इति धातोः शतृप्रत्यययोगेन राजत्‌ इति प्रातिपदिकं लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका द्वितीया एकवचन में रूप राजन्तम्‌ यह प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವಾದ ರಾಜಂತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य द्वितीयैकवचने रूपम्‌ राजन्तम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकाशमान यह अर्थ है।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಈ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकाशमानम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजृ ऐश्वर्यकर्मा यह स्कन्दस्वामी मानते हैं।", "Kannada": "ರಾಜೃ ಐಶ್ವರ್ಯಕರ್ಮಾ ಹೀಗೆ ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "राजृ ऐश्वर्यकर्मा इति स्कन्दस्वामी।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब राजत्‌ इसका ईशान का शासनकर्ता यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆಗ ರಾಜತ್ ಇದರ ಈಶಾನ ಇದರ ಶಾಸನಕರ್ತಾ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा राजत्‌ इत्यस्य ईशान शासनकर्ता इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसका शासन अध्वर यज्ञों का यह है।", "Kannada": "ಯಾವ ಶಾಸನ ಅಧ್ವರ ಯಜ್ಞಗಳ ಇದು ಇದೆ.", "Sanskrit": "कस्य शासनम्‌ अध्वराणाम्‌ यज्ञानाम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपाम्‌ - गायों की रक्षा करने वाला गोपा कहलाता है।", "Kannada": "ಗೋಪಾಮ್ -  ಗೋವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನನ್ನು ಗೋಪಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "गोपाम्‌ - गां पाति इति गोपा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतम्‌ - ऋ गतौ इस धातु से क्तप्रत्यय के योग से ऋतशब्द बनता है।", "Kannada": "ಋತಮ್ - ಋ ಗತೌ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಋತಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋतम्‌ - ऋ गतौ इति धातोः क्तप्रत्यययोगेन ऋतशब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतशब्द के अनेक अर्थ वेद में ही प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಋತಶಬ್ದದ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳು ವೇದದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋतशब्दस्य नैके अर्थाः वेदे एव परिलक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्य के अनुसार कर्मफल को यह उसका अर्थ होता है।", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕರ್ಮಫಲಕ್ಕೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायणाचार्यमतेन कर्मफलम्‌ तदर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्कन्दस्वामी के अनुसार उसका अर्थ ही यज्ञ प्रकृतमन्त्र में है।", "Kannada": "ಸ್ಕಂದಸ್ವಾಮಿಯ ಅನುಸಾರ ಅದರ ಅರ್ಥವು ಯಜ್ಞದ ಪ್ರಕೃತ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "स्कन्दस्वामिमतेन तदर्थो हि यज्ञः प्रकृते मन्त्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेङ्कटमाधव के अनुसार उसका अर्थ सत्य है।", "Kannada": "ವೆಂಕಟಮಾಧವರ ಅನುಸಾರ ಅದರ ಅರ್ಥವು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेङ्कटमाधवमतेन तदर्थः सत्यम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में इसके अनेक अर्थ है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "वेदे अस्य नैके अर्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रथम अर्थ है -ऋग्वेद में ऋत शब्द का अर्थ प्रकृति यह भी अधिकाशं रूप से प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ - ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಋತ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಕೃತಿ ಇದು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रथमोऽर्थः - ऋग्वेदे ऋतशब्दस्यर्थः प्रकृतिः इत्यपि बाहुल्येन लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीय अर्थ यह हे की- जगत में सूर्य-चन्द्र-पृथिवी-नक्षत्र- ऋतु-दिन-रात इत्यादि सभी विशिष्ट नियम के अनुसार प्रवृत करता है।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಅರ್ಥವು ಇದರದ್ದೇ ಆಗಿದೆ - ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ- ಪೃಥ್ವೀ-ನಕ್ಷತ್ರ-ಋತು-ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಿಯಮದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयोऽर्थः - जगति सूर्य-चन्द्र-पृथिवी-नक्षत्र-ऋतु-दिन-रात्रीत्यादयः सर्वेऽपि विशिष्टं नियमम्‌ अवलम्ब्य प्रवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस नियम का उल्लङ्घन  नहीं करता है।", "Kannada": "ಈ ನಿಯಮದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य नियमस्य उल्लङ्घनं न कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह नियम ही ऋत्‌ है।", "Kannada": "ಈ ನಿಯಮವೇ ಋತ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं नियम एव ऋतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः ऋत जगत का शासन करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಶಾಸನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः ऋतम्‌ जगत्‌ शास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत का पालक ऋत्‌ है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಪಾಲಕ ಋತ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "जगतः शानकम्‌ ऋतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत को चलाने के लिए कोई शाश्वत नियम ऋत है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಶಾಶ್ವತ ನಿಯಮವೇ ಋತ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जगतः परिचालकः कश्चित्‌ शाश्वतः नियमः ऋतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय अर्थ है -यज्ञों के अनुष्ठान में देवों का आह्वान हविदान देवपूजा इत्यादि का कुछ स्थिर क्रम दिखाई देता है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ ಹವಿದಾನ ದೇವಪೂಜಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಕೆಲವು ವಿಸ್ತಾರದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಿರ ಕ್ರಮಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तृतीयोऽर्थः - यज्ञानाम्‌ अनुष्ठाने देवानाम्‌ आह्वानम्‌ हविरदानम्‌ देवपूजा इत्यादीनाम्‌ कश्चित्‌ स्थिरः क्रमः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही एक नियम है।", "Kannada": "ಇದೇ ಒಂದು ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमेको नियम एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह नियम ही ऋत है।", "Kannada": "ಈ ನಿಯಮವೇ ಋತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं नियम ऋतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञकर्म का नियमित ऋत है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಕರ್ಮದ ನಿಯಮಿತ ಋತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञकर्मणां नियमितता ऋतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौथा अर्थ-यज्ञो का चालन ऋत से होता है कहा गया है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞದ ಚಾಲನೆ ಋತದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थोऽर्थः - यज्ञानां चालनम्‌ ऋतेन भवतीति उक्तमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रमश ऋतशब्द यज्ञ अर्थ में भी प्रयोग किया गया है।", "Kannada": "ಕ್ರಮವಾಗಿ ಋತ ಶಬ್ದದ ಯಜ್ಞ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "क्रमशः ऋतशब्दः यज्ञार्थे अपि प्रयुज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋत यज्ञ को कहता है।", "Kannada": "ಋತವನ್ನು ಯಜ್ಞವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ऋतं यज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँचवां अर्थ-यज्ञानुष्ठान में यजमान का और ऋत्विजों का आचरण नियम ही व्रत कहलाता है।", "Kannada": "ಐದನೇ ಅರ್ಥ - ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನ ಮತ್ತು ಋತ್ವಿಜರ ಆಚರಣ ನಿಯಮವೇ ವ್ರತ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमोऽर्थः - यज्ञानुष्ठाने यजमानस्य ऋत्विजाम्‌ च आचरणस्य नियमः हि व्रतम्‌ कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋत शब्द इस प्रकार नैतिकव्रत अर्थ में भी दिखाई देता है।", "Kannada": "ಋತ ಶಬ್ದ ಈ ಪ್ರಕಾರ ನೈತಿಕವ್ರತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋतशब्दः ईदृशनैतिकव्रतार्थेऽपि दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - किस प्रकार की अग्नि के समीप यज्ञ करने वाले ऋत्विग जाते हैं।", "Kannada": "ಸರಳ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಋತ್ವಿಜರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- ननु कीदृशस्य अग्नेः समीपं यज्ञकारिणः यान्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका ही वर्णन इस मन्त्र में कहा गया है की यह अग्निप्रकाश से युक्त, यज्ञों का रक्षक, कर्मफल का बार-बार स्मरण कराने वाला, यज्ञ से अपने स्थान में और यज्ञगृह में वृद्धि को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಅದರ ವರ್ಣನೆಯೇ ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಈ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ, ಯಜ್ಞಗಳ ರಕ್ಷಕ, ಕರ್ಮಫಲದ ಬಾರಿ-ಬಾರಿ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುವವರು, ಯಜ್ಞದಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗೃಹದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदेव अस्मिन्‌ मन्त्रे उच्यते यत्‌ अयम्‌ अग्निः दीप्तियुक्तः, यज्ञानां रक्षकः, कर्मफलानां पुनः पुनः द्योतकः स्मारकः, यज्ञे स्वस्थाने यज्ञगृहे वर्धमानश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के अग्नि के समीप यज्ञकर्ता जाते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಕರ್ತೃವು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ईदृशस्य अग्नेः समीपं यज्ञकारिणः यान्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजन्तम्‌ - राज्‌ -धातु से शतृप्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में राजन्तम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ರಾಜಂತಮ್ - ರಾಜ್ - ಧಾತುವಿನ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರಾಜಂತಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राजन्तम्‌- राज्‌-धातोः शतृप्रत्यये द्वितीयैकवचने राजन्तम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीदिविम्‌ - दिव्‌ -धातु से क्विन्प्रत्यय करने पर और द्वित्व करने पर द्वितीया एकवचन में दीदिविम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದೀದಿವಿಮ್ - ದಿವ್ ಧಾತುವಿನ ಕ್ವಿಪ್ ಮಾಡುವಾಗ ಮತ್ತು ದ್ವಿತ್ವವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ದೀದಿವಿಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दीदिविम्‌- दिव्‌-धातोः क्विन्प्रत्यये द्वित्वे द्वितीयैकवचने दीदिविम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्धमानम्‌ - वृध्‌ -धातु से शानच्य्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में वर्धमानम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವರ್ಧಮಾನಮ್ - ವೃಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವರ್ಧಮಾನಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वर्धमानम्‌ - वृध्‌-धातोः शानच्प्रत्यये द्वितीयैकवचने वर्धमानम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे अग्नि वह तुम हमारे लिए अच्छी प्रकार से अर्थात आसानी से पहुँचने योग्य हो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಅಗ್ನಿ ! ನೀನು ನಮಗಾಗಿ ಒಳ್ಳೇ ರೀತಿಯಿಂದ  ಅಂದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೇರುವ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे अग्ने सः त्वं नः अस्मदर्थं सूपायनः शोभनप्राप्तियुक्तः भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही हमारे लिये कल्याणकारी विनाश रहित हो साथ रहना इस प्रकार किया गया है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ನಮಗಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ವಿನಾಶ ರಹಿತವಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವವನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा नः अस्माकं स्वस्तये विनाशराहित्यार्थं सचस्व समवेतो भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर यह दोनों दृष्टान्त हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಇವೆರಡರ ದೃಷ್ಟಾಂತವು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तत्रोभयत्र दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पुत्र के कल्याण के लिये पिता समीप ही रहता है उसी प्रकार।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪುತ್ರನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪಿತಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ.", "Sanskrit": "यथा सूनवे पुत्राय पिता सुप्रापः प्रायेण समवेतो भवति, तद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - सूपायनः - सु+उप+इण्‌ गतौ इस धातु से ल्युट्-प्रत्यय के योग से सूपायन शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಸೂಪಾಯನಃ - ಸು+ಉಪ+ಇಣ್ ಗತೌ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್-ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಯೋಗದಿಂದ ಸೂಪಾಯನ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - सूपायनः - सु+उप+इण्‌ गतौ इति धातोः ल्युट्-प्रत्यययोगेन सूपायनशब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुभागमन वाला और सुलभ उपाय वाला सूपायनः कहलाता है।", "Kannada": "ಶುಭಾಗಮನವಾದ ಮತ್ತು ಸುಲಭ ಉಪಾಯವನ್ನು ಇರುವ ಸೂಪಾಯನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "शोभनम्‌ उपायनम्‌ अस्य असौ सूपायनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपैति इसका अर्थ समीप जाता है।", "Kannada": "ಉಪೈತಿ ಇದರ ಅರ್ಥವು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು.", "Sanskrit": "उपैति इति समीपं गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख से समीपगमन किया जा सके उस प्रकार की आप अग्नि हमारे लिए हो।", "Kannada": "ಸುಖದಿಂದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ನೀವು ಅಗ್ನಿ ನಮಗಾಗಿ ಇದ್ದೀರಿ.", "Sanskrit": "सुखेन समीपं गन्तुं शक्यम्‌ तादृशः त्वं भव हे अग्ने।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूपगमः सुख को प्राप्त हो।", "Kannada": "ಸೂಪಗಮಃ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूपगमः सुखोपसर्पो भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सु+अस्‌ भुवि इस धातु से क्तिन्‌-प्रत्यय के योग से स्वस्ति यह शब्द बनता है।", "Kannada": "ಸು+ಅಸ್ ಭುವಿ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಸ್ವಸ್ತಿ ಈ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सु+अस्‌ भुवि इति धातोः क्तिन्‌-प्रत्यययोगेन स्वस्ति इति शब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके अनेक अर्थ है, कुल परम्पपरा विनाश से रहित हो इस प्रकार एक अर्थ देखा जाता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ , ಕುಲ ಪರಂಪರೆಯ ವಿನಾಶದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಅರ್ಥವು ನೋಡಲು ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुत्र अस्यार्थः संततिपरम्पपरायाः उच्छेदस्य राहित्यम्‌ इति दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विनाश से रहित यह सायण का अर्थ है।", "Kannada": "ವಿನಾಶದಿಂದ ರಹಿತವಾದ ಇದು ಸಾಯಣದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अविनाशः इत्यर्थः सायणस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "सच्‌ समवाये इस धातु से आत्मनेपद में लोट्‌ थास होने पर सचस्व यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸಚ್ ಸಮವಾಯೆ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಲೋಟ್ ಥಾಸ್ ಇದಾದಾಗ ಸಚಸ್ವ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सच्‌ समवाये इति धातोः आत्मनेपदे लोटि थासि रूपम्‌ सचस्व इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्याणकारी हो, हमारी रक्षा करो।", "Kannada": "ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಆಗು, ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "समवेतो भव, अस्मान्‌ सेवस्व।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ हमको विनाश से हटा दीजिये अर्थात हमारी रक्षा करो।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿನಾಶದಿಂದ ದೂರಮಾಡು ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अस्माकं विनाशराहित्याय प्रवर्तस्व इत्युक्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में अग्नि को अनायास से प्राप्ति के लिए प्रार्थना की गई है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅನಾಯಾಸದಿಂದ ಲಭಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे अग्नेः अनायासेन प्राप्त्यर्थं प्रार्थ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अग्नि के प्रति कहते हैं, हे अग्नि पिता जैसे पुत्र के कल्याण के लिए उसके समीप में रहता है, अनायास से ही उनको प्राप्ति का विषय है जैसे तुम भी हमारे कल्याण के लिये अनायास प्राप्ति का विषय हो।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಬಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಹೇ ಅಗ್ನಿ ತಂದೆಯ ಹಾಗೆಯೇ ಪುತ್ರನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಅನಾಯಾಸದಿಂದ ಅವರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ನೀನು ಕೂಡ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅನಾಯಾಸ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत्र अग्निं प्रति उच्यते हे अग्ने पिता यथा पुत्रस्य समीपे अनायासेन प्राप्तिविषयः भवति तथैव त्वमपि अस्माकं कल्याणाय अनायासेन प्राप्तिविषयः भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूपायनः - सुपूर्वक और उपपूर्वक से इ-धातु से युच्प्रत्यय करने पर सूपायनः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸೂಪಾಯನಃ - ಸುಪೂರ್ವಕ ಮತ್ತು ಉಪಪೂರ್ವಕದಿಂದ ಇ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯುಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूपायनः- सुपूर्वकात्‌ उपपूर्वकात्‌ इ-धातोः युच्प्रत्यये सूपायनः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख से उपाय है जिसका वह सूपायनः कहलाता है।", "Kannada": "ಸುಖದಿಂದ ಉಪಾಯವು ಯಾವಾಗಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಸೂಪಾಯನಃ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुखेन उपायनं यस्य सः सूपायनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भव - भू - धातु से लोट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में भव यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಭವ - ಭೂ - ಧಾತುವಿನ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಭವ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भव- भू- धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने भव इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्तये - सुपूर्वक अस्‌-धातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में स्वस्तये यह रूप है।", "Kannada": "ಸ್ವಸ್ತಯೇ - ಸುಪೂರ್ವಕ ಅಸ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ತಯೇ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्तये- सुपूर्वकात्‌ अस्‌-धातोः क्तिन्प्रत्यये चतुर्थ्यकवचने स्वस्तये इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक में तो स्वस्ति यह अव्ययपद है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಇದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लौकिके तु स्वस्ति इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सचस्व - सच्‌-धातु से आत्मनेपद में लोट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में सचस्व यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸಚಸ್ವ - ಸಚ್ - ಧಾತುವಿನ ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸಚಸ್ವ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सचस्व- सच्‌-धातोः आत्मनेपदे लोटि मध्यमपुरुषैकवचने सचस्व इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कविक्रतुः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಕವಿಕ್ರತುಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "कविक्रतुः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार की अग्नि देवों के साथ आओ?", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಗ್ನಿ ದೇವರ ಜೊತೆಗೆ ಬಾ?", "Sanskrit": "कीदृशः अग्निः देवैः सह समागच्छतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "गमत्‌ यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ಗಮತ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "गमत्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्ग- यह किस प्रकार का निपात है?", "Kannada": "ಅಂಗ - ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ನಿಪಾತವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अङ्ग- इति कीदृशः निपातः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्गिरः यह कह करके किसका सम्बोधन किया जाता है?", "Kannada": "ಅಂಗಿರಃ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿ ಯಾರ ಸಂಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अङ्गिरः इत्युक्त्वा कस्य सम्बोधनं क्रियते?"}}
{"translation": {"Hindi": "इमसि यहाँ पर क्या धातु है?", "Kannada": "ಇಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಿದೆ?", "Sanskrit": "इमसि इत्यत्र कः धातुः?"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्रश्रवस्तमः इसका विग्रह और समास लिखो।", "Kannada": "ಚಿತ್ರಶ್ರವಸ್ತಮಃ ಇದರ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಮಾಸವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "चित्रश्रवस्तमः इत्यस्य विग्रहं समासं च लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "दाशुषे इसकी प्रकृति और प्रत्यय लिखो।", "Kannada": "ದಾಶುಷೇ ಇದರ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "दाशुषे इत्यस्य प्रकृतिं प्रत्ययं च लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूपायनः यहाँ पर धातु क्या है?", "Kannada": "ಸೂಪಾಯನಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಿದೆ?", "Sanskrit": "सूपायनः इत्यत्र कः धातुः?"}}
{"translation": {"Hindi": "दोषावस्तः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ದೋಷವಸ್ತಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "दोषावस्तः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सचस्व यह रूप कैसे सिद्ध होता हे?", "Kannada": "ಸಚಸ್ವ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "सचस्व इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "दीदिविम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ದೀದಿವಿಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "दीदिविम्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्वराणाम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅಧ್ವರಾಣಾಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अध्वराणाम्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "भरन्तः यह रूप कैसे सिद्ध होता है?", "Kannada": "ಭರಂತಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "भरन्तः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रवः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಶ್ರವಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "श्रवः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "15.2 अग्नि का स्वरूप- सभी वैदिक देवताओं में अग्नि ही पवित्रतम देवता है।", "Kannada": "೧೫.೨ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪ - ಎಲ್ಲಾ ವೈದಿಕ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯೇ ಪವಿತ್ರವಾದ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "१५.२ अग्निस्वरूपम्‌- सर्वासु वैदिकदेवतासु अग्निरेव पवित्रतमा देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में केवल अग्नि की दो सूक्तों में स्तुति देखी जाती है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅಗ್ನಿಯ ಎರಡು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे केवलस्य अग्नेः द्विशतसूक्तेषु स्तुतिः कृता दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनको छोड़कर अन्य सूक्तों में भी देवताओं के साथ अग्नि की भी स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतद्‌ विहाय अन्येष्वपि सूक्तेषु अन्याभिः देवताभिः सह अग्निरपि स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि गुरुत्व की दृष्टि से इन्द्र से बाद में ही अग्नि का स्थान वैसे भी यज्ञप्रधान वेद का प्रत्येक मण्डल के आरम्भ में वह सम्बोधन के विषय को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಗುರುತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇಂದ್ರನ ನಂತರ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ ಯಜ್ಞಪ್ರಧಾನ ವೇದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಂಡಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ ಸಂಬೋಧನೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ.", "Sanskrit": "यद्यपि गुरुत्वदृष्ट्या इन्द्रात्‌ परमेव अग्नेः स्थानं तथापि यज्ञप्राधान्यात्‌ वेदस्य प्रत्येकमण्डलारम्भे स सम्बोधनविषयताम्‌ एति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में द्यावा पृथिवी यह एक बहुत चर्चित देवता युगल है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ದ್ಯಾವಾ ಪೃಥ್ವೀ ಇದು ಒಂದು ಚರ್ಚಿಸುವ ದೇವತೆಯೇ ಯುಗಳವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदे द्यावापृथिवी इत्येकं बहुचर्चितं देवतायुगलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों के पुत्र होने की परिकल्पना से अग्नि पृथिवी पर रहती है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರ ಪುತ್ರರಾಗುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯು ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अनयोः पुत्रत्वेन परिकल्पितः अग्निः पृथिव्याम्‌ अवतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही वैदिक शब्दों की व्युत्पत्ति प्रदर्शन करने में प्रवृत्त निरुक्तकार ने सबसे पहले अग्नि की व्याख्या करने की इच्छा से कहा - “अग्नि पृथिवी स्थानीय देव की प्रथम व्याख्या करेंगे।", "Kannada": "ಇದೇ ವೈದಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುವ ನಿರುಕ್ತಾಕಾರರು ಮೊದಲು ಅಗ್ನಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಅಗ್ನಿ ಪೃಥ್ವೀ ಸ್ಥಾನೀಯ ದೇವರ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ\".", "Sanskrit": "एत एव वैदिकशब्दानां व्युत्पत्तिप्रदर्शने प्रवृत्तः निरुक्तकारः सर्वप्रथमम्‌ अग्निं व्याख्यातुकाम आह - \"अग्नि पृथिवीस्थानस्थं प्रथमं व्याख्यास्यामः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे पृथिवी स्थित यह देवता देवताओं का प्रथम देवता है यह अच्छी प्रकार  से विदित ही है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಥಮ ದೇವತೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन पृथिवीस्थिता इयं देवता देवतानां प्रथमा इति सुस्पष्टं भासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद संहिताओं में सबसे प्रचानी होने से और ऐतिहासिकों के द्वारा समर्थित अग्निसूक्त का ही आरम्भ किया जाता है।", "Kannada": "ವೇದ ಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕರಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತದ ಆರಂಭವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदसंहितासु सर्वपुरातनत्वेन ऐतिहासिकैः समर्थिता अग्निसूक्तादेव आरभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे भी वेद में कहा गया है - “अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವಮೃತ್ವಿಜಂ।", "Sanskrit": "तथाहि तत्राम्नातम्‌ - \"अग्निमीळे पुरोहितं यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌। \""}}
{"translation": {"Hindi": "गीतिप्रधान सामवेद का भी अग्न आयाहि वीतये इति अग्नि के आह्वान से ही आरम्भ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಗೀತಿ ಪ್ರಧಾನದ ಸಾಮವೇದದ ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯೇ ಇತಿ ಅಗ್ನಿಯ ಆಹ್ವಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गीतिप्रधानस्य सामवेदस्यापि अग्न आयाहि वीतये इति अग्नेः आह्वानपर आरम्भो लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अग्निर्वै प्रथमो देवतानाम्‌”, \"अग्निर्वै देवानामवमः”, इत्यादि ब्राह्मणवाक्य देवताओं में अग्नि की प्रधानता को निःसन्देह प्रकट करते हैं।", "Kannada": "\"ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಪ್ರಥಮೋ ದೇವತಾನಾಮ್\", \"ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಮವಮಃ\", ಇತ್ಯಾದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಕ್ಯ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಧಾನತೆಯನ್ನು ನಿಃಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "\"अग्निर्वै प्रथमो देवतानाम्‌”, \"अग्निर्वै देवानामवमः”, इत्यादीनि ब्राह्मणवाक्यानि देवतासु अग्नेः प्राथम्यं निःसन्देहं प्रकटयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक दृष्टि से यज्ञ ही श्रेष्ठतम वैदिक कर्म है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಜ್ಞವೇ ಶ್ರೇಷ್ಟವಾದ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकदृशा यज्ञ एव श्रेष्ठतमं वैदिकं कर्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि परवर्तन काल में यज्ञ शब्द का व्यापक अर्थ में प्रयोग दिखाया जाता है, फिर भी यज्ञ ऐसा कहने पर अग्निहोत्र रूप अर्थ शीघ्र जाना जाता है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಪರಿವರ್ತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾಪಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರು ಯಜ್ಞವು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ರೂಪ ಅರ್ಥವು ಶೀಘ್ರವೇ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि परवर्तिनि काले यज्ञशब्दो व्यापकार्थपरः प्रयुञ्जानो दृश्यते तथापि यज्ञ इत्युच्यमाने सति अग्निहोत्ररूपार्थः झटिति गम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही अग्नि होम को पूर्ण करती है, क्रान्तप्रज्ञा वाली झूठ से रहित विविधकीर्ति से युक्त ऐसी कीर्ति है।", "Kannada": "ಇದೇ ಅಗ್ನಿಯ ಹೋಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ರಾಂತಪ್ರಜ್ಞ ಸುಌನಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ವಿವಿಧಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತ ಈ ಕೀರ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव अग्निः होमनिष्पादकः क्रान्तप्रज्ञः अनृतरहितः विविधकीर्तियुक्तः इति कीर्तितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे वेद में कहा गया है - “ अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः” इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಅಗ್ನಿರ್ಹೋತಾ ಕವಿಕ್ರತುಃ ಸತ್ಯಶ್ಚಿತ್ರವಸ್ತಮಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि आम्नायते - \"अग्निर्होता कविक्रतुः सत्यश्चित्रश्रवस्तमः”इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अग्नि के सहयोग से यजमान सभी इच्छाओं को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ಯಜಮಾನನ ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛೆಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मात्‌ अग्नेः सकाशात्‌ यजमानः सर्वम्‌ अभिलषितम्‌ आसादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे ऊपर वह यजमान के पिता भाई और सखा होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಆ ಯಜಮಾನನ ತಂದೆಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಖನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सर्वोपरि स यजमानस्य पिता भ्राता आत्मीयश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसा ही वेद के ऋक्संहिता में कहा गया है - '' अग्निं मन्ये पितरमग्निमपिमग्नि भ्रातरं सदमित्‌ सस्वायम्‌ ....” इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದ ಋಕ್ಸಂಹಿತಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಅಗ್ನಿಂ ಮನ್ಯೇ ಪಿತರಮಗ್ನಿಮಪಿತಮಗ್ನಿ ಭ್ರಾತರಂ ಸದಮಿತ್ ಸಸ್ವಾಯಮ್......\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तदाम्नातम्‌ ऋक्संहितायाम्‌ - \"अग्निं मन्ये पितरमग्निमपिमग्नि भ्रातरं सदमित्‌ सस्वायम्‌ -...”इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्तकार यास्क के अनुसार वेदो में अग्नि ही एक देव हैं।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತಾಕಾರರಾದ ಯಾಸ್ಕರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯೇ ಒಬ್ಬ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तकारस्य यास्कस्य मते वेदेषु अग्निरेव एकः देवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही इन्द्रवरुण आदिनाम से अनेक रूपों में उसका वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಅದೇ ಇಂದ್ರವರುಣ ಆದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स एव इन्द्रवरुणादिनाम्ना बहुभिः प्रकारैः वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे वेद में कहा गया है - “त्वमग्न इन्द्रो वृषभः ... त्वं विष्णुः ... त्वमग्ने राजा वरुणो धृतव्रतस्त्वं मित्रो भवसि'' इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ತ್ವಮಗ್ನ ಇಂದ್ರೋ ವೃಷಭಃ..... ತ್ವಂ ವಿಷ್ಣುಃ...... ತ್ವಮಗ್ನೇ ರಾಜಾ ವರುಣೋ ಧೃತವ್ರತಸ್ತ್ವಂ ಮಿತ್ರೋ ಭವಸಿ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि आम्नातं - \"त्वमग्न इन्द्रो वृषभः .. त्वं विष्णुः ... त्वमग्ने राजा वरुणो धृतव्रतस्त्वं मित्रो भवसि\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेयब्राह्मण में अग्निः सर्वाः देवताः इस मन्त्रांश से अग्नि को सभी प्रकार के देवों से युक्त प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಾಃ ದೇವತಾಃ ಈ ಮಂತ್ರಾಂಶದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऐतरेयब्राह्मणे अग्निः सर्वाः देवताः इति मन्त्रांशेन अग्नेः सर्वदेवमयत्वं प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के सर्वज्ञ होने की भी कीर्ति है, क्योंकि वह यज्ञविषयक सभी कुछ जानती है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಗೆ ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುವ ಕೀರ್ತಿಯು ಇದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಯಜ್ಞವಿಷಯಕವೆಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अग्नेः सर्वज्ञत्वमपि कीर्तितं यतः स यज्ञविषयकं सर्वं वेत्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ही उसका जातवेदा यह नाम रखा गया।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಜಾತವೇದ ಈ ಹೆಸರು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ततो जातवेदा इति तस्य संज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अपने उपासकों में वररूप से पुत्र धन आदि की वर्षा करती है।", "Kannada": "ಅವರು ತಮ್ಮ ಉಪಾಸಕರಲ್ಲಿ ವರರೂಪದಿಂದ ಪುತ್ರ ಧನ ಆದಿಗಳ ವರ್ಷವನ್ನು ಹರಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स तदुपासकेषु वररूपेण पुत्रवित्तादिकं वर्षति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में कहा गया है - “अग्निना रयिमश्नवत्‌ ..” इति।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಅಗ್ನಿನಾ ರಯಿಮಶ್ನವತ್..\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि आम्नातम्‌ - \"अग्निना रयिमश्नवत्‌ ..” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रसङ्ग में “आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनमिच्छेद्धुताशनात्‌” इस पौराणिक आख्यायिका का भी अनुसन्धान करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ \"ಆರೋಗ್ಯಂ ಭಾಸ್ಕರಾದಿಚ್ಛೇದನಮಿಚ್ಛೇಧುತಾಶನಾತ್\" ಈ ಪೌರಾಣಿಕ ಆಖ್ಯಾಯಿಕದ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रसङ्गे अस्मिन्‌ \"आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनमिच्छेद्धुताशनात्‌” इति पौराणिकी भणितिरपि अनुसन्धेया।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि ने दैत्यों का विनाश किया इस प्रकार की कीर्ति का भी कुछ लोग वर्णन करते हैं।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯು ದೈತ್ಯರ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೆಲವರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अग्नेः दैत्यविनाशकीर्तिरपि क्वचित्‌ कीर्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "म्याक्डोनल्महोदय के अनुसार इन्द्र - इराणीय मनुष्यों के मध्य में बहुत समय पूर्व अग्निपूजा का प्रचलन था।", "Kannada": "ಮ್ಯಾಕ್ಡೋನಲ್ ಮಹೋದಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ - ಇಂದ್ರ -ಇರಾಣೀಯ ಮನುಷ್ಯರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಮಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಗ್ನಿ ಪೂಜೆ ಪ್ರಚಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.", "Sanskrit": "म्याक्डोनल्महोदयस्य मतानुसारम्‌ इन्द - इराणीयमानवानां मध्ये बहुपूर्वकालतः अग्निपूजायाः प्रचलनम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मत में इतालीय और ग्रीसदेश के निवासी अग्नि को ही विविध देवों को उद्दिश्य करके होम करते थे।", "Kannada": "ಅವರ ಮತದಲ್ಲಿ ಇತಾಲೀಯ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶದ ನಿವಾಸಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तन्मते इतालीया ग्रीसदेशीयाश्च अग्नौ एव विविधान्‌ देवान्‌ उद्दिश्य होममकुर्वन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "15.3 वेद में अग्नि का चरित्र चित्रण- याग ही आर्यों का इस लोक का और परलोक का साधन दोनों की उन्नति करने का एक ही धर्मसाधन के रूप में गणना की जाती है।", "Kannada": "೧೫.೩ ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಚರಿತ್ರ ಚಿತ್ರಣ - ಯಾಗವೇ ಆರ್ಯರ ಇಹ ಲೋಕದ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದ ಸಾಧನಗಳೆರಡನ್ನು ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಧರ್ಮಸಾಧನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१५.३ वेदे अग्निचरितम्‌- यागो हि आर्याणाम्‌ ऐहिकामुष्मिकाभ्युदयसाधनम्‌ अपूर्वमुत्पादयन्‌ एकमेव धर्मसाधनमिति परिगण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "याग में हि अभीष्टदेव को उद्दिश्य करके हवि के त्याग के द्वारा उसके अनुकूल से यजमान अपनी इच्छाओं की प्राप्ति करते हैं।", "Kannada": "ಯೋಗದಲ್ಲಿಯೇ ಅಭೀಷ್ಟದೇವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅದರ ಅನುಕೂಲದಿಂದ ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "यागे हि अभीष्टदेवमुद्दिश्य हविस्त्यागेन तदानुकूल्याद्‌ इष्टप्राप्तिर्घटते यजमानानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह याग अग्नि के द्वारा ही सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಯಾಗವು ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च यागः अग्निसाध्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि यदि यजमान के द्वारा दी गई हवी को उस देवता को प्राप्त नहीं कराता तो उस यजमान को अभीष्ट कहाँ से प्राप्त होता?", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯು ಏನಾದರು ಯಜಮಾನನಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಆ ದೇವರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अग्निर्यदे यजमानेन हुतं हव्यं तत्तद्देवान्‌ न प्रापयेत्‌ तदा कुतोऽभीष्टप्राप्तिः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव वैदिक मन्त्र में इन्द्र से बाद में ही अग्नि को महत्व दिया गया है, उसके महत्व को प्रकट करने के लिए अग्नि देवता के दो सौ से अधिक सूक्तों में उसका वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವೈದಿಕ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಗೇ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅಗ್ನಿ ದೇವನ ಇನ್ನೂರು ಸೂಕ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव वैदिकमन्त्रेषु इन्द्रात्‌ परमेव अग्नेरभ्यर्हितत्वं प्रकटयन्ति अग्निदेवताका द्विशताधिकस्तोत्रनिबद्धा मन्त्राः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के केश से ही उसकी ज्वाला है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ಕೇಶದಿಂದಲೇ ಅದರ ಜ್ವಾಲೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्नेर्हि केशास्तस्य ज्वालाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके दांत स्वर्ण से युक्त है।", "Kannada": "ಅದರ ದಾಂತ ಸ್ವರ್ಣದಿಂದಲೇ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दन्तास्तस्य हिरण्मयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी जिह्वा का आश्रय लेकर के ही देवहवि का भक्षण करते हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಜಿಹ್ವೆಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದೇವಹವಿಸ್ಸಿನ ಭಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य जिह्वाम्‌ आश्रित्यैव देवा हविर्भुञ्जते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा गया है अग्निर्वै देवानां मुखम्‌' ` अग्निर्मुखं प्रथमो देवतानामि' इस प्रकार।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಮುಖಮ್\" \"ಅಗ್ನಿರ್ಮುಖಂ ಪ್ರಥಮೋ ದೇವತಾನಾಮಿ\" ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ.", "Sanskrit": "तदुक्तम्‌ 'अग्निर्वैदेवानां मुखम्‌' 'अग्निर्मुखं प्रथमो देवतानामि'ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि की अनेक पशुओं के साथ तुलना की गई है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ಅನೇಕ ಪಶುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅದನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अग्निः बहुत्रैव विविधैः पशुभिः सह तुलितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहीं पर उसकी नुकीले सींग धारण किये हुए बैल के समान तुलना की गई है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯೋ ಆ ತೀಕ್ಷ್ಣಶೃಂಗಧಾರಿಯ ಹಾಗೆ ಇರುವ ವೃಷಭ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्वचित्‌ स तीक्ष्णशृङ्गधारी वृषभ इव वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पत्ति समय में वह गाय के बछडे के समान ही होता है।", "Kannada": "ಆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಗೋವಿನ ಮಗುವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्पत्तिसमये स गोवत्स इव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब वह लकडी के घर्षण से उत्पन्न तब वह देवों का वाहक है, देवों के प्रति दी गई हवि का वाहक घोड़े के समान ही यागरूप से रथ के साथ यजमान के द्वारा जोड़ा जाता है इस प्रकार का भी कहीं पर वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಅದು ಮರದ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಅದು ದೇವತೆಗಳ ವಾಹಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಹವಿಸ್ಸಿನ ವಾಹಕ ಅಶ್ವದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯಾಗರೂಪದಿಂದ ಯಜಮಾನದಿಂದ ರಥದ ಜೊತೆಗೆ ಯಜಮಾನನಿಂದ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ಣನೆಯು ಎಲ್ಲೋ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा सः अरणिप्रघर्षनाद्‌ उत्पाद्यते तदा स देवानां वाहकस्तथा देवान्‌ प्रति दत्तानां हविषां वाहकः अश्व इव यागरूपेण रथेन सह यजमानैर्युज्यते इत्यपि क्वचिद्‌ वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही दिव्य पक्षी है।", "Kannada": "ಅದೇ ದಿವ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स हि दिव्यो विहङ्गः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह आकाश का बाज है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ಆಕಾಶದ ಬಾಜವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च नभसः श्येनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लकड़ी और घी उसका भोजन है।", "Kannada": "ಕಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪ ಇದರ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "काष्ठं घृतं च तस्य भोज्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिघला हुआ घी उसका प्रिय भोजन है।", "Kannada": "ಕರಗಿಹೋಗಿರುವ ತುಪ್ಪ ಅದರ ನೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ.", "Sanskrit": "गलितं घृतं तस्य प्रियम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी दिन में तीन हवि के द्वारा उपासना की जाती है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स दिवसस्य त्रिभिः हविर्भिः उपास्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह उस ज्वाला रूप से चमच के द्वारा देवों को हवि का वितरण करती है।", "Kannada": "ಅವಳು ಆ ಜ್ವಾಲೆರೂಪದ ಚಮಚದಿಂದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "स तस्य ज्वालारूपेण चमसेन देवान्‌ हविः प्राशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सूर्य के समान तेज है।", "Kannada": "ಅವನು ಸೂರ್ಯನ ಸಮಾನವಾದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಉಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स सूर्य इव तपति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीमूतगर्भ की दामिनि के समान उसका प्रकाश है।", "Kannada": "ಜೀಮೂತ ಗರ್ಭದ ದಾಮಿನಿಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅವನ ಪ್ರಕಾಶವಿದೆ.", "Sanskrit": "जीमूतगर्भाया दामिन्या दीप्तिरिव तस्य दीप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह केवल दिन में ही नहीं रात में भी अन्धकार को हटाकर सभी और प्रकाश फैलती है।", "Kannada": "ಅದು ಕೇವಲ ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स न केवलं दिवा नक्तमपि तमिस्रामपसार्य सर्व प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब वह अन्धकार रूपी तामस का अनुसरण करती है तो वह सम्पूर्ण जंगल को जलाती है, तब वह नाई के समान ब्लेड से पृथ्वी की दाडी को काटती है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಅವಳು ಅಂಧಕಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ತಮಸ್ಸನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾಳೆಯೋ ಆಗ ಇಡೀ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತಾಳೆ, ನಂತರ ಅವಳು ಕ್ಷೌರಿಕಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಕ್ಷುರಪತ್ರದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "स कृष्णेन वर्त्मना उपसर्पन्‌ अरण्यानीमाक्रम्य यदा निःशेषं दहति, तदा स नापितवत्‌ क्षुरपत्रेण पृथिव्याः श्मश्रुजातं मुन्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी ज्वालामदमस्त हाथी के समान भंयकर गर्जना करती है उसकी गर्जना बिजली के समान प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಅದರ ಜ್ವಾಲಾಮದದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಆನೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತದೆ ಅದರ ಗರ್ಜನೆಯ ಘೋಷದಂತೆ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य ज्वालाः गर्जदुर्मय इव रावश्च वज्रानिर्घोष इव प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका लाल धुआँ गोल रूप से आकाश को स्पर्श करता हुआ नभ को छु लेता है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಅದರ ಕೆಂಪು ಹೊಗೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोहिताभधूमाः स्तम्भाकारं परिगृह्य आकाशं स्पृशन्तः नभस आलम्बनतया विराजन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धूमकेतु जिस प्रकार स्थित है उसी प्रकार यह धुआँ भी द्युलोक में व्याप्त रहता है।", "Kannada": "ಧೂಮಕೇತು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆಯೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಈ ಹೊಗೆಯು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धूमकेतुरिति तस्याभिधान्तरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह दीप्ति से युक्त रक्त धुए को घोड़े ले जाते हैं।", "Kannada": "ಆ ದೀಪ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ರಕ್ತದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಆ ಕುದುರೆಗಳು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "स दीप्तिमद्भिरभयं लोहिताभ्याम्‌ अश्वाभ्यां वाहितं स्यन्दनमेकं समारुह्य सञ्चरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सारथी के समान यागरथ को चलाकर के अभीष्ट देवों को यागस्थान पर लेकर के आता है।", "Kannada": "ಅವನು ಸಾರಥಿಯಂತೆ ಯಾಗರಥವನ್ನು ಓಡಿಸುಕೊಂಡು ಅಭೀಷ್ಟ ದೇವತೆಗಳ ಯಾಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स सारथिरिव यागरथं चालयन्‌ अभीष्टान्‌ देवान्‌ यागस्थानमावहति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'आ विश्वेभिः सरथं याहि देवैः' इति और स्वयं यजस्व दिवि देव देवान्‌' इति प्रमाण है (मण्डलादि में अग्नि इन्द्र से)।", "Kannada": "'ಆ ವಿಶ್ವೋಭಿಃ ಸರಥಂ ಯಾಹಿ ದೇವೈಃ' ಇತಿ ಮತ್ತು 'ಸ್ವಯಂ ಯಜಸ್ವ ದಿವಿ ದೇವ ದೇವಾನ್' ಎಂಬ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ (ಮಂಡಲಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರಿಂದ).", "Sanskrit": "'आ विश्वेभिः सरथं याहि देवैः' इति 'स्वयं यजस्व दिवि देव देवान्‌' इति च प्रमाणम्‌ (मण्डलादिषु आग्नेयमैन्द्रात्‌)।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह द्यावापृथिवी के पुत्र हैं।", "Kannada": "ಅವನು ದ್ಯಾವಾಪೃಥ್ವಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स द्यावापृथिव्योः पुत्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहीं पर जल से युक्त है ऐसी भी कीर्ति कही जाती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲೋ ಜಲದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕೀರ್ತಿಯು ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वचिद्‌ अपां युत इत्यपि कीर्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव आर्यो का मनुष्यों के मध्य में उनका दीपक से अग्नि की स्थापना की जाती है।", "Kannada": "ದೇವ ಆರ್ಯರ ಮನುಷ್ಯರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ದೀಪಕದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवा आर्याणां मानवानां मध्ये तेषां दीपकतया अग्निं स्थापयामासुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र अग्नि का भाई कहलाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ಅಗ್ನಿಯ ಸಹೋದರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रो हि अग्नेः सहोदर इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अग्नि के साथ उसका सम्बन्ध अन्य देवों की अपेक्षा से अधिक दृढ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧ ಅನ್ಯ ದೇವತೆಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव अग्निना सह तस्य सम्बन्धो देवान्तरापेक्षया अधिकं दृढः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी उत्पत्ति के विषय में विविध पौराणिक तथ्य प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ  ಬಗ್ಗೆ ವಿವಿಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಗತಿಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्योत्पत्तिविषये विविधं पौराणिकं तथ्यं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लकड़ी के घर्षण से उत्पन्न होने के कारण अग्नि के माता पिता दो लकड़ी हैं।", "Kannada": "ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಮಾತಾ ಪಿತರು ಎರಡು ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अरणिद्वयमन्थनेन उत्पाद्यमानस्य वह्नेः पितरौ हि अरणिद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहा जाता है की जन्म होने मात्र से ही शिशु अग्नि अपने माता पिता का भक्षण करता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಜನ್ಮ ಮಾತ್ರವಾಗುವುದರಿಂದ ಶಿಶುವಾದ ಅಗ್ನಿಯು ತನ್ನ ಮಾತಾ ಪಿತರನ್ನು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "कथ्यते यत्‌ जन्ममात्रमेव शिशुरग्निः तस्य पितरौ भक्षयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निप्रज्वलक पुरुष के हाथ की दश अङ्गुली से ही अग्नि को धारण करने वाली ये दश धारण करने वाली धायीमाता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಜ್ವಲಕನ ಕೈಯಿನ ಹತ್ತು ಬೆರಳಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಇದು ಹತ್ತು ಧಾರಣೆಗಳನ್ನುಮಾಡುವ ಧಾಯೀಮಾತಾ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अग्निप्रज्वालकस्य पुंसो दशहस्ताङ्गुलयो हि वह्नेः दश धातृमातरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनके बल से ही उत्पन्न होने से वह उससे  'सहसः सूनुं बलपुत्रः' यह उसका अभिधान्तर है।", "Kannada": "ಯಾರ ಬಲದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವರಿಂದಲೇ \"ಸಹಸಃ ಸೂನುಂ ಬಲಪುತ್ರಃ\" ಈ ಅಭಿಧಾಂತರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्माद्‌ बलेनैव उत्पाद्यः स तस्मात्‌ 'सहसः सूनुं बलपुत्रः' इति तस्याभिधान्तरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिदिन प्रातः काल जब अग्नि प्रज्वलित होती है, तब वह युवा के समान होती है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ಯೌವನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिदिनं प्रभाते यदा अग्निः प्रज्वाल्यते, तदा स युवा इवाभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोई भी यजमान अग्नि रूपी होता के बिना उस यज्ञ को पूर्ण नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಯಾವುದೇ ಯಜಮಾನನು ಅಗ್ನಿ ರೂಪೀ ಹೋತೃವಿಲ್ಲದೇ ಆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न कोऽपि यष्टा अग्नेः ज्यायान्‌ यतस्तेनैव प्रथमतो यागः सम्पादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपाख्यान के अन्तर से अग्नि की उत्पत्तिविषय के अन्य यह तथ्य समर्थन करता है की अग्नि बैल के समान जल से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಉಪಾಖ್ಯಾನದ ಅಂತರದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ತಥ್ಯವು ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಅಗ್ನಿಯು ವೃಷಭಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಜಲದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपाख्यानान्तरेण अग्नेरुत्पत्तिविषयकमपरं तथ्यमिदं समर्थ्यते यत्‌ अग्निः वृषभ इव अपामङ्के समुत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही अग्नि को अपानपात इत्यादि आख्या को धारण करता है, वह वैदिकवाङ्मय में पृथग्‌ देवता के रूप में स्तुति को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಪಾನಪಾತ ಇತ್ಯಾದಿ ಆಖ್ಯಾವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ವೈದಿಕ ವಾಂಗ್ಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अत एव अपां नपादित्याख्यां धारयन्‌ स वैदिकवाङ्मये पृथग्‌ दैवतमिव पृथक्‌ स्तुतिभिः संस्तुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक अन्य मत है की अग्नि प्रकाश से युक्त है।", "Kannada": "ಒಂದು ಅನ್ಯ ಮತವಿದೆ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपरमिदं मतमुपन्यस्तं यदग्निं दिवि जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोई मातरिश्वान्‌ इस आख्या से भी अग्नि की उत्पति मानता है, कोई देव स्वर्ग से अग्नि को मर्त्यलोक में लेकर के आया।", "Kannada": "ಯಾವುದೋ ಮಾತರಿಶ್ವಾನ್ ಈ ಆಖ್ಯಾನದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಯಾವ ದೇವರೋ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರು.", "Sanskrit": "मातरिश्वान्‌ इत्याख्यः कोऽपि देवः स्वर्गतोऽग्नि मर्त्यलोकमानयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य भी अग्नि का अन्य मूर्ति रूप में कीर्ति है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನು ಅಗ್ನಿಯ ಅನ್ಯ ಮೂರ್ತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूर्योऽपि अग्नेरन्यतमा मूर्तिरिति कीर्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अग्नि की तीन रूपों से कल्पना की गई है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯ ಮೂರು ರೂಪಗಳಿಂದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमग्निस्त्रिधामूर्त्तिः सञ्जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका तीन द्यु तीन शिर और तीन देहस्थान है।", "Kannada": "ಅದರ ಮೂರು ದ್ಯು ಮೂರು ಶಿರ ಮತ್ತು ಮೂರು ದೇಹಸ್ಥಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य त्रिधा द्युतयः त्रीणि शिरांसि त्रयो देहाः त्रीणि च स्थानानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "' क्योंकि यह विश्व दो भागो में विभक्त है द्यात्रा और पृथिवी उन दोनों से जो उत्पन्न होने से वह अग्नि द्विजन्मा कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಪಂಚವು ದ್ಯಾವಾ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವೀ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಇವೆರಡರಿಂದ ಯಾವುದು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಅಗ್ನಿಯು ದ್ವಿಜನ್ಮಾ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'यतो विश्वमिदं द्विधा विभक्तं द्यावापृथिवीभ्यां तस्मादुभयत्र जायमानोऽग्निः द्विजन्मा इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों की अपेक्षा अग्नि अधिक रूप से मनुष्यजीवन से सम्बन्धित है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಅಗ್ನಿಯು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮಾನವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "देवान्तरापेक्षया अग्निः अधिकतया मनुष्यजीवनं सम्बध्नाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि ही केबल एक देवता है जो स्थूल नेत्रों से प्रत्यक्ष होता है मनुष्यों को।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ದೇವರೊಬ್ಬರೆ ಸ್ಥೂಲ ಚಕ್ಷುಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ.", "Sanskrit": "अग्निरेव केवला देवता या स्थूलेन चक्षुषा प्रत्यक्षा भवति नृणाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वह पृथिवी स्थानी देवों में मुख्य मानी जाती है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರು ಪೃಥ್ವೀ ಸ್ಥಾನೀಯ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव स पृथिवीस्थानदेवेषु अग्रतो गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही केवल गृहपति कहलाती है, क्योंकि कहा जाता है की, वह अतिथिरूप से यजमानों के एक घर से दूसरे घर की तरफ जाती है।", "Kannada": "ಆದರು ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಗೃಹಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏನಾದರು ಹೇಳಿದರೆ, ಅವರು ಅತಿಥಿ ರೂಪದಿಂದ ಯಜಮಾನನ ಮನೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स एव केवलं गृहपतिरित्युच्यते, उच्यते यत्‌, सोऽतिथिरूपेण यजमानानां गृहाद्‌ गृहान्तरं व्रजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह स्वय अमर होती हुई मरणधर्म घरों में आश्रय को स्वीकार करती है।", "Kannada": "ಅವಳು ತಾನಾಗಿಯೇ ಅಮರಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ ಮರಣಧರ್ಮದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "स स्वयममरः सन्‌ मरणधर्माणां गृहेषु आश्रयं स्वीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह कुछ उपासकों की पिता है, कुछ का भाई और कुछ के पुत्र रूप में उसका वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದು ಕೆಲವು ಉಪಾಸಕರ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಕೆಲವರ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಕೆಲವರ ಪುತ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स क्वचित्‌ तदुपसकानां पितेव, क्वचित्‌ भ्रतेव क्वचिद्‌ सुत इव वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा गया है - अग्नि मन्ये पितरमग्निमापिमग्नि / भ्रतरं सदमित्‌ सखायम्‌' इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಗ್ನಿ ಮನ್ಯೇ ಪಿತರಮಗ್ನಿಮಾಪಿಮಗ್ನಿ / ಭ್ರತರಂ ಸದಮಿತ್ ಸಖಾಯಮ್' ಎಂದು.", "Sanskrit": "तदुक्तम्‌- अग्नि मन्ये पितरमग्निमापिमग्नि / भ्रतरं सदमित्‌ सखायम्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी कहा गया है - `स नः पितेव सूनवे /अग्ने सूपायनो भव।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಸ ನಃ ಪಿತೇವ ಸೂನವೇ / ಅಗ್ನೇ ಸೂಪಾಯನೋ ಭವ ।", "Sanskrit": "तदुक्तम्‌-  `स नः पितेव सूनवे /अग्ने सूपायनो भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मनुष्यों के द्वारा दी गई हवि देवों को प्राप्त कराती है।", "Kannada": "ಅದು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹವಿಸ್ಸು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स मनुष्यैर्दत्तं हविर्देवान्‌ प्रापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और देवों का भी यज्ञस्थल में आह्वान करती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಯಜ್ಞಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा देवानपि यज्ञस्थलमावहति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वह देवों के द्वारा दूतरूप में लगाई गई और मनुष्यों के द्वारा दी हवि को लेकर के जाना है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದೇವತೆಗಳ ದೂತರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव स देवैः दूतत्वेन मनुष्यैश्च हविर्वाहकत्वेन नियोजितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि अग्नि ही याग को पूर्ण करती है, उससे वह यज्ञ का ऋत्विग्‌, विप्र पुरोहित इन नामों से भी जानी जाती है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಯಾಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಮಾಡುತ್ತದೆ , ಅದರಿಂದ ಆ ಯಜ್ಞದ ಋತ್ವಿಜ, ವಿಪ್ರ ಪುರೋಹಿತ ಈ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतोऽग्नौ हि यागो निष्पाद्यते ततः स यज्ञस्य ऋत्विग्‌, विप्रः पुरोहित इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार कुछ अन्यत्र स्थान पर होता, अध्वर्यु, ब्रह्मण इत्यादि नामों से भी जानी जाती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕೆಲವು ಬೇರೆ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಧ್ವರ್ಯು, ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं क्वचिद्‌ अन्यत्र होता, अध्वर्युः, ब्रह्मण इत्यादिभिरभिधाभिः सोऽभिहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रसङ्ग से इस मन्त्र का यहाँ उल्लेख किया गया है - “अग्निमीळे पुरोहितं /यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ - \"ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಂ /  ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವಮೃತ್ವಿಜಂ.", "Sanskrit": "अत्र प्रसङ्गत उल्लेखमर्हति अयं मन्त्रः - 'अग्निमीळे पुरोहितं /यज्ञस्य देवमृत्विजम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "' इति अग्नि सर्वज्ञ है उसकी कीर्त्ति है क्योंकि वह यज्ञ विषयक सब कुछ जानता है।", "Kannada": "' ಇತಿ ಅಗ್ನಿಯು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅವನ ಕೀರ್ತಿಯು ಇದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಯಜ್ಞ ವಿಷಯಕವು ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'इति अग्नेः सर्वज्ञत्वमपि कीर्त्तितम्‌, यतः स यज्ञ विषयकं सर्वं वेत्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जातवेदा यह उसकी संज्ञा है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಜಾತವೇದಾ ಇದು ಅದರ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततो जातवेदा इति तस्य संज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अपने उपासको को वर रूप से पुत्रवित्तादि की वर्षा करती है।", "Kannada": "ಅದು ತನ್ನ ಉಪಾಸಕರನ್ನು ವರ ರೂಪದಿಂದ ಪುತ್ರವಿತ್ತಾದಿಗಳ ವರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स तदुपासकेषु वररूपेण पुत्रवित्तादिकं वर्षति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में कहा गया है - “अग्निना रयिमश्नवत्‌/ पोषमेव दिवेदिवे।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಗ್ನಿನಾ ರಯಿಮಶ್ನವತ್/ ಪೋಷಮೇವ ದಿವೇದಿವೇ ।", "Sanskrit": "तथाहि आम्नातम्‌ - 'अग्निना रयिमश्नवत्‌/ पोषमेव दिवेदिवे।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रसङ्ग में ` आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनमिच्छेद्धुताशनादि' ति पौराणिक आख्या का भी अनुसन्धान करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ \"ಆರೋಗ್ಯಂ ಭಾಸ್ಕರಾದಿಚ್ಛೇದನಮಿಚ್ಛೇದ್ಧುತಾಶನಾದಿ\" ತಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಆಖ್ಯಾನದ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रसङ्गेऽस्मिन्‌ 'आरोग्यं भास्करादिच्छेद्धनमिच्छेद्धुताशनादि'ति पौराणिकी भणितिरपि अनुसन्धेया।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि दैत्य का विनाश करती है ऐसा भी कहीं पर वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ದೈತ್ಯನ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹೀಗೂ ಕೂಡ ಎಲ್ಲಿಯೋ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्नेः दैत्यविनाशकीर्तिरपि क्वचित्‌ कीर्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "म्याक्डोनालमहोदय के अनुसार इन्द्र - इराणी मनुष्यों के मध्य में बहुत काल पूर्व से अग्निपूजा का प्रचलन था।", "Kannada": "ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ ಮಹೋದಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ  ಇಂದ್ರ - ಇರಾಣೀ ಮನುಷ್ಯರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಗ್ನಿಪೂಜೆಯು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "म्याक्डोनालमहोदयस्य मतानुसारम्‌ इन्दो- इराणीयमानवानां मध्ये बहुपूर्वकालतः अग्निपूजायाः प्रचलनमासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके मत में इतालीय और ग्रीसदेश अग्नि के समान ही विविध देवों को उद्दिश्य करके होम करते थे।", "Kannada": "ಅವರ ಮತದಲ್ಲಿ ಇತಾಲೀಯ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೋಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तन्मते इतालीया ग्रीसदेशीयाश्च अग्नौ इव विविधान्‌ देवानुद्दिश्य होममकुर्वन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राच्य विद्वानों के अनुसार अग्निरङ्गतेरिति विग्रह के अनुसारअग्‌-धातु से निप्रत्यय करने पर अग्नि शब्द बनता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿರಂಗತೆರಿತಿ ವಿಗ್ರಹದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅಗ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राच्यविदुषां मतानुसारमग्निरङ्गतेरिति विग्रहानुसारम्‌ अग्‌-धातोः निप्रत्यये अग्निशब्दो निष्पाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि अपने को विस्तृत करती हुई हवी स्थल को अपने आप ही लकड़ी जलाने और हवि पकाने के लिए प्रेरित करती है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ಹವಿಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸುಡಲು ಮತ್ತು ಹವಿಯನ್ನು ತನ್ನಿಂದ ತಾನೇ ಬೇಯಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निः अङ्गति स्वकीयमङ्गं सन्नममानः प्रह्वीभवन्‌ स्वयमेव काष्ठदाहे हविष्पाके च प्रेरयति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैक्डोनाल्ड के मत में तो अग्नि यह शब्द एजा इल .. इस ग्रीक्देवता के नाम से इसका भाषाविज्ञान समर्थित और उसी रूप में दिखाई देता है।", "Kannada": "ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿ ಶಬ್ದವು ಏಜಾ ಇಲ್ ಈ ಗ್ರೀಕ್ ದೇವತೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದರ ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "म्याक्डोनालमते तु अग्निरिति शब्दः 'एजा इल ..' इति ग्रीक्देवताया नाम्ना अस्य भाषाविज्ञानसमर्थितं सादृश्यं परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इग्निस्‌ यह लातिनशब्द से संस्कृत का अग्निशब्द का ध्वनिगत और अर्थगत समानता पर विस्मय किया जाता है।", "Kannada": "ಇಗ್ನಿಸ್ ಈ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅಗ್ನಿಶಬ್ದದ ಧ್ವನಿಗತ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗತ ಸಮಾನತೆಯಿದ್ದಾಗ ವಿಸ್ಮಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इग्निस्‌ इति लातिनशब्देन संस्कृतस्य अग्निशब्दस्य ध्वनिगतम्‌ अर्थगतञ्च साम्यं परं विस्मयमावहति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्त के अनुसार तो एतिधातु से निष्पन्न होने से अयन शब्द से आकार को, अनक्ति-धातु से ककार को, और नयते से नी को लेकर के ककार के स्थान में गकार आदेश करने पर नी इसके ईकार को ह्रस्वादेश विधान करके अग्निशब्द निष्पन्न होता है, प्रत्यक्षवृत्त परोक्षवृत्त और अतिपरोक्षवृत्त को आधार मान करके।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತದ ಅನುಸಾರ ಏತಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಯನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ, ಅನಕ್ತಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕಕಾರಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ನಯತೆ ಇಂದ ನೀ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದು ಕಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗಕಾರ ಆದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ನೀ ಇದರ ಈಕಾರಕ್ಕೆ ಹ್ರಸ್ವ ಆದೇಶ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೃತ್ತ ಪರೋಕ್ಷ ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಅತಿಪರೋಕ್ಷವೃತ್ತವನ್ನು ಆಧಾರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "नैरुक्तमतानुसारं तु एतिधातुनिष्पन्नाद्‌ अयनशब्दादकारम्‌, अनक्ति-धातोः ककारं, नयतेश्च नीरिति आदाय ककारस्य गकारादेशं कृत्वा नीरित्यस्य ईकारस्य ह्रस्वादेशं विधाय अग्निशब्दो निष्पाद्यते प्रत्यक्षवृत्तिं परोक्षवृत्तिम्‌ अतिपरोक्षवृत्तिं चावलम्ब्य इति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में अग्निसूक्त के नौ मन्त्र हैं।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತದ ಒಂಭತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे अग्निसूक्तस्य नव मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ आदि में अग्निमीळे पुरोहितम्‌... इति मन्त्र अग्निसूक्त का आदि मन्त्र विद्यमान है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಂ.... ಎಂಬ ಮಂತ್ರದ ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತದ ಆದಿ ಮಂತ್ರವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्रादौ अग्निमीळे पुरोहितम्‌... इति मन्त्रः अग्निसूक्तस्य आदिममन्त्रः विद्यमानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर कहा गया है की अग्नि ही यज्ञ में सभी देवों का आवाहन करती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಆವಾಹನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्र उक्तम्‌ अग्निः एव यज्ञे सर्वान्‌ देवान्‌ आह्वयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही यज्ञ का पुरोहित है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಯಜ್ಞದ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव यज्ञस्य पुरोहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ द्वितीय मन्त्र में कहा गया की अग्नि की किनके द्वारा स्तुति करनी चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿಯು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಅಗ್ನಿ ಯಾರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः द्वितीये मन्त्रे उक्तं यत्‌ अग्निः कैः स्तुत्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन उसकी स्तुति करती है।", "Kannada": "ಯಾರು ಅವರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "के तस्य स्तुतिं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहा गया है की प्राचीन और पुरातन ऋषियों के द्वारा उसकी स्तुत्ति की जाती है।", "Kannada": "ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅವರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उक्तं प्राचीनैः पुरातनैः च ऋषिभिः स स्तुत्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय मन्त्र में यजमान अग्नि से क्या प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಏನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ततः तृतीये मन्त्रे यजमानः अग्निना किं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहा गया -धन को प्राप्त हो।", "Kannada": "ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಧನದ ಲಾಭವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उक्तं- धनं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह प्रत्येक दिन वृद्धि को प्राप्त हो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದಿನವೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "तच्च प्रतिदिनं वर्धमानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार दान आदिकर्म से यजमान यश को प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದಾನ ಆದಿ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಯಜಮಾನನ ಯಶಸ್ಸು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं दानादिकर्मणा यजमानः यशश्च लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थ मन्त्र में अग्नि के प्रति कहा गया है की तुम जैसे तुम हिंसारहित यज्ञ के चारो और व्याप्त हो उससे वह यज्ञ अवश्य देवों की ओर जाता है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ಹಿಂಸಾರಹಿತ ಯಜ್ಞದ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ಆ ಯಜ್ಞದ ಅವಶ್ಯ ದೇವತೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः चतुर्थे मन्त्रे अग्निं प्रति उच्यते यत्‌ त्वं यथा हिंसारहितं यज्ञं परितः व्याप्नोषि तेन अवश्यं यज्ञः देवान्‌ प्रति गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चम मन्त्र में कहा गया है की किस प्रकार की अग्नि देवता के साथ आती है।", "Kannada": "ಐದನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಗ್ನಿ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमे मन्त्रे उच्यते कीदृशः अग्निः देवताभिः सह आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहते है की वह अग्नि उत्कृष्ट बुद्धि सम्पन्न सत्यशील कीर्तिमान्‌ है।", "Kannada": "ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಆ ಅಗ್ನಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಬುದ್ಧಿ ಸಂಪನ್ನರಾಗಿ ಸತ್ಯಶೀಲ ಕೀರ್ತಿವಂತರಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उक्तं-स अग्निः उत्कृष्टबुद्धिसम्पन्नः सत्यशीलः कीर्तिमान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठ मन्त्र में अग्नि के प्रति कहते है की तुम जो कल्याण करती हो वह वस्तुतः आपके कल्याण के लिए ही होता है।", "Kannada": "ಆರನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ನೀನು ಯಾರಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯೋ ಅವರು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅದು ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः षष्ठे मन्त्रे अग्निं प्रति उच्यते यत्‌ त्वं यत्‌ कल्याणं करोषि तत्‌ वस्तुतः तवैव कल्याणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तम मन्त्र में अग्नि के प्रति यजमान होता को जाने के लिए कहा गया है।", "Kannada": "ಏಳನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಬಳಿ ಯಜಮಾನ ಹೋತೃವಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः सप्तमे मन्त्रे अग्निं प्रति यज्ञकारिणां गमनम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे अग्नि के प्रति जाना चाहते है।", "Kannada": "ಅವರು ಅಗ್ನಿಯ ಬಳಿಯೇ ಹೋಗಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ते अग्निं प्रति गन्तुम्‌ इच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब प्रश्‍न हो सकता है की किस प्रकार की अग्नि है।", "Kannada": "ಈಗ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಬರಬಹುದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಗ್ನಿಯು ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अधुना प्रश्नः भवितुम्‌ अर्हति यत्‌ कीदृशः अग्निः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उत्तर उसके अगले मन्त्र में ही कहा गया है की वह प्रकाश से युक्त, यज्ञ का रक्षक, कर्मफल को प्रकाशित करने वाला, यज्ञ में अपने स्थान को बढ़ाने वाला है।", "Kannada": "ಇದರ ಉತ್ತರವು ಅದರ ಮುಂದಿನ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಆ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಯಜ್ಞದ ರಕ್ಷಕ, ಕರ್ಮ ಫಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य उत्तरं ततः परस्मिन्‌ मन्त्रे एव उच्यते यत्‌ दीप्तियुक्तः, यज्ञानां रक्षकः, कर्मफलानां द्योतकः, यज्ञे स्वस्थाने वर्धमानश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौवें मन्त्र में अग्नि से अच्छी प्रकार से प्राप्ति के लिए कहा गया है।", "Kannada": "ಒಂಭತ್ತನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः नवमे मन्त्रे अग्नेः सुप्राप्त्यर्थम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उपमा से कहते है की पिता जैसे पुत्र के समीप में अनायास से ही प्राप्ति का विषय होता है, वैसे ही हे अग्नि तुम भी हमारे लिये हो।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉಪಮಾದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ತಂದೆಯು ಹೇಗೆ ಮಗನ ಹತ್ತಿರ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಹಗ್ನಿ ನೀನು ನಮಗಾಗಿ ಆಗಿದ್ದೀಯಾ.", "Sanskrit": "तत्र उपमया उच्यते यत्‌ पिता यथा पुत्रस्य समीपे अनायासेन प्राप्तिविषयः भवति तथैव हे अग्ने त्वमपि भव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अग्नि के स्वरूप और महात्म्य को कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं प्रकारेण अग्नेः स्वरूपं माहात्म्यं च उक्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. अग्निस्वरूप का वर्णन करो।", "Kannada": "೧. ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१. अग्निस्वरूपं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निमीळे पुरोहितम्‌ ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಮೀಳೆ ಪುರೋಹಿತಮ್... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अग्निमीळे पुरोहितम्‌... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नः पूर्वेभि ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಗ್ನಃ ಪೂರ್ವೇಭಿ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अग्नः पूर्वेभि... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निना रयि ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿನಾ ರಯಿ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अग्निना रयि... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्ने यं यज्ञ ... इत्यादिमन्त्र को व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಗ್ನೇ ಯಂ ಯಜ್ಞ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अग्ने यं यज्ञ... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निर्होता कविक्रतुः ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿರ್ಹೋತಾ ಕವಿಕ್ರತುಃ..... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अग्निर्होता कविक्रतुः... इत्यादिमन्त्रस्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदङ्गदाशुषे ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಯದಂಗದಾಶುಷೇ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "यदङ्गदाशुषे... इत्यादिमन्त्रस्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "उप त्वाग्ने ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಉಪ ತ್ವಾಗ್ನೆ ..... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "उप त्वाग्ने... इत्यादिमन्त्रस्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजन्तमध्वराणाम्‌ ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ರಾಜಂತಮಧ್ವರಾಣಾಂ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "राजन्तमध्वराणाम्‌...... इत्यदिमन्त्रस्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "स नः पितेव ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಸ ನಃ ಪಿತೇವ..... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "स नः पितेव... इत्यादिमन्त्रस्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन और नूतन ऋषियों के द्वारा।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ನೂತನ ಋಷಿಗಳಿಂದ.", "Sanskrit": "प्राचीनैः नूतनैश्च ऋषिभिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्मध्यस्थ डकार के स्थान पर।", "Kannada": "ಅಚ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಡಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "अज्मध्यस्थस्य डकारस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ का पुरोहित, ऋत्विज, रत्न को धारण करने वाला।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಪುರೋಹಿತ, ಋತ್ವಿಜ, ರತ್ನವನ್ನು ಧರಿಸುವವನು.", "Sanskrit": "यज्ञस्य पुरोहितं, ऋत्विजं, रत्नधातमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लृट और लेट्‌ में।", "Kannada": "ಲೃಟ್ ಮತ್ತು ಲೇಟ್ ಇದರಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "लृटि लेटि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी समय में।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯು.", "Sanskrit": "दिवेदिवे।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुष्टि यश और वीर के समान।", "Kannada": "ಪುಷ್ಟಿ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವೀರರ ಸಮಾನ.", "Sanskrit": "पोषं यशसं वीरवत्तमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवशब्द का द्वितीयाबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದೇವಶಬ್ದದ ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवशब्दस्य द्वितीयाबहुवचने रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदान्त में स्थित नकार से पूर्व आकार किन्तु बाद में कोई भी स्वर रहता है, तो नकार का लोप होता है।", "Kannada": "ಪದಾಂತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಕಾರದ ಪೂರ್ವ ಆಕಾರ ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಸ್ವರವಿರುತ್ತದೆ, ಆಗ ನಕಾರದ ಲೋಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदान्ते स्थितात्‌ नकारात्पूर्वं आकारः किञ्च परं यः कोऽपि स्वरः तिष्ठति चेत्‌ नकारस्य लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु पूर्ववर्ण को अनुनासिक आदेश होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪೂರ್ವವರ್ಣಕ್ಕೆ ಅನುನಾಸಿಕದ ಆದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि तु पूर्ववर्णस्य अनुनासिकादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वीरशब्द से मतुप्प्रत्य और तमप्प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में।", "Kannada": "ವೀರಶಬ್ದದಿಂದ ಮತುಪ್ ಮತ್ತು ತಮಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "वीरशब्दस्य मतुप्प्रत्यये तमप्प्रत्यये च द्वितीयैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुष्‌-धातु से घञ्‌प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में।", "Kannada": "ಪುಷ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಘಜ್ಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "पुष्‌ -धातोः घञ्प्रत्यये द्वितीयैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिपूर्वक भू-धातु से क्विप्प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಪರಿಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭೂ-ಧಾತುವಿನ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "परिपूर्वकात्‌ भू-धातोः क्विप्प्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यश शब्द से अच्प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में।", "Kannada": "ಯಶ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ .", "Sanskrit": "यशश्शब्दस्य अच्प्रत्यये द्वितीयैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रान्तप्रज्ञा वाला अथवा क्रान्तकर्मा।", "Kannada": "ಕ್ರಾಂತಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಳ್ಳವನು ಅಥವಾ ಕ್ರಾಂತಕರ್ಮವನ್ನು ಉಳ್ಳವನು.", "Sanskrit": "क्रान्तप्रज्ञः क्रान्तकर्मा वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "होता कविक्रतु सत्यअतिशयेण विविध कीर्ति से युक्त।", "Kannada": "ಹೋತಾ ಕವಿಕ್ರತು ಸತ್ಯ ಅತಿಶಯದಿಂದ ವಿವಿಧ ಕೀರ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "होता कविक्रतुः सत्यः चित्रश्रवस्तमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गम्‌-धातु से लेट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में गमत्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಗಮ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಗಮತ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गम्‌-धातोः लेटि प्रथमपुरुषैकवचने गमत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्य के अनुसार से गम्‌-धातु लोट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಗಮ್-ಧಾತು ಲೋಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायणाचार्यमतानुसारेण गम्‌-धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्मुख करने अर्थ में प्रयुक्त निपात है।", "Kannada": "ಸಮ್ಮುಖ ಮಾಡುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ನಿಪಾತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिमुखीकरणार्थो निपातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दाशृ-धातु से क्वसुप्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में दाशुषे यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದಾಶೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दाशृ-धातोः क्वसुप्रत्यये चतुर्थ्येकवचने दाशुषे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रात और दिन।", "Kannada": "ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ದಿನ.", "Sanskrit": "रात्रावहनि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सच्‌-धातु से आत्मनेपद लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಸಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "सच्‌-धातोः आत्मनेपदे लोटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिव्‌-धातु से क्विन्प्रत्यय करने पर द्वित्व द्वितीया एकवचन में।", "Kannada": "ದಿವ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತ್ವ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "दिव्‌-धातोः क्विन्प्रत्यये द्वित्वे द्वितीयैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "राक्षसो द्वारा को गई हिंसा से रहित यज्ञो का।", "Kannada": "ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಯಜ್ಞಗಳ.", "Sanskrit": "राक्षसकृतहिंसारहितानां यज्ञानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भृ-धातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ಭೃ- ಧಾತುವೀಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "भृ-धातोः शतृप्रत्यये प्रथमाबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्दराशि और ज्ञान का खजाना वेद है।", "Kannada": "ಶಬ್ದರಾಶಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಖಜಾನೆಯು ವೇದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शब्दराशिः ज्ञानखनिश्च वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद और अथर्ववेद चार प्रकार से विभक्त वेद है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿ ವೇದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदः यजुर्वेदः सामवेदः अथर्ववेदः चेति चतुर्धा विभक्तः वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्ष प्रमाण से अथवा अनुमान से जो विषय नहीं जाना जाता है उसका ज्ञान वेद से होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನದಿಂದ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದೋ ಅದರ ಜ್ಞಾನವು ವೇದದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यक्षप्रमाणेन अनुमानेन वा यो विषयो न ज्ञायते तस्य ज्ञानम्‌ वेदाद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्यों का सुख किस अलौकिक उपाय से हो सकता है इसका ज्ञान वेद कराता है।", "Kannada": "ಜನರ ಸುಖವು ಯಾವ ಅಲೌಕಿಕ ಉಪಾಯದಿಂದ ಆಗಬಹುದು ಎಂಬ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೇದವೇ ಸಾರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जनानां सुखं केन अलौकिकेन उपायेन भवितुमर्हति इति वेदयति वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में अनेक देवताओं की स्तुति की गई है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदे नैका देवताः स्तुताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे इन्द्र देव का प्रधान रूप से यजन किया गया है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ದೇವನ ಪ್ರಧಾನ ರೂಪದಿಂದ ಯಜನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तासु इन्द्रो देवः प्रधानतां भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र की स्तुति जिस सूक्त में वह यह इन्द्रसूक्त है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य स्तुतिः यस्मिन्‌ सूक्ते तदिम्‌ इन्द्रसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रसूक्त अत्यन्त महत्त्वपूर्ण है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रसूक्तम्‌ अतीव महत्त्वपूर्णम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अग्निसूक्त में अग्नि की स्तुति की गई वैसे ही इन्द्रसूक्त में भी इन्द्र के महत्व का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा अग्निसूक्ते अग्नेः स्तुतिः विहिता तथैव इन्द्रसूक्ते अपि इन्द्रस्य माहात्म्यं वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रसूक्त में विद्यमान मन्त्रोरध में इन्द्र का पराक्रम देखा जाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "इन्द्रसूक्ते विद्यमानेषु मन्त्रेषु इन्द्रस्य पराक्रमः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त का ऋषि हिरण्यस्तूप, त्रिष्टुप्‌ छन्द और इन्द्र देवता हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಹಿರಣ್ಯಸ್ತೂಪ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನು ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य ऋषिः हिरण्यस्तूपः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः इन्द्रश्च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ऋग्वेद में सबसे अधिक लोग प्रिय महत्त्वपूर्ण देवता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रः ऋग्वेदे सर्वाधिकजनप्रियः महत्त्वपूर्णदेवता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में २५० सूक्तों में इन्द्र का स्तुति स्वतन्त्ररूप से किया गया है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ೨೫೦ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರರೂಪದಿಂದಲೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे २५० सूक्तेषु इन्द्रस्य स्तुतिः स्वतन्त्ररूपेण कृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ५० सूक्तों में अन्य देवताओं के साथ भी स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ೫೦ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೂ ಕೂಡ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च ५० सूक्तेषु अन्यदेवताभिः सह स्तुतिः विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार ऋग्वेद में प्रायः चतुर्थ अंश इन्द्र का ही गुण वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶ ಇಂದ್ರನ ಗುಣ ವರ್ಣನೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ ऋग्वेदे प्रायः चतुर्थांशः इन्द्रस्यैव गुणः वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसा अग्नि और सूर्य यथाक्रम पृथिवीलोक में और द्युलोक में स्वामी हैं, वैसे ही इन्द्र भी अन्तरिक्षलोक में स्वामी है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೃಥ್ವೀಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರನು ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा अग्निः सूर्यश्च यथाक्रमं पृथिवीलोके किञ्च द्युलोके अधिपती स्तः तथैव इन्द्रः अपि अन्तरिक्षलोके अधिपतिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे : इन्द्रसूक्त को जान पाने में। इन्द्र के महत्व को जान पाने में।  इन्द्र की कोर्ति को जान पाने में। मनुष्यों की रक्षा के लिये इन्द्र के विषय में जान पाने में। हइन्द्रसूक्त में विद्यमान वैदिक शब्दों का प्रयोग जान पाने में। लौकिक वैदिक प्रयोग के मध्य में भेद कर पाने में। वेद में विविध स्वरों के प्रयोग में जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ . ಇಂದ್ರನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ಇಂದ್ರನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ಮನುಷ್ಯರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದ್ರನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ವೈದಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ . ಲೌಕಿಕ ವೈದಿಕ ಪ್ರಯೋಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ. ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ವರಗಳ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ.", "Sanskrit": "एतं पाठं पठित्वा भवान्‌- इन्द्रसूक्तं ज्ञातुं शक्नुयात्‌। इन्द्रस्य माहात्म्यं ज्ञातुं शक्नुयात्‌। इन्द्रस्य कीर्ति ज्ञातुं शक्नुयात्‌। मनुष्याणां रक्षकस्य इन्द्रस्य विषये ज्ञानं स्यात्‌। इन्द्रसूक्ते विद्यमानानां वैदिकशब्दानां प्रयोगं ज्ञातुं शक्नुयात्‌। लौकिकवैदिकप्रयोगयोः मध्ये भेदं कर्तु शक्नुयात्‌। वेदे विविधस्वराणां प्रयोगं ज्ञातुं शक्नुयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "16.1 अब मूलपाठ को पढेंगे इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्रवोचं यानि चकार प्रथमानि वज्नी।", "Kannada": "೧೬.೧  ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಓದೋಣ ಇಂದ್ರಸ್ಯ ನು ವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರವೋಚಂ ಯಾನಿ ಚಕಾರ ಪ್ರಥಮಾನಿ ವಜ್ಞೀ.", "Sanskrit": "१६.१ सम्प्रति मूलपाठं पठाम- इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकारं प्रथमानि वज्री।"}}
{"translation": {"Hindi": "16.1.1 मूलपाठ को व्याख्या - इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री।", "Kannada": "೧೬.೧.೧ ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ - ಇಂದ್ರಸ್ಯ ನು ವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರ ವೋಚಂ ಯಾನಿ ಚಕಾರ ಪ್ರಥಮಾನಿ ವಜ್ರೀ ।", "Sanskrit": "१६.१.१ इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम- इन्द्रस्य नु वीर्याणि प्र वोचं यानि चकार प्रथमानि वज्री।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस इन्द्र के पराक्रमों को विशेष रूप से बताते हैं।", "Kannada": "ಆ ಇಂದ್ರ ಪರಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य इन्द्रस्य तानि वीर्याणि नु क्षिप्रं प्रब्रवीमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सूर्यरूपी इन्द्र दिन में नागरुपी बादलों को मारता है।", "Kannada": "ಆ ಸೂರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದ್ರನು ದಿನದಲ್ಲಿ ನಾಗರೂಪೀ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अहिं मेघम्‌ अहन्‌ हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही एक पराक्रमी इन्द्र है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಪರಾಕ್ರಮೀ ಇಂದ್ರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदेतदेकं वीर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसी ने जल रूपी बादलों को मारा वह इन्द्र का दूसरा कार्य है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವರೇ ಜಲ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಕೊಂದರ್ ಅದು ಇಂದ್ರದೇವನ ಎರಡನೇ ಕಾರ್ಯ.", "Sanskrit": "अनु पश्चात्‌ अपः जलानि ततर्द हिंसितवान्‌ भूमौ पातितवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्वतों के द्वारा पुष्ट करने वाली प्रवहणशील नदियों को बहाता है अर्थात नदियों के किनारे को बहाने वाला यह सूर्य रूपी इन्द्र का तीसरा कार्य है।", "Kannada": "ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಪುಷ್ಟವನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರವಹಣಶೀಲ ನದಿಗಳ ಬಳಿ ಹರಿಸುವ ಈ ಸೂರ್ಯ ರೂಪಿಯಾಗಿರುವ ಇಂದ್ರನ ಮೂರನೆಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पर्वतानां संबन्धिनी: वक्षणाः प्रवहणशीलाः नदीः प्र अभिनत्‌ भिन्नवान्‌ कूलद्वयकर्षणेन प्रवाहितवानित्यर्थः इदं तृतीयं वीर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार आगे भी देखना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮುಂದೆಯು ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमुत्तरत्रापि द्रष्टव्यम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में इन्द्र के पराक्रम युक्त कार्यों का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಕಾರ್ಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे इन्द्रस्य पराक्रमयुक्तकार्याणि वर्णितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम उस इन्द्र ने मेघ को मारा।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಆ ಇಂದ್ರನು ಮೇಘನನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "प्रथमं स इन्द्रः मेघं हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा जल को भूमि पर गिराना।", "Kannada": "ಎರಡನೆಯದು ನೀರನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಚಲ್ಲಿದನು.", "Sanskrit": "द्वितीयं जलानि भूमौ पातितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तीसरा वर्षा द्वारा पर्वतों को खण्डित किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಮಳೆಯಿಂದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "तृतीयं च वृष्ट्या पर्वतान्‌ खण्डितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार नदियों के जाने के लिए मार्ग की रचना की।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನದಿಗಳು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "एवं नदीनां गमनमार्गं रचितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मार्ग से नदियाँ प्रवाहित होती है।", "Kannada": "ಆ ಮಾರ್ಗದಿಂದಲೇ ನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन मार्गेण नद्यः प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वीर्याणि - वीर्‌ -धातु से यति प्रत्यय करने पर वीर्यम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವೀರ್ಯಾಣಿ - ವೀರ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯತಿ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ವೀರ್ಯಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वीर्याणि- वीर्‌- धातोः यतिप्रत्यये वीर्यम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका प्रथमा बहुवचन में वीर्याणि यह रूप है।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವೀರ್ಯಾಣಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रथमाबहुवचने वीर्याणीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वोचम्‌ - वच्‌ -धातु से लुङमूल लेट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವೋಚಮ್ - ವಚ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಮುಲ ಲೇಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वोचम्‌ - वच्‌-धातोः लुङ्मूलकलेटि उत्तमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहन्‌ - हन्‌ - धातु से लङ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಅಹನ್ - ಹನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहन्‌ - हन्‌ - धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चकार - कृ-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಚಕಾರ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चकार - कृ-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ततर्द - तृद्-धातु से लिट् प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ತತರ್ದ - ತೃದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततर्द - तृद्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिनत्‌ - भिद्‌-धातु से लङ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಅಭಿನತ್ - ಭಿದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिनत्‌ - भिद्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पर्वत में रहने योग्य आश्रित अहि मेघ को मरता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಶ್ರಿತ ಅಹಿ ಮೇಘವನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या- पर्वते शिश्रियाणम्‌ आश्रितम्‌ अहिं मेघम्‌ अहन्‌ हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस इन्द्र के लिए गर्जनशील प्रेरणा के योग्य जब शब्दों से स्तुति करके त्वष्टा विश्वकर्मा वज्र को छोडते हैं।", "Kannada": "ಈ ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಗರ್ಜನಶೀಲ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಯಾವಾಗ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತ್ವಷ್ಟಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಜ್ರವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मै इन्द्राय स्वर्यं सुष्ठु प्रेरणीयं यद्वा शब्दनीयं स्तुत्यं त्वष्टा विश्वकर्मा वज्रं ततक्ष तनूकृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस वज्र के द्वारा मेघ के भिन्न होने पर चलते हुए प्रस्रव युक्त जल समुद्र को अच्छी प्रकार से प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಆ ವಜ್ರದಿಂದ  ಮೇಘಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಜಲವು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಒಳ್ಳೆ ರೀತಿಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन वज्रेण मेघे भिन्ने सति स्यन्दमानाः प्रस्रवणयुक्ताः आपः समुद्रम्‌ अञ्जः सम्यक्‌ अव जग्मुः प्राप्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गाय जिस प्रकार बछडे की ओर रम्भाती हुई भागती है वैसे ही नदियाँ कोलाहल करती हुई समुद्र को प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಒಂದು ಹಸು ತನ್ನ ಕರುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಮೂಗುತೂರಿ ಓಡಿಹೋಗುವಂತೆ, ನದಿಗಳು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वाश्राः वत्सान्प्रति हम्भारवोपेताः, धेनवः इव। यथा धेनवः सहसा वत्सगृहे गच्छन्ति तद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - पर्वत में रहने योग्य आश्रित मेघों को इन्द्र ने मारा।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಇಂದ್ರನು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ  ಆಶ್ರಿತ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- पर्वते आश्रितान्‌ मेघान्‌ इन्द्रः हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे विश्वकर्मा ने गर्जना करने वाले वज्र का निर्माण किया।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನು ಗರ್ಜಿಸುವ ವಜ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ विश्वकर्मा गर्जनं कुर्वन्तं वज्रं निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस वज्र से मेघ के भिन्न होने पर शब्द करती हुई गाय के समान जल शीघ्र समुद्र की और जाता है।", "Kannada": "ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ಮೋಡದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ ಕರುವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಜಲವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन वज्रेण मेघे भिन्ने सति शब्दायमानाः धेनवः इव जलानि शीघ्रं समुद्रं प्रति अगच्छन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिश्रियाणम्‌ - श्रि-धातु से लिडर्थ में कानच इयङ आदेश होने पर नकार को णत्व करने पर शिश्रियाणम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಶಿಶ್ರಿಯಾಣಾಮ್ - ಶ್ರಿ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಡರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಾನಚ್ ಇಯಂಗ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ ನಕಾರಕ್ಕೆ ಣತ್ವ ಮಾಡಿದಾಗ ಶಿಶ್ರಿಯಾಣಾಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शिश्रियाणम्‌ - श्रि-धातोः लिडर्थे कानचि इयङादेशे नस्य णत्वे शिश्रियाणम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर्यम्‌ - सुपूर्वक ऋ-धातु से ण्यत करने पर स्वर्यम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸ್ವರ್ಯಮ್ - ಸುಪೂರ್ವಕ ಋ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣ್ಯತ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ವರ್ಯಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वर्यम्‌ - सुपूर्वकात्‌ ऋ-धातोः ण्यति स्वर्यम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा स्वृ (शब्दोपनापयोः) इससे ण्यत करने पर स्वर्यम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಸ್ವೃ (ಶಬ್ದೋಪನಾಪಯೋಃ) ಇದರಿಂದ ಣ್ಯತ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ವರ್ಯಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथवा स्वृ (शब्दोपनापयोः) इत्यतः ण्यति स्वर्यम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ततक्ष - तक्ष्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में ततक्ष यह रूप बनता है।", "Kannada": "ತತಕ್ಷ - ತಕ್ಷ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ತತಕ್ಷ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततक्ष - तक्ष्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने ततक्ष इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्यन्दमानाः - स्यन्द्‌-धातु से शानच करने पर स्यन्दमाना यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸ್ಯಂದಮಾನಾಃ - ಸ್ಯಂದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ಯಂದಮಾನಾ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्यन्दमानाः - स्यन्द्‌-धातोः शानचि स्यन्दमाना इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जग्मुः - गम्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಜಗ್ಮುಃ - ಗಮ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जग्मुः - गम्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - वीर्य्य वृद्धि का आचरण करते हुए इन्द्र ने सोम को स्वीकार करता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ವೀರ್ಯ ವೃದ್ಧಿಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂದ್ರನು ಸೋಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- वृषायमाणः वृष इवाचरन्‌ सोमम्‌ अवृणीत वृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिकद्रुक याग में ज्योति, गाय, आयु इन तीनों नाम का याग त्रिकद्रुक कहलाता है।", "Kannada": "ತ್ರಿಕದ್ರುಕ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿ, ಗೋವು, ಆಯು ಈ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ತ್ರಿಕದ್ರುಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "त्रिकद्रुकेषु ज्योतिः गौः आयुः इत्येतन्नामकाः त्रयो यागाः त्रिकद्रुकाः उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उत्पन्न हुए जगत का जिसकी उत्पति स्थिति और प्रलय तीनों को बताने वाले इन्द्र ने सोमरस का अंश पिया।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವುದರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಲಯ ಮೂರನ್ನು ಹೇಳುವ ಇಂದ್ರನು ಸೋಮರಸದ ಅಂಶವನ್ನು ಕುಡಿದನು.", "Sanskrit": "तेषु सुतस्य अभिषुतस्य सोमस्यांशम्‌ अपिबत्‌ पीतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह बहुत सा धन दिलवाने वाला इन्द्र ने शास्त्र रूपी सूर्य किरणों से मेघ को मारा।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾದ ಧನವನ್ನು ನೀಡುವ ಇಂದ್ರನು ಶಾಸ್ತ್ರರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮೋಡವನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "मघवा धनवान्‌ इन्द्रः सायकं बन्धकं वज्रम्‌ आ हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - बलवान बैल के समान आचरण करते हुए इन्द्र ने अपने प्रिय आहार के लिए सोम को ग्रहण किया।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಬಲವಾಗಿರುವ ವೃಷಭಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸೋಮವನ್ನು ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- बलवान्‌ वृष इव आचरन्‌ इन्द्रः स्वाहाराय स्वप्रियं पानीयं सोमं गृहीतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ज्योति आदि तीन यज्ञों में स्नानीय सोम को पिया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿ ಆದಿ ಮೂರು ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನೀಯ ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿದರು.", "Sanskrit": "किञ्च ज्योत्यादिषु त्रिषु यज्ञेषु स्नानीयं सोमम्‌ अपिबत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धनवान इन्द्र ने वज्र को स्वीकार किया।", "Kannada": "ಧನವಂತನಾದ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "धनवान्‌ इन्द्रः वज्रं स्वीचकार।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस वज्र से मेघों में प्रथम प्रकट हुए मेघ को मारा।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ಮೇಘಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಮೇಘವನ್ನು ಕೊಂದರು.", "Sanskrit": "तेन च वज्रेण मेघेषु प्रथमजं मेघं जघान।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृषायमाणः - वृष इव आचरन्‌ इस अर्थ में क्यङ्, दीर्घ शानच् और मुगाग करने पर वृषायमाणः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವೃಷಾಯಮಾಣಃ - ವೃಷ ಇವ ಆಚರನ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಂಗ್ , ದೀರ್ಘ ಶಾನಚ್ ಮತ್ತು ಮುಗಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ವೃಷಾಯಮಾಣಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृषायमाणः - वृष इव आचरन्‌ इत्यर्थ क्यङि दीर्घे शानचि मुगागे वृषायमाणः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायकम्‌ - षिञ्‌-धातु से ण्वुल अक आदेश करने पर वृद्धि ऐकार होने पर और उसको आया आदेश होने पर नकार को णकार करने पर सायकम यह रूप है।", "Kannada": "ಸಾಯಕಮ್ - ಷಿಜ್ಞ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣ್ವುಲ್ ಅಕ ಆದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಐಕಾರವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ  ಆಯಾದೇಶವಾದಾಗ ನಕಾರಕ್ಕೆ ಣಕಾರವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಸಾಯಕಮ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायकम्‌ - षिञ्‌-धातोः ण्वुलि अकादेशे वृद्धौ ऐकारे तस्य आयादेशे नस्य णत्वे सायकमिति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मघवा - मघः अस्य अस्तीति वतुप करने पर मघवत्‌ इसका प्रथमा एकवचन में मघवा यह रूप है।", "Kannada": "ಮಘವಾ - ಮಘಃ ಅಸ್ಯ ಅಸ್ತೀತಿ ವತುಪ್ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಘವತ್ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಮಘವಾ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मघवा - मघः अस्य अस्तीति वतुपि मघवत्‌ इत्यस्य प्रथमैकवचने मघवा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - तब भी और जब इन्द्र ने अवश्य वध करने योग्य शत्रुओं में मेघों के मध्य में प्रथम उत्पन्न मेघ को मारा, और उसके बाद मायावी निशाचरों को उनकी सम्पूर्ण माया के साथ अच्छी प्रकार से नाश किया।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆಗ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಇಂದ್ರನು ಅವಶ್ಯ ವಧೆ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಮೋಡವನ್ನು ಕೊಂದು, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಮಾಯಾವಿ ನಿಶಾಚರರಿಗೆ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "व्याख्या- उत अपि च हे इन्द्र यत्‌ यदा अहीनां मेघानां मध्ये प्रथमजां प्रथमोत्पन्नं मेघम्‌ अहन्‌ हतवानसि आत्‌ तदनन्तरं मायिनां मायोपेतानामसुराणां सम्बन्धिनीः मायाः प्र अमिनाः प्रकर्षेण नाशितवानसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके बाद सूर्य, उषा, द्यौ और आकाश को उत्पन्न करके अन्धकार और मेघ को हटा करके प्रकाश किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಸೂರ್ಯ, ಉಷಾ, ದ್ಯೌ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಮಾಡಿ ಅಂಧಕಾರ ಮತ್ತು ಮೋಡವನ್ನು ದೂರಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अनन्तरं सूर्यम्‌ उषसम्‌ उषःकालं द्याम्‌ आकाशं च जनयन्‌ उत्पादयन्‌ आवरकमेघनिवारणेन प्रकाशयन्‌ वर्तसे।"}}
{"translation": {"Hindi": "तभी तुम अपने राष्ट्र में निश्चय रूप से शत्रुओं को भी नहीं प्राप्त कर सकेगे।", "Kannada": "ಆಗ ನೀನು ನಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯ ರೂಪದಿಂದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदानीम्‌ आवश्यकान्धकाराभावात्‌ शत्रुं घातकं वैरिणं न विवित्से किल त्वं न लब्धवान्‌ खलु॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में इन्द्र को प्रति का गया है की हे इन्द्र तुम मेघों में प्रथम उत्पन्न को मारा, उसके बाद मायावी राक्षसों को मारा।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಬಳಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹೇ ಇಂದ್ರನೇ ನೀನು ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾದದ್ದನು ಕೊಂದು, ಅದರ ನಂತರ ಮಾಯಾವಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे इन्द्रं प्रति उच्यते यत्‌ हे इन्द्र त्वं अहीनां प्रथमोत्पन्नं हतवान्‌, तदनन्तरं मायाविनः राक्षसान्‌ हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके बाद सूर्य को, उषःकाल को, और आकाश निर्माण किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಉಷಾಕಾಲವನ್ನು, ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.", "Sanskrit": "दनन्तरं सूर्य, उषःकालम्‌, आकाशं च सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार निश्चय के द्वारा किसी के भी शत्रु नहीं रहते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರ ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಶತ್ರುಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं चेत्‌ निश्चयेन कश्चिदपि शत्रुः न विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मायिनाम्‌ - मायाशब्द से तदस्यास्ती इस अर्थ में इनिप्रत्यय करने पर मायिन्‌ यह हुआ उसका षष्ठीबहुवचन में मायिनाम्‌।", "Kannada": "ಮಾಯಿನಾಮ್ - ಮಾಯಾಶಬ್ದದಿಂದ ತದಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇನಿ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾಯಿನ್ ಇದು ಆಗಿದೆ ಅದರ ಷಷ್ಠೀಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಮಾಯಿನಾಮ್.", "Sanskrit": "मायिनाम्‌ - मायाशब्दात्‌ तदस्यास्तीत्यर्थ इनिप्रत्यये मायिन्‌ इति जाते तस्य षष्ठीबहुवचने मायिनाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहन्‌ - हन्‌-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में अहन्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಹನ್-ಹನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಹನ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहन्‌ - हन्‌-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने अहन्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमिनाः - मी-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में अमिना: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಮಿನಾಃ - ಮೀ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಮಿನಾಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अमिनाः - मी-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने अमिनाः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जनयन्‌ - जन्‌-धातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में जनयन्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಜನಯನ್ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಜನಯನ್ ಈ ರೂಪವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "जनयन्‌ - जन्‌-धातोः शतृप्रत्यते प्रथमैकवचने जनयन्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवित्से - विद्‌-धातु से आत्मनेपद लिट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में विवित्से यह रूप है।", "Kannada": "ವಿವಿತ್ಸೇ - ವಿದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದ ಲಿಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವಿವಿತ್ಸೆ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवित्से - विद्‌-धातोः आत्मनेपदिनः लिटि मध्यमपुरुषैकवचने विवित्से इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - यह इन्द्र वज्र से सम्पादित जो महान्‌ वज्र है उससे वज्र से आकाश को घेर लेने वाले बादलो को बड़े भरी वज्र से प्रहार करता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ಇಂದ್ರ ವಜ್ರದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ಯಾವ ಮಹಾನ್ ವಜ್ರವಿದೆಯೋ ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ವಜ್ರವು ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अयम्‌ इन्द्रः वज्रेण सम्पादितो यो महान्‌ वज्रः तेन वज्रेण वृत्रतरम्‌ अतिशयेन लोकानाम्‌ आवरकम्‌ अन्धकाररूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा वृत्र के द्वारा आवरण जो सभी शत्रु की रक्षा करता है उस वृत्र इस नाम वाले को शत्रु हन्ता इन्द्र ने विविध सेनाओं से युक्त अधिक शक्तिशाली वृत्र का नाश किया।", "Kannada": "ಅಥವಾ ವೃತ್ರದಿಂದ ಆವರಣ ಯಾರು ಯಾರು ಎಲ್ಲಾ ಶತ್ರುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಆ ವೃತ್ರ ಈ ಹೆಸರು ಉಳ್ಳವರನ್ನು ಶತ್ರು ಹಂತಾ ಇಂದ್ರನು ವಿವಿಧ ಸೇನೆಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವೃತ್ರದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "यद्वा वृत्रैः आवरणैः सर्वान्‌ शत्रून्‌ तरति तं वृत्रम्‌ एतन्नामकमसुरं व्यंसं विगतासं छिन्नबाहुः यथा भवति तथा अहन्‌ हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह दृष्टान्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अंसच्छेदे दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुल्हाड़ी से जिस प्रकार वृक्ष काट दिया जाता है उसी प्रकार इन्द्र ने मेघ को मारा।", "Kannada": "ಕುಲ್ಹಾಡಿಯಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮರವನ್ನು ಕಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಂದ್ರನು ಮೋಡವನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "कुलिशेन कुठारेण विवृक्णा विशेषतश्च्छिन्नानि स्कन्धांसीवयथा वृक्षस्कन्धाश्छिन्ना भवन्ति तद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अहि, वृत्रपृथ्वी के ऊपर सदा के लिए सोये अथवा कटी हुई लकडी के समान भूमि पर गिरे।", "Kannada": "ಮತ್ತು, ಅಹಿ ವೃತ್ರಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗಲು ಮಲಗಿರುವ ಅಥವಾ ಕಡಿದಿರುವ ಮರದ ಹಾಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तथा सति अहिः वृत्रः पृथिव्याः उपरि उपपृक्‌ सामीप्येन संपृक्तः शयते शयनं करोति छिन्नकाष्ठवत्‌ भूमौ पततीत्यर्थः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इन्द्र ने बड़े वज्र से वृत्र को मारा।", "Kannada": "ಸರಳ ಅರ್ಥ - ಇಂದ್ರನು ದೊಡ್ಡ ವಜ್ರದಿಂದ ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- इन्द्रः महता वज्रेण वृत्रं हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे बाद भी वृत्र से भयंकर व्यंसनाम के राक्षस को मारा।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ವೃತ್ರದಿಂದಲೂ ಭಯಂಕರ  ವ್ಯಂಸ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "तदनन्तरं वृत्रादपि महान्तं व्यंसनामधेयं राक्षसं जघान।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे कुल्हाड़ी से काटी गई वृक्ष की शाखा भूमि पर गिरती है, वैसे ही राक्षस पृथिवी के समीप अथवा उसकी गोद में हमेशा के लिए सोये।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಕುಠಾರದಿಂದ ಕಡಿಯಲಾಗಿರುವ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ರಾಕ್ಷಸ ಭೂಮಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲು ಮಲಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा कुठारेण छिन्नाः वृक्षाणां शाखाः भूमौ पतन्ति तथैव राक्षसाः पृथिव्याः समीपे अथवा अङ्के शयिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्रतरम्‌ - अतिशयने वृत्रम्‌ इस अर्थ में तरप करने पर वृत्रतरम्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ವೃತ್ರತರಮ್ - ಅತಿಶಯನೆ ವೃತ್ರಮ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತರಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ವೃತ್ರತರಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्रतरम्‌ - अतिशयने वृत्रम्‌ इति अर्थे तरपि वृत्रतरम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा वृत्रैः तरति इससे वृत्रतरम्‌ बनता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ವೃತ್ರೈಃ ತರತಿ ಇದರಿಂದ ವೃತ್ರತರಮ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथवा वृत्रैः तरति इति वृत्रतरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यंसम्‌ - विगतौ अंसौ यस्य तम्‌ यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ವ್ಯಂಸಮ್ - ವಿಗತೌ ಅಂಸೌ ಯಸ್ಯ ತಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "व्यंसम्‌ - विगतौ अंसौ यस्य तम्‌ इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वधेन - वधः येन स वधः, उससे यहाँ पर तृतीया तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ವಧೇನ - ವಧಃ ಯೇನ ಸ ವಧಃ, ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "वधेन - वधः येन स वधः, तेन इति तृतीया तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवृक्णा -विपूर्वक व्रश्च्धातु से क्तप्रत्यय करने पर विवृक्ण यह रुप बनता है।", "Kannada": "ವಿವೃಕ್ಣಾ - ವಿಪೂರ್ವಕ ವ್ರಸ್ಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯ ಹಾಕಿದಾಗ ವಿವೃಕ್ಣ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवृक्णा - विपूर्वकात्‌ व्रश्च्धातो क्तप्रत्यये विवृक्ण इति रुपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका प्रथमाबहुवचन में वैदिकरूप विवृक्णा है।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿವೃಕ್ಣಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य प्रथमाबहुवचने वैदिकरूपम्‌ विवृक्णा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. इन्द्रसूक्त का ऋषि कौन, छन्द क्या, और देवता कौन है?", "Kannada": "೧. ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು, ಛಂದಸ್ಸು ಏನು, ಮತ್ತು ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "१. इन्द्रसूक्तस्य कः ऋषिः, किं छन्दः, का च देवता?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. इन्द्र का प्रथमपराक्रम क्या था?", "Kannada": "೨. ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಥಮ ಪರಾಕ್ರಮವೇನು?", "Sanskrit": "२. इन्द्रस्य प्रथमं वीर्यं किम्‌ आसीत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. इन्द्र का तृतीयपराक्रम क्या था?", "Kannada": "೩. ಇಂದ್ರನ ಮೂರನೆಯ ಪರಾಕ್ರಮವೇನು?", "Sanskrit": "३. इन्द्रस्य तृतीयं वीर्यं किम्‌ आसीत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "4. वाश्राः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೪. ವಾಶ್ರಾಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "४. वाश्राः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. शिश्रियाणम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೫. ಶಿಶ್ರಿಯಾಣಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "५. शिश्रियाणम्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. वृषायमाणः इसक क्या अर्थ है?", "Kannada": "೬. ವೃಷಾಯಮಾಣಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "६. वृषायमाणः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. प्र अमिनाः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭. ಪ್ರ ಅಮಿನಾಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "७. प्र अमिनाः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. विवृक्णा इस रूप को सिद्ध करो?", "Kannada": "೮. ವಿವೃಕ್ಣಾಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "८. विवृक्णा इति रूपं साधयत?"}}
{"translation": {"Hindi": "9. महता वधेन इस मन्त्र अंश में वध शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೯. ಮಹತಾ ವಧೇನ ಈ ಮಂತ್ರ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ವಧ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "९. महता वधेन इति मन्त्रांशे वधशब्दस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. विवृक्णा इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೧೦. ವಿವೃಕ್ಣಾ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "१०. विवृक्णा इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "16.1.2 अब मूलपाठ को जानेंगे। अयोद्धेव दुर्मद आ हि जुह्वे महावीरं तुंविबाधर्मृजीषम्‌।", "Kannada": "೧೬.೧.೨ ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಅಯೋದ್ಧೇವ ದುರ್ಮದ ಆ ಹಿ ಜುಹ್ವೆ ಮಹಾವೀರಂ ತುಂವಿಬಾಧರ್ಮೃಜೀಷಮ್.", "Sanskrit": "१६.१.२ इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम। अयोद्धेव दुर्मद आ हि जुह्वे महावीरं तुंविबाधर्मृजीषम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - बुरे, पापमय मद, भोग, विलास से तृप्त रहने वाला वृत्र बिना युद्ध की इच्छा वाले इन्द्र को लड़ना न जानने वाले अकुशल के समान युद्ध में ललकारा।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಕೆಟ್ಟವರು, ಪಾಪಮಯವಾದ ಮದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ಭೋಗ, ವಿಲಾಸದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುವರ ವೃತ್ರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಯುದ್ಧದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಉಳ್ಳವನು ಇಂದ್ರನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವವರು ಅಕುಶಲದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಯದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾಹಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या- दुर्मदः दुष्टमदोपेतो दर्पयुक्तो वृत्रः अयोद्धेव योद्धृरहित इव इन्द्रम्‌ आ जुह्वे हि आहूतवान्‌ खलु।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार के इन्द्र को?", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನು?", "Sanskrit": "कीदृशमिन्द्रम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "महावीर गुण के द्वारा महान होकर शौर्य से युक्त अनेक शत्रुओं को पीटने में समर्थ, उत्तम गुण उत ऐश्वर्य युक्त धर्मात्मा नीतिमान को।", "Kannada": "ಮಹಾವೀರ ಗುಣದಿಂದ ಮಹಾತ್ಮರಾಗಿ ಶೌರ್ಯದಿಂದ  ಕೂಡಿದವರಾಗಿ ಅನೇಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಳ್ಳವರಾಗಿ, ಉತ್ತಮ ಗುಣ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದವರಾಗಿ ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ನೀತಿವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "महावीरं गुणैः महान्‌ भूत्वा शौर्योपेतं तुविबाधं बहूनां बाधकम्‌ ऋजीषं शत्रूणामपार्जकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के इन्द्र के संबन्धि जो शतन्रुवध शस्त्र है उन शस्त्र-अस्त्र के एक साथ आने वाले प्रहार को पार कोई नहीं कर सकता।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಧೆ ಮಾಡುವ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿವೆಯೋ ಆ ಅಸ್ತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಆಗುವ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य ईदृशस्य इन्द्रस्य संबन्धिनः ये शत्रुवधाः सन्ति तेषां वधानां समृतिं संगमं नातारीत्‌ पूर्वोक्तो दुर्मदः तरीतुं नाशक्नोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र शत्रु जिस वृत्र का उस प्रकार का वृत्र इन्द्र के हाथों से मरकर नदियों में गिरता हुआ उन नदियों को पूर्ण रूप से भर देता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಶತ್ರುಃ ಇಂದ್ರನು ಯಾವ ಶತ್ರುವಿನ ಘಾತಕನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವೃತ್ರ ಇಂದ್ರನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕೊಂದು ನದಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಭರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रशत्रुः इन्द्रः शत्रुर्घातको यस्य वृत्रस्य तादृशो वृत्रः इन्द्रेण हतो नदीषु पतितः सन्‌ रुजानाः नदीः सं पिपिषे सम्यक्‌ पिष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्रदेह के गिरने से नदियाँ विक्षुब्ध हो जाती है और उससे तट पर स्थित पत्थर आदि का चूर्ण हो जाता है।", "Kannada": "ವೃತ್ರದೇಹವು ಬೀಳುವುದರಿಂದ ನದಿಗಳು ವಿಕ್ಷುಬ್ಧವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ತಟದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಕಲ್ಲು ಆದಿಗಳ ಚೂರ್ಣವು ಆಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वान्‌ लोकनावृण्वतो वृत्रदेहस्य पातेन नदीनां कूलानि तत्रत्यं पाषाणादिकं च चूर्णीभूतमित्यर्थः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - मद से युक्त वृत्र ने अनेक गुणों से सम्पन्न वीर अनेक शत्रुओं को मारने वाले इन्द्र को अकुशल योद्धा के समान ललकारा।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಮದದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವೃತ್ರನು ಅನೇಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನನಾದ ವೀರನು ಅನೇಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಅಕುಶಲ ಯೋದ್ದನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕರೆದನು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- दर्पयुक्तः वृत्रः महद्गुणसम्पन्नं वीरं बहुशत्रुघातकं असमर्थम्‌ इव युद्धे आहूतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु वृत्र उसको शस्त्र से मारने में असमर्थ और इन्द्र के ही वज्र से मारा गया।", "Kannada": "ಆದರೆ ವೃತ್ರನು ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.", "Sanskrit": "परन्तु वृत्रः तं शस्त्रेण हन्तुमसमर्थः इन्द्रस्यैव वज्रेण हतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसने नदियों को पूर्ण किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವನು ಆ ನದಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "स च नदीः सम्यक्‌ पिष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अयोद्धा - न योद्धा इति अयोद्धा यहाँ पर नञ् तत्पुरुष समास।", "Kannada": "ಅಯೋದ್ಧಾ - ನ ಯೋದ್ಧಾ ಇತಿ ಅಯೋದ್ಧ ಇಲ್ಲಿ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "अयोद्धा - न योद्धा इति अयोद्धा इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा न विद्यते योद्धा अस्य सः अयोद्धा यहाँ पर बहुव्रीहिसमास है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ನ ವಿದ್ಯತೆ ಯೋದ್ಧಾ ಅಸ್ಯ ಸಃ ಅಯೋದ್ಧಾ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "अथवा न विद्यते योद्धा अस्य सः अयोद्धा इति बहुव्रीहिसमासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुर्मदः - दुष्टः मदः यस्य सः यहाँ पर बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ದುರ್ಮದಃ - ದುಷ್ಟಃ ಮದಃ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "दुर्मदः - दुष्टः मदः यस्य सः इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुविबाधम्‌ - तुवीन्‌ बाधते इस अर्थ में अच्प्रत्यय करने पर तुविबाध यह रूप है।", "Kannada": "ತುವಿಬಾಧಮ್ - ತುವೀನ್ ಬಾಧತೆ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ತುವಿಬಾಧ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तुविबाधम्‌ - तुवीन्‌ बाधते इत्यर्थे अच्प्रत्यये तुविबाध इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका द्वितीया एकवचन में तुविबाधम् रूप है।", "Kannada": "ಅದರ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ತುವಿಬಾಧಮ್ ಈ ರೂಪವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तस्य द्वितीयैकवचने तुविबाधम्‌ इति रूपम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "समृतिम्‌ - सम्पूर्वक ऋ-धातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಸಮೃತಿಮ್ - ಸಂಪೂರ್ವಕ ಋ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "समृतिम्‌ - सम्पूर्वकात्‌ ऋ-धातोः क्तिन्प्रत्यये रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुजानाः - रुज्‌-धातु से शानच्प्रत्यय करने पर रुजान यह है।", "Kannada": "ರುಜಾನಾಃ - ರುಜ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ರುಜಾನ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रुजानाः - रुज्‌-धातोः शानच्प्रत्यये रुजान इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिपिषे - आत्मनेपद पिष्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಪಿಪಿಷೆ - ಆತ್ಮನೇಪದ ಪಿಷ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पिपिषे - आत्मनेपदिनः पिष्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतारीत्‌ - तृ-धातु से लुङ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಅತಾರೀತ್ - ತೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಿದೆ.", "Sanskrit": "अतारीत्‌ - तृ-धातोः लुङि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - वज्र से पैर के छिन्न होने से और हाथ के छिन्न होने से हाथ रहित वृत्र ने इन्द्र को उद्दिश्य करके सेना सहित युद्ध करने की इच्छा की।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ವಜ್ರದಿಂದ ಕಾಲುಗಳು ಛಿನ್ನವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಕೈಗಳಿಂದ ಛಿನ್ನವಾದಾಗ  ವೃತ್ರನು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಉದೇಶಿಸಿ ಸೇನೆಯ ಸಹಿತವಾಗಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या- अपात्‌ वज्रेण च्छिन्नत्वात्‌ पादरहितः अहस्तः हस्तरहितः वृत्रः इन्द्रम्‌ उद्दिश्य अपृतन्यत्‌ पृतनां युद्धम्‌ ऐच्छत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वेष को अधिक होने से अनेक प्रकार से भंग होने पर भी युद्ध को नहीं छोड़ता यह अर्थ है।", "Kannada": "ದ್ವೇಷವು ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಭಂಗವಾದಾಗ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "द्वेषाधिक्येन बहुधा विद्धोऽपि युद्धं न परित्यक्तवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस हाथ पैर रहित वृत्र के पर्वत के समान उसके भारी कंधो पर वज्र को विशेष रूप से मारा इन्द्र ने समुख होकर के फैंका।", "Kannada": "ಈ ಕೈ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ ವೃತ್ರನ ಪರ್ವತ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅವರ ಭಾರವಾದ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ವಜ್ರವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೊಂದು ಇಂದ್ರನ ಸಮುಖವಾಗಿ ಎಸೆದನು.", "Sanskrit": "अस्य हस्तपादहीनस्य वृत्रस्य सानौ पर्वतसानुसदृशे प्रौढस्कन्धे अधि उपरि वज्रम्‌ आ जघान इन्द्रः आभिमुख्येन प्रक्षिपवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिना शक्ति के भी युद्ध की इच्छा करता है।", "Kannada": "ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अशक्तस्यापि युद्धेच्छायां दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बधिया बैल के समान निर्बल पुरुष भी सांढ के समान बलवान पुरुष से मुकाबला करना चाहता है, अनेक स्थानों पर पछाड़ खाकर के परास्त होकर के भूमि पर गिर जाता है उसी प्रकार यह है।", "Kannada": "ಮೂಕ ಎತ್ತುಗಳಂತೆ ದುರ್ಬಲನಾದ ಪುರುಷನು ಬಲವುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वर्निः छिन्नमुष्कः पुरुषः वृष्णः रेतःसेचनसमर्थस्य पुरुषान्तरस्य प्रतिमानं सादृश्यं बुभूषन्‌ प्राप्तुमिच्छन्‌ यथा न शक्नोति तद्वदयमिति शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वृत्र अनेक भागों से पीटता हुआ भूमि पर गिरा।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವೃತ್ರನು ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सः वृत्रः पुरुत्रा बहुष्ववयवेषु व्यस्तः विविधं क्षिप्तः ताडितः सन्‌ अशयत्‌ भूमौ पतितवान्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ-पादरहित और हाथ रहित वृत्र ने इन्द्र के प्रति युद्ध के लिए इच्छा की।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಪಾದಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಗಳಿಲ್ಲದ ವೃತ್ರನು ಇಂದ್ರನ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದನು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - पादरहितः हस्तरहितश्च वृत्रः इन्द्रं प्रति युद्धाय ऐच्छत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब इन्द्र ने पर्वत शिखर के तुल्य कन्धो पर वज्र से प्रहार किया।", "Kannada": "ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಪರ್ವತ ಶಿಖರದ ತರಹವೇ ಇರುವ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ವಜ್ರದಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "तदा इन्द्रः पर्वतशिखरतुल्यस्कन्धे वज्रेण प्रहारं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः बैल के समान जाने की इच्छा करता हुआ निर्बल बंधिया बैल के समान अथवा निर्बल मनुष्य के समान वृत्र भूमि पर गिरा।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಎತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಿರ್ಬಲವಾದ ಎತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಲ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವೃತ್ರನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "पुनः वृष इव गमने इच्छासत्त्वेऽपि छिन्नमुष्कः पुरुष इव छिन्नाङ्गः वृत्रः भूमौ अपतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपृतन्यत्‌ -पृतना शब्द से क्यच्प्रत्यय करने पर पृतन्य यह होता है, उसी का लङः प्रथमपुरुष एकवचन में रूप हे।", "Kannada": "ಅಪೃತನ್ಯತ್ - ಪೃತನಾ ಶಬ್ದದಿಂದ ಕ್ಯಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪೃತನ್ಯ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತಡೆ, ಅದರ ಲ್ಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपृतन्यत्‌ - पृतनाशब्दात्‌ क्यच्प्रत्यये पृतन्य इति जाते लङि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिमानम्‌ -प्रतिपूर्वक मा-धातु से ल्युट्‌ प्रत्यय करने पर प्रतिमानम्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಮಾನಮ್ - ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರತಿಮಾನಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिमानम्‌ - प्रतिपूर्वकात्‌ मा-धातोः ल्युट्प्रत्यये प्रतिमानम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुभूषन्‌ - भवितुम्‌ इच्छति इस अर्थ में सन करने पर प्रथमा एकवचन में यह रूप है।", "Kannada": "ಬುಭೂಷನ್ - ಭವಿತುಮ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बुभूषन्‌ - भवितुम्‌ इच्छति इत्यर्थ सनि प्रथमैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुत्रा - पुरु इससे सप्तमी अर्थ में त्रा प्रत्यय करने पर पुरुत्रा यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಪುರುತ್ರಾ - ಪುರು ಇದರ ಸಪ್ತಮೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತ್ರಾ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಪುರುತ್ರಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरुत्रा - पुरु इत्यस्मात्‌ सप्तम्यर्थे त्राप्रत्यये पुरुत्रा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जल धाराएं जिस प्रकार प्रजाओं के चित पर चढी, अत्ति चिताकर्षक होकर इस पृथ्वी के साथ सोये हुए प्रशांत महासागर को जा मिलती है उसी प्रकार सेनाएं भी मनोरथ पर चढी हुई इस पृथ्वी के ऊपर सोते हुए ढूटे फूटे देह को प्राप्त होती है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಜಲ ಧಾರೆಯು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಚಿತ್ತದ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ ಅತ್ತಿ ಚಿತಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಈ ಪೃಥ್ವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮಲಗಿರುವ ಪ್ರಶಾಂತ ಮಹಾಸಾಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೇರುತ್ತದೆ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸೇನೆಗಳು ಮನೋರಥದ ಮೇಲೆ ಏರಿರುವ ಈ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ ಮುರಿದಿರುವ ದೇಹವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अमुया अमुष्यां पृथिव्यां शयानं पतितं मृतं वृत्रम्‌ आपः जलानि यन्ति अतिक्रम्य गच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर दृष्टान्त है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಾಂತವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक भिन्न भिन्न तटों वाली नदियां सिन्धु के समान नहीं होती हैं।", "Kannada": "ಅನೇಕ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ತಟಗಳಿರುವ ನದಿಗಳು ಸಿಂಧುವಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भिन्नं बहुधा भिन्नकूलं नदं न सिन्धुमिव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वृष्टिकाल में बहुत जल नदी के तों को तोड़कर अतिक्रमण करके जाता है उसी प्रकार।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ವೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜಲವು ನದಿಯನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यथा वृष्टिकाले प्रभूता आपो नद्याः कूलं भित्त्वा अतिक्रम्य गच्छन्ति तद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का जल।", "Kannada": "ಯಾವ ರೀತಿಯ ನೀರು?", "Sanskrit": "कीदृशस्य आपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन को चिताकार्षक होकर रहता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनो रुहाणाः नृणां चित्तमारोहन्त्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले वृत्र के जीवित होने पर उसके द्वारा रुका हुआ मेघ स्थित जल भूमि पर वर्षा नहीं करता है, उस समय लोगों का मन दुखी होता है।", "Kannada": "ಮೊದಲು ವೃತ್ರ ಜೀವಿತನಾದಾಗ  ಅದರಿಂದ ಮೋಡದಲ್ಲಿರುವ ನೀರು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆಗ ಜನರ ಮನಸ್ಸು ಖಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरा वृत्रे जीवति सति तेन निरुद्धा मेघस्थिता आपो भूमौ वृष्टा न भवन्ति तदानीं नृणां मनः खिद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र के मरने पर विरोधरहित जल वृत्र शरीर का उल्लङ्घन करके बहता है।", "Kannada": "ವೃತ್ರನ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದ ಜಲವು ಶರೀರದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मृते तु वृत्रे विरोधरहिता आपो वृत्रशरीरमुल्लङ्घ्य प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वृष्टिलाभ से मनुष्य संतुष्ट होते है।", "Kannada": "ಆಗ ವೃಷ್ಟಿಲಾಭದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಸಂತುಷ್ಟರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तदा वृष्टिलाभेन मनुष्यास्तुष्यन्तीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका स्पष्ट रूप से उल्लेख करते हैं।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तदेतदुत्तरार्धन स्पष्टीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र ने अपने जीवन काल में अपनी महिमा से जो मेघ में आया हुआ जल था उसको वही पर रोक दिया, अहि वृत्र मेघ उस जल का स्वामी युद्ध में पछाड़ खाकर गिरा।", "Kannada": "ವೃತ್ರನು ತನ್ನ ಜೀವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಯಾವ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಂತೋ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ಅಹಿ ವೃತ್ರ ಮೇಘ ಆ ಜಲದ ಸ್ವಾಮಿಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿತ್ತು.", "Sanskrit": "वृत्रः जीवनदशायां महिना स्वकीयेन महिम्ना याश्चित्‌ या एव मेघगताः अपः पर्यतिष्ठत परिवृत्य स्थितवान्‌, अहिः वृत्रो मेघः तासाम्‌ अपां पत्सुतःशीः पादस्याघःशयानः बभूव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि जल के पैर नहीं है, फिर भी वृत्र को लाघने से पैरों तले रोंधा यह आशय है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಜಲದ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರು, ವೃತ್ರದ ಮೇಲೆ ಜಿಗಿಯುವುದರಿಂದ ಕಾಲುಗಳ ಕೆಳಗೆ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ ಹೀಗೆ ಆಶಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्यप्यपां पादो नास्ति तथाप्यङ्भिर्वृत्रस्य अभिलङ्कितत्वात्‌ पादस्याधः शयनमुपपद्यते॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ- मनुष्यों के मनोहारि वर्षा जैसे वृष्टिकाल में कभी नदी का अतिक्रमण करके जाती है वैसे ही पृथिवी पर जल वृत्र के शरीर को अतिक्रमण करके गिरता है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ  ಅರ್ಥ -  ಮನುಷ್ಯರ ಮನೋಹರವಾದ ಮಳೆಯು ಹೇಗೆ ವೃಷ್ಟಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲಾದರು ನದಿಯ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - मनुष्याणां मनोहारि वारि यथा वृष्टिसमये कदाचित्‌ नदीम्‌ अतिक्रम्य गच्छति तथैव पृथिव्यां आपः पतितः वृत्रस्य शरीरम्‌ अतिक्राम्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र ने अपनी महिमा से जो जल अवरुद्ध किया अब वह ही जल उसके शरीर का उल्लङ्घन करके जाता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ವೃತ್ರನು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಯಾವ ಜಲ ಅವರುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಆಗ ಜಲವು ಅದರ ಶರೀರದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्रेण स्वमहिम्ना ये आपः निरुद्धाः अधुना तस्यैव शरीरम्‌ उल्लङ्घ्य गच्छन्ति ताः आपः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भिन्नम्‌ - भिद्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर उसको न आदेश होने पर भिन्नम्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಭಿನ್ನಮ್ - ಭಿದ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ನ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಭಿನ್ನಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भिन्नम्‌ - भिद्‌-धातोः क्तप्रत्यये तस्य नादेशे भिन्नम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमुया - अमुष्याम्‌ इस अर्थ में याच्य्रत्यय करने पर अमुया यह रूप है।", "Kannada": "ಅಮುಯಾ - ಅಮುಷ್ಯಾಮ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಮುಯಾ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अमुया - अमुष्याम्‌ इत्यस्मिन्नर्थ याच्ग्रत्यये अमुया इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुहाणाः - रुह्-धातु से शानच्प्रत्यय करने पर यह रूप है।", "Kannada": "ರುಹಾಣಾಃ - ರುಹ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रुहाणाः - रुह्‌-धातोः शानच्ग्रत्यये रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "महिना - मह-धातु से इन्प्रत्यय करने पर महिन्‌ यह हुआ उसी का तृतीया एकवचन में वैदिकरूप है।", "Kannada": "ಮಹಿನಾ - ಮಹ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಇನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಮಹಿನ್ ಇದಾದಾಗ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "महिना - मह्‌-धातोः इन्प्रत्यये महिन्‌ इति जाते तृतीयैकवचने वैदिकरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पत्सुतःशीः - पादेषु इस अर्थ में पाद शब्द को पद आदेश होने पर पत्सु यह हुआ सप्तमी अर्थ में तसिल्प्रत्यय करने पर विभक्ति लोप अभाव में पत्सुतः यह रूप है।", "Kannada": "ಪತ್ಸುತಃಶೀಃ - ಪಾದೇಷು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾದ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪಾದ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಪತ್ಸು ಇದರ ಸಪ್ತಮೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಸಿಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ವಿಭಕ್ತಿ ಲೋಪದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಪತ್ಸುತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पत्सुतःशीः - पादेषु इत्यस्मिन्नर्थ पादशब्दस्य पदादेशे पत्सु इति जाते सप्तम्यर्थे तसिल्प्रत्यये विभक्तिलोपाभावे पत्सुतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पत्सुतः शेते इस अर्थ में क्विप करने पर पत्सुतःशी: यह रूप हुआ।", "Kannada": "ಪತ್ಸುತಃ ಶೇತೆ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪತ್ಸುತಃಶೀಃ ಈ ರೂಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "पत्सुतः- शेते इत्यर्थे क्विपि पत्सुतःशीः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बभूव - भूधातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಬಭೂವ - ಭೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बभूव - भूधातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्यतिष्ठत्‌ - परि उपसर्ग पूर्वक स्था-धातु से लङ्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಪರ್ಯತಿಷ್ಠತ್ - ಪರಿ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಾ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पर्यतिष्ठत्‌ - पर्युपसर्गपूर्वकात्‌ स्था-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - वृत्र पुत्र है जिस माता का वह माता वृत्र पुत्रा कहलाती है, अन्तरिक्ष को ढक लेने वाले मेघ को पुत्र के समान उत्पन्न करने वाली अन्तरिक्ष भूमि भी जल को नीचें गिरा देती है मानो स्वयं मरती जाती है तब ऊपर की अन्तरिक्ष माता ऊपर ही रहती है और उसका पुत्र मेघ नीचे गिरता है तब बछडे सहित गाय के समान वह खण्डित वृत्र माता के नीचे ही गिरा रहता है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ವೃತ್ರ ತಾಯಿಯ ಮಗ ವೃತ್ರ ಪುತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಮೋಡವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಭೂಮಿ ಮಗನಂತೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಮೇಲಿನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಾಯಿಯು ಮೇಲೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮಗ ಮೇಘ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ, ನಂತರ ಹಸು ಕರುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ, ಮುರಿದ ವೃತ್ರ ತಾಯಿಯ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- वृत्रपुत्रा वृत्रः पुत्रो यस्याः मातुः सेयं माता वृत्रपुत्रा नीचावयाः न्यग्भावं प्राप्ता हता अभवत्‌ पुत्रं प्रहाराद्रभितुं पुत्रदेहस्योपरि तिरश्ची पतितवतीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस समय इस इन्द्र ने इस माता के नीचे वाले भाग में वृत्र के ऊपर मारने की इच्छा से प्रहार किया।", "Kannada": "ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಇಂದ್ರನು ಈ ತಾಯಿಯನ್ನು ವೃತ್ರನ ಮೇಲೆ ಕೊಲ್ಲುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದನು", "Sanskrit": "तदानीम्‌ अयम्‌ इन्द्रः अस्याः मातुः अव अधोभागे वृत्रस्योपरि वधः हननसाधनमायुधं जभार प्रहृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस समय माता ऊपर थी।", "Kannada": "ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮೇಲಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तदानीं सू: माता उत्तरा उपरिस्थिता आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुत्र तो नीचें था।", "Kannada": "ಮಗ ಕೆಳಗಡೆ ಇದ್ದನು.", "Sanskrit": "पुत्रः तु अधोभागस्थितः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह सेना खण्डित बल होकर नीचे गिर पड़ी।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಸೈನ್ಯವು ಖಂಡಿಸಿದ ಬಲವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.", "Sanskrit": "सा च दानुः दानवी वृत्रमाता शये मृता शयनं कृतवती।"}}
{"translation": {"Hindi": "धेनु लोक प्रसिद्ध गाय बछडे के बिना नहीं रहती है बछडे के साथ ही सोती है वैसे ही यह वृत्रमाता है।", "Kannada": "ಧೇನು ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಹಸುವು ಕರುವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಕರುವಿನ ಜೊತೆ ಮಲಗುತ್ತದೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಇದು ವೃತ್ರಮಾತೆ.", "Sanskrit": "धेनुः लोकप्रसिद्धा गौः सहवत्सा न यथा वत्ससहिता शयनं करोति तद्वत्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - अपमानित वृत्रमाता अपने पुत्र की रक्षा के लिए अपने हाथ को फैलाया।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಅವಮಾನಿತಳಾದ ವೃತ್ರಮಾತೆ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕೈ ಚಾಚಿದಳು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अपमानिता वृत्रमाता स्वपुत्रं रक्षितुं स्वहस्तं प्रसारितवती।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब इन्द्र ने अपने अस्त्र से प्रहार किया।", "Kannada": "ಆಗ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಆಯುಧದಿಂದ ಹೊಡೆದನು.", "Sanskrit": "तदा इन्द्रः स्वायुधेन प्रहृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी समय वृत्रमाता मृत्यु को प्राप्त हुई।", "Kannada": "ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೃತ್ರಮಾತೆ ತೀರಿಕೊಂಡಳು.", "Sanskrit": "तदैव वृत्रजननी मृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उदाहरण दिया जाता है की जैसे बछडे सहित गाय सोती है वैसे ही मृत वृत्र भी अपनी माता सहित सोया था।", "Kannada": "ಹಸು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಕರುವಿನ ಜೊತೆ ಮಲಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ತ ವೃತ್ರನೂ ತನ್ನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಲಗಿದ್ದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दृष्टान्तः दीयते यथा वत्सेन सह गौः शेते तथैव मृतः वृत्रोऽपि स्वजनन्या शयानः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीचावयाः - वेति खादति इस अर्थ में वे-धातु से असिप्रत्यय करने पर वयस्‌ यह हुआ, उसके बाद नीचौ वयसौ यस्याः सा नीचवयाः यहाँ पर बहुव्रीहिसमास है, छन्द में दीर्घ है।", "Kannada": "ನೀಚಾವಯಾಃ - ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವೇತಿ ಖಾದತಿ, ವೇ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಸಿ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ವಯಸ್ ಎಂದು ಆಯಿತು, ಅದರ ನಂತರ ನೀಚೌ ವಾಯಸೌ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ನೀಚವಯಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸವಿದೆ, ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘವಿದೆ.", "Sanskrit": "नीचावयाः - वेति खादति इत्यर्थे वे-धातोः असिप्रत्यये वयस्‌ इति जाते ततः नीचौ वयसौ यस्याः सा नीचवयाः इति बहुव्रीहिसमासः, छान्दसो दीर्घः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्रपुत्रा - वृत्रः पुत्रः यस्याः सा यहाँ पर बहुव्रीहिसमास है।", "Kannada": "ವೃತ್ರಪುತ್ರ - ವೃತ್ರಃ ಪುತ್ರಃಯಸ್ಯಃ ಸಾ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वृत्रपुत्रा - वृत्रः पुत्रः यस्याः सा इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वधः - जिससे मारा जाता है उसे वध कहते है।", "Kannada": "ವಧಃ - ಯಾವುದರಿಂದ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಧೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वधः - हन्यते अनेन इति वधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सू: - षूङ्‌ प्राणिगर्भविमोचने इस धातु से क्विप करने पर सू: यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸುಃ - ಷೂಂಗ್ ಪ್ರಾಣಿಗರ್ಭವಿಮೋಚನೆ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪಿ ಸೂಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूः - षूङ्‌ प्राणिगर्भविमोचने इति धातोः क्विपि सूः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दानुः - दो अवखण्डने इस धातु से नुप्रत्यय करने पर दानुः यह रूप बनता है।", "Kannada": "ದಾನುಃ - ದೋ ಅವಖಂಡನೆ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ದಾನುಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दानुः - दो अवखण्डने इति धातोः नुप्रत्यये दानुः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जभार - भृधातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಜಭಾರ -  ಭೃಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जभार - भृधातो लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रऽशत्रुः दीर्घ तम आ अशयत्‌ व्याख्या - वृत्र का जल रूपी शरीर विचरण करता रहता है जल धाराएं विविध रूप होकर बहती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಶತ್ರುಃ ದೀರ್ಘ ತಮ ಅಶಯತ್ ವಿವರಣೆ - ವೃತ್ರನ ಜಲರೂಪೀ ಶರೀರವು ಚಲಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ನೀರು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रऽशत्रुः दीर्घ तम आ अशयत्‌। व्याख्या- वृत्रस्य शरीरम्‌ आपः विचरन्ति विशेषणोपरि आक्रम्य प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का शरीर मृत रूप से बेनाम निशान होकर।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಶರೀರವು ಮೃತ ರೂಪದಿಂದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कीदृशं शरीरम्‌। निण्यं निर्नामधेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल में मग्न होने से उसका कोई नाम नहीं जानता है।", "Kannada": "ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಹೆಸರು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अप्सु मग्नत्वेन गूढत्वात्‌ तदीयं नाम न केनापि ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही स्पष्ट करते हैं।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदेव स्पष्ठीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाष्प रूप जल के मध्य में गुप्त रूप से रहता है।", "Kannada": "ವಾಷ್ಫ ರೂಪ ಜಲದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತ ರೂಪದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "काष्ठानाम्‌ अपां मध्ये निक्षिप्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का वाष्प जल।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಾಷ್ಫ ಜಲ.", "Sanskrit": "कीदृशानां काष्ठानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो स्थिर नहीं रहता कहीं पर भी आसन रूप से स्थिर नहीं होने वाला बहने के स्वभाव से इनकी घुमने फिरने वाले मनुष्य के समान कोई भी स्थिर स्थिति सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯದವನು, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗದವನು, ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಲೆದಾಡುವ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतिष्ठन्तीनां स्थितिरहितानाम्‌ अनिवेशनानाम्‌ उपवेशनरहितानां प्रवहणस्वभावत्वात्‌ एतानां मनुष्यवन्न क्वापि स्थितिः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का शत्रु वृत्र जल के मध्य में अपने शरीर को लम्बे समय के लिए फैंक देता है, दीर्घअन्धकार के समान, दीर्घ निद्रात्मक मरण जैसा होता है, वैसे ही अपने शरीर को गिरा देता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಶತ್ರುವಾದ ವೃತ್ರನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ನೀರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ, ದೀರ್ಘ ಕತ್ತಲೆಯಂತೆ, ದೀರ್ಘ ನಿದ್ರೆಯ ಮರಣದಂತೆ, ಅವನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रशत्रुः वृत्रः जलमध्ये शरीरे प्रक्षिप्ते सति दीर्घं तमः दीर्घं निद्रात्मकं मरणं यथा भवति तथा आशयत्‌ सर्वतः पतितवान्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - किसी निश्चित स्थान के रहित जल के मध्य में गिरे हुए नामरहित वृत्र के शरीर को जल अतिक्रमण करता है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನೀರಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದೆ ಬಿದ್ದ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ವೃತ್ರನ ದೇಹವನ್ನು ನೀರು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - अतिष्ठतः उपवेशनरहितस्य जलमध्ये पततः नामरहितस्य वृत्रस्य शरीरं जलम्‌ अतिक्रामति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र के द्वारा मारा गया वृत्र अनन्त होकर के गिरता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ವೃತ್ರನು ಅನಂತನಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रेण हतः वृत्रः अनन्ततमसि अपतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिष्ठन्तीनाम्‌ - स्थाधातु से शतृप्रत्यय करने पर ङीप्‌ होकर तिष्ठन्ति यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅತಿಷ್ಠಂತೀನಾಮ್ -  ಸ್ಥಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ಆದಾಗ ತಿಷ್ಠಂತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिष्ठन्तीनाम्‌ - स्थाधातोः शतृप्रत्यये ङीपि तिष्ठन्ती इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर न तिष्ठन्तीति नञ् तत्पुरुषसमास में षष्ठीबहुवचन में अतिष्ठन्ति नाम यह रूप है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನ ತಿಷ್ಠಂತೀತಿ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಅತಿಷ್ಠಂತೀ ನಾಮ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः न तिष्ठन्तीति नञ् तत्पुरुषसमासे षष्ठीबहुवचने अतिष्ठन्तीनामिति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनिवेशनानाम्‌ - निपूर्वक विश्‌-धातु से ल्युट्‌ अन्‌ आदेश होने पर निवेशनम यह हुआ उसके बाद न निवेशनम यहाँ पर नञ्‌ तत्पुरुष समास में षष्ठीबहुवचन में अनिवेशनानाम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅನಿವೇಶನಾನಾಮ್ - ನಿಪೂರ್ವಕ ವಿಶ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಅನ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ ನಿವೇಶನಮ್ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದರ ನಂತರ ನ ನಿವೇಶನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಅನಿವೇಶನಾನಾಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनिवेशनानाम्‌ - निपूर्वकात्‌ विश्‌-धातोः ल्युटि अनादेशे निवेशनमिति जाते ततः न निवेशनमिति नञ्तत्पुरुषसमासे षष्ठीबहुवचने अनिवेशनानाम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निहितम्‌ - निपूर्वक धा-धातु से क्तप्रत्यय करने पर निहितम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ನಿಹಿತಮ್ - ನಿಪೂರ್ವಕ ಧಾ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಹಿತಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निहितम्‌ - निपूर्वकात्‌ धा-धातोः क्तप्रत्यये निहितम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "काष्ठानाम्‌ - क्रान्त्वा स्थिता इस अर्थ में क्रम पूर्वक स्था-धातु से क्विप करने पर काष्ठा हुआ षष्ठीबहुवचन में काष्ठानाम यह रूप हुआ।", "Kannada": "ಕಾಷ್ಠಾನಾಮ್ - ಕ್ರಾಂತ್ವಾ ಸ್ಥಿತಾ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಷಷ್ಠೀಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಕಾಷ್ಠಾನಾಮ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "काष्ठानाम्‌ - क्रान्त्वा स्थिता इत्यर्थ क्रमपूर्वकस्था-धातोः क्विपि काष्ठा इति जाते षष्ठीबहुवचने काष्ठानामिति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रशत्रुः इसका विग्रह क्या है?", "Kannada": "ಇಂದ್ರಶತ್ರುಃ ಇದರ ವಿಗ್ರಹವೇನು?", "Sanskrit": "इन्द्रशत्रुः इत्यस्य कः विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. रुजानाः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೨. ರುಜಾನಾಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "2. रुजानाः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. वधिः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೩. ವಧಿಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "3. वधिः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. किस प्रकार के वृत्र ने इन्द्र को युद्ध के लिए ललकारा?", "Kannada": "೪. ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವೃತ್ರನು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು?", "Sanskrit": "कीदृशः वृत्रः इन्द्रम्‌ अपृतन्यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. पत्सुतःशी इस रूप कोसिद्ध करो?", "Kannada": "೫.ಪತ್ಸುತಃಶೀಃ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "5. पत्सुतःशी इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. नीचावया: इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೬. ನೀಚಾವಯಾಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "6. नीचावयाः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. दानुः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭. ದಾನುಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "7. दानुः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. सू: यहाँ पर धातु क्या है?", "Kannada": "೮.ಸೂಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಿದೆ?", "Sanskrit": "8. सू: इत्यत्र कः धातुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. निवेशनम्‌ यहाँ पर किस अर्थ में ल्युट्‌ हुआ?", "Kannada": "೯. ನಿವೇಶನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಆಗಿದೆ?", "Sanskrit": "9. निवेशनम्‌ इत्यत्र कस्मिन्‌ अर्थे ल्युट्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. महिना इसका लौकिकरूप क्या है?", "Kannada": "೧೦. ಮಹಿನಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "10. महिना इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "16.1.3 अब इन्द्रसूक्त के मूलपाठ को जानेंगे दासप॑त्नीरहिंगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः।", "Kannada": "೧೬.೧.೩. ಈಗ ನಾವು ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತ  ಮೂಲ ಪಠ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ - ದಾಸಪತ್ನೀರಹಿಂಗೋಪಾ ಅತಿಷ್ಠನ್ನಿರುದ್ಧಾ ಆಪಃ ಪಣಿನೇವ ಗಾವಃ.", "Sanskrit": "१६.१.३) इदानीम्‌ इन्द्रसूक्तस्य मूलपाठम्‌ अवगच्छाम दासपत्नीरहिगोपा अतिष्ठन्निरुद्धा आपः पणिनेव गावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिस प्रकार पणी नामक असुर ने गायों को गुफा में बंद कर दिया था, उसी प्रकार वृत्र द्वारा रक्षित उसकी जल रूपी पत्नियां भी निरुद्ध थी जल बहने का मार्ग भी रुका हुआ था, इन्द्र ने वृत्र को मारकर वह द्वार खोला।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಪಣಿ ಎಂಬ ಅಸುರನು ಹಸುಗಳನ್ನು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ವೃತ್ರನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯರು ಸಹ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಮಾರ್ಗವೂ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದನು. .", "Sanskrit": "व्याख्या-पणिनामकोऽसुरो गाः अपहृत्य बिले स्थापयित्वा बिलद्वारमाच्छाद्य यथा निरुद्धवान्‌ तथा इत्यर्थः। अपां यत्‌ बिलं प्रवहणद्वारम्‌ अपिहितं वृत्रेण निरुद्धम्‌ आसीत्‌। तत्‌ बिलं प्रवहणद्वारं वृत्रं जघन्वान्‌, हतवान्‌ इन्द्रः अपववार अपवृत्रमकरोत्‌ वृत्रकृतम्‌ अपां निरोधं परिहृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल को स्वच्छन्द रूप से बहने नहीं दिया अर्थात उसका निरोध किया। न", "Kannada": "ನೀರು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹರಿಯಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अत एव अहिगोपाः। अहिर्वृत्रो गोपा रक्षको यासां ताः। गोपनं नाम स्वच्छन्देन यथा न प्रवहन्ति तथा नरोधनम्‌। एतदेव स्पष्टीक्रियते यद्‌ आपः निरुद्धाः अतिष्ठन्‌ इति। तत्र दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - स्वामी मेघ के द्वारा रक्षित जल वृत्र के द्वारा रोका गया जैसे पणिनाम के राक्षसगण ने गायों को छुपाया था।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಪಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ರಾಕ್ಷಸ ಗಣ ಹಸುಗಳನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟಂತೆ ಮೇಘ ಭಗವಂತನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಲವನ್ನು ವೃತ್ರ ನೀರಿನಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- स्वामित्वे स्थित्वा मेघैः रक्षिताः आपः वृत्रेण निरुद्धाः यथा पणिनामकराक्षसः गाः अगोपायत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने वृत्र को मारकर जलप्रवाह के बन्द दरवाजों को खोल दिया।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಜಲಪ್ರವಾಹದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದನು.", "Sanskrit": "इन्द्रः वृत्रं हत्वा जलप्रवाहस्य पिहितद्वारम्‌ उद्घाटितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दासपत्नी: - दासः पतिः यासां ताः दासपत्नी: यहाँ बहुव्रीहिसमास है।", "Kannada": "ದಾಸಪತ್ನೀಃ - ದಾಸಃ ಪತಿಃ ಯಾಸಾಂ ತಾಃ ದಾಸಪತ್ನೀಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "दासपत्नीः - दासः पतिः यासां ताः दासपत्नीः इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दासयति इस अर्थ में घञ्‌ करने पर दास शब्द बनता है।", "Kannada": "ದಾಸಯತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಘಜ್ಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ದಾಸ ಶಬ್ದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दासयति इत्यर्थ घञि निष्पन्नः दासशब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहिगोपाः - अहिः गोपाः यासां ताः अहिगोपाः यहाँ पर बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಅಹಿಗೋಪಾಃ - ಅಹಿಃ ಗೋಪಾಃ ಯಾಸಾಂ ತಾಃ ಅಹಿಗೋಪಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अहिगोपाः - अहिः गोपाः यासां ताः अहिगोपाः इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुद्धाः - निपूर्वकरुध्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में निरुद्धाः बना।", "Kannada": "ನಿರುದ್ಧಾಃ - ನಿಪೂರ್ವಕರುಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಧಾಃ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निरुद्धाः - निपूर्वकात्‌ रुध्‌-धातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने निरुद्धाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपिहितम्‌ - अपिपूर्वक धा धातु से क्तप्रत्यय करने पर अपिहितिम्‌ बना।", "Kannada": "ಅಪಿಹಿತಮ್ - ಅಪಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಧಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಪಿಹಿತಿಮ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपिहितम्‌ - अपिपूर्वकात्‌ धाधातोः क्तप्रत्यये अपिहितिम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जघन्वान्‌ - हन्‌-धातु से लिट्‌ अर्थ में क्वसुन्प्त्यय करने पर प्रथमपुरुष एकवचन में जघन्वान्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಜಘನ್ವಾಮ್ - ಹನ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕ್ವಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಜಘನ್ವಾನ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जघन्वान्‌ - हन्‌-धातोः लिट्यर्थ क्वसुन्प्रत्यये प्रथमपुरुषैकवचने जघन्वान्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसीत्‌ - अस्‌-धातु से लङः प्रथमपुरुष एकवचन में आसीत्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಆಸೀತ್ - ಅಸ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಸೀತ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आसीत्‌ - अस्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने आसीत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिष्ठन्‌ - स्था धातु से लङ्‌ प्रथमपुरुष बहुवचन में अतिष्ठन्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಅತಿಷ್ಠನ್ - ಸ್ಥಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಅತಿಷ್ಠನ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिष्ठन्‌ - स्थाधातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने अतिष्ठन्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपववार - अपपूर्वक वृ-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಅಪವವಾರ - ಅಪಪೂರ್ವಕ ವೃ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपववार - अपपूर्वकात्‌ वृ-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे इन्द्र सभी आयुध में कुशल एक अद्वितीय वृत्र ने जब तुम्हारे ऊपर प्रहार किया था, उस समय तुम घोड़े की पूंछ के समान घूमकर उस प्रहार से बच गए थे।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ: ಓ ಇಂದ್ರಾ, ಸಕಲ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಅಪ್ರತಿಮ ವೃತ್ರನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ನೀನು ಕುದುರೆಯ ಬಾಲದಂತೆ ತಿರುಗಿ ದಾಳಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗಿ ಬಂದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- देवः दीप्यमानः सर्वायुधकुशलः एकः अद्वितीयः वृत्रः यत्‌ यदा त्वा त्वां प्रत्यहन्‌ प्रतिकूलत्वेन प्रहृतवान्‌ तत्‌ तदानीं त्वम्‌ अश्व्यो वारः अश्वसंबन्धी वालः अभवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे घोड़े की पूंछ के बाल मक्खी आदि को हटाने के लिए इधर उधर होती है, वैसे ही तुम ने भी वृत्रगण का निराकरण किया यह अर्थ है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಕುದುರೆಯ ಬಾಲದ ಕೂದಲು ಹೇಗೆ ನೊಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಹಾಗೆ ಹೀಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಕೂಡ ವೃತ್ರಗಣದ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "अथाश्वस्य वालोऽनायासेन मोक्षाकादीन्निवारयति तद्वत्‌ वृत्रमगणयित्वा निराकृतवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और हे शूर गायों का हरण करने वाले पणिनाम के राक्षसों को जीत लिया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಓ ಶೂರನೇ , ಹಸುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದ ಪಣಿನಾಮದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "किं च, गाः पणिनामाहृताः त्वं जितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे शूर शौर्य युक्त इन्द्र ने अजय सोम को जीत लिया।", "Kannada": "ಹೇ ಶೂರನೇ ಶೌರ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಇಂದ್ರನು ಜಯಶಾಲಿ ಸೋಮನನ್ನು ಗೆದ್ದನು.", "Sanskrit": "हे शूर शौर्ययुक्त इन्द्र सोमम्‌ अजयः जितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तैत्तिरीय में कहा गया ` त्वष्टा हतपुत्रः' इस उपाख्यान में कहा गया है - “स यज्ञवेशसं कृत्वा प्रासहा सोममपिबत्‌' (तैः - २.४.१२.१) इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ತ್ವಷ್ಟಾ ಹತಪುತ್ರಃ\" ಈ ಉಪಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಸ ಯಜ್ಞವೆಶಸಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಾಸಹಾ ಸೋಮಮಪಿಬತ್\" (ತೈ- ೨.೪.೨೧.೧) ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथा च तैत्तिरीयाः 'त्वष्टाहतपुत्रः' इत्येतस्मिन्नुपाख्याने समामनन्ति - 'स यज्ञवेशसं कृत्वा प्रासहा सोममपिबत्‌' (तैः - २.४.१२.१) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्त सिन्धून्‌ “इमं मे गङगे' (ऋ - सं - १०.७५.१) इन ऋचाओं में गङ्गा आदि सात नदियों का प्रवाह बाधाहीन कर दिया।", "Kannada": "ಸಪ್ತ ಸಿಂಧೂನ್ \"ಇಮಂ ಮೆ ಗಂಗೆ\" (ಋ.ಸಂ ೧೦.೭೫.೧) ಈ ಋಚಾಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಆದಿ ಏಳು ನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹವು ಬಾಧೆಯಿಂದ ಹೀನವಾಗಿರಿಸಿತ್ತು.", "Sanskrit": "सप्त सिन्धून्‌ 'इमं मे गङ्गेः (ऋ - सं - १०.७५.१) इत्यस्यामृच्याम्नाता गङ्गाद्याः सप्तसङ्ख्याका नदीः सर्तवे सर्तुं प्रवाहरूपेण गन्तुम्‌ अवासृजः त्यक्तवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र के द्वारा किये गये प्रवाहनिरोध का निराकरण किया यह अर्थ है।", "Kannada": "ವೃತ್ರನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಪ್ರವಾಹ ನಿರೋಧದ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्रकृतं प्रवाहनिरोधं निराकृतवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में इन्द्र के प्रति कहा गया है की हे इन्द्र जब अद्वितीय प्रकाशमान वृत्र ने प्रहार किया तब तुम घोडे की पूंछ के समान हो गये।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಓ ಇಂದ್ರನೇ, ಅದ್ವಿತೀಯ ಪ್ರಕಾಶಕ ವೃತ್ರನು ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ , ನೀನು ಕುದುರೆಯ ಬಾಲದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे इन्द्रं प्रति उच्यते यत्‌ हे इन्द्र यदा अद्वितीयः दीप्यमानः वृत्रः प्रहारं कृतवान्‌ तदा त्वं तु अश्वपुच्छकेशतुल्यः अभवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम ने गायों को चुराने वालों को जीता, सोम को जीता, और सात नदियों को बंधन से मुक्त किया।", "Kannada": "ನೀನು ಗೋಕಳ್ಳರಿಂದ , ಸೋಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಿ, ಏಳು ನದಿಗಳ ಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "त्वं गाः अजयः, सोमं जीतवान्‌, सप्त नदीः मुञ्चसि स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्व्यः - अश्वे भवः इस अर्थ में भवेच्छन्दसि इस सूत्र से यत्‌ करने पर प्रथमा एकवचन में अश्व्यः यह रूप है।", "Kannada": "ಅಶ್ವ್ಯಃ - ಅಶ್ವೆ ಭವಃ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ  ಭವೇಚ್ಛಂದಸಿ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ  ಯತ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವ್ಯಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अश्व्यः - अश्वे भवः इत्यर्थे भवेच्छन्दसि इति सूत्रेण यति प्रथमैकवचने अश्व्यः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वारः - वारयति इस अर्थ में वृ-धातु से णिच्‌ अच्‌ करने पर प्रथमा एकवचन में वारः रूप है।", "Kannada": "ವಾರಃ - ವಾರಯತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಅಚ್ ಮಾಡಿದಾಗ  ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವಾರಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वारः - वारयति इत्यर्थ वृ-धातोः णिचि अचि प्रथमैकवचने वारः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्तवे - सृ-धातु से तुमर्थ में तवेन्प्रत्यय करने पर सर्तवे यह रूप है।", "Kannada": "ಸರ್ತ್ವೇ - ಸೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ತುಮರ್ಥದಲ್ಲಿ ತವೇನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಸರ್ತ್ವೇ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्तवे - सु-धातोः तुमर्थके तवेन्प्रत्यये सर्तवे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभवः - भूधातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में अभवः यह रूप है।", "Kannada": "ಅಭವಃ - ಭೂಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಭವಃ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभवः - भूधातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने अभवः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यह्न - प्रतिपूर्वक ह्न-धातु से लङः प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಹ್ನ - ಪ್ರತಿಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹ್ನ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यह्न - प्रतिपूर्वकात्‌ ह्न-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "असृजः - सृज्‌-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಅಸೃಜಃ - ಸೃಜ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಿದೆ.", "Sanskrit": "असृजः - सृज्‌-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "० अजयः - जी-धातु से लड मध्यमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಅಜಯಃ - ಜೀ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अजयः - जी-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - इन्द्र को रोकने के लिये वृत्र ने जिस माया से विद्युत आदि का निर्माण किया वे भी इन्द्र को रोक नहीं सके।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇಂದ್ರನನ್ನು ತಡೆಯಲು ವೃತ್ರನು ಯಾವ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಆದಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಅವರು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "व्याख्या- इन्द्रं निषेद्धुं वृत्रो यान्‌ विद्युदादीन्‌ मायया निर्मितवान्‌ ते सर्वेप्येनं निषेद्धुमशक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही अर्थ इस मन्त्र के द्वारा कहते हैं।", "Kannada": "ಇದೇ ಅರ್ಥವನ್ನುಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सोऽयमर्थोऽनेन मन्त्रेणोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस इन्द्र के लिए निर्मित विद्युत्‌ इन्द्र को पाश में बाँधने में असमर्थ हुई।", "Kannada": "ಈ ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಪಾಶದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥರಾದರು.", "Sanskrit": "अस्मै इन्द्रार्थं निर्मिता विद्युत्‌ न सिषेध इन्द्रं न प्राप्नोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा भंयकर गर्जना करने वाले मेघ को वृत्र ने इन्द्र पर छोड़ दिया वह भी इन्द्र को नहीं रोक सका।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿದ ಮೇಘನಿಗೆ ವೃತ್ರನು ಇಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟನು ಆದರು ಇಂದ್ರನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथा तन्यतुः गर्जनं यां मिहं यां वृष्टिम्‌ अकिरत्‌ वृत्रो विक्षिप्तवान्‌ सापि वृष्टिः न सिषेध।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल वर्षा और अशनि का प्रयोग किया वह भी इन्द्र को नहीं रोक सके।", "Kannada": "ಮಳೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನಿಗಳು ಬಳಸಿದ ಅವರು ಇಂದ್ರನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ह्रादुनि च अशनिमपि यां वृत्रः प्रयुक्तवान्‌ सापि न सिषेध।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र और अहि ने इन्द्र और वृत्र दोनों ने जब युद्ध किया।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಹಿಯು ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ರ ಇಬ್ಬರು ಯಾವಾಗ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "इन्द्रश्च अहिश्च इन्द्रवृत्रावुभावपि यत्‌ यदा युयुधाते युद्धं कृतवन्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस समय विद्युत आदि प्राप्त नहीं हुए।", "Kannada": "ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಆದಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदानीं विद्युदादयो न प्राप्ता इति पूर्वत्रान्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी शक्तिशाली धनवान इन्द्र ने वृत्र के साथ उसके द्वारा अन्यनिर्मित माया को भी विशेष रूप से जीत लिया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಧನವಂತನಾದ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನ ಜೊತೆಗೆ ಅವನಿಂದ ಬೇರೆಯವರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಮಾಯಾವನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.", "Sanskrit": "उत अपि च मघवा धनवानिन्द्रः अपरीभ्यः अपराभ्यः अन्यासामपि वृत्रनिर्मितानां मायानां सकाशात्‌ वि जिग्ये विशेषेण जितवान्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इन्द्र को मारने के लिए जब शक्ति का वृत्र के द्वारा प्रयोग की गई वह सभी विफल हुई।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯಾವಾಗ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃತ್ರನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದನೋ ಆಗ ಅವೆಲ್ಲವು ವಿಫಲವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- इन्द्रं हन्तुं याः शक्तयः वृत्रेण प्रयुक्ताः ताः सर्वाः अपि विफलाः अभवन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका ही वर्णन इस मन्त्र में किया गया है।", "Kannada": "ಅದರ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदेव अस्मिन्‌ मन्त्रे उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब इन्द्रवृत्र के मध्य में युद्धचल रहा था, तब वृत्र के द्वारा माया से जो विद्युत्‌ प्रयुक्त की गई वह इन्द्र की ओर नहीं गई, गर्जना उसकी ओर नहीं गई, वृत्र के ह्वारा प्रेरित वर्षा और वज्र भी इन्द्र की ओर नहीं गया।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವೃತ್ರನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆಗ ವೃತ್ರನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಯಾವ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಇಂದ್ರನೆಡೆಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ಗರ್ಜಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ, ವೃತ್ರನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ವರ್ಷಾ ಮತ್ತು ವಜ್ರವು ಇಂದ್ರನೆಡೆಗೆ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदा इन्द्रवृत्रयोः मध्ये युद्धं चलत्‌ आसीत्‌ तदा वृत्रेण मायया या विद्युत्‌ प्रयुक्ता सा इन्द्रं प्रति न गता, गर्जनं न गतं, वृत्रेण प्रेरिता वृष्टिः प्रेरतं च वज्रम्‌ अपि इन्द्रं न सिषिधतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु ऐश्वर्यवान्‌ इन्द्र ने भिन्न माया से वृत्र को जीत लिया।", "Kannada": "ಆದರೆ ಐಶ್ವರ್ಯವಂತನಾದ ಇಂದ್ರನು ಭಿನ್ನವಾದ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವೃತ್ರನನ್ನು ಗೆದ್ದನು.", "Sanskrit": "परन्तु ऐश्वर्यवान्‌ इन्द्रः भिन्नमायया वृत्रम्‌ अजयत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्युत्‌ - विशेषेण द्योत्यते इस अर्थ में विपूर्वक द्युद्‌-धातु से क्विप करने पर विद्युत्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ವಿದ್ಯುತ್ - ವಿಶೇಷೇನ ದ್ಯೋತ್ಯತೆ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿ ಪೂರ್ವಕ ದ್ಯುದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विद्युत्‌ - विशेषेण द्योत्यते इत्यर्थे विपूर्वकात्‌ द्युद्‌-धातोः क्विपि विद्युत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सिषेध - षिध्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में सिषेध यह रूप है।", "Kannada": "ಸಿಷೇಧ - ಷಿದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸಿಷೇಧ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सिषेध - षिध्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने सिषेध इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मिहम्‌ - मिह-धातु से क्विप्‌ करने पर द्वितीया एकवचन में मिहम्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಮಿಹಮ್ - ಮಿಹ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಮಿಹಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मिहम्‌ - मिह्‌-धातोः क्विपि द्वितीयैकवचने मिहम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकिरत्‌ - कृ-धातु से लङ्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में अकिरत्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಅಕಿರತ್ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಕಿರತ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अकिरत्‌ - कृ-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने अकिरत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "युयुधाते - युध्‌-धातु से आत्मनेपद में क्विप लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ಯುಯುಧಾತೆ - ಯುಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಪ್ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "युयुधाते - युध्‌-धातोः आत्मनेपदिनः क्विपि लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विजिग्ये - विपूर्वक जि-धातु से आत्मनेपद लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ವಿಜಿಗ್ಯೆ - ವಿಪೂರ್ವಕ ಜಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विजिग्ये - विपूर्वकात्‌ जि-धातोः आत्मनेपदिनः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे इन्द्र जब तुमने वृत्र को मारा उस समय तुम्हारे हृदय चित्त में कोई भी भय नहीं था उस समय तुमने सहायक के रूप में किसी भी वृत्रहन्ता को नहीं देखा तुम्हारे अतिरिक्त कोई भी पुरुष ऐसा करने में असमर्थ था।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಇಂದ್ರ ಯಾವಾಗ ನೀನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದೆಯೋ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಹೃದಯ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಯ ಇರಲಿಲ್ಲ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಹಾಯಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವೃತ್ರ ಹಂತನನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे इन्द्र जघ्नुषः वृत्रं हतवतः तव हृदि चित्ते यत्‌ यदि भीरगच्छत्‌ न हतवानस्मीति बुद्ध्या भयं प्राप्नुयात्‌ तर्हि अहेः वृत्रस्य यातारं हन्तारं कमपश्यः त्वत्तोऽन्यं कं पुरुषं दृष्टवानसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के पुरुष को मारने में तुम्हे कोई भय नहीं था यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪುರುಷನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನಿನಗೆ ಯಾವ ಭಯವು ಇರಲಿಲ್ಲ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशस्य पुरुषान्तरस्याभावात्‌ मा भुत्‌ तव भयमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम निडर बाज के समान निन्यानवे नदियों को पार करके चले गए।", "Kannada": "ನೀನು ಭಯವಿಲ್ಲದ ಕಪ್ಪೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ತೊಂಬ್ಬತೊಂಭತ್ತು ನದಿಗಳನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಹೋದರು.", "Sanskrit": "यत्‌ यस्मात्‌ कारणात्‌ त्वं नव च नवतिं च स्रवन्तीः एकोनशतसङ्ख्यकाः प्रवहन्तीर्नदीः प्राप्य रजांसि तत्रत्यान्युदकानि अतरः तीर्णवानसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाज नाम का बलवान पक्षी अत्यन्त दूर जाने के लिए भयभीत नहीं होता है।", "Kannada": "ಶ್ಯೇನ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಬಲವುಳ್ಳ ಪಕ್ಷಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದೂರ ಹೋಗಲು ಭಯಭೀತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "श्येननामको बलवान्‌ पक्षीव दूरगमनात्तव भयमासीदिति गम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार तुमने वृत्र को मारकर बिना भय के चले गए।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೇ ಹೊರಟುಹೋದೆ.", "Sanskrit": "तद्भयं मा भूदित्यभिप्रायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मण ग्रंथो में कहा गया है - “इन्द्रो वै वृत्रं हत्वा नास्तृषीति मन्यमानः पराः परावतोऽगच्छत्‌' (एऐतरेयब्राह्मणे - ३.१५) इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಇಂದ್ರೋ ವೈ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ನಾಸ್ತೃಷೀತಿ ಮನ್ಯಮಾನಃ ಪರಾಃ ಪರಾವತೋಽಗಚ್ಛತ್ \"  (ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ - ೩.೧೫) ಎಂದು.", "Sanskrit": "तच्च दूरगमनं ब्राह्मणे समाम्नातम्‌ - 'इन्द्रो वै वृत्रं हत्वा नास्तृषीति मन्यमानः पराः परावतोऽगच्छत्‌'(ऐतरेयब्राह्मणे - ३.१५) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तैत्तिरीय में भी कहा गया है - इन्द्रो वृत्रं हत्वा परां परावतमगच्छदपाराधमिति मन्यमानः' (तै - सं - २.५.३. ६) इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಇಂದ್ರೋ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಪರಾಂ ಪರಾವತಮಗಚ್ಛದಪಾರಾಧಮಿತಿ ಮನ್ಯಮಾನಃ ' (ತೈ.ಸಂ - ೨.೫.೩.೬) ಎಂದು.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयाश्चामनन्ति - 'इन्द्रो वृत्रं हत्वा परां परावतमगच्छदपाराधमिति मन्यमानः'(तै - सं - २.५.३.६) इति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यहाँ पर इन्द्र के प्रति कहते है की हे इन्द्र वृत्र का कोई सहायक नहीं देखा गया जिससे तुम्हारा हृदयवृत्र को मारने से भयभीत हो जाए।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ - ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ  ಹೇ ಇಂದ್ರ! ವೃತ್ರನ ಯಾವ ಸಹಾಯಕನನ್ನು ನಾನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ ಯಾವುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಹೃದಯವೃತ್ರನನ್ನು ಸಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಭಯಭೀತನಾದನು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अत्र इन्द्रं प्रति उच्यते यत्‌ हे इन्द्र वृत्रस्य कश्चित्‌ सहायकः त्वां दृष्टवान्‌ यत्‌ तव हृदयं वृत्रहनस्य भयं प्रविष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार बाज पक्षी भय से रहित होकर दूर तक जाता है उसी प्रकार तुमने वृत्र को मारकर निडर होकर के निन्यानवें नदियों के पार चले गये।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಜ ಪಕ್ಷಿಯ ಭಯವಿಲ್ಲದೇ ದೂರದವರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ತೊಂಭತ್ತೊಂಭತ್ತು ನದಿಗಳನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿ ಹೋದರು.", "Sanskrit": "भयं प्राप्य त्वं नवनवतीनां नदीनां पारं जगाम श्येनविहगस्य भयम्‌ इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यातारम्‌ -या धातु तृच्‌ करने पर द्वितीया एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಯಾತಾರಮ್ - ಯಾ ಧಾತು ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यातारम्‌ - याधातोः तृचि द्वितीयैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपश्यः - दृश्‌-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में अपश्यः यह रूप है।", "Kannada": "ಅಪಶ್ಯಃ - ದೃಶ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಪಶ್ಯಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपश्यः - दृश्‌-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने अपश्यः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जघ्नुषः - हन्‌-धातु से क्वसु प्रत्यय करने पर जघन्वस्‌ यह हुआ उसके बाद षष्ठी एकवचन में जघ्नुष: रूप बना।", "Kannada": "ಜಘ್ನುಷಃ - ಹನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಜಘನ್ವಸ್ ಇದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जघ्नुषः - हन्‌-धातोः क्वसुप्रत्यये जघन्वस्‌ इति जाते ततः षष्ठ्येकवचने जघ्नुषः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगच्छत्‌ - गम्‌-धातु से लङ्‌ प्रथमपुरुष एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ಅಗಚ್ಛತ್ - ಗಮ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अगच्छत्‌ - गम्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्रवन्तीः - स्रु-धातु से शतृप्रत्यय करने पर ङीप्‌ द्वितीया बहुवचन में स्रवन्ती: यह रूप है।", "Kannada": "ಸ್ರವಂತೀಃ - ಸ್ರು - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಸ್ರವಂತೀಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्रवन्तीः - स्रु-धातोः शतृप्रत्यये डीपि द्वितीयाबहुवचने स्रवन्तीः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भीतः - भीधातु से क्तप्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में भीतः यह रूप है।", "Kannada": "ಭೀತಃ - ಭೀ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಪ್ರಥಮ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಭೀತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भीतः - भीधातोः क्तप्रत्यये प्रथमैकवचने भीतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतरः - तृ-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ಅತರಃ - ತೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतरः - तृ-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - वज्रबाहु इन्द्र ने शत्रुओं को मारकर स्थावर, जंगम, सींग रहित और सींग धारी पशुओं के स्वामी बने अथवा राजा बनें।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ವಜ್ರಬಾಹು ಇಂದ್ರನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾವರ, ಜಂಗಮ, ಕೊಂಬು ಉಳ್ಳ ಮತ್ತು ಕೊಂಬು ಧರಿಸಿರುವ ಪಶುಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯು ಆಗಬೇಕು ಅಥವಾ ರಾಜನಾಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "व्याख्या- वज्रबाहुः इन्द्रः शत्रौ हते सति निःसपत्नो भूत्वा यातः गच्छतो जङ्गमस्य अवसितस्य एकत्रैव स्थितस्य स्थावरस्य शमस्य शान्तस्य शृङ्गराहित्येन प्रहरणादावप्रवृत्तस्याश्वगर्दभादेः शृङ्गिणः शृङ्गोपेतस्योग्रस्य महिषबलीवददिश्च राजा अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह इन्द्र ही मनुष्यों का राजा बनकर के निवास किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಇಂದ್ರನೇ ಮನುಷ್ಯರ ರಾಜನಾಗಿ ವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "सेदु स एवेन्द्रः चर्षणीनां मनुष्याणां राजा भूत्वा क्षयति निवसति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊपर कहे गए सभी जीवों के चारों और व्याप्त होकर के रहता है।", "Kannada": "ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಗಳ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ता तानि पूर्वोक्तानि जङ्गमादीनि सर्वाणि परि बभूव व्याप्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर उदाहरण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तत्र दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार पहिए के अरे नेमी में स्थित रहते है उसी प्रकार इंद्र ने सबको धारण किया।", "Kannada": "ನೇಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರದ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಹೇಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಇಂದ್ರನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹಿಡಿದಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "यथा रथचक्रस्य परितो वर्तमाना नेमिः अरान्‌ नाभौ कीलितान्‌ काष्ठविशेषान्‌ व्याप्नोति तद्वत्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में इन्द्र की स्तुति की गई है की वज्रधारी इन्द्र ने स्थाव, जङ्गम शान्त प्राणियों और सींग धारी प्राणियों का राजा है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರನು ಗುಡುಗುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಂದ್ರನು ಸ್ಥಿರ, ಚಲಿಸಬಲ್ಲ, ಶಾಂತಿಯುತ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಬಿನ ಜೀವಿಗಳ ರಾಜ ಎಂದು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे इन्द्रस्य स्तुतिः क्रियते यत्‌ वज्रधारी इन्द्रः स्थावराणां जङ्गमानां शान्तप्राणिनां शृङ्गिनां च राजा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही मनुष्यों का सम्राट्‌ होकर के निवास करता हुआ उनकी रक्षा भी करता है।", "Kannada": "ಅವರು ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನೂ ರಕ್ಷಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರ ರಾಜ.", "Sanskrit": "स एव मनुष्यानां सम्राट्‌ भूत्वा निवसन्‌ तेषां रक्षामपि करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार रक्षा करता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ननु कथं रक्षति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहते हैं की जिस प्रकार अरे रथचक्र की रक्षा करता है उसी प्रकार राजा भी मनुष्यों की रक्षा करता है।", "Kannada": "ರಥವನ್ನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದೇ ರೀತಿ ರಾಜನು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उच्यते यथा अराः रथचक्रं रक्षन्ति तथैव राजा अपि मनुष्यान्‌ रक्षति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यातः - या-धातु से क्विप तुक्‌ आगम होने पर यातृ यह रूप बना।", "Kannada": "ಯತಃ - ಯಾ-ಧಾತುದಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ತುಕ್ ಆಗಮವಾದಾಗ ಯಾತೃ ಈ ರೂಪವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "यातः - या-धातोः क्विपि तुगागमे यातृ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका षष्ठी एकवचन में यातः यह रूप बना।", "Kannada": "ಅದರ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಯಾತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य षष्ठ्येकवचने यातः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवसितस्य - अवपूर्वक साधातु से क्तप्रत्यय करने पर अवसित यह रूप बना।", "Kannada": "ಅವಸಿತಸ್ಯ - ಅಪೂರ್ವಕ ಸಾಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವಸಿತ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवसितस्य - अवपूर्वकात्‌ साधातोः क्तप्रत्यये अवसित इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका षष्ठी एकवचन में अवसितस्य यह रूप बना।", "Kannada": "ಅದರ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅವಸಿತಸ್ಯ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य षष्ठ्येकवचने अवसितस्य इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शृडि्गणः - शृङ्गशब्द से इनप्रत्यय करने पर शृङिगन्‌ यह हुआ उसका षष्ठी एकवचन में शृङडिगणः यह रूप बना।", "Kannada": "ಶೃಂಗಿಣಃ - ಶೃಂಗ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಶೃಂಗಿನ್  ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದರ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಿಗಣ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शृङ्गिणः - शृङ्गशब्दात्‌ इनिप्रत्यये शृङ्गिन्‌ इति जाते षष्ठ्येकवचने शृङ्गिणः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षयति - क्षि-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में क्षयति यह रूप बना।", "Kannada": "ಕ್ಷಯತಿ - ಕ್ಷಿ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्षयति - क्षि-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने क्षयति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिबभूव - परि पूर्वक भू धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में परिबभूव यह रूप बना।", "Kannada": "ಪರಿಬಭೂವ - ಪರಿ ಪೂರ್ವಕ ಭೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪರಿಬಭೂವ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परिबभूव - परिपूर्वकात्‌ भूधातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने परिबभूव इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पणिनाम असुर ने गायों को छुपाकर के क्या किया?", "Kannada": "ಪಣಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಸುರನು ಗೋವುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಏನು ಮಾಡಿದನು?", "Sanskrit": "पणिनामकः असुरः गाः गोपायित्वा किं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकिरत्‌ यहाँ पर किस सूत्र से इकार हुआ?", "Kannada": "ಅಕಿರತ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಕಾರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अकिरत्‌ इत्यत्र केन सूत्रेण इत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिग्ये यहाँ पर किस सूत्र से अभ्यास से उत्तर अकार कको कुत्व हुआ?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜಿಗ್ಯೇ, ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ  ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ  ಉತ್ತರ ಅಕಾರ ಕ ಇದಕ್ಕೆ ಕುತ್ವವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "जिग्ये इत्यत्र केन सूत्रेण अभ्यासादुत्तरस्य अकारस्य कुत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जघ्नुषः यह रूप कैसे बना?", "Kannada": "ಜಘ್ನುಷಃ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಗಿದೆ?", "Sanskrit": "जघ्नुषः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्तवे यहाँ पर किससे आद्युदात्त हुआ?", "Kannada": "ಸರ್ತವೇ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्तवे इत्यत्र कथम्‌ आद्युदात्तत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यातारम्‌ यहाँ पर धातु क्या है?", "Kannada": "ಯಾತಾರಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಿದೆ?", "Sanskrit": "यातारम्‌ इत्यत्र कः धातुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यातारम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಯಾತಾರಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "यातारम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्व्यः किस सूत्र से यत्प्रत्यय हुआ?", "Kannada": "ಅಶ್ವ್ಯಃ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अश्व्यः केन सूत्रेण यत्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतरः यह किस धातु का किस लकार में रूप है?", "Kannada": "ಅತರಃ ಇದು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಾವ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "अतरः इति कस्य धातोः कस्मिन्‌ लकारे रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्येन पक्षी के साथ किसकी तुलना की?", "Kannada": "ಶ್ಯೇನ ಪಕ್ಷಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಯಾರ ತುಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "श्येनविहगेन सह कस्य तुलना कृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "16.2 इन्द्र का स्वरूप।", "Kannada": "೧೬.೨ ಇಂದ್ರನ ಸ್ವರೂಪ.", "Sanskrit": "१६.२) इन्द्रस्वरूपम्‌ |"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में अन्तरिक्ष स्थानीय सर्वश्रेष्ठ देव इन्द्र हैं।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಸ್ಥಾನೀಯ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವ ಇಂದ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "वेदे अन्तरिक्षस्थानीयः सर्वश्रेष्ठः देवः भवति इन्द्रः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक मनुष्यों के समान उसके भी हाथ पैर शिर-इत्यादि का यहाँ पर वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಮನುಷ್ಯರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅವನ ಕೈ-ಕಾಲು ಶಿರಸ್ಸು - ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लौकिकमानववत्‌ तस्यापि हस्तौ पादौ शिरः -इत्यादिकम्‌ अत्र वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका उदर सोमरस से परिपूर्ण सरोवर के समान है।", "Kannada": "ಅದರ ಹೊಟ್ಟೆ ಸೋಮರಸದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸರೋವರದ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य उदरः सोमरसेन परिपूर्णः सरोवर इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का प्रिय पेयसोम है, अतः वह सोमपा कहलाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯ ಪೇಯಸೋಮವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸೋಮಪಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य प्रियः पेयः भवति सोमः, अतः स सोमपा इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्मदिन के आरम्भ से ही इसकी माता ने सोमरस इनको पिलाया था।", "Kannada": "ಜನ್ಮದಿನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಇದರ ತಾಯಿಯು ಸೋಮರಸ ಇವರಿಗೆ ಕುಡಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "जन्मदिवसाद्‌ आरभ्य एव एनम्‌ अस्य माता सोमरसं पाययति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सोमरस में ऐसे आसक्त थे की एक बार सोम के लिए चोरी भी की।", "Kannada": "ಈ ಸೋಮರಸದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಒಂದು ಬಾರಿ ಸೋಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "सोमरसे अयम्‌ एवमासक्तः यद्‌ एकदा स सोमार्थं चौर्यम्‌ अपि कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोमपान के बाद इन्द्र महान कार्य भी अनायास से ही सिद्ध कर देते है।", "Kannada": "ಸೋಮಪಾನದ ಇಂದ್ರನ ಮಹಾಕಾರ್ಯವೂ ಕೂಡ ಅನಾಯಾಸದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ದವಾಗಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "सोमपानानन्तरम्‌ एष इन्द्रः महान्तमपि कार्यम्‌ अनायासेनैव साधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र युद्ध के समय में इन्द्र ने सोमपूर्ण तीन सरोवर को रिक्त कर दिया था।", "Kannada": "ವೃತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಸೋಮಪೂರ್ಣ ಮೂರು ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "वृत्तयुद्धसमये इन्द्रः सोमपूर्ण हृदत्रयमपि निश्शेषेण रिक्तं चकार।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का मुख्य अस्त्र वज्र है, उसका निर्माता त्वष्टा कहलाता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಮುಖ್ಯ ಅಸ್ತ್ರವು ವಜ್ರವೇ ಆಗಿದೆ, ಅದರ ನಿರ್ಮಾತನನ್ನು ತ್ವಷ್ಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य मुख्यम्‌ अस्त्रं भवति वज्रः, यस्य निर्माता भवति त्वष्टा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वज्र को धारण करने से ही यह देव इन्द्र वज्रिन्‌, वज्रबाहु, वज्रहस्त-इत्यादिनाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ವಜ್ರವನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ದೇವ ಇಂದ್ರ ವಜ್ರಿನ್, ವಜ್ರಬಾಹು, ವಜ್ರಹಸ್ತ - ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वज्रस्य धारणादेव अयम्‌ इन्द्रः वज्रिन्‌ वज्रबाहुः वज्रहस्तः-इत्यादिनाम्ना अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का जन्म अस्वाभाविकरूप से हुआ ऐसा ऋग्वेद में वर्णन है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಜನ್ಮವು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರೂಪದಿಂದ ಆಯಿತು ಹೀಗೆ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य जन्म अस्वाभाविकरूपेण जातम्‌ इति ऋग्वेदे वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्मसमय में वह अपनी माता को मारकर उसकी भुजाओं के मूल से बाहर आना चाहता था।", "Kannada": "ಜನ್ಮಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ಅವಳ ಭುಜಗಳ ಮೂಲದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "जन्मसमये स स्वमातारं हत्वा तस्याः बाहुमूलाद्‌ बहिः आगन्तुम्‌ ऐच्छत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्म के बाद ही इसने अपना आपूर्व पराक्रम को दिखाया।", "Kannada": "ಜನ್ಮದ ನಂತರ ಇವನು ತನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "जन्मानन्तरमेव अनेन अपूर्वपराक्रमं प्रदर्शितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके पराक्रम से पृथिवी आकाश में कम्पन हुआ और देव भी भयभीत हुए।", "Kannada": "ಇವನ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಪೃಥ್ವೀ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಂಪನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಭಯಭೀತರಾದರು.", "Sanskrit": "अस्य पराक्रमेण पृथिव्याकाशौ कम्पमानौ सञ्जातौ देवाश्च भयभीताः अभवन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे भी - यो जात एव प्रथमो मनस्वान्‌ देवो देवान्‌ क्रतुना पर्यभूषत्‌।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ - ಯೋ ಜಾತ ಏವ ಪ್ರಥಮ ಮನಸ್ವನ್ ದೇವೋ ದೇವಾನ್ ಕ್ರತುನಾ ಪರ್ಯಭೂಷತ್ ।", "Sanskrit": "तथाहि- यो जात एव प्रथमो मनस्वान्‌ देवो देवान्‌ क्रतुना पर्यभूषत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद क पुरुषसूक्त में जो विराट्‌ पुरुष का वर्णन प्राप्त हुआ, उसके मुख से इन्द्र उत्पन्न हुआ ऐसा पुरुषसूक्त से जाना जाता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿರಾಟ ಪುರುಷನ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಯಿತು ಹೀಗೆ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य पुरुषसूक्ते यः विराट्‌ पुरुषः वर्णितः तस्य मुखाद्‌ इन्द्रः जातः इति पुरुषसूक्ताद्‌ ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का भोजन बैल का मांस है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಭೋಜನದ ಎತ್ತುಗಳ ಮಾಂಸ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य भोजनं भवति वृषभाणां मांसम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि के द्वारा पका हुआ तीस भैसों का मांस भी इसके भोजन के रूप में उसका वर्णन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ಮೂವತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನು ಅದರ ಆಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ವರ್ಣನೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निना पक्वं त्रिंशतमहिषाणां मांसमपि अस्य भोजनत्वेन वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र का सम्बन्ध प्रत्यक्ष रूप से अथवा परोक्षरूप से सभी देवों के साथ है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಸಂಬಂಧ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ರೂಪದಿಂದ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷರೂಪದಿಂದ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य सम्बन्धः प्रत्यक्षरूपेण परोक्षरूपेण वा सर्वेः देवैः सह वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मरुत्‌ इन्द्र का मित्र है।", "Kannada": "ಮರುತ್ ಇಂದ್ರನ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "मरुत्‌ इन्द्रस्य मित्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मरुत्‌ हमेशा इन्द्र की युद्ध में सहायता करता है, अतः इन्द्र मरुत्सखा मरुत्वान्‌ इत्यादिनाम से भी जाना जाता है।", "Kannada": "ಮರುತ್ ಯಾವಾಗಲು ಇಂದ್ರನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಮರುತ್ ಸಖಾ ಮರುತ್ವಾನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मरुत्‌ सर्वदा इन्द्रस्य युद्धे सहायतां विदधाति अतः इन्द्रः मरुत्सखा मरुत्वान्‌ इत्यादिनाम्ना अपि उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्त में अग्नि के साथ इन्द्र की भी स्तुति प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಇಂದ್ರನ ಸ್ತುತಿಯು ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तेषु अग्निना सह इन्द्रस्यापि स्तुतिः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु-वरुण-वायु-वृहस्पति-इत्यादि के साथ भी इन्द्र की स्तुति दिखाई देता है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು-ವರುಣ-ವಾಯು-ಬೃಹಸ್ಪತಿ-ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇಂದ್ರನ ಸ್ತುತಿಯು ಕೂಡ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विष्णु-वरुण-वायु-वृहस्पति-इत्यादिभिः सहापि इन्द्रस्य स्तुतिः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र की पत्नी शची थी जो शक्ति का प्रतीक कहलाती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಪತ್ನೀ ಶಚೀ ಆಗಿದ್ದಳು ಇವಳು ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य पत्नी भवति शची या शक्तेः प्रतीकम्‌ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि इन्द्र का जुड़वाँ भाई कहलाता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯು ಇಂದ್ರನ ಅವಳಿ ಸಹೋದರನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "अग्निः इन्द्रस्य यमजपभ्राता इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूषा भी इसका भाई कहलाता हैं।", "Kannada": "ಪೂಷಾ ಕೂಡ ಇವನ ಸಹೋದರ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पूषा अपि अस्य भ्राता इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके पिता द्यौ है।", "Kannada": "ಇವರ ತಂದೆ ದ್ಯೌ ಆಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "अस्य पिता भवति द्यौः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र हाथ में हमेशा सुनहरे अथवा रक्तिम वस्त्र को धारण करते हैं।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಕೈನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲು ಸುವರ್ಣ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रः हस्ते सर्वदा स्वर्णिमं रक्तिमं वा वस्त्रं धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका रथ तथा घोड़े का निर्माता ऋभु हैं।", "Kannada": "ಇವರ ರಥ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳ ನಿರ್ಮಾತಾ ಋಭು ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य रथस्य तथा अश्वस्य निर्माता भवति ऋभुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इन्द्र अस्त्रों के मध्य- मध्य में बाण को भी धारण करता है।", "Kannada": "ಈ ಇಂದ್ರನ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಮಧ್ಯ-ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾಣವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ इन्द्रः अस्त्रत्वेन मध्ये मध्ये बाणमपि धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र की महानता बहुत ही विशाल है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಮಹಾತ್ಮೆಯು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य माहात्म्यं सुविशालमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युलोक-अन्तरिक्षलोक-पृथ्वीलोक मिलकर के भी उतना यश प्राप्त नहीं कर सकते जितना यश इन्द्र का है।", "Kannada": "ದ್ಯುಲೋಕ-ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕ-ಪೃಥ್ವೀಲೋಕ ಮೂರು ಕೂಡಿದರು ಅಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಇಂದ್ರನದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्युलोक-अन्तरिक्षलोक-पृथ्वीलोकाः मिलित्वा अपि तावद्‌ यशः न प्राप्तवन्तः यावदिन्द्रस्य विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने कम्पन इस पृथिवी को स्थिर किया, उड्‌्ते हुए पर्वत को भी स्थिर किया, आकाश और पृथिवी को विस्तृत करती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಕಂಪನವು ಈ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾರುವ ಪರ್ವತವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रः कम्पमानां पृथिवीं दृढां चकार, उड्डीयमानं पर्वतम्‌ अपि स्थिरम्‌ अकरोत्‌, आकाशं पृथिवीं च व्यतनोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्होने ही वृत्र को माण, इसलिए यह वृत्रघ्न, वृत्रहा इत्यादिनाम से भी जाने जाते हैं।", "Kannada": "ಇವರೇ ವೃತ್ರನನ್ನು ಮಾಣ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವೃತ್ರಘ್ನ, ವೃತ್ರಹಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्रस्य हननमपि अनेन विहितम्‌ अतः अयं वृत्रघ्नः वृत्रहा इत्यादिनाम्ना अपि व्यपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्होंने ही पणिगण को मारकर गायों को छुड़ाया।", "Kannada": "ಇವರೇ ಪಣಿಗಣವನ್ನು ಕೊಂದು ಗೋವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अनेन पणिगणं हत्वा गवां मोचनं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी के अधीन ही सभी घोड़े, गाय रथ और दिशा है।", "Kannada": "ಇವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಕುದುರೆಗಳು, ಗೋವುಗಳು, ರಥಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्यैव आधीने सर्वे अश्वाः गावः रथाः सर्वाः दिशश्च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इन्द्र सूर्य का और उषा का पिता, और जल को बरसाने वाले हैं।", "Kannada": "ಈ ಇಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಉಷೆಯ ತಂದೆ, ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयमिन्द्रः सूर्यस्य उषसः च जनकः अपां वर्षकः च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र की सहायता के बिना युद्ध में विजय प्राप्त करना असम्भव है, अतः युद्ध में योद्धा इसी का ही आवाहन करते है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳಾಗುವುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯೋದ್ಧಾ ಇವರ ಆವಾಹನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रस्य सहायतां विना युद्धे जयः असम्भवः अतः युद्धे योद्धारः एनमेव आह्वयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने ही दो पत्थरों के टुकड़ों से अग्नि को उत्पन्न किया।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನೇ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "इन्द्र एव द्वाभ्यां पाषाणखण्डाभ्याम्‌ अग्निं समुत्पादितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इन्द्र का लाभ होने पर भी उसका प्रकृत स्वरूप विषय में मतभेद है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಂದ್ರನ ಲಾಭವಾದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಕೃತ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्भूतस्य इन्द्रस्य लाभेऽपि तस्य प्रकृतस्वरूपविषये मतभेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इन्द्र कौन है इस विषय में जैसे हमारे देश के विद्वानों में संदेह है, वैसे ही विदेशी विद्वानों में भी अत्यधिक सन्देह विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಇಂದ್ರನು ಯಾರು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದೇಶೀ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿಯು ಅತ್ಯಧಿಕವಾದ ಸಂದೇಹವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कोऽयम्‌ इन्द्रः इति विषये यथा अस्मद्देशीयानां पण्डितानां तथा वैदेशिकानां पण्डितानाम्‌ अपि महान्‌ सन्देहो विद्यते इति शिवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ऋग्वेद का सबसे अधिक लोकप्रिय देव है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಋಗ್ವೇದದ ಅಧಿಕ ಲೋಕಪ್ರಿಯವಾದ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रः ऋग्वेदस्य सर्वाधिकः लोकप्रियः देवः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुक्तकर्ता यास्क के अनुसार इन्द्र अन्तरीक्ष स्थानीय देव है।", "Kannada": "ನಿರುಕ್ತಕರ್ತೃ ಯಾಸ್ಕರ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇಂದ್ರನು ಅಂತರಿಕ್ಷ ಸ್ಥಾನೀಯ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "निरुक्तकर्तुः यास्कस्य मते इन्द्रः अन्तरीक्षस्थानीयः देवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस इन्द्रसूक्त में इन्द्र के शौर्ययुक्त कार्यों का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಶೌರ್ಯಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ इन्द्रसूक्ते इन्द्रस्य शौर्ययुक्तानि कर्माणि वर्णितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेघ को मारकर जल को भूमि पर गिराता है, तथा पर्वतों के मध्य में नदी को प्रवाहित करता है।", "Kannada": "ಆ ಮೇಘವನ್ನು ಕೊಂದು ಜಲವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಆಗ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನದಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಹವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स मेघं हतवान्‌ जलानि भूमौ पातितवान्‌ तथा पर्वतानां मध्ये नदीः प्रवाहितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्वत में स्थित मेघों को पीटने के लिए त्वष्टा ने इन्द्र के लिये गर्जना युक्त वज्र का निर्माण किया।", "Kannada": "ಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ತ್ವಷ್ಟಾ ಇಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವಜ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "पर्वते निवसतः मेघान्‌ ताडितवान्‌ इत्यतः त्वष्टा इन्द्राय गर्जन्तं वज्रं सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस वज्र के द्वारा मेघ के भिन्न होने पर गाय जैसे अपने बछडे की और भागती है, वैसे ही जल भी अपने वेगसहित नीचे समुद्र की ओर जाना प्रारम्भ करती है।", "Kannada": "ಆ ವಜ್ರದಿಂದ ಮೇಘವು ಭಿನ್ನವಾದಾಗ ಗೋವು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಕರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಜಲವು ತನ್ನ ವೇಗದ ಜೊತೆ ಕೆಳಗೆ ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन वज्रेण मेघे भिन्ने सति गौः स्ववत्सं प्रति यथा धावति तथा जलमपि सवेगं नीचैः समुद्रं प्रति गन्तुम्‌ आरभत।"}}
{"translation": {"Hindi": "बैल के समान आचरण करते हुए इन्द्र में त्रिकद्रुक संज्ञकयाग में अभिषिक्त सोम को पिया।", "Kannada": "ವೃಷಭಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕದ್ರುಕ ಸಂಜ್ಞಕ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅಭಿಷೇಕವಾದ ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿದನು.", "Sanskrit": "वृषभः इव आचरन्‌ इन्द्रः त्रिकद्रुकसंज्ञकयागे अभिषुतं सोमं अपिबत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने वज्र को स्वीकार करके मेघो के प्रथम मेघ को मारा।", "Kannada": "ಅವನು ವಜ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೋಡವನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಿದನು.", "Sanskrit": "ततः वज्रं स्वीकृत्य मेघानां प्रथमं मेघं हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेघों के प्रथम मेघ को जब मारा, उसके बाद माया से युक्त असुरों की माया को भी मारा था।", "Kannada": "ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮೋಡವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕೊಂದನೋ, ಅದರ ನಂತರ ಮಾಯಾದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಸುರರ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "मेघानां प्रथमं मेघं यदा हतवान्‌ तदनन्तरं मायोपेतानाम्‌ असुराणां मायाः अपि हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब सूर्य और उषा को उत्पन्न करके किसी भी शत्रु को प्राप्त नहीं किया है।", "Kannada": "ಆಗ ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತು ಉಷೆಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಯಾವುದಾದರು ಶತ್ರುವನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "तदा सूर्यम्‌ उषसं च जनयन्‌ कमपि शत्रुं न प्राप्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने राक्षसों में प्रथम वृत्रासुर का आवाहन किया।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವೃತ್ರಾಸುರನ ಆವಾಹನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "इन्द्रः रक्षसां प्रथमं वृत्रासुरम्‌ आहवे आह्वयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस वृत्र को तथा उससे अधिक शक्तिशाली राक्षस का नाश किया।", "Kannada": "ಆ ವೃತ್ರನನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ರಾಕ್ಷಸನ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "तं वृत्रं तथा ततः अधिकशक्तिमन्तं राक्षसं नाशितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुल्हाड़ी से छिन्न वृक्षशाखा के समान वूृत्रासुर को पृथिवी की गोद में उसको गिराया।", "Kannada": "ಕೋಲಿನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸುವ ವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವೃತ್ರಾಸುರನನ್ನು ಪೃಥ್ವಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಬೀಳಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "कुठारेण छिन्ना वृक्षशाखा इव वृत्रासुरं पृथिव्याः क्रोडे शयितवान सः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिमान में आकर के वृत्र ने इन्द्र को युद्ध में आमन्त्रित किया।", "Kannada": "ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದು ವೃತ್ರನು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "अभिमानाविष्टः वृत्रः इन्द्रं युद्धे आमन्त्रयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने वज्र से वृत्र के हाथ पैर को काट दिया।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ವೃತ್ರನ ಕೈ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಿದನು.", "Sanskrit": "इन्द्रः वज्रेण वृत्रस्य हस्तपादौ कर्तितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस वृत्र ने भी इन्द्र के साथ युद्ध में प्रवर्तित हुआ।", "Kannada": "ಆ ವೃತ್ರನು  ಇಂದ್ರನ ಜೊತೆಗೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿತನಾದನು.", "Sanskrit": "ततः अपि वृत्रः इन्द्रेण साकं युद्धे प्रवर्तितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस इन्द्र ने उसके कन्थे के ऊपर वज्र से प्रहार किया।", "Kannada": "ಆ ಇಂದ್ರನು ಅವನ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ವಜ್ರದಿಂದ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः इन्द्रः तस्य स्कन्धोपरि वज्रेण प्रहारं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वृत्र को इन्द्र ने मारा।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೃತ್ರನು ಇಂದ್ರನನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "एवंरूपेण वृत्रस्य निधनं चकार इन्द्रः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षाकाल में जल जैसे नदी का उल्लंघन करके सभी और फैल जाता है, वैसे ही वृत्र के द्वारा रोका गया जलवृत्र का उल्लङ्घन करके सभी और फैल गया।", "Kannada": "ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರು ಹೇಗೆ ನದಿಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ  ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವೃತ್ರನಿಂದ ತಡೆದು ಜಲವೃತ್ರನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತ್ತು.", "Sanskrit": "वर्षाकाले वारि यथा नदीम्‌ उल्लङ्घ्य सर्वत्र प्रसरति तथा वृत्रेण रुद्धं जलमेव वृत्रम्‌ उल्लङ्घ्या सर्वत्र विस्तृतम्‌ अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र की माता जब अपने पुत्र की रक्षा के लिए प्रयत्न किया तब वह भी इन्द्र के द्वारा मारी गई।", "Kannada": "ವೃತ್ರನ ತಂದೆ ಯಾವಾಗ ತನ್ನ ಪುತ್ರನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದನು ಆಗ ಇಂದ್ರನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.", "Sanskrit": "वृत्रस्य माता यदा स्वपुत्रं रक्षितुं प्रचेष्ठितवती तदा सा अपि इन्द्रेण हता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जल उसके शरीर को व्याप्त किया।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಜಲ ಅದರ ಶರೀರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं क्रमेण जलं तस्य शरीरं व्यापृणोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र को मारकर इन्द्र ने बन्द जलमार्ग को खोल दिया।", "Kannada": "ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದು ಇಂದ್ರನು ಮುಚ್ಚಿದ ಜಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದನು.", "Sanskrit": "वृत्रं हत्वा इन्द्रः पिहितं जलमार्ग मुमोच।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदि में वृत्र से प्रहार करने पर इन्द्र में भय से देवो के घोड़े की पुच्छतुल्य हुए।", "Kannada": "ಆದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ರನಿಂದ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಭಯದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಕುದುರೆಯ ಬಾಲದಂತೆ ಆದರು.", "Sanskrit": "आदौ वृत्रेण प्रहारे कृते सति इन्द्रः भयेन देवानाम्‌ अश्वस्य पुच्छतुल्यः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु बाद में इन्द्र ने सोम को जीतकर, तथा सात नदियों के जल को मुक्त किया।", "Kannada": "ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಸೋಮನನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಮತ್ತು ಏಳು ನದಿಗಳ ಜಲವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "परन्तु परं इन्द्रः सोमं जितवान्‌ तथा सप्त नदीः मुक्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्र के द्वारा सृजित विद्युत्‌ मेघ अथवा वज्रइन्द्र को रोकने में समर्थ नहीं हुए।", "Kannada": "ವೃತ್ರನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮಿಂಚು ಮೇಘ ಅಥವಾ ವಜ್ರೇಂದ್ರನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वृत्रेण सृष्टा विद्युत्‌ मेघः वज्रः वा इन्द्रं रोद्धुं न शशाक।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भयभीत होकर के निन्यानवे (९९) नदियों को और अन्तरिक्ष को बाज की तरह तैरकर चली गई।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಭಯಭೀತರಾಗಿ ತೊಂಭತ್ತೊಂಭತ್ತು (೯೯) ನದಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಶ್ಯೇನಪಕ್ಷಿಯ ಹಾಗೆ ಮುಳುಗಿಹೋಯಿತು.", "Sanskrit": "ततश्च भीतः नवनवतिः(९९) नद्यः किञ्च अन्तरिक्षं श्येनपक्षी इव तीर्त्वा गतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वज्रधारी वह सभी राजाओं का, सभी मनुष्यों का शासक हुए।", "Kannada": "ವಜ್ರಧಾರಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರ, ಎಲ್ಲಾ ಮನುಷ್ಯರ ಶಾಸಕರು ಆದರು.", "Sanskrit": "वज्रधारी सः सर्वेषां नृपः सर्वेषां मनुष्याणां शासकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसा आर रथचक्र की रक्षा करता है, वैस ही सभी का राजा इन्द्र हमारी रक्षा करो।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅರ ರಥಚಕ್ರದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲರ ರಾಜನಾಗಿರುವ ಇಂದ್ರನು ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा अराः रथचक्रं रक्षन्ति तथा सर्वेषां राजा इन्द्रः अस्मान्‌ रक्षन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के प्रथममण्डल में विद्यमान इन्द्रसूक्त में पन्द्रह मन्त्र हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಪ್ರಥಮಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य प्रथममण्डले विद्यमाने इन्द्रसूक्ते पञ्चदश मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रथम मन्त्र में इन्द्र के पराक्रम युक्त कार्य के विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮ ಉಳ್ಳ ಕಾರ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रथममन्त्रे इन्द्रस्य पराक्रमयुक्तकार्याणि उक्तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे मेघ को मारना, वर्षा करना इत्यादि।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಮೋಡಗಳ ಕೊಲ್ಲುವುದು, ಮಳೆ ಸುರಿಯುವುದು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "यथा मेघहननं, वर्षणम्‌ इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीय मन्त्र में विश्वकर्मा गर्जना युक्त वज्र का निर्माण किया।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವಜ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "ततः द्वितीये मन्त्रे विश्वकर्मा गर्जन्तं वज्रं निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मेघ से भिन्न जल समुद्र की ओर गया।", "Kannada": "ಆ ಮೇಘದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಜಲವು ಸಮುದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಯಿತು.", "Sanskrit": "तेन मेघे भिन्ने जलानि समुद्रम्‌ अगच्छन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय मन्त्र में इन्द्र का सोमपान विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ಮೂರನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸೋಮಪಾನ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः तृतीये मन्त्रे उक्तम्‌ इन्द्रस्य सोमपानविषये।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थ मन्त्र में इन्द्र से उत्पन्न किया हुआ इस विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः चतुर्थे मन्त्रे इन्द्रेण किमुत्पादितमित्येतत्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र ने कपटी असुरों को मारा, सूर्य उषःकाल और आकाश को उत्पन्न किया।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನು ಕಪಟ ಅಸುರರನ್ನು ಕೊಂದು, ಸೂರ್ಯ ಉಷಾಕಾಲ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "इन्द्रः कपटासुराणां हननानन्तरं सूर्यम्‌ उषःकालम्‌ आकाशं च उत्पादितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चम मन्त्र में कहा की इन्द्र ने बड़े वज्र से वृत्र को मारा।", "Kannada": "ಪಂಚಮ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಇಂದ್ರನು ವಜ್ರದಿಂದ ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "ततः पञ्चमे मन्त्रे उक्तं यत्‌ इन्द्रः महता वज्रेण वृत्रं हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठ मन्त्र में कहा की मिथ्याभिमानी वृत्र ने यद्यपि इन्द्र को युद्ध के लिए आवाहन किया, फिर भी स्वयं ही इन्द्र से मारा गया है।", "Kannada": "ಆರನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಮಾನಿ ವೃತ್ರನು ಏನಾದರು ಇಂದ್ರನು ಯುದ್ಧನು ಆವಾಹನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು , ಆದರು ತಾನೇ ಇಂದ್ರನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟನು.", "Sanskrit": "षष्ठे मन्त्रे उक्तं यत्‌ मिथ्याभिमानी वृत्रः यद्यपि इन्द्रं युद्धाय आहूतवान्‌ तथापि स्वयमेव इन्द्रेण हतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तम मन्त्र में वृत्र का युद्ध के बाद क्या क्या हुआ यह दिखाया गया।", "Kannada": "ಏಳನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ರನ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಏನೇನು ಆಯಿತು ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "सप्तमे मन्त्रे वृत्रस्य युद्धात्‌ परं किं सञ्जातमिति दर्शितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर हाथ रहित और पैर से रहित वृत्र को इन्द्र ने मारा।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕೈ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೆ  ವೃತ್ರನನ್ನು ಇಂದ್ರನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "तत्र हस्तरहितं पादरहितं वृत्रम्‌ इन्द्रः प्रहृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वृत्र भूमि पर गिरा।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವೃತ್ರನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "किञ्च वृत्रः भूमौ पतितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अष्टम मन्त्र में कहा गया की इन्द्र ने युद्ध के बाद क्या कार्य किया।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರ ಎಂಟನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಇಂದ್ರನು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ  ಯಾವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "एवम्‌ अष्टमे मन्त्रे उक्तं यत्‌ इन्द्रः युद्धात्‌ अनन्तरं किं कार्यं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नौवें मन्त्र में वृत्र की माता कैसे मृत्यु को प्राप्त हुई इस विषय में कहा गया।", "Kannada": "ಒಂಭತ್ತೆನಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ರನ ತಾಯಿ ಹೇಗೆ ಮೃತ್ಯು ಪ್ರಾಪ್ತ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः नवमे मन्त्रे वृत्रस्य जनन्याः कथं मरणं जातमिति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दसवें मन्त्र में युद्ध के बाद वृत्र का क्या हुआ इस विषय में कहा गया।", "Kannada": "ಹತ್ತನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ವೃತ್ರನಿಗೆ ಏನಾಯಿತು ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दशमे मन्त्रे उक्तं युद्धात्‌ अनन्तरं वृत्रस्य किं जातमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकादश मन्त्र में इन्द्र ने वृत्र द्वारा अवरुद्ध किये जल को कैसे प्रकाशित किया इस विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ಹನ್ನೊಂದನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನಿಂದ ಅವರುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಜಲವನ್ನು  ಹೇಗೆ  ಮಾಡಿದ್ದರು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "एकादशे मन्त्रे उक्तम्‌ इन्द्रः वृत्रेण आबद्धं जलं कथं प्रकाशितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वादश मन्त्र में कहा की इन्द्र ने गाय, सोम, प्रवहित नदी को मुक्त किया।", "Kannada": "ಹನ್ನೆರಡನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಇಂದ್ರನು  ಗೋವು, ಸೋಮ, ಪ್ರವಹಿತ ನದಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "द्वादशे मन्त्रे उक्तं कथम्‌ इन्द्रः गाः, सोमं, प्रवहिताः नदीः विमुक्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रयोदश मन्त्र में इन्द्र वृत्र के युद्धविषय में कहा गया।", "Kannada": "ಹದಿಮೂರನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ವೃತ್ರನ ಯುದ್ಧವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रयोदशे मन्त्रे इन्द्रवृत्रयोः युद्धविषये उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ इन्द्र ने वृत्र पर कैसे विजय प्राप्त की यह भी बताया।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯವನ್ನು ಪಡೆದರು ಇದನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಳಿದರು.", "Sanskrit": "तत्र कथम्‌ इन्द्रः वृत्रं जीतवान्‌ इत्यपि उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्दश मन्त्र में इन्द्र के भयविषय में कहा।", "Kannada": "ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ  ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಭಯವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्दशे मन्त्रे इन्द्रस्य भयविषये उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु यह किसी अनुयायी का मत है।", "Kannada": "ಆದರು ಇದು ಯಾವುದೋ ಅನುಯಾಯಿಯ ಮತವಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु इदम्‌ अहेः कस्यचित्‌ अनुयायिनः मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चदश मन्त्र में इन्द्र का स्वामी भाव को प्रकट किया।", "Kannada": "ಹದಿನೈದನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಸ್ವಾಮಿ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "पञ्चदशे मन्त्रे इन्द्रस्य स्वामित्वं प्रकटितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और प्राणियों के लिए उसके कर्तव्य भी प्रकाशित किये।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च प्राणिनां कृते तस्य कर्तव्यमपि प्रकाशितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार सम्पूर्ण इन्द्रसूक्त में इन्द्र का पराक्रम, इन्द्र वृत्र का युद्ध, और इन्द्र की महानता का वर्णन 'किया।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಇಂದ್ರ ವೃತ್ರನ ಯುದ್ದ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं सम्पूर्ण इन्द्रसूक्ते इन्द्रस्य वीर्याणि, इन्द्रवृत्रयोः युद्धम्‌, इन्द्रस्य माहात्म्यं च वर्णितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. इन्द्र का पराक्रम युक्त कार्यो का वर्णन करो।", "Kannada": "೨. ಇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "२. इन्द्रस्य पराक्रमयुक्तकार्याणि वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. अपादहस्तो अपृतन्यदित्यादिमन्त्र को पूर्ण करके सायणभाष्य के अनुसार व्याख्या करो।", "Kannada": "೩. ಅಪಾದಹಸ್ತೋ ಅಪೃತನ್ಯದಿತ್ಯಾದಿಮಂತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "3. अपादहस्तो अपृतन्यदित्यादिमन्त्रं पूरयित्वा सायणभाष्यानुसारि व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. इन्द्रस्य स्वामित्वम्‌ इन्द्रो यतोवसितस्य... इत्यादि मन्त्र के अनुसार से व्याख्या करो।", "Kannada": "೪. ಇಂದ್ರಸ್ಯ ಸ್ವಾಮಿತ್ವಮ್ ಇಂದ್ರೋ ಯತೋವಸಿತಸ್ಯ...... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರದ ಅನುಸಾರದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "4. इन्द्रस्य स्वामित्वम्‌ इन्द्रो यतोवसितस्य... इत्यादिमन्त्रानुसारेण व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. कथं वृत्रं वृत्रमातरं च इन्द्रः हतवान्‌ इसकी मन्त्र के अनुसार से व्याख्या करो।", "Kannada": "೫. ಕಥಂ ವೃತ್ರಂ ವೃತ್ರಮಾತರಂ ಚ ಇಂದ್ರಃ ಹತವಾನ್ ಈ ಮಂತ್ರದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "5. कथं वृत्रं वृत्रमातरं च इन्द्रः हतवान्‌ इति मन्त्रानुसारेण व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर 1. हिरण्यस्तूप ऋषि, त्रिष्टुप्‌ छन्द, और इन्द्र देवता है।", "Kannada": "ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ - ೧. ಹಿರಣ್ಯಸ್ತೂಪ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि-१ हिरण्यस्तूपः ऋषिः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः, इन्द्रश्च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. मेघ को मारा।", "Kannada": "೨. ಮೇಘವನ್ನು ಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "2. मेघं हतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्वतो की संबन्धि प्रवहणशीला नदियों को दो तटो द्वारा प्रवाहित किया।", "Kannada": "ಪರ್ವತಗಳ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರವಹಣಶೀಲ ನದಿಗಳಿಗೆ ಎರಡು ತಟಗಳಿಂದ  ಪ್ರವಾಹವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "पर्वतानां संबन्धिनीः प्रवहणशीलाः नदीः कूलद्वयकर्षणेन प्रवाहितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गर्जना करना।", "Kannada": "ಗರ್ಜನೆ ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "शब्दायमानाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बैल के समान आचरण करना।", "Kannada": "ಎತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वृष इव आचरन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्छी प्रकार से नाश किया।", "Kannada": "ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "प्रकर्षेण नाशितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विपूर्वक व्रश्च्‌ धातु से क्तप्रत्यय करने परविवृक्ण यह रुप है।", "Kannada": "ವಿಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ರಶ್ಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪರವಿವೃಕ್ಣ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विपूर्वकात्‌ व्रश्च् धातो क्तप्रत्यये विवृक्ण इति रुपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका प्रथमा बहुवचन में वैदिक रूप विवृक्णा है।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪ ವಿವೃಕ್ಣಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य प्रथमाबहुवचने वैदिकरूपम्‌ विवृक्णा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष रूप से छिन्न।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಛಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विशेषतः छिन्नानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी अति पीडित सेना प्रजा को।", "Kannada": "ತಮ್ಮ ಅತಿ ಪೀಡಿತ ಸೇನಾ ಪ್ರಜೆಯಿಂದ.", "Sanskrit": "रुजन्ति कुलानि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बन्धे हुए बैल के समान निर्बल पुरुष।", "Kannada": "ಬಂಧಿಸಿರುವ ಎತ್ತಿನ ಹಾಗೆ ನಿರ್ಬಲ ಪುರುಷ.", "Sanskrit": "छिन्नमुष्कः पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हाथ पैर से रहित।", "Kannada": "ಕೈ ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದ.", "Sanskrit": "अपात्‌ अहस्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पादेषु इस अर्थ में पाद शब्द को पद आदेश होने पर पत्सु यह हुआ इसके होने पर सप्तमी अर्थ में तसिल्प्रत्यय करने पर विभक्तिलोप अभाव में पत्सुतः यह रूप हुआ।", "Kannada": "ಪಾದೇಷು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾದ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಪದ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಪತ್ಸು ಇದಾಗುತ್ತದೆ  ಇದಾದಾಗ ಸಪ್ತಮೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಸಿಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ವಿಭಕ್ತಿಲೋಪದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಪತ್ಸುತಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पादेषु इत्यस्मिन्नर्थे पादशब्दस्य पदादेशे पत्सु इति जाते सप्तम्यर्थे तसिल्प्रत्यये विभक्तिलोपाभावे पत्सुतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पत्सुतः शेते इस अर्थ में क्विप करने पर पत्सुतःशीः यह रूप है।", "Kannada": "ಪತ್ಸುತಃ ಶೇತೆ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಕ್ವಿಪಿ ಪತ್ಸುತಃ ಶೀಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पत्सुतः शेते इत्यर्थे क्विपि पत्सुतःशीः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल को नीचे गिरा देती है।", "Kannada": "ನೀರನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "न्यग्भावं प्राप्ताः हताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "षूञ्‌ प्राणिगर्भविमोचने धातु है।", "Kannada": "ಷೂಜ್ಞ್ ಪ್ರಾಣಿಗರ್ಭವಿಮೋಚನೆ ಧಾತುವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षूञ्‌ प्राणिगर्भविमोचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "महिम्ना लौकिक रूप है।", "Kannada": "ಮಹಿಮ್ನಾ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महिम्ना ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुफा में ले जाकर के गुफा का द्वार बन्द कर दिया।", "Kannada": "ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ದ್ವಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದರು.", "Sanskrit": "बिले स्थापयित्वा बिलद्वारमाच्छाद्य निरुद्धवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. हन्‌-धातु से क्वसु प्रत्यय करने पर जघन्वस्‌ इसका षष्ठी एकवचन में।", "Kannada": "೪. ಹನ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಜಘನ್ವಸ್ ಇದರ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "4. हन्‌-धातोः क्वसुप्रत्यये जघन्वस्‌ इति जाते ततः षष्ठ्येकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. नित्त्व होने से।", "Kannada": "೫. ನಿತ್ವ ಆಗುವುದರಿಂದ.", "Sanskrit": "5. नित्त्वाद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. मारना।", "Kannada": "೭. ಕೊಲ್ಲುವುದು.", "Sanskrit": "7. हन्तारम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. तृ-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "೯. ತೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तृ-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोलहवां पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "ಹದಿನಾರನೇ ಪಾಠ ಮುಗಿದಿದೆ.", "Sanskrit": "इति षोडशः पाठः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषियों ने तप तथा दिव्य चक्षुओं से जो ज्ञान प्राप्त किया और जो शब्द राशि का संग्रह किया, वह वेद है।", "Kannada": "ಋಷಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಯಾವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಯಾವ ಶಬ್ದ ರಾಶಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೋ, ಅದೇ ವೇದವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "ऋषिभिः तपसा दिव्यचक्षुर्भ्यां यद्‌ ज्ञानं लब्धं यः शब्दराशिः अधिगतः, स वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों के वैकल्य के कारण इन्द्रियजन्य ज्ञान में भ्रम, प्रमाद आदि उत्पन्न होते हैं परन्तु इन्द्रियातीत ज्ञान किसी दूषित इन्द्रिय से नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವೈಕಲ್ಯದ ಕಾರಣ ಇಂದ್ರಿಯ ಜನ್ಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆ, ಪ್ರಮಾದ ಆದಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಜ್ಞಾನ ಯಾವುದಾದರು ದೂಷಣೆ ಮಾಡಿದ ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणां वैकल्यवशात्‌ इन्द्रियजन्यज्ञाने भ्रमप्रमादादिकं सम्भवति परन्तु इन्द्रियातीतं ज्ञानं न केनापि दुष्टेन इन्द्रियेण भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: वह ज्ञान भ्रमप्रमाद आदिदोष वर्जित ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಜ್ಞಾನ ಭ್ರಮಪ್ರಮಾದ ಆದಿದೋಷ ವರ್ಜಿತವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तद्‌ ज्ञानं भ्रमप्रमादादिदोषवर्जितमेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वैदिक ज्ञान आज भी भ्रम रहित है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಇವತ್ತಿಗೂ ಭ್ರಮೆಯಿಂದಲೇ  ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव वैदिकज्ञानम्‌ अद्यापि भ्रमरहितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही आश्चर्य है कि कैसे उन ऋषियों ने प्राचीन काल में यह ज्ञान प्राप्त किया।", "Kannada": "ಇದೇ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ಆ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು ಎಂದು.", "Sanskrit": "इदमेव आश्चर्यं यत्‌ कथं ते ऋषयः पुरा इदं ज्ञानं लब्धवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये चार भेदों में भिन्न वेद ऋग्वेद यजुर्वेद सामवेद और अथर्ववेद हैं।", "Kannada": "ಈ ನಾಲ್ಕು ಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾದ ವೇದಗಳಿವೆ. ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ.", "Sanskrit": "चतुर्षु भेदेषु भिन्नो वेदः ऋग्वेदः यजुर्वेदः सामवेदः अथर्ववेदश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे ऋग्वेद में देवता स्तुति है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದೇವತಾ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु ऋग्वेदे देवतास्तुतिः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी का अंशभूत यह हिरण्यगर्भ सूक्त यहाँ वर्णित है।", "Kannada": "ಅದರ ಅಂಶಭೂತವೂ ಈ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव अंशभूतमिदं हिरण्यगर्भसूक्तम्‌ अत्र उपादीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ सूक्त (ऋ.वे. म-१०.१२१) इस पाठ में पढेंगे।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತ (ಋ.ವೇ.ಮಂ - ೧೦.೧೨೧) ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भसूक्तम्‌ (ऋ.वे. म-१०.१२१) अस्मिन्‌ पाठे पठिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेदीय देवता स्वरूप के अध्ययनकाल में स्पष्ट ही हो जाता है कि ऋग्वेद में एक ही परमसत्ता की स्तुति विविध नामों से की गई है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದೀಯ ದೇವತಾ ಸ್ವರೂಪದ ಅಧ್ಯಯನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदीयदेवतास्वरूपाणाम्‌ अध्ययनकाले स्पष्टमेव ज्ञायते यत्‌ ऋग्वेदे एकस्याः एव परमसत्तायाः स्तुतिः विविधनाम्ना अक्रियत।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह किस लिए होता है?", "Kannada": "ಇದು ಏಕೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "एतत्‌ किमर्थं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रश्‍न उठने पर कह सकते हैं कि सभी देवों के गुणसाम्य से।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಬಂದಾಗ ಹೇಳಬಹುದು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳ ಗುಣಸಾಮ್ಯದಿಂದ.", "Sanskrit": "इति चेत्‌ वक्तुं शक्यते यत्‌ सर्वेषां देवानां गुणसाम्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ का स्वरूप भी इस तत्त्व का अपवाद भूत नहीं है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ಸ್ವರೂಪವು ಕೂಡ ಈ ತತ್ವದ ಅಪವಾದ ಭೂತವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भस्य स्वरूपमपि अस्य तत्त्वस्य अपवादभूतं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत युग पूर्व सम्पूर्ण सृष्टि एक महान जल समूह से व्याप्त थी।", "Kannada": "ಬಹಳವಾದ ಯುಗ ಪೂರ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಒಂದು ಜಲ ಸಮೂಹದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವು ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "बहुयुगेभ्यः पूर्वं सम्पूर्णा सृष्टिः एकेन महता जलसमूहेन व्याप्ता आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे देवता स्वरूप तथा बीजभूत हिरण्यगर्भ नूतन सृष्टि के लिए आविर्भूत हुए।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದೇವತೆ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಬೀಜಭೂತ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ನೂತನ ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಆವಿರ್ಭೂತರಾದರು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ देवतास्वरूपः तथा बीजभूतः हिरण्यगर्भः नूतनसृष्ट्यर्थं आविर्बभूव।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ ही प्रजापति नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹೆಅಸರಿನಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भ एव प्रजापतिः इति नाम्ना विख्यातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषि अपने उपास्य देव को सदैव पूजते थे।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉಪಾಸ್ಯ  ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸದಾ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "वैदिकाः ऋषयः स्वस्य उपास्यदेवं सदैव अपूजयन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे सर्वकार्य सिद्धि के लिए अपने उपास्यदेव को बुलाते हैं।", "Kannada": "ವೇ ಸರ್ವಕಾರ್ಯ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ  ಉಪಾಸ್ಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "ते सर्वकार्यसिद्ध्यर्थ स्वोपास्यदेवम्‌ आह्वयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे प्रजापति को बुलाते हुए कहते हैं हे सत्यधर्मन्‌ प्रजापति, तूने पृथिवी तथा द्युलोक को उत्पन्न किया, आनन्दकारी चन्द्रमा और समस्त जल समूह को उत्पन्न किया, अतः हमें पीडा मत दे।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಸತ್ಯಧರ್ಮನ್ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ನೀನು ಪೃಥ್ವಿ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದೆ, ಆನಂದಕಾರಿ ಚಂದ್ರಮಾ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಜಲ ಸಮೂಹವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಡ.", "Sanskrit": "ते प्रजापतिम्‌ आह्वयन्तः वदन्ति हे सत्यधर्मन्‌ प्रजापते, त्वं पृथिवीं तथा द्युलोकं च उत्पादितवान्‌, आनन्दकारिणं चन्द्रमसं समस्तजलसमूहं च उत्पादितवान्‌, अतः अस्मान्‌ मा पीडय।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे प्रजापति, अन्य किसी ने इस समग्र उत्पन्न पदार्थ को व्याप्त नहीं किया।", "Kannada": "ಹೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಬೇರೆ ಯಾರು ಈ ಸಮಗ್ರ ಉತ್ಪನ್ನ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ವ್ಯಾಪ್ತ ಮಾಡಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "हे प्रजापते, अन्यः कश्चित्‌ एनं समग्रम्‌ उत्पन्नं पदार्थं न व्याप्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम जिस इच्छा को आधार मानकर हवि देते हैं वह इच्छा पूर्ण हो।", "Kannada": "ನಾವು ಯಾವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಆ ಇಚ್ಛೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वयं याम्‌ इच्छाम्‌ आधारीकृत्य हविः ददामः सा इच्छा पूरिता भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार प्रजापति तथा हिरण्यगर्भ की पूजनीयता थी।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಪೂಜನೀಯವಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "एवमेव आसीत्‌ प्रजापतेः तथा हिरण्यगर्भस्य पूजनीयता।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्विषयक ही यह सूक्त है।", "Kannada": "ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಸೂಕ್ತವಿದೆ.", "Sanskrit": "तद्विषयकम्‌ एव एतत्‌ सूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त का हिरण्यगर्भ प्राजापति ऋषि, त्रिष्टुप्‌ छन्द, प्रजापति देवता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य हिरण्यगर्भः प्राजापत्य ऋषिः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः,प्रजापतिर्देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेदीय यह सूक्त दशम मण्डल के अन्तर्गत आता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದೀಯ ಈ ಸೂಕ್ತದ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदीयम्‌ इदं सूक्तं दशममण्डले अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसमें दस ऋचाएं हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಋಚಾಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ दश ऋचः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: ये दरशर्च सूक्त है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ದಶರ್ಚ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः दशर्चमिदं सूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ के अध्ययन से आप सक्षम होंगे : वेदों में विद्यमान दार्शनिक सूक्त का परिचय प्राप्त करने में; हिरण्यगर्भ सूक्त के मूल मन्त्र सस्वर जानने में; हिरण्यगर्भ सूक्त का पदपाठ जानने में; हिरण्यगर्भ सूक्त के मन्त्रों का अन्वय करने में; सायणाचार्य के मतानुसार हिरण्यगर्भ सूक्त की व्याख्या पढ्ने में; ऋजुता से हिरण्यगर्भ सूक्त के अर्थ का अधिगम करने में; हिरण्यगर्भ सूक्त के कुछ शब्दों का व्याकरण ज्ञान होगा।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸೂಕ್ತದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ , ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ವರದ ಜೊತೆಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದ ಪದಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದ ಮಂತ್ರಗಳ ಅನ್ವಯವನ್ನು  ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಮತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಓದುವುದರಲ್ಲಿ, ಋಜುತಾದಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದ ಅರ್ಥದ ಅಧಿಗಮವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದ ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯಾಕರಣವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भसूक्तस्य पदपाठं जानीयात्‌। हिरण्यगर्भसूक्तस्य मन्त्राणाम्‌ अन्वयं कर्तुम्‌ समर्थो भविष्यति। सायणाचार्यमतानुसारेण हिरण्यगर्भसूक्तस्य व्याख्यां पठिष्यति। ऋजुतया हिरण्यगर्भसूक्तस्य अर्थम्‌ अधिगमिष्यति। हिरण्यगर्भसूक्तस्य केषाञ्चित्‌ शब्दानाम्‌ व्याकरणं ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "17.1 मूल पाठ ( हिरण्यगर्भसूक्त समग्र)", "Kannada": "೧೭.೧ - ಮೂಲ ಪಾಠ (ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತ ಸಮಗ್ರ).", "Sanskrit": "१७.१ इदानीं मूलपाठं पठाम (हिरण्यगर्भसूक्तम्‌ समग्रम्‌।)"}}
{"translation": {"Hindi": "यश्चिदापो महिना पर्यप॑श्यहक्षं दर्धांना जनय॑न्तीर्यज्ञम्‌।", "Kannada": "ಯಶ್ಚಿದಾಪೋ ಮಹಿನಾ ಪರ್ಯಪಶ್ಯಹಕ್ಷಂ ದಧಾನಾ ಜನಯಂತೀರ್ಯಜ್ಞಮ್ ।", "Sanskrit": "यश्चिदापो महिना पर्यपश्यद्दक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हिरण्यगर्भ हिरण्मय अण्डे का गर्भ भूत प्रजापतिर्हिरण्यगर्भ है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಹಿರಣ್ಮಯ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಗರ್ಭ ಭೂತ ಪ್ರಜಾಪತಿಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हिरण्यगर्भः हिरण्मयस्याण्डस्य गर्भभूतः प्रजापतिर्हिरण्यगर्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा तैत्तिरीयक- * प्रजापतिर्वे हिरण्यग.... भः प्रजापतेरनुरूपत्वाय' (तै. सं. ५. ५ .१. २)।", "Kannada": "ತಥಾ ಹಿ ತೈತ್ತಿರೀಯಕ  ಕ್ಷ್                                                                                                                                                                                                                                                          ಮತ್ತು ತೈತ್ತಿರೀಯಕ -  *ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೆ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರನುರೂಪತ್ವಾಯ* (ತೈ.ಸಂ.೫.೫.೧.೨).", "Sanskrit": "तथा च तैत्तिरीयकं- 'प्रजापतिर्वै हिरण्यगर्भः प्रजापतेरनुरूपत्वाय' (तै. सं. ५. ५ .१. २) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा हिरण्मय अण्डा गर्भवति के उदर में हैं अतः यह सूत्रात्मा हिरण्यगर्भ कहा जाता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಹಿರಣ್ಮಯ ಮೊಟ್ಟೆಯು ಗರ್ಭವತಿಯ ಉದರದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸೂತ್ರಾತ್ಮವಾದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा हिरण्मयोऽण्डो गर्भवद्यस्योदरे वर्तते सोऽसौ सूत्रात्मा हिरण्यगर्भ इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले केवल परमात्मा वा हिरण्यगर्भ थे।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಕೇವಲ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "पतिरासीदेव अपि तर्हि सः हिरण्यगर्भः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पन्न होने पर वे सारे प्राणियों के अधीश्वर थे।", "Kannada": "ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "स च जातः जातमात्र एव एकः अद्वितीयः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने ही इस पृथिवी और आकाश को अपने अपने स्थानों में स्थापित किया।", "Kannada": "ಅವರು ಈ ಪೃಥಿವಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "अन्तरिक्षं दिवं भूमिं च दाधार धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन “क नाम वाले प्रजापति देवता की हम हवी के द्वारा पूजा करेंगे अथवा हम हव्य द्वारा किन देवता की पूजा करें।", "Kannada": "ಆ \"ಕ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳ್ಳವರು ಪ್ರಜಾಪತಿ ದೇವನನ್ನು ನಾವು ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಅಥವಾ ನಾವು ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಹವ್ಯದಿಂದ ಯಾವ ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "कं प्रजापतिं देवाय देवं दानादिगुणयुक्तं हविषा वयमृत्विजः परिचरेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - प्रजापति प्रथम उत्पन्न देव हैं।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- प्रजापतिः प्रथमः उत्पन्नः देवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पन्न होते ही जगत के स्वामी हो गये।", "Kannada": "ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಲೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಾದರು.", "Sanskrit": "उत्पन्नात्‌ परमेव जगतः स्वामी अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्होंने द्युलोक और विस्तीर्ण पृथिवी को धारण किया।", "Kannada": "ಅವರು ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "स द्युलोकं विस्तीर्णपृथिवीं च धृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको छोड़कर किसको हवि के द्वारा पूजे अथवा प्रजापति को हवि द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾರಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "समवर्तत - सम्पूर्वक वृद्‌-धातू से लड्‌ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में समवर्तत रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸಮವರ್ತತ - ಸಂ ಪೂರ್ವಕ ವೃದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸಮವರ್ತತ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणम्‌ - समवर्तत- सम्पूर्वकात्‌ वृद्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने समवर्तत इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दाधार - धा-धातु से लट्लकार प्रथमपुरुष एकवचन में दाधार रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ದಾಧಾರ - ಧಾ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ದಾಧಾರ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दाधार- धा-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने दाधार इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधेम - पूजार्थक विध्‌-धातू से विधिलिङ्‌ लकार उत्तमपुरुष बहुवचन में विधेम रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ವಿಧೇಮ - ಪೂಜಾರ್ಥಕ ವಿಧ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಲಕಾರ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಧೇಮ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विधेम- पूजार्थकात्‌ विध्‌-धातोः विधिलिङि उत्तमपुरुषबहुवचने विधेम इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो प्रजापति आत्मदा अर्थात आत्मा का प्रदाता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಆತ್ಮದ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- यः प्रजापतिः आत्मदाः आत्मनां दाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी आत्मा उस परमात्मा से उत्पन्न होती हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಆತ್ಮಗಳು ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मानो हि सर्वे तस्मात्‌ परमात्मन उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अग्नि के सानिध्य से द्विस्फुलिङग उत्पन्न होते हैं वैसे ही जो आत्मा का शोधयिता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸಾನಿಧ್ಯದಿಂದ ದ್ವಿಸ್ಫುಲಿಂಗ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವ ಆತ್ಮದ ಶೋಧನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथाग्नेः सकाशाद्विस्फुलिङ्गा जायन्ते तद्वत्‌। यद्वा आत्मनां शोधयिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "'दैप्‌ शोधने ' धातु से `आतो मनिन्‌...' से विच्‌ प्रत्यय।", "Kannada": "'ದೈಪ್ ಶೋಧನೆ' ಧಾತುವಿನಿಂದ 'ಆತೋ ಮನಿನ್' ಇದರಿಂದ ವಿಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ.", "Sanskrit": "'दैप्‌ शोधने'। 'आतो मनिन्‌...' इति विच्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बलदा बल का दाता अथवा शोधयिता।", "Kannada": "ಬಲದಾ ಬಲವನ್ನು ಕೊಡುವವರು ಅಥವಾ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವರು.", "Sanskrit": "बलदाः बलस्य च दाता शोधयिता वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिसके प्रकृष्ट शासन आज्ञा का विश्व के सभी प्राणि उपासना प्रार्थना अथवा सेवन करते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದರ ಪ್ರಕೃಷ್ಟ ಶಾಸನ ಆಜ್ಞೆಯ ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉಪಾಸನೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಥವಾ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यस्य च प्रशिषं प्रकृष्टं शासनमाज्ञां विश्वे सर्वे प्राणिनः उपासन्ते प्रार्थयन्ते सेवन्ते वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा देव भी जिसके प्रशासन की उपासना करते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಯಾರ ಪ್ರಶಾಸನೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तथा देवाः अपि यस्य प्रशासनमुपासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनकी छाया अमृत रूपिणी है और जिनके वश में मृत्यु है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಛಾಯೆ ಅಮೃತ ರೂಪಿಣಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದರ ವಶದಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मृत्युः यमश्च प्राणापहारी छायेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन “क नामवाले प्रजापति देवता की हम हवी के ह्वारा पूजा करेंगे अथवा हम हव्य द्वारा किन देवता की पूजा करें।", "Kannada": "ಆ \"ಕ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದೇವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಾವು ಹವ್ಯದಿಂದ ಯಾವ ದೇವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तस्मै कस्मै देवाय इत्यादि अधः प्रपश्चितम्‌। हविषा पुरोडाशात्मनेति तु विशेषः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "कस्मै के अनैक अर्थ किये हैं व्याख्याकारों ने।", "Kannada": "ಕಸ್ಮೈ ಇದರ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು.", "Sanskrit": "कस्मै इत्यस्य नैके अर्थाः व्याखाकारैः कृताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणाचार्यके मतमें अर्थ- १. यहाँ किं शब्द अनिर्ज्ञात स्वरूप है।", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರ ಮತದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವು ೧. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳು ಅನಿಜ್ಞಾತ ಸ್ವರೂಪವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायणाचार्यः - तस्य मतेन अर्थाः - १) अत्र किंशब्दोऽनिर्ज्ञातस्वरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसका अर्थ-प्रजापति है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಆರ್ಥ - ಪ್ರಜಾಪತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तदर्थः - प्रजापतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "२. प्रजापति सृष्टी के लिए कामयमान है।", "Kannada": "೨. ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಸೃಷ್ಠಿಗಾಗಿ ಕಾಮಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२) प्रजापतिः सृष्ट्यर्थं कामयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रजापति को आख्या क है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಆಖ್ಯಾ ಕ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः प्रजापतेः आख्या कः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "३. किम्‌ का अर्थ सुख होता है।", "Kannada": "೩. ಕಿಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥ ಸುಖ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३. किम्‌ इत्यस्यार्थः सुखम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: उसे क कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः क इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "४. ऐतरेय ब्राह्मण में आख्यान है।", "Kannada": "೪. ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಆಖ್ಯಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "४) ऐतरेयब्राह्मणे आख्यानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ इन्द्र ने वृत्र को मारने के लिए प्रजापति से शक्ति माँगी।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವೃತ್ರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.", "Sanskrit": "तत्र इन्द्रः वृत्रम्‌ हन्तुम्‌ प्रजापतिम्‌ शक्तिम्‌ अयाचत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इन्द्र के द्वारा प्रजापति पूछे गये।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯವರಿಂದ ಕೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ इन्द्रेण पृष्टः प्रजापतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब प्रजापति ने कहा -मेरा महत्त्व तुझे देकर में कः कैसे होऊंगा।", "Kannada": "ಆಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಹೇಳಿದರು - ನನ್ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಿನಗೆ ನೀಡಿ ನಾನು ಯಾರು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तदा प्रजापतिः आह - मदीयं महत्त्वं तुभ्यं प्रदाय अहं कः कीदृशः स्याम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब इन्द्र ने प्रत्युत्तर दिया की यदि यह कहते हो कि मैं कः होऊ।", "Kannada": "ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು ಏನಾದರು ನೀನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು  ನಾನು ಯಾರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तदा स इन्द्रः प्रत्यूचे यदि इदं ब्रवीषि यद्‌ अहं कः स्यामिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो वैसा ही हो।", "Kannada": "ಆಗ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तर्हि तदेव त्वं भव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः क प्रजापति की आख्या है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಆಖ್ಯಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः कारणात्‌ क इति प्रजापतिः आख्याते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब क नाम होता है तो उसकी सर्वनाम संज्ञा नहीं होती है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಕ ಹೆಸರು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅದರ ಸರ್ವನಾಮ ಸಂಜ್ಞಾ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदा क इति नाम भवति तदा तस्य सर्वनाम इति संज्ञा न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वनाम संज्ञा के अभाव में कस्मै ऐसा कस्मैयुक्त रूप नहीं होता है।", "Kannada": "ಸರ್ವನಾಮ ಸಂಜ್ಞಾದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಕಸ್ಮೈ ಹೀಗೆ ಕಸ್ಮೈ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ರೂಪವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सर्वनामसंज्ञाभावे कस्मै इति स्मैयुक्तं रूपं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु यदि किम्‌ सर्वनाम का ही रूप है कः तो यह किं शब्द है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಏನಾದರು ಕಿಮ್ ಸರ್ವನಾಮ ಕಾ ಇದೇ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ ಕಃ ಇದು ಕಿಂ ಶಬ್ದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु यदि किम्‌ इति सर्वनाम्नः एव रूपम्‌ कः इति तर्हि असौ किंशब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब सर्वनामत्व से स्मै भाव सिद्ध होता हे।", "Kannada": "ಆಗ ಸರ್ವನಾಮತ್ವದಿಂದ ಸ್ಮೈ ಭಾವವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा सर्वनामत्वात्‌ स्मैभावः सिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब क यौगिक होता है तब स्मै योग व्यत्यय को द्वारा द्रष्टव्य है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಕ ಯೌಗಿಕ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಆಗ ಸ್ಮೈ ಯೋಗ ವ್ಯತ್ಯಯವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "यदा तु क इति यौगिकः तदा स्मैयोगः व्यत्ययेन इति द्रष्टव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः लौकिक नियम का व्यत्ययः होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಲೌಕಿಕ ನಿಯಮಫದ ವ್ಯತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः लौकिकनियमस्य व्यत्ययः इति भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्ता अपनी क्रिया और कर्म के द्वारा जिसको अभिप्रैत करता है वह सम्प्रदान होता है।", "Kannada": "ಕರ್ತಾ ತನ್ನ ಕ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ಅಭಿಪ್ರೈತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದು ಸಂಪ್ರದಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्ता स्वक्रियायाः कर्मणा यम्‌ अभिप्रैति स सम्प्रदानम्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कौनसी क्रिया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕ್ರಿಯೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "अत्र का क्रिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रिया का ग्रहण करना चाहिए।", "Kannada": "ಕ್ರಿಯೆಯ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "क्रियाग्रहणं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधेम क्रियापद है।", "Kannada": "ವಿಧೇಮ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विधेम इति क्रियापदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जो हिरण्यगर्भ प्राणदाता बलदाता है, जसके आदेश का पालन सब देव करते हैं, जिसकी छाया अमृत है, और जिसकी छाया मृत्यु है, उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಪ್ರಾಣದಾತನು ಬಲದಾತನು ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಇದರ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದರ ಛಾಯವು ಅಮೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಛಾಯಾ ಮೃತ್ಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ, ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यः हिरण्यगर्भः प्राणदाता बलदाता, यस्य आदेशः सर्वैः देवैः पाल्यते, यस्य छाया अमृतं, यस्य छाया मृत्युः, तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मदा - आत्मन्‌-उपपद पूर्वक दा-धातु से विच्प्रत्यय करने पर प्रथमा बहुवचन में आत्मदा रूप बनता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದಾ - ಆತ್ಮನ್ - ಉಪಪದದಿಂದ ದಾ-ಧಾತುವಿಗೆ ವಿಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मदा- आत्मन्‌-उपपदात्‌ दा-धातोः विच्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने आत्मदा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बलदाः - बल उपपद पूर्वक दा-धातु से विच्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में बलदा: रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಬಲದಾಃ - ಬಲ ಉಪಪದಪೂರ್ವಕ ದಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಬಲದಾಃ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बलदाः- बलोपपदात्‌ दा-धातोः विच्प्रत्यये प्रथमैकवचने बलदाः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासते - उपपूर्वक आस्‌-धातू से लट्लकार आत्मनेपद प्रथमपुरुष बहुवचन में उपासते रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಉಪಾಸತೆ - ಉಪ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಆತ್ಮನೇಪದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸತೆ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपासते- उपपूर्वकात्‌ आस्‌-धातोः लटि आत्मनेपदे प्रथमपुरुषबहुवचने उपासते इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो हिरण्यगर्भ प्राण से प्रश्‍वसत है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾರು ಈ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಪ್ರಶ್ವಸತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- य हिरण्यगर्भः प्राणतः प्रश्‍वसतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अन प्राणने' धातु शतुरनुम:...' से विभक्ति को उदात्त।", "Kannada": "'ಅನ ಪ್ರಾಣನೆ' ಧಾತು ಶತುರನುಮಃ ....' ಇದರಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಗೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'अन प्राणने'। आदादिकः। 'शतुरनुमः...' इति विभक्तेरुदात्तत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत जङ्गम के प्राणिजात के महत्माहात्म्य से एक अद्वितीय राजा ईश्वर हिरण्यगर्भ है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಜಂಗಮದ ಪ್ರಾಣಿಜಾತದ ಮಹತ್ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಒಂದು ಅದ್ವಿತೀಯ ರಾಜಾ ಈಶ್ವರನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "माहात्म्येन एक इत्‌ अद्वितीय एव सन्‌ राजा बभूव ईश्वरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस परिदृश्यमान दो पैर युक्त मनुष्य तथा चार पैर युक्त गवाश्वादि का जो प्रजापति है।", "Kannada": "ಈ ಪರಿದೃಶ್ಯಮಾನ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಗವಾಶ್ವಾದಿಗಳಿಗೆ ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य परिदृश्यमानस्य द्विपदः पादद्वययुक्तस्य मनुष्यपादेः चतुष्पदःगवाश्वादेश्च यः प्रजापतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन ““क' नाम वाले प्रजापति देवता की हम हवी के ह्वारा पूजा करेंगे अथवा हम हव्य द्वारा किन देवता की पूजा करें।", "Kannada": "ಆ 'ಕ' ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದೇವನ ನಾವು ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಅಥವಾ ಹವ್ಯದಿಂದ ಯಾವ ದೇವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಾವು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "ईदृशो यः प्रजापतिस्तस्मै कस्मै इत्यादि सुबोधं हविषा हृदयाद्यात्मनेत्ययमत्र विशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जो हिरण्यगर्भ अपनी महिमा से श्वास प्रश्‍वास ग्रहण करने वाले दर्शनेंद्रिय और गतिशील प्राणिजगत का एका की राजा हुआ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಶ್ವಾಸ ಪ್ರಶ್ವಾಸ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ದರ್ಶನೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಗತಿಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಜಗತ್ತಿನ ಒಬ್ಬನೇ ರಾಜನಾದನು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यः हिरण्यगर्भः स्वमहिम्ना श्वासप्रश्वासग्रहणकारिणां अक्षिपक्ष्मचलनकारिणां गतिशीलप्राणिजगतः एकाकी एव राजा अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दो पैर वाले और चार पैर वाले विशिष्ट प्राणियों का ईश्वर है उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ ವಿಶಿಷ್ಠ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡೋಣ.", "Sanskrit": "यश्च पादद्वयविशिष्टस्य पादचतुष्टयविशिष्टस्य च इश्वरः तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणतः - प्रपूर्वका अन्‌-धातु से शतृप्रत्यय के षष्ठी एकवचन में प्राणतः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣತಃ - ಪ್ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣತಃ ರೂಪವು ಸಿದ್ದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणतः- प्रपूर्वकात्‌ अन्‌-धातोः शतृप्रत्यये षष्ठ्येकवचने प्राणतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निमिषतः - निपूर्वकमिष-धातु से शतृ प्रत्यय के षष्ठ्येकवचन में निमिषतः: रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ನಿಮಿಷತಃ - ನಿಪೂರ್ವಕ ಮಿಷ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ನಿಮಿಷತಃ ರೂಪವು ಸಿದ್ದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निमिषतः- निपूर्वकमिष्‌-धातोः शतृप्रत्यये षष्ठ्येकवचने निमिषतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईशे - ईश्‌-धातु से लट्लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में ईशे रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಈಶೆ - ಈಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈಶ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईशे- ईश्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ईशे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಇದು ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक में तो इष्टे रूप बनता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೆ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लौकिके तु इष्टे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "० बभूव - भू धातु से तिप्‌ णल्लिट्‌ (पा०सू० ३.१.१९३) प्रत्यय पूर्व को उदात्तत्व  'ईश ऐश्वर्य\"।", "Kannada": "ಬಭೂವ - ಭೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ತಿಪ್ ಣಲ್ಲಿಟ್ (ಪಾ.ಸೂ.೩.೧.೧೯೩) ಪ್ರತ್ಯಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತತ್ವ 'ಈಶ್ ಐಶ್ವರ್ಯ' .", "Sanskrit": "बभूव - भवतेस्तिपि णलि लिटि (पा०सू० ३.१.१९३) इति प्रत्ययात्पूर्वस्योदात्तत्वम्‌। 'ईश ऐश्वर्य ।"}}
{"translation": {"Hindi": "'लोपस्त आत्मनेपदेषु' से अनुदात्तेत्त्व से ल सार्वधातुक अनुदात्तत्व धातुस्वर।", "Kannada": "'ಲೋಪಸ್ತ ಆತ್ಮನೇಪದೇಷು' ಇದರಿಂದ ಅನುದಾತ್ತೇತ್ವದಿಂದ ಲ ಸಾರ್ವಧಾತುಕ ಅನುದಾತ್ತತ್ವ ಧಾತುಸ್ವರ.", "Sanskrit": "'लोपस्त आत्मनेपदेषु' अनुदात्तेत्त्वाह्लसार्वधातुकानुदात्तत्वे धातुस्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "'सङख्यासुपूर्वस्य' (पा०सू० ५. ४. १४०) से पाद के अन्त का लोप समासान्त होने से।", "Kannada": "'ಸಂಖ್ಯಾಸುಪೂರ್ವಸ್ಯ' (ಪಾ.ಸೂ. ೫.೪.೧೪೦) ಇದರಿಂದ ಪಾದದ ಅಂತದ ಲೋಪ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದರಿಂದ.", "Sanskrit": "'सङ्ख्यासुपूर्वस्य'(पा०सू० ५. ४. १४०) इति पादस्यान्तलोपः समासान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भसंज्ञा में “पाद पत्‌' (पा०सू० ६. ४.१३०) से पद्भाव।", "Kannada": "ಭಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ \"ಪಾದ ಪತ್\" (ಪಾ.ಸೂ. ೬.೪.೧೩೦) ಇದರಿಂದ ಪದ್ಭಾವ.", "Sanskrit": "भसंज्ञायां 'पाद पत्‌' (पा०सू० ६. ४.१३०) इति पद्भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हिम जिसमें है वह हिमवान्‌।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹಿಮ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅವನೇ ಹಿಮವಾನ್.", "Sanskrit": "व्याख्या- हिमानि अस्मिन्‌ सन्तीति हिमवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे बहुवचनान्त में सभी पर्वत लक्षित होते हैं।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬಹುವಚನಾಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪರ್ವತಗಳು ಲಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन बहुवचनान्तेन सर्वे पर्वताः लक्ष्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिनकी महिमा से हिम आच्छादित पर्वत, नदियाँ और सागर उत्पन्न हुए हैं।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವುದರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಹಿಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರ್ವತಗಳು ಇದ್ದವೋ, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಗರಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यस्य महिम्ना हिमवन्तः पर्वताः स्थिताः नद्यः सागराश्च उत्पन्नाः इति कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनकी महिमा से सृष्टि सागर धरित्री कही जाती है और दिशा जिनकी बाहुस्वरूप है उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಠಿ ಸಾಗರ ಧರಿತ್ರೀ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾರ್ಗ ಯಾವುದರ ಬಾಹುಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "यस्य महिम्ना दिशः बाहुस्वरूपाः तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिमवन्तः - हिम शब्द से मतुप्प्रत्यय करने पर प्रथमा बहुवचन में हिमवन्त: रूप बनता है।", "Kannada": "ಹಿಮವಂತಃ - ಹಿಮ ಶಬ್ದದಿಂದ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಹಿಮವಂತಃ ರೂಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "हिमवन्तः- हिमशब्दात्‌ मतुप्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने हिमवन्तः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहुः - ब्रू-धातु से लट्लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में आहु: रूप बनता है।", "Kannada": "ಆಹುಃ - ಬ್ರೂ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಹುಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आहुः- ब्रू-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने आहुः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिस प्रजापति द्वारा द्यौ, अन्तरिक्ष उग्र अर्थात्विशेष दीप्तिमान है और भूमि को जिसने दृढ अर्थात्‌ स्थिर किया।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾ - ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ದ್ಯೌ, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಉಗ್ರ ಅರ್ಥಾತ್ವಿಶೇಷ ದೀಪ್ತಿಮಾನವಾಗಿದೆಯೋ ,ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ಯಾರು ದೃಢ ಅಂದರೆ ಸ್ಥಿರವನ್ನು ಮಾಡಿದರೋ.", "Sanskrit": "व्याख्या- येन प्रजापतिना द्यौः अन्तरिक्षम्‌ उग्रा उद्गूर्ण विशेषागहनरूपं वा। पृथिवी भूमिः च दृळ्हा येन स्थिरीकृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर्ग को जिसने स्तब्ध किया है।", "Kannada": "ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಯಾರು ಸ್ಥಬ್ಧ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "स्वः स्वर्गश्च येन स्तभितं स्तब्धं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि नीचे नहीं है अत: ऊपर ही अवस्थ समझना चाहिए।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಳಗೆ ಇಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಲೆಯೇ ಆ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "यथाधो न पतति तथोपरि अवस्थापितमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर्गलोक और आदित्यलोक जिसने अन्तरिक्ष में ठहराए हैं और जो अन्तरिक्ष में जल का निर्माता है, उसको छोड़कर हम किसको हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯಲೋಕ ಯಾರು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆಯೋ ಮತ್ತು ಯಾವ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಲದ ನಿರ್ಮಾತೃವು ಇದ್ದಾನೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तथा नाकः आदित्यश्च येन अन्तरिक्षे स्तभितः। यः च अन्तरिक्षे रजसः उदकस्य विमानः निर्माता। तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिसने द्युलोक को उग्र किया और पृथिवी को दुढ अर्थात्‌ स्थिर किया।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾರು ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ಉಗ್ರ ಮಾಡಿದರೋ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿಗೆ ದೃಢ ಅಂದರೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- येन द्युलोकः उग्रः कृतः, पृथिवा दृढा कृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वर्गलोक और आदित्यलोक जिससे ठहरे हुए हैं।", "Kannada": "ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯಲೋಕ ಯಾವಿದರಿಂದ ನಿಂತಿದೆಯೋ.", "Sanskrit": "स्वर्गलोकः आदित्यलोकः च येन स्तब्धौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अन्तरिक्ष में जल को बनाकर धारण करने वाला है द्य उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಯಾವ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಲವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ ದ್ಯ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "यः अन्तरिक्षे जलपरिमाणकारी तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृळ्हा - दृह-धातु क्तप्रत्यय और टाप्‌ करने पर दृळ्हा रूप बनता है।", "Kannada": "ದೃಳ್ಹಾ - ದೃಹ್-ಧಾತು ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ದೃಳ್ಹಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दृळ्हा- दृह्-धातोः क्तप्रत्यये टापि च दृळ्हा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तभितम्‌ - स्तम्भ-धातु से क्तप्रत्यय करने पर स्तम्भितम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಸ್ತಭಿತಮ್ - ಸ್ತಮ್ಭ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸ್ತಮ್ಭಿತಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तभितम्‌- स्तम्भ्‌-धातोः क्तप्रत्यये स्तम्भितम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विमानः - विपूर्वक मा-धातु से ल्युट्‌ करने पर विमानः रूप बनता है।", "Kannada": "ವಿಮಾನಃ -  ವಿಪೂರ್ವಕ ಮಾ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಮಾನಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विमानः- विपूर्वकात्‌ मा-धातोः ल्युटि विमानः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. हिरण्यगर्भ सूक्त का ऋषि, छन्द और देवता कौन है?", "Kannada": "೧. ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ, ಛಂದ ಮತ್ತು ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "१. हिरण्यगर्भसूक्तस्य कः ऋषिः, किँ छन्दः, का च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. हिरण्यगर्भ किसको कहते है?", "Kannada": "೨. ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "२. कः हिरण्यगर्भः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. दाधार इसमें लिट्लकार क्यों हुआ?", "Kannada": "೩. ದಾಧಾರ ಇದರಲ್ಲಿ ಲಿಟ್ ಲಕಾರ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಆಯಿತು?", "Sanskrit": "३. दाधार इत्यत्र कथं लिट्।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. विधेम ये रूप कैसे सिद्ध होगा?", "Kannada": "೪. ವಿಧೇಮ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "4. विधेम इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. प्रशिषम्‌ का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೫. ಪ್ರಶಿಷಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "5. प्रशिषम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. अमृतम्‌ अमृतत्वम्‌ किसकीओर निर्देश कर रहा है?", "Kannada": "೬. ಅಮೃತಮ್ ಅಮೃತತ್ವಮ್ ಯಾವುದರ ನಿರ್ದೇಶವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "6. अमृतम्‌ अमृतत्वम्‌ इति कीदृशः निर्देशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. अमृतम्‌ इत्यत्र मृत्‌ में कौनसा स्वर है?", "Kannada": "೭. ಅಮೃತಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಮೃ- ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "7. अमृतम्‌ इत्यत्र मृ-इत्यत्र कः स्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(सही उत्तर चुने - उदात्त, अनुदात्त, स्वरित।)", "Kannada": "(ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಆರಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ - ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ.)", "Sanskrit": "(एषु युक्तमुत्तरं चेयम्‌ - उदात्तः, अनुदात्तः, स्वरितः।)"}}
{"translation": {"Hindi": "8. बभूव के भू- में कौन सा स्वर है?", "Kannada": "೮. ಬಭೂವ ಇಲ್ಲಿ ಭೂ - ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ವರವಿದೆ?", "Sanskrit": "8. बभूव इत्यत्र भू-इत्यत्र कः स्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(सही उत्तर चुने - उदात्त, अनुदात्त, स्वरित।", "Kannada": "(ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಆರಿಸಿ - ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ.)", "Sanskrit": "(एषु युक्तमुत्तरं चेयम्‌ - उदात्तः, अनुदात्तः, स्वरितः।)"}}
{"translation": {"Hindi": "9 आहुः रूपकिस धातु का है?", "Kannada": "೯. ಆಹುಃ ಈ ರೂಪವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆಗಿದೆ?", "Sanskrit": "9. आहुः इति रूपं कस्य धातोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. दृळहा शब्दका अर्थ क्या है?", "Kannada": "೧೦. ದೃಳಹಾ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "१०. दृळहा इति शब्दस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - प्रजापति ने क्रन्दन करते हुए द्युलोक और पृथिवी लोक की रक्षा की।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಕ್ರಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವಿ ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या- क्रन्दितवान्‌ रोदितवाननयोः प्रजापतिरिति क्रन्दसी द्यावापृथिव्यौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहा है - यदरोदीत्तदनयो रोदस्त्वम्‌ (तै. ब्रा. २. २. ९. ४)।", "Kannada": "ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಯದರೋದೋತ್ತದನಯೋ ರೋದಸ್ತ್ವಮ್ (ತೈ. ಬ್ರಾ. ೨.೨.೯.೪) ಎಂದು.", "Sanskrit": "श्रूयते हि- यदरोदीत्तदनयो रोदस्त्वम्‌ (तै. ब्रा. २. २. ९. ४) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रजापति के आधार पर सूर्य उदय प्राप्तकर प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्नाधारभूते प्रजापतौ सूरः सूर्यः उदितः उदयं प्राप्तः सन्‌ विभाति प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - प्राणियों की रक्षा के लिए स्थिर किया गया तथा मन के कम्पायमान होने पर द्युलोक और पृथिवी लोक जिसको देखते हैं।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಕಂಪಾಯಮಾನವಾದಾಗ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವೀ ಲೋಕ ಯಾವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- प्राणिनां रक्षणानार्थं स्थिरीकृतं तथा मनसि कम्पमाने सति द्युलोकः पृथिवीलोकश्च यं पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके कारण सूर्य उदित होकर चमकता है।", "Kannada": "ಇದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯವಾಗಿ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यम्‌ आधारीकृत्य सूर्यः उदितो भूत्वा विभाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रन्दसी - क्रन्द्‌-धातु से असुन्‌ प्रत्यय स्त्रीलिङ्ग के प्रथमाद्विवचन में क्रन्दसी रूप बनता है।", "Kannada": "ಕ್ರಂದಸೀ - ಕ್ರಂದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಪ್ರಥಮಾ- ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಂದಸೀ ರೂಪವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्रन्दसी- क्रन्द्‌-धातोः असुन्प्रत्यये स्त्रीलिङ्गे प्रथमाद्विवचने क्रन्दसी इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवसा - अव्‌-धातु से असुन्प्रत्यय तृतीया एकवचन में अवसा रूप बनता है।", "Kannada": "ಅವಸಾ - ಅವ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅವಸಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवसा- अव्‌-धातोः असुन्प्रत्यये तृतीयैकवचने अवसा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्तभाने - स्तम्भ्‌-धातु से कानच्‌ और टाप्‌ होने पर प्रथमाद्विवचन में तस्तभाने रूप बनता है।", "Kannada": "ತಸ್ತಭಾನೆ - ಸ್ತಂಭ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕಾನಚ್ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ತಸ್ತಭಾನೆ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्तभाने- स्तम्भ्‌-धातोः कानचि टापि च प्रथमाद्विवचने तस्तभाने इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रेजमाने - रेज्‌-धातु से कानच्प्रत्यय और टाप्‌ होने पर प्रथमाद्िवचन में रेजमाने रूप बनता है।", "Kannada": "ರೇಜಮಾನೆ - ರೇಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಆದಾಗ ಪ್ರಥಮಾದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ರೇಜಮಾನೆ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रेजमाने- रेज्‌-धातोः कानच्प्रत्यये टापि च प्रथमाद्विवचने रेजमाने इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यैक्षेताम्‌ - अभिपूर्वक ईक्ष्‌ दर्शने धातु से लङ्‌ लकार को प्रथमपुरुष द्विवचन में अभ्यैक्षेताम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಭ್ಯೈಕ್ಷೇತಾಮ್ - ಅಭಿಪೂರ್ವಕ ಈಕ್ಷ್ ದರ್ಶನೆ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯೈಕ್ಷೇತಾಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभ्येक्षेताम्‌- अभिपूर्वकात्‌ ईक्ष्‌ दर्शने इत्यर्थकात्‌ धातोः लङि प्रथमपुरुषद्विवचने अभ्यैक्षेताम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जस्‌ करने पर वा छन्दसि ' से पूर्वसवर्णदीर्घ।", "Kannada": "ಜಸ್ ಮಾಡಿದಾಗ \"ವಾ ಛಂದಸಿ\" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जसि 'वा छन्दसि' इति पूर्वसवर्णदीर्घः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहन्महतोरुपसङ्ख्यानम्‌' से ङीप्‌ को उदात्त।", "Kannada": "\"ಬೃಹನ್ಮಹತೋರೂಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್\" ಇದರಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'बृहन्महतोरुपसङ्ख्यानम्‌' इति ङीप उदात्तत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निम्‌-ये केवल उपलक्षण है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಮ್ - ಇದು ಕೇವಲ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अग्निम्‌। उपलक्षणमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि को उपलक्षित करके समस्त भूतपदार्थ उत्पन्न करने के बाद गर्भ से उत्पन्न प्रजापति ने धारण किया।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಪಲಕ್ಷಣ ಮಾಡಿ ಸಮಸ್ತ ಭೂತಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಗರ್ಭದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "अग्न्युपलक्षितं सर्व वियदादिभूतजातं जनयन्तीः जनयन्त्यः तदर्थं गर्भं हिरण्मयाण्डस्य गर्भभूतं प्रजापतिं दधानाः धारयन्त्यः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल जल ही समस्त जगत्‌ में व्याप्त था।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಜಲವೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "आपो ह आप एव विश्‍श्वमायन्‌ सर्वे जगत्‌ व्याप्नुवन्‌ यत्‌ यस्मात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद सभी देवादिय प्राणियों का प्राणभूत एक प्रजापति उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ದೇವಾದಿಗಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣಭೂತ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾದರು.", "Sanskrit": "ततः तस्माद्धेतोः देवानां देवादीनां सर्वेषां प्राणिनाम्‌ असुः प्राणभूतः एकः प्रजापतिः समवर्तत समजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो गर्भ को धारण करता हुआ विशव को अपने अंदर अवस्थित करता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಅಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನು.", "Sanskrit": "यं गर्भं दधाना आपो विश्वात्मना अवस्थिताः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - बृहत्‌ जलसमूह जब समग्र विश्व में व्याप्त था तब देवों ने गर्भरूप से प्रजापति को धारण किया और फिर अग्नि के द्वारा समग्र भुवन को बनाया।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಬೃಹತ್ ಜಲಸಮೂಹವು ಯಾವಾಗ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಗರ್ಭರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಸಮಗ್ರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- बृहज्जलसमूहः यदा समग्रं विश्वं परिव्याप्य आसीत्‌ तदा देवाः गर्भरूपेण प्रजापतिं धत्तवन्तः अग्निना उपलक्षितं समग्रं भुवनं च सम्पादितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे देवों का प्राणभूत प्रजापति उत्पन्न हुआ[उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರಾಣಭೂತ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು (ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ).", "Sanskrit": "तस्मात्‌ देवानां प्राणभूतः प्रजापतिः आविर्बभूव । तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहतीः - ये बृहत्यः का वैदिकरूप है।", "Kannada": "ಬೃಹತೀಃ - ಈ ಬೃಹತ್ಯಾಃ ಇದರ ವೈದಿಕರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बृहतीः- बृहत्यः इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दधानाः - धा-धातु से शानच्य्रत्यय और टाप्‌ होने पर प्रथमाबहुवचन में दधाना: रूप बनता है।", "Kannada": "ದಧಾನಾಃ - ಧಾ - ಧಾತುವಿನಿದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಆದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ದಧಾನಾಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दधानाः- धा-धातोः शानच्प्रत्यये टापि च प्रथमाबहुवचने दधानाः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जनयन्तीः - जन्‌-धातु से णिच शतृ और ङीप्‌ करने पर प्रथमाबहुवचन में जनयन्ती: रूपद्य जनयन्त्यः इसका वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಜನಯಂತೀಃ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಶತೃ ಮತ್ತು ಜ್ಞೀಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಜನಯಂತೀಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ. ಜನಯಂತ್ಯಃ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जनयन्तीः- जन्‌-धातोः णिचि शतरि ङीपि च प्रथमाबहुवचने जनयन्तीः इति रूपम्‌। जनयन्त्यः इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आयन्‌ - इ-धातु से लड्‌ लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में आयन्‌ रूप बनेगा।", "Kannada": "ಆಯನ್- ಇ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಯನ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आयन्‌- इ-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने आयन्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - सृष्टि की शक्ति का धारक, सृष्ट्युत्पत्ति रूप यज्ञ के उत्पादक जलसमूह जो भूमिरूप में दिख रहा है, जो देवों का अद्वितीय स्वामी है, उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶಕ್ತಿಯ ಧಾರಕ, ಸೃಷ್ಟ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ರೂಪ ಯಜ್ಞದ ಉತ್ಪಾದಕ ಜಲಸಮೂಹವನ್ನು ಯಾವ ಭೂಮಿರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದನೋ, ಯಾರು ದೇವತೆಗಳ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ, ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- सृष्टिशक्तिधारकः सृष्ट्युत्पत्तिरुपयज्ञोत्पादकः जलसमूहं स्वमहम्ना यः पश्यति, यः देवानाम्‌ अद्वितीयः स्वामी तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "महिना - ये महिम्ना का वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಮಹಿನಾ - ಇದು ಮಹಿಮ್ನಾ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महिना- महिम्ना इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "` अभ्यस्तानामादिः' से आद्युदात्त हुआ।", "Kannada": "'ಅಭ್ಯಸ್ತಾನಾಮಾದಿಃ' ಇದರಿಂದ ಆದ್ಯುದಾತ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'अभ्यस्तानामादिः' इत्याद्युदात्तत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपः - अपः का ये द्वितीयाबहुवचन में वैदिक रूप।", "Kannada": "ಆಪಃ - ಅಪಃ ಇದರ ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನದ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आपः- अपः इति द्वितीयाबहुवचनस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्यपश्यत्‌ - परिपूर्वक दृश्‌-धातु से लङ्‌ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में पर्यपश्यत्‌ रूप।", "Kannada": "ಪರ್ಯಪಶ್ಯತ್ - ಪರಿ ಪೂವದಲ್ಲಿರುವ ದೃಶ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಪಶ್ಯತ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पर्यपश्यत्‌- परिपूर्वकात्‌ दृश्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने पर्यपश्यत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - वो प्रजापति में कष्टों से बचाता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಅವನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- स प्रजापतिः नः अस्मान्‌ मा हिंसीत्‌ मा बाधताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो पृथिवी को उत्पन्न करने वाला है।", "Kannada": "ಯಾರು ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यः पृथिव्याः भूमेः जनिता जनयिता स्रष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "“जनिता मन्त्रे' से णिलोप होता है।", "Kannada": "'ಜನಿತಾ ಮಂತ್ರೆ' ಇದರಿಂದ ಣಿಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'जनिता मन्त्र' इति णिलोपो निपात्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसने सत्यधर्मा अर्थात्‌ सत्य से आच्छादित जगत्‌ को धारण करता है उस प्रजापति ने अन्तरिक्ष आदि सभी लोकों को उत्पन्न किया।", "Kannada": "ಯಾರು ಸತ್ಯಧರ್ಮ ಅಂದರೆ ಸತ್ಯದಿಂದ ಆಚ್ಛಾದಿತ ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಅಂತರಿಕ್ಷ ಆದಿ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "यो वा यश्च सत्यधर्मा सत्यमवितथं धर्मः जगतो धारणं यस्य स तादृशः प्रजापतिः दिवम्‌ अन्तरिक्षोपलक्षितान्‌ सर्वान्‌ लोकान्‌ जजान जनयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसने बृहत्‌ चन्द्र के समान आह्लादित करने वाले उदक या जल को बनाया।", "Kannada": "ಯಾರು ಬೃಹತ್ ಚಂದ್ರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಹ್ಲಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಉದಕ ಅಥವಾ ಜಲವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "यश्च बृहतीः महतीः चन्द्रा आह्णादिनीः अपः उदकानि जजान जनयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको छोड़कर हम किसकी हवि के ह्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जो पृथिवी का स्रष्टा है, जो जगत्‌ का धारक है और जिसने इस समस्त लोक को बनाया है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾರು ಪೃಥ್ವಿಯ ಸೃಷ್ಠಿಕರ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಯಾರು ಜಗತ್ತಿನ ಧಾರಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಯಾರು ಈ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यः पृथिव्याः स्रष्टा, यः जगतः धारकः, यः सर्वं लोकं सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसने बृहत्‌ दीप्यमान जलराशि को बनाया।", "Kannada": "ಯಾರು ಬೃಹತ್ ದೀಪ್ಯಮಾನವಾಗುವ ಜಲರಾಶಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "यः वृहतीं दीप्यमानां जलराशिं सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो हमें कष्टों से दूर करता है।", "Kannada": "ಯಾರು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सः यथा अस्मान्‌ न पीडयेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको छोड़कर हम किसकी हवि के द्वारा पूजा करें अथवा प्रजापति को हवि के द्वारा पूजें।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಾವು ಯಾರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तं विहाय कं हविषा पूजयेम अथवा प्रजापतिं हविषा पूजयेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिंसीत्‌ - हिस्‌-धातु से लिङ्‌ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में हिंसीत्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಹಿಂಸೀತ್ - ಹಿಂಸ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೀತ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हिंसीत्‌- हिंस्‌-धातोः लिङि प्रथमपुरुषैकवचने हिंसीत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "'जनी प्रादुर्भावे'। णिच और वृद्धि होकर “जनीजूृष्क्नसुरज्ज...' से निषेध करके अम्प्रत्यय के अभाव में तिप्‌ और णल्‌ तथा वृद्धि होकर “लिति से प्रत्यय से पूर्व के स्थान पर उदात्त हुआ।", "Kannada": "'ಜನೀ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೆ' ಣಿಚ್ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿ ಆಗಿ \"ಜನೀಜೃಷ್ಕ್ನಸುರಂಜ..\" ಇದರಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗಿ ಅಮ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ತಿಪ್ ಮತ್ತು ಣಲ್ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ \"ಲಿತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಪೂರ್ವದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'जनी प्रादुर्भावे'। णिचि वृद्धौ 'जनीजृष्क्नसुरञ्ज...' इति निषेधादाम्प्रत्ययाभावे तिपो णलि वृद्धौ 'लिति' इति प्रत्ययात्पूर्वस्योदात्तत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जनिता - जन्‌-धातु से णिच और तृच्‌ होने पर पुल्लिङ्ग में प्रथमा एकवचन में जनिता रूप बनता है।", "Kannada": "ಜನಿತಾ - ಜನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಮತ್ತು ತೃಚ್ ಆದಾಗ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಜನಿತಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जनिता- जन्‌-धातोः णिचि तृचि च पुल्लिङ्गे प्रथमैकवचने जनिता इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जजान - जन्‌-धातु से लिट्‌ लकार में प्रथमपुरुष एकवचन में जजान रूप।", "Kannada": "ಜಜಾನ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಜಜಾನ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जजान- जन्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने जजान इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಇದು ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक रूप तो जनयामास ही है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕವು ಜನಯಾಮಾಸ ಹೀಗೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "लौकिके तु जनयामास इत्येवं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - यहां मन्त्र में प्राजापत्यहवि का वर्णन है ' प्रजापते इत्येषानुवाक्या।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇಳಾದಧಾಖ್ಯ ಇಷ್ಟ್ಯಯನೆ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಸ್ಯ ಹವಿಷಃ 'ಪ್ರಜಾಪತೆ ಇತ್ಯೆಷಾನುವಾಕ್ಯಾ.", "Sanskrit": "व्याख्या- इळादधाख्य इष्ट्ययने प्राजापत्यस्य हविषः 'प्रजापते इत्येषानुवाक्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "और लिखा भी है - प्राजापत्य इळादधः प्रजापते न त्वदेतान्यन्यः' (आश्व. श्रौ. २. १४) इति।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಿತಂ ಚ - ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಇಳಾದಧಃ ಪ್ರಜಾಪತೆ ನ ತ್ವದೇತಾನ್ಯನ್ಯಃ' (ಆಶ್ವ. ಶ್ರೌ. ೨. ೧೪) ಎಂದು.", "Sanskrit": "सूत्रितं च- प्राजापत्य इळादधः प्रजापते न त्वदेतान्यन्यः' (आश्व. श्रौ. २. १४) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौलादिकर्म में भी ये हवि होम के लिए प्रयुक्त होती है।", "Kannada": "ಚೌಲಾದಿಕರ್ಮ ಇದರಲ್ಲಿಯು ಇದು ಹವಿಸ್ಸು ಹೋಮಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चौलादिकर्मस्वप्येषा होमार्था।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में प्रजापति के बारे में कहा है कि हे प्रजापति !", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ!", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे प्रजापतिं प्रति उच्यते यत्‌ हे प्रजापते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुझे छोड़कर अन्य कोई इन समस्त उत्पन्न वस्तुओं में परिव्याप्त नहीं है।", "Kannada": "ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರು ಈ ಸಮಸ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "त्वां विहाय अन्यः कोपि एतत्‌ समस्तम्‌ उत्पन्नं वस्तु न परिव्याप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसी फलप्राप्ति के लिए तुझे उद्देश्य करके यज्ञ करता हूँ वैसा ही फल मुझे प्राप्त होवें।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಫಲಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಫಲವು ನನಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्य फलस्य लाभाय त्वाम्‌ उद्दिश्य जुहुमः अस्माकं यथा तस्य फलस्य लाभः भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे हम धन ऐश्वर्यों के स्वामी होवें।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ನಾವು ಧನ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "वयं यथा धनस्य अधिपतिः भवेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुहुमः - हु-धातु से लट्‌ लकार के उत्तमपुरुषबहुवचन में जुहुमः रूप।", "Kannada": "ಜುಹುಮಹ್ - ಹು - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರದ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಜುಹುಮಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जुहुमः- हु-धातोः लटि उत्तमपुरुषबहुवचने जुहुमः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "० स्याम - अस्‌-धातु से विधिलिङ्‌ लकार में उत्तमपुरुषबहुवचन में स्याम रूप।", "Kannada": "ಸ್ಯಾಮ - ಅಸ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्याम- अस्‌-धातोः विधिलिङि उत्तमपुरुषबहुवचने स्याम इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वा - विश्वशब्द का नपुंसकलिङ्ग में द्वितीयाबहुवचन में विश्वा रूप।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾ - ವಿಶ್ವ ಶಬ್ದದ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾ ರೂಪ.", "Sanskrit": "विश्वा- विश्वशब्दस्य नपुंसकलिङ्गे द्वितीयाबहुवचने विश्वा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಇದು ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक में विश्वानि रूप बनता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾನಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लौकिके तु विश्वानि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बभूव - भू-धातु से लिट्‌ लकार में प्रथमपुरुषएकवचन में बभूव रूप।", "Kannada": "ಬಭೂವ - ಭೂ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಬಭೂವ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बभूव- भू-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने बभूव इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. अभ्यैक्षेताम्‌ रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೧. ಅಭ್ಯೈಕ್ಷೇತಾಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "1. अभ्यैक्षताम्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "असुः का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅಸುಃ ಇದರ ಅರ್ಥ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "असुः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहतीः का लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಬೃಹತೀಃ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "बृहतीः इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जनयन्तीः इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಜನಯಂತೀಃ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "जनयन्तीः इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्यपश्यत्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಪರ್ಯಪಶ್ಯತ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "पर्यपश्यत्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मा नौ हिंसीज्जनिता... इत्यादिमन्त्र में पृथिव्याः में पृथिवीशब्द में विभक्त का स्वर क्या होगा।\"", "Kannada": "ಮಾ ನೌ ಹಿಂಸೀಜ್ಜನಿತಾ.... ಇತ್ಯಾದಿಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಇದರಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವೀ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವಾದ ಸ್ವರವೇನಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मा नौं हिंसीज्जनिता... इत्यादिमन्त्रे पृथिव्याः इत्यत्र पृथिवीशब्दात्‌ विभक्तेः कः स्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(उचित उत्तर चुनें - उदात्त, अनुदात्त, स्वरित।)", "Kannada": "(ಉಚಿತ ಉತ್ತರವನ್ನು ಆರಿಸಿ - ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ, ಸ್ವರಿತ.)", "Sanskrit": "(यथोचितम्‌ उत्तरं निर्णयतु - उदात्तः, अनुदात्तः, स्वरितः।)"}}
{"translation": {"Hindi": "जजान रूप कैसे बना?", "Kannada": "ಜಜಾನ ರೂಪವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "जजान इति रूपं कथं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. जजान का लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "೮. ಜಜಾನ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "8. जजान इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 आपः का लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "೯. ಆಪಃ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "9. आपः इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. हिंसीत्‌ किस लकार का में बनता है?", "Kannada": "೧೦. ಹಿಂಸೀತ್ ಯಾವ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "10. हिंसीत्‌ इति कस्मिन्‌ लकारे भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भसूक्त का सार ऋग्वेद के दशममण्डल के एक सौ इक्कीसवाँ सूक्त हिरण्यगर्भ सूक्त है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದ ಸಾರ ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೂರೆಂಟನೇ ಸೂಕ್ತ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य एकविंशत्युत्तरैकशततमं सूक्तं हि हिरण्यगर्भसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के बहुत से दार्शनिक सूक्तों यह सूक्त अन्यतम है।", "Kannada": "ವೇದದ ಬಹಳಷ್ಟು ದಾರ್ಶನಿಕ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲನೆಯ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य बहुषु दार्शनिकसूक्तेषु इदम्‌ अन्यतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त का ऋषि हिरण्यगर्भ, छन्द त्रिष्टुप्‌, प्रजापतिर्देवता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ, ಛಂದಸ್ಸು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಪ್ರಜಾಪತಿ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य ऋषिः हिरण्यगर्भः, छन्दः त्रिष्टुप्‌, प्रजापतिर्देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दोबद्ध और पादबढद्धऋडः मन्त्रों की देवस्तुति देवों को उद्दे्य करके अभीष्ट प्रार्थना आदि मुख्य रूप की गयी है।", "Kannada": "ಛಂದೋಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಾದಬದ್ದವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ದೇವಸ್ತುತಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅಭೀಷ್ಟ ಪ್ರರ್ಥನೆ ಆದಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दोबद्धानां पादबद्धानां च ऋङ्गन्त्राणां देवस्तुतिः देवान्‌ उद्देश्य अभीष्टप्रार्थनादिकं च मुख्योद्देश्यत्वेन गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथापि कुछ मन्त्र ऐसे हैं जिनमें उच्चतर दार्शनिकमत सम्यक्‌ रूप से प्रकटित देखा जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಲವು ಮಂತ್ರಗಳು ಹೀಗೆ ಇವೆ ಉನ್ನತವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತವನ್ನು ಒಳ್ಳೆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಲು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "तथापि केचन मन्त्राः सन्ति येषु उच्चतरदार्शनिकमतं सम्यक्‌ प्रकटितं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दशममण्डल के अन्तर्गत आया हुआ हिरण्यगर्भ सूक्त उनमें प्रमुख है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलान्तर्गतं हिरण्यगर्भसूक्तं तेषु प्रामुख्यं भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूक्त प्राचीन काल से प्रतिष्ठा प्राप्त आर्यसमाज और आर्यगण की दार्शनिक चिन्तन धारा के प्रवाह के विषय में प्रामाणिकता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ಆರ್ಯಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಆರ್ಯಗಣದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಧಾರೆಯಿಂದ ಪ್ರವಾಹದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूक्तम्‌ पुरा लब्धप्रतिष्ठस्य आर्यसमाजस्य आर्यगणस्य च दार्शनिकचिन्ताधारायाः प्रवाहविषये प्रामाणिकताम्‌ आवहति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के देवतातत्त्व में प्रकृति पूजा का आश्रय लिया जाता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ದೇವತಾತತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಪೂಜೆಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य देवतातत्त्वं प्रकृतिपूजाम्‌ आश्रयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ देवता विभिन्न प्राकृतिक शक्तियों के प्रतिनिधि स्वरूप हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र देवताः विभिन्नानां प्राकृतिकशक्तीनां प्रतिनिधिस्वरूपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु हिरण्यगर्भ सूक्त की कोई प्राकृतिक भित्ति नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಭಿತ್ತಿಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु हिरण्यगर्भसूक्तस्य नास्ति कापि प्राकृतिकभित्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु मन को दीप्त करने वाले ऋषियों ने गम्भीर ध्यान से जिस जगत और सृष्टी के रहस्य को जाना।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನು ದೀಪ್ತವನ್ನು ಮಾಡುವ ಋಷಿಗಳು ಗಂಭೀರ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಯಾವ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "अपि तु मनीषादीप्तैः ऋषिभिः गभीरध्यानेन जगतः सृष्टेः रहस्यम्‌ अवगतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वही वेद में हिरण्यगर्भ आदि के रूपमें प्रकटित किया गया।", "Kannada": "ಅದೇ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಆದಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदेव वेदे हिरण्यगर्भादिरूपेण प्रकटितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में परमात्मा ही जगन्नियामक है, यह स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಜಗನ್ನಿಯಾಮಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते परमात्मा एव जगन्नियामकः इति स्तुतिः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के हिरण्यगर्भ सूक्त का देवता हिरण्यगर्भ प्रजापति स्वयं है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದ ದೇವನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಪ್ರಜಾಪತಿ ತಾನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य हिरण्यगर्भसूक्तस्य देवता हिरण्यगर्भः प्रजापतिः स्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्मय अण्ड का गर्भभूत प्रजापति हिरण्यगर्भ है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಮಯ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಗರ್ಭಭೂತ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "हिरण्मयस्य अण्डस्य गर्भभूतः प्रजापतिः हिरण्यगर्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा हिरण्मय अण्ड गर्भवत्‌ जिसके उदरमें है वह सूत्रात्मा हिरण्यगर्भ है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಹಿರಣ್ಮಯ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಗರ್ಭದ ಹಾಗೆ ಉದರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಅದು ಸೂತ್ರಾತ್ಮಾ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा हिरण्मयः अण्डो गर्भवत्‌ यस्य उदरे वर्तते सः सूत्रात्मा हिरण्यगर्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह “क' शब्द से भी जाना जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು \"ಕ\" ಶಬ್ದದಿಂದಲೂ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च 'क'शब्दाभिधेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञकर्ता फल की कामना करने वाले यज्ञ करते हैं।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಕರ್ತಾ ಫಲದ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यज्ञकर्तारः फलं कामयमानाः यज्ञं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे जिस फलकी कामना से यज्ञ करते हैं वह फल लाभ हो ऐसी उनकी इच्छा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವ ಫಲದ ಕಾಮನೆಯಿಂದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಆ ಫಲದ ಲಾಭವಾಗಬೇಕು ಹೀಗೆ ಅವರ ಇಚ್ಛೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते च यत्फलं कामयमानाः यज्ञं कुर्वन्ति तत्फललाभो भवतु इति तेषाम्‌ इच्छा।"}}
{"translation": {"Hindi": "धन लाभ इतना हो कि जिससे वे धन के स्वामी हो जाए।", "Kannada": "ಧನ ಲಾಭವು ಇಷ್ಟೆ ಇರುತ್ತದೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಅವರು ಧನದ ಸ್ವಾಮಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "धनलाभः तथा महान्‌ भवतु येन ते धनानाम्‌ ईश्वराः भवेयुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसी कामना करने वाले याजक कामना पूर्ति के लिए हिरण्यगर्भ को हवि देते हैं और हिरण्यगर्भ की स्तुति करते हुए प्रार्थना करते हैं कि उनकी कामनापूर्ण होवें।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಯಾಜಕ ಕಾಮನೆ ಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವನ್ನು ಹವಿಸ್ಸಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಾಮನೆಯು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಲೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्थं कामनान्विताः याज्ञिकाः कामनापूर्त्यर्थं हिरण्यगर्भाय हवींषि प्रयच्छन्ति हिरण्यगर्भस्तुतिं च कुर्वन्तः प्रार्थयन्ति तं कामनापूर्तये।"}}
{"translation": {"Hindi": "याज्ञिक ऋषियों की स्तुति में हिरण्यगर्भ इस प्रकार वर्णित है -संसार की उत्पत्ति के समय प्रथम हिरण्यगर्भरूप परमात्मा ही आविर्भूत हुआ।", "Kannada": "ಯಾಜ್ಞಿಕ ಋಷಿಗಳ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಸಂಸಾರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭರೂಪವಾದ ಪರಮಾತ್ಮಾನೇ ಆವಿರ್ಭೂತವಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "याज्ञिकानाम्‌ ऋषीणां स्तुतौ हिरण्यगर्भः इत्थं वर्णितः- संसारसृष्टिवेलायां अग्रे हिरण्यगर्भरूपेण परमात्मा एव आविर्भूतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः समग्र संसार का वो ही एक स्वामी है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಗ್ರ ಸಂಸಾರದ ಅವರೊಬ್ಬರೆ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ समग्रसंसारस्य स एव एकः स्वामी।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसने इन पृथिवी और द्विलोक को धारण किया है।", "Kannada": "ಯಾರು ಈ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "पृथिवीं द्विलोकं च स दधार।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा से सभी उत्पन्न होते है इसलिए आत्मा और बल का दाता वो ही है।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಅವನೇ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "परमात्मनः सर्वम्‌ उत्पद्यन्ते। तस्मात्‌ आत्मनां दाता, बलस्य च दाता स एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि कहा भी है - “य आत्मदा बलदा ।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಯ ಆತ್ಮದಾ ಬಲದಾ\".", "Sanskrit": "तथाहि आम्नातं- 'य आत्मदा बलदा'।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत्‌ में सभी प्राणी उसी की आज्ञा पालन करते है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅದರ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जगति सर्वे प्राणिनः तस्य एव आज्ञाकारिणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही समस्त प्राणियों को उत्पन्न करने वाला ईश्वर है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳಿಸುವ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव प्राणिजातस्य ईश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी की महिमा से हिमालयादि पर्वत और महाभाग्य, नदी सागरादि बने उसकी भुजाएं सभी दिशाओं में है।", "Kannada": "ಅವನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದಲೇ ಹಿಮಾಲಯಾದಿ ಪರ್ವತಗಳ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾಗ್ಯ, ನದಿ ಸರೋವರಗಳಾದವು ಅದರ ಭುಜಗಳಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಆದವು.", "Sanskrit": "तस्यैव माहात्म्यं हिमालयादिनिखिलपर्वताः, महाभाग्यं च नदीसागरादयः, तस्य भुजाः सर्वाः दिशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी ने द्यु, अन्तरिक्ष और भूमि को धारण किया है, स्वर्ग को स्थिर करता है और अन्तरिक्ष में जल निर्मित किया।", "Kannada": "ಅವರೇ ದ್ಯು, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದರು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "स एव द्यो ,अन्तरिक्षं भूमिं च स्थिरीकृतवान्‌, स्वर्गं स्तब्धीकृवान्‌, अन्तरिक्षे उदकं निर्मितवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक रक्षार्थ द्यु और पृथिवी उसी से प्रार्थना करते है।", "Kannada": "ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದ್ಯು ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "लोकरक्षार्थं द्यावापृथिव्यौ तमेव प्रार्थयतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ के आश्रय से ही सूर्य उदित होकर चमकता है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भाश्रयेणैव सूर्य उदितः सन्‌ विभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी देव उसी के आदेशानुसार कार्य करते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಅವನ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सर्वे देवाः तस्य एव शासनं परिपालयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिये कहा है कि- “उपासते प्रशिषं यस्य देवाः''।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಉಪಾಸತೆ ಪ್ರಶಿಷಂ ಯಸ್ಯ ದೇವಾಃ\".", "Sanskrit": "तथाहि आम्नातम्‌- \"उपासते प्रशिषं यस्य देवाः\"।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु और मुक्ति का कारण वो ही है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಯು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರಣವು ಅವನೇ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मृत्योः मुक्तेश्च उत्सः स एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो सभी प्राणियों का नियन्ता तथा स्थावर और जङ्गमात्मक पदार्थों का स्वामी है।", "Kannada": "ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सः समेषां प्राणिनां नियन्ता, स्थावरजङ्गमात्मकस्य पदार्थस्य च अधीश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिये वो समस्त प्राणियों का प्राणभूत है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಾಣಭೂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ सः समस्तप्राणिनां प्राणभूतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल के विकार से सभी को उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಜಲದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आपः विकारजातं जनयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके लिए उस दक्ष प्रजापति को स्वयं में धारण करता है।", "Kannada": "ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदर्थं ताः दक्षप्रजापतिम्‌ आत्मनि धारयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्हीं के माहात्म्य से प्रजापति सब ओर देखता है।", "Kannada": "ಅವರ ಮಾಹಾತ್ಮೆಯಿಂದಲೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तासाम्‌ स्वमाहात्म्येन प्रजापतिः परितो दर्शनं कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही देवों काअद्वितीय या एकमात्र ईश्वर है।", "Kannada": "ಅವನು ದೇವತೆಗಳ ಅದ್ವಿತೀಯಾ ಅಥವಾ ಏಕೈಕ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव देवानामपि अद्वितीय ईश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकाण्ड सृष्टि तत्त्व का मूलभूत्‌ सर्वव्यापी और सुमहान्‌ ईश्वर ही है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾಂಡ ಸೃಷ್ಟಿ ತತ್ವದ ಮೂಲಭೂತ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಈಶ್ವರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य प्रकाण्डस्य सृष्टितत्त्वस्य मूलभूतः सर्वव्यापी सुमहान्‌ ईश्वरः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो कभी पुरुषरूप से, कभी हिरण्यगर्भ रूप से कभी प्रजापतिरूप से और कभी ब्रह्मरूप में सुशोभित होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಯಾವಾಗಲಾದರು ಪುರುಷರೂಪದಿಂದ, ಯಾವಾಗಾದರು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ರೂಪದಿಂದ ಯಾವಾಗಾದರು ಪ್ರಜಾಪತಿ ರೂಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಾದ್ರು ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सः कदाचित्‌ पुरुषरूपेण, कदाचित्‌ हिरण्यगर्भरूपेण कदाचित्‌ प्रजापतिरूपेण कदाचिच्च ब्रह्मरूपेण विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो असत्‌ से रहित,अव्यक्त प्रकाशित सत्स्वरूप वाङ्मयरूप हिरण्यगर्भ है।", "Kannada": "ಆ ಅಸತ್ ಇಲ್ಲದ , ಅವ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಕಾಶಿತ ಸತ್ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ವಾಂಗ್ಮಯರೂಪವು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असतः अव्यक्तात्‌ प्रकाशितस्य सत्स्वरूपस्य वाङ्गयरूपं हि हिरण्यगर्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही स्रष्टा और सृष्टि का आदिपुरुष है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿಪುರುಷನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव हि स्रष्टा सृष्टेरादिपुरुषश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो अव्यक्त परब्रह्म का व्यक्तरूप है।", "Kannada": "ಅವನು ಅವ್ಯಕ್ತ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ವ್ಯಕ್ತ ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सः अव्यक्तस्य परब्रह्मणः व्यक्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भूमि का स्रष्टा है और जो समस्त लोक का जनयिता सत्यधर्मा है द्यु जो चन्द्र, जल आदि का भी उत्पादक प्रजापति है, हमें कष्टों से बचाता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಯೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ಸತ್ಯಧರ್ಮರು ದ್ಯು ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರ, ಜಲ ಆದಿಗಳ ಉತ್ಪಾದಕನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪಾರುಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यः भूमिस्रष्टा, यश्च सर्वलोकजनयिता सत्यधर्मा यो वा चन्द्रोदकादीनामपि उत्पादकः सः प्रजापतिः अस्मान्‌ मा बाधताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान विश्व और सभी भूत पदार्थों को उसके अलावा कोई नहीं धारण करता है अर्थात्‌ सब में वो ही व्याप्त है वो  ही इस सब को धारणकर उत्पन्नकर सकता है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನ ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯು ಅವನೇ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಅವನೇ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वर्तमानानि विश्वानि, सर्वाणि भूतजातानि तस्मात्‌ अन्यं कमपि न व्याप्नोति, स एव एतानि परिगृह्य स्रष्टुं शक्नोति इति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "17.4 हिरण्यगर्भ का स्वरूप ऋग्वेद के दशवें मण्डल के हिरण्यगर्भसूक्त में प्रजापति के पुत्र हिरण्यगर्भ की विशिष्टता वर्णित है।", "Kannada": "೧೭.೪ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ಸ್ವರೂಪ ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "१७.४) हिरण्यगर्भस्वरूपम्‌ ऋग्वेदस्य दशमे मण्डले विराजमाने हिरण्यगर्भसूक्ते प्रजापतिपुत्रः हिरण्यगर्भाख्यः वर्णितः स्तुतः च दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "या फिर हिरण्मय अण्ड जो गर्भरूप से जिसके उदर में है, वो सूत्रात्मा हिरण्यगर्भ है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಹಿರಣ್ಮಯ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಯಾವ ಗರ್ಭರೂಪದಿಂದ ಅದರ ಉದರದಲ್ಲಿ , ಅದು ಸೂತ್ರಾತ್ಮ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा हिरण्मयः अण्डो गर्भवत्‌ यस्य उदरे वर्तते स सूत्रात्मा हिरण्यगर्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसको क-शब्दसे कहा गया है।", "Kannada": "ಯಾವುದನ್ನು ಕ ಶಬ್ದದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च क-शब्दाभिधेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समस्त माया जगत्‌ का अध्यक्ष ही परमात्मा है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಸ್ತ ಮಾಯಾ ಜಗತ್ತಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನು ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "मायाध्यक्षो हि परमात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत सृष्टि की इच्छा से परमात्मा प्रपञ्च की उत्पत्ति से पहले हिरण्यगर्भ रूप में उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಪಂಚದ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "जगत्सृष्टं कामयमानः परमात्मा प्रपञ्चोत्पत्तेः प्राक्‌ हिरण्यगर्भरूपेण समजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो परमात्मा ही हिरण्यगर्भ है।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "परमात्मा एव हिरण्यगर्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार हिरण्यगर्भ अद्वितीय होते हुए भी समस्त जगत्‌ का ईश्वर है, द्यु और पृथिवी लोक को धारण करता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಅದ್ವಿತೀಯರಾದರು ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ದ್ಯು ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಲೋಕವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एवं हिरण्यगर्भः अद्वितीयः सन्‌ सर्वस्य जगतः ईश्वरः, दिवं भूमिं च धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क उसके सुखरूप का नाम है या फिर क इन्द्र का वाचक होने से प्रजापति कहलाता है।", "Kannada": "ಕ ಅದರ ಸುಖಸ್ವರೂಪದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಕ ಇಂದ್ರನ ವಾಚಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "कं सुखं तद्रूपः। यद्वा क इति इन्द्राख्यानात्‌ प्रजापतिः आख्यायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम्ये गीता की पंक्ति यहाँ प्रासङिगक है।", "Kannada": "ಮಯಾಧ್ಯಕ್ಷೇಣ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸೂಯತೆ ಸಚರಾಚರಮ್ಯೇ ಗೀತೆಯ ಈ ಪಂಕ್ತಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम्‌ इति गीतोक्तिः अत्र प्रासङ्गिकी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा से सभी उत्पन्न होते है फिर हिरण्यगर्भ उनमें आत्मसत्ता के संस्थापक रूप में कहलाता है और बल का दाता भी वो ही है।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಉತ್ಪನ್ನರಾಗುತ್ತಾರೆ ಆದರು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಅವನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸತ್ತಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಅವನೇ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "परमात्मनः सर्वे उत्पद्यन्ते तस्मात्‌ हिरण्यगर्भः आत्मनां दाता, किञ्च बलस्य अपि दाता स एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत्‌ में सभी प्राणी उसके आज्ञा का पालन करते है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅದರ ಆಜ್ಞೆಯ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जगति सर्वे प्राणिनः तस्य आज्ञानुकारिणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही प्राणियों का उत्पन्न कर्ता ईश्वर हे।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಕರ್ತನು ಈಶ್ವರನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव प्राणिजातस्य ईश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी की महिमा से हिमालयादि पर्वत और महाभाग्य, नदी सागरादि बने।", "Kannada": "ಅವರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದಲೇ ಹಿಮಾಲಯಾದಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾಗ್ಯ, ನದಿ ಸರೋವರಗಳು ಆದವು.", "Sanskrit": "तस्यैव माहात्म्यं हिमालयादिनिखिलपर्वताः महाभाग्यं च नदीसागरादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी भुजाएं सभी दिशाओं में है।", "Kannada": "ಅವರ ಭುಜಗಳು ಎಲ್ಲಾ ದಿಶೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तस्य भुजाः सर्वाः दिशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी ने द्यु, अन्तरिक्ष और भूमि को धारण किया है, स्वर्ग को स्थिर करता है और अन्तरिक्ष में जल निर्मित किया।", "Kannada": "ಅವನೇ ದ್ಯು, ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಜಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "स एव दिवम्‌ अन्तरिक्षं भूमिं च स्थिरीकृतवान्‌, स्वर्गं स्तब्धीकृतवान्‌, अन्तरिक्षे उदकं निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक रक्षार्थ द्यु और पृथिवी उसी से प्रार्थना करते है।", "Kannada": "ಲೋಕದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ದ್ಯು ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿ ಅದರಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "लोकरक्षार्थं द्यावापृथिव्यौ तमेव प्रार्थयन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ के आश्रय से ही सूर्य उदित होकर चमकता है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದಿಂದ ಆಶ್ರಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸಿ ಬೆಳಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भाश्रेणैव सूर्यः उदितः सन्‌ विभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिये वो समस्त प्राणियों का प्राणभूत है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣಭೂತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ स समस्तप्राणिनां प्राणभूतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल के विकार से सभी को उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಜಲದ ವಿಕಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विकारजातं जनयन्तीः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके लिए उस दक्ष प्रजापति को स्वयं में धारण करता है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಧರಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "तदर्थं दक्षप्रजापतिम्‌ आत्मनि धारयित्रीः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्हीं के माहात्म्य से प्रजापति सब ओर देखता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಿಂದಲೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अपः स्वमाहात्म्येन प्रजापतिः परितो दृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही देवों का अद्वितीय या एकमात्र ईश्वर है।", "Kannada": "ಅವನೇ ದೇವತೆಗಳ ಅದ್ವಿತೀಯನಾದ ಅಥವಾ ಏಕಮಾತ್ರ ಈಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव देवानामपि अद्वितीयः ईश्वरः"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भूमि का स्रष्टा है और जो समस्त लोक का जनयिता सत्यधर्मा है द्य जो चन्द्र, जल आदि का भी उत्पादक प्रजापति है, हमें कष्टों से बचाता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದರೋ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸತ್ಯಧರ್ಮನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ದ್ಯು ಅಂದರೆ ಚಂದ್ರ, ಜಲ ಆದಿಗಳ ಉತ್ಪಾದಕನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यः भूमिस्रष्टा, यश्च सर्वलोकजनयिता सत्यधर्मा यो वा चन्द्रोदकादीनामपि उत्पादकः स प्रजापतिः अस्मान्‌ मा बाधताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान विश्व और सभी भूत पदार्थों को उसके अलावा कोई नहीं धारण करता है अर्थात्‌ सब में वो ही व्याप्त है द्य वो ही इस सब को धारणकर उत्पन्नकर सकता है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನಗಳ ವಿಶ್ವಗಳು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಯಾರೂ ಧರಿಸಿಲ್ಲ, ಅಂದರೆ  ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದ್ಯಾವಾ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वर्तमानानि विश्वानि, सर्वाणि भूतजातानि तस्मात्‌ अन्यः कोऽपि न व्याप्नोति, स एव एतानि परिगृह्य स्रष्टुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टिक्रम का वर्णन करने वाली निम्नोक्तगीतावचन यहाँ प्रासङिगक है - अन्नाद भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಕೆಳಗಿರುವ ಗೀತಾವಚನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿದೆ - ಅನ್ನಾದ್ಭವಂತಿ ಭೂತಾನಿ ಪರ್ಜನ್ಯಾದನ್ನಸಂಭವಃ.", "Sanskrit": "सृष्टिक्रवर्णनकारिणी निम्नोक्तगीतावचनानि अत्र प्रासङ्गिकानि - अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "३-१५॥ हिरण्यगर्भसूक्त में दश मन्त्र हैं।", "Kannada": "೩.೧೫ ।।  - ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "३-१५॥ हिरण्यगर्भसूक्ते दश मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें जो दस मन्त्रों से जो प्रतिपादित है वो यहां सार रूप में कहते है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಯಾವುದರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दशमन्त्रैः यत्‌ प्रतिपादितं तत्‌ साररूपेण कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में हिरण्यगर्भ के विविधगुण वर्णित है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ವಿವಿಧಗುಣಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते हिरण्यगर्भस्य विविधगुणाः वर्णिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसकी प्रशंसा करते हुए कहते है कि उसको छोड़कर और किसकी हवि द्वारा पूजा करू।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಯಾವುದರ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किञ्च प्रशंसां कुर्वता उच्यते यत्‌ तं विहाय अन्यं कं हविषा पूजयामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ इसप्रकार का जो हिरण्यगर्भ है वो ही पूजनीय है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಯಾವ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವಿದೆಯೋ ಅದೇ ಪೂಜನೀಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ एवंभूतः यः हिरण्यगर्भः सः एव पूजनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वप्रथम हिरण्यगर्भ उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भः प्रथमः उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम उत्पन्न होने पर समग्रजगत्‌ का स्वामी हुआ।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಸಮಗ್ರಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿ ಆದನು.", "Sanskrit": "प्रथमोत्पन्ने सति समग्रजगतः स्वामी अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी ने समग्रद्युलोक तथा पृथिवी को धारण किया है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಇಡೀ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स समग्रद्युलोकं तथा पृथिवीं च दधार।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही प्राणदाता और बलदाता है, जिसके आदेश की पालना सभी देवता करते हैं।", "Kannada": "ಅವನೇ ಪ್ರಾಣದಾತಾ ಮತ್ತು ಬಲದಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಯಾವುದರ ಆದೇಶದ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स प्राणदाता, बलदाता, यस्य आदेशः सर्वदेवताभिः पाल्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसकी छाया जन्म व मृत्यु के सदृश है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಛಾಯೆಯು ಜನ್ಮ ಅಥವಾ ಮೃತ್ಯುವಿನ ಸದೃಶವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्य छाया जन्ममृत्युसदृशा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो अपनी महिमा से श्वास-प्रश्‍वास ग्राहक पक्षियों और गमनशील प्राणियों का एक ही राजा है।", "Kannada": "ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಶ್ವಾಸ-ಪ್ರಶ್ವಾಸ ಗ್ರಾಹಕ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಮತ್ತು ಗಮನಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಒಬ್ಬನೇ ರಾಜನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यस्य महिम्ना श्वासप्रश्‍वासग्राहिकानां पक्षिणां गमनशीलानां प्राणिनां च एकाकी एव राजा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसकी महिमा से हिमवान्‌ पर्वत बने औरनदी व सागर उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಹಿಮವಾನ್ ಪರ್ವತವು ಆಯಿತು ಮತ್ತು ನದಿ ಸಾಗರಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "यस्य महिम्ना हिमवन्तः पर्वताः स्थिताः, नद्यः सागराश्च उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसकी महिमा से द्युलोक और पृथिवी स्थिर है द्य जिसने स्वर्गलोक और नागलोक को स्थिर किया है।", "Kannada": "ಇದರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವೀಲೋಕವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ದ್ಯು ಯಾರು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಮತ್ತು ನಾಗಲೋಕವನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "यस्य महिम्ना द्युलोकः स्थिरीकृतः, पृथिवी च स्थिरीकृता, स्वर्गलोकः नागलोकश्च स्थिरीकृतौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके कारण सूर्य उदित होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यम्‌ आधारीकृत्य सूर्यः उदितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संकट समय में जिसकी ओर सभी रक्षा के लिए देखते है।", "Kannada": "ಸಂಕಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಕಡೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "रक्षासमये यं सर्वे रक्षणाय पश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृहत्‌ जलसमूह जब समग्र विश्व में परिव्याप्त था तब देवों ने गर्भरूप में धारण किया और अग्नि को उपलक्षित और समग्र भुवन को बनाया।", "Kannada": "ಬೃಹತ್ ಜಲಸಮೂಹ ಯಾವಾಗ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಪರಿವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದೇವತೆಗಳು ಗರ್ಭರೂಪದಲ್ಲಿ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಪಲಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಸಮಗ್ರ ಭುವನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "वृहज्जलसमूहः यदा समग्रं विश्वं परिव्याप्य आसीत्‌ तदा देवाः गर्भरूपेण यं धत्तवन्तः अग्निना उपलक्षितं समग्रं भुवनं च सम्पादितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही देवताओं का एकमात्र स्वामी है।", "Kannada": "ಅವನೇ ದೇವತೆಗಳ ಏಕಮಾತ್ರ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यः देवतानाम्‌ एकः एव स्वामी।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ की महिमा का वर्णन करो।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भस्य महिम्नः वर्णनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भः समवर्रताग्रे... मन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸಮವರ್ತಾಗ್ರೇ..... ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भः समवर्रताग्रे... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "मा नो हिंसीज्जनिता... मन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಮಾ ನೋ ಹಿಂಸೀಜ್ಜನಿತಾ... ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "मा नो हिंसीज्जनिता... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यः प्राणतो निमिषतो... मन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಯಃ ಪ್ರಾಣತೋ ನಿಮಿಷತೋ... ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "यः प्राणतो निमिषतो... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भसूक्त में कस्मै शब्द के विषय में लघुलेख लिखो।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕಸ್ಮೈ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भसूक्ते कस्मै इति शब्दस्य विषये लघुप्रबन्धं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "मा नो हिसीज्जनिताङ्कमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಮಾ ನೋ ಹಿಂಸೀಜ್ಜನಿತಾಂಕಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "मा नो हिंसीज्जनिता... इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यश्चिदापो महिना .... मन्त्र कौ व्याख्या करो।", "Kannada": "ಯಶಿದಾಪೋ ಮಹಿನಾ.... ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "यश्चिदापो महिना .... इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यं कन्द्रसी अवसा तस्तभाने --- मन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಯಂ ಕಂದ್ರಸೀ ಅವಸಾ ತಸ್ತಭಾನೇ... ಈ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "यं कन्द्रसी अवसा तस्तभाने --- इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "य आत्मदा बलदा...मन्त्र की व्याख्या करो । पाठगत प्रश्नों के उत्तर  हिरण्यगर्भ ऋषि, त्रिष्टुप्‌ छन्द, प्रजापति देवता।", "Kannada": "ಯ ಆತ್ಮದಾ ಬಲದಾ... ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ. ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ದೇವ.", "Sanskrit": "य आत्मदा बलदा...इति मन्त्रं व्याख्यात।पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि हिरण्यगर्भः ऋषिः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः, प्रजापतिः देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दसि लुङ्लङिलटः सूत्र से नित्य लिट्‌ हुआ।", "Kannada": "ಛಂದಸಿ ಲುಂಗ್ಲಂಗ್ಲಿಟಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಲಿಟ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दसि लुङ्लङ्लिटः इति सार्वकालिको लिट्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजार्थक विध्‌-धातु से विधिलिङ में उत्तमपुरुषबहुवचन।", "Kannada": "ಪೂಜಾರ್ಥಕ ವಿಧ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನ.", "Sanskrit": "पूजार्थकात्‌ विध्‌-धातोः विधिलिङि उत्तमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिपूर्वक ईक्ष्‌-धातु से लङ् लकार में प्रथमपुरुषद्विवचन ।", "Kannada": "ಅಭಿಪೂರ್ವಕ ಈಕ್ಷ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ್ವಿವಚನ.", "Sanskrit": "अभिपूर्वकात्‌ ईक्ष्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषद्विवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी ओर देखा।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಲ್ಲಿಯು ನೋಡಿದನು.", "Sanskrit": "परितो दृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्‌-धातु से लिट्‌ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಜನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "जन्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्रहवां पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "ಹದಿನೇಳನೇ ಪಾಠವು ಮುಗಿಯಿತು.", "Sanskrit": "इति सप्तदशः पाठः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद ज्ञानरगाशि और शब्दराशि है।", "Kannada": "ವೇದವು ಜ್ಞಾನರಾಶಿ ಮತ್ತು ಶಬ್ದರಾಶಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदो ज्ञानराशिः शब्दराशिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणिमात्र के इष्टप्राप्ति और अनिष्टपरिहार के लिए अलौकिक उपाय बताने वाला वेद है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರದ ಇಷ್ಟಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನಿಷ್ಟಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ವೇದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्राणिमात्रस्य इष्टप्राप्तेः अनिष्टपरिहारस्य च अलौकिकम्‌ उपायं वेदयति वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद द्वारा बताये गये उपाय प्रत्यक्ष और अनुमानप्रमाण से अगम्य है।", "Kannada": "ವೇದದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಉಪಾಯವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅನುಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅಗಮ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदेन ज्ञाप्यमाना उपायाः प्रत्यक्षेण अनुमानेन वा प्रमाणेन अगम्याः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे उपाय केवल वेद शब्द से ही जाने जा सकते है।", "Kannada": "ಆ ಉಪಾಯವು ಕೇವಲ ವೇದ ಶಬ್ದದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "केवलम्‌ वेदशब्देभ्य एव ते उपाया ज्ञातुं शक्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर भी सृष्टिकरण में बेद ज्ञान को आश्रित करके जगत्‌ की सृजना करता है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನು ಸೃಷ್ಠಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಭೇದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನ  ಸೃಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरोऽपि सृष्टिकरणे वेदज्ञानम्‌ आश्रित्य जगत्‌ सृजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिए वैदिक ज्ञान निर्भ्र्त और प्रमाद रहित कहा जाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದಾಗಿ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನ ನಿರ್ಭ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदिदं वैदिकं ज्ञानं निभ्रन्तिम्‌ प्रमादरहितं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे वेद प्रयोग भेद से यज्ञ निर्वाहक होने से ऋक्‌ यजु और साम तीनों भिन्न है।", "Kannada": "ಆ ವೇದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಯಜ್ಞ ನಿರ್ವಾಹಕವಾಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ಋಕ್ ಯಜು ಮತ್ತು ಸಾಮ ಮೂರು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च वेदः प्रयोगभेदेन यज्ञनिर्वाहकत्वाद्‌ ऋक्‌ यजुः साम इति त्रेधा भिन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे ही वेदत्रयी कहा जाता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ವೇದತ್ರಯೀ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स एव त्रयी इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद्वेत्ताओं ने प्रतिवेद को पुनः मन्त्र और ब्राह्मण दो प्रकार के विभाग किये है।", "Kannada": "ವೇದ್ವೇತ್ತಾಗಳು ಪ್ರತಿವೇದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "प्रतिवेदम्‌ पुनः मन्त्रः ब्राह्मणम्‌ इति द्विविधो विभागो प्रकल्पितो वेदविद्भिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र को ही संहिता कहते है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಹಿತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मन्त्र एव संहिता इत्यपि प्रचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मन्त्र यज्ञादि अनुष्ठान कारणभूद द्रव्य देवतादि के प्रकाशक है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಮಂತ್ರ ಯಜ್ಞಾದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಕಾರಣಭೂತ ದ್ರವ್ಯ ದೇವತಾದಿಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रस्तावत्‌ यज्ञाद्यनुष्ठानकारणभूदद्रव्यदेवतादिप्रकाशकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण विधि, अर्थवाद आदि के प्रतिपादक होने से अनेकविध है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಧಿ, ಅರ್ಥವಾದ ಆದಿಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕವಿಧಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणस्तु विध्यर्थवादादिप्रतिपादकः अनेकविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद का मण्डलरूप और अष्टकरूप से दो प्रकार विभाजन होता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಮಂಡಲರೂಪ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಕರೂಪದಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಿಭಜನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य ऋग्वेदस्य मण्डलरूपेण अष्टकरूपेण च द्वेधा विभाजनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मण्डलरूप विभाग होने पर यह सूक्त दशम मण्डल के नवतितम (९०वां)(ऋ.वे. म-१०.९०)।", "Kannada": "ಮಂಡಲರೂಪವು ವಿಭಾಗವಾದಾಗ ಈ ಸೂಕ್ತವು ದಶಮ ಮಂಡಲದ ತೊಂಭತ್ತನೆಯ (ಋ.ವೇ.ಮಂ.೯೦)", "Sanskrit": "तत्र मण्डलरूपेण विभागे सति इदं सूक्तम्‌ दशममण्डले नवतितमम्‌ (ऋ.वे. म-१०.९०)।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रात्मक ऋग्वेद का अंश है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಋಗ್ವೇದದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रात्मकस्य ऋग्वेदस्य अयमंशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषसूक्त अतीव महत्त्वपूर्ण है।", "Kannada": "ಪುರುಷಸೂಕ್ತವು ಬಹಳ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषसूक्तम्‌ अतीव महत्त्वपूर्णम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद संहिता में दशम मण्डल में कुछ सूक्तों में देवों की स्तुति नहीं है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತೆಯಿಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदसंहितायां दशममण्डले केषुचित्‌ सूक्तेषु देवानां स्तुतिः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और किन्हीं में स्तुति भिन्न भी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯು ಸ್ತುತಿಯು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तुतिभिन्नं किमपि विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषसूक्त भी ऐसा ही सूक्त है।", "Kannada": "ಪುರುಷಸೂಕ್ತವು ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषसूक्तमपि एवमेव सूक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में सृष्टि विषयक वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ವಿಷಯಕ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते सृष्टिविषयकवर्णनम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में आदिपुरुष के शरीर के माध्यम से देवताओं द्वारा जो सृष्टि की गई है वो वर्णित है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆದಿಪುರುಷನ ಶರೀರದ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಯಾವ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते आदिपुरुषशरीरात्‌ देवताभिः या सृष्टिः कृता सा वर्णिता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पुरुष की आध्यात्मिक कल्पना का एक भव्य निदर्शन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ಭವ್ಯ ನಿದರ್ಶನವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पुरुषस्य आध्यात्मिककल्पनायाः एकं भव्यं निदर्शनं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष ही समग्र विश्व में व्याप्त है।", "Kannada": "ಪುರುಷನೇ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषः एव समग्रविश्वरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो तीनों, प्राचीनकाल में, वर्तमानकाल में तथा भविष्यत्काल में विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಮೂರು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ, ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यः प्राचीनकाले वर्तमानकाले भविष्यत्काले च विद्यमानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद के एकत्रिंश (३१वें) अध्याय में पुरुष स्वरूप वर्णित है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ (೩೧) ಪುರುಷ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदे एकत्रिंश अध्याये पुरुषस्वरूपं वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहां ऋग्वेद के अपेक्षा षट्‌ मन्त्र अधिक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಷಟ್ ಮಂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्र ऋग्वेदापेक्षया षट्‌ मन्त्राः अधिकाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ऋग्वेदीय पुरुषसूक्त में सृष्टि प्रक्रिया यज्ञरूप में कल्पित है।", "Kannada": "ಈ ಋಗ್ವೇದೀಯ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಯಜ್ಞ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ ऋग्वेदीयपुरुषसूक्ते सृष्टिप्रक्रिया यज्ञरूपेण कल्पिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूक्त किजिचत्‌ परिवर्तन के साथ सामवेद, शुक्लयजुर्वेद तथा अथर्ववेद में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮವೇದ, ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्चित्‌ परिवर्तनानन्तरं सामवेदे शुक्लयजुर्वेदे तथा अथर्ववेदे इदमेव सूक्तं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टी के लिए देवताओ और ऋषियों द्वारा जो यज्ञ किया गया उस यज्ञ में पुरुष हविरूप में परिकल्पित है।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಹವಿಸ್ಸು ರೂಪದಿಂದ ಪರಿಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सृष्ट्यर्थं देवताभिः ऋषिभिश्च यः यज्ञः कृतः तस्मिन्‌ यज्ञे पुरुषः हविरूपेण परिकल्पितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी यज्ञ में वसन्तर्तुः घृत, ग्रीष्मर्तु इन्धन और शरदृतु हवि थे।", "Kannada": "ಅದೇ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಸಂತರ್ತುಃ ಘೃತ, ಗ್ರೀಷ್ಮರ್ತು ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಶರದೃತು ಹವಿಸ್ಸು ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तस्मिन्नेव यज्ञे वसन्तर्तुः घृतं, ग्रीष्मर्तुः इन्धनं, शरदृतुः हविः च आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी पुरुष से पशु-पक्षि, ऋगादि वेद, सूर्य, चन्द्र, इत्यादि उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಇದೇ ಪುರುಷನಿಂದ ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ, ಋಗಾದಿ ವೇದ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "अस्मात्‌ एव पुरुषात्‌ पशवः पक्षिणः ऋगादिवेदाः सूर्यः चन्द्रः इत्यादयः उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार सृष्टि वर्णन किया गया।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "एवमेव सृष्टिवर्णनं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुरुषसूक्त का नारायण ऋषि, अनुष्टुप्‌ छन्द, षोडशमन्त्र में विराट्‌ त्रिष्टुप, और विराट्‌ पुरुष देवता है।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದ ನಾರಾಯಣ ಋಷಿ, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಷೋಡಶ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿರಾಟ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य पुरुषसूक्तस्य नारायणः ऋषिः, अनुष्टुप्‌ छन्दः षोडशमन्त्रे विराट्‌ त्रिष्टुप्‌, विराट्‌ पुरुषः देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में १६ मन्त्र है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ೧೬ ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते षोडशमन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन मन्त्रों के  द्वारा पुरुषस्वरूप और सृष्टि विवरण वर्णित है।", "Kannada": "ಆ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪುರುಷಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तैः मन्त्रैः पुरुषस्वरूपं, सृष्टिविवरणं च वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में जो मन्त्र है उनकी भी इसी तरह व्याख्या है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಂತ್ರವಿದೆಯೋ ಅವರದ್ದು ಕೂಡ ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे ये मन्त्राः लभ्यन्ते तेऽपि अत्र आनीय व्याख्याताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरभाग उत्तरनारायण कहलाता है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಭಾಗ ಉತ್ತರನಾರಾಯಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरभागः उत्तरनारायणः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब मूलपाठ पढ़ते है ( पुरुषसूक्तम्‌ ) सहस्र॑शीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्र॑पात्‌।", "Kannada": "ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಓದೋಣ (ಪುರುಷಸೂಕ್ತಮ್) ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಪುರುಷಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್.", "Sanskrit": "इदानीं मूलपाठं पठाम (पुरुषसूक्तम्‌) सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्र॑पात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पादोऽस्य विश्वां भूतानि त्रिपार्द॑स्यामूर्त दिवि॥", "Kannada": "ಪಾದೋಽಸ್ಯ ವಿಶ್ವಾಂ ಭೂತಾನಿ ತ್ರಿಪಾದರ್ಯಸ್ಯಾಮೂರ್ತ ದಿವಿ ।।", "Sanskrit": "पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि॥"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद का विद्यमान भाग शुक्ल यजुर्वेदीय है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಭಾಗವು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इतः परं विद्यमानोऽयं भागः शुक्लयजुर्वेदीयो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर यह भाग पुरुषसुक्त का ही भाग माना गया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗದ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದ ಭಾಗದ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र पुरुषसुक्तस्यैव अंशभूतः गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "१७॥ वेदाहमेतं पुरुषं म॒हान्त॑मादित्यव॑र्ण तम॑सः परस्तात्‌ तमेव विदित्वाति मृत्युमेति नान्यः पन्थां विद्यतेऽय॑नाय॥", "Kannada": "೧೭. ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಮಾದಿತ್ಯವರ್ಣ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಮೃತ್ಯುಮೇತಿ ನಾನ್ಯಃ ಪಂಥಾಂ ವಿದ್ಯತೇಽಯನಾಯ ।।", "Sanskrit": "१७।। वेदाहमेतं पुरुषं महान्त॑मादित्यवर्णं तमसः परस्तात्‌। तमेव विदित्वाति मृत्युमेति नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब मूलपाठ समझते है सहस्र॑शीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्र॑पात्‌।", "Kannada": "ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋಣ ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಃ ಪುರುಷಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ।", "Sanskrit": "इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्र॑पात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - सभी प्राणि समष्टि रूप से ब्रह्माण्ड देह रूप विराडाख्य जो पुरुष है वो यह सहस्रशीर्षा है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸಮಷ್ಠಿ ರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ದೇಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿರಾಡಾಖ್ಯ ಯಾವ ಪುರುಷನಿದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನು ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- सर्वप्राणिसमष्टिरूपो ब्रह्माण्डदेहो विराडाख्यो यः पुरुषः सः अयं सहस्रशीर्षा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्रशब्द का उपलक्षण अनन्त शिरों से युक्त है।", "Kannada": "ಸಹಸ್ರ ಶಬ್ದದ ಉಪಲಕ್ಷಣ ಅನಂತ ಶಿರಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सहस्रशब्दस्योपलक्षणत्वादनन्तःशिरोभिर्युक्तः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जितने सभी प्राणियों के शिर है वे सभी उसकी देह में विद्यमान होने से उसका भी सहस्र शीर्षत्व है।", "Kannada": "ಯಾವೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶಿರಸ್ಸುಗಳಿವೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲದರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಹಸ್ರ ಶೀರ್ಷತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यानि सर्वप्राणिनां शिरांसि तानि सर्वाणि तद्देहान्तःपातित्वात्तदीयान्येवेति सहस्रशीर्षत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार सहस्राक्षित्व और सहस्रपादत्व है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಪಾದತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सहस्राक्षित्वं सहस्रपादत्वञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो पुरुष भूमि अर्थात ब्रह्माण्डगोलक रूप को विश्वत अर्थात सभी और से वृत्वा-व्याप्त होकर दशाङऱगुल अर्थात्‌ दशाङगुल के परिमाण देश के बाहर भी बैठा है या अवस्थित है।", "Kannada": "ಆ ಪುರುಷ ಭೂಮಿ ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗೋಲಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವತ ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವೃತ್ವಾ- ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ದಶಾಂಗುಲ ಅಂದರೆ ದಶಾಂಗುಲದ ಪರಿಮಾಣ ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿದೆ ಅಥವಾ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सः पुरुषः भूमिं ब्रह्माण्डगोलकरूपां विश्वतः सर्वतः वृत्वा परिवेष्ट्य दशाङ्कुलं दशाङ्गुलपरिमितं देशम्‌ अत्यतिष्ठत्‌ अतिक्रम्य व्यवस्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दशाङगुल यह उपलक्षण है।", "Kannada": "ದಶಾಂಗುಲ ಇದು ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दशाङ्गुलमित्युपलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्माण्ड से बाहर भी सब जगह व्याप्य होकर अवस्थित है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्माण्डाद्गहिरपि सर्वतो व्याप्यावस्थितः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय सहित प्रतिपदार्थ - पुरुषः = परमेश्वर या ब्रह्म, सहस्रशीर्षा = अनन्तमस्तकयुक्त, सहस्रशब्द बहुत्ववाची है।", "Kannada": "ಅನ್ವಯದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ಪುರುಷಃ - ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ- ಅನಂತಮಸ್ತಕಗಳುಳ್ಳ, ಸಹಸ್ರಶಬ್ದ ಬಹುತ್ವವಾಚಿ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - पुरुषः= परमेश्वरो ब्रह्म वा, सहस्रशीर्षा = अनन्तमस्तकयुतः, सहस्रशब्दोऽत्र बहुत्ववाची ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिर के ग्रहण से सभी अवयवों का ग्रहण है।", "Kannada": "ಶಿರಸ್ಸಿನ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅವಯವಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शिरोग्रहणं सर्वावयवोपलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्राक्ष: = अनंत लोचनसमन्वित, अक्षिग्रहण से यहां सभी ज्ञानेन्दियों का उपलक्षक है।", "Kannada": "ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ - ಅನಂತ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾದ, ಅಕ್ಷಿಗ್ರಹಣದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪಲಕ್ಷಣೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सहस्राक्षः= अपरिमितलोचनसमन्वितः, अक्षिग्रहणम्‌ अत्र सर्वज्ञानेन्दियोपलक्षकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्रपात्‌ = असंख्य चरणयुक्त । पादग्रहण यहां कर्मेन्द्रियों का उपलक्षक है।", "Kannada": "ಸಹಸ್ರಪಾತ್ - ಅಸಂಖ್ಯ ಚರಣಗಳನುಳ್ಳ. ಪಾದಗ್ರಹಣ - ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सहस्रपात्‌= असंख्यातचरणयुक्तः, विद्यते इति शेषः।पादग्रहणम्‌ अत्र कर्मेन्द्रियोपलक्षकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स = अन्तर्यामी, भूमिं = ब्रह्माण्डगोलकरूप धरित्री, अथवा पञ्चभूत में व्याप्त, भूमिशब्द यहां पञ्चभूत उपलक्षक है।", "Kannada": "ಸ- ಅಂತರ್ಯಾಮಿ, ಭೂಮಿಂ - ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗೋಲಕ ರೂಪದ ಧರಿತ್ರಿ, ಅಥವಾ ಪಂಚಭೂತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ, ಭೂಮಿ ಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಭೂತ ಉಪಲಕ್ಷಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स= अन्तर्यामी, भूमिं= ब्रह्माण्डगोलकरूपां धरित्रीम्‌, अथवा पञ्चभूतानि व्याप्य, भूमिशब्दोऽत्र पञ्चभूतोपलक्षकः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वतः = सम्पूर्ण विश्व में, ऊर्ध्वम्‌ अधः अग्रादितः अन्तर्बहिश्च।", "Kannada": "ಸರ್ವತಃ - ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ, ಊರ್ಧ್ವಮ್ ಅಧಃ ಅಗ್ರಾದಿತಃ ಅಂತರ್ಬಹಿಶ್ಚ.", "Sanskrit": "सर्वतः= विश्वतः, ऊर्ध्वम्‌ अधः अग्रादितः अन्तर्बहिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "दशाङ्गुलम्‌ = दशाङ्गुल परिमाण देश।", "Kannada": "ದಶಾಂಗುಲಮ್ - ದಶಾಂಗುಲ ಪರಿಮಾಣ ದೇಶ.", "Sanskrit": "दशाङ्कुलम्‌=दशाङ्कुलपरिमितं देशम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दशाङऱगुल यह उपलक्षण है।", "Kannada": "ದಶಾಂಗುಲ ಇದು ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दशाङ्कुलमित्युपलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्माण्ड से बाहर भी सब जगह व्याप्य या अवस्थित इत्याशय।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಆಚೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ಯ ಅಥವಾ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆಶಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्माण्डाद्‌ बहिरपि सर्वतो व्याप्य अवस्थित इत्याशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्वा नाभी के समीप से दशाङऱगुल दूर हृदय में संस्थित।", "Kannada": "ಏನಾದರು ನಾಭಿಯ ಸಮೀಪದಿಂದ ದಶಾಂಗುಲ ದೂರದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा--नाभेः सकाशाद्‌ दशाङ्गुलम्‌ अतिक्रम्य हृदि संस्थितः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दशाङगुलशब्द अल्प का द्योतक भी है।", "Kannada": "ದಶಾಂಗುಲ ಶಬ್ದ ಅಲ್ಪದ ದ್ಯೋತಕವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दशाङ्गुलशब्दः अल्पद्योतकोऽपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अति = पार करके, अधिकं वा, अतिष्ठत्‌ = अवस्थित है।", "Kannada": "ಅತಿ - ಪಾರು ಮಾಡಿ, ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಅತಿಷ್ಠತ್ - ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अति= अतिक्रान्तं कृत्वा , अधिकं वा, अतिष्ठत्‌= अवस्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां अनुष्टुप छन्द है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अनुष्टुब्वृत्तमत्र।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - विराडाख्य पुरुष अनन्त शिरों से युक्त अनन्त आखों से युक्त अनन्त पादों से युक्त है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ವಿರಾಡಾಖ್ಯ ಪುರುಷ ಅನಂತ ಶಿರಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅನಂತ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅನಂತ ಪಾದಗಳಿಂದಲೂ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- विराडाख्यः पुरुषः अनन्तशिरोयुक्तः अनन्ताक्षियुक्तः अनन्तपादयुक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो समस्त ब्रह्माण्ड में व्याप्त होकर भी दशाङऱगुल परिमित स्थान में भी विद्यमान है।", "Kannada": "ಆ ಸಮಸ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ದಶಾಂಗುಲ ಪರಿಮಿತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स समस्तदब्रह्माण्डं व्याप्य तिष्ठन्‌ अपि दशाङ्गुलपरिमितस्थानम्‌ अधिकं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ वह ब्रह्माण्ड से बाहर भी बैठा है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದಲೂ ಆಚೆಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ ब्रह्माण्डात्‌ बहिः अपि स तिष्ठति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्वा-वृ-धातु से क्त्वाप्रत्यय होने पर वृत्वा रूप बनता है।", "Kannada": "ವೃತ್ವಾ - ವೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ವೃತ್ವಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्वा-वृ-धातोः क्त्वाप्रत्यये वृत्वा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिष्ठत्‌- स्थाधातु से लङ में प्रथमपुरुषेकवचन का रूप बनता है।", "Kannada": "ಅತಿಷ್ಠತ್ - ಸ್ಥಾಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिष्ठत्‌- स्थाधातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो यह वर्तमान जगत्‌ है वह पुरुष ही है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಯಾವ ವರ್ತಮಾನ ಜಗತ್ತಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು ಪುರುಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- यत्‌ इदं वर्तमानं जगत्‌ तत्‌ पुरुष एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भूत या अतीत जगत्‌, यच्च भव्य-भविष्य जगत्‌ वो सब भी पुरुष ही है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಭೂತ ಅಥವಾ ಅತೀತ ಜಗತ್ತು, ಯವುದು ಭವ್ಯ- ಭವಿಷ್ಯ ಜಗತ್ತು ಆಗಿಅದು ಕೂಡ ಪುರುಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यच्च भूतमतीतं जगत्‌ यच्च भव्यं भविष्यज्जगत्‌ तदपि पुरुष एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे इस कल्प में वर्तमान प्राणिदेही सभी विराटपुरुष के अवयव है वैसे ही अतीत और आगामी कल्प में भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ಪ್ರಾಣಿದ್ರೋಹಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿರಾಟ ಪುರುಷನ ಅವಯವವಾಗಿದ್ದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅತೀತ ಮತ್ತು ಆಗಾಮಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "यथा अस्मिन्कल्पे वर्तमानप्राणिदेहाः सर्वेऽपि विराट्पुरुषस्यावयवाः तथैवातीतागामिनोरपि कल्पयोढ्द्र्टव्यमित्यभिप्रायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अमृतत्व अर्थात देवत्व के ईशानः:- स्वामी है।", "Kannada": "ಈ ಅಮೃತತ್ವ ಅಂದರೆ ದೇವತ್ವದ ಈಶಾನ - ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "उत अपि चामृतत्वस्य देवत्वस्यायम्‌ ईशानः स्वामी।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्‌-जिस कारण से प्राणियों के भोग्य पदार्थ के निमित्त से बढ़ता है।", "Kannada": "ಯತ್ - ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಭೋಗ್ಯ ಪದಾರ್ಥದ ನಿಮಿತ್ತದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ यस्मात्कारणात्‌ अन्नेन प्राणिनां भोग्येनान्नेन निमित्तभूतेन अतिरोहति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी कारणावस्था को पार करके परिदुश्यमान जगदवस्था को प्राप्त करता है जिससे प्राणियों के कर्मफलभोग के लिए जगदवस्था को स्वीकारने से यह उसका वस्तुत्व अर्थ नहीं हुआ।", "Kannada": "ತನ್ನ ಕಾರಣಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಪರಿದುಶ್ಯಮಾನ ಜಗದವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಜಗತ್ತಿನ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಅದರ ವಸ್ತುತ್ವ ಅರ್ಥವು ಆಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्वकीयां कारणावस्थामतिक्रम्य परिदृश्यमाना जगदवस्थां प्राप्नोति तस्मात्प्राणिनां कर्मफलभोगाय जगदवस्थास्वीकारान्नेदं तस्य वस्तुत्वमित्यर्थः"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थ - इद्‌ सर्व = समस्त प्रत्यक्षवर्तमान जगत्‌, यद्‌ भूतं = जो अतीतकालिकविश्व, यच्च भाव्यं = जो भविष्यत्कालिक जगत्‌, पुरुष एव = वो सब परब्रह्म परमात्मा ही है, (सः=पुरुषः) अमृतत्वस्य = अमरता का या मोक्ष का, ईशानः = स्वामी, उत = और भी, यत्‌ = जो कुछ भी, अन्नेन = भोज्य, पदार्थ से, अतिरोहति = वृद्धि को प्राप्त होता है, (तस्यापि ईशानः = स्वामी इत्याशयः) ।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ಇದ್ ಸರ್ವ = ಸಮಸ್ತ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವರ್ತಮಾನ ಜಗತ್ತು, ಯದ್ ಭೂತಂ - ಯಾವ ಅತೀತ ಕಾಲದ ವಿಶ್ವ, ಯಚ್ಚ ಭಾವ್ಯಮ್ = ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲದ ಜಗತ್ತು, ಪುರುಷ ಏವ = ಅವನು ಎಲ್ಲರ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, (ಸಃ = ಮನುಷ್ಯ) ಅಮೃತತ್ವಸ್ಯ = ಅಮರತ್ವದ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ, ಈಶಾನಃ = ಸ್ವಾಮಿ, ಉತ = ಹೆಚ್ಚು, ಯತ್ = ಯಾವುದೇ, ಅನ್ನೆನ = ಆಹಾರದಿಂದ, ಪದಾರ್ಥ, ಅತಿರೋಹತಿ = ವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, (ತಸ್ಯಾಪಿ ಈಶಾನಃ = ಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬ ಆಶಯವು ಇದೆ).", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - इदं सर्व= निखिलप्रत्यक्षवर्तमानं जगत्‌ , यद्‌ भूतं = यद्‌ अतीतकालिकं विश्वं, यच्च भाव्यं=यद्‌ भविष्यत्कालिकं जगत्‌, पुरुष एवऱतत्सर्वं परब्रह्म परमात्मा एव, (सःऱ्पुरुषः) अमृतत्वस्य=अमरतायाः, मोक्षस्य वा, ईशानः= स्वामी, उत=अपि च, यत्‌= यत्किमपि, अन्नेन= भोज्येन, अतिरोहति= वृद्धिं लभते, (तस्यापि ईशानः= स्वामी इत्याशयः) ।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस दृश्यमान जगत्‌ में जो कुछ भी है वो सभी पुरुष ही है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಈ ದೃಶ್ಯಮಾನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆಯೋ , ಅವೆಲ್ಲವು ಪುರುಷವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यत्‌ किमपि दृश्यमानं जगत्‌ तत्‌ सर्वमपि स पुरुषः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो कुछ हुआ और जो कुछ होगा वो सब भी वह पुरुष ही है।", "Kannada": "ಏನೇನಾಯಿತೋ ಅವೆಲ್ಲವು ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಏನೇನು ಆಗಬೇಕೋ ಅವೆಲ್ಲವು ಪುರುಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ जातं, यच्च भविष्यति तत्‌ अपि स पुरुष एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो अमृतत्व का अधिपति है और साथ ही भोग्य वस्तुओं द्वारा बढ़ने वालों का भी अधिपति है।", "Kannada": "ಅದು ಅಮೃತತ್ವದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ಭೋಗ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ವರ್ಧಿಸುವುದೆಲ್ಲದರ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स अमृतत्वस्य अधिपतिः। किञ्च भोग्यवस्तुभिः वर्धमानस्यापि अधिपतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भव्यम्‌ -भूधातु से यत्प्रत्यय करने पर भव्यम यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಭವ್ಯಮ್ - ಭೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಭವ್ಯಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भव्यम्‌-भूधातोःयत्प्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईशानः - ईश्‌-धातु से शानच प्रत्यय होने पर प्रथमा एकवचन में ईशन यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಈಶಾನಃ - ಈಶ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈಶಾನ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईशानः-ईश्‌-धातोः शानचि प्रथमैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिरोहति - अतिपूर्वक रुह-धातु से लट लकार प्रथमपुरुषैकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅತಿರೋಹತಿ - ಅತಿಪೂರ್ವಕ ರೂಹ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिरोहति-अतिपूर्वकात्‌ रुह्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पादोऽस्य विश्वां भूतानि त्रिपार्द॑स्यामूर्त दिवि॥", "Kannada": "ಪಾದೋಽಸ್ಯ ವಿಶ್ವಾಂ ಭೂತಾನಿ ತ್ರಿಪಾದಸ್ಯಾಮೂರ್ತ ದಿವಿ ।।", "Sanskrit": "पादोऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपादस्यामृतं दिवि॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - अतीत और अनागत वर्तमान रूप जगद्‌ आदि ये सब भी इस पुरुष की महिमा का अपना सामर्थ्य विशेष है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಅತೀತ ಮತ್ತು ಅನಾಗತ ವರ್ತಮಾನ ರೂಪ ಜಗತ್ತು ಆದಿಗಳು ಇವೆಲ್ಲವು ಈ ಪುರುಷನ ಮಹಿಮೆಯ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अतीतानागतवर्तमानरूपं जगद्यावदस्ति एतावान्‌ सर्वोऽपि अस्य पुरुषस्य महिमा स्वकीयसामर्थ्यविशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न कि उसका वास्तव स्वरूप।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅದರ ವಾಸ್ತವ ಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तु तस्य वास्तवस्वरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः- महिमा से भी, ज्यायान्‌-अत्यधिक है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ - ಮಹಿಮೆಯಿಂದಲೂ, ಜ್ಯಾಯಾನ್ - ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः महिम्नोऽपि ज्यायान्‌ अतिशयेनाधिकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ये दोनों स्पष्ट करते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇವೆರಡನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतच्चोभयं स्पष्टीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुरुष के कालत्रयवर्ती प्राणिजात चतुर्थ पाद या अंश है।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನ ಕಾಲತ್ರಯವರ್ತೀ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य पुरुषस्य कालत्रयवर्तीनि प्राणिजातानि पादः चतुर्थः अंशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुरुष के अविशिष्ट त्रिपाद स्वरूपम्‌ अमृतं- विनाशरहितं सत्‌ द्योतनात्मक या प्रकाशक प्रकाश स्वरुप में अवतिष्ठ है।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ತ್ರಿಪಾದ ಸ್ವರೂಪ ಅಮೃತಮ್-ವಿನಾಶರಹಿತಂ ಸತ್ ದ್ಯೋತನಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य पुरुषस्य अविशिष्टं त्रिपात्‌ स्वरूपम्‌ अमृतं विनाशरहितं सत्‌ दिवि द्योतनात्मके स्वप्राकाशस्वरुपे व्यवतिष्ठात इति शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म' (तै.आ.८.१; तै. उ. २.१) इस वचन का परब्रह्म के अभाव से पादचतुष्टय के निरूपण में असमर्थ है तथापि ये जगत ब्रह्म के स्वरूप की अपेक्षा से अल्प है विवक्षितत्वात्‌ पादत्वोपन्यासः।", "Kannada": "ಯದ್ಯಪಿ ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ (ತೈ.ಆ. ೮.೧; ತೈ.ಉ.೨.೧) ಈ ವಚನದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಅಭಾವದಿಂದ ಪಾದಚತುಷ್ಟಯದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ ಆದರು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅಲ್ಪವಾಗಿದೆ ವಿವಕ್ಷತ್ವಾತ್ ಪಾದತ್ವೋಪನ್ಯಾಸಃ.", "Sanskrit": "यद्यपि 'सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म (तै०आ०८.१;तै० उ० २.१) इत्याम्नातस्य परब्रह्मण इयत्ताभावात्‌ पादचतुष्टयं निरूपयितुमशक्यं तथापि जगदिदं ब्रह्मस्वरूपापेक्षयाल्पमिति विवक्षितत्वात्‌ पादत्वोपन्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थ - एतावान्‌ = अखिल परिदृश्य जगद्‌, अस्य = सर्वेश्वर पुरुष, महिमा स्वसामर्थ्य विशेष विभूति।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ಏತಾವಾನ್ - ಅಖಿಲ ಪರಿದೃಶ್ಯ ಜಗತ್, ಅಸ್ಯ- ಸರ್ವೇಶ್ವರ ಪುರುಷ, ಮಹಿಮಾ ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಶೇಷ ವಿಭೂತಿ.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - एतावान्‌= निखिलं परिदृश्यमानं जगद्‌, अस्य = सर्वेश्वरस्य पुरुषस्य महिमा= स्वकीयसामर्थ्यविशेषो विभूतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः - इससे, ज्यायान्‌ = अतिशय से और अधिक, पूरुषः = ब्रह्माण्डनायक।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ  - ಇದರಿಂದ, ಜ್ಯಾಯಾನ್- ಅತಿಶಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ, ಪುರುಷಃ - ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡನಾಯಕ.", "Sanskrit": "अतः अस्मात्‌, ज्यायान्‌= अतिशयेन अधिकः च, पूरुषः= ब्रह्माण्डनायकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्य = ब्रह्म के, पादः = चतुर्थाश, विश्वा = समग्र, भूतानि = प्राणिजात, अस्य = जगत्स्रष्टा, त्रिपात्‌ = एक तीन चोथाई, अमृतं = विनाशरहित, दिवि = स्वप्रकाश स्वरूप में या आकाश में रहता है।", "Kannada": "ಅಸ್ಯ - ಬ್ರಹ್ಮದ, ಪಾದಃ - ಚತುರ್ಥಾಶ, ವಿಶ್ವಾ- ಸಮಗ್ರ, ಭೂತಾನಿ - ಪ್ರಾಣಿಜಾತ, ಅಸ್ಯ - ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಾ, ತ್ರಿಪಾತ್ - ಮುಕ್ಕಾಲು, ಅಮೃತಂ - ವಿನಾಶರಹಿತವಾಗಿ, ದಿವಿ- ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य= ब्रह्मणः, पादः-चतुर्थांशः विश्वा= समग्रानि, भूतानि=प्राणिजातानि, अस्य= जगत्स्रष्टुः , त्रिपात्‌= त्रिचतुर्थाशः अमृतं= विनाशारहितं, दिवि=स्वप्रकाशस्वरूपे, आकाशे वा विद्यत इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस पुरुष की महानता है कि यह पुरुष महिमा और ऐश्वर्य से बृहत्‌ है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ- ಈ ಪುರುಷನ ಗರಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಈ ಪುರುಷನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಬೃಹತ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्य पुरुषस्य एवं महिमा यत्‌ अयं पुरुषः महिम्नः ऐश्वर्यात्‌ च वृहत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्त प्राणी इसके चतुर्थ अंश है।", "Kannada": "ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समस्तप्राणिनः अस्य चतुर्थः अंशः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके तीन अंश द्युलोक में अवस्थित है।", "Kannada": "ಇದರ ಮೂರು ಅಂಶಗಳು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य त्रयः अंशाः द्युलोके अवस्थिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वा - विश्वशब्द, नपुंसकलिङ्ग प्रथमा बहुवचन का वैदिक रूप है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾ - ವಿಶ್ವಶಬ್ದ, ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विश्वा- विश्वशब्दः, नपुंसकलिङ्गस्य प्रथमाबहुवचने वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वानि इसका लौकिकरूप है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾನಿ ಇದು ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विश्वानि इति अस्य लौकिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो यह त्रिपात्पुरुष संसार रहित ब्रह्मस्वरूप है वो द्युलोक को चल गया इस अज्ञान कार्यरूपी संसार से रहित गुणदोष में पूर्णरूप से स्थित है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ತ್ರಿಪಾತ್ಪುರುಷನು ಸಂಸಾರರಹಿತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ದ್ಯುಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಕಾರ್ಯರೂಪಿ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಇರುವ ಗುಣದೋಷದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- योऽयं त्रिपात्पुरुषः संसाररहितो ब्रह्मस्वरूपः सोऽयं ऊर्ध्व उदैत्‌ अस्मादज्ञानकार्यात्संसाराद्वहितोऽत्रत्यैर्गुणदोषैरस्पृष्ठ उत्कर्षेण स्थितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका यह अंश माया के रूप में पुनः होकर उत्पत्ति और संहार के लिए बार बार आता है।", "Kannada": "ಅದರ ಈ ಅಂಶವು ಮಾಯೆಯ ರೂಪದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಆಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अस्य सोऽयं पादः लेशः सोऽयम्‌ इह मायायां पुनः अभवत्‌ सृष्टिसंहाराभ्यां पुनः पुनरागच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सम्पूर्ण जगत में परमात्म अंशत्व है।", "Kannada": "ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮ ಅಂಶವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सर्वस्य जगतः परमात्मलेशत्वम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भागवत में भी कहा है - “विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत्‌' (भ० गी० १०.४२)।", "Kannada": "ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ವಿಷ್ಟಭ್ಯಾಹಮಿದಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮೇಕಾಂಶೇನ ಸ್ಥಿತೋ ಜಗತ್ (ಭ. ಗೀ. ೧೦.೪೨).", "Sanskrit": "भगवताप्युक्तं-'विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत्‌' (भ० गी० १०.४२) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद मायारूप में आकर चारों दिशाओं में देव, मनुष्य, पशु आदिरूप से विविध प्रकार से व्याप्त हुआ।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಮಾಯಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವ, ಮನುಷ್ಯ, ಪಶು  ಆದಿರೂಪಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "ततः मायायामागत्यानन्तरं विष्वङ्‌ देवमनुष्यतिर्यगादिरूपेण विविधः सन्‌ व्यक्रामत्‌ व्याप्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "साशनानशने अभिलक्ष्य - साशन अर्थात भोजनादि व्यवहार युक्त चेतन प्राणी को तथा अनशन अर्थात भोजनादि व्यवहार रहित अचेतन गिरि नद्यादि को बनाकर उसमें वास किया।", "Kannada": "ಸಾಶನಾನಶನೆ ಅಭಿಲಕ್ಷ್ಯ - ಸಾಶನ ಅಂದರೆ ಭೋಜನಾದಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ಯುಕ್ತ ಚೇತನ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅನಶನ ಅಂದರೆ ಭೋಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಲ್ಲದ ಅಚೇತನ ಗಿರಿ ನದಿಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "साशनानशने अभिलक्ष्य। साशनं भोजनादिव्यवहारोपेतं चेतनं प्राणजातम्‌ अनशनं तद्रहितमचेतनं गिरिनद्यादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों जैसे ही हुए वैसे ही वो ब्रह्म स्वयमेव विविध प्रकार का होकर उनमे व्याप्त हो गया।", "Kannada": "ಇವೆರಡು ಹೇಗೆ ಆದವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಾನೇ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदुभयं यथा स्यात्तथा स्वयमेव विविधो भूत्वा व्याप्तवानित्यर्थः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वय प्रतिपदार्थ - त्रिपात्‌ = त्रिचतुर्थाश, पुरुषः = ब्रह्म, ऊध्वम्‌ = ऊपर से, उद्‌ = उत्कर्ष से, ऐत्‌ = चला गया, या संस्थापित हो गया।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ತ್ರಿಪಾತ್ - ತ್ರಿಚತುರ್ಥಾಶಯುತಃ, ಪುರುಷಃ - ಬ್ರಹ್ಮ, ಊರ್ಧ್ವಮ್ - ಮೇಲಿನಿಂದ, ಉದ್ - ಉತ್ಕರ್ಷದಿಂದ, ಐತ್ - ಹೋದನು, ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - त्रिपात्‌ = त्रिचतुर्थांशयुतः, पुरुषः = ब्रह्म, ऊध्वम्‌ = उपरिष्टात्‌, उद्‌ = उत्कर्षेण, ऐत्‌ = गतवान्‌, संस्थितवानित्याशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्य = पुरुष के, पादः = चतुर्थाश, पुनः = पुनः, इह = इस लोक में, अभवत्‌ = स्थित हुआ।", "Kannada": "ಅಸ್ಯ - ಪುರುಷನ, ಪಾದಃ - ಚತುರ್ಥಾಶ, ಪುನಃ - ಪುನಃ , ಇಹ - ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಅಭವತ್ - ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य = पुरुषस्य, पादः = चतुर्थाशः, पुनः = भूय, इह = अस्मिन्‌ लोके, अभवत्‌ = स्थितिं प्राप।"}}
{"translation": {"Hindi": "ततः = उसके बाद, मायारूप में आकर या दुसरे रूप में, विष्वङ्‌ = चारों दिशाओं में या विविधरूप होकर, साशनम्‌ = भोजन आदि व्यवहारयुक्त चेतन प्राणी उत्पन्न किये, अनशनम्‌ = उससे रहित अचेतन, ते साशनानशने = चेतन अचेतन को, अभि = लक्ष्य करके, वि = विशेषरूप से, अक्रामत्‌ = व्याप्त हुआ ।", "Kannada": "ತತಃ - ಅದರ ನಂತರ, ಮಾಯಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ , ವಿಷ್ವಂಗ್ - ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಿವಿಧರೂಪವಾಗಿ, ಸಾಶನಮ್ - ಭೋಜನಾದಿಗಳು ವ್ಯವಹಾರಯುಕ್ತವಾಗಿ ಚೇತನ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು, ಅನಶನಮ್ - ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲವಾದ ಅಚೇತನ, ತೇ ಸಾಶನಾನಶನೆ - ಚೇತನ ಅಚೇತನಕ್ಕೆ , ಅಭಿ - ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿ, ವಿ - ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ, ಅಕ್ರಾಮತ್ - ವ್ಯಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "ततः = तस्माद्‌, मायायाम्‌ आगत्य अनन्तरं वा, विष्वङ्‌ = चतुर्दिक्षु, विविधरूपो भूत्वा वा, साशनम्‌ = असनादिव्यवहारोपेतं चेतनप्राणिजातम्‌, अनशनम्‌ = तद्रहितम्‌ अचेतनम्‌, ते साशनानशने = चेतनाचेतने, अभि = अभिलक्ष्य, वि = विशेषरूपेण, अक्रामत्‌ = व्याप्तवान्‌।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - तीन चौथाई पुरुष या ब्रह्म द्युलोक में है तथा, चतुर्थ अंश इसी लोक में है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಮುಕ್ಕಾಲು ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮನು ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶವೂ ಇದೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- त्रिपात्पुरुषः द्युलोकं गतः, चतुर्थः अंशः अस्मिन्‌ लोके एव विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो चेतन और अचेतन में विविधरूप से व्याप्त है।", "Kannada": "ಆ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಅಚೇತನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स चतनेषु अचेतनेषु च विविधरूपेण व्याप्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदैत्‌ - उत्पूर्वक इ धातु से लङ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಉದೈತ್ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಇ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदैत्‌-उत्पूर्वकात्‌ इधातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यक्रामत्‌ -विपूर्वक क्रम्‌-धातु लङ्‌ लकार मध्यमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವ್ಯಕ್ರಾಮತ್ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ಕ್ರಮ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यक्रामत्‌-विपूर्वकात्‌ क्रम्‌-धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "साशनाशने - अश्‌-धातु से ल्युट्‌ प्रत्यय, अशनेन सहितं साशनम्‌, अशनेन रहितम्‌ अनशनम्‌, साशनम्‌ च अनशनम्‌ चेति साशनाशने यहां द्वन्द  समास है।", "Kannada": "ಸಾಶನಾಶನೆ - ಅಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅಶನೇನ ಸಹಿತಂ ಸಾಶನಮ್, ಅಶನೇನ ರಹಿತಮ್ ಅನಶನಮ್, ಸಾಶನಮ್ ಚ ಅನಶನಮ್ ಚೇತಿ ಸಾಶನಮ್ ಚ ಅನಶನಮ್ ಚೇತಿ ಸಾಶನಶನೆ ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "साशनाशने- अश्‌-धातोः ल्युटि, अशनेन सहितं साशनम्‌, अशनेन रहितम्‌ अनशनम्‌, साशनम्‌ च अनशनम्‌ चेति साशनाशने इति द्वन्द्वसमासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आदिपुरुष से विराट्‌ ब्रह्माण्डदेहउत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಆ ಆದಿಪುರುಷನಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೇಹ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ आदिपुरुषात्‌ विराट्‌ ब्रह्माण्डदेहः अजायत उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विराजोऽधि अर्थात विराट देह के ऊपर, उसी देह के आधार पर पुरुष उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ವಿರಾಜೋಽಧಿ ಅಂದರೆ ವಿರಾಟ್ ದೇಹದ ಮೇಲೆ, ಅದೆ ದೇಹದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪುರುಷನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "विराजोऽधि विराड्देहस्योपरि तमेव देहमधिकरणं कृत्वा पुरुषः तद्देहाभिमानी कश्चित्‌ पुमान्‌ अजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार यह समस्त वेदान्त को जानने वाला परमात्मा स्वयं ही देवतात्म जीव हो गया।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ವೇದಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನೇ ಸ್ವಯಂ ದೇವಾತ್ಮ ಜೀವನಾದನು.", "Sanskrit": "सोऽयं सर्ववेदान्तवेद्यः परमात्मा स्वयमेव स्वकीयया देवतात्मजीवोऽभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह उत्पन्न हुआ विराट्पुरुष भिन्न हो गया।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಆದ ವಿರಾಟ್ಪುರುಷ ಭಿನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "स जातः विराट्पुरुषः अत्यरिच्यत अतिरिक्तोऽभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विराट से भिन्न देवतिर्यङ्‌ मनुष्यादिरूप में हुआ।", "Kannada": "ವಿರಾಟ್ ಇದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ದೇವತಿರ್ಯಂಜ್ಞ್ ಮನುಷ್ಯಾದಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆದವು.", "Sanskrit": "विराड्व्यतिरिक्तो देवतिर्यङ्गनुष्यादिरूपोऽभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पश्चात्‌ देवादि जीव के बाद भूमि को बनाया।", "Kannada": "ಪಶ್ಚಾತ್ ದೇವಾದಿ ಜೀವದ ನಂತರ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "पश्चात्‌ देवादिजीवभावादूर्ध्वं भूमिं ससर्जेति शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूमि के सृष्टी के बाद जीवों के शरीर को बनाया।", "Kannada": "ಭೂಮಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರ ಜೀವಗಳ ಶರೀರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "अथो भूमिसृष्टेरनन्तरं तेषां जीवानां पुरः ससर्ज।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थः - तस्माद्‌ = उस आदिपुरुष से, विराट्‌ = ब्रह्माण्डदेह, अजायत = उत्पन्न हुआ, विराजः अधि = विराट देह के ऊपर, उसी देह को अधिकरण करके, पूरुषः = एक पुरुष (अजायत), स जातः = उत्पन्न विराट्पुरुष, अत्यरिच्यत = अतिरिक्त हुआ, देव-तिर्यङ-मनुष्यादिरूप हुए।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥಃ - ತಸ್ಮಾದ್ - ಆ ಆದಿಪುರುಷನಿಂದ, ವಿರಾಟ್ - ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೇಹ, ಅಜಾಯತ - ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ವಿರಾಜಃ ಅಧಿ - ವಿರಾಜ ದೇಹದ ಮೇಲೆ, ಆ ದೇಹವನ್ನು ಅಧಿಕರಣ ಮಾಡಿ, ಪೂರುಷಃ - ಒಂದು ಪುರುಷ (ಅಜಾಯತ), ಸ ಜಾತಃ - ಉತ್ಪನ್ನ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷ - ಅತಿರಿಕ್ತನಾದನು, ಅದೇ ದೇಹವನ್ನು ಅಧಿಕರಣ ಮಾಡಿ, ಪೂರುಷಃ - ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ (ಅಜಾಯತ), ಸ ಜಾತಃ - ಉತ್ಪನ್ನ ವಿರಾತ್ ಪುರುಷ, ಅತ್ಯರಿಚ್ಯತ - ಅತಿರಿಕ್ತನಾದನು, ದೇವ, ತಿರ್ಯಂಜ್ಞ್- ಮನುಷ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳು ಆದವು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - तस्माद्‌ = आदिपुरुषात्‌, विराट्‌ = ब्रह्माण्डदेहः, अजायत = जातः, विराजः अधि = विराड्देहस्य उपरि, तमेव देहम्‌ अधिकरणं कृत्वा, पूरुषः = एकः पुमान्‌ (अजायत) , स जातः = समुत्पन्नो विराट्पुरुषः, अत्यरिच्यत = अतिरिक्तोऽभवत्‌, देव-तिर्यङ्-मनुष्यादिरूपः अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पश्चाद्‌ = देवादिजीवभाव से ऊपर, भूमिं = मही, उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಪಶ್ಚಾದ್ - ದೇವಾದಿಜೀವಭಾವದಿಂದ ಮೇಲೆ, ಭೂಮಿಂ - ಮಹೀ, ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "पश्चाद्‌ = देवादिजीवभावाद्‌ ऊर्ध्व, भूमिं = महीं, ससर्ज इति शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथो = भूमि के सर्जन के अनन्तर, पुरः = शरीर, बनाये।", "Kannada": "ಅಥೋ - ಭೂಮಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರ, ಪುರಃ - ಶರೀರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "अथो = भूमिसृष्टेः अनन्तरं, पुरः = शरीराणि, ससर्ज इत्याशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - आदिपुरुष से विराट्‌ उत्पन्न हुआ, विराट से जीवात्मा उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಆದಿಪುರುಷನಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- आदिपुरुषात्‌ विराट्‌ उत्पन्नः, विराजः जीवात्मा उत्पन्नः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पन्न होने से पहले ही उसने स्वयं ही देव और मनुष्यरूप में पृथक कर दिया।", "Kannada": "ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಅವನೇ ತಾನಾಗಿ ದೇವ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "उत्पन्नात्‌ परमेव स स्वयमेव देवमनुष्यरूपेण पृथक्कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद पृथिवी उत्पन्न हुई फिर जीवात्मा के लिए शरीर को निर्मित किया।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಪೃಥ್ವಿಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ ಶರೀರವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तदनन्तरं पृथिवी उत्पन्ना, ततः जीवात्मनः कृते शरीरं निर्मितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विराट्‌ - विपूर्वक राज्‌-धातु से क्विप्‌ प्रत्यय करने पर यह शब्द बना।", "Kannada": "ವಿರಾಟ್ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ರಾಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ಶಬ್ದವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "विराट्-विपूर्वकात्‌ राज्‌-धातोः क्विपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजायत - जन्‌-धातु से लड लकार में प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बना।", "Kannada": "ಅಜಾಯತ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "अजायत-जन्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्यरिच्यत - अतिपूर्वक रिच्‌-धातु से लड्‌ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಅತ್ಯರಿಚ್ಯತ - ಅತಿಪೂರ್ವಕ ರಿಚ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "अत्यरिच्यत-अतिपूर्वकात्‌ रिच्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषसूक्त का ऋषि, छन्द और देवता कौन है?", "Kannada": "ಪುರುಷಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "पुरुषसूक्तस्य कः ऋषिः, किं छन्दः, का च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "दशाङऱगुलम्शब्द का क्या तात्पर्य है?", "Kannada": "ದಶಾಂಗುಲ ಶಬ್ದದ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇನು?", "Sanskrit": "दशाङ्कुलम्‌ इत्यस्य किं तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईशानः का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಈಶಾನಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "ईशानः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष का चतुर्थ पाद क्या है?", "Kannada": "ಪುರುಷದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य चतुर्थः पादः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के अवशिष्टत्रिपाद कहां है?", "Kannada": "ಪುರುಷದ ಉಳಿದ ತ್ರಿಪಾದವೆಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषस्य अवशिष्टं त्रिपात्‌ कुत्र विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि पुरुष के पादचतुष्टय का निरूपण सामर्थ्य से परे था फिर भी कैसे पादत्व का वर्णन किया।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಪುರುಷನ ಪಾದಚತುಷ್ಟಯದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ನಂತರ ಹೇಗೆ ಪಾದತ್ವದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषस्य अवशिष्टं त्रिपात्‌ कुत्र विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वा का लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "विश्वा इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदैत्‌ ये रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಉದೈತ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "उदैत्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "साशनानाशन का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಸಾಶನಾನಾಶನೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "साशनानाशने इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरः का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಪುರಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "पुरः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जब शरीर के उत्पन्न होने पर देवों ने आगे की सृष्टि के सिद्धि के लिए बाह्यद्रव्य के उत्पन्न न होने से हवि से पुरुष को ही मन से हविषत्व का संकल्प करके पुरुष से मानस यज्ञ को किया।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವಾಗ ಶರೀರದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಾಹ್ಯದ್ರವ್ಯಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಆಗದಿದ್ದಾಗ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುರುಷನನ್ನೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹವಿಷತ್ವದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪುರುಷನಿಂದ ಮಾನಸ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या- यत्‌ यदा पूर्वोक्तक्रमेणैव शरीरेषूत्पन्नेषु सत्सु देवाः उत्तरसृष्टिसिद्ध्यर्थ बाह्यद्रव्यस्यानुत्पन्नत्वेन हविरन्तरासम्भवात्‌ पुरुषस्वरूपमेव मनसा हविष्त्वेन संकल्प्य पुरुषेण पुरुषाख्येन हविषा मानसं यज्ञम्‌ अतन्वत अन्वतिष्ठन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस समय इस यज्ञ में घृत वसन्त ऋतु ही थी अर्थात उसी का आज्यत्व के रूप में सङ्कल्प किया।", "Kannada": "ಆಗ ಈ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಘೃತ ವಸಂತ ಋತುವೇ ಆಗಿತ್ತು ಅಂದರೆ ಅದರ ಆಜ್ಯತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदानीम्‌ अस्य यज्ञस्य वसन्तः वसन्तर्तुरेव आज्यम्‌ आसीत्‌ अभूत्‌। तमेवाज्यत्वेन सङ्कल्पितवन्तः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार ग्रीष्म इंधन था।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಇಂಧನವು ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "एवं ग्रीष्म इध्मः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात उसी को ही ऊर्जा के रूप में सङ्कल्पित किया।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅದನ್ನೇ ಊರ್ಜ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तमेवेध्मत्वेन सङ्कल्पितवन्त इत्यर्थः|"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर शरद्‌ हवि थी।", "Kannada": "ನಂತರ ಶರದ್ ಹವಿಸ್ಸಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तथा शरङद्धविरासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी को पुरोडाशादि हवि के रूप में सङ्कल्पित किया।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ಪುರೋಡಾಶಾದಿ ಹವಿಸ್ಸಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तामेव पुरोडाशादिहविष्त्वेन सङ्कल्पितवन्त इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले पुरुष की हवि को सामान्यरूप से नहीं माना गया है।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಪುರುಷನ ಹವಿಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪದಿಂದ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पूर्वपुरुषस्य हविः सामान्यरूपत्वं न सङ्कल्पः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनन्तर में वसन्तादी को आज्यादि विशेष रूपत्व से सङ्कल्प किया गया हेै।", "Kannada": "ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ವಸಂತಾದಿಗಳಿಗೆ ಆಜ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪತ್ವದಿಂದ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनन्तरं वसन्तादीनामाज्यादिविशेषेरूपत्वेन सङ्कल्प इति द्रष्टव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थः - देवाः = सुर, यत्‌ = जब, पुरुषेण = पुरुष को कहने वाली हवि द्वारा, यज्ञम्‌ = मानसयाग, अतन्वत = विस्तारित किये।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ದೇವಾಃ - ಸುರಾಃ, ಯತ್ - ಯಾವಾಗ, ಪುರುಷೇಣ - ಪುರುಷನಿಗೆ ಹೇಳುವ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ, ಯಜ್ಞಮ್ - ಮಾನಸಯಾಗ, ಅತನ್ವತ - ವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - देवाः= सुराः, यत्‌= यदा, पुरुषेण= पुरुषाख्येन हविषा, यज्ञम्‌= मानसं यागम्‌, अतन्वत= विस्तारितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्य = यज्ञ का, आज्यं = घृत, वसन्तः = ऋतु ही, आसीत्‌ = था।", "Kannada": "ಅಸ್ಯ - ಯಜ್ಞದ , ಆಜ್ಯಂ - ಘೃತಂ, ವಸಂತಃ - ಋತುವೇ, ಆಸೀತ್ - ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "अस्य= यज्ञस्य, आज्यं= घृतम्‌, वसन्तः= ऋतुः एव, आसीत्‌= अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हविः = पुरोडाशादिहवि पदार्थ, शरद्‌ = शरद्‌ ऋतु आसीत्‌ = हुआ।", "Kannada": "ಹವಿ - ಪುರೋಡಾಶಾದಿ ಹವಿ ಪದಾರ್ಥ, ಶರದ್ - ಶರದ್ ಋತುವೇ ಇತ್ತು - ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "हविः= पुरोडाशादिहविष्ट्वेन, शरद्‌= एतदाख्य ऋतुः आसीत्‌= अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः - जब देवताओं ने पुरुष रूप मानसिक यज्ञ को हवि द्वारा सम्पादित किया तब उस यज्ञ में वसन्त ऋतु यज्ञ का घृत, ग्रीष्म ऋतु समिधा तथा शर ऋतु हवि के रूप में थी।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷ ರೂಪದಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ  ಮಾಡಿದರು ಆಗ ಆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ಋತು ಯಜ್ಞದ ಘೃತ ಸಮಿಧಾ ಮತ್ತು ಶರ ಋತು ಹವಿಸ್ಸಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यदा देवाः पुरुषरूपहविषा यज्ञं सम्पादितवन्तः तदा वसन्तर्तुः यज्ञस्य घृतमासीत्‌, ग्रीष्मर्तुः इध्मः आसीत्‌, शरदृतुः हविरासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतन्वत - तनु विस्तारे इस धातु से लङ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅತನ್ವತ - ತನು ವಿಸ್ತಾರೇ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतन्वत- तनु विस्तारे इति धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - साधनभूत यज्ञ को उन्होंने पुरुष को पशुत्व भावना से बलि के लिए खूटे से बाँधा ऋषियों ने मानस यज्ञ में शुद्ध किया।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸಾಧನಭೂತ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅವರು ಪುರುಷನಿಗೆ ಪಶುತ್ವ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಬಲಿಗಾಗಿ ಕಂಬದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या- यज्ञं यज्ञसाधनभूतं ते पुरुषं पशुत्वभावनया यूपे बद्धं बर्हिषि मानसे यज्ञे प्रौक्षन्‌ प्रोक्षितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सब कैसे हुआ वो यहां बताया गया है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲವು ಹೇಗೆ ಆಯಿತು ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कीदृशमित्यत्राह।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्त सृष्टी के पूर्व पुरुष उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಸಮಸ್ತ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲೇ ಪುರುಷನ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अग्रतः सर्वसृष्टेः पूर्वं पुरुषं जातं पुरुषत्वेनोत्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ये पहले भी कहा जा चुका है 'तस्माद्विराळजायत विराजो अधि पूरुषः' इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ 'ತಸ್ಮಾದ್ವಿರಾಳಜಾಯತ ವಿರಾಜೋ ಅಧಿ ಪೂರುಷಃ' ಎಂದು.", "Sanskrit": "एतच्च प्रागेवोक्तम्‌ 'तस्माद्विराळजायत विराजो अधि पूरुषः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पुरुष रूप पशु से देव उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಆ ಪುರುಷ ರೂಪ ಪಶುವಿನಿಂದ ದೇವನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "तेन पुरुषरूपेण पशुना देवाः अयजन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानस याग को निष्पादित किया।", "Kannada": "ಮಾನಸ  ಯಾಗವನ್ನು ನಿಷ್ಫಾದಿಸಿದನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मानसयागं निष्पादितवन्त इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे कौन देव है, वो यहां बताया गया है।", "Kannada": "ಅವರು ಯಾವ ದೇವ, ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "के ते देवा इत्यत्र आह।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टि के लिए साधन योग्य तथा उसके अनुकूल प्रजापति आदि अनेक ऋषियों और जो मन्त्रद्रष्टा है उन सभी ने यजन किया।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಸಾಧನ ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಕೂಲ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಆದಿ ಅನೇಕ ಋಷಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅವರೆಲ್ಲರು ಯಜನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "साध्याः सृष्टिसाधनयोग्याः प्रजापतिप्रभृतयः तदनुकुलाः ऋषयः मन्त्रद्रष्टारः ये च सन्ति। ते सर्वेऽप्ययजन्तेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थ - तं = पुरुष को, अग्रतः = बाद में, जातं = प्रादुर्भूत, यज्ञं = यज्ञ के साधनभूतया सम्पूजनीय, पुरुषं = पशुत्वभावना से खूटे पर बाँधा गया है, (देवाः = सुराः) बर्हिषि = मानसिकयाग में, दुर्वा या, कुशा पर पूर्णरूप से शुद्ध किया।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ತಂ - ಪುರುಷನಿಗೆ, ಅಗ್ರತಃ - ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಜಾತಂ - ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತ, ಯಜ್ಞಂ - ಯಜ್ಞದ ಸಾಧನಭೂತಯಾ ಸಂಪೂಜನೀಯ, ಪುರುಷಂ - ಪಶುತ್ವಭಾವನಾ ಇದರಿಂದ ಕಂಬದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದರು, (ದೇವಾಃ - ಸುರಾಃ) ಬಹಿರ್ಷಿ - ಮಾನಸಿಕಯಾಗದಲ್ಲಿ, ದುರ್ವಾ ಯಾ, ಕುಶಾ ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣರೂಪದಿಂದ ಶುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - तं= प्रथितम्‌, अग्रतः= प्राक्‌, जातं= प्रादुर्भूतम्‌, यज्ञं= यज्ञसाधनभूतं सम्पूजनीयं वा, पुरुषं= पशुत्वभावनया यूपे बद्धं, (देवाः= सुराः) बर्हिषि= मानसे यागे, दूर्वायां वा, कुशेषु वा, प्र औक्षन= प्रकर्षेण प्रोक्षितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवा: = अमर, साध्याः = सृष्टिसाधन के योग्यप्रजापति आदि, ये = पुरुष,और ऋषियों ने जो ब्रह्मवेत्ता और मन्त्रद्रष्टा है, (उन सभी ने) तेन = प्रथित पुरुष से, अयजन्त = याग किया।", "Kannada": "ದೇವಾಃ - ಅಮರಾಃ, ಸಾಧ್ಯಾಃ - ಸೃಷ್ಟಿ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಯೋಗ್ಯಪ್ರಜಾಪತಿ ಆದಿ, ಯೇ - ಪುರುಷ, ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರದ್ರಷ್ಟಾ ಆಗಿದ್ದಾನೆ, (ಅವರೆಲ್ಲರು) ತೇನ - ಪ್ರಥಿತ ಪುರುಷನಿಂದ ಅಯಜಂತ - ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "देवाः= अमराः, साध्याः= सृष्टिसाधनयोग्याः प्रजापतिप्रभृतयः, ये= प्रथिताः, ऋषयश्च= बह्यवेत्तारः, मन्त्रद्रष्टारश्च, (आसन्‌, ते सर्वे) तेन= प्रथितेन पुरुषेण, अयजन्त= यागं विहितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - सर्व प्रथम उत्पन्न यज्ञीय पुरुष को कुशा पर रखकर जल से पवित्र किया।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಎಲ್ಲಕಿಂತ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನ ಯಜ್ಞೀಯ ಪುರುಷನನ್ನು ಕುಶದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಜಲದಿಂದ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- प्रथमम्‌ उत्पन्नं यज्ञीयपुरुषं कुशे स्थापयित्वा जलेन पवित्री कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद उस शुद्ध पुरुष से देवों ने प्रजापत्यादि सृष्टकर्ता और यज्ञकर्ता ऋषियों ने यज्ञ को सम्पादित 'किया।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಆ ಶುದ್ಧ ಪುರುಷನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಆದಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಋಷಿಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "ततः प्रोक्षितपुरुषात्‌ देवाः प्रजापत्यादिसृष्टकर्तारः यज्ञकर्तारः ऋषयश्च यज्ञं सम्पादितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रौक्षन्‌ - प्रपूर्वक उक्ष्‌-धातु से लङ लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बना।", "Kannada": "ಪ್ರೋಕ್ಷನ್ - ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಉಕ್ಷ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रौक्षन्‌-प्रपूर्वकात्‌ उक्ष्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अयजन्त - यज्‌-धातु से लड लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बना।", "Kannada": "ಅಯಜಂತ - ಯಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयजन्त-यज्‌-धातोःलङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "प॒शून्ताँश्च॑क्रे वाय॒व्यानारण्यान्ग्राम्याश्च ये॥", "Kannada": "ಪಶೂಂತಾಂಶ್ಚಕ್ರೇ ವಾಯವ್ಯಾನಾರಣ್ಯಂಗ್ರಾಮ್ಯಾಶ್ಚ ಯೇ ।।", "Sanskrit": "पशून्‌ ताँश्चक्रे वायव्यानारण्यान्‌ ग्राम्याश्च ये।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वात्मक पुरुष जिस यज्ञ में आहूत किया गया हो वो सर्वहूत्‌ है।", "Kannada": "ಸರ್ವಾತ್ಮಕ ಪುರುಷ ಯಾವ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಆಹೂತವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಅದೇ ಸರ್ವಹೂತ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वात्मकः पुरुषो यस्मिन्‌ यज्ञे हूयते सोऽयं सर्वहूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पूर्वोक्त मानस यज्ञ से दधिमिश्रितघृत सम्पादित हुआ।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಮಾನಸ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದಧಿಮಿಶ್ರಿತಘೃತ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तादृशात्‌ तस्मात्‌ पूर्वोक्तात्‌ मानसात्‌ यज्ञात्पृषदाज्यं दधिमिश्रिज्यं सम्भृतं सम्पादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दधि और घृत भोग्य पदार्थ बनाये।", "Kannada": "ದಧಿ ಮತ್ತು ಘೃತ ಭೋಗ್ಯ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "धि चाज्यं चेत्येवमादिभोग्यजातं सर्वं सम्पादितमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उससे वायव्य और आरण्य पशु उत्पादित हुए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ಆರಣ್ಯ ಪಶುವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा वायव्यान्‌ आरण्यान्‌ पशून्‌ चक्रे उत्पादितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्य पशु हरिणादि है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯ ಪಶು ಹರಿಣಾದಿಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "आरण्या हरिणादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ग्राम्य गौ अश्व आदि भी हुए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯ ಗೌ ಅಶ್ವ ಆದಿಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "तथा ये च ग्राम्याः गवाश्वादयः तानपि चक्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "पशुओं को अन्तरिक्ष द्वारा वायुदेवता ने, यजुरब्राह्मण में कहते है 'वायवःस्थेत्याह वायुर्वा अन्तरिक्षस्याध्यक्षाः।", "Kannada": "ಪಶುಗಳ ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ವಾಯುದೇವನು, ಯಜುರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ \"ವಾಯವಃಸ್ಥೇತ್ಯಾಹ ವಾಯುರ್ವಾ ಅಂತರಿಕ್ಷಸ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷಾಃ.", "Sanskrit": "पशूनामन्तरिक्षद्वारा वायुदेवत्यत्वं यजुब्रह्मणे समाम्नायते 'वायवःस्थेत्याह वायुर्वा अन्तरिक्षस्याध्यक्षाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तरिक्ष देवता से पशु।", "Kannada": "ಅಂತರಿಕ್ಷ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಪಶು.", "Sanskrit": "अन्तरिक्षदेवत्याः खलु वै पशवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थ - तस्मात्‌ = पुरुषमेध से, सर्व हूयते यस्मिन्‌ स सर्वहुत, तस्मात्‌ सर्वहुतः = सर्वात्मकहवनशील से, यज्ञात्‌ = यज्ञ से, पृषत्‌ तद्‌ आज्यम्‌ पृषदाज्यं = दधिमिश्र घृत, सम्भृतम्‌ = समुत्पन्नया सम्पादित किया, (तस्मात्‌ सम्भृतात्‌ पृषदाज्यात्‌) वायव्यान्‌ = वायुदेवता, नभचर इत, आरण्यान्‌ = अरण्ये भवान्‌, हरिणादि को, ये च = किया गया, ग्रामे भवाः ग्राम्याः = ग्राम में होने वाले गवाश्वादि, तान्‌ = पशुओं को, चक्रे = उत्पादित किया।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ತಸ್ಮಾತ್ - ಪುರುಷಮೇಧದಿಂದ, ಸರ್ವ ಹೂಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ ಸರ್ವಹುತ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಹುತಃ - ಸರ್ವಾತ್ಮಕಹವನಶೀಲದಿಂದ, ಯಜ್ಞಾತ್ - ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಪೃಷತ್ ತದ್ ಆಜ್ಯಮ್ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ - ದಧಿಮಿಶ್ರ ಘೃತ, ಸಂಭೃತಮ್ - ಸಮುತ್ಪನ್ನಯಾ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು, (ತಸ್ಮಾತ್ ಸಂಭೃತಾತ್ ಪೃಷದಾಜ್ಯಾತ್)  ವಾಯವ್ಯಾನ್ - ವಾಯುದೇವತಾ, ನಭಚರ ಇತ, ಆರಣ್ಯಾನ್ - ಅರಣ್ಯೇ ಭವಾನ್, ಹರಿಣಾದಿಗಳಿಗೆ, ಯೇ ಚ - ಮಾಡಲಾಗಿರುವ, ಗ್ರಾಮೇ ಭವಾಃ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ - ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಗವಾಶ್ವಾದಿ, ತಾನ್ - ಪಶುಗಳ, ಚಕ್ರೇ - ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - तस्मात्‌= पुरुषमेधाख्यात्‌, सर्वं हूयते यस्मिन्‌ स सर्वहुत्‌, तस्मात्‌ सर्वहुतः= सर्वात्मकहवनशीलत्वात्‌, यज्ञात्‌= मखात्‌, पृषत्‌ च तद्‌ आज्यम्‌ पृषदाज्यं= दधिमिश्रम आज्यं, सम्भृतम्‌= समुत्पन्नं सम्पादितं वा, (तस्मात्‌ सम्भृतात्‌ पृषदाज्यात्‌) वायव्यान्‌= वायुतदेवताकान्‌, नभचारिण इत्याशयः, आरण्यान्‌= अरण्ये भवान्‌, हरिणादीन्‌, ये च= प्रथिताः, ग्रामे भवाः ग्राम्याः= ग्रामभवाः गवाश्वादयः, तान्‌= पशून्‌, चक्रे= समुत्पादितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - उस सर्वहुत यज्ञ से दधिमिश्रित घृत एकत्र किया।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಆ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ದಧಿಯಿಂದ ಮಿಶ್ರಿತವಾದ ಘೃತವನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- तस्मात्‌ सर्वहुतः यज्ञात्‌ दधिमिश्रितं घृतम्‌ एकत्री कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उस घृत से आकाशस्थ विहग, आरण्यकपशु और ग्राम्यपशु उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಘೃತದಿಂದ ಆಕಶಸ್ಥ ವಿಹಗಾಃ, ಆರಣ್ಯಕ ಪಶು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯಪಶುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन घृतेन आकाशस्थाः विहगाः, आरण्यकपशवः, ग्राम्यपशवः च उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्भृतम्‌ - सम्पूर्वक भृ धातु क्तप्रत्यय।", "Kannada": "ಸಂಭೃತಮ್ - ಸಂಪೂರ್ವಕ ಭೃ ಧಾತು ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ.", "Sanskrit": "सम्भृतम्‌- सम्पूर्वकात्‌ भृधातोः क्तप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायव्यान्‌ - वायुशब्द से यत्प्रत्यय, उससे द्वितीयाबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವಾಯವ್ಯಾನ್ - ವಾಯು ಶಬ್ದದಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅದರಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वायव्यान्‌- वायुशब्दात्‌ यत्प्रत्ययः, ततः द्वितीयाबहुवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यान्‌ - अरण्यशब्द से अण्प्रत्यय, उससे द्वितीयाबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಾನ್ - ಅರಣ್ಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅದರಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವವನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरण्यान्‌- अरण्यशब्दात्‌ अण्प्रत्ययः, ततः द्वितीयाबहुवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्राम्याः - ग्रामशब्द से यत्प्रत्यय, उसे प्रथमाबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ - ಗ್ರಾಮ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ग्राम्याः- ग्रामशब्दात्‌ यत्प्रत्ययः, ततःप्रथमाबहुवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्रे - कृधातु से लिट्‌ लकार आत्मनेपद प्रथमपुरुषेकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಚಕ್ರೇ - ಕೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರ ಆತ್ಮನೇಪದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चक्रे- कृधातोः लिटि आत्मनेपदे प्रथमपुरुषैकवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - सर्वहुत अर्थात्‌ उस पूर्वोक्त यज्ञ से ऋग्वेद और सामवेद उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಸರ್ವಹುತಃ ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರ್ವೋಕ್ತಾತ್ ಯಜ್ಞಾತ್ ಋಚಃ ಸಾಮಾನಿ ಚ ಜಜ್ಞಿರೆ ಉತ್ಪನ್ನಾಃ ।", "Sanskrit": "व्याख्या- सर्वहुतः तस्मात्‌ पूर्वोक्तात्‌ यज्ञात्‌ ऋचः सामानि च जज्ञिरे उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस यज्ञ से गायत्री आदि उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಗಾಯತ್ರೀ ಆದಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ यज्ञात्‌ छन्दांसि गायत्र्यादीनि जज्ञिरे।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस यज्ञ से यजुर्वेद भी उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಯಜುರ್ವೇದವೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ यज्ञात्‌ यजुः अपि अजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थः - तस्मात्‌ = पूर्ण हुए, सर्वहुतः = अशेषहवनशीलत्व से, यज्ञात्‌ = यज्ञ से, ऋचः = ऋग्वेद, सामानि = सामवेद, जज्ञिरे = उत्पन्न हुए, तस्मात्‌ = पुरुषमेध कहलाने वाले यज्ञ से, छन्दांसि = गायत्री आदि, जज्ञिरे = प्रादुर्भूत हुए, तस्मात्‌ = सम्पादित यज्ञ से, यजुः = यजुर्वेद भी उत्पन्न हुआ,अजायत =, समुत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ತಸ್ಮಾತ್ - ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು, ಸರ್ವಹುತಃ - ಅಶೇಷಹವನಶೀಲತ್ವದಿಂದ, ಯಜ್ಞಾತ್ - ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಋಚಃ - ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮಾನಿ - ಸಾಮವೇದ, ಜಜ್ಞಿರೆ - ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತವಾಯಿತು, ತಸ್ಮಾತ್ - ಸಂಪಾದಿತ ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಯಜುಃ - ಯಜುರ್ವೇದದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ಅಜಾಯತ - ಸಮುತ್ಪನ್ನ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - तस्मात्‌ = प्रथितात्‌, सर्वहुतः = अशेषहवनशीलत्वात्‌, यज्ञात्‌ = मखात्‌, ऋचः = ऋग्वेदाः, सामानि = सामवेदाः, जज्ञिरे = समुत्पन्नाः, तस्मात्‌ = पुरुषमेधाख्ययागात्‌, छन्दांसि = गायत्र्यादीनि वृत्तानि, जज्ञिरे = प्रादुर्भूतानि, तस्मात्‌ = प्रथितात्‌ मखात्‌, यजुः = यजुरपि, अजायत = जातः, समुत्पन्न इत्याशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "९॥ सरलार्थ - उस सर्वहुत यज्ञ से ऋग्वेद, सामवेद, गायत्र्यादि छन्द और यजुर्वेद उत्पन्न हुए।", "Kannada": "೯. ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಆ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "९सरलार्थः- तस्मात्‌ सर्वहुतः यज्ञात्‌ ऋचः, सामानि, गायत्र्यादीनि छन्दांसि, यजूंषि च उत्पन्नानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जज्ञिरे - जन्‌-धातु से लिट्‌ लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಜಜ್ಞಿರೆ - ಜನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್-ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जज्ञिरे- जन्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजायत - जन्‌-धातु से लङ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಜಾಯತ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अजायत- जन्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - उस पूर्वोक्त यज्ञ से अश्व उत्पन्न हुए और फिर वो भी जो अश्व के अतिरिक्त गर्दभ और अश्वतर है, उभयादत: ऊर्ध्व अधोभाग में दन्तयुक्त है, वे भी हुए।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅಶ್ವವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆದರು ಅಶ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗರ್ದಭ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತರ ಆಗಿದೆ, ಉಭಯಾದತಃ ಊರ್ಧ್ವ ಅಧೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಂತಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಅದು ಕೂಡ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "व्याख्या- तस्मात्‌ पूर्वोक्तात्‌ यज्ञात्‌ अश्वाः अजायन्त उत्पन्नाः। तथा ये के च अश्वाव्यतिरिक्ताः गर्दभाः अश्वतराश्च उभयादतः ऊर्ध्वाधोभागयोरुभयोः दन्तयुक्ताः सन्ति तेऽप्यजायन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद उस यज्ञ से गाय उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಗೋವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तथा तस्मात्‌ यज्ञात्‌ गावः च यज्ञिरे।"}}
{"translation": {"Hindi": "और फिर उस यज्ञ से बकरी और भेड़ हुए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅಜ ಮತ್ತು ಅವಯಗಳು ಆದವು.", "Sanskrit": "किञ्च तस्मात्‌ यज्ञात्‌ अजावयः च जाताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थ - तस्मात्‌ = पूर्व में कहे गये यज्ञ से, अश्वाः = घोडे, ये के च = अश्व से अतिरिक्त गर्दभ आदि, उभयोः भागयोः दन्ता येषां ते उभयादतः = ऊर्ध्व और अधोभाग में दन्तयुक्त है, वो भी, अजायन्त = समुत्पन्न हुए तस्मात्‌ = पूर्वोक्त यज्ञ से, ह = स्फुटं, गावः = धेनु, जज्ञिरे = प्रादुर्भूत हुए, तस्मात्‌ = यज्ञ से, अजाश्च अवयश्च अजावयः = बकरी भेड्‌ आदि ने, जाताः = जन्म लिया।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ತಸ್ಮಾತ್ - ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಅಶ್ವಾಃ - ಕುದುರೆಗಳು, ಯೇ ಕೇ ಚ - ಅಶ್ವದಿಂದ ಅತಿರಿಕ್ತ ಗರ್ದಬಾದಿಗಳು, ಉಭಯೋಃ ಭಾಗಯೋಃ ದಂತಾ ಏಷಾಂ ತೇ ಉಭಯಾದತಃ - ಊರ್ಧ್ವ ಮತ್ತು ಅಧೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಂತಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಅದೂ ಕೂಡ ಅಜಾಯಂತ - ಸಮುತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ತಸ್ಮಾತ್ - ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಹ - ಸ್ಫುಟಂ, ಗಾವಃ - ಧೇನು, ಜಜ್ಞಿರೆ - ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತವಾಯಿತು, ತಸ್ಮಾತ್ - ಯಜ್ಞದಿಂದ, ಅಜಾಶ್ಚ ಅವಯಶ್ಚ ಅಜಾವಯಃ - ಆಡು, ಕುರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು  = ಜನ್ಮ ಪಡೆಯಿತು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - तस्मात्‌ = पूर्वनिगदितात्‌ यज्ञात्‌, अश्वाः = हयाः, ये के च = अश्वातिरिक्ता गर्दभादयः अश्वतराश्च, उभयोः भागयोः दन्ता येषां ते उभयादतः = ऊर्ध्वाधोभागयोः दन्तयुक्ताः सन्ति, तेऽपि, अजायन्त = समुत्पन्नाः। तस्मात्‌ = पूर्वोक्ताद्‌ यज्ञात्‌, ह = स्फुटं, गावः = धेनवः, जज्ञिरे = प्रादुर्भूताः, तस्मात्‌ = मखात्‌, अजाश्च अवयश्च अजावयः = छागमेषादयश्च, जाताः = जनिम्‌ अलभन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - उस यज्ञ से अश्व उत्पन्न हुए जिनके ऊर्ध्वभाग और अधोभाग में दन्त होते है, गाय और बकरी उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅಶ್ವವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ಇದರ ಊರ್ಧ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಮತ್ತು ಅಧೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಂತವು ಇರುತ್ತದೆ, ಗೋವು ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- तस्मात्‌ यज्ञात्‌ अश्वाः, ऊर्ध्वभागे अधोभागे च येषां दन्ताः विद्यन्ते ते उत्पन्नाः, गावः उत्पन्नाः, अजाश्च अजायन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजायन्त - जन्‌-धातु से लड लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಜಾಯಂತ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अजायन्त- जन्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभयादतः - उभयोः दन्ताः येषां ते(बहुव्रीहिसमासः)  जज्ञिरे - जन्‌-धातु से लिट्‌ लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಉಭಯಾದತಃ - ಉಭಯೋಃ ದಂತಾಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ (ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ) ಜಜ್ಞಿರೆ - ಜನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभयादतः- उभयोः दन्ताः येषां ते(बहुव्रीहिसमासः) जज्ञिरे- जन्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में कौनसी ऋतु आज्य थी?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಋತುವಿನ ಆಜ್ಯವಿತ್ತು?", "Sanskrit": "यज्ञे कः ऋतुः आज्यम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में कौनसी ऋतु समिधा थी?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಋತು ಇಧ್ಮಾ ಆಗಿದೆ?", "Sanskrit": "यज्ञे कः ऋतुः इध्मः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में कौनसी ऋतु हवि थी?", "Kannada": "ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಋತು ಹವಿಸ್ಸಾಗಿತ್ತು?", "Sanskrit": "यज्ञे कः ऋतुः हविः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पुरुषरूप पशु से कौन देव उत्पन्न हुए?", "Kannada": "ಆ ಪುರುಷರೂಪ ಪಶುವಿನಿಂದ ಯಾವ ದೇವನ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "तेन पुरुषरूपेण पशुना के देवाः अयजन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरण्यक पशु किससे उत्पन्न हुए?", "Kannada": "ಆರಣ್ಯಕ ಪಶು ಯಾವುದರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "आरण्यकाः कस्मात्‌ अजायन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभयादतः इस शब्द से क्या तात्पर्य है?", "Kannada": "ಉಭಯಾದತಃ ಈ ಶಬ್ದದಿಂದ ಯಾವ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "उभयादतः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृषदाज्य रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಪೃಷದಾಜ್ಯಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "पृषदाज्यम्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रौक्षन्‌ रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಪ್ರೌಕ್ಷನ್ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "प्रौक्षन्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायव्यान्‌ रूप कैसे कथं सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ವಾಯವ್ಯಾನ್ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "वायव्यान्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जज्ञिरे रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಜಜ್ಞಿರೆ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "जज्ञिरे इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - प्रश्नोत्तर रूप से ब्राह्मणादि सृष्टि को ब्रह्मवादियों के प्रश्‍न कहते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- प्रश्नोत्तररूपेण ब्राह्मणादिसृष्टिं ब्रह्मवादिनां प्रश्ना उच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति से जब पुरुष उत्पादित हुआ तब वो कितने प्रकार से कल्पित हुआ।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಯಾವಾಗ ಪುರುಷನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನೋ ಆಗ ಅವನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದನು?", "Sanskrit": "प्रजापतेः प्राणरूपा देवाः यत्‌ यदा पुरुषं  उत्पादितवन्तः तदानीं कतिधा कतिभिः प्रकारैः व्यकल्पयन्‌ विविधं कल्पितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुरुष का मुख कौन था?", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನ ಮುಖವು ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು?", "Sanskrit": "अस्य पुरुषस्य मुखं किमासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन बाहू थे?", "Kannada": "ಬಾಹೂ ಯಾರಾಗಿದ್ದರು?", "Sanskrit": "कौ बाहू अभूताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कौन पाद कहलाये?", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾರನ್ನು ಪಾದ ಎಂದು ಕರೆದರು?", "Sanskrit": "कौ च पादावुच्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमतया सामान्यरूप से प्रश्‍न है पश्चात्‌ मुख कौन है इत्यादि विशेष विषयगत प्रश्‍न बताए गये है।", "Kannada": "ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಬರುತ್ತದೆ ಪಶ್ಚಾತ್ ಮುಖ ಯಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ವಿಷಯಾಗತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमं सामान्यरूपः प्रश्नः पश्चात्‌ मुखं किमित्यदिना विशेषविषयाः प्रश्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थः - (देवाः = पुरन्दर या इंद्र आदि ने ) यत्‌ = जब, पुरुषं = विराट रूप को, व्यदधुः = सङ्कल्प से समुत्पादित किया, (तद्‌) कतिधा = कितने प्रकार से, व्यकल्पयन्‌ = विविधरूपों की कल्पना की।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ದೇವಾಃ - ಪುರಂದರ ಅಥವಾ ಇಂದ್ರನು) ಯತ್ - ಯಾವಾಗ, ಪುರುಷಂ - ವಿರಾಟ ರೂಪವನ್ನು, ವ್ಯದಧುಃ - ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮುತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು, (ತದ್) ಕತಿಧಾ - ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ, ವ್ಯಕಲ್ಪಯನ್ - ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - (देवाः= पुरन्दरप्रभृतयः) यत्‌ = यदा, पुरुषं =विराडूपं, व्यदधुः = सङ्कल्पेन समुत्पादितवन्तः, (तद्‌) कतिधा = कतिभिः प्रकारैः, व्यकल्पयन्‌ = विविधं कल्पितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्य = पुरुष का = मुखं = आनन, किम्‌ आसीत्‌ = कौन था, किम्‌ बाहू = भुज कौन, किम्‌ ऊरू = जङ्घा कौन,थे, किम्‌ पादौ = चरण कौन थे, उच्येते = अब कहते है।", "Kannada": "ಅಸ್ಯ - ಪುರುಷನ - ಮುಖಂ- ಆನನ, ಕಿಮ್ ಆಸೀತ್ - ಯಾರಾಗಿದ್ದರು, ಕಿಮ್ ಬಾಹೂ - ಭುಜ ಯಾರಾಗಿದ್ದರು, ಕಿಮ್ ಉರೂ - ಜಂಘವು ಯಾರಾಗಿದ್ದರು, ಕಿಮ್ ಪಾದೌ - ಚರಣ ಯಾರಾಗಿದ್ದರು, ಉಚ್ಯತೆ - ಈಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य = पुरुषस्य= मुखं = आननं, किम्‌ आसीत्‌ =किम्‌ बभूव, किम्‌ बाहू = भुजौ, किम्‌ ऊरू = जङ्के, आस्तामिति शेषः, किम्‌ पादौ = चरणौ, उच्येते = कथ्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः - देवों ने पुरुष को विविध भाग और विविध रूप से विभक्त किया है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷನಿಗೆ ವಿವಿಧ ಭಾಗ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ವಿಭಕ್ತ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- देवाः पुरुषं विविधभागेन विविधरूपेण च विभक्तवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पुरुष का कौनसा मुख है, बाहू कौन है ,उसकी उरू कौन है, और उसके पाद कौन है?", "Kannada": "ಆ ಪುರುಷನ ಯಾವ ಮುಖವಿದೆ, ಬಾಹೂ ಯಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವನ ಊರೂ ಯಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವನ ಪಾದ ಯಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "तस्य पुरुषस्य किं मुखं, कौ तस्य बाहू, कौ तस्य ऊरू, कौ वा तस्य पादौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यदधुः - वि पूर्वक धा धातु से लङ्‌ लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ವ್ಯದಧುಃ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ಧಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ನಿಷ್ಫನ್ನವಾತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यदधुः- विपूर्वकात्‌ धाधातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यकल्पयन्‌ - वि पूर्वक कघ्प्‌-धातु से णिच्‌ लङ् लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವ್ಯಕಲ್ಪಯನ್ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ಕುಪ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यकल्पयन्‌- विपूर्वकात्‌ कुप्‌-धातोः णिचि लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "उच्येते - ब्रू-धातु से कर्म में लट्‌ लकार प्रथमपुरुष्विवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಉಚ್ಯತೆ - ಬ್ರೂ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उच्येते- ब्रू-धातोः कर्मणि लटि प्रथमपुरुषद्विवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - अब पूर्वोक्त प्रश्‍न के उत्तर देखते हैं।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈಗ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೋಡೋಣ.", "Sanskrit": "व्याख्या- इदानीं पूर्वोक्तानां प्रश्नानामुत्तराणि दर्शयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रजापति से ब्राह्मण अर्थात ब्राह्मणत्व जाति विशिष्ट पुरुष मुख था मुख से उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಈ  ಪ್ರಜಾಪತಿಯಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಂದರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಜಾತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷನ ಮುಖವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಮುಖದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अस्य प्रजापतेः ब्राह्मणः ब्राह्मणत्वजातिविशिष्टः पुरुषः मुखमासीत्‌ मुखादुत्पन्नः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यह राजन्य अर्थात क्षत्रियत्व जातिमान्‌ है वो बाहु से निष्पादित है या बाहु से उत्पादित है।", "Kannada": "ಯಾರು ಈ ರಾಜನ್ಯ ಅಂದರೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವ ಜಾತಿಯಾವನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನು ಬಾಹುಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಪಾದಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅಥವಾ ಬಾಹುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "योऽयं राजन्यः क्षत्रियत्वजातिमान्‌ सः बाहु कृतः बाहुत्येन निष्पादितः। बाहुभ्यामुत्पादित इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद अब इस प्रजापति से जो वैश्य हुए वो जंघाओं से उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಈಗ ಈ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಯಾವ ವೈಶ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನು ಜಂಘಾಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "तत्‌ तदानीम्‌ अस्य प्रजापतेः यद्वैश्यः संपन्नः।ऊसुभ्यामुत्पन्न इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर पैरों से शूद्र अर्थात शूद्रत्व जातिमान्‌ पुरुष हुआ।", "Kannada": "ಆದರು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರ ಅಂದರೆ ಶೂದ್ರತ್ವ ಜಾತಿಯ ಪುರುಷನಾದನು.", "Sanskrit": "तथा पद्भ्यां पादाभ्यां शूद्रः शूद्रत्वजातिमान्पुरुषः अजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार से ये मुखदियों से ब्राह्मणादि की उत्पत्ति यजुःसंहिता में सप्तमकाण्ड में 'स मुखतस्रिवृतं निरमिमीत'(तै०स० ७. १.१.४) स्पष्टरूप से बताया गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಈ ಮುಖಗಳಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಯಜುಃಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿ 'ಸ ಮುಖತಸ್ರಿವೃತಂ ನಿರಮಿಮೀತ' (ತೈ.ಸಂ ೭.೧.೧.೪) ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इयं च मुखदिभ्यो ब्राह्मणादीनामुत्पत्तिर्यजुःसंहितायां सप्तमकाण्डे 'स मुखतस्रिवृतं निरमिमीत '(तै०स० ७.१.१.४) इत्यादौ विस्पष्टमाम्नाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः प्रश्नोत्तर में भी उसी प्रकार देखना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः प्रश्नोत्तरे उभे अपि तत्परतयैव योजनीये।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थ - अस्य = पुरुष या परमेश्वर का, मुखम्‌ = आनन, ब्राह्मणः = द्विज, आसीत्‌ = था।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯ ಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ಅಸ್ಯ - ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಪರಮೇಶ್ವರನ, ಮುಖ - ಆನನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ - ದ್ವಿಜ, ಆಸೀತ್ - ಇದ್ದನು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - अस्य = पुरुषस्य, परमेश्वरस्य वा, मुखम्‌ = आननं, ब्राह्मणः = द्विजः, आसीत्‌ = अभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजन्यः = क्षत्रिय, बाहू = भुजा जो शौर्यपराक्रमसमन्वित है, कृतः = निष्पन्न है।", "Kannada": "ರಾಜನ್ಯಃ - ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ಬಾಹೂ - ಭುಜಾ ಯಾವುದು ಶೌರ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "राजन्यः = क्षत्रियः, बाहू = भुजौ इव शौर्यपराक्रमसमन्वितः, कृतः = निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्‌ = जो, वैश्यः = वैश्यजातिमान्‌ पुरुष है, तत्‌ = वो ऊरू = जङ्घा से।", "Kannada": "ಯತ್ - ಜೋ, ವೈಶ್ಯಃ- ವೈಶ್ಯಜಾತಿ ಪುರುಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ತತ್ - ಆ ಊರು - ಜಂಘಾದಿಂದ.", "Sanskrit": "यत्‌ = यः, वैश्यः = वैश्यजातिमान्‌ पुरुषः, तत्‌ = सः, ऊरू = जङ्घे ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शूद्रः = शूद्रजातिमान्‌ पुरुष, पद्भ्याम्‌ = चरणों से, अजायत = समुत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಶೂದ್ರಃ - ಶೂದ್ರ ಜಾತಿಯ ಪುರುಷ, ಪಬ್ಧ್ಯಾಮ್ - ಚರಣಾಭ್ಯಾಮ್, ಅಜಾಯತ - ಸಮುತ್ಪನ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "शूद्रः = शूद्रजातिमान्‌ पुरुषः, पद्भ्याम्‌ = चरणाभ्याम्‌, अजायत = समुत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "१२॥ सरलार्थः - ब्राह्मण इसका मुख था अर्थात्‌ मुख से उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "೧೨. ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದರ ಮುಖವಾಗಿದ್ದನು ಅಂದರೆ ಮುಖದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "१२।। सरलार्थः- ब्राह्मणः अस्य मुखमासीत्‌ अर्थात्‌ मुखात्‌ उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षत्रिय इसके हस्त थे अर्थात्‌ हाथों से उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಇದರ ಹಸ್ತವಾಗಿತ್ತು ಅಂದರೆ ಕೈಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "क्षत्रियः अस्य हस्तः आसीत्‌ अर्थात्‌ हस्ताभ्याम्‌ उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैश्य इसके जंघा थी अर्थात्‌ जंघाओं से उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ವೈಶ್ಯ ಇದರ ಜಂಘಾ ಆಗಿತ್ತು ಅಂದರೆ ಜಂಘಾಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "वैश्यः अस्य ऊरुः आसीत्‌ अर्थात्‌ ऊरुभ्याम्‌ उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शूद्र इसके पाद थे अर्थात्‌ पैरों से उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಶೂದ್ರ ಇದರ ಪಾದವಾಗಿತ್ತು ಅಂದರೆ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "शूद्रः अस्य पादः आसीत्‌ अर्थात्‌ पादाभ्याम्‌ उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसीत्‌- अस्‌-धातु से लङि प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಆಸೀತ್ -  ಅಸ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आसीत्‌- अस्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जैसे दधि आनज्यादि द्रव्यों से गवादि पशु, ऋगादिवेद, ब्राह्मणादि मनुष्य उससे उत्पन्न हुए उसी प्रकार से चन्द्रादि देव भी उसी से उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇಗೆ ದಧಿ ಆನಜ್ಯಾದಿ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಗವಾದಿ ಪಶು, ಋಗಾದಿವೇದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಮನುಷ್ಯ ಅದರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಚಂದ್ರಾದಿ ದೇವನು ಕೂಡ ಅದರಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "व्याख्या- यथा दध्याज्यादिद्रव्याणि गवादयः पशवः ऋगादिवेदा ब्राह्मणादयो मनुष्याश्च तस्मादुत्पन्ना एवं चन्द्रादयो देवा अपि तस्माद्देवोत्पन्ना इत्याह।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति के मन से चन्द्रमा उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "प्रजापतेः मनसः सकाशात्‌ चन्द्रमाः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और चक्षु से सूर्य भी उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "चक्षोः च चक्षुषः सूर्यः अपि अजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके मुख से इन्द्र और अग्नि देव्‌ उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಇವರ ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ದೇವನು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು.", "Sanskrit": "अस्य मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च देवावुत्पन्नौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके प्राण से वायु उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಇವನ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ವಾಯುವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अस्य प्राणाद्वायुरजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुखात्‌ = आननात, अग्निः = अनलः (वह्निः), अजायत = सरलार्थ - उस पुरुष के मन से चन्द्रमा उत्पन्न हुआ, नेत्र से सूर्य उत्पन्न हुआ, मुख से इन्द्र और अग्नि उत्पन्न हुए, प्राणों से वायु उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಮುಖಾತ್ - ಆನನಾತ, ಅಗ್ನಿಃ - ಅನಲಃ (ವಹ್ನಿಃ), ಅಜಾಯತ - ಸರಳಾರ್ಥ - ಆ ಪುರುಷನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು, ನೇತ್ರದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು, ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು, ಪ್ರಾಣಗಳಿಂದ ವಾಯುವು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "मुखात्‌ = आननात्‌, अग्निः = अनलः (वह्निः), अजायत = समुद्भूतः।तस्य पुरुषस्य मनसः चन्द्रमा उत्पन्नः, नेत्रात्‌ सूर्यः उत्पन्नः, मुखात्‌ इन्द्रः अग्निश्च उत्पन्नौ, प्राणेभ्यः वायुः उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजायत - जन्‌-धातु से लङ् लकार प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಜಾಯತ - ಜನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अजायत- जन्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनसः - मनस्‌-शब्द के षष्ठ्येकवचन और पञ्चम्येकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಮನಸಃ - ಮನಸ್ - ಶಬ್ದದ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನ ಮತ್ತು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः- मनस्‌-शब्दस्य षष्ठ्येकवचने पञ्चम्येकवचने वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "१४॥ अन्वय - नाभ्याः अन्तरिक्षम्‌ आसीत्‌ शीर्ष्णः द्यैः समवर्तत, पद्भ्यां भूमिः, श्रोत्रात्‌ दिशः, तथा व्याख्या - जैसे प्रजापति के मन से चन्द्र की रचना हुई, वैसे ही अन्तरिक्षादि लोकों को देवों ने प्रजापति के नाभ्यादि से उत्पादित किये।", "Kannada": "೧೪. ಅನ್ವಯ - ನಾಭ್ಯಾಃ ಅಂತರಿಕ್ಷಮ್ ಆಸೀತ್ ಶೀರ್ಷ್ಣಃ ದ್ಯೈಃ ಸಮವರ್ತತ, ಪಬ್ದ್ಯಾಂ ಭೂಮಿಃ, ಶ್ರೋತ್ರಾತ್ ದಿಶಃ, ತಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇಗೆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರನ ರಚನೆಯಾಯಿತೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅಂತರಿಕ್ಷಾದಿ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ನಾಭ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "१४॥ अन्वयः- नाभ्याः अन्तरिक्षम्‌ आसीत्‌ शीर्ष्णः द्यौः समवर्तत, पद्भ्यां भूमिः, श्रोत्रात्‌ दिशः, तथा लोकान्‌ अकल्पयन्‌।व्याख्या- यथा चन्द्रादीन्‌ प्रजापतेर्मनः प्रभृतिभ्योऽकल्पयन्‌ तथा अन्तरिक्षादीन्‌ लोकान्‌ प्रजापतेः नाभ्यादिभ्यो देवाः अकल्पयन्‌ उत्पादितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति के नाभि में अन्तरिक्ष था।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷವಿತ್ತು.", "Sanskrit": "नाभ्याः प्रजापतेनभिः अन्तरिक्षमासीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिर से द्युलोक उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಶಿರದಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "शीर्ष्णः शिरसः द्यौः समवर्तत उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके पांबों से भूमि उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಇವರ ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अस्य पद्भ्यां पादाभ्यां भूमिः उत्पन्ना।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके श्रोत्र से दिशाएँ उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಇವರ ಶ್ರೋತ್ರದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "अस्य श्रोत्रात्‌ दिशः उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - पुरुष के नाभिमण्डल से अन्तरिक्ष उत्पन्न हुआ, शिर से द्युलोक, पाद से भूमि, कर्ण से दिशा उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಪುರುಷನ ನಾಭಿ ಮಂಡಲದಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು, ಶಿರದಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕ, ಪಾದದಿಂದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಣದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- पुरुषस्य नाभिमण्डलात्‌ अन्तरिक्षम्‌ उत्पन्नं, शिरसः द्युलोकः, पादात्‌ भूमिः, कर्णात्‌ च दिशः उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से उसने लोक की सृजना कौ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅವನು ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं स लोकान्‌ सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समवर्तत - सम्पूर्वक वृत्‌-धातु से लङ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸಮವರ್ತತ - ಸಂ ಪೂರ್ವಕ ವೃತ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समवर्तत- सम्पूर्वात्‌ वृत्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकल्पयन्‌ - क्लृप्‌-धातु से लङ लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಕಲ್ಪಯನ್ - ಕ್ಲೃಪ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अकल्पयन्‌- क्लृप्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - इस कल्पिक यज्ञ की गायत्र्यादी सप्त छन्द परिधियाँ थी।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ಲೌಕಿಕ ಯಜ್ಞದ ಗಾಯತ್ರೀ ಆದಿ ಏಳು ಛಂದಸ್ಸು ಪ್ರಕಾರಗಳಿದ್ದವು.", "Sanskrit": "व्याख्या- अस्य साङ्कल्पिकयज्ञस्य गायत्र्यादीनि सप्त छन्दांसि परिधयः आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आवहनीय की तीन परिधियाँ उत्तर वेदिका की तीन और आदित्य सप्तम परिधि प्रतिनिधि रूप में थी अतः कहते है - “न पुरस्तात्परिदधात्यादित्यो ह्येवोद्यन्‌ पुरस्ताद्रक्षांस्यपहन्ति' (तै०स० २.६.६.३) इति।", "Kannada": "ಆವಹನೀಯ ಇದರ  ಮೂರು ಪರಿಧಿಗಳು, ಉತ್ತರ ವೇದಿಕಾ ಇದರ ಮೂರು ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯನ ಏಳು ಪರಿಧಿಗಳು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - “ನ ಪುರಸ್ತತ್ಪರಿದಧಾತ್ಯಾದಿತ್ಯೋ ಹ್ಯೇವೋದ್ಯನ್ ಪುರಸ್ತದ್ರಕ್ಷಾಂಶ್ಯಪಹಂತಿ” (ತೈ.ಸ. ೨.೬.೬.೩) ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "ऐष्टिकस्याहवनीयस्य त्रयः परिधयः उत्तरवेदिकास्त्रय आदित्यश्च सप्तमः परिधिप्रतिनिधिरूपः अतः एव आम्नायते-' न पुरस्तात्परिदधात्यादित्यो ह्येवोद्यन्‌ पुरस्ताद्रक्षांस्यपहन्ति'(तै०स० २.६.६.३)इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिये आदित्य सहित सप्त परिधीयाँ यहां छन्द रूप में है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆದಿತ್ಯನ ಜೊತೆಗೆ ಏಳು ಪರಿಧಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ.", "Sanskrit": "ततः एव आदित्यसहिताः सप्त परिधयोऽत्र सप्त छन्दोरूपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा समिधाएं सात को तीन से गुणा करने पर २१ हुई “द्वादश मासाः पञूचर्तवस्त्रय इमे लोकाः असावादित्य एकविशः' (तै०स० ५.१.१०.३) अर्थात “द्वादश मास, पञ्च ऋतु, ये तीन लोक और एक आदित्य कुल २१ इस श्रुति से पदार्थ एकविंशति लकडी से युक्त समिधा के रूप में हुई।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಮಿಧಗಳು ಏಳು ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ೨೧ ಆಗುತ್ತದೆ \"ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಂಚೂಚರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಕವಿಶಃ (ತೈ.ಸ. ೫.೧.೧೦.೩) ಅಂದರೆ \"ದ್ವಾದಶ ಮಾಸ, ಪಂಚ ಋತು, ಈ ಮೂರು ಲೋಕ ಮತ್ತು ಒಂದು ಆದಿತ್ಯ ಕುಲ ೨೧ ಈ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಸಮಿಧಾ ಇದರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "तथा समिधः त्रिः सप्तत्रिगुणीकृतसप्तसंख्याकाः एकविंशतिः कृताः।'द्वादश मासाः पञ्चर्तवस्त्रय इमे लोकाः असावादित्य एकविंशः'(तै०स० ५.१.१०.३)इति श्रुताः पदार्था एकविंशतिदारुयुक्तेध्मत्वेन भाविताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यह पुरुष है उस पुरुष को देवों ने प्रजापति ने मानस यज्ञरूप में बढ़ाया विराट्पुरुष को ही पशुरूप में मान कर बाँधा।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನು ಯಾರಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಮಾನಸ ಯಜ್ಞರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದರು ವಿರಾಟ್ಪುರುಷನನ್ನು ಪಶುರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ यः पुरुषो वैराजोऽस्ति तं पुरुषं देवाः प्रजापतिप्राणेन्द्रियरूपाः यज्ञं तन्वानाः मानसं यज्ञं तन्वानाः कुर्वाणाः पशुम्‌ अबध्नम्‌ विराट्पुरुषमेव पशुत्वेन भावितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिए पूर्व में जो पुरुष को हवि का रूप कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪುರುಷನಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतदेवाभिप्रेत्य पूर्वत्र यत्पुरुषेण हविषा' इत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थः - अस्य = मानसयाग की, सप्त = सप्त, परिधयः = मर्यादा, आसन्‌ = निर्मित हुई।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ಅಸ್ಯ - ಮಾನಸಯಾಗದ, ಸಪ್ತ - ಸಪ್ತ, ಪರಿಧಯಃ - ಮರ್ಯಾದಾ, ಆಸನ್- ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - अस्य= मानसयागस्य, सप्त= सप्तसंख्याकाः, परिधयः= मर्यादाः, आसन्‌= अभवन्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिःसप्त (३५७) = एकविशति, समिधः = समिधाएँ, कृताः = बनाई।", "Kannada": "ತ್ರಿಃಸಪ್ತ (೩೫೭)- ಏಕವಿಂಶತಿ, ಸಮಿಧಃ - ಸಮಿಧಗಳು, ಕೃತಾಃ - ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "त्रिःसप्त (३ ५ ७)= एकविंशतिसंख्याकाः, समिधः= एधांसि, कृताः= कल्पिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यत्‌ = जब, यज्ञं = मानसयाग का, तन्वानाः = विस्तार किया, देवाः = पुरन्दर आदि, पुरुषं = विराट्पुरुष को, पशुम्‌ = पशुरूप में, अबध्नन्‌ = बांधा, भावितवन्त इत्याशयः।", "Kannada": "ಯತ್- ಯಾವಾಗ, ಯಜ್ಞಂ- ಮಾನಸಯಾಗದ, ತನ್ವಾನಾಃ- ವಿಸ್ತಾರಯಂತಃ - ವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡಿದರು, ದೇವಾಃ- ಪುರಂದರಾದಿ, ಪುರುಷಂ - ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನಿಗೆ, ಪಶುಮ್- ಪಶುರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಬಧ್ನನ್ - ಬಂಧಿಸಿದರು, ಭಾವಿಸಿದರು ಎಂಬ ಆಶಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌= यदा, यज्ञं= मानसक्रतुं, तन्वानाः= विस्तारयन्तः, देवाः= पुरन्दरप्रभृतयः, पुरुषं= विराट्पुरुषमेव, पशुम्‌= पशुत्वेन, अबध्नन्‌= बद्धवन्तः, भावितवन्त इत्याशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जब देवों ने यज्ञ से उत्पन्न पुरुषरूप पशु को बाँधा तब उस मानस याग की सप्त परिधियां और एकविंशत (२१) समिधाएँ बनाई।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಪುರುಷರೂಪ ಪಶುವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರೋ ಆಗ ಆ ಮಾನಸ ಯಾಗದ ಏಳು ಪರಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತೊಂದು ಸಮಿಧಾಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यदा देवाः यज्ञात्‌ उत्पन्नं पुरुषपशुं अबद्धनन्‌ तदा तस्य सप्त परिधयः एकत्रिंशत्‌ समिधयः च निर्मिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तन्वानाः - तन्‌-धातु से शानच्‌ प्रथमाबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ತನ್ವಾನಾಃ - ತನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तन्वानाः- तन्‌-धातोः शानचि प्रथमाबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अबध्नन्‌ - बन्ध्‌-धातु से लङ् लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಬಧ್ನನ್ - ಬಂಧ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अबध्नन्‌- बन्ध्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पूर्व में कहे गये प्रपञ्च का अर्थ संक्षिप्त करके दिखाते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಅರ್ಥ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- पूर्वं प्रपञ्चेनोक्तमर्थ संक्षिप्यात्र दर्शयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों ने प्राणरूप प्रजापति को यथोक्त मानस संकल्प से यज्ञस्वरूप प्रजापति का यजन किया।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಾಣರೂಪ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಮಾನಸಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಯಾಜನವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "देवाः प्रजापतिप्राणरूपाः यज्ञेन यथोक्तेन मानसेन संकल्पेन यज्ञं यथोक्तयज्ञस्वरूपं प्रजापतिम्‌ अयजन्त पूजितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पूजन से वो पुरुष प्रसिद्ध धर्म अर्थात जगद्रुप विकारों का धारक प्रथमया मुख्य है।", "Kannada": "ಆ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಆ ಪುರುಷ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಂದರೆ ಜಗದ್ರುಪ ವಿಕಾರಗಳ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವವನು ಮೊದಲು ಮುಖ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ पूजनात्‌ तानि प्रसिद्धानि धर्माणि जगद्रुपविकाराणां धारकाणि प्रथमानि मुख्यानि आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार सृष्टिप्रतिपादक सूक्त भाग का अर्थ हुआ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಠಿಪ್ರತಿಪಾದಕ ಸೂಕ್ತ ಭಾಗದ ಅರ್ಥವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "एतावता सृष्टिप्रतिपादकसूक्तभागार्थः संगृहीतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब उपासना और उसका फलानुवादक भाग का अर्थ बताते हैं।", "Kannada": "ಈಗ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲಾನುವಾದಕ ಭಾಗದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अथोपासनतत्फलानुवादकभागार्थः संगृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देव रहते हैं उस विराट्‌ प्राप्ति रूप स्वर्ग को महिमाशाली वे उपासक महात्मा प्राप्त करते है।", "Kannada": "ದೇವರು ಇರುತ್ತಾರೆ ಆ ವಿರಾಟ್ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ರೂಪ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮಹಿಮಾಶಾಲಿ ಆ ಉಪಾಸಕನು ಮಹಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "देवाः सन्ति तिष्ठन्ति तत्‌ नाकं विराट्प्राप्तिरूपं स्वर्गं ते महिमानः तदुपासकाः महात्मानः सचन्त समवयन्ति प्राप्नुवन्ति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सान्वयप्रतिपदार्थ - देवाः = पुरन्दर आदि देव, यज्ञेन = मानसयाग से, यज्ञम्‌ = यज्ञस्वरूप प्रजापति, अयजन्त = पूजा की।", "Kannada": "ಸಾನ್ವಯಪ್ರತಿಪದಾರ್ಥ - ದೇವಾಃ - ಪುರಂದರ ಆದಿ ದೇವ, ಯಜ್ಞೇನ - ಮಾನಸಯಾಗದಿಂದ, ಯಜ್ಞಮ್ - ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಅಯಜಂತ - ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "सान्वयप्रतिपदार्थः - देवाः= पुरन्दरप्रभृतयः सुराः, यज्ञेन= मानसेन सङ्कल्पेन, यज्ञम्‌= यज्ञस्वरूपं प्रजापतिम्‌, अयजन्त= पूजितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तानि = वो पुरुष प्रथमानि = मुख्य, धर्माणि = जगद्रूपविकार धारक है, आसन्‌ = हुए या थे।", "Kannada": "ತಾನಿ - ಆ ಪುರುಷನು ಪ್ರಥಿತಾನಿ, ಪ್ರಥಮಾನಿ - ಮುಖ್ಯ, ಧರ್ಮಾಣಿ - ಜಗದ್ರೂಪವಿಕಾರ ಧಾರಕ, ಆಸನ್ - ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "तानि= प्रथितानि, प्रथमानि= मुख्यानि, धर्माणि= जगद्रूपविकाराणां धारकाणि, आसन्‌= अभूवन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे यज्ञ के अनुष्ठाता या उपासक है, ह = निश्चय से, महिमानः = माहात्म्ययुक्त हुए, नाक = स्वर्ग को, सचन्त = प्राप्त हुए, यत्र = स्वर्ग में, पूर्व = पुरातन, साध्याः = देवगण, देवाः = सुर, सन्ति = है।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದ ಅನುಷ್ಠಾತಾ ಅಥವಾ ಉಪಾಸಕನಿದ್ದಾನೆ, ಹ - ನಿಶ್ಚಯದಿಂದ, ಮಹಿಮಾನಃ - ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಯುಕ್ತನಾದನು, ನಾಕ - ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು, ಸಚಂತ - ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಯತ್ರ-ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ-ಪುರಾತನ, ಸಾಧ್ಯಾಃ - ದೇವಗಣ, ದೇವಾಃ- ಸುರಾಃ, ಸಂತಿ-ಇದೆ.", "Sanskrit": "ते यज्ञानुष्ठाताः उपासकाः वा, ह= निश्चयेन, महिमानः= माहात्म्ययुक्ताः सन्तः, नाकं= स्वर्ग, सचन्त= प्राप्नुवन्ति, यत्र= स्वर्गे, पूर्वे= पुरातनाः, साध्याः= देवगणाः, देवाः= सुराः, सन्ति= वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - देवों ने यज्ञ द्वारा यज्ञस्वरूप प्रजापति को पूजा।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ- ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಯಜ್ಞಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- देवाः यज्ञेन यज्ञस्वरूपं प्रजापतिं पूजितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही सर्वप्रथम धर्म है।", "Kannada": "ಅದೇ ಮೊದಲ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು.", "Sanskrit": "स एव सर्वप्रथमः धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे उपासक भी दिव्यस्वर्ग को प्राप्त करते है जहाँ स्वर्ग में सिद्धिप्राप्त प्राचीन देव है।", "Kannada": "ಅವನು ಉಪಾಸಕನು ದಿವ್ಯಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "ते उपासकाः दिव्यं स्वर्गं प्राप्नुवन्ति, यत्र प्राचीनाः सिद्धिं प्राप्तवन्तः देवाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अयजन्त - यज्‌-धातु से लङ्‌ लकार आत्मनेपद प्रथमपुरुषबहुवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಯಜಂತ - ಯಜ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಆತ್ಮನೇಪದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयजन्त- यज्‌-धातोः लङि आत्मनेपदे प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "सचन्त - सच्‌-धातु से लङ् लकार प्रथमपुरुष बहुवचन में वैदिकरूप बनता है।", "Kannada": "ಸಚಂತ - ಸಚ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सचन्त- सच्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने वैदिकरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के मुख से कौन उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य मुखात्‌ किमुत्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के बाहों से कौन उत्पन्न हुए?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य हस्ताभ्यां कौ उत्पन्नौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष की जांघो से कौन उत्पन्न हुए?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ತ=ತೊಡೆಗಳಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य ऊरुभ्यां कौ उत्पन्नौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के पाद से से कौन उत्पन्न हुए?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य पादाभ्यां कौ उत्पन्नौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के किस अंग से चन्द्रमा उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಯಾವ ಅಂಗದಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य कस्मात्‌ चन्द्रमाः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के चक्षु से क्या उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಏನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य चक्षुषः कः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के मुख से कौन उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य मुखात्‌ कौ उत्पन्नौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के नाभिमण्डल से कौन उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ನಾಭಿಮಂಡಲದಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य नाभिमण्डलात्‌ किम्‌ उत्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के शिर से कौन उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य शिरसः किम्‌ अजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के पाद से कौन उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಪಾದದಿಂದ ಯಾರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು?", "Sanskrit": "पुरुषस्य पादाभ्यां का उत्पन्ना।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब मूलपाठ जानेंगे यहां से आगे षट्‌ मन्त्र शुक्लयजुर्वेदीय है।", "Kannada": "ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಆರು ಮಂತ್ರಗಳು ಶುಕ್ಲ ಯಜುರ್ವೇದೀಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम इतः परं षट्‌ मन्त्राः शुक्लयजुर्वदीया वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उवटभाष्य और महीधरभाष्य उपलब्ध है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಳ್ಳಟಭಾಷ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹೀಧರಭಾಷ್ಯ ಉಪಲಬ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उवटभाष्यं महीधरभाष्यं चोपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां उवटभाष्यांश को ग्रहण करके /मुख्यरूप से महीधरभाष्य को ही किञ्चित्‌ परिवर्तन के साथ उपस्थापित किया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಳಟಭಾಷ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಮುಖ್ಯರೂಪದಿಂದ ಮಹೀಧರಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र उवटभाष्यांशान्‌ गृहीत्वा प्रामुख्येन महीधरभाष्यमेव किञ्चित्‌ परिवर्तनेन उपस्थापितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणभाष्य का भी सन्धिविच्छेदादि करके कठिनांशों के अलावा दिया है ) अद्भ्यः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच्च विश्वकर्मणः सम॑वर्त्तताग्रै।", "Kannada": "ಸಾಯಣಾಭಾಷ್ಯದ ಸಂಧಿ ವಿಚ್ಛೇದವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕಠಿನಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ - ಅಬ್ದ್ಯಃ ಸಂಭೃತಃ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರಸಾಚ್ಚ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಃ ಸಮವರ್ತತಾಗ್ರೇ.", "Sanskrit": "सायणभाष्यमपि सन्धिविच्छेदादिकं कृत्वा कठिनांशान्‌ परित्यज्य प्रदत्तमस्ति।) अद्भ्यः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच्च विश्वकर्मणः समवर्त्तताग्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "१७॥ व्याख्या - अद्भ्यः संभृत इति उत्तरनारायणेन आदित्यम्‌ उपस्थाय इति (१.३.६.२.२०) षट्‌ मन्त्र उत्तरनारायण द्वारा।", "Kannada": "೧೭. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಅಭ್ದ್ಯಃ ಸಂಭೃತ ಇತಿ ಉತ್ತರನಾರಾಯಣೇನ ಆದಿತ್ಯಮ್ ಉಪಸ್ಥಾಯ ಇತಿ (೧.೩.೬.೨.೨೦) ಷಟ್ ಮಂತ್ರ ಉತ್ತರನಾರಾಯಣನಿಂದ.", "Sanskrit": "१७॥ व्याख्या- अद्भ्यः संभृत इति उत्तरनारायणेन आदित्यम्‌ उपस्थाय इति (१.३.६.२.२०) षट्‌ कण्डिका उत्तरनारायाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अंतिम से पहले दो अनुष्टुभ और शेष त्रिष्टुभ में है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮದಿಂದ ಮೊದಲು ಎರಡು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ಶೇಷ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "उपान्त्ये द्वे अनुष्टुभौ शेषाः त्रिष्टभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वकल्प में पुरुषमेधकर्ताओं ने आदित्यरूप को प्राप्त किया।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಮೇಧಕರ್ತಾ ಆದಿತ್ಯರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "पूर्वकल्पे पुरुषमेधयाजी आदित्यरूपं प्राप्तः स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल से पृथिवी का ग्रहण है, जो भूतपञ्चमहाभूत का उपलक्षक है।", "Kannada": "ಜಲದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಯಾವುದು ಭೂತಪಂಚಕದ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆಯೋ ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्भ्यः जलात्‌ पृथिव्याः सकाशाच्च पृथिव्यपां ग्रहणं भूतपञ्चकोपलक्षणकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतपञ्चक से रस प्राप्त हुआ।", "Kannada": "ಭೂತಪಂಚಕದಿಂದ ರಸವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भूतपञ्चकात्‌ यो रसः सम्भृतः पुष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर विश्वकर्मा और काल के रस से ये रस सर्वप्रथम उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಆದರು ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ರಸದಿಂದ ಈ ರಸವು ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा विश्वं कर्म यस्य विश्वकर्मणः कालस्य रसात्‌ प्रीतेः यो रसः अग्रे प्रथमं समवर्तत समभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पंचभूत और काल के प्रति कारणत्व से पुरुषमेध याजियों ने लिङग शरीर में पञ्चभूत और काल उत्पन्न किये।", "Kannada": "ಪಂಚಭೂತ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಪ್ರತಿ ಕಾರಣತ್ವದಿಂದ ಪುರುಷಮೇಧ ಯಾಜಿಗಳು ಲಿಂಗಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪಂಚಭೂತ ಮತ್ತು ಕಾಲದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "भूतपञ्चकस्य कालस्य च सर्वं प्रति कारणत्वमात्‌ पुरुषमेधयाजिनो लिङ्गशरीरे पञ्चभूतानि तुष्टानि कालश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणभाष्यम्‌ - उत्तरनारायण आदित्य को मानते है।", "Kannada": "ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯಮ್ - ಉತ್ತರನಾರಾಯಣ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सायणभाष्यम्‌- उत्तरनारायणेन आदित्यम्‌ उपतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये षट्‌ ऋचाएं उत्तरनारायण की है।", "Kannada": "ಈ ಆರು ಋಚಾಗಳು ಉತ್ತರನಾರಾಯಣನದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "षट्‌ ऋचः उत्तरनारायणमन्त्राः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे भी आदि की तीन त्रिष्टुभ फिर दो अनुष्टुप और अन्त की त्रिष्टुप्‌ में है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಯ ಮೂರು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತಿನೆರಡು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र आद्याः तिस्रः त्रिष्टुभः। ततो द्वे अनुष्टुभौ। अन्त्या त्रिष्टुप्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीनारायण देवता मन्त्र आदित्य द्वारा विनियुक्त माने गये है।", "Kannada": "ಶ್ರೀನಾರಾಯಣ ದೇವತಾ ಮಂತ್ರ ಆದಿತ್ಯನಿಂದ ವಿನಿಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरनारायणेन आदित्यम्‌ उपस्थाय अनपेक्षमाणः अरण्यम्‌ अभिप्रेयादिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जल के संसर्ग से और पृथिवी के संसर्ग से उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಜಲದ ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯ ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "यः अद्भ्यः उदकात्‌ सकाशात्‌ संभृतः पृथिव्यै पृथिव्याः सकाशाच्च संभृत इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथिवी पर जलग्रहण करके पञ्चमहाभूतों का उपलक्षण किया।", "Kannada": "ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಜಲಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳ ಉಪಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पृथिव्युदकग्रहणं पञ्चमहाभूतानाम्‌ उपलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद दिन बना, प्रश्‍न निरूपण द्वारा अध्यधिकार रूप में।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ದಿನವಾಯಿತು, ಪ್ರಶ್ನ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಅಧ್ಯಧಿಕಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तदन्तरप्रतिपन्ने अहनि स परिष्वक्तः प्रश्ननिरूपणाभ्याम्‌ अध्यधिकारसिद्धत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर पंचभूतों से जो पहले उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಆದರು ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಯಾವುದು ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "यः भूतपञ्चकात्‌ संभृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुण्य संस्कार से अनुरजि्‌जित भूतपञ्च व्याप्त हुए।", "Kannada": "ಪುಣ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುರಂಜಿತ ಭೂತಪಂಚಕ ಇಷ್ಟವು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "पुण्यसंस्कारानुरञ्जितभूतपञ्चकपरिवेष्टित इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार उत्पन्न होने के पश्चात्‌ रस से विश्वकर्मा बने।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ನಂತರ ರಸದಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "एवं संभृतः सन्‌ पश्चात्‌ रसाच्च विश्वकर्मणः समवर्तत।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस अर्थात राग, उस रस से विश्वकर्मा, विश्वकर्मा के राग से समस्त जगत्‌ के कर्ता के लिए ईश्वरेच्छा उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ರಸ ಎಂದರೆ ರಾಗ, ಆ ರಸದಿಂದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ, ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ರಾಗದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಕರ್ತೃವಿಗಾಗಿ ಈಶ್ವರ ಇಚ್ಛೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "रसो रागः तस्माद्‌ रसात्‌ विश्वानि सर्वाणि कर्माणि यस्य सः विश्वकर्मा सविता तस्माद्‌ विश्वकर्मणः रसात्‌ सर्वजगत्कर्तुः ईश्वरस्य रागात्‌ ईश्वरेच्छा समवर्तत समभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्ष्म शरीर में अवस्थित सूृक्ष्मदेह का त्वष्टा श्रीभगवान्‌ आदित्य ने जो रूप धारण किया है कालात्मक सविता ने विशिष्ट रूप करते हुए आता है उसकी मृत्यु से पूर्व मनुष्य के देवत्व से ही उसकी उत्पत्ति या जन्म हुआ।", "Kannada": "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅವಸ್ಥಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದ ತ್ವಷ್ಟಾ ಶ್ರೀಭಗವಾನ್ ಆದಿತ್ಯನು ಯಾವ ರೂಪದಿಂದ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೋ ಕಾಲಾತ್ಮಕ ಸವಿತಾ ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಾರೆ ಅದರ ಮೃತ್ಯುವಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮನುಷ್ಯನ ದೈವತ್ವದಿಂದಲೇ ಅದರ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅಥವಾ ಜನ್ಮವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "सूक्ष्मशरीरी अवस्थितस्य उत्पद्यमानः सूक्ष्मदेहस्य त्वष्टा श्रीभगवान्‌ आदित्यः यत्‌ रूपं विदधत्‌ कालात्मकः सविता विशिष्टं रूपं कुर्वन्‌ एति आगच्छति तन्मर्त्यस्य पूर्वं मनुष्यस्य सतः देवत्वं व्यत्ययः देवत्वेन आजानं जननं उत्पत्तिरेव तस्य जन्म अभवत्‌ इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "१८॥ व्याख्या - इस सर्वोत्कृष्ट देशकाल आदि के भेद से रहित सूर्यमण्डलस्थ पुरुष को में जानता हूँ, ये ऋषि का वचन है।", "Kannada": "೧೮. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ದೇಶಕಾಲ ಆದಿಯ ಭೇದದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲಸ್ಥನಾದ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಇದು ಋಷಿಯ ವಚನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१८।। व्याख्या- एतं महान्तं सर्वोत्कृष्टं देशकालाद्यवच्छेदरहितम्‌ पुरुषं सूर्यमण्डलस्थम्‌ अहं वेद जानामि इति ऋषेः वचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ.", "Sanskrit": "कीदृशम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्य के समान वर्ण है जिसका उसको अन्य उपमा से रहित अर्थात्‌ स्वप्रकाश में स्थित तथा तमोरहित।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯನ ಸಮಾನವಾಗಿ ವರ್ಣವಿದೆ ಯಾವುದರ ಅದಕ್ಕೆ ಅನ್ಯ ಉಪಮಾದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಅಂದರೆ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ತಮೋರಹಿತವಾಗಿ.", "Sanskrit": "आदित्यवर्णम्‌ आदित्यस्य इव वर्णो यस्य तम्‌। उपमान्तराभावात्‌ स्वोपमम्‌। स्वप्रकाशम्‌ इति भावः। तथा तमसः परस्तात्‌। तमोरहितम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तमशब्द का अर्थ अविद्या है।", "Kannada": "ತಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಅವಿದ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तमःशब्देन अविद्या उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या से भेद दर्शन होता है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಭೇದದಿಂದ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यायाः भेददर्शनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी आदित्य को जानकर मृत्यु को पारकर परब्रह्म को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಆ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तम्‌ एव आदित्यं विदित्वा ज्ञात्वा मृत्युम्‌ अत्येति अतिक्रामति परं ब्रह्म गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके अलावा अन्य मार्ग नहीं मार्ग नहीं है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अयनाय आश्रयाय अन्यः पन्थाः मार्गो न विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पुरुष को जानकर ही मृत्यु को पार किया जाता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ पुरुषं विदित्वा एव मृत्युम्‌ अतिक्रामति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु से बचने के लिए इसके अलावा अन्य कोई भी मार्ग नहीं है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಯುವಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इतः अन्यः कोऽपि मार्गः मृत्युराहित्याय नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्यमण्डल पुरुष अर्थात्‌ आत्मरूप को ही जानकर मुक्ति होती है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ಪುರುಷ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूर्यमण्डलान्तः पुरुषम्‌ आत्मरूपं ज्ञात्वा एव मुक्तिः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणभाष्यम्‌ - इस प्रतीत होते हुए पुरुष को पुरि शेते इति पुरुषः।", "Kannada": "ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯಮ್ - ಇದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತಲೇ ಪುರುಷನಿಗೆ ಪುರಿ ಶೇತೆ ಇತಿ  ಪುರುಷಃ.", "Sanskrit": "सायणभाष्यम्‌- एवं प्रतीयमानं पुरुषं पुरि शेते इति पुरुषः तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुरुष से भिन्न व्यवहार होता है -महान्त अर्थात अपरिच्छिन्न और अनन्त।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನಿಂದ ಭಿನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ - ಮಹಾಂತ ಅಂದರೆ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ ಮತ್ತು ಅನಂತ.", "Sanskrit": "अनेन प्राप्तं परिच्छेदं व्यावर्तयति- महान्तमिति। महान्तम्‌ अपरिच्छिन्नम्‌ अनन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्यवर्ण- आदित्यस्य वर्ण इव वर्णो यस्य स आदित्यवर्णः अर्थात्‌ स्वयं प्रकाश स्वरूप।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯವರ್ಣ - ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಣ ಇವ ವರ್ಣೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಃ ಅಂದರೆ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदित्यवर्ण- आदित्यस्य वर्ण इव वर्णो यस्य स आदित्यवर्णः स्वयं प्रकाश इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान के आकार से ऊपर अपने तेज से अज्ञानान्धकार को निम्न करके इस वर्तमान महान्त अर्थात्‌ आदित्यान्तस्थ पूर्ण पुरुष का साक्षाद्‌ दर्शन, अह- शोधित-पदार्थ मै जानता हूँ।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದ ಆಕಾರದಿಂದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ನಿಮ್ನ ಮಾಡಿ ಈ ವರ್ತಮಾನ ಮಹಾಂತ ಅಂದರೆ ಆದಿತ್ಯಾಂತಸ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಪುರುಷನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದರ್ಶನ, ಅಹ-ಶೋಧಿತ-ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆನು.", "Sanskrit": "अज्ञानाकाराद्‌ उपरि स्वतेजसा अज्ञानान्धकारम्‌ अधःकृत्य वर्तमानम्‌ एतं महान्तम्‌ आदित्यान्तस्थं पूर्णं पुरुषम्‌ एनं साक्षाद्‌ परोक्षभूतम्‌, अहं- शोधित-त्वंपदार्थः अहं वेद जानामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस महान पुरुष आदित्य वर्ण पुरुष को जानो।", "Kannada": "ಈ ಮಹಾನ್ ಪುರುಷ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಣ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಌ.", "Sanskrit": "एतं पुरुषं महान्तम्‌ आदित्यवर्णपुरुषं वेद।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आदित्य वर्ण महान्त पुरुष को जाना या नहीं जाना इसी व्यतिहार से मैं जानता हूँ।", "Kannada": "ಈ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಣ ಮಹಾಂತ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವೆಯಾ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ವ್ಯತಿಹಾರದಿಂದ ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "आदित्यवर्णं महान्तं पुरुषम्‌ एतं पुरुषं वेद अवेद्‌ इत्येवं व्यतिहारेण अहं वेद जानामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी उपनिषदों के तात्पर्य का प्रतिपाद्यार्थ कहा है - तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमिति।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಾರ್ಥ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾಽತಿಮೃತ್ಯುಮಿತಿ.", "Sanskrit": "सर्ववेदान्तैः तात्पर्येण प्रतिपाद्यार्थम्‌ आह- तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्रशीर्ष इत्यादि से अभिहित परमेश्वर है उसी को जानकर ही मृत्यु युक्त संसार को पार किया जा सकता है अन्य किसी कर्म आदि से नहीं।", "Kannada": "ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಅಭಿಹಿತ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯು ಯುಕ್ತ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಹೋಗಬಹುದು ಬೇರೆ ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सहस्रशीर्षेत्यादिना यः अभिहितः परमेश्वरः तमेव विदित्वा नान्यं, तं विदित्वा एव मृत्युं मृत्युयुक्तं संसारम्‌ अत्येति अतिक्रामति, न कर्मणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार उसी को जानकर ही मृत्यु को पार करके स्वस्वरूप को प्राप्त करता है या परब्रह्म के पास जाता है, ये उपाय ही है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳುತ್ತಾನೆ ಅಥವಾ ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ, ಇದೇ ಉಪಾಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथ तमेव तं विदित्वा एव मृत्युम्‌ अत्येति मृत्युम्‌ अतिक्रम्य एति स्वस्वरूपं प्राप्नोति परब्रह्म एति गच्छति इत्युपचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्वरूप की प्राप्ति के लिए अन्य कोई मार्ग नहीं है।", "Kannada": "ಸ್ವಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अन्यः पन्थाः न विद्यते अयनाय गमनाय स्वरूपप्राप्तये।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्भ्यः सम्भृतः इति पुरुषसूक्त में वर्णित मन्त्र कहाँ से लिए गये है?", "Kannada": "ಅಬ್ಧ್ಯಃ ಸಂಭೃತಃ ಇತಿ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರವು ಎಲ್ಲಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अद्भ्यः सम्भृतः इति पुरुषसूक्ते उपात्ता मन्त्राः कुत आनीताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषसूक्त में किसने आदित्यरूप को प्राप्त किया?", "Kannada": "ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಆದಿತ್ಯರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು?", "Sanskrit": "पुरुषसूक्ते कः आदित्यरूपं प्राप्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवत्वमाजानमग्रे यहाँ व्याख्याकार ने कितने प्रकार के देव बताए है और उनके भेद?", "Kannada": "ದೇವತ್ವಮಾಜಾನಮಗ್ರೇ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಕಾರನು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾದ ದೇವಾ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಭೇದ?", "Sanskrit": "देवत्वमाजानमग्रे इत्यत्र कतिविधा देवा व्याख्याकारेण उक्ताः।तद्भेदाः के।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदाहमेतं पुरुषं म॒हान्त॑म्‌ यहाँ पुरुष का महत्त्व क्या है?", "Kannada": "ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಮಹತ್ವವೇನು?", "Sanskrit": "वेदाहमेतं पुरुषं म॒हान्त॑म्‌ इत्यत्र पुरुषस्य महत्त्वं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्‌ यहाँ तमः पदार्थ क्या है?", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್ ಇಲ್ಲಿ ತಮಃ ಪದಾರ್ಥವೇನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्‌ इत्यत्र तमःपदार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसकी जानकर मृत्यु को पार किया जा सकता हे?", "Kannada": "ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಬಹುದು?", "Sanskrit": "कं विदित्वा मृत्युम्‌ अत्येति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहाँ जाने के लिए और कोनसा पन्थ है?", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವಿದೆ ?", "Sanskrit": "कुत्र अयनाय। कश्च पन्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वात्मा प्रजापति हृदय में स्थित होते हुए भी गर्भ में विचरण करता है।", "Kannada": "ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜಾಪತಿ  ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದರು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಚರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "य सर्वात्मा प्रजापतिः अन्तः हृदि स्थितः सन्‌ गर्भे चरति गर्भमध्ये प्रविशति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो उत्पद्यमान नहीं होते हुए भी बहुत रूपों में कार्य कारण रूप से रहता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸದಿದ್ದರು ಬಹಳ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ಕಾರಣ ರೂಪದಿಂದಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यश्च अजायमानः अनुत्पद्यमानो नित्यः सन्‌ बहुधा कार्यकारणरूपेण विजायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "माया द्वारा प्रपञ्च रूप से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚರೂಪದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मायया प्रपञ्चरूपेण उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मविद लोग उस प्रजापति की योनि में स्थान देखते हैं और अहं ब्रह्मास्मि इस रूप में जानते हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವಿದ ಜನರು ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "धीराः ब्रह्मविदः तस्य प्रजापतेः योनिः स्थानं स्वरूपं परिपश्यन्ति अहं ब्रह्मास्मि इति जानन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्त विश्व और पंचभूत जात पदार्थ उसी कारणरूप ब्रह्म में स्थित है।", "Kannada": "ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಪಂಚಭೂತದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಪದಾರ್ಥ ಅದೇ ಕಾರಣರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विश्वा विश्वानि सर्वाणि भुवनानि भूतजातानि तस्मिन्‌ ह तस्मिन्नेव कारणात्मनि ब्रह्मणि तस्थुः स्थितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी प्राणियों के उदरमध्य में अन्तर्यामिरूप से ये विचरण करता है और वो स्वरूप से अजायमान अर्थात्‌ देहादि से जन्म शून्य होते हुए भी उपाधिवश बहुत प्रकार से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉದರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿರೂಪದಿಂದ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಅಜಾಯಮಾನ ಅಂದರೆ ದೇಹಾದಿಗಳಿಂದ ಜನ್ಮ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದ್ದರು ಉಪಾಧಿವಶದಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वप्राणिनाम्‌ उदरमध्ये अन्तर्यामिरूपेण यः चरति। स च स्वरूपेण अजायमानः देहादेः जन्मनि अपि स्वयं जन्मशून्योऽपि उपाधिवशात्‌ बहुधा बहुप्रकारेण विजायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी माया से समस्त अजायमान से संमोहित होते हुए भी स्वयं बहुधा उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಅಜಾಯಮಾನ ಸಂಮೋಹಿತವಾಗಿದ್ದರು ಸ್ವಯಂ ಬಹಳವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वमायया सर्वान्‌ अजायमानः विक्षेपयन्‌ संमोहयन्‌ स्वयं बहुधा विजायत इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके अनेक रूप होते हुए भी विद्वान्‌ लोग उस प्रजापति की योनि में स्थान और अपने स्वरूप का साक्षात्‌ करते है।", "Kannada": "ಅದರ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಿದ್ದರು ವಿದ್ವಜ್ಜನರು ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य बहुधा वर्तमानस्यापि प्रजापतेः योनिं स्थानं स्वरूपं च धीराः सम्यक्‌ ज्ञानिनः परिपश्यन्ति साक्षात्‌ कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रजापति में ही स्वकारण भूत समस्त विश्व और पंचभूत रहते हैं।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ವಕಾರಣ ಭೂತ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಪಂಚಭೂತಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ प्रजापतौ हि एव स्वकारणभूते एव विश्वा विश्वानि भुवनानि भूतानि तस्थुः तिष्ठन्ति।।"}}
{"translation": {"Hindi": "२०॥ व्याख्या - जो प्रजापति आदित्य रूप देव के लिए दीखता है।", "Kannada": "೨೦. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಆದಿತ್ಯ ರೂಪ ದೇವನಿಗಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ ಅವನು.", "Sanskrit": "२०॥ व्याख्या- यः प्रजापतिः आदित्यरूपो देवेभ्यः अर्थाय आतपति द्योतते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्य रूप में अत्यधिक तेज से चमकता है और जिसको देवों के पुरोहित सभी कार्यों में आगे रखते है (यः देवानां पुरः अग्रे इन्द्रत्वेन स्थितः।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೆ ದೇವತೆಗಳ ಪುರೋಹಿತರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಇಡುತ್ತಾರೆಯೋ ( ಯಃ ದೇವಾನಾಂ ಪುರಃ ಅಗ್ರೇ ಇಂದ್ರತ್ವೇನ ಸ್ಥಿತಃ).", "Sanskrit": "अतिशयेन तेजसा तपति आदित्यरूपेण। यश्च देवानां पुरोहितः सर्वकार्येषु अग्रे नीतः।(यः देवानां पुरः अग्रे इन्द्रत्वेन स्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो देवों के साथ ब्रह्मरूप में सर्वप्रथम उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಯಾರು ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "यश्च देवेभ्यः सकाशात्‌ पूर्वः जातः अग्रे प्रथमम्‌ उत्पन्नः ब्रह्मरूपेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आदित्य को नमस्कार है।", "Kannada": "ಆ ಆದಿತ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तस्मै रुचाय तेजसे आदित्याय नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इञ प्रत्यय और टिलोप।", "Kannada": "ಇಜ್ಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಿ ಲೋಪ.", "Sanskrit": "इञि टिलोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के अवयव भूत या ब्रह्मपुरुष के पुत्र के लिए।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಅವಯವ ಭೂತ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುರುಷನ ಪುತ್ರನಿಗಾಗಿ.", "Sanskrit": "ब्रह्मावयवभूताय ब्रह्मपुरुषापत्याय वा।।"}}
{"translation": {"Hindi": "२०॥ सायणभाष्यम्‌ - देवों के लिए तप करोति प्रकाशयति च प्रकाशते।", "Kannada": "೨೦. ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯ - ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ತಪಃ ಕರೋತಿ ಪ್ರಕಾಶಯತಿ ಚ ಪ್ರಕಾಶತೆ.", "Sanskrit": "२०॥। सायणभाष्यम्‌- देवेभ्यः अर्थाय आतपति आतपं करोति प्रकाशयति च प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो देवों का आगे से हित करता है।", "Kannada": "ಯಾರು ದೇವತೆಗಳ ಮುಂದೆಯಿಂದ ಹಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यश्च देवानाम्‌ अग्रतः हितम्‌ आचरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस देव से पूर्व सभी देव अग्रणीरूप से उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಅಗ್ರಣೀರೂಪದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು.", "Sanskrit": "यश्च देवेभ्यः पूर्वः सर्वदेवाग्रणीः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकाश स्वरूप ब्रह्म के लिए नमस्कार।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.", "Sanskrit": "तस्मै ब्राह्मये रुचाय नमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मणो योग्यं ब्राह्यं, उस प्रकाश स्वरूप आदित्य को नमस्कार।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯೋಗ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಯಂ, ಆ ಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪ ಆದಿತ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणो योग्यं ब्राह्यं तस्मै ब्राह्मये रुचाय रोचमानाय दीप्यमानाय आदित्याय नमः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "२१॥ व्याख्या - देवों ने शोभायमान या देदीप्यमान ब्रह्म के पुत्र आदित्य को सर्वप्रथम उत्पन्न करते हुए उसको कुछ वचन कहे ।", "Kannada": "೨೧ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ದೇವತೆಗಳು ಶೋಭಾಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ದೇದೀಪ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "२१॥व्याख्या- देवाः दीप्यमानाः प्राणाः रुचं शोभनं देदीप्यमानं ब्राह्यं ब्रह्मणः अपत्यम्‌ आदित्यं जनयन्तः उत्पादयन्तः अग्रे प्रथमं तत्‌ वचः अब्रुवन्‌ ऊचुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या कहा?", "Kannada": "ಏನಾಯಿತು?", "Sanskrit": "किम्‌ ऊचुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो क्या कहा वो बताते है।", "Kannada": "ಅವರು ಏನು ಹೇಳಿದರು ಅದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ किम्‌ अतः आह।"}}
{"translation": {"Hindi": "य ब्राह्मणः हे आदित्य तुझे इस उक्तविधि से उत्पन्न किया उस आदित्य के वश में देव रहते हैं।", "Kannada": "ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಹೇ ಆದಿತ್ಯ ನಿನಗೆ ಈ ಉಕ್ತವಿಧಿಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು ಆ ಆದಿತ್ಯನ ವಶದಲ್ಲಿ ದೇವನು ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यो ब्राह्मणः हे आदित्य त्वा त्वाम्‌ एवम्‌ उक्तविधिना उत्पन्नं विद्यात्‌ जानीयात्‌ तस्य ब्राह्मणस्य देवाः वशे असन्‌ वश्याः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्य का उपासक जगत पूज्य होता हेै।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯನ ಉಪಾಸಕ ಜಗತ್ತಿನ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "आदित्यस्य उपासिता जगत्पूज्यो भवतीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणभाष्यम्‌ - शोभायमान ब्राह्यं ब्रह्मावयवभूतं जातावित्यनिटिलोपे च ब्राह्य रूप बनता है।", "Kannada": "ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯಮ್ - ಶೋಭಾಯಮಾನ ಬ್ರಾಹ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾವಯವಭೂತಂ ಜಾತಾವಿತ್ಯನಿಟಿಲೋಪೆ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಯ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सायणभाष्यम्‌- रुचं रोचमानं ब्राह्यं ब्रह्मावयवभूतं जातावित्यनिटिलोपे च ब्राह्ममिति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देदीप्यमान आदित्य जो ब्राह्मण के समान है।", "Kannada": "ದೇದೀಪ್ಯಮಾನ ಆದಿತ್ಯ ಯಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಮಾನನಾಗಿ ಇದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "रुचं ब्राह्यं देदीप्यमानं ब्राह्यं ब्राह्मणजातिं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आदित्य को जानकर उस ब्रह्म के वश में देव है।", "Kannada": "ಆ ಆದಿತ್ಯನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य ब्रह्मणस्य वशे देवाः असन्‌ अभवत्‌ भवन्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "परब्रह्म के वशवर्ति देव उसके वश के ही हो जाते है।", "Kannada": "ಪರಬ್ರಹ್ಮನ ವಶವರ್ತಿ ದೇವತೆಗಳು ಅವನ ವಶವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "परब्रह्मवशवर्तिनो देवाः तदंशभूतस्यापि वशवर्तिनो भवन्तीत्यर्थः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "२२॥ व्याख्या - ऋषि आदित्य से प्रार्थना करते है।", "Kannada": "೨೨. ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಋಷಿ ಆದಿತ್ಯನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "२२।। व्याख्या- ऋषिः आदित्यः स्तुत्वा प्रार्थयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे आदित्य, लक्ष्मी तेरी पत्नी है।", "Kannada": "ಹೇ ಆದಿತ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ.", "Sanskrit": "हे आदित्य, श्रीः लक्ष्मीः च ते तव पत्न्यौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाया अर्थात्‌ तेरे वश में है।", "Kannada": "ಜಾಯಾ ಅಂದರೆ ನಿನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "जायास्थानीये त्वद्वशे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सभी जनों के आश्रयणीय होती है वो लक्ष्मी।", "Kannada": "ಯಾರು ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಆಶ್ರಯಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆಯೋ ಅವಳು ಲಕ್ಷ್ಮೀ.", "Sanskrit": "यया सर्वजनाश्रयणीयो भवति सा श्रीः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "रात दिन तेरे पास में रहने वाली होने पर।", "Kannada": "ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರುವಳು ಆದಾಗ.", "Sanskrit": "अहोरात्रे तव पार्श्वे पार्श्वस्थानीये।"}}
{"translation": {"Hindi": "नक्षत्र, तारे तेरे रूप है।", "Kannada": "ನಕ್ಷತ್ರ ತಾರೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नक्षत्राणि गगनगाः ताराः तव रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरे ही तेज से तेज का गोलक सूर्य प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತೇಜ ಗೋಳಕ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तवैव तेजसा भासमानत्वात्‌ तेजसः गोलकः सूर्यो  इति ज्योतिःशास्त्रोक्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यावा और पृथिवी तेरे मुख को कहते है।", "Kannada": "ದ್ಯಾವಾ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವೀ ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अश्विनौ द्यावापृथिव्यौ तव व्यात्तम्‌ मुखम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार जो तुझसे मांगते है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾರು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "य ईदृशः ते त्वां याचे।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्णन्‌ अर्थात्‌ कर्मफल का इच्छुक।", "Kannada": "ಇಷ್ಣನ್ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವವನು.", "Sanskrit": "इष्णन्‌ कर्मफलम्‌ इच्छन्‌ सन्‌ इषाणः इच्छुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इषु इच्छायां धातु से विकरण प्रत्यय।", "Kannada": "ಇಷು ಇಚ್ಛಾಯಾಂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಕರಣ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इषु इच्छायां विकरणव्यत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "या इष आभीक्ष्ण्ये ऋयादि यहाँ पर इच्छार्थक है।", "Kannada": "ಯಾ ಇಷ ಆಭೀಕ್ಷಣ್ಯೇ ಋಯಾದಿ ಇಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा इष आभीक्ष्ण्ये ऋयादिः अत्र इच्छार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या कामना करते है वो बताते हुए कहते है।", "Kannada": "ಏನನ್ನು ಕಾಮನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किम्‌ एषणीयं तत्राह।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा परलोक अच्छा होवे अर्थात्‌ समस्त लोक मेरी कामना पूर्ण करने वाले हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಪರಲೋಕ ಇಚ್ಛಾ ಆಗಬೇಕು ಅಂದರೆ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕ ನನ್ನ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "सर्वं मे मम इषाण सर्वलोकात्मकः अहं भवेयम्‌ इति इच्छा इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं मुक्त होऊ।", "Kannada": "ನಾನು ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "मुक्तो भवेयम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्व खल्विदं ब्रह्मये श्रुति वाक्य है।", "Kannada": "ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಯೇ ಇದು ಶೃತಿ ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्व खल्विदं ब्रह्म इति सामश्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायणभाष्य - श्री अर्थात्‌ लक्ष्मी तेरी पत्नी है।", "Kannada": "ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯ - ಶ್ರೀ ಅಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನಿನ್ನ ಪತ್ನಿ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "सायणभाष्यम्‌- श्रीश्च लक्ष्मीश्च ते सवितुः तव पत्न्यौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्य जिससे देखता है वो लक्ष्मी है।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯ ಯಾವುದರಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವಳು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "आदित्यः यया तु लक्ष्यते सा लक्ष्मीः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्री शोभानुरूप होती है।", "Kannada": "ಶ್ರೀ ಶೋಭಾನುರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रीः शोभानुरूपा।"}}
{"translation": {"Hindi": "लक्ष्मी दीप्ति लक्षण रूपिणी है।", "Kannada": "ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೀಪ್ತಿ ಲಕ್ಷಣ ರೂಪಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "लक्ष्मीः दीप्तिलक्षणचिद्रूपिणी।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे दोनों पत्नियाँ है, वे कौन?", "Kannada": "ಅವರಿಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "उभे ते पत्न्यौ भार्य। ते के।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिन और रात जो पत्नीत्व रूप में माने जाने पर उसके साथ रहने वाली होने से है।", "Kannada": "ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಪತ್ನಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "अहोरात्रे ये पत्नीत्वेन कल्पिते पार्श्वे उभयपार्श्ववर्तिन्यौ ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्विन्यादि नक्षत्र तेरे रूप है अर्थात्‌ तेरे मुख है।", "Kannada": "ಅಶ್ವಿನಿ ಆದಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ನಿನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇವೆ ಅಂದರೆ ನಿನ್ನ ಮುಖವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अश्विनौ द्यावापृथिव्यौ तव व्यात्तं मुख्यं मुखम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का रूप मैं तुझसे माँगना चाहता हुँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ಬಳಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "इत एवं रूपं त्वामिदमहं याचे।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दो पदरूप है जो इषुधातु के रूप और विकरण प्रत्यय है।", "Kannada": "ಇವೆರಡು ಪದರೂಪವಾಗಿದೆ ಯಾವುದು ಇಷುಧಾತುವಿನ ರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಕರಣ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतत्पदद्वयमपि इषुधातो रूपम्‌। विकरणव्यत्ययश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्णन्‌ अर्थात्‌ कर्मफल का इच्छुक कि तद्‌ इति।", "Kannada": "ಇಷ್ಣನ್ ಅಂದರೆ ಕರ್ಮಫಲದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪಡುವವನು ಅಂದರೆ ಇಚ್ಛುಕ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "इष्णन्‌ इच्छन्‌  कर्मफलमिच्छन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमुं म इषाण- इस लोक को मेरे कर्मफल लिए चाहा, सर्वलोक मेरे लिए ही बनाया अर्थात ये सब में ही हूँ और सभी को अपनी तरह से चाहता हूँ या कामना करता हूँ।", "Kannada": "ಅಮುಂ ಮ ಇಷಾಣ - ಈ ಲೋಕವನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಕರ್ಮಫಲಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಬಯಸಿದ್ದೇನೆ, ಸರ್ವಲೋಕವು ನನಗಾಗಿಯೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ ಇವೆಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯು ನಾನೇ ಇದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರನ್ನು ನನ್ನ ತರಹವೇ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अमुं म इषाण-अमुं लोकं मे मदीयत्वेन इषाण इच्छ, सर्वलोकं मे मदीयत्वेन इषाण इच्छ आत्मत्वेन वा इषाण, अहम्‌ एव इदं सर्वमिति सर्वात्मभावम्‌ एव इच्छ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार आदित्य की स्तुति करते है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆದಿತ್ಯನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ आदित्यः स्तूयते।।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापतिश्चरति गर्भे ... मन्त्रांश किस सूक्त का है और यहाँ प्रजापति कौन है?", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚರತಿ ಗರ್ಭೇ... ಈ ಮಂತ್ರಾಂಶವು ಯಾವ ಸೂಕ್ತದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಯಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "प्रजापतिश्चरति गर्भे .. मन्त्रांशः कस्य सूक्तस्य। कश्चात्र प्रजापतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ किसकी योनि का वर्णन है और कौनसी योनि तथा वो धीरजन कौन हे?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾರ ಯೋನಿಯ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಯೋನಿ ಮತ್ತು ಆ ಧೀರಜನರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "अत्र कस्य योनिं पश्यन्ति। का च योनिः। के च धीराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ किस पर स्थित होने का प्रसंग है?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗುವ ಪ್ರಸಂಗವು ಇದೆ?", "Sanskrit": "कस्मिन्‌ तस्थुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ किसकी उत्पत्ति का का वर्णन है?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "अत्र को जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें रुचशब्द का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ರುಚ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "इत्यत्र रुचशब्दार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मये का मूलशब्द और अर्थ लिखो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಯೇ ಇದರ ಮೂಲಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "ब्राह्मये इत्यस्य मूलशब्दम्‌ अर्थं च लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्य देवा असन्‌ वशे इसमें किसके वश में देव है और उसका तात्पर्य क्या है?", "Kannada": "ತಸ್ಯ ದೇವಾ ಅಸನ್ ವಶೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವಶದಲ್ಲಿ ದೇವ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇನು?", "Sanskrit": "तस्य देवा असन्‌ वशे इत्यत्र कस्य वशे देवाः। किमत्र तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवा अग्रे तदब्रुवन्‌ यहां क्या कहा?", "Kannada": "ದೇವಾ ಅಗ್ರೇ ತದಬ್ರುವನ್ ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಿದನು?", "Sanskrit": "देवा अग्रे तदब्रुवन्‌। किम्‌ अब्रुवन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ इसमें श्री कौन है और किसकी पत्नी है?", "Kannada": "ಶ್ರೀಶ್ಚ ತೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ಚ ಪತ್ನ್ಯೌ ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಯಾರು ಮತ್ತು ಯಾರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ?", "Sanskrit": "श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ इति अत्र का श्रीः। कस्य पत्न्यौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष स्वरूप को बताना अत्यन्त कठिन कार्य है।", "Kannada": "ಪುರುಷ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषस्वरूपम्‌ दुरवगाहम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभिन्न प्रकार से उसका प्रकटन किया जा सकता है।", "Kannada": "ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "विभिन्नैः प्रकारैः तस्य प्रकटनं कर्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वत्र पूजादियों में भी इसका प्रयोग विशेष रूप से होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಇದರ ಪ್ರಯೋಗ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वत्र पूजादिषु अपि अस्य प्रयोगः अव्याहतरूपेण भवति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां पुरुष स्वरूप को दो प्रकार से बताया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पुरुषस्वरूपद्वयम्‌ प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे ज्ञात होता है कि एक ही विषय को विभिन्न शेली से प्रकटन सम्भव है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಒಂದೇ ವಿಷಯವ್ವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟನೆ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "एतेन अध्येता अवच्छेद्‌ यद्‌ एकस्यापि विषयस्य भिन्नशैल्या प्रकटनं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ प्रदत्त प्रकार द्वारा भिन्न प्रकार से छात्रको अपना उत्तर सिद्ध करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದತ್ತ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉತ್ತರವನ್ನು ಸಿದ್ದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र पदत्तप्रकारात्‌ भिन्नेन प्रकारेण छात्रः स्वस्य उत्तराणि सिद्धानि कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि पुरुष स्वरूप वैसा ही होता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಪುರುಷ ಸ್ವರೂಪವು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि पुरुषस्वरूपं तदेव वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसमे भेद नहीं होता है, भेद तो प्रकट शेली में होता है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿ ಭೇದವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಭೇದವು ಪ್ರಕಟ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र भेदो नास्ति, भेदस्तु प्रकटशैल्यामस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ पुनरुक्ति दोष नहीं है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪುನರುಕ್ತಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः न पुनरुक्तिदोषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दशम मण्डल के नवतितम (९०वां ) सहस्रशीर्षं ... १६ ऋचा वाला सूक्त पुरुषसूक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದ ತೊಂಭತ್ತನೆಯ (90ನೇ) ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷ... 16- ಮಂತ್ರಗಳಿರುವ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಪುರುಷಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य नवतितमं सहस्रशीर्षेति षोडशर्च सूक्तं पुरुषसूक्तम्‌ इत्यभिधानेनाभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त का देवता अव्यक्त महदादिविलक्षण चेतन पुरुष प्रजापति है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ದೇವರು ಅವ್ಯಕ್ತ ಮಹದಾದಿವಿಲಕ್ಷಣ ಚೇತನ ಪುರುಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य देवता हि अव्यक्तमहदादिविलक्षणः चेतनः पुरुषः प्रजापतिरिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये पुरुष वैदिक परम्परा की पराकाष्ठा तथा अन्य स्थितियों को मानता है।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷ ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಟಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अयं पुरुषः वैदिकपरम्परायाः पराकाष्ठा तथा परा गतिरिति स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिए कठोपनिषद में कहा गया है- महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಮಹತಃ ಪರಮವ್ಯಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಾತ್ಪುರುಷಃ ಪರಃ ।", "Sanskrit": "तथाह्याम्नातं कठोपनिषदि- महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरि शेते इस विग्रह से पुरुष शब्द की निष्पत्ति हुई है।", "Kannada": "ಪುರಿ ಶೇತೆ ಈ ವಿಗ್ರಹದಿಂದ ಪುರುಷ ಶಬ್ದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "पुरि शेते इति विग्रहे पुरुषशब्दस्य निष्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसा कि शतपथ ब्राह्मण में कहा है - \"अथ यस्मात्‌ पुरुषमेधो नामेमे वै लोकाः पूरयमेव पुरुषोऽयं पवते सोऽस्यां पुरि शेते तस्मात्‌ पुरुषः।\"", "Kannada": "ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ - \"ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷಮೇಧೋ ನಾಮೇಮೆ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪೂರಯಮೇವ ಪುರುಷೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೋಽಸ್ಯಾಂ ಪುರಿ ಶೇತೇ ತಸ್ಮಾತ್ ಪುರುಷಃ.\"", "Sanskrit": "यथोक्तं शतपथब्राह्मणे - \"अथ यस्मात्‌ पुरुषमेधो नामेमे वै लोकाः पूरयमेव पुरुषोऽयं पवते सोऽस्यां पुरि शेते तस्मात्‌ पुरुषः।\""}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषसूक्त में उसके स्वरूप का विस्तृत विवरण प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅವನ ರೂಪದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿವರಣೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषसूक्ते तत्स्वरूपस्य विस्तररूपेण विवरणं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानवों के सामान्यतः एक शिर, लोचन युगल तथा पादयुगल होते है, परन्तु इस पुरुष के सर्वव्यापी, सर्वज्ञ तथा सर्वत्र विचरणशील होने से अनेक विशिष्टताए है।", "Kannada": "ಮಾನವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ತಲೆ, ಎರಡು ಲೋಚನಗಳು  ಮತ್ತು ಎರಡು ಪಾದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಪುರುಷನು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಂದ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मानवानां सामान्यतः एकं शिरः, लोचनयुगलं तथा पादयुगलं च वर्तन्ते, परन्तु अस्य पुरुषस्य सर्वव्यापित्वात्‌ सर्वज्ञत्वात्‌ तथा सर्वत्र विचरणशीलत्वाच्च महती विशिष्टता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस पुरुष के सहस्र शिर तथा सहस्र नेत्र और सहस्रपाद है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಪುರುಷನ ಸಹಸ್ರ ಶಿರಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರ ನೇತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರ ಪಾದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तथाहि अस्य पुरुषस्य सहस्रं शिरांसि तथा सहस्रं नेत्राणि सहस्रं च पादानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सहस्र शब्द उपलक्षण मात्र है, सहस्रपद असङ्ख्य अर्थ का द्योतक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರ ಪದವು ಉಪಲಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ, ಸಹಸ್ರಪದವು ಅಸಂಖ್ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सहस्रशब्दः उपलक्षणमात्रं वर्तते,सहस्रपदस्यात्र असङ्ख्यमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीलिए कहा है - सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ ಪುರುಷಃ ಸಹಾಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾತ್ ।", "Sanskrit": "उच्यते च- सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे इस कल्प में वर्तमान सभी प्राणि देह वाले विराट्पुरुष के अवयव है, वैसे ही अतीत और आगामी कल्प में भी रहने वाले समस्त प्राणी अवयव है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಈ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ವರ್ತಮಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿ ದೇಹವುಳ್ಳ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನ ಅವಯವ, ಹಾಗೆಯೇ ಅತೀತ  ಮತ್ತು ಆಗಾಮಿ  ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿ ಅವಯವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथास्मिन्‌ कल्पे वर्तमानाः प्राणिदेहाः सर्वेऽपि विराट्पुरुषस्य अवयवाः, तथैव अतीतागामिनोरपि कल्पयोः सर्वे विराजः अवयवा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस परमात्मा या पुरुष ही समस्त जगत्‌ का स्वामी है कोई और नहीं।", "Kannada": "ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಅಥವಾ ಪುರುಷನೇ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತೆ ಬೇರಾರು ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स परमात्मा पुरुष एव जगतः सर्वम्‌, नान्यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समस्त जगत्‌ में परमात्मा के स्वामित्व के बारे में भगवान्‌ श्रीकृष्ण ने भी कहा है- “विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत्‌” (१०.४२) इति।", "Kannada": "ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವಾಮಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - “ವಿಷ್ಟಭ್ಯಾಹಮಿದಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮೇಕಾಂಶೇನ ಸ್ಥಿತೋ ಜಗತ್” (೧೦.೪೨) ಎಂದು.", "Sanskrit": "जगतः परमात्मसर्वस्वत्वं भगवता श्रीकृष्णेनापि ध्वन्यते- \"विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत्‌\" (१०.४२) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ये सर्ववेदान्तवित्‌ परमात्मा स्वयं ही अपनी माया से विराड्‌-देहरूपी ब्रह्माण्ड रूप का सृजन करके उसमे जीवरूप में प्रवेश करके ब्रह्माण्डाभिमानी देवतात्मा जीव कहलाया।", "Kannada": "ಆದುದರಿಂದಲೇ ಈ ಸರ್ವವೇದಾಂತವಿತ್ ಪರಮಾತ್ಮನು ತಾನೇ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿರಾಟ್ ದೇಹರೂಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ರೂಪವನ್ನು ಲೌಕಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದರ ಜೀವರೂಪದಲ್ಲಿ  ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತಾತ್ಮ ಜೀವ ಎಂದು ಕರೆದನು.", "Sanskrit": "सोऽयं सर्ववेदान्तवित्‌ परमात्मा स्वयमेव स्वकीयया मायया विराड्-देहं ब्रह्माण्डरूपं सृष्ट्वा तत्र जीवरूपेण प्रविश्य ब्रह्माण्डाभिमानी देवतात्मा जीवः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विराट्पुरुष के अङ्गों से ही अखिल प्रपञ्च उत्पन्न हुए जिससे उसका महत्त्व स्पष्ट ही है।", "Kannada": "ಈ ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಅಖಿಲ ಪ್ರಪಂಚವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಅದರ ಮಹತ್ವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य विराट्पुरुषस्य अङ्गेभ्य एव निखिलप्रपञ्चस्य जनिरिति युक्तमेव तस्य महत्त्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि प्राचीन देवों ने यज्ञ से समस्त प्रपञ्च की सृजना की।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಜನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तथाहि पुरा देवाः यज्ञेन प्रपञ्चस्य सृष्टिम्‌ इष्टवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु बाह्य द्रव्य अभाव से हवि के विना यज्ञ असम्भवत्व से और पुरुष स्वरूप से देवों ने हवि द्वारा मानसयाग किया, और कहा - “यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत'' इति।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬಾಹ್ಯ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ಹವಿ ರಹಿತವಾಗಿರುವ ಯಜ್ಞದ ಅಸಂಭವವತ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು  ಪುರುಷ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಮಾನಸಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೇಳಿದರು - \"ಯತ್ಪುರುಷೇಣ ಹವಿಷಾ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಮತನ್ವತ\"ಎಂದು.", "Sanskrit": "किन्तु बाह्यद्रव्याभावात्‌ हविषं विना यज्ञस्य असम्भवत्वात्‌ च पुरुषस्वरूपमेव मनसा हविष्ट्वेन सङ्कल्प्य मानसं यागं चक्रुः देवाः, उच्यते च- \"यत्पुरुषेण हविषा देवा यज्ञमतन्वत\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसरी यज्ञ से ऋग, साम, यजू, गायत्र्यादि छन्द तथा अश्वगर्दभ आदि पशु उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದಲೇ ಋಗ್, ಸಾಮ, ಯಜು ಗಾಯತ್ರೀ ಆದಿ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಶ್ವಗರ್ದಭ ಆದಿ ಪಶುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "तस्मादेव यज्ञात्‌ ऋचः सामानि यजूंषि, गायत्र्यादीनि च्छन्दांसि तथा अश्वगर्दभादयश्च पशवः उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस महान पुरुष के मुख से ब्राह्मण की उत्पत्ति हुई।", "Kannada": "ಈ ಮಹಾಪುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "अस्य महतः पुरुषस्य मुखाद्‌ ब्राह्मणानामुत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजन्य  जो क्षत्रियत्व जाति वाले पुरुष उसकी बाहु से निष्पादित हुए।", "Kannada": "ರಾಜನ್ಯ - ಯಾವ ಕ್ಷತ್ರಿಯತ್ವ ಜಾತಿಯಿರುವ ಪುರುಷನು ಅದರ ಬಾಹುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "राजन्यः क्षत्रियत्वजातिमान्‌ पुरुषः तस्य बाहुभ्यां निष्पादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जंघाओं से वैश्य तथा पादों से शूद्र की उत्पत्ति हुई।", "Kannada": "ತೊಡೆಗಳಿಂದ ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು.", "Sanskrit": "ऊरुभ्यां वैश्यस्य तथा पादाभ्यां शूद्रस्योत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहा है - ब्राह्मणोऽस्य मुखामासीद्बाहू राजन्यः कृतः।", "Kannada": "ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಸ್ಯ ಮುಖಾಮಾಅಸೀತ್ಬಾಹೂ ರಾಜನ್ಯಃ ಕೃತಃ .", "Sanskrit": "तदुक्तम्‌- ब्राह्मणोऽस्य मुखामासीद्वाह्‌ राजन्यः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार प्रजापति के मन से चन्द्रमा उत्पन्न हुआ, चक्षु से रवि, मुख से इन्द्र और अग्नि देव तथा प्राण से वायु उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿದೇವ  ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣದಿಂದ ವಾಯು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು.", "Sanskrit": "एवमेव प्रजापतेः मनसः चन्द्रमाः जातः, चक्षुर्भ्यां रविः, मुखाद्‌ इन्द्राग्नी देवौ तथा प्राणाद्‌ वायुः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तरीक्षादि लोक प्रजापति की नाभि से उत्पन्न हुए,शीर्ष से द्य उत्पन्न हुआ, पाद से भूमि तथा श्रोत्र से दिशाएं उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಅಂತರಿಕ್ಷಾದಿ ಲೋಕವು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ನಾಭಿಯಿಂದ, ಶೀರ್ಷದಿಂದ ದ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ಭೂಮಿಯು ಪಾದದಿಂದ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳು ಶ್ರೋತ್ರ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "अन्तरीक्षादयो लोकाः प्रजापतेः नाभेर्जाताः, शीर्ष्णश्च द्यौः उत्पन्नः, पादाभ्यां भूमिस्तथा श्रोत्रात्‌ दिशः उत्पन्नाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार दधि आज्यादि द्रव्य गवादि पशु, ऋगादि चारों वेद, ब्राह्मण आदि मनुष्य, प्रकृतिस्थ सूर्यचन्द्र आदि सभी उसी प्रजापति के अङऱगों से उत्पन्न होने से कल्याणकारी है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದಧಿ ಆಜ್ಯಾದಿ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಗವಾದಿ ಪಶುಗಳು, ಋಗಾದಿ ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿ ಮನುಷ್ಯರು, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರರು ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳೆಲ್ಲವು ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದುದ್ದರಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "एवंरूपेण दध्याज्यादिद्रव्याणि गवादयः पशवः, ऋगादिवेदाः, ब्राह्मणादयो मनुष्याः, प्रकृतिस्थसूर्यचन्द्रादयः सर्वे एव तस्यैव प्रजापतेः अङ्गभूताः सन्तीति शिवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद ही समस्त धर्म का मूल है।", "Kannada": "ವೇದವೇ ಸಮಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेद एवाखिलधर्ममूलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐहिक और परलोक दोनों प्रकार के फलों से वाप्त अपूर्व साधन को जो बताता है वो भगवान्‌ वेद है।", "Kannada": "ಐಹಿಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಫಲಗಳಿಂದ ವಾಪ್ತವಾಗಿ ಅಪೂರ್ವ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರೇ ಭಗವಾನ್ ವೇದ.", "Sanskrit": "ऐहिकामुष्मिकोभयविधफलावाप्तेः अपूर्वं साधनं वेदयति भगवान्‌ वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि उनमें कर्मकाण्ड बाहुल्यक मन्त्र प्रचूरता से प्राप्त होते है फिर भी आत्मतत्त्व प्रतिपादक मन्त्रों का महत्व भी कम नहीं है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಬಾಹುಲ್ಯಕ ಮಂತ್ರ ಪ್ರಾಚುರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರು ಆತ್ಮತತ್ವದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಮಂತ್ರಗಳ ಮಹತ್ವವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यद्यपि तत्र कर्मकाण्डभूयिष्ठा मन्त्राः प्राचुर्येण प्राप्यन्ते तथापि आत्मतत्त्वप्रतिपादकानां मन्त्राणां नाल्पं महत्त्वमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये वेद भगवान से अभिन्न और परोक्ष होने से दुर्गम है।", "Kannada": "ಈ ವೇದವು ಭಗವಂತನಿಂದ ಅಭಿನ್ನ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗುವುದರಿಂದ ದುರ್ಗಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भगवदभिन्नत्वात्‌ परोक्षत्वात्‌ वेदोऽयं दुरवगाहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा से आत्मतत्त्व का निर्णय ही इसका मुख्य लक्ष्य है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಾದಿಂದ ಆತ್ಮತತ್ವದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आत्मयाथात्म्यनिर्णय एवास्य मुख्यं लक्ष्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये बेद कर्मप्रधानता से साधकों के हित कर लिए कर्मविधान का वर्णन करते है।", "Kannada": "ಈ ಭೇದ ಕರ್ಮಪ್ರಧಾನದಿಂದಲೂ ಸಾಧಕಗಳಿಂದ ಹಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವಿಧಾನದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्ममुख्याय कर्माणि विधत्ते साधकानां हितार्थमयं वेदः।अत एव कर्मभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत एव कर्मों के साथ तत्त्वप्रतिपादनपरक सूक्त स्थान-स्थान पर उल्लेखित किये गये है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕರ್ಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ವ ಪ್ರತಿಪಾದನಪರಕ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव कर्मभिः सह तत्त्वप्रतिपादनपरं सूक्तं स्थाने स्थाने समाम्नातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें पुरुषसूक्त अतिप्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷಸೂಕ್ತವು ಅತಿಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु पुरुषसूक्तमतिप्रसिद्धमिति वेदविदो वदन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये शुक्लयजुर्वेद का एकत्रिशाध्याय (३१वां ) सूक्त है।", "Kannada": "ಇದು ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ (೩೧) ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य एकत्रिंशाध्याये सूक्तमिदमाम्नायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये ऋग्वेद के अष्टम अष्टक का षष्ठसूक्त है।", "Kannada": "ಇದು ಋಗ್ವೇದದ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರನೆಯ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य अष्टमाष्टके षष्ठसूक्तमिदं चकास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सूक्त षोडश मन्त्रों से सुशोभित है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತವು ಹದಿನಾರು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಸುಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "षोडशभिः ऋङ्खन्त्रैः सुशोभते एतत्‌ सूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन ऋचाओं के द्रष्टा ऋषिर्नारायण है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಋಷಿಗಳು ನಾರಾಯಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ऋषिर्नारायणः ऋचामासाम्‌ ईक्षिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका देवता पुरुष है।", "Kannada": "ಇದರ ದೇವನು ಪುರುಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "पुरुषोऽत्र देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम ऋचाओं में त्रिष्टुप्‌ छन्द॒ तथा अवशिष्ट ऋचाओं में अनुष्टुप है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्त्यायाम्‌ ऋचि त्रिष्टुप्‌ छन्दः, शिष्टासु तु अनुष्टुभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में पुरुष स्वरूप निरूपित है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते पुरुषस्वरूपं सुनिरूपितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये निरूपित पुरुष कौन है?", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಪುರುಷನು ಯಾರು?", "Sanskrit": "ननु कोऽयं निरूप्यः पुरुष ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते है - पुरं शारीरं तस्मिन्‌ शेते इति पुरुषः।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಪುರಂ ಶರೀರಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಶೇತೆ ಇತಿ ಪುರುಷಃ ।", "Sanskrit": "चेदुच्यते- पुरं शरीरं तस्मिन्‌ शेते इति पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय में महाभारत में कहा है - नवद्वारं पुरं पुण्यमेतैभवैः समन्वितम्‌।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ನವದ್ವಾರಂ ಪುರಂ ಪುಣ್ಯಮೇತೈಭವೈಃ ಸಮನ್ವಿತಮ್.", "Sanskrit": "तदुक्तं महाभारते- नवद्वारं पुरं पुण्यमेतैभविः समन्वितम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्वा अस्तेः व्यत्यस्ताक्षरयोगात्‌ आसीत्‌ पुरा पूर्वमेव ऐसा विग्रह करके पुरुष शब्द बना।", "Kannada": "ಯದ್ವಾ ಅಸ್ತೇಃ ವ್ಯತ್ಯಾಸ್ತಾಕ್ಷರಯೋಗಾತ್ ಆಸೀತ್ ಪುರಾ ಪೂರ್ವಮೇವ ಹೀಗೆ ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿದಾಗ ಪುರುಷ ಶಬ್ದವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "यद्वा अस्तेः व्यत्यस्ताक्षरयोगात्‌ आसीत्‌ पुरा पूर्वमेवेति विग्रहं कृत्वा व्युत्पादितः पुरुष इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुति कहती है - पूर्व में भी कहा कि ये था और है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಇದೇ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तदाह श्रुतिः- पूर्वमेवाहमिहासमिति >"}}
{"translation": {"Hindi": "ये ही पुरुष का पुरुषत्व है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪುರುಷನ ಪುರುಷತ್ವವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषस्य पुरुषत्वमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपर्युक्त अर्थ विशिष्ट वाला अव्यक्त महदादि विलक्षण चेतनस्वरूप तथा सभी प्राणियों का समष्टि रूप में ब्रह्माण्डदेह विराडाख्य पुरुष जो अनन्तशिर, चक्षु, चरणों वाला है।", "Kannada": "ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವ್ಯಕ್ತ ಮಹದಾದಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ಚೇತನಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಮಷ್ಟಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ  ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೇಹವು ವಿರಾಟ್ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಯಾರಿಗೆ ಅನಂತಶಿರಸ್ಸು, ನೇತ್ರಗಳು, ಚರಣಗಳಿವೆಯೋ ಅವನು.", "Sanskrit": "उपर्युक्तार्थविशिष्टः अव्यक्तमहदादिविलक्षणः चेतनः संर्वप्राणिसमष्टिरूपः ब्रह्माण्डदेहो विराडाख्यः पुरुषः अनन्तैः शिरोभिः चक्षुभिः चरणैश्च चकासद्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनसे पुरुष का सर्वव्यापित्व कहा गया है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಿಂದ ಪುರುಷನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन पुरुषस्य सर्वव्यापित्वमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृति में भी आकाश, वायु, अग्नि, सलिल, महि, ज्योतिष, सत्त्व दिशाएं, द्रुमयें सभी पुरुष के शरीर के रूप में कल्पित है।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಸಲಿಲ, ಮಹಿ, ಜ್ಯೋತಿಷ, ಸತ್ವ ದಿಕ್ಕುಗಳು, ದ್ರುಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷನ ಶರೀರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्मृतावपि आकाशं, वायुः, अग्निः, सलिलं, महिः, ज्योतींषि, सत्त्वानि दिशः, द्रुमाः इत्येतानि सर्वाणि पुरुषस्य शरीरत्वेन कल्पितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अनुभूत ये पुरुष सभी प्राणियों के नाभि से दश अङऱगुल छोड़कर हृदय में बैठा है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅನುಭೂತ ಈ ಪುರುಷನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಾಭಿಯಿಂದ ಹತ್ತು ಅಂಗುಲಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ईदृशानुभावोऽयं पुरुषः सर्वेषां प्राणिनां नाभेः सकाशाद्‌ दशाङ्गुलमतिक्रम्य हृदि तिष्ठन्नस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां इसका अर्थ अङऱगुष्ठमात्र है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥ ಅಂಗುಷ್ಟ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्रार्थ अङ्गुष्ठमात्रः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये पुरुष अन्तरात्मा  सदामनुष्यों के हृदय में सन्निविष्ट रहता है।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನ ಅಂತರಾತ್ಮಾ ಸದಾಮನುಷ್ಯರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषोऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्सृष्ट्वा तदेवानुप्रविशत्‌, ये श्रुति का प्रमाण है।", "Kannada": "ತತ್ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತದೇವಾನುಪ್ರವಿಶತ್, ಇದು ಶೃತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्सृष्ट्वा तदेवानुप्रविशत्‌, इत्यादिश्रुतिरेव प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा ये पुरुष ब्रह्माण्ड गोलकरूप भूमि में सभी ओर से ऊर्ध्व और अधोरूप में व्याप्त होकर विराजित है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಇದು ಪುರುಷನ ಗೋಲಕರೂಪ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಊರ್ಧ್ವ ಮತ್ತು ಅಧೋರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथवा ब्रह्माण्डगोलकरूपां भूमिं सर्वतः तिर्यक्‌ ऊर्ध्वम्‌ अधश्च व्याप्य विराजते पुरुषोऽयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसे ब्रह्मवादियों का ब्रह्म के जैसे पुरुष का जगत्‌ उत्पादन करना श्रुतिसम्मत है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳ ಬ್ರಹ್ಮನ ಹಾಗೆ ಪುರುಷನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಶೃತಿಸಮ್ಮತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेन ब्रह्मवादिनां ब्रह्मण इव पुरुषस्य जगदुपादनत्वं श्रुतिसम्मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये जो कुछ वर्तमान जगद्‌ दिख रहा है, वो सब पुरुष का स्वरूप ही है।", "Kannada": "ಇಂದು ಯಾವ ವರ್ತಮಾನ ಜಗತ್ತು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ, ಅದು ಪುರುಷನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यदिदं वर्तमानं जगद्‌ भासते तत्सर्वं पुरुषस्वरूपमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये अज्ञानियों की दृष्टि में जगत्‌ तथा ज्ञानियों की दृष्टि में वो पुरुष ही हैं।", "Kannada": "ಇದು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪುರುಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेन अज्ञानिनां दृष्ट्या यज्जगत्‌, ज्ञानिदृशा तत्पुरुष एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "रज्जु में सर्पज्ञान के समान पुरुष में जगत ज्ञान भी अज्ञान है।", "Kannada": "ರಜ್ಜುವಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಜ್ಞಾನದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಜ್ಞಾನವು ಅಜ್ಞಾನವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रज्ज्वौ सर्पज्ञानमिव पुरुषे जगज्ज्ञानम्‌ अज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल वर्तमान ही बल्कि अतीत और भविष्य जगत्‌ भी पुरुष ही है इस प्रकार वेद ने पुरुष के नित्यत्व को कहा है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ  ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಪುರುಷವೇ ಆಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವೇದವು ಪುರುಷನ ನಿತ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿವೆ.", "Sanskrit": "न केवलं वर्तमानम्‌, अतीतं भविष्यं च जगतः पुरुष एव इति वदन्त्य श्रुत्या पुरुषस्य नित्यत्वमाम्नातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये ही पुरुष अमृतत्व का तथा मुक्ति का स्वामी है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪುರುಷನ ಅಮೃತತ್ವದ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव पुरुषः अमृतत्वस्य तथा मुक्तेरीशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो ही मोक्ष का ईश्वर है जो न कभी मरता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಮೋಕ್ಷದ ಈಶ್ವರವಾಗಿದೆ ಇದು ಎಂದಿಗೂ ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यो हि मोक्षेश्वरो न स म्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन पुरुष प्राणियों के कर्मफल भोग के कारण अपनी कारणावस्था को छोड़कर परिदुश्यमान जगदवस्था को प्राप्त करता हैद्य ये पुरुष प्राणियों के कर्मफलभोग के लिए जगदवस्था को प्राप्त करता है इसलिए ये उसका वास्तविक रूप नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪುರುಷ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕರ್ಮಫಲಾನುಭೋಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರಣಾವಸ್ಥಾ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪರಿದುಶ್ಯಮಾನ ಜಗತ್ತಿನ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಹೈದ್ಯ ಈ ಪುರುಷ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕರ್ಮಫಲಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಜಗದವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅದರ ವಾಸ್ತವಿಕ ರೂಪವು ಆಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतः प्राणिनां भोग्येन निमित्तेन स्वकीयां कारणावस्थामतिक्रम्य परिदृश्यमाना जगदवस्थां प्राप्नोति पुरुषः, ततः प्राणिनां कर्मफलभोगाय जगदवस्थास्वीकारात्‌ नेदं तस्य वास्तविकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतीत, अनागत तथा वर्तमान रूप निखिल जगत्‌ पुरुष का अपने विशेष सामर्थ्य का परिणाम है।", "Kannada": "ಅತೀತ, ಅನಾಗತ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ರೂಪ ನಿಖಿಲ ಜಗತ್ತಿನ ಪುರುಷ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतीतानागतवर्तमानरूपां निखिलं जगत्‌ पुरुषस्य स्वकीयसामर्थ्यविशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वास्तव में तो पुरुष इससे भी अधिक सामर्थ्यशाली है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ಇದರಿಂದಲೂ ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "वास्तवः पुरुषस्तु इतोऽप्यतिशयेन अधिकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके कालत्रय वर्तीचतुर्थाश से समस्त प्राणी उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಇದರ ಕಾಲತ್ರಯ ವರ್ತೀಚತುರ್ಥಾಶದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "अस्य कालत्रयवर्तीनि प्राणिजातानि चतुर्थांशत्वेन कल्पितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवशिष्ट त्रिपाद्‌ विनाश रहित सत्‌ अर्थात्‌ प्रकाशरूप में अवस्थित है।", "Kannada": "ಅವಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಪಾದ್ ವಿನಾಶ ರಹಿತವಾದ ಸತ್ ಅಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अवशिष्टः त्रिपाद्‌ विनाशरहितं सत्‌ स्वप्रकाशरूपे व्यवतिष्ठते इति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद के एकत्रिशत्तम (३१वें ) अध्याय में पुरुषसूक्त वर्णित है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ(೩೧) ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಸೂಕ್ತವು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य एकत्रिंशत्तमेऽध्याये वर्तते पुरुषसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में षोडश( १६) मन्त्र कहे गये है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಷೋಡಷ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र सूक्ते षोडशमन्त्रा आम्नाताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका ऋषि नारायण तथा पुरुष देवता है।", "Kannada": "ಇದರ ಋಷಿ ನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಪುರುಷನು ದೇವ.", "Sanskrit": "तत्र नारायणनाम्ना ऋषिः पुरुषो देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम मन्त्रत्रिष्टुप्‌ छन्द में है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಮಂತ್ರವು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्त्यो मन्त्रः त्रिष्टुष्छन्दसा आम्नातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनन्तपाद-लोचन-मस्तक से युक्त परमेश्वर पुरुष ब्रह्माण्डगोलक रूप धरित्री पर सब ओर व्याप्त है तथा प्राणियों के हृदय में दशाङगुल परिमित स्थान को छोड़कर अवस्थित हैं।", "Kannada": "ಅನಂತಪಾದ-ಲೋಚನ-ಮಸ್ತಕದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಪುರುಷನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗೋಲಕ ರೂಪವು ಧರಿತ್ರಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದಶಾಂಗುಲ ಪರಿಮಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनन्तपाद-लोचन-मस्तकसमन्वितः परमेश्वरः पुरुषः ब्रह्माण्डगोलकरूपां धरित्रीं सर्वतो व्याप्य दशाङ्कुलपरिमितस्थानम्‌ अतिक्रम्य प्राणिनां हृदि अवस्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सब उत्पन्न है या जो सब उत्पन्न होने वाला है वो सब पुरुष ही हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದೆಲ್ಲವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ಯಾವುದು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದೋ ಅವೆಲ್ಲವು ಪುರುಷವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ सर्वम्‌ उत्पन्नं, यद्‌ वा सर्वम्‌ उत्पत्तिमेष्यति तत्‌ सर्वं पुरुष एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतीत, भविष्य और वर्तमान कालिक सभी वस्तुएं भी पुरुष है।", "Kannada": "ಅತೀತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳೂ ಪುರುಷವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतीतानागतवर्तमानकालिकवस्तूनि सर्वाणि एव पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये पुरुष अमरत्व का स्वामी हैं।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನು ಅಮರತ್ವದ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अयं पुरुषः अमरत्वस्य स्वामी।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो ये अन्न से बढ़ते है उनका भी स्वामी भी पुरुष ही है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾರು ಆಹಾರದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರ ಸ್ವಾಮಿಯು ಕೂಡ ಪುರುಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अपिच ये अन्नेन वर्धन्ते तेषामपि पुरुषोऽयम्‌ ईश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतीतादि कालत्रयवर्ती प्राणिजात इसका चतुर्थ अंश है।", "Kannada": "ಅತೀತಾದಿ ಮೂರು ಕಾಲಗಳ ಒಡೆಯ ಇದರ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अतीतादिकालत्रयवर्तीनि प्राणिजातानि अस्य चतुर्थोंऽशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवशिष्ट त्रिपाद्‌ विनाश रहित स्वप्रकाश स्वरूप में स्वर्गलोक में विद्यमान है।", "Kannada": "ಉಳಿದ ತ್ರಿಪಾದವು ವಿನಾಶ ರಹಿತವಾಗಿ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अवशिष्टं त्रिपाद्‌ विनाशरहिते स्वप्रकाशस्वरूपे स्वर्लोके विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये त्रिकालात्मक जगत्‌ पुरुष की महिमा है।", "Kannada": "ಈ ತ್ರಿಕಾಲಾತ್ಮಕ ಜಗತ್ತು ಪುರುಷನ ಮಹಿಮೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिकालात्मकं जगदिदं पुरुषस्य महिमा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये पुरुष का वास्तविक स्वरूप नहीं है।", "Kannada": "ಇದು ಪುರುಷನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नेदं पुरुषस्य वास्तवं स्वरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये अपनी महिमा से भी बढ़कर है।", "Kannada": "ಇದು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो महिम्नोऽपि अतिशयेन वर्तते पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये ब्रह्म स्वरूप पुरुष तीन चौथाई अंश में अज्ञानरुपी कार्यसंसार से बाहर इन गुणदोषों से पृथक हरते हुए ऊपर स्थित अमृतलोक में स्थित है।", "Kannada": "ಇದು ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪ ಪುರುಷನ ಮುಕ್ಕಾಲು ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನರೂಪಿ ಕಾರ್ಯಸಂಸಾರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಈ ಗುಣದೋಷಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರು ಮೇಲಿರುವ ಅಮೃತಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिचतुर्थांशः ब्रह्मस्वरूपः पुरुषोऽयं अज्ञानकार्यात्‌ संसारात्‌ बहिर्भूतः अत्रत्यैः गुणदोषैः अस्पृष्टः सन्‌ उपरिष्टात्‌ अमृते दिवि उत्कर्षेण स्थितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका ही ये चतुर्थाश इस मायामय लोक के रूप में पुनः उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಅದರದ್ದೇ ಈ ಚತುರ್ಥಾಶವು ಈ ಮಾಯಾಮಯ ಲೋಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यास्य सोऽयं चतुर्थांशः इह मायामये लोके पुनरभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टि और संहार पुनः पुनः आते हैं।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सृष्टिसंहाराभ्यां पुनः पुनः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद इस माया याग में आने के बाद चेतन अचेतन प्राणी देवमनुष्यादि रूप से विविध प्रकार के होते हुए चारों दिशाओं में व्याप्त है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಈ ಮಾಯೆಯ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದ ನಂತರ ಚೇತನ ಅಚೇತನ  ಪ್ರಾಣಿ ದೇವಮನುಷ್ಯಾದಿ ರೂಪದಿಂದ ವಿವಿಧಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಇದ್ದರು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः मायायागागत्यानन्तरं देवमनुष्यादिरूपेण विविधः सन्‌ चेतनाचेतने अभिलक्ष्य चतुर्दिक्षु व्याप्तवान्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आदिपुरुष से विराड्‌ उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಆ ಆದಿಪುರುಷನಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ आदिपुरुषाद्‌ विराड्‌ उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी देह को अधिकरण करके एक पुरुष उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಅದೇ ದೇಹವನ್ನು ಅಧಿಕರಣ ಮಾಡಿ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು.", "Sanskrit": "तमेव देहमधिकरणं कृत्वा यत्र एकः पुमान्‌ अजायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सर्वज्ञ ने अपनी माया से विराट देह या विराट रूप को बनाकर स्वयं ही जीवरूप में प्रविष्ट होकर ब्रह्माण्डाभिमानी जीव बना या हुआ।", "Kannada": "ಆ ಸರ್ವಜ್ಞನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿರಾಟ್ ದೇಹ ಅಥವಾ ವಿರಾಟ್ ರೂಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನೇ ತಾನು ಜೀವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಭಿಮಾನಿ ಜೀವವು ಆಗಿ ಹೋಯಿತು.", "Sanskrit": "स सर्वज्ञः स्वकीयमायया विराड्देहं विराड्रूपं सृष्ट्वा तत्र स्वयमेव जीवरूपेण प्रविश्य ब्रह्माण्डाभिमानी जीवोऽभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो विराट के अतिरिक्त मनुष्यादि रूप में बना।", "Kannada": "ಆ ವಿರಾಟ್ ಅತಿರಿಕ್ತ ಮನುಷ್ಯಾದಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆದವು.", "Sanskrit": "स विराडातिरिक्तो मनुष्यादिरूपोऽभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने क्रमशः मनुष्यादि जीवों, भूमि और जीव शरीरों को बनाया।", "Kannada": "ಅವನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯಾದಿ ಜೀವಗಳು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಜೀವ ಶರೀರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "स क्रमशः मनुष्यादीन्‌ जीवान्‌, भूमिं, जीवशरीराणि च ससर्ज।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर के उत्पन्न होने पर देवों ने बाद की सृष्टि की सिद्धि के लिए उस पुरुष को हविष्ट के द्वारा स्मरण करके मानस याग की कल्पना की।", "Kannada": "ಶರೀರದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ದೇವತೆಗಳು ನಂತರದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಹವಿಷ್ಟದಿಂದ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ ಮಾನಸ ಯಾಗದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "शरीरेषु उत्पन्नेषु सत्सु देवा उत्तरसृष्टिसिद्ध्यर्थं तं पुरुषं हविष्ट्वेन सङ्कल्प्य मानसं यागं सङ्कल्पितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस याग की ईधन ग्रीष्म ऋतु, आज्य वसन्त ऋतु तथा शरद ऋतु हवि थी और इस काल्पिक याग की समिधाएँ गायत्र्यादि सप्त छन्द थे।", "Kannada": "ಆ ಯಾಗದ ಇಂಧನ ಗ್ರೀಷ್ನ ಋತು, ಆಜ್ಯ ವಸಂತ ಋತು ಮತ್ತು ಶರದೃತು ಹವಿಸ್ಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಸಾಂಕಲ್ಪಿಕ ಯಾಗದ ಸಮಿಧಗಳು ಗಾಯತ್ರಾದಿ ಏಳು ಛಂದಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तस्य यागस्य ग्रीष्मर्तुः इन्धनविशेषः, वसन्तर्तुः आज्यं तथा शरदृतुरासीद्‌ हविः। किञ्च अस्य साङ्कल्पिकयागस्य गायत्र्यादीनि सप्त छन्दांसि परिधय आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "१२ मास पञ्च ऋतुएँ, और ये तीन लोक और अदित्य एकविंशति (२१) पदार्थ एकविंशति (२१) लकडी रूपी इंधन उत्पन्न हुए।", "Kannada": "೧೨ ಮಾಸ ಐದು ಋತುಗಳು, ಮತ್ತು ಈ ಮೂರು ಲೋಕ ಆದಿತ್ಯನ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಪದಾರ್ಥಗಳು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಮರದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಧನದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "द्वादश मासाः पञ्चर्तवः, त्रय इमे लोका आदित्यश्च एकविंशतिः पदार्थाः एकविंशतिदारुयुक्तेन्धनत्वेन भाविताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ के साधन रूप में उस पुरुष को पशुत्व भाव से खूटे से बांधकर मानस यज्ञ में सृष्टि के साधनों के अनुरूप प्रजापति आदि और उसके अनुकूल देवों और ऋषियों ने शुद्ध किया।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಸಾಧನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಪಶುತ್ವ ಭಾವದಿಂದ ಖೂಟೆಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ ಮಾನಸ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸಾಧನಗಳ ಅನುರೂಪಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಆದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಕೂಲ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಶುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "यज्ञसाधनभूतं तं पुरुषं पशुत्वभावनया यूपे बद्ध्वा बर्हिषं मानसे यज्ञे सृष्टिसाधनयोग्याः प्रजापतिप्रभृतयः तदनुकूला देवा ऋषयश्च प्रेक्षितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर दधिमिश्रित आज्य अर्थात्‌ घी बनाया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದಧಿಮಿಶ್ರಿತ ಆಜ್ಯ ಅಂದರೆ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ दधिमिश्रितमाज्यं सम्पादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों ने उस दहीमिश्रित घी से वायव्य, आरण्य और ग्राम्य पशुओं को उत्पन्न किया।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು  ಆ ದಧಿಮಿಶ್ರಿತ ತುಪ್ಪದಿಂದ ವಾಯವ್ಯ, ಆರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯ ಪಶುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तेन सम्भृतेन पृषदाज्येन वायव्यान्‌ आरण्यान्‌ ग्राम्यान्‌ च पशून्‌ ते देवा उत्पादितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उसी मुख से खग-मृग- बकरी -मेष- अश्व -नीलगाय -गर्धव-धेनु उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಆಗ ಅದೇ ಬಾಯಿಂದ ಖಗ-ಮೃಗ-ಆಡು-ಮೇಷ-ಕುದುರೆ-ನೀಲಗೈ-ಗರ್ಧವ-ಧೇನು ಹುಟ್ಟಿದವು.", "Sanskrit": "पुनरपि तस्माद्‌ मुखात्‌ खग-मृग-छाग-मेष-हय-गवय- गर्धव-धेनवः जाताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रमशः गायत्र्यादि छन्द उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಆದಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "क्रमशः गायत्र्यादीनि छन्दांसि समुत्पन्नानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋगादि वेद भी उसी यज्ञ से उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಋಗಾದಿ ವೇದವು ಅದೇ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "ऋगादिदेवा अपि तस्माद्‌ यज्ञाद्‌ जज्ञिरे।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञपुरुष के मुख से ब्राह्मण, बाहु से क्षत्रिय, जंघा से वैश्य, पैरों से शूद्र ये वर्णचतुष्टय उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಪುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬಾಹುವಿನಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ತೊಡೆಗಳಿಂದ ವೈಶ್ಯ, ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಈ ವರ್ಣ ಚತುಷ್ಟಯವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "यज्ञपुरुषस्य मुखात्‌ ब्राह्मणः, बाहुभ्यां क्षत्रियः, उरुभ्यां वैश्यः, पादाभ्यां च शूद्रः इति वर्णचतुष्टयं समुत्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उसी मन से चन्द्रमा, चक्षु से सूर्य, मुख से इन्द्र और अग्नि, कर्ण से वायु और प्राण उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದೇ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಂದ್ರ, ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯ, ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ, ಕರ್ಣದಿಂದ ವಾಯು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "पुनरपि तस्य मनसः सकाशात्‌ चन्द्रमाः, चक्षुषः सूर्यः, मुखादिन्द्रः अग्निश्च, कर्णाभ्यां वायुः, प्राणश्च अजायन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे देवों ने प्रजापति के मन आदि से चन्द्रादि की कल्पना की उसी प्रकार देवों ने उसकी नाभि से अन्तरीक्ष, शिर से स्वर्ग, पाद से भूमि, प्राच्यादि दिशा तथा भू: भुव और स्वः तीन लोक उत्पन्न किये।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮನ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರಾದಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದೇ  ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳು ಅದರ ನಾಭಿಯಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ, ಪಾದದಿಂದ ಭೂಮಿ, ಪ್ರಾಚ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಭೂಃ ಭುವಾದಿ ಲೋಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಃ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "यथा देवाः प्रजापतेः मनःप्रभृतिभ्यः चन्द्रादीन्‌ कल्पितवन्तः, तन्नाभेः अन्तरीक्षं, शिरसः स्वर्गं, पादाभ्यां भूमिं, प्राच्यादिदिशस्तथा भूर्भुवादिलोकान्‌ देवा उत्पादितवन्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पुरुषसूक्त मे कहा गया है- नाभ्यां आसीदन्तरिक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ - ನಾಭ್ಯಾಂ ಆಸೀದಂತರಿಕ್ಷಂ ಶೀರ್ಷ್ಣೋ ದ್ಯೌಃ ಸಮವರ್ತತ.", "Sanskrit": "तथाहि पुरुषसूक्ते उक्तम्‌- नाभ्यासीदन्तरीक्षं शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुरुषसूक्त में प्रारम्भ में पुरुष स्वरूप वर्णित है।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पुरुषसूक्ते आदौ पुरुषस्वरूपं वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विराट स्वरूप पुरुष सहस्र शिरों से युक्त और सहस्राक्ष से युक्त है।", "Kannada": "ವಿರಾಟ್ ಸ್ವರೂಪ ಪುರುಷ ಸಹಸ್ರ ಶಿರಸ್ಸುಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स विराडाख्यः पुरुषः सहस्रशिरोयुक्तः सहस्राक्षियुक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि वो समग्र ब्रह्माण्ड में व्याप्त होकर रहता है।", "Kannada": "ಯದ್ಯಪಿ ಅವನು ಸಮಗ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि स समग्रब्रह्माण्डं व्याप्य तिष्ठति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी उसका दशाङऱगुल परिमित स्थान में मुख्यतः निवास है।", "Kannada": "ಆದರು ಅದರ ದಶಾಂಗುಲ ಪರಿಮಿತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तथापि दशाङ्कुलपरिमितस्थानम्‌ अधिकं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उसका ब्रह्माण्ड से बाहर भी विद्यमानता ज्ञात होती है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅದರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಹೊರಗೂ ಕೂಡ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವುದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन तस्य ब्रह्माण्डात्‌ बहिरपि विद्यमानत्वं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो कुछ भी दृश्यमान है वो सब वही पुरुष है और वो भूत, भविष्यत्‌ अतीत कालीन है।", "Kannada": "ಯಾವುದೆಲ್ಲವು ಕಾಣುತ್ತ್ದೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲವು ಕೂಡ ಪುರುಷವೇ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯತ್ ಮತ್ತು ಅತೀತ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ किमपि दृश्यमानं तत्‌ सर्वमपि स पुरुष एव। स च भूतभविष्यदतीतकालीनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उसका अमरत्व ज्ञात होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅದರ ಅಮರತ್ವವು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं तस्य अमरणधर्मित्वं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी महिमा जो कि इसके ऐश्वर्य से भी महान है।", "Kannada": "ಇದರ ಮಹಿಮೆಯೇನೆಂದರೆ ಇದು ಐಶ್ವರ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ತಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य एवं महिमा यत्‌ अस्य ऐश्वर्यात्‌ अपि बृहत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो समस्त स्थावर और जङऱगम वस्तुओं में विद्यमान है।", "Kannada": "ಆ ಸಮಸ್ತ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स सर्वेषु स्थावरजङ्गमवस्तुषु विद्यमानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आदिपुरुष से विराट्‌ उत्पन्न हुआ और विराट से जीवात्मा उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಆ ಆದಿಪುರುಷನಿಂದ ವಿರಾಟ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಇದರಿಂದ ಜೀವಾತ್ಮವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "आदिपुरुषात्‌ विराट्‌ उत्पन्नः, विराजः जीवात्मा उत्पन्नः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस विराट से उत्पन्न होने बाद स्वयं ही देव और मनुष्य रूप से पृथक्‌ हो गये।", "Kannada": "ಆ ವಿರಾಟ್ನಿಂದ ಉತ್ಪಾದವಾದ ನಂತರ ಸ್ವಯಂ ತಾನೇ ದೇವ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಪೃಥಕ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्पन्नात्‌ परमेव स स्वयमेव विराजः देवमनुष्यरूपेण पृथक्कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद पृथिवी उत्पन्न हुई, फिर जीवात्माओं के लिए शरीर निर्मित हुआ।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಪೃಥ್ವಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ನಂತರ ಜೀವಾತ್ಮಗಳಿಗಾಗಿ ಶರೀರವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तदनन्तरं पृथिवी उत्पन्ना, ततः जीवात्मनः कृते शरीरं निर्मितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब देवों ने पुरुष रूप हवि से यज्ञ सम्पादित किया तब वसन्त ऋतु घृत, ग्रीष्म ऋतु ईन्धन और शरद ऋतु हवि के रूप में थी।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಪುರುಷ ರೂಪನ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಜ್ಞ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಿದನು ಆಗ ವಸಂತ , ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತು ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಶರದೃತು ಹವಿಸ್ಸಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.", "Sanskrit": "यदा देवाः पुरुषरूपहविषा यज्ञं सम्पादितवन्तः तदा वसन्तर्तुः घृतं, ग्रीष्मर्तुः ईन्धनं, शरदृतुः हविरासन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद पुरुष का जल से स्नानादि करना वर्णित है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಪುರುಷನು ಜಲದಿಂದ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः पुरुषस्य जलेन स्नानादिकं वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर पुरुष ने वायु में विचरण करते हुए पक्षी, आरण्यक पशु और ग्राम्य पशून्‌ उत्पन्न किये।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪುರುಷನು ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪಕ್ಷಿ, ಆರಣ್ಯಕ ಪಶು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯ ಪಶುವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "ततः पुरुषः वायौ विचरतः पक्षिणः, आरण्यकान्‌ पशून्‌, ग्राम्यान्‌ पशून्‌ च सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इस सर्वहुत यज्ञ से ऋगादिवेद मन्त्र और गायत्र्यादि छन्द उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಋಗಾದಿವೇದಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರ್ಯಾದಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "एवं सर्वहुतः यज्ञात्‌ ऋगादिवेदान्तर्भूतमन्त्राः गायत्र्यादिछन्दांसि च अजायन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस यज्ञ से अश्व, पशु, गायें इत्यादि उत्पन्न हुए।", "Kannada": "ಆ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಅಶ್ವ, ಪಶು, ಹಸು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ यज्ञात्‌ अश्वाः पशवः गावः इत्यादयः अजायन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पुरुष के मुख से ब्राह्मण, बाहु से क्षत्रिय, जंघाओं से वैश्य, पैरों से शूद्र, नाभिप्रदेश से अन्तरिक्ष मण्डल, शिर से द्युलोक, पैरों से भूमि, कर्ण से दिशाएं उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಈ ಪುರುಷನ ಮುಖದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ತೊಡೆಗಳಿಂದ ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಶೂದ್ರನು ಉತ್ಪನ್ನನಾದನು, ನಾಭಿಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಮಂಡಲ, ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕ, ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಕರ್ಣಗಳಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "अस्य पुरुषस्य मुखात्‌ ब्राह्मणाः, बाहुभ्यां क्षत्रियाः, ऊरुभ्यां वैश्याः, पादाभ्यां शूद्राः, नाभिप्रदेशात्‌ अन्तरिक्षमण्डलं, शिरसः द्युलोकः, पादाभ्यां भूमिः, कर्णाभ्यां दिशः अजायन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार लोक की रचना हुई।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಲೋಕದ ರಚನೆಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "एवं लोकाः रचिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्त के अन्त में ये वर्णित है कि जो देवों ने यज्ञ से यज्ञपुरुष की कल्पना के है वो ही धर्म है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ತದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಯಾವ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಯಜ್ಞಪುರುಷನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅದೇ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तस्य अन्ते एवं वर्णितं यत्‌ देवाः यज्ञेन यज्ञपुरुषं पूजितवन्तः। स एव धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके उपासक स्वर्गलोक को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ಅದರ ಉಪಾಸಕನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तस्य उपासकाः स्वर्गलोकं प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. पुरुषसूक्त का सार लिखो।", "Kannada": "೧. ಪುರುಷಸೂಕ್ತದ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "पुरुषसूक्तस्य सारं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष के किस अङ्ग से क्या उत्पन्न हुआ, इसकी मन्त्रानुसार व्याख्या करो।", "Kannada": "ಪುರುಷನ ಯಾವ ಅಂಗದಿಂದ ಏನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ಇದರ ಮಂತ್ರಾನುಸಾರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "पुरुषस्य कस्मात्‌ अङ्गात्‌ किं किम्‌ उत्पन्नम्‌ इति मन्त्रानुसारेण व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वहुत यज्ञ से क्या क्या उत्पन्न हुआ, इसकी मन्त्रानुसार व्याख्या करो।", "Kannada": "ಸರ್ವಹುತ ಯಜ್ಞದಿಂದ ಏನೇನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ಇದರ ಮಂತ್ರಾನುಸಾರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "सर्वहुतः यज्ञात्‌ किं किम्‌ उत्पन्नम्‌ इति मन्त्रानुसारेण व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषस्वरूप का वर्णन करो।", "Kannada": "ಪುರುಷಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "पुरुषस्वरूपं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "एतावानस्य महिमा ... इस प्रतीकरूप में उद्धृत मन्त्र को सम्पूर्ण लिखकर व्याख्या करो।", "Kannada": "ಏತಾವಾನಸ್ಯ ಮಹಿಮಾ.... ಇದರ ಪ್ರತೀಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೃತ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "एतावानस्य महिमा...इति प्रतीकोद्धृतम्‌ मन्त्रं सम्पूर्णम्‌ उद्धृत्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः ... इस प्रतीकरूप में उद्धृत मन्त्र को सम्पूर्ण लिखकर व्याख्या करो।", "Kannada": "ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಮಯಜಂತ ದೇವಾಃ.... ಈ ಪ್ರತೀಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೃತ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवाः... इति प्रतीकोद्धृतम्‌ मन्त्रं सम्पूर्णम्‌ उद्धृत्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तास्यासन्‌ परिधयस्त्रि ... इस प्रतीकरूप में उद्धृत मन्त्र को सम्पूर्ण लिखकर व्याख्या करो।", "Kannada": "ಸಪ್ತಾಸ್ಯಾಸನ್ ಪರಿಧಯಸ್ತ್ರಿ... ಈ ಪ್ರತೀಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೃತ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "सप्तास्यासन्‌ परिधयस्त्रि... इति प्रतीकोद्धृतम्‌ मन्त्रं सम्पूर्णम्‌ उद्धृत्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदाहमेतं पुरुषम्‌ ... इस प्रतीकरूप में उद्धृत मन्त्र को सम्पूर्ण लिखकर व्याख्या करो।", "Kannada": "ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಮ್... ಈ ಪ್ರತೀಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೃತ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬರೆದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "वेदाहमेतं पुरुषम्‌.... इति प्रतीकोद्धृतम्‌ मन्त्रं सम्पूर्णम्‌ उद्धृत्य व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर 1. नारायणत्ऋषि, अनुष्टुप्‌ छन्द, १६-त्रिष्टुप, विराट्‌ पुरुष देवता।", "Kannada": "ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರ ೧. ನಾರಾಯಣಋಷಿ, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ, ೧೬-ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ವಿರಾಟ್ ಪುರುಷ ದೇವತಾ.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्‍श्नानाम्‌ उत्तराणि -१ नारायणः ऋषिः, अनुष्टुप्‌ छन्दः, १६-त्रिष्टुप्‌, विराट्‌ पुरुषः देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. ब्रह्माण्ड से बाहर भी सभी ओर व्याप्त होकर अवस्थित है।", "Kannada": "೨. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಿಂದ ಆಚೆಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "2 ब्रह्माण्डाद्बहिरपि सर्वतो व्याप्यावस्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. तीनों कालों में उत्पन्न होने वाले समस्त प्राणी।", "Kannada": "೪. ಮೂರು ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದು ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿ.", "Sanskrit": "4. सर्वाणि भूतानि कालत्रयवर्तीनि प्राणिजातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. द्युलोक में।", "Kannada": "೫. ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "5. दिवि।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. ये जगत्‌ ब्रह्मस्वरूप की अपेक्षा अल्प होने से।", "Kannada": "೬. ಈ ಜಗತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅಲ್ಪವಾಗಿದ್ದರಿಂದ.", "Sanskrit": "6. जगदिदं ब्रह्मस्वरूपापेक्षयाल्पमिति विवक्षितत्वात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. उत्पूर्वकात्‌ इधातु से लङ्‌ लकार प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "೮. ಉತ್ಪೂರ್ವಕಾತ್ ಇಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "8. उत्पूर्वकात्‌ इधातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. साशन अर्थात्‌ भोजनादिव्यवहार से युक्त चेतनप्राणजात तथा अनशन अर्थात् उससे रहित अचेतन गिरि, नद्यादि।", "Kannada": "೯. ಸಾಶನ ಅಂದರೆ ಭೋಜನಾದಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಯುಕ್ತ ಚೇತನ ಪ್ರಾಣಜಾತ ಮತ್ತು ಅನಶನ ಅಂದರೆ ರಹಿತವಾಗಿ ಅಚೇತನ ಗಿರಿ, ನದ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "साशनं भोजनादिव्यवहारोपेतं चेतनं प्राणजातम्‌ अनशनं तद्रहितमचेतनं गिरिनद्यादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. साध्यसृष्टि और साधनयोग्य प्रजापति आदि तदनुकुलऋषि जो मन्त्रद्रष्टा है।", "Kannada": "೪. ಸಾಧ್ಯದೃಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಆದಿ ತದನುಕುಲಋಷಿ ಆ ಮಂತ್ರದ್ರಷ್ಟಾ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "4. साध्याः सृष्टिसाधनयोग्याः प्रजापतिप्रभृतयः तदनुकुलाः ऋषयः मन्त्रद्रष्टारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. दोनों (ऊपर - नीचे) दांत है जिनके।", "Kannada": "೬. ಎರಡು (ಮೇಲೆ-ಕೆಳೆಗೆ) ಹಲ್ಲು ಯಾರದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "6. उभयोः दन्ताः येषां ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. पृष्‌-धातु से शतृप्रत्यय होने पर और पृषत्‌ च तद्‌ आज्यं च पृषदाज्यम्‌।", "Kannada": "೭. ಪೃಷ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಪೃಷತ್ ಚ ತದ್ ಆಜ್ಯಂ ಚ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮ್.", "Sanskrit": "7. पृष्‌-धातोः शतृप्रत्यये, पृषत्‌ च तद्‌ आज्यं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. प्रपूर्वक उक्ष्‌-धातु से लड लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "೮. ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಉಕ್ಷ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್-ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "8. प्रपूर्वकात्‌ उक्ष्‌-धातोः लङि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. वायुशब्द से यत्प्रत्यय, द्वितीयाबहुवचन का रूप।", "Kannada": "೯. ವಾಯುಶಬ್ದದಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ, ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನದ ರೂಪ.", "Sanskrit": "9. वायुशब्दात्‌ यत्प्रत्ययः, ततः द्वितीयाबहुवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. जन्‌-धातु से लिट्‌ लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "೧೦. ಜನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "10. जन्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. सूर्य 7. इन्द्र और अग्नि।", "Kannada": "೬.ಸೂರ್ಯ ೭. ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ.", "Sanskrit": "6. सूर्यः। 7. इन्द्रः अग्निश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. अद्भ्यः सम्भृतः ... ये पुरुषसूक्त में कहे गये छः मन्त्रशुक्लयजुर्वेदीय है।", "Kannada": "೧. ಅಬ್ಧಯಃ ಸಂಭೃತಃ.... ಈ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಆರು ಮಂತ್ರಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದೀಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "1. अद्भ्यः सम्भृतः इति पुरुषसूक्ते उपात्ता षट्‌ मन्त्राः शुक्लयजुर्वेदीयाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो पुरुषसुक्त का ही अंश है जो उत्तरनारायणीयसूक्त है।", "Kannada": "ಆ ಪುರುಷಸೂಕ್ತದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ ಯಾವ ಉತ್ತರನಾರಾಯಣೀಯಸೂಕ್ತ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र पुरुषसुक्तस्यैव अंशभूतः। तत्र उत्तरनारायणीयसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. पूर्वकल्प में पुरुषमेध के यजनकर्ता ने आदित्यरूप प्राप्त किया।", "Kannada": "೨. ಪೂರ್ವಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಪುರುಷಮೇಧದ ಯಜನಕರ್ತಾನ ಆದಿತ್ಯರೂಪ ಪ್ರಾಪ್ತ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "पूर्वकल्पे पुरुषमेधयाजी आदित्यरूपं प्राप्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. देवत्वमाजानमग्रे यहाँ व्याख्याकार ने द्विविध देव कहे है।", "Kannada": "೩. ದೇವತ್ವಮಾಜಾನಮಗ್ರೇ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಕಾರನು ದ್ವಿವಿಧ ದೇವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "3. देव॒त्वमाजानमग्र इत्यत्र द्विविधा देवा व्याख्याकारेण उक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मदेव और आजान देव।", "Kannada": "ಕರ್ಮದೇವ ಮತ್ತು ಆಜಾನ ದೇವ.", "Sanskrit": "कर्मदेवाः आजानदेवाः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म से उत्कृष्टता से देवत्व को प्राप्त किया है वे कर्मदेव।", "Kannada": "ಕರ್ಮದಿಂದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟದಿಂದ ದೇವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಆ ಕರ್ಮದೇವ.", "Sanskrit": "कर्मणा उत्कृष्टेन देवत्वं प्राप्ताः कर्मदेवाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टी के प्रारम्भ में उत्पन्न हुए जो देव वे आजानदेव हेै।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಯಾವ ದೇವ ಅವರ ಆಜಾನದೇವ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सृष्ट्यादौ उत्पन्नाः आजानदेवाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो की कर्म देवों से श्रेष्ठ है।", "Kannada": "ಯಾವ ಕರ್ಮ ದೇವಗಳಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ते कर्मदेवेभ्यः श्रेष्ठाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. वेदाहमेतं पुरुषं महान्तम्‌ ... यहाँ पुरुष का महत्त्व ही सर्वोत्कृष्टतायुक्त और देशकाल आदि के भेद से रहित है।", "Kannada": "೪. ವೇದಾಹಮೇತಂ ಪುರುಷಂ ಮಹಾಂತಮ್..... ಇಲ್ಲಿ ಪುರುಷದ ಮಹತ್ವವೇ ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಯುಕ್ತವಾದ ಮತ್ತು ದೇಶಕಾಲ ಆದಿಗಳ ಭೇದದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "4. वेदाहमेतं पुरुषं म॒हान्त॑म्‌ इत्यत्र पुरुषस्य महत्त्वं हि सर्वोत्कृष्टत्वं देशकालाद्यवच्छेदरहितत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्‌ ... यहाँ तमपदार्थ अविद्या है।", "Kannada": "೫. ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ತಮಸಃ ಪರಸ್ತಾತ್... ಇಲ್ಲಿ ತಮಪದಾರ್ಥ ಅವಿದ್ಯೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "5. आदित्यवर्णं तमसः परस्तात्‌ इत्यत्र तमःपदार्थः अविद्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. जो तम से परे है, उस महान्‌ देशकाल आदि भेद से रहित आदित्यवर्ण पुरुष को जानकर मृत्यु को भी पार किया जा सकता है।", "Kannada": "೬. ಯಾವ ತಮಸಃ ಪರಃ ತಮ್ ಮಹಾಂತಮ್ ದೇಶಕಾಲಾದ್ಯವಚ್ಛೇದರಹಿತಮ್ ಆದಿತ್ಯವರ್ಣಂ ಪುರುಷಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಮೃತ್ಯುಮ್ ಅತ್ಯೇತಿ.", "Sanskrit": "6. यः तमसः परः तम्‌ महान्तम्‌ देशकालाद्यवच्छेदरहितम्‌ आदित्यवर्णं पुरुषं विदित्वा मृत्युम्‌ अत्येति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृत्यु के अतिक्रमण अर्थात्‌ मृत्युाहित्य के अलावा कोई मार्ग नहीं है - जो तम से परे है उस महान्‌ देशकाल आदि भेद से रहित आदित्यवर्ण पुरुष को जानकर ही मरण का अतिक्रम हो सकता है अन्य कोई उपाय नहीं है।", "Kannada": "ಮೃತ್ಯುವಿನ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಅಂದರೆ ಮೃತ್ಯುಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗ ಇರಲಿಲ್ಲ - ಯಾವ ತಮದಿಂದ ಆ ಮಹತ್ತಾದ ದೇಶಕಾಲ ಆದಿಗಳ ಭೇದದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಆದಿತ್ಯವರ್ಣ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಆ ಮರಣವು ಅತಿಕ್ರಮಣವಾಗುತ್ತದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಉಪಾಯವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मृत्योः अतिक्रमाया, मृत्युराहित्याय। पन्थाः - यः तमसः परः तम्‌ महान्तम्‌ देशकालाद्यवच्छेदरहितम्‌ आदित्यवर्णं पुरुषं विदित्वा एव मरणातिक्रमः नान्यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. प्रजापतिश्चरति गर्भे ... ये मन्त्रांश पुरुषसूक्त का है।", "Kannada": "೧. ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚರತಿ ಗರ್ಭೇ.... ಈ ಮಂತ್ರಾಂಶವು ಪುರುಷಸೂಕ್ತದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "1. प्रजापतिश्चरति गर्भे इति मन्त्रांशः पुरुषसूक्तस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु वस्तुतः शुक्लयजुर्वेद में विद्यमान नारायणीयसूक्त का है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ನಾರಾಯಣೀಯಸೂಕ್ತದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु वस्तुतः शुक्तयजुर्वेदे विद्यमानस्य नारायणीयसूक्तस्यास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रजापतिसर्वात्मा आदित्य पुरुष है,जो माया से प्रपञ्चरूप से उत्पन्न हुआ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಆದಿತ್ಯ ಪುರುಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಯಾವುದು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚರೂಪದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतिरत्र सर्वात्मा आदित्यः पुरुषः, यो मायया प्रपञ्चरूपेण उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. पुरुषसूक्त में कहे गये पुरुष का योनि अर्थात्‌ कारणस्थान के स्वरूप को धीर अर्थात्‌ ब्रह्मवेत्ता देखते है या जानते है, अह॑ ब्रह्मास्मि इस रूप ने जानते है।", "Kannada": "೨. ಪುರುಷ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಪುರುಷದ ಯೋನಿ ಅಂದರೆ ಕಾರಣ ಸ್ಥಾನದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧೀರ ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವೇತ್ತಾ ಎಂದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಈ ರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "2. पुरुषसूक्तोक्तपुरुषस्य योनिं स्थानं स्वरूपं परिपश्यन्ति धीराः ब्रह्मविदः, अहं ब्रह्मास्मि इति जानन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कारणात्मब्रह्म पुरुष पर स्थित होने का प्रसंग है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣಾತ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्यत्र कारणात्मनि ब्रह्मणि पुरुषे तस्थुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ जो देवों के लिए यज्ञ कर रहा है या जो देवोंका पुरोहित है, उस प्रजापति की उत्पत्ति का वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳ ಪುರೋಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यो देवेभ्यः आतपति, यो देवां पुरोहितः स प्रजापतिः जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ रोचते असौ इति रुचः, रुचशब्द का अर्थ दीप्यमान या शोभायमान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ರೋಚತೇ ಅಸೌ ಇತಿ ರುಚಃ, ರುಚ್ ಪದವು ಹೊಳೆಯುವ ಅಥವಾ ಹೊಳಪು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "इत्यत्र रोचते असौ इति रुचः, दीप्यमानः इति रुचशब्दार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मये में मूलशब्दब्राह्म: है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಯೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಶಬ್ದವು ಬ್ರಾಹ್ಮಃ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मये इत्यस्य मूलशब्दः ब्राह्मिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म का पुत्र ब्राह्मि ः।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರನು ಬ್ರಾಹ್ಮಿಃ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः अपत्यं ब्राह्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. देवों ने ब्रह्म के पुत्र आदित्य का उल्लेख करते हुए कहा है कि -यो ब्राह्मणः आदित्यम्‌ उक्तविधिना उत्पन्नम्‌ जानीयात्‌ तस्य देवा वशे स्यु:।", "Kannada": "೬. ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ಆದಿತ್ಯನ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಆದಿತ್ಯಮ್ ಉಕ್ತವಿಧಿನಾ ಉತ್ಪನ್ನಮ್ ಜಾನೀಯಾತ್ ತಸ್ಯ ದೇವಾ ವಶೆ ಸ್ಯುಃ.", "Sanskrit": "6. देवाः ब्रह्मणः अपत्यम्‌ आदित्यम्‌ उत्पाद्य उक्तवन्तो यद्‌ यो ब्राह्मणः आदित्यम्‌ उक्तविधिना उत्पन्नम्‌ जानीयात्‌ तस्य देवा वशे स्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्य यह है कि आदित्य के उपासक जगत्पूज्य होते है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇದಾಗಿದೆ ಆದಿತ್ಯನ ಉಪಾಸಕ ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आदित्यस्य उपासको जगत्पूज्यो भवेत्‌ इति अत्र तात्पर्यम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "7. देवों ने ब्रह्म के पुत्र आदित्य का उल्लेख करते हुए कहा है कि -यो ब्राह्मणः आदित्यम्‌ उक्तविधिना उत्पन्नम्‌ जानीयात्‌ तस्य देवा वशे स्यु:।", "Kannada": "೭. ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರ ಆದಿತ್ಯನ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಆದಿತ್ಯಮ್ ಉಕ್ತವಿಧಿನಾ ಉತ್ಪನ್ನಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ತಸ್ಯ ದೇವಾ ವಶೇ ಸ್ಯುಃ.", "Sanskrit": "7. देवाः ब्रह्मणः अपत्यम्‌ आदित्यम्‌ अग्रे उत्पाद्य अब्रुवन्‌ यद्‌ यो ब्राह्मणः आदित्यम्‌ उक्तविधिना उत्पन्नम्‌ जानीयात्‌ तस्य देवा वशे स्युः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्य यह है कि आदित्य के उपासक जगत्पूज्य होते है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇದಾಗಿದೆ ಆದಿತ್ಯನ ಉಪಾಸಕನು ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "आदित्यस्य उपासको जगत्पूज्यो भवेत्‌ इति अत्र तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ यहाँ आदित्य पुरुष जिससे सभी लोग जिसके आश्रयी होते है वह श्री अर्थात्‌ लक्ष्मी है।", "Kannada": "೮. ಶ್ರೀಶ್ಚ ತೇ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್ಚ ಪತ್ನ್ಯೌ ಇಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ ಪುರುಷ ಯಾರಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜನರಿಗೂ ಆಶ್ರಯವು ಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವರು ಅಂದರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "४५. श्रीश्च ते लक्ष्मीश्च पत्न्यौ इति अत्र आदित्यः पुरुषः यया सर्वजनाश्रयणीयो भवति सा श्रीः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदित्यपुरुष और प्रजापति की पत्नियाँ है।", "Kannada": "ಆದಿತ್ಯಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಇಬ್ಬರು ಪತ್ನಿಯರಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "आदित्यस्य पुरुषस्य प्रजापतेः पत्न्यौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अठारहवां पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಪಾಠ ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "॥ इति अष्टादशः पाठः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "देवीसूक्त और श्रद्धासूक्त भारतीय जीवन में और संस्कृत साहित्य में वेदों का स्थान सबसे ऊपर हे।", "Kannada": "ದೇವಿಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾ ಸೂಕ್ತ ಭಾರತೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವೇದಗಳ ಸ್ಥಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "देवीसूक्तं श्रद्धासूक्तं च॥ भारतीयजीवने संस्कृतसाहित्ये च वेदानां स्थानं मूर्ध्नि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारत में धर्म व्यवस्था वेदों से ही लिया गया है।", "Kannada": "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವೇದಗಳಿಂದಲೇ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भारते धर्मव्यवस्था वेदायत्ता एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद धर्म का निरूपण करने में पृथक्‌ प्रमाण है।", "Kannada": "ವೇದ ಧರ್ಮದ  ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदो धर्मनिरूपणे पृथक्‌ प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृति आदि तो वेदमूल का ही प्रमाण को स्वीकार करते है।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇದ ಮೂಲದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्मृत्यादयः तु वेदमूलकतया प्रामाण्यं भजन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुति स्मृति में विरोध होने पर श्रुति को ही प्रधान मानना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶೃತಿ  ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವಿದ್ದರೂ ಶೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अत एव श्रुतिस्मृत्योः विरोधे सति श्रुतिरेव गरीयसी।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल धर्ममूल होने से ही वेदों का आदर नहीं किया जाता है, अपितु विश्व के सबसे प्राचीन ग्रन्थ होने से और ऊचें तत्वों के निरूपण करने से आदरविशेष को हमेशा प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಧರ್ಮ ಮೂಲ ಆಗುವುದರಿಂದಲೇ ವೇದಗಳ ಆದರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ಆದರ ವಿಶೇಷವನ್ನು ನಾವು ಯಾವಾಗಲು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "न केवलं धर्ममूलकतयैव वेदाः समादृताः, अपि तु विश्वस्मिन्‌ सर्वप्राचीनग्रन्थतया अत्युच्चतत्त्वप्रतिपादकतया च आदरविशेषं लभते सदा।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन धर्मसमाज-व्यवहार-आदि विषयों का ज्ञान वेद ही करा सकते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮಸಮಾಜ - ವ್ಯವಹಾರ - ಆದಿ ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನವು ವೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಮಾಡಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "प्राचीनानि धर्मसमाज- व्यवहार-प्रभृतीनि वस्तुजातानि बोधयितुं श्रुतय एव क्षमन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म आदि पुरुषार्थ जिसमे वे वेद कहलाते है।", "Kannada": "ಧರ್ಮ ಆದಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विद्यन्ते धर्मादयः पुरुषार्थाः यैः ते वेदाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायण ने तो अपौरुषेय वाक्य को वेद कहा है।", "Kannada": "ಸಾಯಣನು ಅಪೌರುಷೇಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ವೇದ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सायणस्तु अपौरुषेयं वाक्यं वेद इत्याह।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्ट प्राप्ति का और अनिष्ट के निवारण के लिए जो अलौकिक उपाय बताता है वह वेद कहलाता है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಅಲೌಕಿಕ ಉಪಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದನ್ನು ವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इष्टप्राप्तेः अनिष्टपरिहारस्य च अलौकिकम्‌ उपायं यो वेदयति स वेद इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कारिका भी है - “प्रत्यक्षेणानुमित्या वा यस्तूपायो न विद्यते।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಕಾರಿಕಾ ಕೂಡ ಇದೆ - \"ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣಾನುಮಿತ್ಯಾ ವಾ ಯಸ್ತೂಪಾಯೋ ನ ವಿದ್ಯತೆ.", "Sanskrit": "तथाहि कारिका - \"प्रत्यक्षेणानुमित्या वा यस्तूपायो न विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे वेद चार है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ते ह वेदाः चत्वारः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे है - ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद, और अथर्ववेद हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು - ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तथा हि - ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में देवीसूक्त और श्रद्धासूक्त दो सूक्तों को लिया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ದೇವೀಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾಸೂಕ್ತ ಎರಡು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे देवीसूक्तं श्रद्धासूक्तं चेति सूक्तद्वयम्‌ अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धासूक्त की प्रस्तावना आदि पाठ के उत्तरभाग में दी गई है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧಾಸೂಕ್ತದ ಪ್ರಸ್ತಾವನಾದಿಯ ಪಾಠದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धासूक्तस्य प्रस्तावनादिकम्‌ पाठस्य उत्तरभागे विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारम्भ में देवीसूक्त का वर्णन है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇವೀಸೂಕ್ತದ ವರ್ಣನೆಯು ಕೂಡ ಇದೆ.", "Sanskrit": "प्रारम्भे देवीसूक्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दशममण्डल का एक सौ पच्चीसवाँ सूक्त वाक्‌-सूक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದ ನೂರ ಇಪ್ಪತೈದನೆಯ ಸೂಕ್ತ ವಾಕ್-ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य पञ्चविंशत्यधिकैकशततमं सूक्तं वाक्‌-सूक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकृत सूक्त का ऋषि आम्भृणी वाग्‌ है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಆಂಭೃಣೀ ವಾಕ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतसूक्तस्य अस्य ऋषिः आम्भृणी वाग्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिष्टुभ आदि छन्दों में यह सूक्त है।", "Kannada": "ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಆದಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸೂಕ್ತವಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिष्टुभादिना छन्दसा सूक्तम्‌ इदम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकृतसूक्त का देवता आत्मा है और इस प्रकृतपाठ में देवीसूक्त का व्याख्यान है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂಕ್ತದ ದೇವರು ಆತ್ಮ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕೃತಪಾಠದಲ್ಲಿ ದೇವೀಸೂಕ್ತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतसूत्रस्य अस्य देवता आत्मा। एवञ्च प्रकृतपाठे अस्मिन्‌ देवीसूक्तस्य व्याख्यानं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण विचार भी स्थान स्थान पर पाठकों के ज्ञान के लिये किया गया है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣ ವಿಚಾರವು ಕೂಡ ಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠಕರ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणविचारोऽपि स्थाने स्थाने कृतोऽस्ति अध्येतृणां सुबोधाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहं राष्टी संगर्मनी वसूनां चिकितुषी प्रथमा यज्ञिर्यांनाम्‌।", "Kannada": "ಅಹಂ ರಾಷ್ಟೀ ಸಂಗರ್ಮನೀ ವಸೂನಾಂ ಚಿಕಿತುಷೀ ಪ್ರಥಮಾ ಯಜ್ಞಿರ್ಯಾನಾಮ್ .", "Sanskrit": "अहं राष्ट्री संगमनी वदेवीसूक्तम्सूनां चिकितुषी प्रथमा य॒ज्ञियानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "८॥ 19.2 अब मूलपाठ को जानेंगे अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यह्मांदित्यैरुत विश्वदेवैः।", "Kannada": "೮. ೧೯.೨ ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ಓದೋಣ ಅಹಂ ರುದ್ರೇಭಿರ್ವಸುಭಿಶ್ಚರಾಮ್ಯಹ್ಯಾಂದಿತ್ಯೈರುತ ವಿಶ್ವದೇವೈಃ ।", "Sanskrit": "८॥ १९.२२१ इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम अहं  रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्य॒हमादित्यैरुत विश्वदेवैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "१॥ अन्वय - अह रुद्रेभिः वसुभिः चरामि, अहम्‌ आदित्यैः उत्‌ विश्वदेवैः (चरामि), अहं मित्रावरुणा उभा विभर्मि, अहम्‌ इन्द्रानी अहम्‌ उभा अश्विना (बिभर्मि)।", "Kannada": "೧. ಅನ್ವಯ - ಅಹ ರುದ್ರೇಭಿಃ ವಸುಭಿಃ ಚರಾಮಿ, ಅಹಮ್ ಆದಿತ್ಯೈಃ ಉತ್ ವಿಶ್ವದೇವೈಃ (ಚರಾಮಿ), ಅಹಂ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ಉಭಾ ವಿಭರ್ಮಿ, ಅಹಂ ಇಂದ್ರಾಣೀ ಅಹಮ್ ಉಭಾ ಅಶ್ವಿನಾ (ಬಿಭರ್ಮಿ).", "Sanskrit": "अन्वयः - अहं रुद्रेभिः वसुभिः चरामि, अहम्‌ आदित्यैः उत्‌ विश्वदेवैः (चरामि), अहं मित्रावरुणा उभा बिभर्मि, अहम्‌ इन्द्राग्नी अहम्‌ उभा अश्विना (बिभर्मि) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - मैं सूक्त की द्रष्टा वागाम्भृणी जो ब्रह्म जगत का कारण उसके समान होती हूँ, रुद्र के द्वारा रुद्र ग्यारह है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ನಾನು ಸೂಕ್ತದ ದ್ರಷ್ಟಾ ವಾಗಾಮ್ಭೃಣೀ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣ ಅದರ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ರುದ್ರನಿಂದ ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अहं सूक्तस्य द्रष्ट्री वागाम्भृणी यद्‌ ब्रह्म जगत्कारणं तद्रूपा भवन्ती रुद्रेभिः रुद्ररैकादशभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की में तीसरी हूँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾನು ಮೂರನೆಯವನಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "इत्थंभावे तृतीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं उमके साथ विचरण करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तदात्मना चरामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वसु के साथ भी उसी के समान आचरण करती हूँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಸುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "एवं वसुभिः इत्यादौ तत्तदात्मना चरामीति योज्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा ब्रह्मा के समान शरीर को धारण करती हूँ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಶರೀರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तथा ब्रह्मीभूता बिभर्मि धारयामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र अग्नि को भी मैं धारण करती हूँ।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "इन्द्राग्नी अपि अहम्‌ एव धारयामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों अश्विन कुमारों को भी मैं धारण करता हूँ।", "Kannada": "ಇಬ್ಬರು ಅಶ್ವಿನ ಕುಮಾರರನ್ನು ಕೂಡ ನಾನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "उभा उभौ अश्विना अश्विनावपि अहम्‌ एव धारयामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरे में ही सभी जगत शुक्ति, चांदी के समान दिखाई देती है।", "Kannada": "ನನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತು ಕೂಡ ಬೆಳ್ಳಗೆ, ರಜತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मयि हि सर्वं जगच्छुक्तौ रजतमिवाध्यस्तं स दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और माया जगत का विवर्त कारण है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮಾಯಾ ಜಗತ್ತಿನ ವಿವರ್ತದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "माया च जगदाकारेण विवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार की माया के द्वारा आधार होने से सङ्ग का भी ब्रह्म ने सभी की उत्पति की है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆಧಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ಸಂಗವೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಎಲ್ಲರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "तादृश्या मायया आधारत्वेनासङ्गस्यापि ब्रह्मण उक्तस्य सर्वस्योपपत्तिः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - मैं (वागाम्भृणी) रुद्रगण के साथ उनके समान होकर विचरण करती हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನು (ವಾಗಾಮೃಣೀ) ರುದ್ರಗಣದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अहं (वागाम्भृणी) रुद्रगणैः सह रुद्रात्मिका भूत्वा विचरामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं वसुगण, आदित्य गण, और विश्वदेव गण के साथ उनके समान होकर विचरण करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ವಸುಗಣ, ಆದಿತ್ಯ ಗಣ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೇವ ಗಣದ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं वसुगणैः, आदित्यगणैः, विश्वदेवगणैः सह तत्तदात्मिका भूत्वा विचरामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं मित्र और वरुण दोनों को धारण करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं मित्रवरुणयोः उभयोः धारकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही इन्द्र अग्नि और दोनों अश्विनीकुमार को धारण करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ಇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಅಶ್ವಿನೀಕುಮಾರನನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव इन्द्राग्न्योः उभयाश्विनीकुमारयोः च धारकः अस्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रावरुणा - मित्र और वरुण मित्रावरुणा मित्रावरुणौ इसके स्थान पर यह वेदिक रूप है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ - ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣಾ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವಿದೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणा- मित्राश्च वरुणश्च मित्रावरुणा। मित्रावरुणौ इत्यस्य स्थाने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभा - उभौ इसका वेदिक रूप है।", "Kannada": "ಉಭಾ - ಉಭೌ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उभा- उभौ इत्यस्य वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्विना - अश्विनौ इसका यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಅಶ್ವಿನಾ - ಅಶ್ವಿನೌ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अश्विना- अश्विनौ इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिभर्मि - भृ-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में बिभर्मि यह रूप है।", "Kannada": "ಬಿಭರ್ಮಿ - ಭೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಬಿಭರ್ಮಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बिभर्मि- भृ-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने बिभर्मि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रेभिः - रुद्र शब्द का तृतीयाबहुवचन में यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ರುದ್ರೇಭಿಃ - ರುದ್ರ ಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "रुद्रेभिः- रुद्रशब्दस्य तृतीयाबहुवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - मैं पत्थर से पीसे जाने वाले सोम, अथवा शत्रूओं को मारने वर्तमान दिव्य देवों को सोम का पान कराती हूँ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ನಾನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ರುಬ್ಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೋಮ, ಅಥವಾ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ದಿವ್ಯ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿಸುವವಳಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- आहनसमाहन्तव्यमभिषोतव्यं सोमं यद्वा शत्रूणामाहन्तारं दिवि वर्तमानं देवतात्मानं सोममहमेव बिभर्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा देवों को शोभन हवि देने वाले को अथवा हवि से देवों को तृप्त करने वाले यजमान को धन देती हूँ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶೋಭನವಾದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುವವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿ ಪಡಿಸುವ ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तथा हविष्मते हविर्भिर्युक्ताय सुप्राव्ये शोभनं हविर्देवानां प्रापयित्रे तर्पयित्रे। सुन्वते सोमाभिषवं कुर्वते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोम को निचोड़ कर हवी देने वाले को यागफल के रूप में मैं ही धन आदि देती हूँ।", "Kannada": "ಸೋಮನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ನೀಡುವವರಿಗೆ ಯಾಗಫಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ಧನಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "'ईदृशाय यजमानाय द्रविणं धनं यागफलरूपमहमेव दधामि धारयामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवञ्च ब्रह्मणः: फलदातृत्वं “ फलमत उपपत्तेः” (ब्र. सू. ३. ३. ३८) इत्यधिकरण से आचार्य भाष्यकार के ह्वारा समर्थन किया गया है।", "Kannada": "ಏವಂಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಫಲದಾತೃತ್ವಂ \"ಫಲಮತ ಉಪಪತ್ತೇಃ\" (ಬ್ರ.ಸೂ. ೩.೩.೩೮) ಎಂಬ ಅಧಿಕರಣದಿಂದ ಆಚಾರ್ಯ ಭಾಷ್ಯಕಾರನಿಂದ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च ब्रह्मणः फलदातृत्वं\" फलमत उपपत्तेः\" (ब्र. सू. ३. ३. ३८) इत्यधिकरणे भगवता भाष्यकारेण समर्थितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - मैं पत्थर से पीसे जाने वाले सोम को त्वष्टा को पूषा को और भग को धारण करती हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ರುಬ್ಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೋಮವನ್ನು ತ್ವಷ್ಟಾವನ್ನು ಪೂಷಾವನ್ನು ಮತ್ತು ಭಗವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अहं ताडनकारिका सोमं त्वष्टारं पूषां भगं च बिभर्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं हवि से युक्त, उत्तम हवि को प्राप्त करने वाली हूँ, सोम का अभिषिक्त करने वाले यजमान के लिए धन को धारण करती हूँ अथवा सम्पादन करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ, ಉತ್ತಮ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವಳಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಸೋಮದ ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ಮಾಡುವ ಯಜಮಾನನಿಗಾಗಿ ಧನವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं हविर्युक्ता, उत्तमहविषः प्रापयिता, सोमाभिषवकारिणां यजमानानां कृते धनं धारयामि अथवा सम्पादयामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहनसम्‌ - आपूर्वक हन्‌-धातु से असुन्प्रत्यय करने पर आहनसम्‌ यह रूप बना।", "Kannada": "ಆಹನಸಮ್ - ಆ ಪೂರ್ವಕ ಹನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಸುನ್ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಆಹನಸಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आहनसम्‌- आपूर्वकात्‌ हन्‌-धातोः असुन्प्रत्यये आहनसम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हविष्मते - हविष्‌-शब्द से मतुप्प्र्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में हविष्मते यह रूप है।", "Kannada": "ಹವಿಷ್ಮತೆ - ಹವಿಷ್ - ಶಬ್ದದಿಂದ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಹವಿಷ್ಮತೆ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हविष्मते- हविष्‌-शब्दस्य मतुप्प्रत्यये चतुर्थ्यकवचने हविष्मते इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्राव्ये - सुपूर्वक प्रपूर्वक अव्‌-धातु से ईप्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में सुप्राव्ये यह रूप है।", "Kannada": "ಸುಪ್ರಾವ್ಯೇ - ಸು ಪೂರ್ವಕ ಅವ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಾವ್ಯೇ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्राव्ये- सुपूर्वकात्‌ प्रपूर्वकात्‌ अव्‌-धातोः ईप्रत्यये चतुर्थ्यकवचने सुप्राव्ये इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुन्वते - सु-धातु से श्नुप्रत्यय और शतृप्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में सुन्वते रूप है।", "Kannada": "ಸುನ್ವತೆ - ಸು - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶ್ನುಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸುನ್ವತೆ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुन्वते- सु-धातोः श्नुप्रत्यये शतृप्रत्यये च चतुर्थ्येकवचने सुन्वते इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहं राष्टी संगर्मनी वसूनां चिकितुषी प्रथमा य॒ज्ञिर्यांनाम्‌।", "Kannada": "ಅಹಂ ರಾಷ್ಟೀ ಸಂಗಮನೀ ವಸೂನಾಂ ಚಿಕಿತುಷೀ ಪ್ರಥಮಾ ಯಜ್ಞಿರ್ಯಾನಾಮ್.", "Sanskrit": "अहं राष्ट्री सङ्गमनी वदेवीसूक्तम्सृूनां चिकितुषी प्रथमा य॒ज्ञियानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - मैं राष्ट्र की स्वामी हूँ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ನಾನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अहं राष्ट्री।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ईश्वर का नाम है।", "Kannada": "ಇದು ಈಶ್ವರನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरनामैतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जगत की स्वामी हूँ।", "Kannada": "ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "सर्वस्य जगत ईश्वरी।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा धन देने वाली ज्ञान वाली एवं यज्ञोपयोगी वस्तुओं में सर्वोत्तम हूँ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ನೀಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಳ್ಳ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮವಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "तथा वसूनां धनानां सङ्गमनी सङ्गमयित्र्युपासदेवीसूक्तम्कानां प्रापयित्री।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों ने मुझे अनेक स्थानों से धारण किया है मैंने अपनी आत्मा का साक्षात्कार किया उस परं ब्रह्म का ज्ञान प्राप्त किया।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಅನೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ ನಾನು ನನ್ನ ಆತ್ಮದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "चिकितुषी यत्‌ साक्षात्‌ कर्त्तव्यं परं ब्रहम तज्ज्ञातवती स्वात्मतया साक्षात्कृतवती।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये ही यज्ञयों में यज्ञ को चाहने वाले प्रथम मुख्य रूप से मेरे इस प्रकार के गुणों का वर्णन करते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ಮೊದಲು ಮುಖ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत एव यज्ञियानां यज्ञार्हाणां प्रथमा मुख्या या एवङ्गुणविशिष्टाहं ताम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं अनेक प्राणियों में आविष्ट हूँ इस प्रकार मेरी विश्वरूप की अवस्था का वर्ण किया है।", "Kannada": "ನಾನು ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನನ್ನ ವಿಶ್ವರೂಪದ ಅವಸ್ಥೆಯ ವರ್ಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "भूरि भूरीणि बहूनि भूतजातान्यावेशयन्तीं जीवभावेनात्मानं प्रवेशयन्तीमीदृशीं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो कुछ करते हैं वे सभी मेरे लिए ही करते है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಏನನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವೆಲ್ಲವು ನನಗಾಗಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಈ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्यत्कुर्वन्ति तत्सर्वं मामेव कुर्वन्तीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - मैं राष्ट्र की स्वामी हूँ, धन का संग्रह करने वाली हूँ, चेतन के समान, यज्ञ को चाहने वालो की मुख्या हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಧನದ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವವಳಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಚೇತನಕ್ಕೆ ಸಮಾನ, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अहं राष्ट्री, धनस्य संग्राहिका, चैतन्यवती, यज्ञार्हगणेषु मुख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार विशिष्ट गुण से युक्त, अनेक रूप में अनेक वस्तुओं में अवस्थित हूँ।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "तादृशी गुणविशिष्टा, बहुरूपेण बहुवस्तुषु अवस्थिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुझे देव अनेक स्थान पर रखते है।", "Kannada": "ನನ್ನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಅನೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "मां देवाः बहुस्थाने स्थापयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चिकितुषी - किद्‌-धातु से क्वसु प्रत्यय और ङीप्‌ करने पर प्रथमा एकवचन में चिकितुषी रूप बना।", "Kannada": "ಚಿಕಿತುಷೀ - ಕಿದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞೀಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತುಷೀ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चिकितुषी- किद्‌-धातोः क्वसुप्रत्यये ङीपि प्रथमैकवचने चिकितुषी इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुत्रा - पुरु शब्द से सप्तमी अर्थ में त्रा प्रत्यय करने पर पुरुत्रा रूप है।", "Kannada": "ಪುರುತ್ರಾ - ಪುರು ಶಬ್ದದಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತ್ರಾ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪುರುತ್ರಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरुत्रा- पुरुशब्दात्‌ सप्तम्यर्थे त्राप्रत्यये पुरुत्रा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यदधुः - वि पूर्वक धा-धातु से लुङ प्रथमपुरुषबहुवचन में व्यदधुः यह रूप है।", "Kannada": "ವ್ಯದಧುಃ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ಧಾ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವ್ಯದಧುಃ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यदधुः- विपूर्वकात्‌ धा-धातोः लुङि प्रथमपुरुषबहुवचने व्यदधुः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - मेरी सहायता से प्राणी अन्न खाते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ನನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅನ್ನ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- योऽन्नमत्ति सः  भोक्तृशक्तिरूपया मयैवान्नमत्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो देखते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यश्च विपश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकाशित होता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "आलोकयतीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिससे प्राणी श्वास ग्रहण करते है और छोड़ते है वह भी मेरे द्वारा ही करते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಶ್ವಾಸವನ್ನು ಎಳೆದು ಶ್ವಾಸವನು ಬಿಡುತ್ತದೆ ಅದೂ ಕೂಡ ನನ್ನಿಂದಲೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यश्च प्राणिति श्वासोच्छ्कासरूपव्यापारं करोति सोऽपि मयैव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो बोलते और सुनते हैं वह भी मेरे द्वारा ही।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅವರೂ ಕೂಡ ನನ್ನಿಂದಲೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यश्चोक्तं शृणोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो इस प्रकार अन्तर्यामि रूप से स्थित मुझको नहीं जानते हैं वे मनुष्य क्षीण हो जाते हैं।", "Kannada": "ಯಾರು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ರೂಪದಿಂದ ನಿಂತು ನನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಕ್ಷೀಣನಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ये  दृशीमन्तर्यामिरूपेण स्थितां मां न जानन्ति ते अमन्तवोऽमन्यमाना अजानन्त उपक्षियन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षीण हुए संसार के द्वारा हीन होते हैं।", "Kannada": "ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತಾ ಈ ಸಂಸಾರದಿಂದಲೇ ಹೀನರಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उपक्षीणाः संसारेण हीनाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुझको नहीं मानते यहाँ मेरे विषय में ज्ञान नहीं रखते हैं यह अर्थ हैं।", "Kannada": "ನನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "माममन्तवो मद्विषयज्ञानरहिता इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे सखा सुनो।", "Kannada": "ಹೇ ಸಖನೇ ಕೇಳಿಸಿಕೋ.", "Sanskrit": "हे श्रुत विश्रुत सखे श्रुधि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरी वाणी को सुनो।", "Kannada": "ನನ್ನ ವಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೇಳು.", "Sanskrit": "मया वक्ष्यमाणं शृृणु।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस वाणी को सुने।", "Kannada": "ಯಾವ ವಾಣಿಯನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು?", "Sanskrit": "किं तच्छ्रीतव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के समान।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧಾಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ.", "Sanskrit": "श्रद्धिवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धिः श्रद्धा को कहते है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧಿಃ ಎಂದು ಶ್ರದ್ಧಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धिः श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे युक्त श्रद्धायत्न से प्राप्त करो।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದದ್ದನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಪಡೆದುಕೋ.", "Sanskrit": "तया युक्तं श्रद्धायत्नेन लभ्यमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार श्रद्धा योग्य ब्रह्मात्मक वस्तु का तुम्हे उपदेश देती हूँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧ್ಹಾ ಯೋಗ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವಿನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಿನಗೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "ईदृशं ब्रह्मात्मकं वस्तु ते तुभ्यं वदामि उपदिशामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जो अन्न खाती हो, देखती हो, प्राण को धारण करती हो, कहे हुए विषय को सुनते हो, वह मेरे द्वारा ही यह सभी कार्य होते हैं।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತೀಯೋ,, ನೋಡುತ್ತೀಯೋ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತೀಯೋ, ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೋ, ಅದು ನನ್ನಿಂದಲೇ ಈ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यः अन्नं खादति, पश्यति, प्राणान्‌ धारयति, उक्तविषयान्‌ शृणोति, स मया एव एतत्‌ सर्वं कार्य करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरी महिमा को जो नहीं जानते है वे विनाश को प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರು ವಿನಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मम महिमानं ये न जानन्ति, ते विनश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे सखा, सुनो श्रद्धा के विषय मे में तुम्हारे सम्मखु कहती हूँ।", "Kannada": "ಹೇ ಸಖಾ ಕೇಳಿಸಿಕೋ  ಶ್ರದ್ಧೆಯ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "हे विश्रुत, शृणोतु, श्रद्धायाः विषयम्‌ अहं युष्माकं समीपे वदामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्ति - अद्-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में अत्ति यह रूप है।", "Kannada": "ಅತ್ತಿ - ಅದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅತ್ತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्ति- अद्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने अत्ति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विपश्यति - विपूर्वक दुश्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में विपश्यति यह रूप है।", "Kannada": "ವಿಪಶ್ಯತಿ - ವಿಪೂರ್ವಕ ದುಶ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಪಶ್ಯತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विपश्यति- विपूर्वकात्‌ दृश्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने विपश्यति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणिति - प्रपूर्वक अन्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में प्राणिति रूप है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣೀತಿ - ಪ್ರ- ಪೂರ್ವಕ ಅನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣೀತಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणिति- प्रपूर्वकात्‌ अन्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने प्राणिति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शृणोति - ' श्रु श्रवणे' इस धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में शृणोति यह रूप है।", "Kannada": "ಶೃಣೋತಿ - \"ಶೃ ಶ್ರವಣೇ\" ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಶೃಣೋತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शृणोति- 'श्रु श्रवणे' इति धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने शृणोति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपक्षियन्ति - उप पूर्वक क्षि-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में उपक्षियन्ति यह रूप है।", "Kannada": "ಉಪಕ್ಷಯಂತಿ - ಉಪ ಪೂರ್ವಕ ಕ್ಷಿ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಉಪಕ್ಷಯಂತಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपक्षियन्ति- उपपूर्वकात्‌ क्षि-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने उपक्षियन्ति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुधि - श्रु-धातु से लोट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में श्रुधि यह रूप है।", "Kannada": "ಶ್ರುಧಿ - ಶ್ರು - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಶ್ರುಧಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रुधि- श्रु-धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने श्रुधि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शृणु इसका यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಶೃಣು ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शृणु इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमन्तवः - मानता नहीं अमन्तवः यह रूप है।", "Kannada": "ಅಮಂತವಃ - ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಮಂತವಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अमन्तवः- न मन्तवः अमन्तवः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवीसूक्त का ऋषि कौन, छन्द क्या, और देवता कौन है?", "Kannada": "ದೇವೀಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು, ಛಂದಸ್ಸೇನು, ಮತ್ತು ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "देवीसूक्तस्य कः ऋषिः, किं छन्दः, का च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवीसूक्त में अहंपद से कौन परामर्श देता है?", "Kannada": "ದೇವೀಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಹಂಪದದಿಂದ ಯಾವುದರ ಪರಾಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "देवीसूक्ते अहंपदेन कः परामृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्विनौ इसका वैदिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಅಶ್ವಿನೌ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "अश्विनौ इत्यस्य वैदिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभा इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಉಭಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "उभा इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रशब्द का तृतीयाबहुवचन में वैदिक रूप क्या है?", "Kannada": "ರುದ್ರ ಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "रुद्रशब्दस्य तृतीयाबहुवचने वैदिकं रूपं किं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्रो के साथ में (वागाम्भृणी) कैसे चलती हूँ?", "Kannada": "ರುದ್ರಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು (ವಾಗಾಂಭೃಣೀ) ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತೇನೆ?", "Sanskrit": "रुद्रैः सह अहं(वागाम्भृणी) कथं चरामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहनसम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಆಹನಸಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "आहनसम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्राव्ये यह रूप कैसे हुआ?", "Kannada": "ಸುಪ್ರಾವ್ಯೇ ಇದರ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಯಿತು?", "Sanskrit": "सुप्राव्ये इति रूपं कथं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वसूनाम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಸೂನಾಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "वसूनाम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञियानाम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಯಜ್ಞಿಯಾನಾಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "यज्ञियानाम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "चिकितुषी यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಚಿಕಿತುಷೀ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "चिकितुषी इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमन्तवः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅಮಂತವಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अमन्तवः इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणिति यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಪ್ರಾಣೀತಿ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "प्राणिति इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुधि इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಶ್ರುಧಿ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "श्रुधि इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुत्रा यह रूप कैसे हुआ?", "Kannada": "ಪುರುತ್ರಾ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "पुरुत्रा इति रूपं कथं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - मैं स्वयं ही ब्रह्मात्मक वस्तु को कहती हूँ अथवा उपदेश देती हूँ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ನಾನೇ ಸ್ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अहं स्वयमेवेदं वस्तु ब्रह्मात्मकं वदामि उपदिशामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवों के द्वारा देव इन्द्र आदि के द्वारा भी सेवित हूँ।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳಿಂದ ದೇವ ಇಂದ್ರಾದಿಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಸೇವಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "देवेभिः देवैरिन्द्रादिभिरपि जुष्टं सेवितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मनुष्यों के द्वारा भी सेवित हूँ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಾನು ಮಾನವರಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಸೇವಿತಳಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "उतापि च मानुषेभिः मनुष्यैरपि जुष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार जो यजमान मेरी स्तुति करता है मैं उस पुरुष की कामना को पूर्ण करती हुई उसकी रक्षा करती हूँ, उसको शक्तिशाली बना देती हूँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ನನ್ನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಆ ಪುರುಷನ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಅವನನ್ನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "ईदृग्वस्त्वात्मिकाहं यं कामये यं पुरुषं रक्षितुमहं वाञ्छामि तं तं पुरुषमुग्रं कृणोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे श्रेष्ठ बना देती हूँ।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सर्वेभ्योऽधिकं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे मैं स्तोता ब्रह्माण बना देती हूँ।", "Kannada": "ಅವನನ್ನು ನಾನು ಸ್ತುತಿ ಮಾಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तमेव ब्रह्माणं स्रष्टारं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी बुद्धि को ऋषि के मति के समान बना देती हूँ।", "Kannada": "ಅವನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾನು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तमेव  ऋषिमतीन्द्रियार्थदर्शिनं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको ही बुद्धिमान बना देती हूँ।", "Kannada": "ಅವನನ್ನು ನಾನು ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तमेव सुमेधां शोधनप्रज्ञं च करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - में स्वय ही देवों के लिए और मनुष्यों के लिए इन अभीष्ट वाक्य को कहती हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನೇ ಸ್ವಯಂ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಈ ಅಭೀಷ್ಟ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अहं स्वयमेव देवैः मनुष्यैश्च अभीष्टम्‌ इदं वाक्यं वदामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "में जिसे चाहती हूँ उसे बलवान, ब्रह्माण, मन्त्रद्रष्टा, और मेधावि बना देती हूँ।", "Kannada": "ನನಗೆ ಯಾರು ಬೇಕಾಗಿರುವರೋ ಅವರನ್ನು ಬಲವಂತರಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿ, ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं यमिच्छामि तमेव बलवन्तं, ब्रह्माणं, मन्त्रद्रष्टार, मेधाविनं च करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुष्टम्‌ - जुष्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन में जुष्टम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಜುಷ್ಟಮ್ - ಜುಷ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಜುಷ್ಟಮ್ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जुष्टम्‌- जुष्‌-धातोः क्तप्रत्यये द्वितीयैकवचने जुष्टम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणोमि - कृ-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में करोमि इसका यह वैदिकरूप है।", "Kannada": "ಕೃಣೋಮಿ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಕರೋಮಿ ಇದರ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "कृणोमि- कृ-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने करोमि इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुमेधाम्‌ - शोभना मेधा यस्य तम्‌ यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಸುಮೇಧಾ - ಶೋಭನಾ ಮೇಧಾ ಯಸ್ಯ ತಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "सुमेधाम्‌- शोभना मेधा यस्य तम्‌ इति बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवेभिः - देवैः इसका वैदिक रूप है।", "Kannada": "ದೇವೇಭಿಃ - ದೇವೈಃ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देवेभिः- देवैः इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानुषेभिः - मानुषैः इसका यह वैदिकरूप है।", "Kannada": "ಮಾನುಷೇಭಿಃ - ಮಾನುಷೈಃ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मानुषेभिः- मानुषैः इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कामये - कम्‌-धातु से लट्‌ आत्मनेपद उत्तमपुरुष एकवचन में कामये यह रूप है।", "Kannada": "ಕಾಮಯೇ - ಕಮ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಆತ್ಮನೇಪದ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಕಾಮಯೇ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कामये- कम्‌-धातोः लटि आत्मनेपदे उत्तमपुरुषैकवचने कामये इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - प्राचीन काल में त्रिपुर राक्षस को जीतने के लिए रुद्र का षष्ठी अर्थ में चतुर्थी है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಜಯಿಸಲು ರುದ್ರನ ಷಷ್ಠೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- पुरा त्रिपुरविजयसमये रुद्राय रुद्रस्य। षष्ठ्यर्थ चतुर्थी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "महादेव के धनुष को विस्तृत करती हूँ।", "Kannada": "ಮಹಾದೇವನ ಧನಸ್ಸನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "महादेवस्य धनुश्चापमहमातनोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका विस्तार करती हूँ।", "Kannada": "ಅದರ ವಿಸ್ತರಾವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "ज्ययाततं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म से द्वेष करने वाले ब्राह्मणों का हिंसक त्रिपुरनिवासी असुर के विनाश के लिए मारने के लिये विस्तार करती हूँ।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿಂಸಕ ತ್ರಿಪುರ ನಿವಾಸಿ ಅಸುರನ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಲ್ಲಲು ವಿಸ್ತಾರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मद्विषे ब्राह्मणानां द्वेष्ठारं शरवे शरुं हिंसकं त्रिपुरनिवासिनमसुरं हन्तवै हन्तुं हिंसितुम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“शृ हिंसायाम्‌ इससे ` शृस्वस्निहि ' इत्यादि से उप्रत्यय हुआ।", "Kannada": "\"ಶೃ ಹಿಂಸಾಯಾಮ್ 'ಶೃಸ್ವಸ್ನಿಹಿ' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಉ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'शृ हिंसायाम्‌' इत्यस्मात्‌ 'शृस्वस्निहि' इत्यादिना उप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ क्रियाग्रहणं कर्त्तव्यम्‌' इससे कर्म में सम्प्रदान होने से चतुर्थी हुई।", "Kannada": "'ಕ್ರಿಯಾಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ' ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾನವಾಗುವುದರಿಂದ ಚತುರ್ಥೀ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "'क्रियाग्रहणं कर्त्तव्यम्‌' इति कर्मणः सम्प्रदानत्वाच्चतुर्थी।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही संग्राम करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಸಂಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव समदम्‌। समानं माद्यन्त्यस्मिन्निति समत्सङ्ग्रामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोता मनुष्यों के लिये शत्रु के साथ मैं ही सङ्ग्राम करती हूँ।", "Kannada": "ಸ್ತೋತಾ ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಶತ್ರುವಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "स्तोतृजनार्थे शत्रुभिः सह सङ्ग्राममहमेव कृणोमि करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा द्यौ पृथिवी में और दिन रात में मैं ही व्याप्त होकर के रहती हूँ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದ್ಯೌ ಪೃಥ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तथा द्यावापृथिवीं दिवं च पृथिवीं चान्तर्यामितयाहमेवाविवेश प्रविष्टवती।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - मैं ही रुद्र के लिए ब्राह्मणों के द्वेषी त्रिपुर राक्षस को मारने के लिए उसके धनुष को विस्तृत करती हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನೇ ರುದ್ರನಿಗಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದ್ವೇಷಿಸುವ ತ್ರಿಪುರ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅವನ ಧನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अहं रुद्राय ब्रह्मद्वेषकारिणं घतकं शत्रुं हन्तुं तस्य धनुषं गृह्णामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही मनुष्यों के लिये संग्राम करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव जनानां कृते संग्रामं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही द्युलोक और भूलोक में व्याप्त हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव द्युलोकं भूलोकं च प्रविशामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तनोमि - तन्‌-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में तनोमि रूप बनता है।", "Kannada": "ತನೋಮಿ - ತನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ತನೋಮಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तनोमि- तन्‌-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने तनोमि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरवे - शृ-धातु से उ प्रत्यय करने पर शरु: हुआ इसके बाद चतुर्थी एकवचन में शरवे यह रूप बना।", "Kannada": "ಶರವೇ - ಶೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಶರುಃ ಆಯಿತು ಇದರ ನಂತರ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಶರವೇ ಈ ರೂಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "शरवे- शृ-धातोः उप्रत्यये शरुः इति जाते चतुर्थ्येकवचने शरवे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हन्तवै - हन्‌-धातु से तुमुन्प्त्यय के लिए वैदिक तवै प्रत्यय करने पर हन्तवै रूप बना।", "Kannada": "ಹಂತವೈ - ಹನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ತುಮುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕಾಗಿ ವೈದಿಕ ತವೈ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಹಂತವೈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हन्तवै- हन्‌-धातोः तुमुन्प्रत्ययार्थे वैदिके तवैप्रत्यये हन्तवै इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणोमि - कृ-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में करोमि इसका यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಕೃಣೋಮಿ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಕರೋಮಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "कृणोमि- कृ-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने करोमि इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेश - विपूर्वक विश्-धातु से लिट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में विवेश रूप बना।", "Kannada": "ವಿವೇಶ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ವಿಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವಿವೇಶ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवेश- विपूर्वकात्‌ विश्‌-धातोः लिटि उत्तमपुरुषैकवचने विवेश इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - ` द्यः पिता' (तै. ब्रा. ३. ७, ५. ४) इस श्रुत्ति के अनुसार द्यौ पिता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - 'ದ್ಯಃ ಪಿತಾ' (ತೈ. ಬ್ರಾ. ೩.೭, ೫.೪) ಈ ಶೃತಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶೃತಿ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ದ್ಯೌ ತಂದೆ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- 'द्यौः पिता'(तै. ब्रा. ३. ७. ५. ४) इति श्रुतेः, पिता द्यौः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिता द्यौ को मैं उत्पन्न करती हूँ।", "Kannada": "ಪಿತಾ ದ್ಯೌ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "पितरं दिवम्‌ अहं सुवे प्रसवे जनयामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "` आत्मान आकाशः सम्भूतः' (तै. आ. ८. १) यह श्रुति है।", "Kannada": "\"ಆತ್ಮಾನ ಆಕಾಶಃ ಸಂಭೂತಃ\" (ತೈ. ಆ. ೮.೧) ಈ ಶೃತಿ ಆಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "'आत्मान आकाशः सम्भूतः' (तै. आ. ८. १) इति श्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और क्या है कहा गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಏನಾಗಿದೆ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कुत्रेति तदाह।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश परमात्मा का मस्तक है।", "Kannada": "ಆಕಾಶ ಪರಮಾತ್ಮದ ಮಸ್ತಕ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य परमात्मनो मूर्धन्‌ मूर्धन्युपरि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस कारण भूत से ही यह कार्य जगत हुआ जिस प्रकार सभी धागों में वस्त्र रहता है उसी प्रकार यह है।", "Kannada": "ಆ ಕಾರಣ ಭೂತದಿಂದ ಇದೇ ಕಾರ್ಯ ಜಗತ್ತು ಆಯಿತು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ದಾರಗಳಿಂದ ವಸ್ತ್ರವು ಇರುತ್ತದೆ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कारणभूते तस्मिन्‌ हि वियदादिकार्यजातं सर्वं वर्तते तन्तुषु पट इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मेरा स्थान कारण समुद्र में है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಕಾರಣ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मम च योनिः कारणं समुद्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "समुद्र के समान हम प्राणियों की उत्पति समुद्र परमात्मा से हुई है।", "Kannada": "ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಾವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಸಮುದ್ರದ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "समुदुद्रवन्त्यस्माद्‌ भूतजातानीति समुद्रः परमात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस जल में व्याप्त धेर्य वृति वाला जो ब्रह्म चेतन है वह मेरा ही कारण है।", "Kannada": "ಅದೇ ಜಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತ ಧೇರ್ಯ ವೃತ್ತಿ ಆಗಿರುವ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೇತನವಾಗಿದೆ ಅದು ನನ್ನ ಕಾರಣವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ अप्सु व्यापनशीलासु धीवृत्तिष्वन्तर्मध्ये यद्‌ ब्रह्म चैतन्यं तन्मम कारणमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का मैं इस ससार में सभी और से व्याप्त होकर के रहता हूँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ನಾನು ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "यत इदृग्भूताहमस्मि ततो हेतोः विश्वा विश्वानि सर्वाणि भुवनानि भुतजातान्यनुप्रविश्य वितिष्ठे विविधं व्याप्य तिष्ठामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "“समवप्रविभ्यः स्थः' (पा. १. ३. २२) इससे आत्मनेपद है।", "Kannada": "\"ಸಮವಪ್ರವಿಭ್ಯಃ ಸ್ಥಃ\" (ಪಾ. ೧.೩.೨೨) ಇದರಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "'समवप्रविभ्यः स्थः'(पा. १. ३. २२) इत्यात्मनेपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी द्यो में स्थित स्वर्गलोक की रचना भी मेरे द्वारा ही की गई है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದ್ಯೌ ಇದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ನನ್ನಿಂದಲೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उतापि चामूं द्यां विप्रकृष्टदेशेऽवस्थितं स्वर्गलोकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उपलक्षण है।", "Kannada": "ಇದೇ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपलक्षणमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको उपलक्षित करके विकार हुआ वर्षा का कारणभूत से माया आत्मा के द्वारा मेरी देह को ही स्पृश करता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಉಪಲಕ್ಷಿಸಿ  ವಿಕಾರವಾಯಿತು ವರ್ಷಾದ ಕಾರಣಭೂತದಿಂದಾಗಿ ಮಾಯಾ ಆತ್ಮದಿಂದ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಪೃಶ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "एतदुपरलक्षितं कृत्स्नं विकारजातं वर्ष्मणा कारणभूतेन मायात्मकेन मदीयेन देहेन उप स्पृशामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा, इस भूलोक के शिर के ऊपर पिता द्यौलोक है।", "Kannada": "ಅಥವಾ, ಈ ಭೂಲೋಕದ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪಿತಾ ದ್ಯೌಲೋಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा, अस्य भूलोकस्य मूर्धन्‌ मूर्धन्युपर्यहं पितरमाकाशं सुवे।"}}
{"translation": {"Hindi": "समुद्र में जलधारा में तालाब आदि के मध्य में मेरी योनि कारणभूत अम्भृणाख्य ऋषि है।", "Kannada": "ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜಲಧಾರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆರೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಯೋನಿ ಕಾರಣಭೂತನಾದ ಅಂಭೃಣ್ಯಾಖ್ಯ ಋಷಿಯು ಇದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "समुद्रे जलधावप्सूदकेष्वन्तर्मध्ये मम योनिः कारणभूतोऽम्भृणाख्य ऋषिः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा समुद्र में अन्तरिक्ष में अपनी माया में और देव शरीर में मेरा कारणभूत ब्रह्म चेतन है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ದೇವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕಾರಣಭೂತ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೇತನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा समुद्रेऽन्तरिक्षेऽप्स्वम्मयेषु देवशरीरेषु मम कारणभूतं ब्रह्म चैतन्यं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन सबका कारण होने से में सम्पूर्ण भुवन में व्याप्त हूँ।", "Kannada": "ಅವೆಲ್ಲಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "ततोऽहं कारणात्मिका सती सर्वाणि भूवनानि व्याप्नोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - मैं ही इस पृथिवी परमात्मा के शिर के ऊर्ध्वभाग को अथवा द्युलोक की रचना करती हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನೇ ಈ ಪೃಥ್ವಿಯ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಊರ್ಧ್ವಭಾಗವನ್ನು ಅಥವಾ ದ್ಯುಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अहमेव अस्याः पृथिव्याः परमात्मनः शिरसि ऊर्ध्वभागे वा द्युलोकं सृजामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरी उत्पत्ति परमात्मा के सभी व्यापक ब्रह्म चेतन में है।", "Kannada": "ನನ್ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಪರಮಾತ್ಮನ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಕ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೇತನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "मम उत्पत्तिः परमात्मनि सर्वव्यापके ब्रह्मचैतन्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे मैं सम्पूर्ण भुवन में प्रवेश करके विविध रूप से रहती हूँ।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಿಂದ ಇರುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ अहं समस्तभुवनं प्रविश्य विविधरूपेण अवतिष्ठामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दूरस्थ द्युलोक का मेरे शरीर के साथ में स्पृश करती हूँ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ಯುಲೋಕದ ನನ್ನ ಶರೀರದ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪೃಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "किञ्च दूरस्थद्युलोकं मदीयशरीरेण अहं स्पृशामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुवे - सू-धातु से लट आत्मनेपद में उत्तमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಸುವೆ - ಸೂ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुवे- सू-धातोः लटि आत्मनेपदे उत्तमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूर्धन्‌ - मूर्ध्न-इसका सप्तमी एकवचन में यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಮೂರ್ಧನ್ - ಮೂರ್ಧ್ನ್ - ಇದರ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मूर्धन्‌- मूर्ध्नि-इत्यस्य सप्तम्येकवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वितिष्ठे - वि पूर्वक स्था-धातु से आत्मनेपद उत्तमपुरुष एकवचन में वितिष्ठे यह रूप है।", "Kannada": "ವಿತಿಷ್ಠೆ - ವಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಾ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಆತ್ಮನೇಪದ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವಿತಿಷ್ಠೆ ಈ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वितिष्ठ- विपूर्वकात्‌ स्था-धातोः आत्मनेपदे उत्तमपुरुषैकवचने वितिष्ठे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वा, भुवना - नपुंसकलिङ्ग में बहुवचन में वैदिक यह दो रूप है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾ, ಭುವನಾ - ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲು ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡು ವೈದಿಕ ರೂಪಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "विश्वा, भुवना- नपुंसकलिङ्गे बहुवचने वैदिकं रूपद्वयम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक विश्वानि और भुवनानि दो रूप है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ವಿಶ್ವಾನಿ ಮತ್ತು ಭುವನಾನಿ ಇವೆರಡು ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "लौकिके तु विश्वानि भुवनानि चेति रूपद्वयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - विश्व के सभी भुवन प्राणियों का कार्य आरम्भ करने का कारण रूप से मैं ही अपने चारो और से अधिष्ठाता के रूप में प्रवृत होता हूँ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಭುವನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ರೂಪದಿಂದಾಗಿ ನಾನೇ ನನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ  ಅಧಿಷ್ಠಾತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- विश्वा विश्वानि सर्वाणि भुवनानि भूतजातानि कार्याणि आरभमाणा कारणरूपेणोत्पादयन्ती अहमेव परेणानधिष्ठिता स्वयमेव प्रवामि। प्रवर्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायु के समान।", "Kannada": "ವಾಯುವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿ.", "Sanskrit": "वात इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वायु दूसरे को प्रेरित करती हुई अपनी इच्छा से बहती है उसी प्रकार।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ವಾಯುವು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ.", "Sanskrit": "यथा वातः परेणाप्रेरितः सन्‌ स्वेच्छयैव प्रवाति तद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी वेद में कहा गया है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उक्तं सर्वं निगमयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यौ लोक ऊपर है।", "Kannada": "ದ್ಯು ಲೋಕದ ಮೇಲಿದೆ.", "Sanskrit": "परो दिवा।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर इस सकारान्त को ऊपर अर्थ में है, तथा अध यह नीचे अर्थ में।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಸಕಾರಾಂತದ ಮೇಲೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಅಧ ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "पर इति सकारान्तं परस्तादित्यर्थे वर्तते तथा अध इति अधस्तादित्यर्थे।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके योग में तृतीया विभक्ति सभी जगह दिखाई देती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्योगे च तृतीया सर्वत्र दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यौ आकाश के ऊपर है।", "Kannada": "ದ್ಯೌ ಆಕಾಶದ ಮೇಲಿದೆ.", "Sanskrit": "दिवा आकाशस्य परस्तात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "` द्वितीयाटौस्वेनः' (पा. २. ४. ३४) इससे यहाँ एना आदेश हुआ।", "Kannada": "'ದ್ವಿತೀಯಾಟೌಸ್ವೇನಃ' (ಪಾ.೨.೪.೩೪) ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಏನಾ ಆದೇಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'द्वितीयाटौस्वेनः' (पा. २. ४. ३४) इतीदम एनादेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पृथिवी से परे है।", "Kannada": "ಈ ಪೃಥ್ವಿಯಿಂದ ಮೇಲೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्याः पृथिव्याः परः परस्तात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यौ और पृथिवी का उपादान उपलक्षण है।", "Kannada": "ದ್ಯೌ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯ ಉಪಾದಾನ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्यावापृथिव्योरुपादानमुपलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस उपलक्षण से सभी विकार उत्पन हुए उनसे वर्तमान सङ्ग उदासीनकूटस्थब्रह्मचेतन रूप मेरी महिमा से यह सब हुआ।", "Kannada": "ಈ ಉಪಲಕ್ಷಣದಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಾರ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು ಅವುಗಳಿಂದ ವರ್ತಮಾನ ಸಂಗ ಉದಾಸೀನಕೂಟಸ್ಥಬ್ರಹ್ಮಚೇತನರೂಪವು ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "एतदुपलक्षितात्‌ सर्वस्माद्‌ विकारजातात्‌ परस्ताद्‌ वर्तमाना सङ्कोदासीनकूटस्थब्रह्मचैतन्यरूपाहं महिना महिम्ना एतावती सम्बभूव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शब्द के द्वारा सभी को परामर्श देती है।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದದ ಪರಾಮರ್ಶದಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಾಮರ್ಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतच्छब्देनोक्तं सर्वं परामृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इसका परिमाण है।", "Kannada": "ಇದು ಇದರ ಪರಿಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतत्परिमाणमस्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "` आ सर्वनाम्नः' (पा. ६. ३. ९१) इससे आत्व।", "Kannada": "\"ಆ ಸರ್ವನಾಮ್ನಃ\" (ಪಾ.೬.೩.೯೧) ಇದರಿಂದ ಆತ್ವ.", "Sanskrit": "'आ सर्वनाम्नः' (पा. ६. ३. ९१) इत्यात्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जगत की आत्मा में हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "सर्वजगदात्मनाहं सम्भूतास्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "'महच्छब्दादिमनिचि श्टे:' (पा. ६. ४. १५५) इससे टिलोप हुआ।", "Kannada": "'ಮಹಚ್ಛಬ್ದಾದಿಮನಿಚಿ ಶ್ಟೇಃ' (ಪಾ. ೬.೪.೧೫೫) ಇದರಿಂದ ಟಿ ಲೋಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "'महच्छब्दादिमनिचि 'टेः' (पा. ६. ४. १५५) इति टिलोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - मैं ही समस्त भुवन की रचना करती हुई वायु के समान प्रवाहित होती हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಭುವನದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ವಾಯುವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹಿತವಾಗುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अहमेव समस्तभुवनं सृजन्ती वायुः इव प्रवहामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी महिमा से द्युलोक और पृथिवी का उल्लङ्घन करके मैं इस प्रकार सभी जगत की आत्मा हूँ।", "Kannada": "ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ನಾನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆತ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "स्वमहिम्ना द्युलोकं पृथिवीं च उल्लङ्घ्य अहम्‌ ईदृशी सर्वजगदात्मना भवामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरभमाणा - आपूर्वक रभ्-धातु से शानच्प्रत्ययऔर टाप्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में आरभमाणा रूप बना।", "Kannada": "ಆರಭಮಾಣಾ - ಆಪೂರ್ವಕ ರಭ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆರಭಮಾಣಾ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आरभमाणा- आपूर्वकात्‌ रभ्‌-धातोः शानच्प्रत्यये टाप्प्रत्यये च प्रथमैकवचने आरभमाणा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रवामि - प्रपूर्वक वा-धातु से लट उत्तमपुरुष एकवचन में प्रवामि यह रूप बना है।", "Kannada": "ಪ್ರವಾಮಿ - ಪ್ರ ಪೂರ್ವಕ ವಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಮಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रवामि- प्रपूर्वकात्‌ वा-धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने प्रवामि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्वा - नपुंसकलिङ्ग द्वितीयाबहुवचन में विश्वानि इसका यह वैदिक रूप हे।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಾ - ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾನಿ ಇದರ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विश्वा- नपुंसकलिङ्गे द्वितीयाबहुवचने विश्वानि इत्यस्य वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एना - अदस्‌-शब्द का तृतीया एकवचन में यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಏನಾ - ಅದಸ್ - ಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एना- अदस्‌-शब्दस्य तृतीयैकवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "महिना - महिमन्‌- शब्द का तृतीया एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಮಹಿನಾ - ಮಹಿಮನ್ - ಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महिना- महिमन्‌- शब्दस्य तृतीयैकवचने वैदिकं रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक में तो महिम्ना यह रूप बना है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಮ್ನಾ ಈ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लौकिके तु महिम्ना इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संबभूव - सम्पूर्वक भू-धातु से लिट उत्तमपुरुष एकवचन में संबभूव यह रूप बना।", "Kannada": "ಸಂಬಭೂವ - ಸಂಪೂರ್ವಕ ಭೂ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸಂಬಭೂವ ಈ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संबभूव- सम्पूर्वकात्‌ भू-धातोः लिटि उत्तमपुरुषैकवचने संबभूव इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवेभिः इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ದೇವೇಭಿಃ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "देवेभिः इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुष्टम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಜುಷ್ಟಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "जुष्टम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानुषेभिः यह रूप कहाँ पर दिखाई देता है?", "Kannada": "ಮಾನುಷೇಭಿಃ ಈ ರೂಪವು ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "मानुषेभिः इति रूपं क्व दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुमेधाम्‌ इसका समास विग्रह सहित लिखो।", "Kannada": "ಸುಮೇಧಾಮ್ ಇದರ ಸಮಾಸ ವಿಗ್ರಹದ ಜೊತೆಗೆ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "सुमेधाम्‌ इत्यस्य समासं सविग्रहं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुद्राय यहाँ पर किस अर्थ में चतुर्थी है?", "Kannada": "ರುದ್ರಾಯ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "रुद्राय इत्यत्र कस्मिन्नर्थे चतुर्थी।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणोमि इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಕೃಣೋಮಿ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "कृणोमि इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरवे यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಶರವೇ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "शरवे इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हन्तवै यह कैसे सिद्ध हुए?", "Kannada": "ಹಂತವೈ ಇದು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "हन्तवै इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वितिष्ठे यह रूप कैसे हुआ?", "Kannada": "ವಿತಿಷ್ಠೆ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಯಿತು?", "Sanskrit": "वितिष्ठे इति रूपं कथं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुवे यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಸುವೆ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "सुवे इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भुवना इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಭುವನಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಯಿತು?", "Sanskrit": "भुवना इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परः यह सकारान्तकिस अर्थ में है।", "Kannada": "ಪರಃ ಈ ಸಕಾರಾಂತ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ?", "Sanskrit": "परः इति सकारान्तं कस्मिन्नर्थे वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परस्तात्‌ इसके योग में कौन सी विभक्ति होती है?", "Kannada": "ಪರಸ್ತಾತ್ ಇದರ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "परस्तात्‌ इति योगे का विभक्तिः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एना यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಏನಾ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "एना इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "महिना यह रूप कहाँ दिखाई देता है?", "Kannada": "ಮಹಿನಾ ಈ ರೂಪವು ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "महिना इति रूपं क्व दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "19.3 देवीसूक्त का आशय मन्त्र तीन प्रकार के होते है परोक्षकृत, प्रत्यक्षकृत, और आध्यात्मिक।", "Kannada": "೧೯.೩ ದೇವೇಸೂಕ್ತದ ಆಶಯ ಮಂತ್ರ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ಪರೋಕ್ಷಕೃತ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಕೃತ, ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ.", "Sanskrit": "१९.३) देवीसूक्तस्याशयः- त्रिविधा हि ऋचः परोक्षकृताः, प्रत्यक्षकृता, आध्यात्मिक्यश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दसवें मण्डल के अर्न्तगत देवीसूक्त का आध्यात्मिक ऋचाओं की कीर्ति कही गई है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ದಶಮಮಂಡಲದಲ್ಲಿಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೇವೀಸೂಕ್ತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಋಚಾಗಳ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलार्न्तगतं देवीसूक्तम्‌ आध्यात्मिकीषु ऋक्षु कीर्तितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही आध्यात्मिक-ऋचाओं का स्वरूप और देवीसूक्त के स्वरूप को निरुक्त में निरुक्तकार ने कहा है - अब आध्यात्मिकस्वरूप उत्तमपुरुष के योग में अहम इस का प्रयोग किया गया है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ- ಋಚಾಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ದೇವೀಸೂಕ್ತದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ನಿರುಕ್ತಾಕಾರನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - ಈಗ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಉತ್ತಮಪುರುಷನ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಹಮ್ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि आध्यात्मिक-ऋक्‌-स्वरूपं देवीसूक्तस्य च तदन्तर्गतत्वं निरुक्ते निरुक्तमेवम्‌- अथाध्यात्मिक्य उत्तमपुरुषयोगा अहमिति चैतेन सर्वनाम्ना ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे इन्द्र वैकुण्ठ, लवसूक्त वागाम्भृणी इत्यादि।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಇಂದ್ರ ವೈಕುಂಠ, ಲವಸೂಕ್ತ ವಾಗಾಮೃಣೀ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "यथैतदिन्द्रो वैकुण्ठः, लवसूक्तं वागाम्भृणीयम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परोक्षकृत और प्रत्यक्षकृत मन्त्र अधिकांश है और आध्यात्मिक मन्त्र कम है।", "Kannada": "ಪರೋಕ್ಷಕೃತ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಕೃತ ಮಂತ್ರಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಂತ್ರವು ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "परोक्षकृताः प्रत्यक्षकृताश्च मन्त्रा भूयिष्ठाः, अल्पश आध्यात्मिकाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अम्भृण ऋषि की कन्या वाग्‌ इसकी ऋषिका है।", "Kannada": "ಅಂಭೃಣ ಋಷಿಯ ಮಗಳು ವಾಕ್ ಇದರ ಋಷೀ.", "Sanskrit": "अम्भृणर्षेः कन्या वाग्‌ अस्यर्षिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा ऋक्‌ जगती, शिष्ट त्रेष्टुभ छद है।", "Kannada": "ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಋಕ್ ಜಗತೀ, ಶಿಷ್ಟ ತ್ರೇಷ್ಟುಭ.", "Sanskrit": "द्वितीया ऋक्‌ जागती, शिष्टं त्रैष्ठुभम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विनियोग है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿನಿಯೋಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गतश्च विनियोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तशती पाठ के अङ्गजप में भी तान्त्रिक विनियोग इसका जानना चाहिए।", "Kannada": "ಸಪ್ತಶತಿ ಪಾಠದ ಅಂಗಜಪದಲ್ಲಿಯೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನಿಯೋಗ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "सप्तशतीपाठाङ्गजपेऽपि तान्त्रिको विनियोगः अस्य वेदितव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दार्शनिक अपनी अपनी तन्त्र सिद्धान्त के अनुसार इस सूक्त की व्याख्या की।", "Kannada": "ದಾರ್ಶನಿಕರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ತಂತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಈ ಸೂಕ್ತದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दार्शनिका हि स्व-स्व-तन्त्रसिद्धान्तानुगुण्येन सूक्तमिदं व्याचख्युः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस व्याख्यान भेद आदि के द्वारा हमेशा नए रूप में विद्वानों में हृदय में रहती है।", "Kannada": "ಅದರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಭೇದ ಆದಿಗಳಿಂದ ನಾವು ಯಾವಾಗಲು ಹೊಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन व्याख्यानभेदादिदं सदैव अभिनवतया भासते विदुषां मानसेषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा ब्रह्मविदुषीवाग्‌ आत्मा के ब्रह्मरूप का अनुभव करती हुई और ब्रह्मण जगत्कारण से अपनी अपने कर्ता भाव का गुणगान करती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವಿದುಷೀವಾಗ್ ಆತ್ಮದ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದ ಅನುಭವವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಜಗತ್ಕಾರಣದಿಂದ ತನ್ನ ಕರ್ತಾ ಭಾವದ ಗುಣಗಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि ब्रह्मविदुषीवाग्‌ आत्मनो ब्रह्मरूपताम्‌ अनुभवन्ती ब्रह्मणश्च जगत्कारणतया स्वस्याः सर्वकर्तृतां कीर्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा वेदान्तसूत्र * जन्माद्यस्य यतः' है।", "Kannada": "ಆಗ ವೇದಾಂತಸೂತ್ರ 'ಜನ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಯತಃ' ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि वेदान्तसूत्रं 'जन्माद्यस्य यतः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केनोपनिषद में उमा-हैमवतीसंवाद में भी शक्ति महानता को प्रकाशित किया है।", "Kannada": "ಕೇನೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉಮಾ - ಹೈಮವತೀಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "केनोपनिषदि उमा-हैमवतीसंवादेऽपि शक्तिमाहात्म्यं प्रकाशितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नैयायिक अहङर्‍कार से परे ब्रह्मज्ञ का ब्रह्मीभूत का स्वाभाविककी अनुभूति यह दिशा अद्वैतवेदान्त अनुयायो के द्वारा व्याख्या की गई।", "Kannada": "ನೈಯಾಯಿಕ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞನ ಬ್ರಹ್ಮೀಭೂತದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನುಭೂತಿ ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नेयम्‌ अहङ्कृुतिः परं ब्रह्मज्ञस्य ब्रह्मीभूतस्य स्वाभाविकी इयम्‌ अनुभूतिः इति दिशा अद्वैतवेदान्तानुयायिभिः व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्फोटब्रह्मवादि वैयाकरण पुन बोलना ही जगत के जन्म का कारण है।", "Kannada": "ಸ್ಫೋಟಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ವೈಯಾಕರಣ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುವುದೇ ಜಗತ್ತಿನ ಜನ್ಮದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्फोटब्रह्मवादिनो वैयाकरणाः पुनर्वाच एव जगतो जन्म जगदुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्त के द्वारा कहा गया है की वाणी ही उन नैयायिक स्फोटाख्या से परे वाणी ही है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ತದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ವಾಣಿಯೇ ಆ ನೈಯಾಯಿಕ ಸ್ಫೋಟಾಖ್ಯದಿಂದ ಮುಂದೆ ವಾಣಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तोक्तावाग्‌ हि तेषां नये स्फोटाख्या परा वागेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा ही यह जगत सुनता है - अहमेववात इव प्रवाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वा इति।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಲೇ ಈ ಜಗತ್ತು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ - ಅಹಮೇವವಾತ ಇವ ಪ್ರವಾಮ್ಯಾರಂಭಮಾಣಾ ಭುವನಾನಿ ವಿಶ್ವಾ ಇತಿ.", "Sanskrit": "तयैव जगदिदं सूयते -अहमेववात इव प्रवाम्यारभमाणा भुवनानि विश्वा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके अनुसार ही वाक्य पदीयपद का अनुसन्धान करना चाहिए - अनादिनिधनं ब्रह्मशब्दतत्त्वं यदक्षरम्‌।", "Kannada": "ಅದರ ಅನುಸಾರವೇ ವಾಕ್ಯಪದೀಯ ಪದದ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು - ಅನಾದಿನಿಧನಂ ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದತತ್ವಂ ಯದಕ್ಷರಂ.", "Sanskrit": "तदनुरूपं चेदं वाक्यपदीयपदम्‌ अनुसन्धेयम्‌ -अनादिनिधनं ब्रह्मशब्दतत्त्वं यदक्षरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये व्याकरणदार्शनिकै के द्वारा स्फोटपरक व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣ ದಾರ್ಶನಿಕದಿಂದ ಸ್ಫೋಟಪರಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतो व्याकरणदार्शनिकैः स्फोटपरा व्याख्या प्राणायि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और शाक्त आदि शक्ति महामाया को संसार का सर्जन-परिपालन और विनाशकारी मानते है और सप्तशती में कहा गया है - सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶಾಕ್ತ ಆದಿ ಶಕ್ತಿ ಮಹಾಮಾಯದ ಸಂಸಾರದ ಸರ್ಜನೆ- ಪರಿಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಶತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शाक्ताश्च आद्याशक्तिं महामायां संसारस्य सर्जन-परिपालन-विनाशनकारणं मन्यन्ते। तथाहि शस्तं सप्तशत्यां- सृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इसको अनेक प्रकार से प्रशंसा करते हुए इस सूक्त का अत्यधिक रूप से प्रचार वैदिकवाङ्मय में विशेष रूप से किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಈ ಸೂಕ್ತದ ಅತ್ಯಧಿಕ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ವೈದಿಕ ವಾನ್ಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं बहु प्रस्थानप्रशस्तं प्रचुरप्रचारं सूक्तमिदं वैदिकवाङ्गये वैशिष्ट्येन विशिष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वाणी ही वसुरुद्र आदित्य आदिदेवता रूप से विचरण करती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವಾಣಿಯೇ ವಸುರುದ್ರ ಆದಿತ್ಯ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪದಿಂದ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सा वागेव वसुरुद्रादित्यादिदेवतारूपेण विचरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही इन्द्र अग्निमित्रवरुण आदि को धारण करती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿ ಮಿತ್ರ ವರುಣ ಆದಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "सैव इन्द्राग्निमित्रावरुणादीनां धारयित्री।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुत तो यजमान उसको ही सोम आदि हवि के द्वारा यागो में पूजता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಯಜಮಾನ ಅವನನ್ನೇ ಸೋಮ ಆದಿಗಳ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतस्तु यजमानाः तामेव सोमादिभिर्हविर्भिः यागेषु यजन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही जगत की स्वामिनी धन देने वाली जीवभाव से भूतो में प्रवेश करके विविधरूप से रहती है।", "Kannada": "ಅವಳೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿನಿ ಧನವನ್ನು ನೀಡುವವಳು ಜೀವಭಾವದಿಂದ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿವಿಧರೂಪಗಳಿಂದ ಇರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "सा हि जगदीश्वरी धनदात्री जीवभावेन भूतानि अनुप्रविश्य विविधरूपेण अवतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुत तो वह शक्तिरूप से अधिष्ठात्री प्राणियों का देखना, सुनना, प्राण आदि कार्य भी वह ही करती है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅವಳು ಶಕ್ತಿರೂಪದಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಾತ್ರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಪ್ರಾಣ ಆದಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವಳೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतस्तु तयैव शक्तिरूपया अधिष्ठिताः प्राणिनः दर्शनश्रवणाशनप्राणनादिकर्माणि कुर्वन्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा गया है - इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಇಂದ್ರಿಯಾಣಾಮಧಿಷ್ಠಾತ್ರೀ ಭೂತಾನಾಂ ಚಾಖಿಲೇಷು ಯಾ ।।", "Sanskrit": "तदुक्तम्‌- इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही प्रसन्न होने पर उपासक के लिये ब्रह्म आदिदेवपद को ऋषित्व अथवा विद्या देती है।", "Kannada": "ಅವಳೇ ಪ್ರಸನ್ನಳಾದಾಗ ಉಪಾಸಕರಿಗಾಗಿ  ಬ್ರಹ್ಮಾದಿದೇವಪದವನ್ನು ಋಷಿತ್ವ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "सैव प्रसन्ना सती उपासकाय ब्रह्मादिदेवपदम्‌ ऋषित्वं विद्यां वा प्रयच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही वाणी के द्वारा असुर आदिशत्रुओं को मारकर प्रजाओं की रक्षा करती है।", "Kannada": "ಅವಳೇ ವಾಣಿಯಿಂದ ಅಸುರ ಆದಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सा वागेव असुरादिशत्रुनिधनद्वारा प्रजानां रक्षां विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिपुर आदि तो उसके निमित्तभूत है।", "Kannada": "ತ್ರಿಪುರಾದಿಗಳು ಅದರ ನಿಮಿತ್ತಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिपुरहरादयस्तु निमित्तभूताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी शक्ति के कारण ही वे शक्तिशाली है।", "Kannada": "ಅದರ ಶಕ್ತಿ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರೇ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तच्छक्त्यैव शक्तिमन्तः ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में कहा गया है - अहं रुद्राय धनुरातनोमि।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಹಂ ರುದ್ರಾಯ ಧನುರಾತನೋಮಿ ।", "Sanskrit": "तदाम्नातम्‌- अहं रुद्राय धनुरातनोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह अनुसन्धान करना चाहिए की जो महामाया प्रभाव से ही मधुसूदन अपने नाम को सार्थक करती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅನುಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಯಾವ ಮಹಾಮಾಯೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಧುಸೂದನನು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾರ್ಥಕ ಪಡೆಸಿದನೋ ಅದು.", "Sanskrit": "अत्रेदमनुसन्धेयं यत्‌ महामायाप्रभावेणैव मधुसूदनः स्वनाम्नः सार्थक्यं प्राप।"}}
{"translation": {"Hindi": "महामाया से मोहित होकर मधुकैटभ ने वर प्रदान को अङ्गीकार करके विष्णु के हाथ से अपनी इच्छा से मृत्यु का वरण किया।", "Kannada": "ಮಹಾಮಾಯಾದಿಂದ ಮೋಹಿತನಾಗಿ ಮಧುಕೈಟಭನು ವರ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕೈಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿಕೊಂಡನು.", "Sanskrit": "महामायाविमोहितौ मधुकैटभौ वरप्रदानाङ्गीकारेण विष्णुहस्ते स्वेच्छामृत्युवरणं कृतवन्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही हरि उनको मारना चाहते थे और सप्तशती में कहा गया है - तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹರಿಯು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸಪ್ತಶತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ತಾವಪ್ಯತಿಬಲೋನ್ಮತ್ತೌ ಮಹಾಮಾಯಾವಿಮೋಹಿತೌ ।", "Sanskrit": "अत एव हरिः तौ हन्तुम्‌ आर्हत्‌। तदुक्तं सप्तशत्यां - तावप्यतिबलोन्मत्तौ महामायाविमोहितौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वाणी ही भूर्भुवःस्वः लोक को चारो और से व्याप्त करके विराजमान होती है।", "Kannada": "ಆ ವಾಣಿಯೇ ಭೂರ್ಭುವಃಸ್ವಃ ಲೋಕವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಿಂದಲು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿಸಿ ವಿರಾಜಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सा वागेव भूर्भुवःस्वर्लाेकान्‌ परिव्याप्य विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक से परे वह सभी लोक को अपनी महिमा से उत्पन्न करती हुई वाणी की कीर्ति को कहती है।", "Kannada": "ಲೋಕದಿಂದ ಅವೆಲ್ಲಾ ಲೋಕವು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ವಾಣಿಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लोकातीता सा सर्वं लोकम्‌ उत्पादयन्ती स्वमहिम्ना विलसतीति वाचो माहात्म्यं कीर्तितमिति शम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवीसूक्त में आठ मंत्रों के द्वारा जो कहा गया है उसे साररूप से कहते है।", "Kannada": "ದೇವೀಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದರ ಸಾರರೂಪದಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "देवीसूक्ते अष्टमन्त्रैः यदुक्तं तत्‌ साररूपेण कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी मन्त्रों में द्रष्टा रूप से अहमिति पद से वागाम्भृणी ऋषिका को जानना चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಷ್ಟಾ ರೂಪದಿಂದ ಅಹಂ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ವಾಗಾಮೃಣೀ ಋಷಿಕಾಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "सर्वत्र मन्त्रेषु दृष्टेन अहमिति पदेन वागाम्भृणी ऋषिः ज्ञेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वागाम्भृणी रुद्रो के, आदित्यो के, और विश्वदेवो के, साथ उनके समान होकर के विचरण करती है।", "Kannada": "ಆ ವಾಗಾಮೃಣೀ ರುದ್ರನನ್ನು, ಆದಿತ್ಯನನ್ನು, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದೇವನನ್ನು, ಜೊತೆಗೆ ಅವನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "सा वागाम्भृणी रुद्रैः, आदित्यैः, विश्वदेवैः, सह तत्तदात्मिका भूत्वा विचरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र अग्नि और अश्विन कुमारो को वह धारण करती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನ ಕುಮಾರರು ಕೂಡ ಅವಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "इन्द्राग्न्योः अश्विनोः च सा धारिका।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सोम को धारण करती है, त्वष्टा पूषा और भग को धारण करती है।", "Kannada": "ಆ ಸೋಮನನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ತ್ವಷ್ಟಾ ಪೂಷಾ ಮತ್ತು ಭಗವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "सा सोमस्य धारिका, त्वष्टारं पूषाणं भगं च धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धन की वह स्वामी है।", "Kannada": "ಧನದ ಸ್ವಾಮಿನಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "धनस्य सा धारिका।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह राष्ट्र, भूमि, सङ्गम, यज्ञियो में प्रथम है।", "Kannada": "ಅವಳು ರಾಷ್ಟ್ರ, ಭೂಮಿ, ಸಂಗಮ, ಯಜ್ಞಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "सा राष्ट्री, वसूनां सङ्गमनी, चिकितुषी, यज्ञियानां प्रथमा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको अनेक स्थानों से देव और पुरुष धारण करते है।", "Kannada": "ಅವಳನ್ನು ಅನೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तां भूरिस्थात्रां भूरि आवेशयन्तीं मा देवाः पुरुत्रा वि अदधुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अन्नको खाते है देखते है, प्राणों को धारण करते है, कहे हुए विषयो को सुनते है, वह मेरे द्वारा ही ये सभी कार्य करते है।", "Kannada": "ಯಾರು ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆಯೋ, ನೋಡುತ್ತಾರೆಯೋ, ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಹೇಳಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಯೋ, ಅವರು ನನ್ನಿಂದ ಇವೆಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यः अन्नं खादति, पश्यति, प्राणान्‌ धारयति, उक्तविषयान्‌ शृणोति, स मया एव एतत्‌ सर्वं कार्यं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरी महिमा को जो ये नहीं जानते है, वे विनाश को प्राप्त होते है।", "Kannada": "ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವರು ವಿನಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मम महिमानं ये न जानन्ति, ते विनश्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे विश्रुत, सुनो जिस विषय को में तुम्हारे सम्मुख कहती हूँ।", "Kannada": "ಹೇ ವಿಶ್ರುತ, ಕೇಳಿಸಿಕೋ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಕೇಳಿಸಿಕೋ.", "Sanskrit": "हे विश्रुत, शृणोतु, श्रद्धायाः विषयम्‌ अहं युष्माकं समीपे वदामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं स्वयं ही देवों के लिये और मनुष्यो के लिये इस वाक्य को कहती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ಸ್ವಯಂ ದೇವತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं स्वयमेव देवैः मनुष्यैश्च अभीष्टम्‌ इदं वाक्यं वदामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं जिसको चाहती हूँ उसको ही बलवान, ब्रह्माण, मन्त्रद्रष्टा, और मेधावी बना देती हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಯಾರನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆಯೋ ಅವನನ್ನು ಬಲವಂತನಾಗಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ, ಮಂತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವವನಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं यमिच्छामि तमेव बलवन्तं, ब्रह्माणं, मन्त्रद्रष्टारं, मेधाविनं च करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं रुद्र के लिये ब्रह्मद्वेष कारी घातक शत्रुओं को मारने के लिये उसके धनुष को ग्रहण करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ರುದ್ರನಿಗಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮದ್ವೇಷಕಾರಿ ಘಾತಕ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅವನ ಧನಸ್ಸನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं रुद्राय ब्रह्मद्वेषकारिणं घतकं शत्रुं हन्तुं तस्य धनुषं गृह्णामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही लोगो के लिये संग्राम करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ಜನರಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव जनानां कृते संग्रामं करोमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही द्युलोक और भूलोक में प्रवेश करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव द्युलोकं भूलोकं च प्रविशामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही इस पृथिवी परमात्मा के शिर के ऊर्ध्वभाग को अथवा द्युलोक की रचना करती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ಈ ಪೃಥ್ವಿಯ ಪರಮಾತ್ಮನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಊರ್ಧ್ವಭಾಗವನ್ನು ಅಥವಾ ದ್ಯುಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव अस्याः पृथिव्याः परमात्मनः शिरसि ऊर्ध्वभागे वा द्युलोकं सृजामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरी उत्पत्ति परमात्मा के समान सभी जगह व्यापक है अथवा ब्रह्म चेतन में व्यापक है।", "Kannada": "ನನ್ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚೇತನದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मम उत्पत्तिः परमात्मनि सर्वव्यापके ब्रह्मचैतन्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे मैं सम्पूर्ण भुवन में प्रवेश करके विविधरूप से रहती हूँ।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿವಿಧರೂಪಗಳಿಂದ ಇರುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ अहं समस्तभुवनं प्रविश्य विविधरूपेण अवतिष्ठामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दूरस्थद्युलोक मेरे द्वारा ही मेरे शरीर को में ही स्पृश करती हूँ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ಯುಲೋಕದಿಂದ ನನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ನಾನೇ ಸ್ಪೃಶ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "किञ्च दूरस्थद्युलोकं मदीयशरीरेण अहं स्पृशामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही समस्तभुवन की रचना करती हुई वायु के समान चलती हूँ।", "Kannada": "ನಾನೇ ಸಮಸ್ತಭುವನದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ವಾಯುವಿನ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहमेव समस्तभुवनं सृजन्ती वायुः इव प्रवहामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी महिमा से ही ्युलोक और पृथिवी का उल्लङ्घन करके मैं इस प्रकार सभी जगत की स्वामी होकर रहती हूँ।", "Kannada": "ನನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದಲೇ ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವೀಲೋಕದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ನಾನು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "स्वमहिम्ना द्युलोकं पृथिवीं च उल्लङ्घ्य अहम्‌ ईदृशी सर्वजगदात्मना भवामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में मन के विभिन्न भावका अत्यधिक स्पष्ट रूप से वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾವಗಳ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟ ರೂಪದಿಂದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदेषु मनसः विभिन्नाः भावाः अति स्पष्टतया वर्णिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का सामर्थ्य को जानना अत्यधिक कठिन है।", "Kannada": "ಮನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಧಿಕ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनसः सामर्थ्यस्य अवगाहनम्‌ अति कठिनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ मनुष्य अत्यधिक कार्य को पूर्ण कर सकते है, भयंकर युद्ध में निर्भय होकर सेना का संचालन करते है, कुछ ध्यान आदि से इन्द्रियों से परे का ज्ञान प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಮನುಷ್ಯರು ಅತ್ಯಧಿಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಭಯಂಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ ಸೇನೆಯ ಸಂಚಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಕೆಲವು ಧ್ಯಾನಾದಿಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮೇಲೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "केचित्‌ जनाः अत्यधिकं कार्यं सम्पादयितुं शक्नुवन्ति, महति युद्धे निर्भयं सेनाधिपत्यं कुर्वन्ति, केचित्‌ ध्यानादिना अतीन्द्रियं ज्ञानं लभन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार मनुष्यों के भेद का कारणही उसका मन ही है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರ ಭೇದದ ಕಾರಣವು ಅದರ ಮನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं मानवेषु भेदस्य कारणं हि तेषां मनः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी मन के सूक्ष्म भावक्‍या है, उनका परिणाम क्या है, भावो का संरक्षण कैसे किया जा सकता है, भाव के दृढकरने के बाद क्या होता है इत्यादिविषय भी वेद में प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಆದರು ಮನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾವವು ಏನಾಗಿದೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇನು, ಭಾವಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ಹೇಗೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಭಾವವನ್ನು ದೃಢ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳು ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि मनसः सूक्ष्मा भावाः के, तेषां परिणामाः के, भावानां सवर्धनं कथं भवितुमर्हति, भावस्य दृढीकरणे के अन्तरायाः सन्ति इत्यादिविषयोऽपि वेदे समुलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा उसी प्रकार का एक मनोभाव है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಂದೇ ಮನೋಭಾವದಿಂದಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धा तादृश एको मनोभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक में सामान्यरूप से मनुष्य जो कुछ होता है वहा पर उसकी श्रद्धा है ऐसा कह सकते है।", "Kannada": "ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ  ಏನಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಶ್ರದ್ದೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "लोके सामान्यतः जनः यत्परः भवति तत्र तस्य श्रद्धा अस्ति इति वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कार्य में प्रेरक विश्वास ही श्रद्धा है ऐसा कह सकते है।", "Kannada": "ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಕವಾದ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಶ್ರದ್ಧೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "कार्ये प्रेरकः विश्वासो हि श्रद्धा इति वक्तुं शक्‍यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ वैसा विश्वासजो विश्वासी मनुष्य को विश्वास के अनुसार ही कार्य करने की प्रेरणा करता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಹೇಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಯಾವುದು ವಿಶ್ವಾಸೀ ಮನುಷ್ಯನ ವಿಶ್ವಾಸದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तथा विश्वासः यः विश्वासिनं जनं विश्वासानुगुणं कार्ये प्रेरयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रियाशील विश्वास है यह भी उसका अर्थात्‌ है और भी आस्तिक्यबुद्धिः श्रद्धा यह श्रद्धाशब्द का अर्थकठोपनिषद शाङ्करभाष्य में कहा गया है।", "Kannada": "ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಅದರ ಅರ್ಥವೇ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಕ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯು ಶ್ರದ್ಧೆ ಈ ಶ್ರದ್ಧೆ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಶಾಂಕರಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्रियाशीलः विश्वासः इत्यपि अर्थान्तरम्‌। तथाहि आस्तिक्यबुद्धिः श्रद्धा इति श्रद्धाशब्दार्थः उक्तः कठोपनिषदः शाङ्करभाष्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा की महानता के गुण गीता में भी गाये है - “श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಮಹಾನತೆಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಗೇತೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಶ್ರದ್ಧಾವಾಲ್ಲಭತೆ ಜ್ಞಾನಂ ತತ್ಪರಃ ಸಂಯತೇಂದ್ರಿಯಃ\".", "Sanskrit": "श्रद्धायाः माहात्म्यं गीतमपि गीतायां- 'श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति और भी - “योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪರಾಂ ಶಾಂತಿಮಚಿರೇಣಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ಮತ್ತು - ಯೋಗಿನಾಮಪಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಮದ್ಗತೇನಾಂತರಾತ್ಮನಾ ।", "Sanskrit": "ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति'॥ पुनश्च- 'योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः\" इस प्रकार अनेक जगह श्रद्धा की स्तुति प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧಾವಾನ್ಭಜತೇ ಯೋ ಮಾಂ ಸ ಮೇ ಯುಕ್ತತಮೋ ಮತಃ \"ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸ್ತುತಿಯು ಕೂಡ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः'॥ एवं बहुधा श्रद्धायाः स्तुतिः बहुत्र कृता समुपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में वेद में श्रद्धाविषय में क्या कहा गया है उसको प्रस्तुत किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವೇದದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे वेदे श्रद्धाविषये किम्‌ उक्तं तद्‌ प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ऋग्वेद के श्रद्धासूक्त का ऋष: श्रद्धा कामायनी, देवता श्रद्धा, छन्दअनुष्टुप्‌ है।", "Kannada": "ಈ ಋಗ್ವೇದದ ಶ್ರದ್ಧಾಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಶ್ರದ್ಧಾ ಕಾಮಾಯನೀ, ದೇವತೆ - ಶ್ರದ್ಧಾ, ಛಂದಸ್ಸು - ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ऋग्वेदीयस्य श्रद्धासूक्तस्य ऋषि: श्रद्धा कामायनी, देवता श्रद्धा, छन्दः अनुष्टुप्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ऋग्वेद के दशवे मण्डल में १५१ संख्या का सूक्त है।", "Kannada": "ಈ ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ೧೫೧ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೂಕ್ತವಿದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ ऋग्वेदस्य दशममण्डले १५१ संख्याकं सूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "19.4 मूलपाठ-श्रद्धासूक्त श्रद्धयाग्निः समिध्यते श्रद्धयां हूयते हविः।", "Kannada": "೧೯. ಮೂಲಪಾಠ - ಶ್ರದ್ಧಾಸೂಕ್ತ ಶ್ರದ್ದಯಾಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧ್ಯತೇ ಶ್ರದ್ಧಯಾಂ ಹೂಯತೇ ಹವಿಃ .", "Sanskrit": "१९.४) मूलपाठः - श्रद्धासूक्तम्‌ श्रद्धयाग्निः समिध्यते श्रद्धयां हूयते हविः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पुरुष में आयी हुई अभिलाषा विशेष को श्रद्धा कहते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಅಭಿಲಾಷೆ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- पुरुषगतः अभिलाषविशेषः श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस श्रद्धा के द्वारा गार्हपत्य आदि अग्नि को प्रज्वलित करते हैं।", "Kannada": "ಆ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಗಾರ್ಹ್ಯಪತ್ಯ ಆದಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तया श्रद्धया अग्निः गार्हपत्यादिः समिध्यते संदीप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस पुरुष में श्रद्धा रूपी अग्नि विशेष आदर को प्राप्त होती है, वह पुरुषही अग्नि को प्रज्वलित कर सकता है अन्य दूसरा नहीं।", "Kannada": "ಯಾವ ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾ ರೂಪಿ ಅಗ್ನಿ ವಿಶೇಷ ಆದರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆಯೋ, ಆ ಪುರುಷನೇ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದು ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदा हि पुरुषे श्रद्धा अग्निगोचर आदरातिशयो जायते तदैषः पुरुषः अग्नीन्‌ प्रज्वालयति नान्यदा।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के ह्वारा ही पुरोडाश आदि हवि की आहुति दी जाती है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪುರೋಡಾಶ ಆದಿ ಹವಿಸ್ಸುಗಳ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धया एव हविः पुरोडाशादिहविश्च हूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात अग्नि में डाली जाती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आहवनीये प्रक्षिप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा इस सूक्त के द्रष्टा उस श्रद्धा नाम वाली अग्नि को प्रज्वलित करते है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಈ ಸೂಕ್ತದ ದ್ರಷ್ಟಾ ಆ ಶ್ರದ್ಧಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा अस्य सूक्तस्य या द्रष्ट्री तया श्रद्धाख्यया अग्निः समिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊपर काहे श्रद्धा के लक्षणा का श्रद्धा का अभिमानी देवता सेवनीय योग्य धन के शीश पर सबसे प्रधानभूत होकर के रहने के कारण वाणी से अथवा स्तोत्र से विशेष रूप से स्तुति करता हूँ।", "Kannada": "ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಯ ಸೇವನೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ  ಧನದ ರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಧಾನಭೂತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ವಾಣಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ವಿಶೇಷರೂಪದಿಂದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धाम्‌ उक्तलक्षणायाः श्रद्धायाः अभिमानिदेवतां भगस्य भजनीयस्य धनस्य मूर्धनि प्रधानभूते स्थाने अवस्थितां वचसा वचनेन स्तोत्रेण आ वेदयामसि अभितः प्रख्यापयामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कर्म को विशेष रूप से जानते है।", "Kannada": "ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "इदन्तो मसिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - श्रद्धा के द्वारा अग्नि प्रज्ज्वलित होती है, श्रद्धा के द्वारा हवि का दान किया जाता है, श्रद्धा जो धन का प्रमुख है, उस श्रद्धा की स्तुति करते हैं।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತೇವೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಹವಿಸ್ಸಿನ ದಾನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಯಾವ ಧನವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆಯೋ, ಆ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- श्रद्धया अग्निः प्रज्वलितः भवति, श्रद्धया हविर्दानं क्रियते, श्रद्धा या भाग्यस्य प्रधाना, सा श्रद्धा स्तुत्या प्रार्थ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समिध्यते - सम्‌-पूर्वक इन्ध्‌-धातु से कर्म रूप है (तप्रत्ययऔर यक करने पर) (प्रथमपुरुष एकवचन का यह रूप है)।", "Kannada": "ಸಮಿಧ್ಯತೆ - ಸಮ್ ಪೂರ್ವಕ ಇಂಧ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮ ರೂಪವಾಗಿದೆ (ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಯಕ ಮಾಡಿದಾಗ) (ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ).", "Sanskrit": "समिध्यते - सम्‌-पूर्वकात्‌ इन्ध्‌-धातोः कर्मणि रूपम्‌ (तप्रत्यये यकि) (प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌ इदम्‌)।"}}
{"translation": {"Hindi": "हूयते - हु दानादयोः इस अर्थ कौ धातु से कर्म में रूप है (प्रथमपुरुष एकवचनका यह रूप है)।", "Kannada": "ಹೂಯತೇ - ಹು ದಾನಾದಯೋಃ ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ (ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ಇದು ರೂಪವಾಗಿದೆ).", "Sanskrit": "हूयते - हु दानादयोः इत्यर्थकात्‌ धातोः कर्मणि रूपम्‌ (प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌ इदम्‌)।"}}
{"translation": {"Hindi": "आ वेदयामसि - आ पूर्वक विद्‌ धातु से णिच लट्‌ उत्तमपुरुष बहुवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಆ ವೇದಯಾಮಸಿ - ಆ ಪೂರ್ವಕ ವಿದ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आ वेदयामसि - आ पूर्वकात्‌ विदधातोः णिचि लटि उत्तमपुरुषस्य बहुवचनस्यरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे श्रद्धा घी पुरोडाश आदि देने वाले यजमान का प्रिय अभीष्टफल को पूर्ण करो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಶ್ರದ್ಧಾ ಘೀ ಪುರೋಡಾಶ ಆದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಯಜಮಾನನ ಪ್ರಿಯ ಅಭೀಷ್ಟಫಲಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे श्रद्धे ददतः चरुपुरोडाशादीनि प्रयच्छतः यजमानस्य प्रियम्‌ अभीष्टफलं कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "और देने की इच्छा वाले का कल्याण करो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "दिदासतः दातुमिच्छतश्च हे श्रद्धे प्रियं कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरे सम्बन्धियो में भोगार्थियो में और यज्ञ कर्ताओं को मनचाह फल देने की अनुकम्पा करे अथवा कल्याण करो।", "Kannada": "ನನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಕರಲ್ಲಿ ಭೋಗಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ ಕರ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅನುಕಂಪವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಅಥವಾ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "मे मम संबंधिषु भोजेषु भोक्तृषु भोगार्थिषु यज्वसु कृतयज्ञेषु इदमुदितमुक्तं प्रियं कृधि कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में श्रद्धा के प्रति कहा गया है की हे श्रद्धा घी पुरोडाश आदि देने की इच्छा वाले उदारयजमान की अभीष्टपूर्ति करो।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಪ್ರತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹೇ ಶ್ರದ್ಧಾ ಘೀ ಪುರೋಡಾಶ ಆದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಇಚ್ಛೆಯಿರುವ ಉದಾರ ಯಜಮಾನನ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸು ಎಂದು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे श्रद्धां प्रति उच्यते यत्‌ हे श्रद्धे चरुपुरोडाशादीनि दातुः, दातुम्‌ इच्छतः, उदारयजमानस्य अभीष्टपूर्ति कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे श्रद्धा हमारे इस वचन की अभीष्टपूर्ति करो।", "Kannada": "ಹೇ ಶ್ರದ್ಧಾ ನಮ್ಮ ಈ ವಚನದ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು.", "Sanskrit": "हे श्रद्धे अस्माकम्‌ अस्य वचनस्य अभीष्टपूर्ति कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "ददतः - दा-धातु से शतृप्रत्ययान्त षष्ठी एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ದದತಃ - ದಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ददतः - दा-धातोः शतृप्रत्ययान्तं षष्ठ्येकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बार -बार दो इस अर्थ में है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪದೇ -ಪದೇ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनःपुनः दाता इति अत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिदासतः - दा-धातु से सनऔर शतृप्रत्यय करने पर दिदासत्‌ प्रातिपदिक बनता है।", "Kannada": "ದಿದಾಸತಃ - ದಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಸನ್ ಮತ್ತು ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ದಿದಾಸತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिदासतः - दा-धातोः सनि शतृप्रत्यये च दिदासत्‌ प्रातिपदिकं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका षष्ठी एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅದರ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य षष्ठ्येकवचने इदं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देने की इच्छा यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दातुम्‌ इच्छति तस्य इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदितम्‌ - वद्‌ व्यक्तायां वाचि इस अर्थ वाली धातु से क्तप्रत्ययान्त का रूप है।", "Kannada": "ಉದಿತಮ್ - ವದ್ ವ್ಯಕ್ತಾಯಾಂ ವಾಚಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदितम्‌ - वद्‌ व्यक्तायां वाचि इत्यर्थकात्‌ धातोः क्तप्रत्ययान्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा उत्‌-उपसर्ग से इण्‌ गतौ इस धातु से क्तप्रत्यय करने पर उदित यह रूप होता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಉತ್ - ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ಇಣ್ ಗತೌ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಉದಿತ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा उत्‌-उपसर्गात्‌ इण्‌ गतौ इति धातोः क्तप्रत्यये उदित इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृधि - कृधातु से लुङ मध्यमपुरुष एकवचन का रूप है।", "Kannada": "ಕೃಧಿ - ಕೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृधि - कृधातोः लुङि मध्यमपुरुषे एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुरु इस अर्थ में ही प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಕುರು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुरु इत्यस्मिन्‌ अर्थ एव प्रयोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - देव इन्द्र आदि ने असुरो के विषय में मारने का निश्चय किया उसी प्रकार तुम भी भक्तो को मनचाह फल प्रदान करो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ದೇವ ಇಂದ್ರ ಆದಿ ಅಸುರರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡು.", "Sanskrit": "व्याख्या- देवाः इन्द्रादयः असुरेषु उद्गूर्णबलेषु यथा श्रद्धां चक्रिरे अवश्यमिमे हन्तव्या इति आदरातिशयं कृतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार श्रद्धावान भजन करने वाले भक्तो का, भोगार्थियो का और यजमानो का भी प्रिय करो।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಭಕ್ತರ, ಭೋಗಾರ್ಥಿಗಳ ಮತ್ತು ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "एवं श्रद्धावत्सु भोजेषु भोक्तृषु भोगार्थिषु यज्वसु यष्टृसु कृतयज्ञेषु जनेषु च इदमुदितमुक्तं प्रियं कृधि कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जैसे देव असुरो को मारने का निश्चय किया उसी प्रकार श्रद्धा उदार भावना वाले यजमाननो का भी कल्याण करे।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಹೇಗೆ ದೇವತೆಗಳು ಅಸುರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧಾ ಉದಾರ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಇರುವ ಯಜಮಾನನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यथा देवाः असुरेषु श्रद्धां चक्रुः तथैव उदरयजमानेष्वपि श्रद्धां कुर्वन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारी वाणी के इस वचन की अभीष्टपूर्ति करो।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ವಾಣಿಯ ಈ ವಚನದ  ಅಭೀಷ್ಟ ಪೂರ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अस्माकम्‌ अस्य वचनस्य अभीष्टपूर्ति कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "असुरेषु - असुर इस प्रातिपदिक का सप्तमी एकवचन में यह रुप बनता है।", "Kannada": "ಅಸುರೇಷು - ಅಸುರ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणम्‌- असुरेषु - असुर इति प्रातिपदिकस्य सप्तम्यैकवचने रुपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्रिरे - कृञ्‌ करणे इस धातु से लिट्-लकारप्रथमपुरुष बहुवचन का यह रूप हेै।", "Kannada": "ಚಕ್ರಿರೆ - ಕೃಜ್ಞ್ ಕರಣೇ ಈ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चक्रिरे - कृञ्‌ करणे इति धातोः लिट्‌-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य बहुवचने रूपम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदितम्‌ - वद्‌ व्यक्तायां वाचि इस अर्थ वाली धातु से क्तप्रत्ययान्त का रूप है।", "Kannada": "ಉದಿತಮ್ - ವದ್ ವ್ಯಕ್ತಾಯಾಂ ವಾಚಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदितम्‌ - वद्‌ व्यक्तायां वाचि इत्यर्थकात्‌ धातोः क्तप्रत्ययान्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृधि - कृधातु से वैदिक रूप बनता है।", "Kannada": "ಕೃಧಿ - ಕೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृधि - कृधातोः वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुरु इस अर्थ में ही प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಕುರು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुरु इत्यस्मिन्‌ अर्थ एव प्रयोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - वायु देवों की और मनुष्यो की रक्षा करता है, उसी प्रकार वे लोग अपने हृदय मंत मन में सकल्प करके श्रद्धा देवी की उपासना करते है, उस विधि रूप संकल्प से सभी मनुष्य श्रद्धा के समान ही आचरण करते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ವಾಯು ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆ ಜನರು ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಮನದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮಾಡಿ ಶ್ರದ್ದಾ ದೇವಿಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆ ವಿಧಿ ರೂಪ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಮನುಷ್ಯರು ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- देवाः यजमानाः मनुष्याश्च वायुगोपाः रक्षिताः येषां ते तादृशाः सन्तः श्रद्धां देवीमुपासते प्रार्थयन्ते हृदय्यया हृदये भवा हृदय्या तथाविधया आकूत्या संकल्परूपया क्रियया श्रद्धामेव परिचरन्ति सर्वे जनाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार करते है कहा की -जिस कारण से श्रद्धा के द्वारा विशाल धनकोष को श्रद्धावानमनुष्य प्राप्त करे यह अर्थ है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ವಿಶಾಲವಾದ ಧನಕೋಶಕ್ಕೆ ಶ್ರದ್ದಾವಂತ ಮನುಷ್ಯನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत इत्यत आह- यतः कारणात्‌ श्रद्धया हेतुभूतया वसु धनं विन्दते लभते श्रद्धावान्‌ जनः ततः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - वाय के द्वारा रक्षित सभी देव तथा यजमानअपने हार्दिक सङ्कल्प से केवल श्रद्धा की उपासना करते है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ವಾಯುವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿರುವ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಯಜಮಾನನು ತನ್ನ ಹಾರ್ದಿಕ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- वायुना रक्षिताः सर्वे देवाः तथा यजमानाः स्वस्य हार्दिकसङ्कल्पेन केवलं श्रद्धायाः उपासनां कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के द्वारा ही मनुष्य सम्पत्ति को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಪತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धया एव मनुष्याः सम्पत्तिं प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायुगोपा: - वायुः गोपा (रक्षिता) जिनकी उनको वायुगोपाः कहते है।", "Kannada": "ವಾಯುಗೋಪಾಃ - ವಾಯುಃ ಗೋಪಾ (ರಕ್ಷಿತಾ) ಯಾವುದರ ಅದನ್ನು ವಾಯುಗೋಪಾಃ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वायुगोपाः - वायुः गोपाः (रक्षिताः) येषां ते वायुगोपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासते - उपपूर्वक आस्‌- धातु से लट्‌-लकार प्रथमपुरुष बहुवचनान्त का यह रूप है।", "Kannada": "ಉಪಾಸತೆ - ಉಪ ಪೂರ್ವಕ ಆಸ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನಾಂತದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपासते- उपपूर्वकात्‌ आस्‌- धातोः लट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य बहुवचनान्तं रूपम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमानाः - यज्‌ -धातु से शानच्‌-प्रत्ययान्त का यह रूप है।", "Kannada": "ಯಜಮಾನಾಃ - ಯಜ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್- ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यजमानाः- यज्‌ - धातोः शानच्‌-प्रत्ययान्तं रूपम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आक्मूत्या - आकृति इस प्रातिपदिक का यह तृतीयान्त का रूप है।", "Kannada": "ಆಕ್ಮೂರ್ತ್ಯಾ - ಆಕೃತಿ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಇದು ತೃತೀಯಾಂತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आकूत्या - आकूति इति प्रातिपदिकस्य तृतीयान्तं रूपम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संकल्प यह इसका अर्थ है।", "Kannada": "ಸಂಕಲ್ಪ ಇದು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संकल्प इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विन्दते - विद्‌-धातु से लट्‌-लकार प्रथमपुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ವಿಂದತೆ - ವಿದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ಇದೇ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विन्दते - विद्‌-धातोः लट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - श्रद्धा देवी की प्रातःकाल उपासना करते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಶ್ರದ್ದಾ ದೇವಿಯ ಪ್ರಾತಃ ಕಾಲ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- श्रद्धां देवीं प्रातः पूर्वाह्न हवामहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा मध्यन्दिनं परि यहाँ पर लक्षण परे होंने पर कर्मप्रवचनीय हुआ।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯಂದಿನಂ ಪರಿ. ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯ ಹೀಗೆ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा मध्यन्दिनं परि। लक्षणे परेः कर्मप्रवचनीयत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मध्यन्दिन को परिलक्षित करके।", "Kannada": "ಮಧ್ಯಂದಿನವನ್ನು ಪರಿಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मध्यन्दिनं परिलक्ष्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "मध्यन्दिन यह अर्थ है।", "Kannada": "ಮಧ್ಯಂದಿನಮ್ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मध्यन्दिनम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोपहर में भी श्रद्धा की उपासना करते है।", "Kannada": "ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मध्याह्नेऽपि तां श्रद्धाम्‌ आह्वयामहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी का प्रेरक सूर्य के अस्त होने पर भी उसी श्रद्धा की उपासना करते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೇರಕನಾದ ಸೂರ್ಯನು ಅಸ್ತನಾದಾಗ ಅದೇ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्तमयवेलायां सायंसमयेऽपि तामेव श्रदुधाम्‌ आह्वयामहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रूप वाली हे श्रद्धा हमे इस लोककार्यो में श्रद्धा से युक्त बनाओ।", "Kannada": "ಈ ರೂಪದವಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಶ್ರದ್ಧಾ ನಮಗೆ ಈ ಲೋಕಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "ईदृग्रूपे हे श्रद्धे नोस्मानिह लोके कर्मणि वा श्रद्धापय श्रद्धावतः कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ-हम प्रातःकाल मध्याहण में और सूर्यास्तसमय में श्रद्धा की उपासना करते है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾವು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- वयं प्रातःकाले मध्याह्णे सूर्यास्तसमये च श्रद्धाम्‌ आह्वयामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे श्रद्धा इस लोक में हमे श्रद्धा से युक्त बनाओ।", "Kannada": "ಹೇ ಶ್ರದ್ದೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "हे श्रद्धे अस्मिन्‌ लोके अस्मान्‌ श्रद्धावतः कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "हवामहे - हू्‌- धातु से लट्‌-लकार उत्तमपुरुष बहुवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಹವಾಮಹೇ - ಹೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಲಕಾರ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हवामहे - हू- धातोः लट्-लकारस्य उत्तमपुरुषस्य बहुवचने रूपम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धापय - धा-धातु से णिच लोट्‌-लकार मध्यमपुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಧಾಪಯ - ಧಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಲೋಟ್ ಲಕಾರ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धापय - धा-धातोः णिचि लोट्-लकारस्य मध्यमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धे - श्रद्धाशब्द का सम्बोधन एकवचन में श्रद्धे यह रूप है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದೆ- ಶ್ರದ್ದಾ ಶಬ್ದದ ಸಂಬೋಧನಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धे - श्रद्धाशब्दस्य सम्बोधनैकवचने श्रद्धे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निम्रुचि - नि+म्रुच्‌ धातु से निष्पन्नशब्द है।", "Kannada": "ನಿಮ್ರುಚಿ - ನಿ-ಮ್ರುಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निम्रुचि - नि+मुच्‌ धातोः निष्पन्नः शब्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धासूक्त का ऋषि छन्द और देवता कौन है?", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದಾಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇವತೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "श्रद्धासूक्तस्य कः ऋषिः, किं छन्दः, का च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धयाग्निः यहाँ पर अग्निपद से किस अर्थ की विवेचना की गई है?", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದಯಾಗ್ನಿಃ ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಪದದಿಂದ ಯಾವ ಅರ್ಥದ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "श्रद्धयाग्निः इत्यत्र अग्निपदेन कोऽर्थः विवक्षितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूर्धनि इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಮೂರ್ಧನಿ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "मूर्धनि इत्यस्य कोऽऽर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 क्या देकर के यजमान का कल्याण करते हैं?", "Kannada": "೪. ಏನನ್ನು ನೀಡಿ ಯಜಮಾನನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "4. किं प्रयच्छतः यजमानस्य प्रियं कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. यज्वसु इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೫. ಯಜ್ವಸು ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "5. यज्वसु इत्यस्य कोऽर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. कृधि इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "೬. ಕೃಧಿ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "6. कृधि इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. आकूत्या इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭. ಅಕ್ರೂತ್ಯಾ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "7. आकूत्या इत्यस्य कोऽर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. वसु इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೮. ವಸು ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "8. वसु इत्यस्य कोऽर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. किस प्रकार का धन मनुष्य प्राप्त करते है?", "Kannada": "೯. ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಧನವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "9. कीदृशः जनः धनं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. समिध्यते इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೧೦. ಸಮಿಧ್ಯತೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "10. समिध्यते इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "19.6 श्रद्धासूक्त का सार ऋग्वेद के दशममण्डल में श्रद्धासूक्त है (१०।१५१)।", "Kannada": "೧೯.೬ ಶ್ರದ್ದಾಸೂಕ್ತದ ಸಾರ ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ (೧೦/೧೫೧).", "Sanskrit": "१९.६) श्रद्धासूक्तस्य सारः। ऋग्वेदस्य दशममण्डले श्रद्धासूक्तमस्ति (१०।१५१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में श्रद्धा की स्तुति देवतारूप से की गई है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಇದರ ಸ್ತುತಿ ದೇವತಾ ರೂಪದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तेऽस्मिन्‌ श्रद्धायाः स्तुतिः देवतारूपेण कृता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर छः ही मन्त्र है, और इसका विषय पूर्व से ही कम होने पर भी इस सूक्त का अत्यन्त महत्व है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆರೇ ಮಂತ್ರಗಳೀವೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ವಿಷಯವನ್ನು ಪೂರ್ವದಿಂದಲೇ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಈ ಸೂಕ್ತದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र षड्‌ एव मन्त्राः सन्ति, किञ्च अस्य विषयस्यापूर्वत्वेन स्वल्पकायम्‌ अपि इदं सूक्तं अतीव माहात्म्यम्‌ बभर्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा-इस शब्द का अर्थ ही कही पर कार्यविशेष में अथवा वचनविशेष में अपने कार्य को आदर सहित प्रकट करता है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದಾ - ಈ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇ ಎಲ್ಲಿಯೋ ಕಾರ್ಯವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಚನವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆದರ ಸಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धा-इति शब्दस्य अर्थो हि कस्मिंश्चित्‌ कार्यविशेषेऽथवा वचनविशेषे स्वान्तःकरणेन आदरातिशयस्य प्रकटीकरणम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः श्रद्धा के द्वारा सम्पादित कार्य ही लाभदायक होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯವೇ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः श्रद्धया सम्पादितं कार्यमेव लाभदायकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा से विहीनकार्य कभी भी इच्छित फल नहीं देता है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ವಿಹೀನವಾದ ಕಾರ್ಯವು ಯಾವಾಗಲಾದರು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "श्रद्धाविहीनं कर्म कदापि अभीष्टफलदायकं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोम का अभिसेचन कर यजमान की श्रद्धा को प्रकट करता है ( श्रद्धां वदन्‌ सोमराजन्‌ ९।११३।४ )।", "Kannada": "ಸೋಮನ ಅಭಿಸೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಯಜಮಾನನ ಶ್ರದ್ದೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ (ಶ್ರದ್ದಾಂ ವದನ್ ಸೋಮರಾಜನ್ ೯/೧೧೩/೪).", "Sanskrit": "सोमस्याभिषवः यजमानस्य श्रद्धां प्रकटयति (श्रद्धां वदन्‌ सोमराजन्‌ ९।११३।४)।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋषियो के द्वारा की गई स्तुति श्रद्धापूर्ण मन से इन्द्र के द्वारा सुनी गई ( श्रद्धामनस्या शृणुतेद भीतये )।", "Kannada": "ಋಷಿಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಶ್ರದ್ದಾಪೂರ್ಣ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂದ್ರನಿಂದ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ (ಶ್ರದ್ದಾಮನಸ್ಯಾ ಶೃಣುತೇದ ಭೀತಯೆ).", "Sanskrit": "ऋषिभिः कृतं स्तोत्रं श्रद्धासमन्वितमनसा इन्द्रेण श्रुतम्‌ (श्रद्धामनस्याा शृणुतेदभीतये)।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्सूक्त में ( ऋग्‌ १०।१४५ ) कहा गया है- श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि।", "Kannada": "ವಾಕ್ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ (ಋಗ್ ೧೦/೧೪೫) ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಶೃಧಿ ಶ್ರುತ ಶ್ರದ್ದಿತ್ವಂ ತೇ ವದಾಮಿ ।", "Sanskrit": "वाक्सूक्ते (ऋग्‌ १०।१४५) कथितमस्ति- श्रुधि श्रुत श्रद्धिवं ते वदामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर श्रद्धा पद का सायण के द्वारा किया गया अर्थ- श्रद्धाबलेन लभ्यं ब्रह्मात्मकं वस्तु अर्थात्‌ ब्रह्म को श्रद्धा के द्वारा ही जान सकते है अथवा प्राप्त कर सकते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾ ಪದದ ಸಾಯಣದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ - ಶ್ರದ್ದಾಬಲೇನ ಲಭ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಕ ವಸ್ತು ಅಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अत्र श्रद्धिव इति पदस्य सायणेन कृतोरऽऽर्थः - श्रद्धाबलेन लभ्यं ब्रह्मात्मकं वस्तु अर्थात्‌ ब्रह्म श्रद्धया ज्ञातं भवति, उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य मन्त्रों में भी ऋषियो का श्रद्धा के प्रति अत्यन्त आदर की भवना है।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಪ್ರತಿ ಅತ್ಯಂತ ಆದರದ ಭಾವನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्येषु मन्त्रेष्वपि ऋषीणां श्रद्धां प्रति अतीव पूज्या भवना वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धासुक्त में तो देवतास्वरूप से ही श्रद्धा का चित्रण किया है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದಾಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ದೇವತಾಸ್ವರೂಪದಿಂದಲೇ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धासुक्ते तु देवतास्वरूपेणैव श्रद्धा चित्रिताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मन्त्र की ऋषिका श्रद्धा है, जो कामगोत्र में उत्पन्न हुई।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರದ ಋಷಿಕಾ ಶ್ರದ್ದಾಳೆ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ, ಯಾರು ಕಾಮಗೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "अस्य मन्त्रस्य ऋषिका श्रद्धा अस्ति, या कामगोत्रजा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके कारण से ही वह कामायनी इस नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಅವಳು ಕಾಮಾಯನೀ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ವಿಖ್ಯಾತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ.", "Sanskrit": "तेनैव कारणेन सा कामायनी इति नाम्ना विख्याताऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के प्रथम मन्त्र में ही स्पष्ट किया गया है की श्रद्धा के द्वारा ही अग्नि प्रज्वलित होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಪ್ರಥಮ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿ ಪ್ರಜ್ವಾಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य प्रथममन्त्रे एव स्पष्टीकृतम्‌ अस्ति यत्‌ श्रद्धया एवाग्नेः समिन्धनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के द्वारा ही आहवनीय अग्नि में आहुति दी जाती है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದಲೇ ಆಹವನೀಯ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಆಹುತಿಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "श्रद्धया आहवनीयाग्नौ आहुतिः देया भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह तात्पर्य है की यज्ञीय कार्यों में श्रद्धा की अत्यन्त आवश्यकता है।", "Kannada": "ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಹೀಗೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಯಜ್ಞೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಆವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्य तात्पर्यमिदर्मस्ति यत्‌ यज्ञीयकार्येषु श्रद्धायाः महती आवश्यकता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अग्निज्ञान अग्नि का प्रतीक रूप भी कह सकते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಜ್ಞಾನ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರತೀಕ ರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अग्निः अत्र ज्ञानाग्नेः प्रतीकरूपः अपि वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान अग्नि की समिधा श्रद्धा के द्वारा ही पूर्ण होती है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮಿಧಾ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದಲೇ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानाग्नेः समिन्धनमपि श्रद्धया एव सम्पादितं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्रद्धा की उपासना केवल मनुष्य नहीं करते, अपितु देवता भी असुरो के साथ युद्धकाल में श्रद्धा के आश्रित होकर के ही अपने मनोरथ को पूर्ण किया।", "Kannada": "ಈ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೇವತೆಗಳು ಕೂಡ ಅಸುರರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्याः श्रद्धाया उपासना न केवलं मानवाः कुर्वन्ति अपि तु देवता अपि असुरैः सह युद्धकाले श्रद्धाम्‌ आश्रित्य स्वकीयमनोरथं साधयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य मन्त्र में मनोवैज्ञानिक तथ्य का रोचक विश्लेषण है - श्रद्धां हृदय्ययाकूत्या श्रद्धया विन्दते वसु।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಥ್ಯದ ರೋಚಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಇದೆ - ಶ್ರದ್ದಾಂ ಹೃದಯ್ಯಾಕೂತ್ಯಾ ಶ್ರದ್ದಯಾ ವಿಂದತೆ ವಸು . ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपरस्मिन्‌ मन्त्रे मनोवैज्ञानिकतथ्यस्य रोचकं विश्लेषणं वर्तते- श्रद्धां हृदय्ययाकूत्या श्रद्धया विन्दते वसु। इति।।"}}
{"translation": {"Hindi": "हदय में उत्पन्न सङ्कल्प से श्रद्धा की उपासना होती है।", "Kannada": "ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಉಪಾಸನೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हृदये समुत्पन्नसङ्कल्पेन श्रद्धाया उपासना भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम तो साधक के चित्त में सङ्कल्प का उदय होता है, उसके बाद ही वह किसी कार्य को करने में अपने को प्रवृत होता है।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಸಾಧಕನ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪದ ಉದಯವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ನಂತರ ಅವನು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನೇ ವಿನಿಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रथमस्तु साधकस्य चित्ते सङ्कल्पस्य उदयो भवति, तदनन्तरम्‌ एवासौ कस्मिंश्चिद्‌ अपि कार्ये स्वनियोगं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के द्वारा धन की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಧನದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धया धनस्य प्राप्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वसु इस पद से भौतिकद्रव्य का सङ्केत नहीं है, किन्तु आध्यात्मिककल्याण का है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಸು ಈ ಪದದಿಂದ ಭೌತಿಕ ದ್ರವ್ಯದ ಸಂಕೇತವು ಆಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಕಲ್ಯಾಣವಾಗೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वसु इत्येतत्पदेन भौतिकद्रव्यस्य सङ्केतो न भवति किन्तु आध्यात्मिककल्याणस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान का विनाशकरके अमरत्व की प्राप्ति ही आध्यात्मिक धन है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದ ವಿನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅಮರತ್ವದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಧನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानस्य विनाशं कृत्वा अमरत्वस्य प्राप्तिरेव आध्यात्मिकं वसु अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमरता को प्राप्त करने का प्रधान साधन यह श्रद्धा ही है।", "Kannada": "ಅಮರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಸಾಧನೆಯೇ ಈ ಶ್ರದ್ದೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अमरतायाः समुपलब्धेः प्रधानं साधनम्‌ इयम्‌ एव श्रद्धा वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम में प्रार्थना है - श्रद्धे श्रद्धापये ह नः।", "Kannada": "ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿದೆ - ಶ್ರದ್ದೆ ಶ್ರದ್ದಾಪಯೇ ಹ ನಃ.", "Sanskrit": "अन्तिमा प्रार्थनाः- श्रद्धे श्रद्धापये ह नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों में श्रद्धातत्त्व को जो महानता प्रकट की गई उसका बीज इस प्रसिद्ध सूक्त में ही प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ  ಶ್ರದ್ದಾತತ್ವವನ್ನು ಯಾವ  ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬಹುದು ಅದರ ಬೀಜ ಇದರ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्सु श्रद्धातत्त्वस्य यद्‌ माहात्म्यम्‌ उक्तं तस्य बीजम्‌ अस्मिन्नेव प्रख्यातसूक्ते समुपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में श्रद्धासूक्त के पाच मन्त्र लिखे गये है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದಾಸೂಕ್ತದ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे श्रद्धासूक्तस्य पञ्च मन्त्राः लिखिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन पांच मंत्रों में जो साररूप से कहा गया है उसको ही यहाँ पर साररूप से कहते है।", "Kannada": "ಈ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಾರರೂಪದಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಾರರೂಪದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एषु पञ्चमन्त्रेषु यत्‌ साररूपेण कथितं तदेव अधुना साररूपेण कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन पांच मंत्रों में श्रद्धा के मुख्यरूप से क्या क्या कर्तव्य होने चाहिए उसको कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಮುಖ್ಯರೂಪದಿಂದ ಯಾವ ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಇರಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एषु पञ्चमन्त्रेषु श्रद्धया किं किं कर्तव्यमिति मुख्यतया उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के विविध रूप और प्रयोजन को प्रदर्शित किये गए है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धाया विविधरूपाणि प्रयोजनानि च प्रदर्श्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञ में भोजन में दान दक्षिणा में श्रद्धा का विधान किया गया है, श्रद्धा से ही वह उस फल को प्राप्त करता है इत्यादि विषय प्रथममन्त्र कहे गए है।", "Kannada": "ಹೋಮದಲ್ಲಿ, ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಾನ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದಲೇ ಅವರು ಆ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "होमे भोजने दाने दक्षिणायां श्रद्धा विधेया, श्रद्धया तत्फलवद्‌ भवतीत्यादयः विषयाः सन्तीति प्रथममन्त्रे उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीय मन्त्र में श्रद्धा के प्रति कहा गया है की हे श्रद्धा मेरे द्वारा इस कहे गये वचन को, दानदेकर के मनुष्यों का कल्याण करो, हे हमेशा रहने वाली श्रद्धा !", "Kannada": "ಎರಡನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಪ್ರತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹೇ ಶ್ರದ್ದಾ ನನ್ನಿಂದ ಈ ಧ್ಯೇಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನು, ದಾನನೀಡಿ ಮನುಷ್ಯರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡು, ಹೇ ಯಾವಾಗಲು ಇರುವ ಶ್ರದ್ದೆ!", "Sanskrit": "द्वितीये मन्त्रे श्रद्धां प्रति उच्यते हे श्रद्धे ममेदं घोषितवचनम्‌, दानं प्रयच्छतो जनस्य कल्याणं कुरु, हे सदास्थे !"}}
{"translation": {"Hindi": "देने की इच्छा वालो का कल्याण करो, दान के भोक्ता का दक्षिणा में प्राप्त ऋत्विग के समान कल्याणकरो।", "Kannada": "ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡು, ದಾನದ ಭೋಕ್ತಾ ದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಋತ್ವಿಕರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "दातुमिच्छतः कल्याणं कुरु, दानस्य भोक्तृषु दक्षिणां गृहीतवत्सु खल्वृत्विक्षु कल्याणं कुरु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय मन्त्र में कहा गया है की जैसे क्रूर अथवा दुष्ट मनुष्यों पर सन्यासी विद्वान उचित को धारण करने वाली दैवीशक्ति को प्रेरित करती है, इसी प्रकार भोजनदाताओं में तथा यजमानो में हमारा इस आशीर्वाद को कल्याणप्रद करो इस प्रकार श्रद्धा के प्रति प्रार्थना की गई है।", "Kannada": "ಮೂರನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ಕ್ರೂರ ಅಥವಾ ದುಷ್ಟ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯಥೋಚಿತವಾದ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ದೈವೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಭೋಜನದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಜಮಾನನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಪ್ರದವಾಗಿಸು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तृतीये मन्त्रे उच्यते यत्‌ यथा क्रूरेषु दुष्टजनेषु वा तेषामुपरि मुमुक्षुवो विद्वांसो यथोचितं धारणां दैवीशक्तिं प्रेरयन्ति, एवं भोजनदातृषु तथा यजमानेषु खलु अस्माकम्‌ इदम्‌ आशीर्वचनं कल्याणप्रदं कुरु इति प्रार्थितं श्रद्धां प्रति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थ मन्त्र मर कहा गया की सन्यासी विद्वान श्रद्धा को हृदय में स्थित करके उसका सेवन करते है, यजनशील प्राणायाम वायूरक्षक है जिनका वे उसके समान होकर के श्रद्धाका हमेशा सेवन करते है, वह सेवन करते हुए धन को प्राप्त होते है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಶ್ರದ್ದೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುಕೊಂಡು ಅದರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಯಜನಶೀಲ ವಾಯುರಕ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಯಾವುದರ ಅವರು ಸಮಾನವಾಗಿ ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಯಾವಾಗಲು ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थे मन्त्रे उच्यते यत्‌ मुमुक्षुवो विद्वांसो श्रद्धां हृदयस्थां कृत्वा सदिच्छां सेवन्ते , यजनशीलाः प्राणायामैर्वायूरक्षको येषां ते तथाभूताः  श्रद्धां सदिच्छां सेवन्ते ते सदिच्छया धनं लभन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिममन्त्र में श्रद्धा के प्रति कहा गया है की जो प्रातः काल में उसकी उपासना करते हुए परमात्मा से प्रीति करने के लिये उसको आमन्त्रित करते है, दिन के मध्ये में भी परमात्मा से प्रीति के लिए उसको आमंत्रित करते है, और सांयकाल में भी परमात्मप्रीति के लिये उसको आमन्त्रित करते है, हे श्रद्धा आस्तिकभावना होने पर परमात्मा से प्रीति होने पर !", "Kannada": "ಅಂತಿಮಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯ ಪ್ರತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಯಾವುದು ಬೆಳಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡಲು ಅದನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ, ದಿನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಅವನಿಗೆ ಆಮಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಹೇ ಶ್ರದ್ದಾ ಆಸ್ತಿಕ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಆದಾಗ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಪ್ರೀತಿ ಆದಾಗ.", "Sanskrit": "अन्तिममन्त्रे श्रद्धां प्रति उच्यते यत्‌ प्रातः काले यथावद्धारणां खल्वास्तिकतां परमात्मप्रीतिम्‌ आमन्त्रयावहे, दिनस्य मध्येऽपि परमात्मप्रीतिमामन्त्रयामहे, परमात्मप्रीतिमामन्त्रयामहे, हे श्रद्धे आस्तिकभावने परमात्मप्रीते !"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे इस जीवन को श्रद्धामय बना दो।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಈ ಜೀವನವನ್ನು ಶ್ರದ್ದಾಮಯವಾಗಿಸು.", "Sanskrit": "अस्मानस्मिन्‌ जीवने श्रद्धामयान्‌ कुरु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. वागाम्भृणीदेवी की महिमा का वर्णन करो।", "Kannada": "೨. ವಾಗಾಮ್ಭೃಣೀದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ.", "Sanskrit": "२. वागाम्भृणीदेव्याः महिमानं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहमेव स्वयमिदम्‌ ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಹಮೇವ ಸ್ವಯಮಿದಮ್.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अहमेव स्वयमिदम्‌... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अह रुद्राय धनुरा ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಹಮ್ ರುದ್ರಾಯ ಧನುರಾ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अहं रुद्राय धनुरा... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहं सुवे पितरमस्य ... इत्यादिमन्त्र कौ व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಹಂ ಸುವೆ ಪಿತರಮಸ್ಯ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अहं सुवे पितरमस्य... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहमेव वतइव ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಹಮೇವ ವತೈವ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अहमेव वतइव... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अह सरुद्रेभिर्वसुभिङ्क इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಹ ಸರುದ್ರೇಭಿರ್ವಸುಭಿಂಕ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अहं रुद्रेभिर्वसुभि... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहं सोममाहनसंङ्कु ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಹಂ ಸೋಮಮಾಹನಸಂಕುಂ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अहं सोममाहनसं... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "मया सो अन्नमत्तिङ्ख ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಮಯಾ ಸೋ ಅನ್ನಮತ್ತಿಂಖ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "मया सो अन्नमत्ति.....इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिसंक्षेप से देवीसूक्त का वर्णन करो।", "Kannada": "ಅತಿಸಂಕ್ಷೇಪದಿಂದ ದೇವೀಸೂಕ್ತದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अतिसंक्षेपेण देवीसूक्तं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "( श्रद्धासूक्त में ) 10. श्रद्धासूक्त का सार लिखो।", "Kannada": "(ಶ್ರದ್ದಾಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ) ೧೦. ಶ್ರದ್ದಾಸೂಕ್ತದ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "(श्रद्धासूक्ते) १०. श्रद्धासूक्तस्य सारं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा के द्वारा क्या क्या करना चाहिए इस विषय का मन्त्र लिखकर सायनभाष्य के अनुसार व्याख्यान करो।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದೆಯಿಂದ ಏನೇನು ಮಾಡಬೇಕು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ಸಾಯಣ ಭಾಷ್ಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "श्रद्धया किं किं करणीयम्‌ इति विषयकमन्त्रं लिखन्‌ सायनभाष्यनुसारि व्याख्यानं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथा देवा असुरेषु ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके व्याख्या करो।", "Kannada": "ಯಥಾ ದೇವಾ ಅಸುರೇಷು.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "यथा देवा असुरेषु... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रियं श्रद्धे ददतः ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके व्याख्या करो।", "Kannada": "ಪ್ರಿಯಂ ಶ್ರದ್ದೆ ದದತಃ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "प्रियं श्रद्धे ददतः... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धां प्रातर्हवामहे ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके व्याख्या करो।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದಾಂ ಪ್ರಾತರ್ಹವಾಮಹೇ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "श्रद्धां प्रातर्हवामहे... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर- वाक्‌ ऋषि, त्रिष्टुप्‌ छन्द, २ जगती, वाक्‌ देवता।", "Kannada": "ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ- ವಾಕ್ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದ, ಜಗತೀ ಛಂ, ವಾಕ್ ದೇವತಾ.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि - वाक्‌ ऋषिः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः, २ जगती, वाक्‌ देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. रुद्र के समान होकर को।", "Kannada": "೬. ರುದ್ರನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಗಿ.", "Sanskrit": "6.  रुद्रात्मिका भूत्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. मारना चाहिए।", "Kannada": "೭. ಕೊಲ್ಲಬೇಕು.", "Sanskrit": "7. आहन्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. सुपूर्वक प्रपूर्वक अव्‌-धातु से ईप्रत्यय करने पर चतुर्थी एकवचन में।", "Kannada": "೮. ಸುಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಅವ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "8. सुपूर्वकात्‌ प्रपूर्वकात्‌ अव्‌-धातोः ईप्रत्यये चतुर्थ्यकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. यज्ञ को चाहने वालो का।", "Kannada": "೧೦. ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅರ್ಹರಾದವರಿಗೆ.", "Sanskrit": "10. यज्ञार्हाणाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. किद्‌-धातु से क्वसुप्रत्ययऔर ङीप करने पर प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "೧೧. ಕಿದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞೀಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "11. किद्‌-धातोः क्वसुप्रत्यये ङीपि प्रथमैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. जो नहीं मानते या जानते नहीं है।", "Kannada": "೧೨. ಯಾರು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಥವಾ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿಲ್ಲವೋ.", "Sanskrit": "12. अमन्यमानाः अजानन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. प्रपूर्वक अन्‌-धातु से लट प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "೧೩. ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಅನ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "13. प्रपूर्वकात्‌ अन्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. पुरुशब्द सेसप्तमी अर्थ में त्राप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "೧೫. ಪುರು ಶಬ್ದದಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತ್ರಾ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "15. पुरुशब्दात्‌ सप्तम्यर्थे त्राप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. शोभना मेधा यस्य तम्‌ यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "೪. ಶೋಭನಾ ಮೇಧಾ ಯಸ್ಯ ತಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "4.  शोभना मेधा यस्य तम्‌ इति बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. षष्ठी अर्थ में।", "Kannada": "೫. ಷಷ್ಠೀ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "षष्ठ्यर्थे ।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. शृ-धातु से उप्रत्यय करने पर शरुः यह चतुर्थी एकवचन में हुआ।", "Kannada": "೭. ಶೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಶರೂಃ ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "7. शृ-धातोः उप्रत्यये शरुः इति जाते चतुर्थ्यकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. हन्‌-धातु से तुमुन्प्रत्यय अर्थ में वैदिक तवैप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "೮. ಹನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ತುಮುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ತವೈ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "8. हन्‌-धातोः तुमुन्प्रत्ययार्थ वैदिके तवैप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "विविध रूपों में व्याप्त होकर रहती हूँ।", "Kannada": "ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ನಾನು ಇರುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "विविधं व्याप्य तिष्ठामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. सू-धातु से लट आत्मनेपद उत्तमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "೧೦. ಸೂ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಆತ್ಮನೇಪದ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "10. सू-धातोः लटि आत्मनेपदे उत्तमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. ऊपर अर्थ में।", "Kannada": "೧೨. ಮೇಲಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "12. परस्तात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. तृतीया विभक्ति में।", "Kannada": "೧೩. ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "13. तृतीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "14. अदस्-शब्द का तृतीया एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "೧೪. ಅದಸ್ - ಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "14. अदस्‌-शब्दस्य तृतीयैकवचने वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धा कामायनी ऋषिका, अनुष्टुप्‌ छन्द, और देवता श्रद्धा है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದಾ ಕಾಮಾಯನೀ ಋಷಿಕಾ, ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಮತ್ತು ದೇವತಾ ಶ್ರದ್ದಾ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रद्धा कामायनी ऋषिः, अनुष्टुप्‌ छन्दः, देवता श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "गार्हपत्य आदि को कहा गया है।", "Kannada": "ಗಾರ್ಹಪತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गार्हपत्यादिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे ऊच स्थान पर।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रधानभूते स्थाने।"}}
{"translation": {"Hindi": "घी पुरोडाश आदि देकर के।", "Kannada": "ಘೀ ಪುರೋಡಾಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿ.", "Sanskrit": "चरुपुरोडाशादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "किये गए यज्ञो में।", "Kannada": "ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "कृतयज्ञेषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुरु लौकिक रूप है।", "Kannada": "ಕುರು ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "संकल्परूप से किया गया कार्य धन।", "Kannada": "ಸಂಕಲ್ಪರೂಪದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯ ಧನ.", "Sanskrit": "संकल्परूपया क्रयया।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रद्धावान मनुष्य धन को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ಶ್ರದ್ದಾವಂತ ಮನುಷ್ಯನ ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "धनम्‌। श्रद्धावान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रज्वलित करते है।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "संदीप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्नीसवां पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಪಾಠ ಮುಗಿದಿದೆ.", "Sanskrit": "॥ इति नवदशः पाठः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णुसूक्त और मित्रावरुणसूक्त- वेद ज्ञानराशि और शब्दराशि है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತ - ವೇದ ಜ್ಞಾನರಾಶಿ ಮತ್ತು ಶಬ್ದರಾಶಿ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "विष्णुसूक्तं मित्रावरुणसूरक्तं च॥ वेदो ज्ञानराशिः शब्दराशिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद: अपौरुषेय परम्परा से ही है।", "Kannada": "ವೇದವು ಅಪೌರುಷೇಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदः अपौरुषेय इति एव परम्परा।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणिमात्र के लिये इष्टप्राप्ति के लिये और अनिष्ट परिहार के लिये अलौकिक उपाय वेद ही बताते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಇಷ್ಟಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ ಉಪಾಯ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्राणिमात्रस्य इष्टप्राप्तेः अनिष्टपरिहारस्य च अलौकिकम्‌ उपायं वेदयति वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद के द्वारा बताये गये उपाय प्रत्यक्ष से अथवा अनुमान प्रमाण से नही जाने जा सकते है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಉಪಾಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಿಂದ ಅಥವಾ ಅನುಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वेदेन ज्ञाप्यमाना उपायाः प्रत्यक्षेण अनुमानेन वा प्रमाणेन अगम्याः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल वेद शब्दों के द्वारा ही उन उपायों को जान सकते है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ವೇದ ಶಬ್ದಗಳಿಂದಲೇ ಆ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "केवलम्‌ वेदशब्देभ्य एव ते उपाया ज्ञातुं शक्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर भी सृष्टि की रचना करने में वेद ज्ञान को आश्रित करके ही जगत्‌ का निर्माण किया।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನು ಕೂಡ ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವೇದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "ईश्वरोऽपि सृष्टिकरणे वेदज्ञानम्‌ आश्रित्य जगत्‌ सृजत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यह वैदिक ज्ञान भ्रान्तियों से और प्रमाद से रहित है।", "Kannada": "ಅದು ಈ ವೈದಿಕ ಜ್ಞಾನ ಭ್ರಾಂತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदिदं वैदिकं ज्ञानं निर्भ्रान्तम्‌ प्रमादरहितं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह वेद प्रयोग भेद से यज्ञ निर्वाहक होने से ऋक्‌ यजु साम से तीन भेद किये गए है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ವೇದ ಪ್ರಯೋಗ ಭೇದದಿಂದ ಯಜ್ಞ ನಿರ್ವಾಹಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಋಕ್ ಯಜು ಸಾಮಗಳಿಂದ ಮೂರು ಭೇದಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च वेदः प्रयोगभेदेन यज्ञनिर्वाहकत्वाद्‌ ऋक्‌ यजुः साम इति त्रेधा भिन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह ही त्रयी कहलाते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದನ್ನೇ ತ್ರಯೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स एव त्रयी इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिवेद को पुनः मन्त्र और ब्राह्मण इन दो भागो में विभक्त किया गया है वेद विद्वानों के द्वारा।", "Kannada": "ಪ್ರತಿವೇದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಈ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರುಗಳಿಂದ.", "Sanskrit": "प्रतिवेदम्‌ पुनः मन्त्रः ब्राह्मणम्‌ इति द्विविधो विभागो प्रकल्पितो वेदविद्भिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र ही संहिता यह भी प्रचार किया गया है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರವೇ ಸಂಹಿತಾ ಇದೇ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्र एव संहिता इत्यपि प्रचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्र तो यज्ञ आदि अनुष्ठान कारणभूत द्रव्यदेवता आदि का प्रकाशक है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರವು ಯಜ್ಞ ಆದಿಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಕಾರಣಭೂತ ದ್ರವ್ಯದೇವತಾ ಆದಿಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रस्तावत्‌ यज्ञाद्यनुष्ठानकारणभूदद्रव्यदेवतादिप्रकाशकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्राह्मण तो विधि अर्थवाद आदि प्रतिपादक करने से अनेक प्रकार के है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ವಿಧಿ ಅರ್ಥವಾದ ಆದಿಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मणस्तु विध्यर्थवादादिप्रतिपादकः अनेकविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तुति करने वाला ऋग्वेद है।", "Kannada": "ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स्तुत्यात्मक ऋग्वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस ऋग्वेद का मण्डलरूप से और अष्टकरूप से दो भागो में विभाजित किया है।", "Kannada": "ಆ ಋಗ್ವೇದದ ಮಂಡಲರೂಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಕ ರೂಪದಿಂದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य ऋग्वेदस्य मण्डलरूपेण अष्टकरूपेण च द्वेधा विभाजनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहा मण्डल रूप से विभाग होने पर यह सूक्त ऋग्वेद के प्रथम मण्डल में एक सौ चौवनवाँ (१.१५४) सूक्त है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ ರೂಪದಿಂದ ವಿಭಾಗವಾದಾಗ ಈ ಸೂಕ್ತವು ಋಗ್ವೇದದ ಪ್ರಥಮ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೂರ ಐವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ(೧.೧೪೫).", "Sanskrit": "तत्र मण्डलरूपेण विभागे सति सूक्तम्‌ इदम्‌ ऋग्वेदस्य प्रथमे मण्डले (१.१५४) चतुःपञ्चाशदधिकैकशततमं सूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मन्त्रात्मक ऋग्वेद का अंश है।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಾತ್ಮಕ ಋಗ್ವೇದದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रात्मकस्य ऋग्वेदस्य अयमंशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में विष्णुसूक्त और मित्रावरुणसूक्त को पाठ्य के रूप में लिया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರಾವರುಣ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಪಾಠ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे विष्णुसूक्तं मित्रावरुणसूक्तं च पाठ्यत्वेन विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व भाग में विष्णुसूक्त विद्यमान है, और उत्तरार्ध भाग में मित्रावरुणसूक्त लिया गया है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾರಾರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वार्ध विष्णुसूक्तं विद्यते, उत्तरार्थे च मित्रावरुणसूक्तम्‌ उपन्यस्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णुसूक्त में भी विष्णुदेवता की स्तुति की गई है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ವಿಷ್ಣುದೇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विष्णुसूक्ते अपि विष्णुदेवतायाः स्तुतिः विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विष्णु की महानता का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विष्णोः माहात्यं वर्णितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के ऋषि दीर्घतमा औचथ्य, छन्द विराट्‌ त्रिष्टुप, और देवता विष्णु है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿಯು ದೀರ್ಘತಮಾ ಔಚಥ್ಯ, ಛಂದ ವಿರಾಟ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್, ಮತ್ತು ದೇವತೆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य ऋषि: दीर्घतमा औचथ्यः, छन्दः विराट्‌ त्रिष्टुप्‌, देवता विष्णुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में विष्णु की शक्ति को प्रकट किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते विष्णोः वीर्यता प्रकटिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के निकट होने के लिये जो कोई भी प्रार्थना करता है तो वे प्रकट हो जाते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಯಾರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः निकटे यत्‌ यत्‌ प्रार्थितं तदपि प्रकटितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में विष्णुसूक्त में विद्यमान छः मन्त्रों का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಆರು ಮಂತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे विष्णुसूक्ते विद्यमानाः षट्‌ मन्त्राः प्रतिपादिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे :- सूक्त में स्थित मन्त्रों के संहिता पाठ को जान पाने में;  सूक्त में विद्यमान मन्त्रों के पदपाठ को समझ पाने में;  सूक्तस्थ मन्त्रों का अन्वय कर पाने में;  सूक्तस्थ मन्त्रों की व्याख्या कर पाने में;  सूक्त में विद्यमान मन्त्रों का सरलार्थ जान पाने में;  मन्त्र में स्थित व्याकरण पदों को समझ पाने में;  सूक्त का तात्पर्य और सूक्त के तत्त्व जान पाने में;", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ- ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಹಿತೆಯ ಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಪದಪಾಠವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಅನ್ವಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸರಳಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಕರಣ ಪದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತದ ತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - सूक्तस्थानां मन्त्राणां संहितापाठं ज्ञास्यति। सूक्ते विद्यमानानां मन्त्राणां पदपाठं ज्ञास्यति। सूक्तस्थानां मन्त्राणाम्‌ अन्वयं कर्तु समर्थो भवेत्‌। सूक्तस्थानां मन्त्राणां व्याख्यानं कर्तु समर्थो भवेत्‌। सूक्ते विद्यमानानां मन्त्राणां सरलार्थं ज्ञास्यति। मन्त्रे स्थितं व्याकरणं ज्ञातुं समर्थो भवेत्‌। सूक्ततात्पर्यं सूक्ततत्त्वं च अवगच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "20.1 मूलपाठ विष्णुसूक्त विष्णोर्नु क॑ वीर्याणि प्र वाचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि।", "Kannada": "೨೦.೧ ಮೂಲಪಾಠ ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತ ವಿಷ್ಣೋರ್ನು ಕಂ ವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರ ವಾಚಂ ಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಾನಿ ವಿಮಮೇ ರಜಾಂಸಿ ।", "Sanskrit": "20.1 मूलपाठं पठाम (विष्णुसूक्तम्‌)- विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विम॒मे रजांसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "३॥ यस्य॒ त्री पूर्णा मधुना पदा-न्यक्षीयमाणा स्व॒धया मर्द॑न्ति।", "Kannada": "೩. ಯಸ್ಯ ತ್ರೀ ಪೂರ್ಣಾ ಮಧುನಾ ಪದಾ-ನ್ಯಕ್ಷೀಯಮಾಣಾ ಸ್ವಧಯಾ ಮರ್ದಂತಿ.", "Sanskrit": "३।। यस्य त्री पूर्णा मधुना प॒दा- न्यक्षीयमाणा स्वधया मद॑न्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "य उ त्रिधातुं पृथिवीमुत द्या-मेकों दाधार भुव॑नानि विश्वा॥", "Kannada": "ಯ ಉ ತ್ರಿಧಾತುಂ ಪೃಥಿವೀಮುತ ದ್ಯಾ-ಮೇಕೋ ದಾಧಾರ ಭುವನಾನಿ ವಿಶ್ವಾ ।।", "Sanskrit": "य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्या- मेको दाधार भुव॑नानि विश्वा॥ ४।॥।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्राह तर्दुरुगायस्य वृष्ण॑ः परमं पदमव भाति भूरि॥", "Kannada": "ಅತ್ರಾಹ ತರ್ದುರುಗಾಯಸ್ಯ ವೃಷ್ಣಃ ಪರಮಂ ಪದಮವ ಭಾತಿ ಭೂರಿ ।।", "Sanskrit": "अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं प॒दमव॑ भाति भूरि॥ ६।।"}}
{"translation": {"Hindi": "20.1.1 मूलपाठ ( विष्णुसूक्त )  विष्णोर्नु क॑ वीर्याणि प्र वाचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि।", "Kannada": "೨೦.೧.೧ ಮೂಲಪಾಠ (ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತ) ವಿಷ್ಣೋರ್ನು ಕಂ ವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರ ವಾಚಂ ಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಾನಿ ವಿಮಮೇ ರಜಾಂಸಿ ।", "Sanskrit": "२०.१.१) मूलपाठम्‌ (विष्णुसूक्तम्‌)- विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विम॒मे रजांसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे मनुष्यों विष्णु के व्यापकशीलदेव के पराक्रम को हम बहुत शीघ्र ही कहते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಮನುಷ್ಯರೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವ್ಯಾಪಕಶೀಲದೇವನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನಾವು ಬಹಳ ಶೀಘ್ರವೇ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे नराः विष्णोः व्यापनशीलस्य देवस्य वीर्याणि वीरकर्माणि नु कम्‌ अतिशीघ्रं प्र वोचम्‌ प्रब्रवीमि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे किसकी रचना करता है तो कहते है की तीनो लोक अग्नि, वायु आदित्यरूप लोकों का विशेष रूप से निर्माण करता है।", "Kannada": "ಅವನು ಯಾರ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಆದಿತ್ಯ ರೂಪ ಲೋಕಗಳ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "कानि तानीति लोकत्रयाभिमानीति अग्निवाय्वादित्यरूपाणि रजांसि विममे विशेषेण निर्ममे।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर तीनो लोक भी पृथिवीवाची शब्द है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಕೂಡ ಪೃಥ್ವಿವಾಚಿ ಶಬ್ದಗಳೇ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र त्रयो लोका अपि पृथिवीशब्दवाच्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तीनो लोक का पृथिवीशब्दवाच्यत्व है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಪೃಥ್ವೀ ಶಬ್ದ ವಾಚ್ಯತ್ವವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ लोकत्रयस्य पृथिवीशब्दवाच्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो विष्णु प्रलय के अनन्तर एक साथ के स्थान को तीन प्रकार से विशेष कर कम्पाता हुआ रोकता है, यह अर्थ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಲಯದ ಅನಂತರ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किंच यः च विष्णुः उत्तरम्‌ उद्गततरमतिविस्तीर्णं सधस्तं सहस्थानं लोकत्रयाश्रयभुतमन्तरिक्षम्‌ अस्कभायत्‌ तेषामाधारत्वेन स्तम्भितवान्‌ निर्मितवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके द्वारा ही अन्तरिक्ष आश्रित तीनो लोक की रचना की।", "Kannada": "ಇದರಿಂದಲೇ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಅಶ್ರಯಿಸಿದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अनेन अन्तरिक्षाश्रितं लोकत्रयमपि सृष्टवानित्युक्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा जो विष्णु पृथिवीसंबन्धि पृथिवी के नीचे के सात लोकों को अनेक प्रकार से निर्मित किया है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಯಾವ ವಿಷ್ಣು ಪೃಥ್ವೀ ಸಂಬಂಧಿ ಪೃಥ್ವಿಯ ಕೆಳಗೆ ಏಳು ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यद्वा। यो विष्णुः पार्थिवानि पृथिवीसंबन्धीनि रजांसि पृथिव्या अधस्तनसप्तलोकान्‌ विममे विविधं निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रज्‌: शब्द लोकवाची, “लोका रजांस्युच्यन्ते' ये यास्क ने कहा।", "Kannada": "ರಜಃ ಶಬ್ದ ಲೋಕವಾಚಿ, \"ಲೋಕಾ ರಜಾಂಸ್ಯುಚ್ಯಂತೇ\" ಇದನ್ನು ಯಾಸ್ಕನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "रजःशब्दो लोकवाची, “लोका रजांस्युच्यन्ते' इति यास्केनोक्तत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिसने प्रलय के बाद एक साथ के स्थान को तीन प्रकार से विशेष कर कम्पाता हुआ पुण्यकृत मनुष्यों के साथ निवासयोग्य भू आदि सात लोकों की रचना की।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾರು ಪ್ರಲಯದ ನಂತರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಪುಣ್ಯಕೃತ ಮನುಷ್ಯರೊಟ್ಟಿಗೆ ನಿವಾಸ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭೂ ಆದಿ ಏಳು ಲೋಕಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "किञ्च यश्चोत्तरम्‌ उद्गततरम्‌ उत्तरभाविनं सधस्थं सहस्थानं पुण्यकृतां सहनिवासयोग्यं भूरादिलोकसप्तकम्‌ अस्कभायत्‌ स्कम्भितवान्‌ सृष्टवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्कम्भे: 'स्तम्भुस्तुम्भु' इससे विहित श्नः को ` छन्द्सि शायजपि इससे व्यत्यय के द्वारा शायजादेश हुआ।", "Kannada": "ಸ್ಕಂಭೇಃ 'ಸ್ತಂಭುಸ್ತಂಭು' ಇದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಶ್ನಃ ಇದನ್ನು \"ಛಂದಸಿ ಶಾಯಜಪಿ ಇದರಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಶಾಯಜಾದೇಶ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्कम्भेः 'स्तम्भुस्तुम्भु' इति विहितस्य श्नः छन्दसि शायजपि” इति व्यत्ययेन शायजादेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा पृथिवीनिमित्तलोको का निर्माण किया।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಪೃಥ್ವಿ ನಿಮಿತ್ತಲೋಕದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "अथवा पार्थिवानि पृथिवीनिमित्तकानि रजांसि लोकान्‌ विममे।"}}
{"translation": {"Hindi": "भू आदि तीन लोक यह अर्थ है।", "Kannada": "ಭೂ ಆದಿ ಮೂರು ಲೋಕ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भूरादिलोकत्रयमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूमि पर अर्जित किया गया कर्मभोग के लिए अन्य लोकों का कारण है।", "Kannada": "ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅರ್ಜಿತ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಕರ್ಮಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅನ್ಯ ಲೋಕಗಳ ಕಾರಣವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भूम्याम्‌ उपार्जितकर्मभोगार्थत्वात्‌ इतरलोकानां तत्कारणत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो सबसे उत्कृष्टतर सभी लोकों के ऊपर है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತರವಾಗಿದೆಯೋ ಅದೇ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಿದೆ.", "Sanskrit": "किंच यश्चोत्तरम्‌ उत्कृष्टतरं सर्वेषां लोकानामुपरिभूतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपुनरावृत्ति से उसकी उत्कृष्टत्व को कहते है।", "Kannada": "ಅಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಅದರ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अपुनरावृत्तेः तस्योत्कृष्टत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक साथ के स्थान को उपासकों का सत्यलोक का निर्माण किया अथवा स्थिर करता है।", "Kannada": "ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುವ ಸ್ಥಾನಗಳ ಉಪಾಸಕರ ಸತ್ಯಲೋಕದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सधस्थम्‌ उपासकानां सहस्थानं सत्यलोकमस्कभायत्‌ स्कम्भितवान्‌ ध्रुवं स्थापितवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या किया।", "Kannada": "ಏನು ಮಾಡಿದರು?", "Sanskrit": "किं कुर्वन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन प्रकार से विशेष कर कम्पाता हुआ रोकता है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "त्रेधा विचक्रमाणः त्रिप्रकारं स्वसृष्टान्‌ लोकान्विविधं क्रममाणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के तीन क्रम है “इद्‌ विष्णुर्विचक्रमे' (ऋ० स० १.२२.१७) इत्यादि श्रुतियों में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಕ್ರಮಗಳಿವೆ \"ಇದ್ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಚಕ್ರಮೇ\" (ಋ.ಸ. ೧.೨೨.೧೭) ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विष्णोस्त्रेधा क्रमणम्‌ “इदं विष्णुर्विचक्रमे' (ऋ० स० १.२२.१७) इत्यादिश्रुतिषु प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही विष्णु के पराक्रम को अच्छी प्रकार से कहू और उससे सुख को प्राप्त करू।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अत एव उरुगायः उरुभिः महद्भिः गीयमानः अतिप्रभूतं गीयमानो वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के जिसने कार्य किये उस प्रकार के विष्णु के पराक्रम को कहता हूँ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾರು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದರೋ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "य एवं कृतवान्‌ तादृशस्य विष्णोर्वीर्याणि प्रवोचम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कम्‌ यह पादपूरण अर्थ में निपात है।", "Kannada": "ಕಮ್ ಈ ಪಾದಪೂರಣ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಪಾತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कम्‌ इति पादपूर्णार्थो निपातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि नु कम्‌ ये भिन्न निपात है, फिर भी निघण्टू में हिकम्‌ नुकम्‌ सुकम्‌ आहिकम्‌ आकीम्‌ नकिः माकिः नकीम्‌ आकृतम्‌ इन नौ का एक पद के द्वारा गणना की।", "Kannada": "ಯದ್ಯಪಿ ನು ಕಮ್ ಯೇ ಭಿನ್ನ ನಿಪಾತವಾಗಿದೆ, ಆದ್ರು ನಿಘಂಟುವಿನಲ್ಲಿ ಹಿಕಮ್ ಸುಕಮ್ ಆಹಿಕಮ್ ಆಕೀಮ್ ನಕಿಃ ಮಾಕಿಃ ನಕೀಮ್ ಆಕೃತಮ್ ಈ ಒಂಭತ್ತರ ಒಂದೇ ಪದದಿಂದ ಗಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि नु कम्‌ इति भिन्नौ निपातौ तथापि निघण्टौ हिकम्‌ नुकम्‌ सुकम्‌ आहिकम्‌ आकीम्‌ नकिः माकिः नकीम्‌ आकृतम्‌ इति नवानाम्‌ एकपद्वेन गणना कृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "निपातो का समास नही होता है।", "Kannada": "ನಿಪಾತಗಳ ಸಮಾಸವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निपातयोः समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये पदपाठ में दो अलग निपात दिखाए गये।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ನಿಫ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अतः पदपाठे द्वौ पृथगेव प्रदर्शितौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः - शीघ्र ही मै विष्णु के शक्ति पूर्वक पराक्रमो का वर्णन करूँगा, जो महान गति सम्पन्न तीन पैरो के द्वारा जाकर के पार्थिव लोक आदि की रचना की।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅವನು ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಲೋಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- शीघ्रमेव अहं विष्णोः वीर्यपूर्णकार्याणां वर्णनं करिष्यामि, यः महान्‌ गतिसम्पन्नः पादत्रयं गत्वा पार्थिवानि अमायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो (पवित्रात्मा के लिये) विशाल मेलस्थान का निर्माण किया था।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವರನು (ಪವಿತ್ರಾತ್ಮನಿಗಾಗಿ) ದೊಡ್ಡ ಸಮಾವೇಶ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "किञ्च यः (पवित्रात्मनः कृते) प्रशस्तं मेलनस्थानं निर्माति स्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह भाव है की जैसे सूर्य अपने आकर्षण से सभी भूगोलो को धारण करता है वैसे ही सूर्य आदि लोकों का कारण और जीव को जगदीश्वर धारण करते है जो इन असंख्यलोकों का निर्माण किया, जिसमे ये प्रलय को प्राप्त होते है, वह ही सबको उपासना करने योग्य है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲ ಭೂಗೋಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತೆಯೇ, ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳು ಈ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಜಗದೀಶ್ವರನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अयं भावः यत्‌ यथा सूर्यः स्वाकर्षणेन सर्वान्‌ भूगोलान्‌ धरति तथा सूर्यादीन्‌ लोकान्‌ कारणं जीवांश्च जगदीश्वरो धत्ते य इमान्‌ असंख्यलोकान्‌ सद्यो निर्ममे यस्मिन्‌ इमे प्रलीयन्ते च स एव सर्वेः उपास्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्कभायत्‌ - स्कभि प्रतिबन्धे इस धातु से लङ-लकार प्रथमपुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಅಸ್ಕ ಭಯಾತ್- ಸ್ಕಬಿ ಪ್ರತಿಬಂಧೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಲಙ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्कभायत्‌ - स्कभि प्रतिबन्धे इति धातोः लङ्-लकारे प्रथमपुरुषे एकवचने रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रोकता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "स्तम्भिवान्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरम्‌ सधस्थम्‌ - सहशब्द से उत्तरपद हो तो वेद में सहशब्द के स्थान में सध इसका प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಂ ಸಧಸ್ಥಮ್- ಸಹ ಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ ಉತ್ತರಪದವಿದ್ದರೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಧ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरम्‌ सधस्थम्‌ - सहशब्दात्‌ उत्तरपदर्मस्ति चेत्‌ वेदे सहशब्दस्य सध इति प्रयोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरम्‌ इसका प्रलय के बाद यह अर्थ है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಮ್ ಎಂದರೆ ಪ್ರಳಯದ ನಂತರ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "उत्तरम्‌ इत्यस्य उपरि इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विचक्रमाणः - विपूर्वक क्रमु पादविक्षेपे इस धातु से कानच्-प्रत्यय के योग से विचक्रमाण यह शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ವಿಚಕ್ರಮಾಣಃ- ವಿ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವ ಕ್ರಮು ಪಾದ ವಿಕ್ಷೇಪೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಕಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗ ಆದಾಗ ವಿಚಕ್ರಮಾಣ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "विचक्रमाणः - विपूर्वकात्‌ क्रमु पादविक्षेपे इति धातोः कानच्‌-प्रत्यययोगेन विचक्रमाण इति शब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उरुगायः - ऊर्णु आच्छादने इस धातु से उण्-प्रत्यय के योग से उरुशब्द प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಉರುಗಾಯ- ಊರ್ಣು ಆಚ್ಛಾದನೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಉಣ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾದ ಊರು ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उरुगायः - ऊर्णु आच्छादने इति धातोः उण्‌-प्रत्यययोगेन उरुशब्दः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गा गतौ इस धातु से अण्-प्रत्यय के योग से गाय शब्द प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಗಾ ಗತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಅಣ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಗಾಯಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गा गतौ इति धातोः अण्‌-प्रत्यययोगेन गायशब्दः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु उरुगाय कहलाते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಉರುಗಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विष्णुः उरुगायः इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत स्थानों पर जिनकी गति हो यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಂದು ಇದರರ್ಥ.", "Sanskrit": "बहुगतिमान्‌ महागतिः इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहा से यह हुआ।", "Kannada": "ಇದು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ?", "Sanskrit": "कुतः एवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पादों में लोकों का अतिक्रमण किया इसलिये ऐसा कहते है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಕದ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "त्रिषु पादेषु त्रीन्‌ लोकान्‌ अतिक्रामति। अत एवमुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह महानुभावशक्ति से अपने पराक्रमो की ऊपर कहे गए सभी के द्वारा स्तुति करते है।", "Kannada": "ಆ ಮಹಾನುಭಾವ ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲರ ಮೂಲಕ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स महानुभावः वीर्येण स्वकीयेन वीरकर्मणा पूर्वोक्तरूपेण स्तवते स्तूयते सर्वैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शक्ति से स्तुति करते है यहाँ पर उदाहरण दिया गया है।", "Kannada": "ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಸ್ತುತಿಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "वीर्येण स्तूयमानत्वे दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरनों के लिए शेर के समान।", "Kannada": "ಮೃಗವು ಸಿಂಹದ ಹಾಗಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मृगो न सिंहादिरिव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अपने विरोधियों को हिरण के समान भयभीत करता है जैसे शेर से हिरण भयभीत होते है वैसे ही डरपोक मनुष्य कुटिलगामी अर्थात ऊचे नीचे नाना प्रकार विषम स्थलों में चलने और पर्वत कन्दराओं में स्थिर होने वाले हिरण के समान भंयकर समस्त लोक लोकान्तरो को प्रशासित करता है।", "Kannada": "ಸ್ವವಿರೋಧಿಗಳಿಗೆ ಸಿಂಹ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೆ ದುರ್ಗಮಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಅದು ಎಲ್ಲರಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा स्वविरोधिनो मृगयिता सिँहः भीमः भीतिजनकः कुचरः कुत्सितहिंसादिकर्ता दुर्गमप्रदेशगन्ता वा गिरिष्ठाः पर्वताद्युन्नतप्रदेशस्थायी सर्वैः स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अर्थ में निरुक्त में कहा गया - 'मृगो न भीम: कुचरो गिरिष्ठाः'।", "Kannada": "ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿರುಕ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ- \" ಮೃಗೋ ನ ಭೀಮ: ಕುಚರೋ ಗಿರಿಷ್ಠಾಃ.", "Sanskrit": "अस्मिन्नर्थे निरुक्तं- “मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः |"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण के समान भंयकर समस्त लोक लोकान्तरो को प्रशसित करता है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯನಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಜನರು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕ-ಲೋಕಾಂತರದ ಶಾಸನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मृग इव भीमः कुचरो गिरिष्ठाः। मृगो कर्मणो भीमो बिभ्यत्यस्माद्कीष्मोऽप्येतस्मादेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुचर इति कुटिलकर्म देवताभिधानकुटिल कर्म करते है।", "Kannada": "ಕುಚರರು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ದೇವತೆಗಳು ಅವರಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಟಿಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कुचर इति चरतिकर्म कुत्सितमथ चेद्वेवताभिधानं क्वायं न चरतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गिरिस्थायी  गिरि पर्वत होते है पर्ववान्‌ पर्वत को कहते है।", "Kannada": "ಗಿರಿಗಳಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಪರ್ವತಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गिरिष्ठा गिरिस्थायी गिरिः पर्वतः समुद्गीर्णो भवति पर्ववान्‌ पर्वतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार हम भी हिरणों को खोजने वाला शत्रुओ के समान वह भंयकर है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ನಾವು ಮೃಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ವೈರಿಗಳಂತೆ ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದೇವೆ.", "Sanskrit": "तद्द्वयमपि मृगोऽन्वेष्ठा शत्रूणां भीमो भयानकः सर्वेषां भीत्यपादानभूतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमेश्वर से भय ' भीषास्माद्वातः पवते' (तै० आ० ८.८.१) इत्यादि श्रुतियों में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಪರಮೇಶ್ವರನಿಂದ ಭಯ ಎಂಬುದು 'ಭೀಷಾಸ್ಮಾದ್ವಾತಃ ಪವತೇ' (ತೈ.ಆ 8.8.1) ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परमेश्वराद्भीतिः “भीषास्माद्वातः पवते' (तै० आ० ८.८.१) इत्यादिश्रुतिषु प्रसिद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कुचरःकुटिलगामी शत्रुवध आदिकुत्सितकर्म को कर्ता सभी भूमियों में अथवा तीनो लोक में संचार करता है अथवा पर्वत के समान ऊचे स्थान होते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕುಚರನು ಶತ್ರುವಧಾದಿಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವನು, ಮೂರೂ ಲೋಕಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವನು ಮತ್ತು ಪರ್ವರಗಳ ಹಾಗೆ ಉನ್ನತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವನು.", "Sanskrit": "किंच कुचरः शत्रुवधादिकुत्सितकर्मकर्ता कुषु सर्वासु भूमिषु लोक्त्रयेषु संचारी वा तथा गिरिष्ठाः गिरिवत्‌ उच्छ्रितलोकस्थायी।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा गिरि मन्त्रादिरूप में वाणी सभी वर्तमान है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಗಿರಿಯು ಮಂತ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा। गिरि मन्त्रादिरूपायां वाचि सर्वदा वर्तमानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार यह अपनी महिमा से स्तुति करते है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅವನು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ईदृशोऽयं स्वमहिम्ना स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिस विष्णु के जांघो से विस्तीर्णतीन संख्याओ में विक्रम पैर प्रक्षेप में विश्व के सभी भुवनउत्पन्न आश्रित होकर के निवास करते है वह विष्णु की स्तुति करता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭುವನದಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किंच यस्य विष्णोः उरुषु विस्तीर्णेषु त्रिसंख्याकेषु विक्रमणेषु पादप्रक्षेपेषु विश्वा सर्वाणि भुवनानि भूतजातानि आश्रित्य निवसन्ति स विष्णुः स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "टिप्पणी - इस मन्त्र में तीनो लोक का विस्तार किया उसके पराक्रमो का इस प्रकार यहाँ अनेक प्रकार के मत आचार्यो के है।", "Kannada": "ಟಿಪ್ಪಣಿ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಾಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಬಗೆಯ ನಂಬಿಕೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "टिप्पणी - अस्मिन्‌ मन्त्रे उरुषु त्रिषु विक्रमणेषु इति अत्र बहुविधानि मतानि आचार्याणां सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विक्रमशब्द का पादचलाना अर्थ है।", "Kannada": "ವಿಕ್ರಮಣ ಎಂದರೆ ಪಾದಗಳ ಚಲನೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "विक्रमणशब्दस्य पादप्रक्षेपः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उरुशब्द का विस्तार अर्थ है।", "Kannada": "ಊರು ಎಂದರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "उरुशब्दस्य विस्तीर्णम् इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विस्तृत तीनो लोक में पादप्रक्षेप करके सभी लोकों को आश्रित करके रहता है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विस्तीर्णषु त्रिषु पादप्रक्षेपेषु सर्वाणि भुवन्ति अधिक्षियन्ति आश्रित्य तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व इस सर्वनाम का विश्वानि यह रूप है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವ ಎಂಬ ಸರ್ವನಾಮ ಶಬ್ದದ ರೂಪ ವಿಶ್ವಾಣಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "विश्व इति सर्वनाम्नः विश्वानि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में तो विश्वा यह रूप है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾ ಎಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदे तु विश्वा इति स्थितिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के तीन पाद जितने ही सभी लोक है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः त्रिषु पादप्रक्षेपेषु सर्वाणि भुवनानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ विष्णु ने तीन पैर के द्वारा सभी भुवन अर्थात्‌ रचित जगत्‌ को सम्पूर्ण रूप से अतिक्रमण करते है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ, ವಿಷ್ಣುವು ಮೂರು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಭುವನಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ರಚಿತವಾದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ विष्णुः त्रीभिः पादप्रक्षेपैः सर्वाणि भुवनानि अर्थात्‌ सृष्टं जगत्‌ समग्रम्‌ अतिक्रामति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भुवन क्या है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭುವನ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "कानि अत्र भुवनानि ?"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे पादप्रक्षेप क्या है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಪಾದಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "के ते पादप्रक्षेपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह विष्णु क्या है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "कोऽयमत्र विष्णु।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका क्या स्वरूप है।", "Kannada": "ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "किं तस्य स्वरूपम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वमन्त्र में जो कहा गया की विष्णु ने ऊपर के लोक और अधोलोक की रचना की।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ವಿಷ್ಣುವು ಮೇಲಿನ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "पूर्वमन्त्रे उक्तं यद्‌ विष्णुः उपरि लोकान्‌ अधोलोकान्‌ च सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाक पूर्णि ने किसी की व्याख्या करते हुए कहा -विष्णु ने तीन पैर के द्वारा तीनो भवनों को पार कर लिया तीन भाव के द्वारा पृथिवी अन्तरिक्ष और दिव में।", "Kannada": "ಶಾಕಪರ್ಣಿ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಕಾರನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ವಿಷ್ಣುವು ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭೂಮಿ, ಅಂತರಿಕ್ಷದ ಹಾಗೂ ದಿವದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "शाकपूर्णिः  नाम कश्चित्‌ व्याख्याता आह - विष्णुस्त्रिधा निधत्ते पदं त्रेधाभावाय पृथिव्याम्‌ अन्तरिक्षे दिवि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और्णनाभ इति आचार्य का मत है की विष्णु यहाँ पर सूर्य है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವು ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಔರ್ಣನಾಭ ಎಂಬ ಆಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ", "Sanskrit": "और्णनाभः इति आचार्यस्य मतं यद्‌ विष्णुरत्र सूर्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व में ऊगता हुआ प्रथमपाद को धारण करते है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಾಹ್ಣದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पूर्वाह्ण समारोहणे प्रथमपादं निधत्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मध्याह्न में आकाश पर चढ़कर द्वितीय पाद को रखता है।", "Kannada": "ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मध्याह्न आकाशम्‌ आरोढुं द्वितीयं पादं निक्षिपति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सांयकाल में घर जाने के लिये तीसरा पद को रखता है।", "Kannada": "ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುಲು ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अपराह्णे गृहं प्रति गमनाय च तृतीयम्‌ पादं प्रसारयति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी इस प्रकार व्याख्या भी सम्भव है - जो सृष्टिकर्ता है वह विष्णु है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು- ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನು ವಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "तस्य इत्थमपि व्याख्या सम्भवति - यः सृष्टिकर्ता स एव विष्णुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही तीन पाद में सृष्टि को अतिक्रमण करके रहता है।", "Kannada": "ಅವನು ಮೂರು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव त्रिषु पादप्रक्षेपेषु सृष्टिम्‌ अतिक्रामति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ सृष्टिकाल में एक पाद को रखा।", "Kannada": "ಅಂದರೆ, ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ सृष्टिकाले एकः पादप्रक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थितिकाल में द्वितीय पाद रखा।", "Kannada": "ಸ್ಥಿತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्थितिकाले द्वितीयः पादप्रक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रलयकाल में तीसरा पाद रखा।", "Kannada": "ಜಲಪ್ರಳಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಇಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रलयकाले तृतीयः पादप्रक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वह सृष्टि को अतिक्रमण करता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ सृष्टिम्‌ स अतिक्रामति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि एक ही ईश्वर सृष्टिकाल में ब्रह्मा, पालनकाल में विष्णु, संहार में प्रवृत्त महेश्वर इन तीन नामो से जाने जाते है।", "Kannada": "ಒಬ್ಬನೇ ಈಶ್ವರ ಸೃಷ್ಟಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಸ್ಥಿತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಸಂಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि एक एव ईश्वरः सृष्टिकाले ब्रह्मा, पालनरतो विष्णुः, संहारे प्रवृत्तः महेश्वरः इति त्रिभिर्नामभिर्गीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वेद से उत्तरसाहित्य में भी विष्णु को ही सृष्टिस्थितिसंहार कर्ता अधिकाश रूप से कहा गया है।", "Kannada": "ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೇದೋತ್ತರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ-ಸ್ಥಿತಿ- ಸಂಹಾರಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथापि वेदोत्तरसाहित्येऽपि विष्णुरेव सृष्टिस्थितिसंहृतिकर्ता इति बाहुल्येन उक्तं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - विष्णु जिसके तीनो पाद में समस्तप्राणी निवास करता है, जो पराक्रम युक्तकार्य के लिये स्तुति की।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ-ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- विष्णुः यस्य त्रिषु पादेषु समस्तप्राणी निवसति, यः वीर्ययुक्तकार्याय स्तुत्यः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पर्वत में निवास करने वाले और स्वेच्छा से विचरण करने वाले भयङ्कर पशु रहते है।", "Kannada": "ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಭಯಂಕರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "यथा पर्वते निवसन्तः किञ्च स्वेच्छया विचरन्तः भयङ्कराः पशवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह भाव है की यहाँ पर उपमालङ्कार है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾಲಂಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अस्य अयं भावः यत्‌ अत्रोपमालङ्कारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोई भी पदार्थ ईश्वरसृष्टिनियमक्रम का उल्लङ्घन कर सकता है, जो धार्मिकका मित्र के समान आनन्द देने वाला दुष्टो का शेर के समान भयप्रदान करने वाले न्याय आदिगुण को धारण करने वाले परमात्मा है, वह ही सभी का अधिष्ठाता न्यायाधीश है ऐसा जानना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವು ದೇವರ ಸೃಷ್ಟಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಬಹುದು, ಅವನು ನೀತಿವಂತನ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುವ ದುಷ್ಟರಿಗೆ ಸಿಂಹದಂತೆ ಹೆದರಿಸುವ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವರಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "नहि कश्चिदपि पदार्थ ईश्वरसृष्टिनियमक्रममुल्लङ्कितुं शक्नोति यो धार्मिकाणां मित्रइवाह्णादप्रदो दुष्टानां सिंहइव भयप्रदो न्यायादिगुणधर्त्ता परमात्माऽस्ति स एव सर्वोषामधिष्ठाता न्यायाधीशोऽस्तीति वेदितव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तवते - स्तु प्रशंसायाम्‌ इस धातु से कर्म में यह आत्मनेपद का।", "Kannada": "ಸ್ತವತೇ - ಸ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾಯಾಮ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಕರ್ಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನೇಪದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तवते - स्तु प्रशंसायाम्‌ इति धातोः कर्मणि आत्मनेपदम्‌ इदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमपुरुष एकवचन का है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಏಕವಚನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमपुरुषस्य एकवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृगः - मृज्‌ गतौ इस धातु से कप्रत्यय करने पर मृगशब्द से निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಮೃಗ - ಮೃಜ್ ಗತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಮೃಗಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मृगः - मृज्‌ गतौ इति धातोः कप्रत्यये मृगशब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भीमः - भी भये इस धातु से मक्‌ प्रत्यय करने पर कहा गया है।", "Kannada": "ಭೀಮ - ಭೀ ಭಯೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಮಕ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಭೀಮಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भीमः - भी भये इति धातोः मक्‌ प्रत्ययः प्रयुक्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिक्षियन्ति - अधिपूर्वक क्षि निवासे इस धातु से लट प्रथमपुरुष बहुवचन में यह रूप है।", "Kannada": "ಅಧಿಕ್ಷಿಯಂತಿ - ಅಧಿ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕವಾದ ಕ್ಷಿ ನಿವಾಸೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಲಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अधिक्षियन्ति - अधिपूर्वकात्‌ क्षि निवासे इति धातोः लटि प्रथमपुरुषे बहुवचने इदं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आश्रितकरके निवास करता है यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಅವಲಂಬಿಸಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "आश्रित्य निवसन्ति इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गिरिष्ठाः - गिरिशब्द से स्था गतिनिवृत्तौ इस धातु से क्विपप्रत्यय करने पर गिरिष्ठाः यह रूप हुआ।", "Kannada": "ಗಿರಿಷ್ಠಾಃ - ಗಿರಿಶಬ್ದದ ಮುಂದೆ ಸ್ಥಾ ಗತಿನಿವೃತ್ತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಗಿರಿಷ್ಠಾ ಎಂಬ ರೂಪದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गिरिष्ठाः - गिरिशब्दात्‌ स्था गतिनिवृत्तौ इति धातोः क्विपि प्रत्यये गिरिष्ठाः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहा गिरि इस पद में भी गि'यह वाणी है।", "Kannada": "ಈ ಪದದಲ್ಲೂ ‘ಗಿರ್’ ಎಂಬುದು ವಾಣಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र गिरि इति पदेऽपि गिर्‌ इति वाणी।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका सप्तमी में गिरि है।", "Kannada": "ಅದರ ಏಳನೇ ಗಿರಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य सप्तमी गिरि।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थिर रहने पर वह गिरिष्ठाः कहलाती है।", "Kannada": "ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಗಿರಿಷ್ಠಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्याम्‌ तिष्ठति स गिरिष्ठाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ वाणी का वह स्वामी है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅದು ವಾಣಿಯ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ वाण्याम्‌ तिष्ठति सः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब पर्वत में स्थिर रहता है वह यह अर्थ आता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा तु पर्वते तिष्ठति सः इति अर्थः आयाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पर्वतजैसे उच्छ्रित तथा उन्नतलोकवासी यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪರ್ವತದಂತೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ पर्वतः यथा उच्छ्रितः तथा उन्नतलोकवासी इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म में संप्रदान होने से चतुर्थी।", "Kannada": "ಕರ್ಮಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಸಂಪ್ರದಾನಸಂಜ್ಞೆ ಆಗುವುದರಿಂದ ಚತುರ್ಥೀವಿಭಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मणः संप्रदानत्वात्‌ चतुर्थी।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार की।", "Kannada": "ಯಾವ ರೀತಿಯ?", "Sanskrit": "कीदृशाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्वत के समान वाणी उन्नतप्रदेश हो अथवा अनेक रूपों में उसकी स्तुति करते हुए उसकी कामना करते है।", "Kannada": "ಪರ್ವತಗಳಂತಹ ಮಾತುಗಳು ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಗಳಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "गिरिक्षिते वाचि गिरिवदुन्नतप्रदेशे वा तिष्ठते उरुगायाय बहुभिर्गीयमानाय वृष्णे वर्षित्रे कामानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के महानुभाव को हम शीघ्र प्राप्त हो।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಮಹಾನುಭಾವರನ್ನು ನಾವು ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "एवं महानुभावं शूषं प्राप्नोतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन इसमें विशेष है यह कहलाता है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಿಶೇಷ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कोऽस्य विशेष इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यह विष्णुप्रसिद्ध दिखाई देने वाले अतिविस्तृतलोको में निवास करता हुआ एकही अद्वितीय होता हुआ तीन पैर के द्वारा विशेष रूप से इन लोक का निर्माण किया।", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಷ್ಣುವು ಸರ್ವಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವನೋ, ಅದ್ವಿತೀಯನೋ ಅಂತಹ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಲೋಕದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यः विष्णुः इदं प्रसिद्धं दृश्यमानं दीर्घम्‌ अतिविस्तृतं प्रयतं सधस्थं सहस्थानं लोकत्रयम्‌ एकः इत्‌ एक एवाद्वितीयः सन्‌ त्रिभिः पदेभिः पादैः विममे विशेषेण निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - (मेरी) शक्तिशाली प्रार्थना, विस्तृत लोक में वास करने वाले, विशाल पैरो से युक्त, इच्छा को पूर्ण करने वाला, विष्णु के प्रति (जाये) जो आत्मा को साधना के लिये प्रशस्तमेलस्थान को तीन पैरो से उस परमात्मा ने धारण किया।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ-(ನನ್ನ) ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ವಿಶಾಲವಾದ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ, ವಿಶಾಲವಾದ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ, ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವದ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- (मम) शक्तिशाली प्रार्थना, प्रशस्तलोके वासकारिणं, प्रशस्तपादयुक्तम्‌, इच्छापूर्तिकारकं, विष्णुं प्रति (गच्छेत्‌) यः आत्मनः साधनायाः प्रशस्तमेलनस्थानं त्रिभिः पादैः अमायत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका ही यह भाव भी अनन्तबल से युक्त जगदीश्वर के अन्तर से इस विचित्रजगत का स्रष्टा धारण करने वाला और पालन करने वाले उस परमात्मा की उपासना करनी चाहिए उसको छोड़कर अन्य किसी की उपासना नही करनी चाहिए।", "Kannada": "ಅದೇ ಭಾವನೆಯು ಅನಂತಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಗದೀಶ್ವರನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಬಾರದು.", "Sanskrit": "अस्य एवं भावः न खलु कश्चिद्‌ अपि अनन्तबलयुक्तं जगदीश्वरमन्तरेण इदं विचित्रं जगत्‌ स्रष्टुं धर्त्तु प्रलाययितुं च शक्नोति तस्मादेतं विहाय अन्यस्य उपासनं केनचिदपि नैव कार्य्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शूषम्‌ - शूषधातु से घञ करने पर शूष यह रूप बना।", "Kannada": "ಶೂಷಮ್ - ಶೂಷ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಘಞ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ರೂಪ ಆಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "शूषम्‌ - शूषधातोः घञि शूष इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका द्वितीयान्त रूप शूषम्‌ है।", "Kannada": "ಆ ಶಬ್ದದ ದ್ವಿತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य द्वितीयान्तम्‌ रूपम्‌ शूषम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गिरिक्षिते - क्षि निवासे इस धातु से क्विप्‌ प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಗಿರಿಕ್ಷತೇ - ಕ್ಷಿ ನಿವಾಸೇ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गिरिक्षिते - क्षि निवासे इति धातोः क्विप्‌ प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गिरि+क्षिते रूप बनता है।", "Kannada": "ಗಿರಿ + ಕ್ಷಿತೇ", "Sanskrit": "गिरि+क्षिते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो विष्णु मधुर आदि गुणों से युक्त दिव्य अमृत के द्वारा पूर्णतीन पैर पादप्रक्षेप विनाश रहित अपने अन्न से अपने आश्रित लोगो को प्रसन्न करने वाला।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ-ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಧುರ ಇತ್ಯಾದಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಿವ್ಯ ಅಮೃತದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಪಾದಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿ ಆಹಾರದಿಂದ ತನ್ನ ಅವಲಂಬಿತರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- यस्य विष्णोः मधुना मधुरेण दिव्येनामृतेन पूर्णा पूर्णानि त्रीणि पदानि पादप्रक्षेपणानि अक्षीयमाणा अक्षीयमाणानि स्वधया अन्नेन मदन्ति मादयन्ति तदाश्रितजनान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो एक ही अद्वैत परमात्मा पृथिवी प्रख्यात भूमिद्यौ प्रकाशित अन्तरिक्षऔर विश्वके चौदह भुवनऔर लोकों का कर्ता है।", "Kannada": "ಒಬ್ಬನೇ ಅದ್ವೈತನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನು ಆಕಾಶ ಪೃಥಿವೀ ದಿವ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "य उ य एव पृथिवीं प्रख्यातां भूमिं द्याम्‌ उत द्योतनात्मकमन्तरिक्षं च विश्वा भुवनानि चतुर्दश लोकांश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा पृथिवीशब्द से नीचे के अतलवितल आदि सात भुवन को कहा गया है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा। पृथिवीशब्देन अधोवर्तीनि अतलवितलादिसप्तभुवनान्युपात्तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्युशब्द से उसके अंतर्गत सात भुव आदिभुवन है।", "Kannada": "ದ್ಯುಶಬ್ದದಿಂದ ತತ್ಪರ್ಯಾಯದ ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "द्युशब्देन तदवान्तररूपाणि भुवादिसप्तभुवनानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार चौदह लोकों को विश्व भुवनसभी उसके अन्तर्गत आते है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳು ಕೂಡ ಅವನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "एवं चतुर्दश लोकान्‌ विश्वा भुवनानि सर्वाण्यपि तत्रत्यानि भूतजातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमे सत्व रजस और तं ये तीन हो।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಸತ್ವ ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "त्रिधातु।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन धातुओ का समाहार त्रिधातु कहलाता है।", "Kannada": "ಮೂರು ಧಾತುಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ತ್ರಿಧಾತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "त्रयाणां धातूनां समाहारस्त्रिधातु।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथिवी जल अग्नि तीन रूपों जैसा विशिष्टहोता है और उसको धारण करने वाला धृतवान्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಭೂಮಿ ನೀರು ಅಗ್ನಿ ಮೂರೂ ಕೂಡ ಹೇಗೇ ಕೂಡಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "पृथिव्यप्तेजोरूपधातुत्रयविशिष्टं यथा भवति तथा दाधार धृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुजादि होने से अभ्यास को दीर्घत्व हुआ।", "Kannada": "ತುಜಾದಿ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ದೀರ್ಘವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तुजादित्वात्‌ अभ्यासस्य दीर्घत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पन्न किया अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्पादितवानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्दोगारण्यक में कहा गया है - “ तत्तेजोऽसृजत तदन्नमसृजत ता आप ऐक्षन्त' इति भूतत्रयसृष्टिमुक्त्वा ` हन्ताहमिमास्तिस्रो देवतास्तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकां करवाणि' (छा० उ० ६.३.२-३) इत्यादि के द्वारा तीन कारणों से सृष्टि को उत्पन्न किया।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯಾರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದೆ - \"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ ತದನ್ನಮಸೃಜತ ತಾ ಆಪ ಐಕ್ಷಂತ\" ಎಂದು ಭುವನತ್ರಯದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ \"ಹಂತಾಮಿಮಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ದೇವತಾಸ್ತಾಸಾಂ ತ್ರಿವೃತಂ ತ್ರಿವೃತಮೇಕೈಕಾಂ ಕರವಾಣಿ\"(ಛಾ.ಉ ೬.೩,೨-೩) ಎಂದು ಇಂತಹ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೂರು ಕರಣಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಉಪಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "छन्दोगारण्यके- “तत्तेजोऽसृजत तदन्नमसृजत ता आप ऐक्षन्त” इति भूतत्रयसृष्टिमुक्त्वा `हन्ताहमिमास्तिस्रो देवतास्तासां त्रिवृतं त्रिवृतमेकैकां करवाणि” (छा० उ० ६.३.२-३) इत्यादिना त्रिवृत्करणसृष्टिरुपपादिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन धातु से तीन काल से अथवा तीन गुण से धारण किया हुआ हेै।", "Kannada": "ಮೂರು ಧಾತುಗಳಿಂದ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिधातु कालत्रयं गुणत्रयं वा दाधारेत्यन्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिसका कभी विनाश नही होता है, जिसके मधुर से पूर्ण तीन पैर (मनुष्यों के लिये) अपनी शक्ति से आनन्द देता है, जो एक होता हुआ भी तीनधातुओ को, पृथिवी को, आकाश को तथा सम्पूर्ण लोक को धारण करता है (उस विष्णु के प्रति मेंरी शक्तिशाली स्तुति जाये)।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ- ಯಾರಿಂದ ಮಧುರಗುಣಗಳಾದ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಜನರ ರಕ್ಷಣೆ ಆಗುತ್ತದೋ, ಯಾರಿಂದ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವವು ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ ಅಂತಹ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अक्षीयमाणम्‌, यस्य मधुपूर्णं पादत्रयं (मनुष्येभ्यः) स्वशक्त्या आनन्दयति, यः एकाकी एव त्रीन्‌ धातून्‌, पृथिवीम्‌, आकाशं तथा सम्पूर्ण लोकं धारयति (तं विष्णुं प्रति मम शक्तिशाली स्तुतिः गच्छेत्‌)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका यह भावजो अनादिकारण से सूर्य आदिप्रकाश के समान शीघ्र उत्पन्न करने वाला सभी के द्वारा भोग्य पदार्थो के साथ जोड़ता है आनंद प्रदान करता है, उसके गुणकर्म उपासना से ही आनन्दकी प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಆದಿ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य अयं भावः योऽनादिकारणात्‌ सूर्यादिप्रकाशवत्‌ क्षितीरुत्पाद्य सर्वेर्भोग्यैः पदार्थैः सह संयोज्याऽऽनन्दयति तद्गुणकर्मोपासनेनानन्दो हि सर्वर्वर्द्धनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिस प्रिय विष्णु का प्रियभूत होकर के सभी के सेवन करने योग्य प्रसिद्ध मार्ग को बनता है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಯಾವುದು ಪ್ರಿಯಭೂತ ಆಗುತ್ತದೋ ಅದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವೆನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अस्य महतो विष्णोः प्रियं प्रियभूतं तत्‌ सर्वैः सेव्यत्वेन प्रसिद्धं पाथः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका यह अन्तरिक्षनाम है, 'पाथोऽन्तरिक्षं पथा व्याख्यातम्‌' (निरु० ६.७) इति यास्क के द्वारा कहा गया है।", "Kannada": "ಇದು ಅಂತರಿಕ್ಷವಾಗಿದೆ, \"ಪಾಥೋಽಂತರಿಕ್ಷಂ ಪಥಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಮ್\" (ನಿರು 6.7) ಎಂದು ಯಾಸ್ಕನಿಂದ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्तरिक्षनामैतत्‌, “पाथोऽन्तरिक्षं पथा व्याख्यातम्‌ (निरु० ६.७) इति यास्केनोक्तत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविनश्वर ब्रह्मलोक को कहते है।", "Kannada": "ಅವಿನಶ್ವರನನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविनश्वरं ब्रह्मलोकमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस में व्याप्त होता है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अश्याम्‌ व्याप्नुयाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको ही विशेष  रूप से कहते है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ವಿಶೇಷರೂಪವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदेव विशेष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस स्थान पर दिव्य लोगो की कामना करने वाले देव के प्रकाशशील स्वभाव को विष्णु आत्मा को चाहने वाले यज्ञदान आदि के द्वारा प्राप्त करने की इच्छा वाले मनुष्य प्रसन्नता का अनुभव करते है।", "Kannada": "ದೈವಿಕ ಜನರನ್ನು ಬಯಸುವ ದೇವರ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುವ ಮಾನವರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಯಜ್ಞಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्र स्थाने देवयवः देवं द्योतनस्वभावं विष्णुमात्मन इच्छन्तो यज्ञदानादिभिः प्राप्तुमिच्छन्तः नरः मदन्ति तृप्तिमनुभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सब और से उसको प्राप्त हो यह उसका अन्वय है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदश्यामित्यन्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी उसको विशेष रूप से कहा गया है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಇದನ್ನು ವಿಶೇಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनरपि तदेव विशेष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनन्त पराक्रम युक्त अत्यधिकसभी जगत का कारण वह व्यापक शक्तिशाली विष्णु ही है, वह केवलसुखात्मक स्थान पर मधुर की अनुभूति करता है।", "Kannada": "ಅನಂತ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅವನು ವಿಶಾಲವಾದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಸುಖಕರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಧುರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "उरुक्रमस्य अत्यधिकं सर्वं जगदाक्रममाणस्य तत्तदात्मना अत एव विष्णोः व्यापकस्य परमेश्वरस्य परमे उत्कृष्टे निरतिशये केवलसुखात्मके पदे स्थाने मध्वः मधुरस्य उत्सः निष्पन्दो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको प्राप्त होऊ।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदश्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहा पर भूख प्यास जन्म मरण आदि की दुबारा आवृत्ति नही हो केवल संकल्पमात्र से ही अमृत आदिभोग प्राप्त हो उस प्रकार इसका अर्थ है।", "Kannada": "ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಜನನ, ಸಾವು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ, ಕೇವಲ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "यत्र क्षुत्तृष्णाजरामरणपुनरावृत्त्यादिभयं नास्ति संकल्पमात्रेण अमृतकुल्यादिभोगाः प्राप्यन्ते तादृशमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अधिक नही है ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततोऽधिकं नास्तीत्याह।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वह ही सभी का भाई है सभी के लिये भाई के समान हितकारी अथवा उसके पदको प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಹೋದರನಂತೆಯೇ ಹಿತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्थमुक्तप्रकारेण स हि बन्धुः स खलु सर्वेषां सुकृतिनां बन्धुभूतो हितकरः वा तस्य पदं प्राप्तवतां न पुनरावृत्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न च पुनरावर्तते ' इति श्रुति से उसको मित्र के समान माना गया है।", "Kannada": "\"ನ ಚ ಪುನರಾವರ್ತತೇ\" ಎಂಬ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'न च पुनरावर्तते” इति श्रुतेस्तस्य बन्धुत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिशब्द सभी श्रुतिस्मृतिपुराण आदि में प्रसिद्धद्योतन अर्थ में है।", "Kannada": "ಹಿ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हिशब्दः सर्वश्रुतिस्मृतिपुराणादिप्रसिद्धिद्योतनार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - विष्णु के उस लोक को प्राप्त करना चाहता हूँ जहा देवताओ की इच्छा से मनुष्य आनन्द करते है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ-ಮಾನವರು ದೇವರುಗಳ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡತ್ತಾರೋ ಅಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- विष्णोः तं लोकं प्राप्तुम्‌ इच्छामि यत्र देवतानाम्‌ इच्छया मनुष्याः आनन्दं कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महान गतिशील विष्णु का एकमधुसरोवर है।", "Kannada": "ಮಹಾಂತನಾದ ಗತಿಶೀಲನ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ಮಧು ಸರೋವರವಿದೆ.", "Sanskrit": "महतः गतिशीलस्य विष्णोः एकः मधुसरोवरः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार निश्चय से ही वह सभी के मित्र के समान ही है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಮಿತ್ರರೂ ಸಮಾನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं निश्चयमेव स सर्वेषां मित्रमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इसका भावहे यहाँ उपमावाचक और लुप्तोपमालङ्कार।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾಲಂಕಾರವಿದೆ ಮತ್ತು ಲುಪ್ತೋಪಮಾಲಂಕಾರವಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अस्य अयं भावः अत्र उपमावाचकलुप्तोपमालङ्कारौै।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो परमेश्वर से वेदद्वारा दी हुई आज्ञा के अनुसार जाता है, वे मोक्षसुख को प्राप्त होते है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಕೊಟ್ಟ ಆದೇಶದಂತೆ ನಡೆಯುವವರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ये परमेश्वरेण वेदद्वारा दत्ताम्‌ आज्ञाम्‌ अनुगच्छन्ति ते मोक्षसुखमश्नुवते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे मनुष्य भाई से सहायता को प्राप्त करते है उसी प्रकार प्यासे मधुरजल कुए को प्राप्त करके तृप्त होते है, तथा परमेश्वर को प्राप्त करके पूर्ण आनन्द को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯರು ಸಹೋದರನಿಂದ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆಯೇ, ಬಾಯಾರಿಕೆ ಉಳ್ಳವರು ಸಿಹಿ ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೆ ದೇವರನ್ನು ಪಡೆಯುವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा जना बन्धुं प्राप्य सहायं लभन्ते तृषिता वा मधुरजलं कूपं प्राप्य तृप्यन्ति तथा परमेश्वरं प्राप्य पूर्णाऽनन्दा जायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवयवः - देव+यु क्विप्‌  इत्था - इत्थम्‌ इस अर्थ में आत्व ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयास॑:।", "Kannada": "ದೇವಯವಃ - ದೇವ + ಯು ಕ್ವಿಪ್ ಇತ್ತ್ಥಾ - ಇತ್ಥಂ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ \"ಆತ್ವಂ ತಾ ವಾಂ ವಾಸ್ತೂನ್ಯಶ್ಮಸಿ ಗಮಧ್ಯೇ ಯತ್ರ ಗಾವೋ ಭೂರಿಶೃಂಗಾ ಅಯಾಸಃ |", "Sanskrit": "देवयवः - देव+यु क्विप्‌ इत्था - इत्थम्‌ इत्यर्थे आत्वम्‌ ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयास:।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे शास्त्रवेता विद्वानों अथवा यजमान तुम्हारे लिये प्राप्त करने योग्य प्रसिद्ध वस्तुओ को सुखनिवास के योग्य स्थानजाने को हम लोग चाहते है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆಃ ಓ ಪತ್ನೀಯಜಮಾನರೇ ನಿಮಗಾಗಿ ಸುಖನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳು ನಿಮಗೆ ಸಿಗಲೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे पत्नीयजमानौ वां युष्मदर्थं ता तानि गन्तव्यत्वेन प्रसिद्धानि वास्तूनि सुखनिवासयोग्यानि स्थानानि गमध्यै युवयोः गमनाय उश्मसि कामयामहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिये विष्णु से प्रार्थना करते है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "तदर्थे विष्णुं प्रार्थयाम इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन किनको यहाँ पर कहते हो।", "Kannada": "ನೀವು ಅವುಗಳನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "तानीत्युक्तं कानीत्याह।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहा वस्तुओ में बहुत उत्तम सींगो के समान किरने के द्वारा उन वस्तुओ को हम जान सकते है अथवा वे किरणों द्वारा अत्यधिक विस्तृत होती है।", "Kannada": "ಆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ರಶ್ಮಿಗಳಿಂದ ನಾವು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಗಳು ಅತಿವಿಸ್ತಾಅಗೊಂಡಿವೆ.", "Sanskrit": "यत्र येषु वास्तुषु गावः रश्मयः भूरिशृङ्गाः अत्यन्तोन्नत्युपेता बहुभिराश्रयणीया वा अयासः अयना गन्तारोऽतिविस्तृताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन गए हुए को प्राप्त हो।", "Kannada": "ಗಂತಾರರು ಪಡೆಯಲಿ.", "Sanskrit": "अयासो गन्तारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अत्यन्तप्रकाश से युक्त यह अर्थ है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतादृशाः। अत्यन्तप्रकाशयुक्ता इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कहा गया है की वस्तु के आधारभूत द्युलोक में अनन्त विस्तृत सूर्य की किरने सुख कौ वर्षा करने वाले सभी पुराण आदि में समझने योग्य प्रसिद्ध परमात्मा के विशेष स्थान को अत्यन्त उत्कृष्टता को अपनी महिमा से प्रकट करता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ವಸ್ತುವಿನ ಮೂಲಭೂತ ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಅನಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಿರಣವು ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ದೇವರ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "अत्र आह अत्र खलु वास्त्वाधारभूते द्युलोके उरुगायस्य बहुभिर्महात्मभिर्गातव्यस्य स्तुत्यस्य वृष्णः कामानां वर्षितुर्विष्णोस्तत्तादृशं सर्वत्र पुराणादिषु गन्तव्यत्वेन प्रसिद्धं परमं निरतिशयं पदं स्थानं भूरि अतिप्रभूतम्‌ अव भाति स्वमहिम्ना स्फुरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मन्त्र में यास्क ने गोशब्द को किरणवाचक रूप में व्याख्या कौ है - उन वस्तुओ की कामना करता हूँ जहा जाने के लिये गायों के तीक्ष्ण सींग के समान =| जो तेज किरने है उनका प्रकाश वहा तक विस्तृत हो “शृङ्गं श्रयतेर्वा शृणातेर्वा शम्नातेर्वा | टिप्पणियाँ शरणयोद्गतमिति वा शिरसो निर्गतमिति वायासोऽयना”।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕನು ಗೋಶಬ್ದವಮ್ಮು ಕಿರಣ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. - ಎಲ್ಲಿ ತನನ ಆ ಕಿರಣಗಳಿವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ತನಕ ಪ್ರಕಾಶವು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्मिन् मन्त्रे यास्कः गोशब्दं किरणवाचकत्वेन प्रयुग्ङ्क्ते । - यावत् किरणाः विस्तृताः भवन्ति तवत् पर्यन्तं प्रकाशः विस्तृतः वर्तते इति."}}
{"translation": {"Hindi": "वहा अनन्त विष्णु की महिमा का उत्कृष्ट रूप से उसका वर्णन किया।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನಂತ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "तत्र तदुरुगायस्य विष्णोः महागतेः परमं पदं परार्ध्यस्थम्‌ अवभाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में ऋत्विग पत्नीयजमान के प्रति कहता है की हे पत्नीयजमानो तुम उस स्थान के प्रतिजाओ जहाँ तेज किरने हमेशा गतिशील रहती है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ-ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಋತ್ವಿಕ್ ಅವರು ಪತ್ನೀಯಜಮಾನರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, “ಪತ್ನಿಯರೇ, ಎಲ್ಲಿ ಯವಾಗಲೂ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೋ ಅಂತಹ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे पत्नीयजमानौ प्रति उच्यते हे पत्नीयजमानौ युवां तत्‌ स्थानं प्रति गच्छतं यत्र शृङ्गिनः सदा गतिशीलाः गावः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ महान गतिशील कौ, इच्छापूर्ति करने वाले विष्णु के परम धाम अधोलोक को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಗತಿಶೀಲನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮಧಾಮವು ಅಧೋಲೋಲಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र महतः गतिशीलस्य, इच्छापूर्तिकारकस्य विष्णोः परमं धाम अधोलोके प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इसका भाव है की यहाँ वाचकलुप्तोपमालङ्कार है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಾಚಕಲುಪ್ತೋಮಲಂಕಾರವಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अयमस्य भावः यत्‌ अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ विद्वान मुक्ति को प्राप्त करते है, वहा कुछ भी अन्धकार नही है, और मोक्ष प्राप्त किरने प्रकाशित होती है उस विद्वान को ही मुक्तिपद ब्रह्म सभी और से प्रकाशित करते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೋ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕತ್ತಲೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ವಾಂಸನನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಮುಕ್ತಿಪದಗಳು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यत्र विद्वांसो मुक्तिं प्राप्नुवन्ति तत्र किञ्चिदप्यन्धकारो नास्ति प्राप्तमोक्षाश्च भास्वरा भवन्ति तदेवाप्तानां मुक्तिपदं ब्रह्म सर्वप्रकाशकमस्तीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उश्मसि - वश्‌ कान्तौ इस धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष बहुवचन।", "Kannada": "ಉಶ್ಮಸಿ - ವಶ್ ಕಾನ್ತೌ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಲಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರಷದ ಬಹುವಚನರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उश्मसि - वश्‌ कान्तौ इति धातोः लट्‌ प्रथमपुरुषः बहुवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वकार को उकार अर्थात्‌ सम्प्रसारण छन्द में।", "Kannada": "ವಕಾರದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಉಕಾರ ಸಂಪ್ರಸಾರಣವರ್ಣ ಅಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಂತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ.", "Sanskrit": "वकारस्य उकारः अर्थात्‌ सम्प्रसारणम्‌ छान्दसम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अयासः - इण्‌ धातु से अच जस असुक्‌ इनके योग में अयास यह शब्द: निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅಯಾಸಃ - ಇಣ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಅಚ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿ ಅಸುಕ್ ಎಂಬುದರ ಯೋಗವಾದಾಗ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयासः - इण्‌ धातोः अचि जसि असुक्‌ इति योगे अयास इति शब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राप्त हुआ यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गन्तारः इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाम्‌ - युष्मद अर्थ में बहुत्व को द्विवचनस्थान में।", "Kannada": "ವಾಮ್ - ಯುಶ್ಮದ್-ಶಬ್ದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ದ್ವಿವಚನದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುತ್ವ.", "Sanskrit": "वाम्‌ - युष्मदर्थमिति बहुत्वम्‌ द्विवचनस्थाने।"}}
{"translation": {"Hindi": "गमध्यै - गम्‌ धातु से तुमुन स्थान में शध्यै प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಗಮಧ್ಯೇ - ಗಮ್ ಧಾತುವಿನ ಮುಂದೆ ಇರುವ ತುಮುನ್-ಪ್ರತ್ಯಯದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಶಧ್ಯೈ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "गमध्यै - गम्‌ धातोः तुमुनः स्थाने शध्यै प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उसका रूप है।", "Kannada": "ಇದು ಅದರ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः इदं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णुसूक्त का ऋषि, छन्द॒ और देवता कौन है?", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ, ಛಂದ ಮತ್ತು ದೇವರು ಯಾರು?", "Sanskrit": "विष्णुसूक्तस्य कः ऋषिः, किं छन्दः, का च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "नु इस अर्थ में किन दो पद का प्रयोग किया गया है?", "Kannada": "ಯಾವ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ನು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "नु इत्यस्मिन्‌ अर्थे किं पदद्वयं प्रयुक्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಏನು?", "Sanskrit": "विष्णुशब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वीर्याणि इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವೀರ್ಯ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "वीर्याणि इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विममे इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಿಮಮೇ ಎಂಬುದರ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "विममे इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "रजः शब्द किस प्रकार का है?", "Kannada": "ರಜಃ ಎಂಬುದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "रजःशब्दः कीदृशः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के कितने कार्य है?", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "विष्णोः कतिधा क्रमणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "कुचरः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಕುಚರ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "कुचरः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "शूषम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಶೂಷಮ್ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "शूषम्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्य त्री पूर्णा... इत्यादिमन्त्र में पृथिवी शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಯಸ್ಯ ತ್ರೀ ಪೂರ್ಣಾ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೃಥ್ವಿ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಏನು?", "Sanskrit": "यस्य त्री पूर्णा... इत्यादिमन्त्रे पृथिवीशब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "दाधार इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ದಾಧಾರ ಎಂಬುದರ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "दाधार इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिधातु इसका विग्रह वाक्य लिखो।", "Kannada": "ತ್ರಿಧಾತು ಅದರ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ?", "Sanskrit": "त्रिधातु इत्यस्य विग्रहवाक्यं लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "पाथः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಪಾಥಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "पाथः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "स हि बन्धुरित्था ... इत्यादि मन्त्र अंश में हि शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಸ ಹಿ ಬಂಧುರಿತ್ಥಾ... ಆ ಮಂತ್ರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "स हि बन्धुरित्था... इत्यादि मन्त्रांशे हिशब्दः किमर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "उश्मसि इसका क्या अर्थ हैं ?", "Kannada": "ಉಶ್ಮಸಿ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "उश्मसि इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु का स्वरुप विष्णु एक द्युस्थानीय देव है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವರೂಪ. ಅವನು ದ್ಯುಸ್ಥಾನಿಕ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "विष्णुस्वरुपम्‌। विष्णुः एकः द्युस्थानीयः देवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में उसकी स्तुति के लिए पांच सूक्तप्राप्त होते है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಲು ಐದು ಸೂಕ್ತಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे तस्य स्तुत्यर्थं पञ्च सूक्तानि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि सूक्तो को संख्या कम है, तथापि महानता की दृष्टि से ये शीर्षस्थान पर है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೂ, ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि सूक्तानां संख्या स्वल्पा विद्यते तथापि माहात्म्यदृष्ट्या एतानि शीर्षस्थानानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णुशब्द विष्‌-धातु से निष्पन्न होता है जिसका अर्थहोता है व्यापकशील।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಎಂಬ ಪದವು ವಿಷ್ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದದ್ದು, ಇದರ ಅರ್ಥ ವ್ಯಾಪಕ ಎಂದು.", "Sanskrit": "विष्णुशब्दः विष्‌-धातोः निष्पद्यते यस्य अर्थो भवति व्यापनशीलः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ तीनो लोक में ही जिसकी कीर्तिप्रसिद्ध होती है वह विष्णु कहलाता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದವನನ್ನು ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ त्रिषु लोकेषु एव यस्य कीर्तिः सुप्रसिद्धा स भवति विष्णुः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णुशब्द का अन्य अर्थ होता है क्रियाशील है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಪದದ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "विष्णुशब्दस्य अन्यः अर्थः भवति क्रियाशीलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह विष्णु सभी के अपेक्षा से अधिकक्रियाशील है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अयं विष्णुः सर्वापेक्षया अधिकक्रियाशीलः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर के अधिष्ठाता देव विष्णु है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ್ದೇವನು ವಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "शरीरस्य अधिष्ठातृदेवः भवति विष्णुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पक्षियों के मध्य में इसका वाहनगरुड है।", "Kannada": "ಇವನ ವಾಹನ ಗರುಡ.", "Sanskrit": "पक्षिणां मध्ये अस्य वाहनं भवति गरुडः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भीम-वृष्ण-गिरिजा-गिरिक्षत-सहीयान्-इत्यादिनाम से भी इस विष्णु का व्यवहार किया जाता है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಭೀಮ-ವೃಷ್ಣ-ಗಿರಿಜಾ-ಗಿರಿಕ್ಷತ-ಸಹೀಯಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भीम-वृष्ण-गिरिजा-गिरिक्षत-सहीयान्‌-इत्यादिनाम्ना अपि अयमेव विष्णुः व्यपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु युवक तथा विशालकाय है ऐसा ऋग्वेद में वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಯುವಕನು ಮತ್ತು ವಿಶಾಲಕಾಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विष्णुः युवकः तथा विशालकायः अस्ति इति ऋग्वेदे वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वामन अवतार में उसके त्रिविक्रमरूप से परिचित है।", "Kannada": "ವಾಮನ ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ಅವನ ತ್ರಿವಿಕ್ರಮರೂಪ ಎಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.", "Sanskrit": "वामनावतारे स त्रिविक्रमरूपेण परिचितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका महत्त्वपूर्ण कार्य है, पाद की तीन बार से विस्तार किया है।", "Kannada": "ಅವನ ಪ್ರಮುಖ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಾದಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ.", "Sanskrit": "तस्य महत्त्वपूर्णं कार्यं भवति पादयोः त्रिवारं विस्तारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "२.६४॥ ऋग्वेद में बहुत बार ही विक्रम-उरुक्रम-उरुगाय-इत्यादिशब्द से उसके तीन पैर का वर्णन किया है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮ-ಉರುಕ್ರಮ-ಉರುಗಾಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಪದಗಳಿಂದ ಅವನ ಮೂರು ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "२.६४।। ऋग्वेदे बहुवारमेव विक्रम-उरुक्रम-उरुगाय-इत्यादिशब्देन तस्य पादत्रयं वर्णितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पाद के विस्तार से भी सम्पूर्ण विश्व में व्याप्त है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪಾದಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಇಡೀ ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "पादयोः त्रिः विस्तारेण स समग्रम्‌ अपि विश्वं व्याप्नोत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके दो विस्तार लौकिकमनुष्यों के लिये ज्ञान का विषय है, परन्तु तीसरी बार जो विस्तार किया है, बह साधारण रूप से नही जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಅದರ ಎರಡು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಲೌಕಿಕ ಮಾನವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्य द्विः विस्तारः लौकिकमनुष्याणां ज्ञानविषयः भवति परन्तु तृतीयवारं यः विस्तारः सः साधारणैः अगम्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत ज्ञान के लिये तीसरे पद को देखने के लिए आकाश में ही दृष्टि को स्थापित करती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರನೇ ಪದವನ್ನು ನೋಡಲು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः ज्ञानिनः तृतीयं पादं द्रष्टुं गगने एव दृष्टि स्थापयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद-१.२२.२०॥ जहा सज्जन निवास करता है, और पुन जहा मधुसरोवर वहा पर ही विष्णुनिवास करते है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ-1.22.20. ಎಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಮಧುಸರೋವರ ಇರುತ್ರದೋ ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेद-१.२२.२०॥। यत्र सज्जनाः निवसन्ति पुनश्च यत्र मधुसरोवरः तत्रैव विष्णुः निवसति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु जहाँ निवास करते है, वहा देव हमेशा विचरण करते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಸದಾ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विष्णुः यत्र निवसति तत्र देवाः सर्वदैव विचरन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के तीन पाद के विषय में प्राचीनकाल से ही वर्णन प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರು ಪಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः त्रयाणां पादानां विषये प्राचीनकालादेव वर्णनं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के प्रथम पाद से पृथ्वीलोक का सङक्रमणओऔर द्वितीय पद से अन्तरिक्षलोक का तथा तृतीय पद से द्युलोकस्थसूर्यमण्डल को प्राप्त कर लेते है इत्यादिमतप्राप्त होते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಭೂಲೋಕ, ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ವರ್ಣನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः प्रथमेन पादेन पृथ्वीलोकस्य सङ्क्रमणं द्वितीयेन च अन्तरिक्षलोकस्य तथा तृतीयेण द्युलोकस्थसूर्यमण्डलस्य सङ्क्रमणम्‌ इत्यादिमतानि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुत तो विष्णुसूर्य का एक प्रतिरूप है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತಿರೂಪನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतस्तु विष्णुः सूर्यस्य एकः प्रतिरूपः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद में भी विष्णु से ही ऊष्णता प्रदातृत्व के रूप में विख्यात है।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲೂ ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದಲೇ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदेऽपि विष्णुदेवः उष्णप्रदातृत्वेन ख्यातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के सम्बन्ध मुख्यरूप से इन्द्र के साथ भी है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂದ್ರನ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः सम्बन्धः मुख्यरूपेण इन्द्रेण सहापि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इन्द्र के मित्र है।", "Kannada": "ಅವನು ಇಂದ್ರನ ಸ್ನೇಹಿತನು.", "Sanskrit": "अयम्‌ इन्द्रस्य मित्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुराण में यह विष्णु उपेन्द्ररूप से भी (इन्द्र के छोटे भाई के रूप) में वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು  ಉಪೇಂದ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ಇಂದ್ರನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ) ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुराणेषु एष विष्णुः उपेन्द्ररूपेणापि (इन्द्रस्य अनुजः) वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्रासुर के वधकाल में विष्णु ने इन्द्र की सहायता की।", "Kannada": "ವೃತ್ರಾಸುರನ ವಧೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "वृत्रासुरस्य वधसमये विष्णुः इन्द्रस्य सहायतां विहितवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुना जाता है की वृत्रासुरध काल में इन्द्र ने पादविस्तार के लिये विष्णु को कहते है।", "Kannada": "ವೃತ್ರಾಸುರನ ವಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪಾದಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡು ಎಂದು ಹೇಳದ್ದನು.", "Sanskrit": "श्रूयते यद्‌ वृत्रासुरवधसमये इन्द्रः पादविस्ताराय विष्णुं प्रोवाच इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद-४.१८.११॥ शतपथब्राह्मण के अनुसार वृत्रवध काल में विष्णु ने इन्द्र के साथ युद्धस्थल में ही थे।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ-4.18.11| ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಪ್ರಕಾರ, ವೃತವಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವು ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "ऋग्वेद-४.१८.११॥। शतपथब्राह्मणानुसारं वृत्रवधसमये विष्णुः इन्द्रेण सह युद्धस्थले एव आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र के साथ मित्रता के होने से मरुद्गण भी इसके मित्र थे।", "Kannada": "ಇಂದ್ರನ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಮರುದ್ಗಣಗಳು ಕೂಡ  ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "इन्द्रेण सह मित्रतायाः सत्त्वात्‌ मरुद्गणा अपि अस्य मित्राणि आसन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के चरित्र का एक विशेषहे की वह गर्भ के रक्षक है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅವಳು ಗರ್ಭವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः चरित्रस्य एकः विशेषः भवति यत्‌ स गर्भस्य रक्षकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गर्भाधाननिमित्त के लिये अन्य देवो के साथ विष्णु की भी स्तुति प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಗರ್ಭಧಾರಣೆಗಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಇತರೆ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गर्भाधाननिमित्ताय अन्यैः देवैः सह विष्णोरपि स्तुतिः प्रसिद्धा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनको छोड़कर विष्णुहमेशा परोपकारी शरणागतरक्षक भक्तवत्सल दयालुऔर उदार है।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರೋಪಕಾರಿ ಆಶ್ರಯ ರಕ್ಷಕ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ ದಯಾಳು ಮತ್ತು ಉದಾರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एतद्‌ अतिरिच्य विष्णुः सर्वदैव परोपकारी शरणागतरक्षकः भक्तवत्सलः दयालुः उदारश्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही विश्व को धारण और पालन करता है।", "Kannada": "ಅವನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव विश्वं धारयति पालयति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "गिरिक्षित-इत्यादि उपाधि से युक्त विष्णु सूर्य के प्रतिनिधि होने के रूप में वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಗಿರಿಕ್ಷಿತ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गिरिक्षितः - इत्याद्युपाधियुक्तः विष्णुः सूर्यस्य प्रतिनिधित्वेनापि वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में अनेक स्थान पर इन्द्रमित्रवरुण आदिदेवो के समान ही विष्णु को अभिहित किया गया है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ ಮಿತ್ರ ವರುಣ ಇತ್ಯಾದಿ  ದೇವರಂತೆಯೇ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे बहुत्र इन्द्रमित्रवरुणादिदेवानां समष्टिरेव विष्णुत्वे अभिहितः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ऋग्वेद- १,१६४.४६ ) 20.3 विष्णुसूक्त का सार विष्णु वैदिकदेवो में अत्यन्त प्रसिद्ध है।", "Kannada": "(ಋಗ್ವೇದ-1,164.46) 20.3 ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತದ ಸಾರ.  ವಿಷ್ಣು ವೈದಿಕ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(ऋग्वेद- १.१६४.४६) २०.३ विष्णुसूक्तस्य सारः। विष्णुः वैदिकदेवेषु अत्यन्तः प्रसिद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही सभी चर अचरजीवो का आधार है।", "Kannada": "ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಚರಾಚರಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव सर्वेषां चराचरजीवानाम्‌ आधारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ब्राह्मणप्रिय है, इसलिये कहते है की ब्राह्मनो में पदाघात के लक्षण विद्यमान है।", "Kannada": "ಇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪಾದಘಾತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अयं ब्राह्मणप्रियः अतः अस्य वक्षसि ब्राह्मणानां पदाघातस्य लक्षणं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके ही उदर से कमल की उत्पत्ति हुई जहा पर बैठकर के ब्रह्मा ने ब्रह्माण्ड की रचना की।", "Kannada": "ಅದೇ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಕಮಲದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಶ್ವವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "अस्यैव उदरात्‌ कमलोत्पत्तिः जाता यत्र उपविश्य ब्रह्मा ब्रह्माण्डं सृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके पैर से ही गङ्गा की सृष्टि हुई यह प्रसिद्ध ही है।", "Kannada": "ಇದರ ಕಾಲುಗಳಿಂದಲೇ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ.", "Sanskrit": "अस्य पादादेव गङ्गायाः सृष्टिरिति प्रसिद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह विश्व के पालनकर्ता भी कहलाता है।", "Kannada": "ಇವನನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಪಾಲಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अयं च विश्वस्य पालनकर्ता इत्यपि उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वैदिकदेवो में भी अत्यधिकमहानता को धारण किये हुए यह विष्णु प्रसीद्ध ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೈದಿಕ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷ್ಣುವು ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "एवं वैदिकदेवेषु अत्यधिकं माहात्म्यं धत्ते अयं प्रसिद्धः विष्णुदेवः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के आदि श्रुतिमें विष्णु के प्रति कहा गया है की जो शीघ्र ही महान गति से युक्तविष्णु के पराक्रम पूर्ण कार्य का वर्णन करता हूँ, वह कैसे तीन पैर के द्वारा सम्पूर्ण विश्व को व्याप्त किया, सज्जनो के लिए उच्चस्थान का निर्माण किया इत्यादि कहा है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಆದಿ ಶ್ರುತಿಯು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಯುಕ್ತೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅದು ಹೇಗೆ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಇಡೀ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು, ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಇತ್ಯಾದಿ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य आदावेव श्रुतिः प्रतिजानीते यद्‌ शीघ्रमेव महद्गतियुक्तस्य विष्णोः वीरत्वपूर्णं कार्य वर्णयामि, कथं स पादत्रयगमनेन समग्रं विश्वं व्याप्तवान्‌, सज्जनानां कृते उच्चस्थानं निर्मितवान्‌ इत्यादिकञ्च वक्ष्यामि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्वत में स्थित स्वेच्छा से गमन करने वाले भयानक पशु जैसे स्वतन्त्र है वैसे ही यह भी स्वतन्त्र इ्सके तीन पादभूमि के मध्य में सभी प्राणि जीवन बिताते है, इसलिये यह स्तुत्ति करते है।", "Kannada": "ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ ಭಯಾನಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಇವನು ಕೂಡ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇವನು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದಾನೆ.", "Sanskrit": "पर्वतस्थः स्वेच्छया गमनवान्‌ भयानकपशुः यथा स्वतन्त्रः तथा अयमपि स्वतन्त्रः अस्यैव त्रिपादभूमिमध्ये सर्वे प्राणिनः जीवन्ति अतः अयं स्तुत्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुण्यात्मा के मिलनस्थान का तीन पाद से व्यापक उच्चस्थाननिवासी यह विष्णुहमारी रक्षा करे हमारी शरण को प्राप्त हो, और हमारी इच्छाको पूर्ण करो।", "Kannada": "ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಸಂಗಮ ಸ್ಥಳದ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲಿ.", "Sanskrit": "पुण्यात्मानां मिलनस्थानस्य पादत्रयेण व्यापकः उच्चस्थाननिवासी अयं विष्णुः अस्माकं शरणं भवतु, अस्माकम्‌ इच्छां च पूरयतु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारी स्तुति पृथिवीजलतेज स्वरूप शाश्वत आनन्ददायकआकाश का तथा विश्व के धाता विष्णु को प्राप्त हो।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಸ್ತುತಿಯು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಜ್ವಲಗೊಳಿಸುವ ಶಾಶ್ವತ ಸಂತೋಷದ ಆಕಾಶದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಮೂಲನಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲಿ.", "Sanskrit": "अस्माकं स्तुतिः पृथिवीजलतेजस्स्वरूपं शाश्वतम्‌ आनन्ददायकम्‌ अकाशस्य तथा विश्वस्य धातारं विष्णुं प्राप्नुयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु का प्रिय लोक मेरा भी हो जहा मनुष्यबिना किसी बाधा के  आनन्द को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರೀತಿಯ ಲೋಕ ನನ್ನದಾಗಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः प्रियः लोकः ममापि भवतु यत्र मनुष्याः निरविच्छिन्नम्‌ आनन्दं प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु लोक में मनुष्यों की प्रसन्नता के लिये एक मधुसरोवर है, अत निश्चय से वह सभी का मित्र ही होता है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಧುರ ಸರೋವರವಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः लोके जनानां मोदनार्थम्‌ एकः मधुसरोवरः अस्ति अतः निश्चयेन स सर्वेषां मित्रमेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋत्विग पत्नी-यजमानके प्रति कहते है की वे दोनों भी विष्णुलोक को प्राप्त हो, जहा विस्तृत प्रकाश से सभी जगह ज्योतिफैली हुई है, तथा सभी मनोरथो का परिपूरक विष्णुअपने भाव से प्रकाशित करते है।", "Kannada": "ಋತ್ವಿಕ್ ಪತ್ನಿ-ಯಜಮಾನರಿಗೆ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಇವೆರಡೂ ವಿಷ್ಣುಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಬೆಳಕು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮನೋರಥಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ವಿಷ್ಣುವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पत्नी-यजमानौ प्रति उच्यते यत्‌ तयोरपि विष्णुलोकप्राप्तिः भवतु यत्र प्रखरप्रकाशेन सर्वत्र ज्योतिः प्रसृता विद्यते, तथा सर्वेषां मनोरथानां परिपूरकः विष्णुः स्वभासा प्रकाशते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में विष्णुसूक्त के छ मन्त्र है।", "Kannada": "ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತದ ಆರು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे विष्णुसूक्तस्य षट्‌ मन्त्राः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विष्णुसूक्त में ऋषि कहते है की सभी जगह व्यापकशील विष्णु के पराक्रमो को शीघ्र कहते है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಋಷಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ विष्णुसूक्ते ऋषिः वदति सर्वत्र व्यापनशीलस्य विष्णोः वीरकर्माणि शीघ्रं वदामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो पृथिवी सम्बद्ध अग्नि, वायु आदि का निर्माण किया।", "Kannada": "ಅವನು ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೆಂಕಿ, ಗಾಳಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यः पृथिवीसम्बद्धानि अग्निवाय्वादीनि निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिसने अतिविस्तृत अन्तरिक्ष का आधाररूप से निर्माण किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यः अतिविस्तीर्णम्‌ अन्तरिक्षं च निर्मितवान्‌ आधाररूपेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूमि विविध रूप से क्रम पूर्वक वह महद्‌ आदि के द्वारा अनेक गीत गाती है।", "Kannada": "ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ಕ್ರಮಿಸುವವನನ್ನು ಮಹಾಂತರು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "भूमिं विविधरूपेण क्रममाणः सः महद्भिः प्रभूतं गीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के विष्णु के पराक्रम को कहता हूँ ।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तादृशस्य विष्णोः वीरकर्माणि वदामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पराक्रम कार्यो की स्तुति करता हुआ सिंह आदि के समान भयानक, शत्नुवधकर्त्ता, उन्नत वाचक के रूप मन्त्रों में स्थित है, जिस विष्णु के पादप्रक्षेप के द्वारा यह सभी भुवन को आश्रित किया हुआ है, उस विष्णु की प्रकर्षरूप से स्तुति करते है।", "Kannada": "ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಸಿಂಹದ ತರ ಇರುವವನು , ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಿಷ್ಣುವು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वीरकर्मणा स्तूयमानः सिंहादिवत्‌ भयानकः, शत्रुवधकर्त्ता, उन्नतवाचि मन्त्रेषु स्थितः, यस्य विष्णोः पादप्रक्षेपैः इदं सर्वं भुवनम्‌ आश्रितं जातं, सः विष्णुः प्रकर्षेण स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्नतप्रदेश में रहता हुआ अनेक प्रकार से किये गये कार्यो के चारो और सर्वव्यापक विष्णु के लिये हमारे कर्मजन्यफल अथवा हमारे स्तोत्रजन्यबल हो।", "Kannada": "ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕರ್ಮಫಲ ಅಥವಾ ಸ್ತೋತ್ರಶಕ್ತಿ ಇರಲಿ.", "Sanskrit": "उन्नतप्रदेशे तिष्ठते बहुभिः गीयमानाय कामानां वर्षित्रे सर्वव्यापकाय विष्णवे अस्मत्कर्मजन्यफलं अस्मत्स्तोत्रजन्यबलं वा अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो विष्णु ने इस अतिविस्तृत तीन लोक को अद्वितीय होता हुआ तीन पैरो के द्वारा विशेष रूप से निर्मित किया।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಈ ವಿಶಾಲವಾದ ಮೂರು ಲೋಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "यः विष्णुः इदम्‌ अतिविस्तृतं लोकत्रयं अद्वितीयः सन्‌ त्रिभिः पादैः विशेषेण निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के मधुर से पूर्णतीन पादप्रक्षेप से अक्षयरूप से आश्रित मनुष्यों का अन्न के द्वारा रक्षित है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಧುರದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೂರು ಪಾದಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಅಕ್ಷಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಮಾನವರಿಗೆ ಧಾನ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः मधुरेण पूर्णेन पादत्रयप्रक्षेपणेन अक्षयरूपेण आश्रितजनाः अन्नेन रक्षिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथिवी, द्युलोक और सभी भुवन पृथिवी जल तेजरूप से तिन धातुओ को धारण किया हुआ है।", "Kannada": "ಭೂಮಿ, ದ್ಯುಲೋಕ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಭೂವನಗಳನ್ನು ಧಾತುರೂಪವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "पृथिवीं, द्युलोकं सर्वाणि भुवनानि च पृथिव्यप्तेजोरूपेण धातुत्रयेण धृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु के सभी प्रियतमो को उसके प्रसिद्ध अविनाशी ब्रह्मलोक को व्याप्त करके और जिसमे ब्रह्मलोक विष्णु को आत्मा से चाहने वाले मनुष्य विशाल तृप्ति का अनुभव करते है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವು ಅವಿನಾಶಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆತ್ಮದಿಂದ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಾನವರು ಅಪಾರ ಸಂತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विष्णोः प्रियतमं सर्वैः सेयत्वेन प्रसिद्धं तम्‌ अविनाशिब्रह्मलोकं व्याप्नुयां यस्मिन्‌ च ब्रह्मलोके विष्णुम्‌ आत्मनः इच्छन्तः नराः महतीं तृप्तिमनुभवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्यन्तकर्मो के कर्ता विष्णु के उत्कृष्ट स्थान में मधुर सरोवर है।", "Kannada": "ಮಧುರ ಸರೋವರವು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्यन्तं क्रममाणस्य विष्णोः उत्कृष्टे स्थाने मधुरनिःस्यन्दो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वह विष्णुसभी के भाई के रूप में रहते है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬಂಧುವಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रकारेण सः विष्णुः सर्वेषां बन्धुत्वेन राजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तिम मन्त्र में दम्पति के प्रति कहा गया है की हे दम्पती (यागकर्म को करने वाले यजमान) तुम्हारे प्रसिद्ध सुख के योग्य स्थान की हम कामना करते है, उसके लिये विष्णु की प्रार्थना करते है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮ ಮಂತ್ರವು ದಂಪತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆಃ ಹೇ ದಂಪತಿಗಳೇ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಾವು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "अन्तिममन्त्रे दम्पतिं प्रति उच्यते अहे दम्पती (यागकर्मणः यजमानौ) युष्मभ्यं प्रसिद्धानि सुखेन उषितुं योग्यानि स्थानानि कामयामहे, तदर्थं विष्णुं प्रार्थयामहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन स्थानो में किरने अत्यन्त उन्नतस्थान से जाने वाली हो, इस स्थानमें वस्तुओ के आधारभूत द्युलोक में अनेक प्रकार के स्तुति करने वाले कार्यो का सुख की वर्षा करने वाले विष्णु के समान उत्कृष्ट स्थान को अपनी महिमा से प्रकट करे।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣುವಿನಂತೆಯೇ ಈ ಸ್ಥಳವು ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲಭೂತ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येषु स्थानेषु रश्मयः अत्युन्नतस्थानाद्‌ गन्तारः स्युः, अस्मिन्‌ स्थाने वास्त्वाधारभूतद्युलोके बहुभिः स्तूयमानस्य कामानां वर्षणशीलस्य विष्णोः तादृशम्‌ उत्कृष्टं स्थानं स्वमहिम्ना स्फुरेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रस्तुत पाठ के उत्तरार्ध में मित्रावरुणसूक्त को प्रस्तुत करते है।", "Kannada": "ಈ ಪಠ್ಯದ ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "प्रस्तुतेऽस्मिन्‌ पाठस्य उत्तरार्धे मित्रावरुणसूक्तम्‌ प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में कहे हुए प्रसिद्ध सूक्तों में यह प्रसिद्ध मित्रावरुणसूक्त है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदोक्तेषु प्रसिद्धेषु सूक्तेषु अन्यतममिदं प्रसिद्धं मित्रावरुणसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक साहित्य में मित्रावरुण भाई के समान स्नेह के प्रतीक हैं।", "Kannada": "ವೇದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣರು ಸ್ನೇಹದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "वैदिकसाहित्ये मित्रावरुणौ भातृसदृशस्नेहस्य प्रतीकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक व्याकरण के अनुसार से अर्थात्‌ निरुक्त के अनुसार से मित्रावरुण वायु कहलाते है।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ್ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣನನ್ನು ವಾಯು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वैदिकव्याकरणानुसारेण अर्थात्‌ निरुक्तानुसारेण मित्रावरुणौ वायू इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्र प्राणरक्षक रूप से प्रतिपादित है।", "Kannada": "ಗೆಳೆಯನನ್ನು ಜೀವರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मित्रः प्राणरक्षकरूपेण प्रतिपादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वरुण जलधारक रूप से अथवा वर्षा करने वाले के रूप से प्रतिपादित किया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವರುಣ ಜಲಧಾರೆಗಳು ಅಥವಾ ಮಳೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವವನು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वरुणश्च जलधारकरूपेण अथवा वृष्टिकारकरूपेण प्रतिपादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के ऐतरेयब्राह्मणग्रन्थ के अनुसार से मित्र रात्रि रूप से और वरुण दिन रूप से प्रतिपादित किया है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನು ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ವರುಣನು ಹಗಲು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य ऐतरेयब्राह्मणग्रन्थानुसारेण मित्रः रात्रिरूपेण वरुणश्च दिनरूपेण प्रतिपादितौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मित्रावरुण सूक्त के आत्रेय श्रुतिविद ऋषि, मित्रावरुण देव, त्रिष्टुप्‌ छन्द है।", "Kannada": "ಈ ಮಿತ್ರಾವರುಣ ಋಷಿ ಆತ್ರೇಯ, ಮಿತ್ರಾವರುಣರು ದೇವ್ತೆಗಳು, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್-ಛಣ್ದಸ್ಸು", "Sanskrit": "अस्य मित्रावरुणसूक्तस्य आत्रेयः श्रुतिविद्‌ ऋषिः, मित्रावरुणौ देवौ, त्रिष्टुप्‌ छन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "20.4 मूलपाठ मित्रावरुणसूक्त ऋतेन॑ ऋतमपिहितं ध्रुवं वां सूर्य॑स्य यत्र॑ विमुचन्त्यश्वांन्‌।", "Kannada": "20. 4 ಮೂಲಪಾಠ - ಮಿತ್ರಾವರುಣ - ಋತೇನ ಋರಮಪಿಹಿತಂ ಧ್ರುವಂ ವಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ರ ವಿಮುಚಂತ್ಯಶ್ವಾನ್ |", "Sanskrit": "२०.४) अधुना मूलपाठं पठाम (मित्रावरुणसूक्तम्‌) ऋतेन॑ ऋतमपिहितं ध्रुवं वां सूर्य॑स्य यत्र॑ विमुचन्त्यश्वांन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "९॥ 20.4.1 मूलपाठ की व्याख्या ( मित्रावरुणसूक्त ) ऋतेन॑ ऋतमपिहितं श्रुवं वां सूर्य॑स्य यत्र॑ विमुचन्त्यश्वान्‌।", "Kannada": "ಈಗ ಮೂಲಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿಯೋಣ (ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತ) - ಋತೇನ ಋತಮಪಿಹಿತಂ ಧ್ರುವಂ ವಾಂ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಯತ್ರ ವಿಮುಚಂತ್ಯಶ್ವಾನ್ |", "Sanskrit": "९॥ २०.४.१) इदानीं मूलपाठम्‌ अवगच्छाम (मित्रावरुणसूक्तम्‌) ऋतेन ऋतमपिहितं ध्रुवं वां सूर्यस्य यत्र॑ विमुचन्त्यश्वान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जैसा कहा गया है - “ऋतेन नव श्रुतविन्मैत्रावरुणं वै तत्‌' इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಿದಂತೆ- \"ಋತೇನ ನವ ಶ್ರುತವಿನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣಂ ವೈ ತತ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथा चानुक्रम्यते- ' ऋतेन नव श्रुतविन्मैत्रावरुणं वै तत्‌ ' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वै-तत इन दोनों के प्रयोग होने से तुह्यादिपरिभाषा के द्वारा ग्यारह सूक्तो में मित्रावरुणदेव की स्तुति की गई है।", "Kannada": "’ವೈ’ ’ತತ್’ ಇವೆರಡರ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಿತ್ರವರುಣ ದೇವರನ್ನು ಹನ್ನೊಂದು ಸೂಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वै-तदित्युभयोः प्रयोगात्‌ तुह्यादिपरिभाषयैतदादीन्येकादशसूक्तानि मित्रावरुणदेवत्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य का ऋत सत्यभूत मण्डल को ऋतजल से निश्चित रूप से ढके हुए अटल स्थिर शाश्वत को देखा।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನ  ವಲಯವನ್ನು ಮಳೆನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುವ ಸ್ಥಿರ ಶಾಶ್ವತವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "सूर्यस्य ऋतं सत्यभूतं मण्डलम्‌ ऋतेन उदकेन अपिहितम्‌ आच्छादितं ध्रुवं शाश्वतम्‌ अपश्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ पर तुम दोनों निवास करते हो यह अर्थ है।", "Kannada": "ನೀವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳ ಎಂದರ್ಥ ಇದರದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यत्र वां युवयोः स्थितिस्तदित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्यमण्डल में मित्रावरुण की स्थिति \" चित्रं देवानामुदगादनीक चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः\"  \"उद्वां चक्षुर्वरुण सुप्रतीकं देवयोः चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्य\" इत्यादियों में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರವರುಣನ ಸ್ಥಿತಿಯು - \"ಚಿತ್ರಂ ದೇವಾನಾಮುದಗಾದನೀಕಂ ಚಕ್ಷುರ್ಮಿತ್ರಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ\" \"ಉದ್ವಾಂ ಚಕ್ಷುರ್ವರುಣ ಸುಪ್ರತೀಕಂ ದೇವಯೋಃ ಚಕ್ಷುರ್ಮಿತ್ರಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूर्यमण्डले मित्रावरुणयोः स्थितिः \"चित्रं देवानामुदगादनीकं चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्याग्नेः\" \"उद्वां चक्षुर्वरुण सुप्रतीकं देवयोः चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्य\" इत्यादिषु प्रसिद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ जिस मण्डल में स्थितघोड़ो को स्तोता मुक्त करता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्र यस्मिन्‌ मण्डले स्थितान्‌ अश्वान्‌ विमुचन्ति विमोचयन्ति स्तोतारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन शरीर आदि द्वारा निरुद्ध किया यह अर्थ है।", "Kannada": "ದೇಹದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಇದರರ್ಥ.", "Sanskrit": "मनः देहादिभिर्निरुद्धानित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा शीघ्र दौड़ने के लिये प्रेरित करते है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ವೇಗವಾಗಿ ಓಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अथवा शीघ्रधावनाय स्तुत्या प्रेरयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस मण्डल में दश, सौ, और हजार किरने रहती है, उस प्रकार के दिव्य लोक में देवो का निवास स्थान है, तेज अग्नि आदि के समान श्रेष्ठ कर्म करते है।", "Kannada": "ಹತ್ತು, ನೂರು ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯ ಹಾಗೆ ದ್ಯುಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಳವಿದೆ. ಅವರು ಅಗ್ನಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಾನವಾದ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यस्मिंश्च मण्डले दश शता शतानि सहस्रसंख्यका रश्मयः तस्थुः तिष्ठन्ति तादृशं देवानां वपुषां वपुष्मतां तेजोवताम्‌ अग्न्यादीनां श्रेष्ठं प्रशस्यतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवो का स्थान और शारीर श्रेष्ठ है।", "Kannada": "ದೇವರ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಶರೀರವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देवानां वपुषां शरीराणां श्रेष्ठम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मण्डल को ही सूर्य का निवास स्थान कहते है।", "Kannada": "ಮಂಡಲವನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मण्डलं हि सूर्यस्य वपुःस्थानीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मण्डल को देखा।", "Kannada": "ನಾನು ಆ ಮಂಡಲವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "तन्मण्डलम्‌ अपश्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा हम तुम दोनों के मध्य में सूर्य के मण्डल को देखते है ऐसी व्याख्या की “मैत्रं वा अहः' इस श्रुत्ति से मित्र ही सूर्य आदित्य है ऐसा आशय है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ನಾವು ನಿಮ್ಮ ನಡುವೆ ಸೂರ್ಯನ ಮಂಡಲವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯು \"ಮೈತ್ರಂ ವಾ  ಅಹಃ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳು ಮಿತ್ರನೇ ಸೂರ್ಯ ಆದಿತ್ಯ ಎಂಬ ಅನಿಸಿಕೆಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथवा वां युवयोर्मध्ये सूर्यस्य मण्डलमपश्यमिति व्याख्येयं \"मैत्रं वा अहः\" इति श्रुतेर्मित्रस्यैव सूर्यत्वादित्याशयेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जल से ढका हुआ शाश्वत सूर्य के मण्डल को मे देखता हूँ।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ- ನೀರಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಶಾಶ್ವತ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- जलेन आच्छादितं शाश्वतं सूर्यस्य मण्डलम्‌ अहं पश्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ तुम दोनों की स्थिति है वहां के घोड़ो को स्तोता मुक्त करता है।", "Kannada": "ನೀವು ಎಲ್ಲಿದ್ದೀರೋ ಅಲ್ಲಿನ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यत्र युवयोः अश्वसमूहान्‌ स्तोतारः विमोचयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहा एक हजार किरने रहती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यत्र च सहस्ररश्मयः मिथः अवतिष्ठन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवो में से एकदेव की श्रेष्ठमूर्ति को मै देखता हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "देवानाम्‌ एकां श्रेष्ठमूर्तिम्‌ अहं पश्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतेन - ऋतशब्द का तृतीया एकवचन में ऋतेन यह रूप है।", "Kannada": "ಋತೇನ - ಋತಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋतेन- ऋतशब्दस्य तृतीयैकवचने ऋतेन इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपिहितम्‌ - अपिपूर्वकधा-धातु से क्तप्रत्यय करने पर विकल्प से पिहितम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಪಿಹಿತಮ್ - ಅಪಿ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕ ಧಾ ಎಂಬ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ತ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपिहितम्‌- अपिपूर्वकधा-धातोः क्तप्रत्यये विकल्पेन पिहितम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः' इस न्याय से अपीति उपसर्ग के अकार का लोप विकल्प से होता है।", "Kannada": "\"ವಷ್ಟಿ ಭಾಗುರಿರಲ್ಲೋಪಮವಾಪ್ಯೋರುಪಸರ್ಗಯೋಃ\" ಎಂಬ ನಿಯಮದಿಂದ ಅಪಿ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಕಾರದ ಲೋಪ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः\" इति न्यायेन अपीति उपसर्गस्य अकारलोपः विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पिहितम्‌ और अपिहितं ये दो रूप बनते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಿಹಿತ ಅಪಿಹಿತ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तेन पिहितम्‌ अपिहितं च इति रूपद्वयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विमुचन्ति - विपूर्वकमुच्‌-धातु से लट्‌-लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में विमुचन्ति यह रूप है।", "Kannada": "ವಿಮುಚಂತಿ - ವಿ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕ ಮುಚ್-ಧಾತುವಿನ ಲಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विमुचन्ति- विपूर्वकमुच्‌-धातोः लट्‌-लकारे प्रथमपुरुषबहुवचने विमुचन्ति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्थुः - स्था-धातु से लिट्‌-लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में तस्थु: यह रूप है।", "Kannada": "ತಸ್ಥುಃ - ಸ್ಥಾ-ಧಾತುವಿನ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्थुः- स्था-धातोः लिट्-लकारे प्रथमपुरुषबहुवचने तस्थुः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वपुषाम्‌ - वपुष्‌-शब्द का षष्ठीबहुवचन में वपुषाम्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ವಪುಷಾಮ್ - ವಪುಷ್ ಶಬ್ದದ ಷಷ್ಠೀ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वपुषाम्‌- वपुष्‌-शब्दस्य षष्ठीबहुवचने वपुषाम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपश्यम्‌ - दृश्‌-धातु से लङ्‌-लकार उत्तमपुरुष एकवचन में अपश्यम्‌ यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಪಶ್ಯಮ್- ದೃಶ್-ಧಾತುವಿನ ಲಙ್-ಲಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपश्यम्‌- दृश्‌-धातोः लङ्-लकारे उत्तमपुरुषैकवचने अपश्यम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "२॥ वेदाध्ययन-३४५ ( पुस्तक-२ ) अन्वय - मित्रावरुणा वां तत्‌ महित्वं सु ईर्मा अहोऽभिः तस्थुषी: दुदुह्वे स्वसरस्य विश्वाः धेनाः पिन्वथः अनु वाम्‌ एकः पविः आववर्त।", "Kannada": "ವೇದಾಧ್ಯಯನ - 345 ಅನ್ವಯ - ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ವಾಂ ತತ್ ಮಹಿತ್ವಂ ಸು ಈರ್ಮಾ ಅಹೋಽಭಿಃ ತಸ್ಥುಷೀಃ ದುದುಹೇ ಸ್ವಸರಸ್ಯ ವಿಶ್ವಾಃ ಧೇನಾಃ ಪಿನ್ವಥಃ ಅನು ವಾಮ್ ಏಕಃ ಪವಿಃ ಆವವರ್ತ.", "Sanskrit": "२॥ अन्वयः - मित्रावरुणा वां तत्‌ महित्वं सु ईर्मा अहोऽभिः तस्थुषीः दुदुहे स्वसरस्य विश्वाः धेनाः पिन्वथः अनु वाम्‌ एकः पविः आववर्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे मित्रावरुणहम तुम्हारे उस महिमा को या उस महत्व को अच्छी प्रकार से कहते है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ-ಮಿತ್ರಾವರುಣರೇ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಆ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे मित्रावरुणा वां युवयोः तत्‌ महित्वं महत्त्वं सु सुष्ठु, अतिप्रशस्तमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और क्या कहते हो।", "Kannada": "ಇನ್ನೇನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೀರಿ?", "Sanskrit": "किं तदित्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सम्पूर्ण चर अचर जगत का प्रेरक सूर्य दिन बर्षा ऋतू के स्थावर जलो का दोहन करता है।", "Kannada": "ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯನು ಮಳೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ईर्मा सततगन्ता सर्वस्य प्रेरको वादित्यः अहभिः अहोभिर्वर्षतुसम्बन्धिभिः तस्थुषीः स्थावरभूता अपो दुदुहे दुग्धे।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तुम गतिशील सूर्य की सभी किरणों को चमकीला बनाते हो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನೀವು ಚಲನಶೀಲ ಸೂರ್ಯನ ಎಲ್ಲಾ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "किञ्च स्वसरस्य स्वयं सर्तुरादित्यस्य विश्वाः सर्वाः धेनाः लोकानां प्रीणयित्रीतीः पिन्वथः वर्धयथः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा तुम दोनों एकसंसार का आधार हो।", "Kannada": "ಅಥವಾ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದೀರಿ.", "Sanskrit": "वां युवयोः एकः अप्रतियोगी पविः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पवि रथ की नेमि को कहते है \"पवी रथनेमिर्भवतिश\" ऐसा यास्क का वचन, यहाँ पर लक्षितलक्षणणा के द्वारा रथ में हो, केवलचक्र के घुमने के योग से।", "Kannada": "ಪವಿತ್ರ ರಥದ ನೇಮಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - \"ಪವೀ ರಥನೇಮಿರ್ಭವತಿ\" ಇದು ಯಾಸ್ಕನ ವಚನ. ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಿತಲಕ್ಷಣದಿಂದ ರಥದಲ್ಲಿದೆ. ಕೇವಲ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ತಿರುಗಲು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पविरिति रथस्य नेमिः 'पवी रथनेमिर्भवति' इति यास्कवचनात्‌, तथाप्यत्र लक्षितलक्षणया रथे वर्तते, केवलचक्रस्यावर्तनायोगात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम्हारा अकेला रथ धीरे धीरे चले।", "Kannada": "ನಿಮ್ಮ ಏಕೈಕ ರಥವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸಲಿ.", "Sanskrit": "युवयोरेको रथः अन्वाववर्त अनुक्रमेण परिभ्रमति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे मित्रावरुणतुम्हारा महत्व इसलिये प्रसिद्ध है कि उसके द्वारा सदा घुमने वाले सूर्य ने वर्षा ऋतु को स्थावर जलो को दुहा है।", "Kannada": "ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ -ಹೇ ಮಿತ್ರಾವರುಣರೇ, ನಿಮ್ಮ ಮಹತ್ವವು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे मित्रावरुणौ युवयोः उभयोः स महिमा अतिशयेन प्रशस्तः। सततगमनशीलः यः सूर्यः स नित्यगमनेन स्थितजलसमूहं दोग्धि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम सूर्य की सभी किरणों को चमकीला बनाते हो।", "Kannada": "ನೀವು ಸೂರ್ಯನ ಎಲ್ಲಾ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "युवां परिभ्रमतः सूर्यस्य सकलकिरणसमूहस्य वर्धनम्‌ अकुरुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम्हारा अकेला रथक्रम पूर्वक धीरे धीरे चले।", "Kannada": "ನಿಮ್ಮ ಏಕಾಂಗಿ ರಥಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एकनेमिरथः युवयोः अनुग्रहेण आवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्थुषीः - स्था-धातु क्वसुन् प्रत्यय करने पर स्त्रियाम्‌ ङीप्प्रत्यय करने पर द्वितीयाबहुवचन में तस्थुषी: यह रूप है।", "Kannada": "ತಸ್ಥುಷೀಃ - ಸ್ಥಾ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಸುನ್-ಪ್ರತ್ಯಯ. ಅದರ ಮುಂದೆ ಸ್ತ್ರ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಙೀಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯ. ದ್ವೀತೀಯಾಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्थुषीः- स्था-धातोः क्वसुन्प्रत्यये स्त्रियाम्‌ ङीप्प्रत्यये द्वितीयाबहुवचने तस्थुषीः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहभिः - अहन्‌-शब्द का तृतीयाबहुवचन में अहभिः रूप है।", "Kannada": "ಅಹಭಿಃ - ಅಹನ್ ಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अहभिः- अहन्‌-शब्दस्य तृतीयाबहुवचने अहभिः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दुदुहे  - दुह् धातु से लिट्‌-लकार आत्मनेपद प्रथमपुरुषबहुवचन में दुदुहे यह रूप है।", "Kannada": "ದುದುಹೇ - ದುಹ್-ಧಾತಿವಿನ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दुदुहे- दुह्‌-धातोः लिट्-लकारे आत्मनेपदे प्रथमपुरुषबहुवचने दुदुहे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धेनाः - धे-धातु से शब्द से इसकी उत्पति हुई।", "Kannada": "ಧೇನಾಃ - ಧೇ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಈ ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धेनाः-धे-धातोः शब्दस्यास्य निष्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धेनाशब्द का द्वितीयाबहुवचन में धेना: यह रूप है।", "Kannada": "ಧೇನಾ ಶಬ್ದದ ದ್ವಿತೀಯಾಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धेनाशब्दस्य द्वितीयाबहुवचने धेनाः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पविः - पू-धातु से ` अच इ:' इस औणादिकसूत्र से इप्रत्यय करने पर पवि: यह रूप बना।", "Kannada": "ಪವಿಃ- ಪೂ-ಧಾತುವಿನ ಮುಂದೆ ಔಣಾದಿಸೂತ್ರದಿಂದ ಇ-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಪವಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पविः- पू-धातोः 'अच इः' इति औणादिकसूत्रेण इप्रत्यये पविः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आववर्त - आपूर्वकवृत्‌-धातु से लिट्‌-लकार प्रथमाबहुवचन में आववर्त यह रूप बना।", "Kannada": "ಆವವರ್ತ- ಆ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕ ವೃತ್-ಧಾತುವಿನ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आववर्त- आपूर्वकवृत्‌-धातोः लिट्-लकारे प्रथमाबहुवचने आववर्त इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे मित्रराजन स्तोताओं को राजा स्वामी बनाने वाले मित्रवरुण आप ही है जिनकी उपासना करते है वे आप मित्रराजन।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಹೇ  ಮಿತ್ರಾವರುಣರೇ ಮಿತ್ರಭೂತರು ಸ್ತೋತೃಗಳು ಸ್ವಾಮಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ, ಅಂತಹವರು ಮಿತ್ರಾವರುಣರು", "Sanskrit": "व्याख्या- हे मित्रराजाना मित्रभूताः स्तोतारो राजानः स्वामिन ईश्वरा भवन्ति ययोरुपासनावशात्‌ तौ मित्रराजानौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतियोगी की अपेक्षा से द्विवचन है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೋಗ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿವಚನ.", "Sanskrit": "प्रतियोग्यपेक्षया द्विवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पाद आदि के होने  से पद का हनन नही किया गया।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಾದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪದವು ನಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र पादादित्वादाद्यं पदं न निहन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे देव, तुम अपने तेजअपने सामर्थ्य के द्वारा पृथिवी और द्यौ को धारण किया हुआ है।", "Kannada": "ಓ ದೇವರೇ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "हे देवौ, महोभिः तेजोभिः स्वसामर्थ्यैः पृथिवीम्‌ उत अपि च द्याम्‌ अधारयतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे देवो, तुम ओषधियों का विस्तार करो।", "Kannada": "ಓ ದೇವರುಗಳೇ, ನೀವು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "हे देवौ, युवाम्‌ ओषधीः वर्धयतम्‌ वृष्टिप्रेरणेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "गायों की संख्या बढाओ।", "Kannada": "ಹಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "गाः पिन्वतम्‌ गवाश्वादीन्‌ वर्धयतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिए वर्षा की रचना करके शीघ्र जीवन प्रदान करो।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಳೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜೀವನ ನೀಡಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "तदर्थं वृष्टिम्‌ अवसृजतम्‌ अवाङ्गुखं प्रेरयतं हे जीरदानू क्षिप्रदानौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे दोनों स्वामी, मित्र और वरुण तुम दोनों तेज से पृथिवी और द्युलोक को धारण किये हुए हो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಹೇ ಮಿತ್ರಾವರುಣರೇ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ನಿಮ್ಮ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದೀರಿ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे राजद्वय, मित्र वरुण च युवां तेजसा पृथिवीं द्युलोकं च धारयथः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम औषधी समूह को बढाओ, गाय आदि पशुओ को बढाओ।", "Kannada": "ನೀವು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಸಮೂಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಹಸುಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "युवां औषधसमूहं वर्धयतं, गवादपशून्‌ वर्धयतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और शीघ्र जीवन प्रदान करने वाले तुम वर्षा करो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜೀವನ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಳೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "किञ्च हे क्षिप्रदानौ, युवां वृष्टिप्रेरणं कुरुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधारयतम्‌ - धृ-धातु से णिच लङ-लकार में मध्यमपुरुषद्विवचन में अधारयतम्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಅಧಾರಯತಮ್ -  ಧೃ-ಧಾತುವಿನ ಲಙ್-ಲಕಾರದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷದ ದ್ವಿವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधारयतम्‌- धृ-धातोः णिचि लङ्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने अधारयतम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "महोभिः - महस्‌-शब्द का तृतीयाबहुवचन में महोभिः रूप है।", "Kannada": "ಮಹೋಭಿಃ - ಮಹಸ್-ಶಬ್ದದ ತೃತೀಯಾಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "महोभिः- महस्‌-शब्दस्य तृतीयाबहुवचने महोभिः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्धयतम्‌ - वृध्‌-धातु से णिच लोट्‌-लकार मध्यमपुरुष द्विवचन में वर्धयतम्‌ रूप है।", "Kannada": "ವರ್ಧಯತಮ್ - ವೃಧ್-ಧಾತುವಿನ ಲೋಟ್-ಲಕಾರದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ದ್ವಿವವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वर्धयतम्‌- वृध्‌-धातोः णिचि लोट्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने वर्धयतम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिन्वतम्‌ - पिव्‌-धातु से लोट्‌-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में पिन्वतम्‌ रूप है।", "Kannada": "ಪಿನ್ವತಮ್ - ಪಿವ್-ಧಾತುವಿನ ಲೋಟ್-ಲಕಾರದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ದ್ವಿವವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पिन्वतम्‌- पिव्‌-धातोः लोट्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने पिन्वतम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीरदानू - जीरं दानू ययोस्तौ इति बहुव्रीहिसमास में जीरदानू रूप बना।", "Kannada": "ಜೀರದಾನೂ - ಜೀರಂ ದಾನೂ ಯಯೋಸ್ತೌ ಎಂದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "जीरदानू- जीरं दानू ययोस्तौ इति बहुव्रीहिसमासे जीरदानू इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे मित्र और वरुण रथ में ठीक प्रकार से जुड़े हुए तुम्हारे घोड़े तुम दोनों को ढोवे।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಹೇ ಸೂರ್ಯದೇವ ಮತ್ತು ವರುಣ ನಿಮ್ಮ ರಥದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿತವಾಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಿ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे मित्रावरुणौ वां युवाम्‌ अश्वासः अश्वाः सुयुजः सुष्ठु रथे युक्ताः सन्तः आवहन्तु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सारथि द्वारा लगाम खीचने पर शीघ्र रुके।", "Kannada": "ಸಾರಥಿಯು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಕೂಡಲೇ ನಿಂತಿತು.", "Sanskrit": "एवं सारथिना लङ्घने कृते शीघ्रं तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घी और जल तुम दोनों का अनुसरण करते है।", "Kannada": "ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ನೀರು ಇವೆರಡೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "घृतं तथा उदकम् उभयमपि भवतां अनुसरणं कुरुतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और बहते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एवम् अनुगच्छतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन सिन्धू आदि आप की कृपा से ही प्रवाहित होती है।", "Kannada": "ನಿಮ್ಮ ದಯೆಯಿಂದ ಪುರಾತನ ಸಿಂಧು ಮೊದಲಾದ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "युवयोरनुग्रहात्‌ प्राचीनाः सिन्ध्वादि नद्यः प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - सज्जित घोडे आप को लेकर चलते है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ -ಸಜ್ಜುಗೊಂಡ ಕುದುರೆಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- सुसज्जिताः अश्वाः युवां वहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे संयम किरने यहाँ रुके।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "तेषां नियन्त्रणार्थम् अत्र स्थगितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल की धारा के समान वे तुम्हारा अनुसरण करती है।", "Kannada": "ಅವರು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೀರಿನ ಹನಿಗಳಂತೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जलस्य धारा इव ते युवाम्‌ अनुसरन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीनकाल से ही नदिया बहती है।", "Kannada": "ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿವೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनकालतः नद्यः प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहन्तु - वह-धातु से लोट्‌-लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में वहन्तु रूप है।", "Kannada": "ವಹಂತು- ವಹ ಧಾತುವಿಗೆ ಲೋಟ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ 'ವಹಂತು' ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "वहन्तु- वह्‌-धातोः लोट्-लकारे प्रथमपुरुष बहुवचने वहन्तु इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यतरश्मयः - यताः रश्ययः येषां ते यतरश्मयः यहाँ बहुव्रीहिसमास है।", "Kannada": "ಯತರಶ್ಮಯಃ- ಯತಾ: ರಶ್ಮಯಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಯತರಶ್ಮಯಃ ಎಂದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "यतरश्मयः- यताः रश्ययः येषां ते यतरश्मयः इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्णिक्‌ - निर्‌ पूर्वकनिज्‌-धातु से क्विप्प्रत्यय करने पर निर्णिज्‌-शब्दनिष्पन्न हुआ।", "Kannada": "ನಿರ್ಣಿಕ್- ನಿರ್ ಪೂರ್ವಕ ನಿಜ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ 'ನಿರ್ಣಿಜ್' ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्णिक्‌- निर् पूर्वकनिज्‌-धातोः क्विप्प्रत्यये निर्णिज्‌-शब्दः निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका प्रथमा एकवचन में निर्णिक्‌ रूप बना।", "Kannada": "ಅದರ ಮೊದಲ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಿಕ್ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "तस्य प्रथमैकवचने निर्णिक्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रदिवि - प्रपूर्वकदिव्‌-धातु से क्विप्‌प्रत्यय करने पर प्रदिव्‌-शब्द निष्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಪ್ರದಿವಿ- ಪ್ರ ಪೂರ್ವಕ ದಿವ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ 'ಪ್ರದಿವ್' ಶಬ್ದದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रदिवि- प्रपूर्वकदिव्‌-धातोः क्विप्प्रत्यये प्रदिव्‌-शब्दः निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका सप्तमी एकवचन में प्रदिवि रूप बना।", "Kannada": "ಅದರ ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದಿವಿ ಎಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य सप्तम्येकवचने प्रदिवि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षरन्ति - क्षर्‌-धातु से लट्-लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में क्षरन्ति रूप है।", "Kannada": "ಕ್ಷರಂತಿ- ಕ್ಷರ ಧಾತುವಿಗೆ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷರಂತಿ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "क्षरन्ति- क्षर्‌-धातोः लट्-लकारे प्रथमपुरुषबहुवचने क्षरन्ति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रावरुणसूक्त के ऋषि कौन, देवता कौन, छन्द क्या है?", "Kannada": "ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು, ದೇವರು ಯಾರು, ಛಂದಸ್ಸು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "मित्रावरुणसूक्तस्य कः ऋषिः, के देवते, किं छन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಋತಮ್ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "ऋतम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपिहितम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅಪಿಹಿತಂ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अपिहितम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतेन यहाँ पर ऋत्‌ शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಋತೇನ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಋತಶಬ್ಧದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "ऋतेन इत्यत्र ऋतशब्दस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्थुः यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ತಸ್ಥುಃ ಎಂಬ ರೂಪದ ಸಿದ್ಧಿ ಹೇಗೆ?", "Sanskrit": "तस्थुः इति रूपं कथं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईर्मा इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಈರ್ಮಾ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "ईर्मा इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्थुषी: यहाँ पर प्रत्यय क्या है?", "Kannada": "ತಸ್ಥುಷೀಃ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯವು?", "Sanskrit": "तस्थुषीः इत्यत्र कः प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पविः यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಪವಿಃ ರೂಪಸಿದ್ಧಿಯು ಹೇಗೆ?", "Sanskrit": "पविः इति रूपं कथं सिद्धम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "धेनाः यह शब्द किस धातु से निष्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಧೇನಾಃ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "धेनाः इति शब्दः कस्मात्धातोः निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीरदानू इसका विग्रह और समास लिखो।", "Kannada": "ಜೀರದಾನುಶಬ್ದದ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಮಾಸವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "जीरदानू इत्यस्य विग्रहं समासं च लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीरदानू इस शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಜೀರದಾನೂ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "जीरदानू इति शब्दस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिन्वतम्‌ यह किस धातु से निष्पन्न हुआ?", "Kannada": "ಪಿನ್ವತಮ್ ಎಂದು ಯಾವ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पिन्वतम्‌ इति कस्मात्धातोः निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्वासः इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಅಶ್ವಾಸಃ ಎಂಬುದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು.", "Sanskrit": "अश्वासः इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधारयतम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಅಧಾರಯತಮ್ ಎಂದು ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अधारयतम्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे शरीर के तेज को बढाने वाले।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಓ ದೇಹದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವರೇ.", "Sanskrit": "व्याख्या- हे, शरीरस्य तेजः अधिकं क्रियमाणाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रूप को बढाने वाले।", "Kannada": "ರೂಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವರೇ.", "Sanskrit": "रूपाधिक्यकर्तारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर को सुंदर बनाने वाले यह अर्थ है।", "Kannada": "ದೇಹವನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವುದೆಂದು ಇದರರ್ಥ.", "Sanskrit": "शरीरदीप्तिमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको अन्नादि के द्वारा बढाने वाले।", "Kannada": "ಅವುಗಳನ್ನು ಅನ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆಸುವವರು.", "Sanskrit": "ताम्‌ अन्नादिना वर्धमानाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बर्हि यज्ञ को कहते है।", "Kannada": "ಬರ್ಹಿಯಜ್ಞವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बर्हिः यज्ञस्य कथयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह जैसे ऋत्विग मंत्रों के द्वारा यज्ञ की रक्षा करते है उसी प्रकार तुम यज्ञ के द्वारा धरती की रक्षा करो, हे पालक, हे प्रकाशमान, हे अन्न के धाता अत्यधिक बलशाली हे मित्र हे वरुण हे मित्रावरुणौ तुम ऊपर कहे लक्षण वाले होने से पूजा में यागभूमि पर अन्त मध्य में रथ पर बैठते हो।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಋತ್ವಿಜನು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು. ಹೇ ಪಾಲಕನೇ, ಹೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನೇ, ಹೇ ಅನ್ನದಾತನೇ, ಅಧಿಕ ಬಲಯುಕ್ತನಾದ ಹೇ ಮಿತ್ರನೇ, ಹೇ ವರುಣನೇ, ಹೇ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ ನೀವು ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ ಗುಣಯುಕ್ತರಾಗಿ ಈ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಗಭೂಮಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವವರಾಗಿರಿ.", "Sanskrit": "यथा ऋत्विक् मन्त्रोच्चारणेन यज्ञस्य रक्षणं करोति तथा भवान् यज्ञेन पृथिव्याः रक्षणं करोतु। हे पालक, हे प्रकाशमान, हे अन्नदाता अत्यधिक बलवान् हे मित्र, हे वरुण, हे मित्रावरुणौ भवन्तः पूर्वोक्त लक्षणयुक्ताः सन्तः अस्मिन् पूजायां यागभूमेः अन्त्ये तथा मध्ये रथे उपविशन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "“रथोऽपि गर्त उच्यते” (नि० ३।५) इति यास्क ने कहा।", "Kannada": "\"ರಥೋऽಪಿ ಗರ್ತ ಉಚ್ಯತೇ (ನಿ.೩/೫) ಎಂದು ಯಾಸ್ಕಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "\"रथोऽपि गर्त उच्यते\" (नि० ३।५) इति यास्कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे मित्रवरुणतुम विशेषशरीर के दीप्ति को बढाने वाले हो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ -ಹೇ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ, ನೀವು ವಿಶೇಷದೇಹದ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವವರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे मित्रवरुणौ युवां विशेषशरीरस्य दीप्तिं वर्धमानाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे यज्ञीयकुशापर बैठा यज्ञ में यजु मन्त्र के द्वारा रक्षित होते है, वैसे ही पृथिवी के रक्षकतुम अन्न से बलबान होकर के यज्ञभूमि पर मध्यस्थल में स्थित रथ पर बैठते है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಕುಶದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವವರು ಯಜುಗಳನ್ನು ಮಂತ್ರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆಯೇ, ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಕರಾದ ನೀವು ಅನ್ನದಿಂದ ಬಲಗೊಂಡು ಯಜ್ಞನೆಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿರಿ.", "Sanskrit": "यथा यज्ञीयकुशाः यज्ञे यजुर्मन्त्रैः रक्षिताः भवन्ति तथैव पृथिव्याः रक्षकौ युवाम्‌ अन्नेन बलवन्तौ भूत्वा यज्ञभूमेः मध्यस्थलस्थरथे उपविशताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्धत्‌ - वृध्‌-धातु से शतृप्रत्यय करने पर नपुंसकलिङ्गप्रथमा एकवचन में वर्धत्‌ रूप बना।", "Kannada": "ವರ್ಧತ್- ವೃಧ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ 'ವರ್ಧತ್' ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "वर्धत्‌- वृध्‌-धातोः शतृप्रत्यये नपुंसकलिङ्गे प्रथमैकवचने वर्धत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उर्वीम्‌ - उरुशब्द से स्त्रीप्रत्यय करने पर उर्वीशब्द निष्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಉರ್ವೀಮ್- ಉರುಪದಕ್ಕೆ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಉರ್ವೀ ಪದದ ಉತ್ಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "उर्वीम्‌- उरुशब्दात्‌ स्त्रीप्रत्यये उर्वीशब्दः निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका द्वितीया एकवचन में उर्वीम्‌ रूप बना।", "Kannada": "ಅದರ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಉರ್ವಿಮ್ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "तस्य द्वितीयैकवचने उर्वीम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुषा - यजुष्‌-शब्द का तृतीया एकवचन में यजुषा रूप बना।", "Kannada": "ಯಜುಷಾ - ಯಜುಷ್ ಪದದ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಯಜುಷಾ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "यजुषा- यजुष्‌-शब्दस्य तृतीयैकवचने यजुषा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्बुद्धि प्रथमा के द्विवचनका आकार है।", "Kannada": "ಸಂಬೋಧನೆಯ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿ ದ್ವಿವಚನದ ಆಕಾರವು.", "Sanskrit": "सम्बद्धौ प्रथमायाः द्विवचनस्य आकारः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसाथे - आस्‌-धातु से आत्मनेपद में लट्‌-लकार में मध्यमपुरुषद्विवचन में आसाथे रूप बना।", "Kannada": "ಆಸಾಥೆ- ಆಸ್ - ಧಾತುವಿಗೆ ಆತ್ಮನೇಪದಿ ಲಟ್-ಲಕಾರ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ 'ಆಸಾಥೇ' ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "आसाथे- आस्‌-धातोः आत्मनेपदे लट्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने आसाथे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे उदार हाथो वाले दानशूर वीर यह अर्थ है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಉದಾರ ಕೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಾನಶೂರವೀರ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अक्रविहस्ता अकृपणहस्तौ दानशूरावित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसके लिये।", "Kannada": "ಯಾರಿಗೆ?", "Sanskrit": "कस्मै।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुंदर स्तुति करने वाले के लिए।", "Kannada": "ಸುಂದರವಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸುವವರಿಗೆ.", "Sanskrit": "सुकृते शोभनस्तुतिकर्त्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाप से रक्षा करने वाले हे वरुण मित्रावरुणतुम उस यजमान की यज्ञभूमि में याग के मध्य और अन्तमं रक्षा करते हुए उसके लिए दानवीर बनकर उसकी पाप से रक्षा करो।", "Kannada": "ಪಾಪದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವರಾದ, ವರುಣ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ,ನೀವು ಯಾವ ಯಜಮಾನನನ್ನು ಯಾಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸುವಿರೋ, ಅವನಿಗೆ ದಾನವಾಗಿ ಅವನ ಪಾಪದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ.", "Sanskrit": "परस्पा परस्तात्‌ पातारौ रक्षितारौ हे वरुणा मित्रावरुणौ युवां यं यजमानम्‌ इळासु यागभूमिषु अन्तः मध्ये त्रासाथे रक्षथः तस्मै सुकृते अक्रविहस्ता परस्पा च भवथ इति सम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तुम दोनों राजा के समान बुलाने पर क्रोध रहित होकर सम्पत्ति एवं हजार खम्भों वाले भवन को धारण करते हो।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನು ಅರಸನಂತೆ ಕರೆದರೆ, ಕೋಪವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಾವಿರ ಕಂಬಗಳುಳ್ಳ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಿರಿ.", "Sanskrit": "किञ्च युवां राजाना राजमानौ अहृणीयमाना अक्रुध्यन्तौ द्वौ परस्परं सह साहित्येन क्षत्रं धनं सहस्रस्थूणम्‌ अनेकसहस्रस्तम्भोपेतं सौधादिरूपं गृहं च बभृथः धारयथः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान कौ रक्षा के लिए।", "Kannada": "ಯಜಮಾನನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ .", "Sanskrit": "सुकृते यजमानाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा क्षत्र बल को अपरिमित खम्भे वाले यज्ञ भवन को और जाने के लिए रथ को साथ में धारण करते है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಕ್ಷತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು, ಅಪರಿಮಿತ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಜ್ಞಭವನವನ್ನು, ಹೋಗಲು ರಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಿರಿ.", "Sanskrit": "अथवा क्षत्रं बलम्‌,अपरिमिताभिः स्थूणाभिरुपेतं यज्ञभवनं, अथवा रथं च गमनार्थं सह धारयथः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे मित्रावरुण यज्ञभूमि में उस यजमान की मध्यभाग में रक्षा करते हो, उस स्तुति करने वाले यजमान के प्रति उदार हाथ से उसके पालनकारी हो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ- ಹೇ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ, ನೀವು  ಯಜ್ಞಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ಯಜಮಾನನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀರೋ, ಆ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಯಜಮಾನವನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे मित्रावरुणौ युवां यं यजमानं यज्ञभूमेः मध्यभागे रक्षथः, तं स्तुतिकारिणं  यजमानं प्रति अकृपणहस्तौ तस्य पालनकारिणौ भवताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे दोनों राजन, तुम क्रोध से रहित होकर के एक हजार खम्भे वाले यज्ञशाला को धारण करते हो।", "Kannada": "ಓ ರಾಜರೇ, ನೀವು ಕೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಸಾವಿರ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಜ್ಞಶಾಲೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "हे राजानौ, युवां क्रोधहीनौ भूत्वा एकत्रीभूतशक्त्या सहस्रस्तम्भयुक्तस्थूणं धारयताम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुकृते - शोभनं करोति इस विग्रह में सुपूर्वककृ-धातु से क्विप्प्रत्यय करने पर सुकृत्‌ यह शब्द निष्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಸುಕೃತೆೇ - ಶೋಭನಂ ಕರೋತಿ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸುಪೂರ್ವಕ ಕೃ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ವಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಜೋಡಿಸಿದಾಗ ಸುಕೃತ್ ಎಂಬ ರೂಪದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुकृते- शोभनं करोति इति विग्रहे सुपूर्वककृ-धातोः क्विप्प्रत्यये सुकृत्‌ इति शब्दः निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका चतुर्थी एकवचन में सुकृते रूप बना।", "Kannada": "ಅದರ ಚತುರ್ಥಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸುಕೃತೇ ಎಂದು ರೂಪ.", "Sanskrit": "तस्य चतुर्थ्यकवचने सुकृते इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहृणीयमाना- हृणीङ्-धातु से शानच्‌प्रत्यय करने पर हृणीयमाना रूप बना।", "Kannada": "ಅಹೃಣೀಯಮಾನಾ - ಹೃಣೀಙ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಹೃಣೀಯಮಾನಾ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "अहृणीयमाना- हृणीङ्-धातोः शानच्प्रत्यये हृणीयमाना इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभृथः - भृ-धातु से परस्मैपद लट्‌-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में विभृथः रूप बनता है।", "Kannada": "ವಿಭೃಥಃ- ಭೃ ಧಾತುವಿಗೆ ಪರಸ್ಮೈಪದೀ ಲಟ್-ಲಕಾರ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ವಿಭೃಥಃ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "विभृथः- भृ-धातोः परस्मैपदे लट्‌-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने विभृथः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - इन दोनों का रथ सोने का बना हुआ है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ -ಇವರಿಬ್ಬರ ರಥಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- अनयोः रथौ हिरण्यनिर्णिक्‌ हिरण्यरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह बिजली के समान चमकता है।", "Kannada": "ಅದು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तौ विद्युद्दीप इव प्रकाशेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रथ के खम्भे किल आदि भी सोने के ही निर्मित है।", "Kannada": "ಈ ರಥದ ಸ್ತಂಭಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्य रथस्य स्थूणा कीलकादयः हिरण्येन निर्मितम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सभी सोने के बने हुए है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲವೂ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यनामैतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह उसके विकार है।", "Kannada": "ಇದು ಕಬ್ಬಿಣದ ವಿಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयोविकारा इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार का रथ दिन में अन्तरिक्ष में घुमता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯ ರಥವು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशो रथो दिवि अन्तरिक्षे विभ्राजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह क्या है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಂತೆ?", "Sanskrit": "किमिव।"}}
{"translation": {"Hindi": "घोड़े के समान है।", "Kannada": "ಕುದುರೆಯ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "अश्व इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "घोड़े व्यापकशील मेघ को कहते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಕುದುರೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अश्वा व्यापनशीला मेघाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके द्वारा उत्पन्न की गई विद्युत।", "Kannada": "ಅವುಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್.", "Sanskrit": "तैः अश्वैः उत्पादितः विद्युत्।"}}
{"translation": {"Hindi": "वा शब्द और अर्थ में, तिल स्नेहने (धा० ६।७६, १०।७३)।", "Kannada": "ಅಥವಾ, ಪದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ತಿಲ ಸ್ನೇಹನೇ (ಧಾ. ೬/೧೬, ೧೦/୭೩)", "Sanskrit": "वाशब्दश्चार्थे, तिल स्नेहने (धा० ६।७६, १०।७३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिलु स्निग्धा भूमि है जिसकी वह क्षेत्र तिल्विल देवयजन का कहलाता है।", "Kannada": "ತಿಲುವಿನಿಂದ ಸ್ನಿಗ್ಧವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಿಲ್ವಿಲಂ ದೇವಯಜನಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "तिलुः स्निग्धा भूमिर्यस्य तत्‌ क्षेत्रं तिल्विलं देवयजनम्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "घी सोम आदि के द्वारा स्निग्ध और कल्याणकारी क्षेत्र में निर्मित लकड़ी के खम्भे स्थित है।", "Kannada": "ತುಪ್ಪ,ಸೋಮ ಇತ್ಯಾದಿ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಉತ್ತಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮರದ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಯೂಪಯಷ್ಟಿಯು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "घृतसोमादिना स्निग्धे भद्रे च क्षेत्रे निर्मिता स्थूणा यूपयष्टिरिव स्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मधुर पूर्णगति से रथ अपने नेमी सहित घुमे।", "Kannada": "ರಥಗಳು ಅವುಗಳ ನಿಯಮಾವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಧುರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿದವು.", "Sanskrit": "रथाः मधुररूपेण सम्पूर्णवेगेन धावितवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधीपूरण को कहते है।", "Kannada": "ಅಧಿಪೂರಣವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अधिपूरणमिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा रथ के ऊपर मधु सोमरस को स्थापित कर दो।", "Kannada": "ಅಥವಾ ರಥದ ಮೇಲೆ ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अथवा गर्तस्याधि रथस्योपरि मध्वः मधु सोमरसं सनेम स्थापयेमेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - सोने से निर्मित इनके रथ की थुन लौह निर्मित है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ- ಚಿನ್ನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆ ರಥಗಳ ತುದಿಯು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- हिरण्यनिर्मिताः अनयोः रथस्य स्थूणाः लोहनिर्मिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह रथ विद्युत्‌ के समान अन्तरिक्षलोक में शोभित होता है।", "Kannada": "ರಥವು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂತೆ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स रथः विद्युत्‌ इव अन्तरिक्षलोके शोभितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्याणकारी स्थान में अथवा देवपूजित स्थान में निश्चल स्तम्भ के समान मधुमय रथ के ऊपर सोम रस को स्थापित करते है।", "Kannada": "ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದೇವರಪೂಜೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲಸ್ತಂಭಗಳಂತಿರುವ ಮಧುರಥದ ಮೇಲೆ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कल्याणकारके स्थाने अथवा देवपूजितस्थाने निश्चलस्तम्भ इव मधुमयरथस्योपरि सोमरसं स्थापयामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भ्राजते - भ्राज्‌-धातु से लट्‌-लकार आत्मनेपद प्रथमपुरुष एकवचन में भ्राजते रूप है।", "Kannada": "ಭ್ರಾಜತೇ - ಭ್ರಾಜ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಆತ್ಮನೇಪದಿ ಲಟ್-ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಭ್ರಾಜತೇ ಎಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भ्राजते- भ्राज्‌-धातोः लट्-लकारे आत्मनेपदे प्रथमपुरुषैकवचने भ्राजते इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निमिता - निपूर्वकमि-धातु से क्तप्रत्यय करने पर सुप और डा आदेश होने पर निमिता रूप बना।", "Kannada": "ನಿಮಿತಾ- ನಿಪೂರ್ವಕ ಮಿ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿ ನಂತರ ಸುಪ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಡಾ ಆದೇಶವಾದಾಗ ನಿಮಿತಾ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "निमिता- निपूर्वकमि-धातोः क्तप्रत्यये सुपः डादेशे च निमिता इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिगर्त्यस्य - गर्ते इति अधिगर्तम्‌ इति अव्ययीभावसमास, अधिगर्ते भवः इति अधिगर्त्यः, उस अधिगर्त का।", "Kannada": "ಅಧಿಗರ್ತ್ಯಸ್ಯ - ಗರ್ತೇ ಇತಿ ಅಧಿಗರ್ತಮ್ ಇತಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸ, ಅಧಿಗರ್ತೇ ಭವಃ ಇತಿ ಅಧಿಗರ್ತ್ಯಃ, ತಸ್ಯ ಅಧಿಗರ್ತ್ಯಸ್ಯ.", "Sanskrit": "अधिगर्त्यस्य- गर्ते इति अधिगर्तम्‌ इति अव्ययीभावसमासः, अधिगर्ते भवः इति अधिगर्त्यः, तस्य अधिगर्त्यस्य ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - उषस और व्युष्टौ का प्रातःकाल में यह अर्थ है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಉಷಸಃ ಮತ್ತು ವ್ಯುಷ್ಟೌ ಎಂದರೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- उषसः व्युष्टौ प्रातःकाले इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य के उदय होने के काल को कहते है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಉದಯಕಾಲಕ್ಕೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूर्यस्य उदिता उदितावुदये।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही काल प्रकाणन्तर से कहते है।", "Kannada": "ಆ ಕಾಲವನ್ನೇ ಪ್ರಕಾರಾಂತರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स एव कालः प्रकारान्तरेणोक्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस काल में हिरण्यरूप वाले रथ में बैठकर के हे वरुण हे मित्र तुम दोनों यज्ञ स्थल को प्राप्त होते हो।", "Kannada": "ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೇ ವರುಣನೇ, ಹೇ ಮಿತ್ರನೇ ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಹಿರಣ್ಯರೂಪದ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ನೀವು ಯಜ್ಞದಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ काले हिरण्यरूपम्‌ अयःस्थूणम्‌ अयोमयशङ्कं गर्तं रथं हे वरुण हे मित्र युवां गर्तम्‌ आरोहथः यज्ञं प्राप्नुम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये अदिति अखण्डनीय भूमि को और दिति खण्डित प्रजादि को देखो।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಿತಿಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತುಂಡರಿಸಲಾಗದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ದಿತಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿತ ಜನರನ್ನು ನೋಡುವಿರಿ.", "Sanskrit": "अतः अस्माद्धेतोः अदितिम्‌ अखण्डनीयां भूमिं दितिं खण्डितां प्रजादिकां च चक्षाथे पश्यथः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः - हे मित्रवरुण तुम उषा के प्रारम्भ में सूर्य के उदय होने पर सोने से निर्मित लौहदण्डयुक्त रथ में बैठते हो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಓ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ, ನೀವು ಸೂರ್ಯನ ಉದಯವಾದಾಗ ಚಿನ್ನದ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे मित्रवरुणौ युवां उषायाः प्रारम्भे सूर्यस्य उदये सति हिरण्यनिर्मिते लोहदण्डयुक्ते रथे आरोहणं कुरुताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अदितिऔर दिति को देखते हो।", "Kannada": "ನೀವು ಅದಿತಿ ಮತ್ತು ದಿತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "किञ्च अदितिं दितिं च अवलोकयतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्युष्टौ - विपूर्वकोच्छ-धातु से  क्तिन्प्रत्यय करने पर व्युष्टि रूप हुआ।", "Kannada": "ವ್ಯುಷ್ಟೌ - ವಿಪೂರ್ವಕ ಉಚ್ಛ ಧಾತುವಿಗೆ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯುಷ್ಟಿಃ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "व्युष्टौ- विपूर्वकोच्छ-धातोः क्तिन्प्रत्यये व्युष्टि इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका सप्तमी एकवचन में व्युष्टौ रूप बना।", "Kannada": "ಅದರ ಏಳನೇ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವ್ಯುಷ್ಟೌ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "तस्य सप्तम्येकवचने व्युष्टौ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आरोहथः - आङपूर्वकरुह्-धातु से लट्‌-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में आरोहथः रूप बना।", "Kannada": "ಆರೋಹಥಃ - ಆಙ್ ಪೂರ್ವಕ ರುಹ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಲಟ್-ಲಕಾರ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ಆರೋಹಥಃ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "आरोहथः- आङ्पूर्वकरुह्‌-धातोः लट्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने आरोहथः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्षाथे - चक्ष्‌-धातु से लट्‌-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में चक्षाथे रूप बना।", "Kannada": "ಚಕ್ಷಾಥೇ - ಚಕ್ಷ ಧಾತುವಿಗೆ ಲಟ್-ಲಕಾರ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ದ್ವಿವಚನದಲ್ಲಿ ಚಕ್ಷಾಥೇ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "चक्षाथे- चक्ष्‌-धातोः लट्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने चक्षाथे इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - दाक्षायणयज्ञ में `यद्‌ बंहिष्ठम्‌' इति नवमी द्विताया अमावस्या में मैत्रावरुण की हवि के द्वारा अर्चना की जाती है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ದಾಕ್ಷಾಯಣಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ 'ಯದ್ ಬಂಹಿಷ್ಠಂ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನವಮೀ, ದ್ವಿತೀಯಾ, ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಮೈತ್ರಾವರುಣರನ್ನು ಹವಿಸ್ಸಿನಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- दाक्षायणयज्ञे 'यद्‌ बंहिष्ठम्‌' इति नवमी द्वितायस्याममावास्यायां मैत्रावरुणस्य हविषो याज्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र में कहा `आ नो मित्रावरुणा यद्‌' बहिष्ठं नातिविधे सुदानू (आ० श्रौ० २।१४।११) इति।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- ಆ ನೋ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ಯದ್ ವಂಹಿಷ್ಠಂ ನಾತಿವಿಧೇ ಸುದಾನೂ (ಆ.ಶ್ರೌ. ೨/೧೪/೧೧)ಎಂದು.", "Sanskrit": "सूत्रितञ्च 'आ नो मित्रावरुणा यद्‌' बंहिष्ठं नातिविधे सुदानू (आ० श्रौ० २।१४।११) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैत्रावरुण में पशु हवि के द्वारा इनकी ही पूजा की जाती है।", "Kannada": "ಮೈತ್ರಾವರುಣದಲ್ಲಿ ಪಶುಬಲಿಯ ಮೂಲಕ ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मैत्रावरुणे पशौ हविष एषैव याज्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र में कहा गया है “यद्गंहिष्ठं नातिविधे सुदानू हिरण्यगर्भ: समवर्तताग्रे' (आ० श्रौ० ३।८।१) इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, “ಯದ್ಗಂಹಿಷ್ಠಂ ನಾತಿವಿಧೇ ಸುದಾನೂ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸಮವರ್ತತಾಗ್ರೇ” (ಆ.ಶ್ರೌ. 3.8.1) ಎಂದು.", "Sanskrit": "सूत्रितञ्च 'यद्गंहिष्ठं नातिविधे सुदानू हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे' (आ० श्रौ० ३।८।१) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे शोभन दानियों, हे भुवन के रक्षक, तुम दोनों अतिशय महाँन बलशाली युक्त बाधा रहित और निर्दोष सुख को धारण करते हो।", "Kannada": "ಓ ದಾನಿಶೀಲರೇ, ಓ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಾಯುವವರೇ, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿಗಳೂ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲದಿರುವವರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೋಷಿಗಳಾಗಿದ್ದೀರಿ.", "Sanskrit": "हे सुदानू शोभनदानौ, हे भुवनस्य गोपा, युवां बंहिष्ठ बहुलतमं यत्‌ अच्छिदम्‌ अनवच्छिन्नं शर्म सुखं गृहं वा नातिविधे अतिवेद्धुमशक्यं शर्म इति शर्मविशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के सुख को धारण करते हो, उसी प्रकार का सुख हमको विशेष रूप से प्रदान करो।", "Kannada": "ನೀವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೀರಿ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಸುಖವನ್ನು ನಮಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒದಗಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "तादृशं शर्म धारयथः तेन शर्मणा नः अस्मान्‌ अविष्टं रक्षतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे मित्रावरुणहम इच्छित धन को पाने वाले और शत्रुओ को जितने वाले बने।", "Kannada": "ಓ ಮಿತ್ರಾವರುಣರೆ, ನಾವು ಬಯಸಿದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾಗೋಣ.", "Sanskrit": "हे मित्रावरुणौ सिषासन्तः धनानि सम्भक्तुमिच्छन्तो वयं जिगीवांसः शत्रूणां धनानि जेतुमिच्छन्तः स्याम भवेम।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे दानशील विश्व के रक्षक मित्रवरुणतुम दोनों अतिशय महान, बाधा रहित तथा विनाश हीन सुख के द्वारा हमारी रक्षा करो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ- ಹೇ ದಾನಶೀಲರೇ ವಿಶ್ವದ ರಕ್ಷಕರಾದ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ನೀವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿನಾಶರಹಿತವಾಗಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- हे दानशीलौ विश्वस्य रक्षकौ मित्रवरुणौ युवां द्वौ महत्तमौ, छेदहीनेन तथा क्षतिहीनेन सुखेन अस्माकं रक्षतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इच्छित धन को प्राप्त करके हम शत्रु को जितने वाले बने।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಬಯಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ನಾವು ವೈರಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾದೆವು.", "Sanskrit": "एवम्‌ अभीप्सितधनयुक्ताः भूत्वा वयं यथा शत्रुविजयिनौ भवेमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बंहिष्ठम्‌ - बहुलशब्द से इष्ठन्प्रत्यय करने पर बहुलस्थान में बंहादेशे द्वितीया एकवचन में बंहिष्ठम्‌ रूप बना।", "Kannada": "ಬಂಹಿಷ್ಠಮ್ - ಬಂಹಿಷ್ಠಶಬ್ದದ ದ್ವಿತೀಯವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बंहिष्ठम्‌- बहुलशब्दात्‌ इष्ठन्प्रत्यये बहुलस्थाने बंहादेशे द्वितीयैकवचने बंहिष्ठम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सिषासन्तः - सन्‌-धातु से सन्‌-प्रत्यय शतृप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में सिषासन्तः रूप बना।", "Kannada": "ಸಿಷಾಸಂತಃ - ಸನ್-ಧಾತುವಿನ ಸನ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सिषासन्तः- सन्‌-धातोः सन्‌-प्रत्यये शतृप्रत्यते कृते प्रथमाबहुवचने सिषासन्तः इति रूपम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "जिगीवांसः - जि-धातु से क्वसुन्प्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में जिगीवांसः: रूप बना।", "Kannada": "ಜಿಗೀವಾಂಸಃ - ಜಿ ಧಾತುವಿನ ಕ್ವಸುನ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जिगीवांसः- जि-धातोः क्वसुन्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने जिगीवांसः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्याम - अस्‌-धातु से विधिलिङि उत्तमपुरुषबहुवचन में स्याम रूप बना।", "Kannada": "ಸ್ಯಾಮ - ಅಸ್ ಧಾತುವಿನ ವಿಧಿಲಿಙ್ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ ಎಂದು ರೂಪವು.", "Sanskrit": "स्याम- अस्‌-धातोः विधिलिङि उत्तमपुरुषबहुवचने स्याम इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बर्हिः इस शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಬರ್ಹಿಃ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "बर्हिः इति शब्दस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उर्वी शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಉರ್ವಿ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "उर्वीशब्दस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इळासु इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಇಳಾಸು ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "इळासु इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धृतदक्षा इसका विग्रह क्या है और समास क्या है?", "Kannada": "ಧೃತದಕ್ಷಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "धृतदक्षा इत्यस्य कः विग्रहः कश्च समासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आसाथे ये रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಆಸಾಥೇ ಎಂಬ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "आसाथे इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्रविहस्ता इसका विग्रह और समास क्या है?", "Kannada": "ಅಕ್ರವಿಹಸ್ತಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "अक्रविहस्ता इत्यस्य कः विग्रहः कश्च समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहस्रस्थूणम्‌ इसका विग्रहऔर समास क्या है?", "Kannada": "ಸಹಸ್ರಸ್ಥೂಣಮ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "सहस्रस्थूणम्‌ इत्यस्य कः विग्रहः कश्च समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिल्विलम्‌ क्या है?", "Kannada": "ತಿಲ್ವಿಲಂ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "किं तिल्विलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिल्विलम्‌ इसका विग्रह क्या है?", "Kannada": "ತಿಲ್ವಿಲಂ ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹವೇನು?", "Sanskrit": "तिल्विलम्‌ इत्यस्य कः विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्रविहस्ता इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಅಕ್ರವಿಹಸ್ತಾ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अक्रविहस्ता इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिगर्त्यः यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಅಧಿಗರ್ತ್ಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अधिगर्त्यः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुदानू इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಸುದಾನೂ ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "सुदानू इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बंहिष्ठम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಬಂಹಿಷ್ಠಂ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "बंहिष्ठम्‌ इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शर्म इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಶರ್ಮ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "शर्म इत्यस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "20.5 मित्रावरुण का स्वरूप वैदिकयुग में प्रसिद्ध देवताओ में अन्यतम ही वरुणदेवता है।", "Kannada": "೨೦.೫) ವೈದಿಕಯುಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣನಸ್ವರೂಪವಾದ ವರುಣದೇವನೂ ಒಬ್ಬ.", "Sanskrit": "२०.५) मित्रावरुणस्वरूपम्‌ वैदिकयुगे प्रसिद्धासु देवतासु अन्यतमा हि वरुणदेवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिकदेवता मण्डल में विशिष्ट स्थान में एक को यह वरुण सुशोभित करते है।", "Kannada": "ವೈದಿಕದೇವತೆಗಳ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈ ವರುಣನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "वैदिकदेवतामण्डलेषु विशिष्टं स्थानम्‌ एकम्‌ अलङ्करोति अयं वरुणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वरुणदेव को उद्दिश्य करके केवल बारह सूक्त ही सम्पूर्ण ऋग्वेद में वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ, ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ವರುಣನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಹನ್ನೆರಡು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथापि वरुणदेवम्‌ उद्दिश्य केवलं द्वादश सूक्तानि एव सम्पूर्ण ऋग्वेदे निवेदितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आच्छादन अर्थक वृधातु से वरुण शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ವರುಣ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಆವರಣಾರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ವೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आच्छादनार्थकात्‌ वृधातोः वरुणशब्दो निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये भगवान्‌ यास्क ने कहा - वरुणो वृणोतीति सतः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಯಾಸ್ಕನು ಹೇಳಿದನು - ವರುಣೋ ವೃಣೋತೀತಿ ಸತಃ.", "Sanskrit": "अत एव भगवान्‌ यास्कः उक्तवान्‌ - वरुणो वृणोतीति सतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ मेघ द्वारा यह देवता आकाश को ढकता है, उससे इसका नाम वरुण है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಈ ದೇವರು ಮೋಡದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾನೆ, ಅದಕ್ಕೆ ವರುಣ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ मेघद्वारा इयं देवता आकाशम्‌ आवृणोति, तस्मात्‌ अस्या नाम वरुणः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथर्ववेद के भाष्य में सायणाचार्य ने कहा है - वरुण को रात्री के देवता के रूप में उनका वर्णन किया।", "Kannada": "ಅಥರ್ವವೇದದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಯಣಾಚಾರ್ಯರು ವರುಣನನ್ನು ರಾತ್ರಿಯ ದೇವರು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अथर्ववेदस्य भाष्ये सायणाचार्यः - वरुणः रात्र्यभिमानिनी देवता इति वर्णितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रशब्द की व्युत्पत्ति दिखाने के लिए भगवान यास्क ने कहा - मित्रः प्रमीतेस्त्रायते इति।", "Kannada": "ಮಿತ್ರ ಎಂಬ ಪದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಾಗ ಭಗವಾನ್ ಯಾಸ್ಕಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದರು - ಪ್ರಮೀತೇಸ್ತ್ರಾಯತೇ ಎಂದು.", "Sanskrit": "मित्रशब्दस्य व्युत्पत्तिदर्शनावसरे भगवान्‌ यास्कः उक्तवान्‌ - मित्रः प्रमीतेस्त्रायते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ मित्ररक्षा करते है मृत्यु से वर्षा के द्वारा सम्पूर्ण मनुष्यों की रक्षा करते है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಮಿತ್ರನು ಸಾವಿನಿಂದ ಇಡೀ ಮಾನವಕುಲವನ್ನು ಮಳೆ ಸುರಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ मित्रः प्रमीतेः मरणात्‌ वर्षणद्वारा निखिलजनान्‌ त्रायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यत्र पुन उसी के द्वारा कहा गया है - मित्र जल को फैक करके अन्तरिक्षलोक को जाता है।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಕಡೆ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ - ಮಿತ್ರನು ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಅಂತರಿಕ್ಷಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अन्यत्र पुनः तेनैव उक्तम्‌ - मित्रः जलं प्रक्षिपन्‌ अन्तरिक्षलोकं गच्छति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्र ही जल वर्षा कारी देवता ऐसा यास्क व्याख्या से जाना जाता है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರನು ಮಳೆಯ ದೇವರು ಎಂದು ಯಾಸ್ಕಾಚಾರ್ಯರ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मित्रो हि जलवर्षणकारिणी देवता इति यास्कव्याख्यानात्‌ ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्र और वरुण यथाक्रम दिन और रात्रि के मान्य देवता है ऐसा आचार्य सायण ने कहा।", "Kannada": "ಮಿತ್ರನು ಮತ್ತು ವರುಣನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಅಭಿಮಾನಿ ದೇವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆಚಾರ್ಯ ಸಾಯಣರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "मित्रः वरुणश्च यथाक्रमं दिनस्य रात्रेश्च अभिमानिन्यौ देवते इति आचार्यः सायणः उक्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी उक्ति है -' मित्रः अहरभिमानिनी देवता वरुणः रात्र्यभिमानिनी।", "Kannada": "ಅವರ ಮಾತು ಹೀಗಿದೆ - ಮಿತ್ರಃ ಅಹರಭಿಮಾನಿನೀ ದೇವತಾ ವರುಣಃ ರಾತ್ರ್ಯಭಿಮಾನಿನೀ.", "Sanskrit": "तस्य उक्तिर्हि - मित्रः अहरभिमानिनी देवता वरुणः रात्र्यभिमानिनी।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में मित्र और वरुण का सम्मिलित रूप से अनेक स्तुति करते है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣನನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे मित्रस्य वरुणस्य च सम्मिलिततया बहवः स्तवाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों युग्म रूप से मित्रावरुण कहलाता है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतौ द्वौ युग्मतया मित्रावरुणौ इत्युच्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्र और वरुण दोनों सूर्यरूप से ही ग्रहण किया है क्योंकि सूर्य ही दिन रात्री का स्रष्टा है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ ಇಬ್ಬರೂ ಸೂರ್ಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನೇ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मित्रः वरुणश्च उभयौ सूर्यरूपेण एव ग्राह्यौ, यतो हि सूर्य एव दिवारात्र्यौः स्रष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य की किरणें मेघ की रचना करती है और आकाश को मेघ आच्छादित करता है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಮೋಡಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮೋಡಗಳು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सूर्यरश्मिः मेघं सृजति, आकाशं च मेघावृतं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मेघ अथवा अन्धकार ही वरुण का पाश के समान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೋಡಗಳು ಅಥವಾ ಕತ್ತಲೆಗಳು ವರುಣನ ಉರುಳಿನಂತೆ.", "Sanskrit": "अयं मेघः अथवा अन्धकारः एव वरुणस्य पाशस्वरूपः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस सूर्यमण्डल में मित्रवरुण स्थित है, वह मण्डल हमेशा सत्यावृत होती है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರಾವರುಣರು ನೆಲೆಸಿರುವ ಸೌರಮಂಡಲವು ಸದಾ ಸತ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ सूर्यमण्डले मित्रावरुणयोः अवस्थितिः वर्तते, तन्मण्डलं सदा सत्यावृतं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस स्थान से ही ऋत्विग अश्वगणों को अर्थात्‌ सूर्य रश्मि को छोड॒ता है।", "Kannada": "ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಋತ್ವಿಜರು ಮೋಕ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्स्थानात्‌ एव ऋत्विजः अश्वगणान्‌ अर्थात्‌ सूर्यरश्मीन्‌ विमोचयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रवरुण जहाँ रहते है, उस स्थान में प्राय दस हजार किरणें एक साथ स्थित होकर के रहती हैं।", "Kannada": "ಮಿತ್ರಾವರುಣರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕಿರಣಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೂಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणौ यत्र वसतः, तस्मिन्‌ स्थाने प्रायः दशसहस्राणि रश्मयः समवेततया अवतिष्ठन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रवरुण की महानता से ही निरन्तर भ्रमणरत सूर्य दैनिक गति के द्वारा बन्ध जलराशि को छुडाने में समर्थ होती है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರವರುಣರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಿಂದಲೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೂರ್ಯನು ದೈನಂದಿನ ಗತಿಯ ಮೂಲಕ ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನೀರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणयोः माहात्म्यात्‌ एव निरन्तरभ्रमणरतः सूर्यः दैनिकगत्या बद्धान्‌ जलराशीन्‌ आकर्षयितुं समर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों स्वय भ्रमण करने वाले सूर्य के प्रीतिदायक प्रकाश समूह को बढाता है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸ್ವಯಂ ಭ್ರಮಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतौ देवौ स्वयं भ्रमतः सूर्यस्य प्रीतिदायकान्‌ दीप्तिसमूहान्‌ वर्धयतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों एक ही रथ और बे दोनों निरन्तर भ्रमण करते है।", "Kannada": "ಇವೆರದರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರಥ. ಅದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतयोः उभयोः एक एव रथः स च निरन्तरं भ्रमति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रवरुण अपने सामर्थ्यवश से इस पृथिवी और स्वर्ग को धारण किया हुआ है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರವರುಣರು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणौ स्वसामर्थ्यवशात्‌ इमां पृथिवीं स्वर्गं च धारयतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जलसमूह विग्रह को धारण करके इनका अनुसरण करते है, और प्राचीन नदियां इनके अनुग्रह से ही पुन प्रवाहित होती है।", "Kannada": "ಜಲಸಮೂಹಗಳು ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ನದಿಗಳು ಅವರಿಬ್ಬರ ದಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "जलसमूहः विग्रहं धारयित्वा एतयोः अनुसरणं करोति, किञ्च पुरातनाः नद्यः एनयोः अनुग्रहात्‌ पुनः प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रवरुण के रथ सोने से निर्मित है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರವರುಣರ ರಥಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणयोः रथः सुवर्णनिर्मितः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह रथ अन्तरिक्ष में विद्युत के समान शोभामान है।", "Kannada": "ಈ ರಥವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं रथः अन्तरिक्ष विद्युत्‌ इव शोभमानो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक ऊषा में मित्रवरुण सूर्य उदय से पूर्व लोहकील के साथ जुडा हुआ सुवर्ण रथ में आरूढ होकर के अदिति और दिति का अवलोकन करते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರ ಮಿತ್ರಾವರುಣರು ಲೋಹದ ಕೀಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸುವ ಸುವರ್ಣ ರಥದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಅದಿತಿ ಮತ್ತು ದಿತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यूषसि मित्रावरुणौ सूर्योदयात्‌ परं लोहकीलकसमन्वितसुवर्णरथे आरुह्य अदितिं दितिं च अवलोकेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दानशील विश्वरक्षक ये मित्रवरुण सुख को प्रदान करने में समर्थ हुए।", "Kannada": "ದಾನಶೀಲರಾದ ವಿಶ್ವರಕ್ಷಕರಾದ ಈ ಮಿತ್ರವರುಣರಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥರು.", "Sanskrit": "दानशीलौ विश्वरक्षकौ एतौ मित्रावरुणौ निरवच्छिन्नसुखस्य प्रदाने समर्थौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "20.6 मित्रावरुणसूक्त का सार मित्र और वरुण यथाक्रम दिन के रात्री के मान्य देवता है ऐसा आचार्य सायण ने कहा।", "Kannada": "20. 6 ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತದ ಸಾರಾಂಶವು ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆಚಾರ್ಯ ಸಾಯಣರು ಹೇಳಿದರು.", "Sanskrit": "२०.६) मित्रावरुणसूक्तस्य सारः मित्रः वरुणश्च यथाक्रमं दिनस्य रात्रेश्च अभिमानिन्यौ देवते इति आचार्यः सायणः उक्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको कहा गया है की - “मित्रः अहरभिमानिनी देवता वरुण: रात्र्यभिमानिनी।", "Kannada": "ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - \"ಮಿತ್ರಃ ಅಹರಭಿಮಾನಿನೀ ದೇವತಾ ವರುಣಃ ರಾತ್ರ್ಯಭಿಮಾನಿನೀ\"।", "Sanskrit": "तस्य उक्तिर्हि - 'मित्रः अहरभिमानिनी देवता वरुणः रात्र्यभिमानिनी।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में मित्र का और वरुण का सम्मिलित रूप से अनेक स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಮತ್ತು ವರುಣನಿಗೆ ಹಲವು ಸ್ತುತಿಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे मित्रस्य वरुणस्य च सम्मिलिततया बहवः स्तवाः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों युग्मरूप से मित्रवरुण कहलाते है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಮಿತ್ರವರುಣರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतौ द्वौ युग्मतया मित्रावरुणौ इत्युच्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्र और वरुण दोनों सूर्यरूप से ही ग्रहण किया जाता है, क्योंकि सूर्य ही दिन और रात्री के स्रष्टा है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ ಇಬ್ಬರೂ ಸೂರ್ಯನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯನು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "मित्रः वरुणश्च उभौ सूर्यरूपेण एव ग्राह्यौ, यतो हि सूर्य एव दिवारात्र्यै स्रष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्रेय-ऋषिदृष्टा मित्रावरुणसूक्त में उन दोनों वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಆತ್ರೇಯ ಋಷಿದೃಷ್ಟೃ. ಮಿತ್ರವರುಣಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आत्रेय-ऋषिदृष्ट मित्रावरुणसूक्ते तावत्‌ तयोः वर्णनं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋत से ढके हुए मित्रवरुण का निवासस्थानभूत सूर्यमण्डल को मै देखता हूँ।", "Kannada": "ಋತದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುವ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲವನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಇದು ಮಿತ್ರವರುಣರ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋतेन आच्छादितं मित्रावरुणयोः वासस्थानभूतं सूर्यमण्डलम्‌ अहम्‌ अपश्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहा स्थित घोडे के समूह के उपासक के स्तोता के रूप से वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕುದುರೆಯ ಗುಂಪಿನ ಆರಾಧಕನನ್ನು ಸ್ತೋತ್ರಕರ್ತೃಗಳೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र स्थितान्‌ अश्वसमूहस्य उपासकान् स्तोतारः इति वर्णयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राय दश हजार सूर्य की किरने इकट्टे रूप से उस स्थान में रहते है।", "Kannada": "ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रायः दशसहस्रं रश्मयः समवेततया तस्मिन्‌ स्थले अवतिष्ठन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवो के रूपसमूह में श्रेष्ठ रूप को मै देखता था -इस प्रकार यजमानस्तुति करते है।", "Kannada": "ನಾನು ದೇವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿದೆ -ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "देवानां रूपसमूहेषु श्रेष्ठं रूपम्‌ अहम्‌ अपश्यम्‌ - इति यजमानः स्तौति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रवरुण की महानता से महानता अत्यन्त प्रशसा से, जो वश से ही निरन्तरभ्रमणरत सूर्य दैनिक गति से बन्ध जलराशी को आकर्षण करने में समर्थ होते है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರವರುಣರ್ ಮಾಹಿಮೆ ಅತಿಪ್ರಶಸ್ತ. ಅವರ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ದೈನಂದಿನ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಜಲರಾಶಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणयोः माहात्म्यम् अतिप्रशस्तं, यद्वशात्‌ एव निरन्तरभ्रमणरतः सूर्यः दैनिकगत्या बद्धान्‌ जलराशीन्‌ आकर्षयितुं समर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों देव स्वय भ्रमण करने के लिये सूर्य की प्रीतिदायक दीप्तिसमूह को बढाते है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡೂ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವಯಂ ಭ್ರಮಿಸುವ ಸೂರ್ಯನ ಆಕರ್ಷಕ ಬೆಳಕನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतौ देवौ स्वयं भ्रमतः सूर्यस्य प्रीतिदायकान्‌ दीप्तिसमूहान्‌ वर्धयतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनों ही समान ही रथ निरन्तर भ्रमण करते है।", "Kannada": "ಇವರಿಬ್ಬರ ರಥಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतयोः उभयोः समान एव रथः निरन्तरं भ्रमति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो मित्रवरुण की स्तुति करते है, वे स्तोता इनके अनुग्रह से राजपद को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರವರುಣರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರು ಅವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ये तु मित्रावरुणयोः स्तुतिं कुर्वन्ति, ते स्तोतारः एतयोः अनुग्रहात्‌ राजपदं लभन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने सामर्थ्यवश से ये पृथिवी और स्वर्ग को धारण इन दोनों ने किया है।", "Kannada": "ಈ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वसामर्थ्यवशात्‌ इमां पृथिवीं स्वर्गं च धारयतः इमौ देवौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान प्रार्थना करते है की - हे जल प्रदाता देवो !", "Kannada": "ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ - ಹೇ ಜಲದಾತರೇ!", "Sanskrit": "यजमानः प्रार्थयति यत्‌ - हे क्षिप्रदातारौ!"}}
{"translation": {"Hindi": "आप ओषधियों को सूर्य किरणों से और बढाओ, और वर्षा को करो।", "Kannada": "ನೀವು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಗೋವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಮಳೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "भवन्तौ ओषधीन्‌ गोसमूहान्‌ च वर्धयताम्‌, वर्षणं च कुरुताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निपुणता से रथ में जोड़े गये आप अश्वगण को ले जाते है।", "Kannada": "ನೀವು ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಅಶ್ವಗಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲಿ.", "Sanskrit": "निपुणतया रथे योजिताः भवतोः अश्वगणाः भवन्तौ वहन्तु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जलसमूह विग्रह को धारण करके मित्रवरुण का अनुसरण करते है, और प्राचीन नदियों को इन दोनों के अनुग्रह से पुन प्रवाहित होते हे।", "Kannada": "ಜಲ ಸಮೂಹಗಳು ವಿಗ್ರಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಮಿತ್ರವರುಣರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ನದಿಗಳು ಅವುಗಳ ದಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "जलसमूहः विग्रहं धारयित्वा मित्रावरुणयोः अनुसरणं करोति, किञ्च पुरातनाः नद्यः एनयोः अनुग्रहात्‌ पुनः प्रवहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजमान प्रार्थना करता है की - हे अन्नसम्पन्न बलशाली मित्रवरुण!", "Kannada": "ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ- ಓ ಅನ್ನಸಂಪದ್ಭರಿತ ಬಲಶಾಲಿ ಮಿತ್ರವರುಣರೇ!", "Sanskrit": "यजमानः प्रार्थयति यत्‌ - हे अन्नसम्पन्नौ बलशालिनौ मित्रावरुणौ!"}}
{"translation": {"Hindi": "आप बहुत ही प्रसिद्धअपने शरीर के प्रकाश को बढाकर के ,मन्त्ररक्षितयज्ञ के समान सम्पूर्ण पृथिवी को इनके संरक्षण में करके यज्ञभूमि पर मध्यस्थ में रथ पर आरोहण करो।", "Kannada": "ನೀವು ನಿಮ್ಮ ದೇಹದ ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮಂತ್ರ ರಕ್ಷಿತ ಯಜ್ಞದಂತೆ ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ರಥವನ್ನು ಏರಿ.", "Sanskrit": "भवन्तौ सुप्रसिद्धाः स्वशरीरप्रभाः वर्धयित्वा, मन्त्ररक्षितयज्ञवत्‌ सम्पूर्णां पृथिवीम्‌ इमां संरक्ष्य यज्ञभूमे: मध्यस्थे रथे आरोहणं कुरुताम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञभूमि पर आप के जो यजमान है, उनकी रक्षा करो, सुन्दर स्तुति करने के कारण उनके प्रति आप दानशाली हो।", "Kannada": "ಯಜ್ಞದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಯಾವ ಯಜಮಾನ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ನೀವು ನೀವು ದಾನಶೀಲರಾಗಿದ್ದೀರಿ.", "Sanskrit": "यज्ञभूमौ भवन्तौ यं यजमानं रक्षतः, शोभनस्तुतिकारिणं तं प्रति भवन्तौ दानशालिनौ भवताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि आप दोनों ही क्रोध से रहित होने पर धन को हजार स्तम्भ के समान धारण करो।", "Kannada": "ನೀವಿಬ್ಬರೂ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಾವಿರ ಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ತಂಭಗಳಂತೆ ಧರಿಸಿಕೊಳುತ್ತೀರ.", "Sanskrit": "यतो हि भवन्तौ उभौ क्रोधविहीनौ सन्तौ धनं सहस्रस्तम्भसमन्वितं सौधं च धारयतः इति।।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रवरुण के रथसोने से निर्मितहे।", "Kannada": "ಮಿತ್ರವರುಣರ ರಥಗಳು ಚಿನ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणयोः रथः सुवर्णनिर्मितः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह रथ अन्तरिक्ष में विद्युत के समान शोभामान है।", "Kannada": "ಈ ರಥವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं रथः अन्तरिक्षे विद्युत्‌ इव शोभमानो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम यजमान जैसे उपयुक्तस्थान पर दलिया और लकड़ी सहित यज्ञभूमि पर रथ के ऊपर सोमरस को स्थापित करने में समर्थ हो उस प्रकार का अनुग्रह आप करो यह प्रार्थना की गई।", "Kannada": "ನಾವು ಯಜಮಾನರು ಯಜ್ಞ ನಡೆಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ರಥದ ಮೇಲೆ ಸೋಮರಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವಷ್ಟು ಬೇಕಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ.", "Sanskrit": "वयं यजमानाः यथा उपयुक्तस्थाने यूपयष्टिसमन्वितायां यज्ञभूमौ रथोपरि सोमरसं स्थापयितुं समर्थाः भवेम तादृशम्‌ अनुग्रहं भवन्तौ कुरुताम्‌ इति प्रार्थना"}}
{"translation": {"Hindi": "दानशील विश्वरक्षक ये मित्रवरुणबिना किसी बाधा के सुख को प्रदान करने में समर्थ हो।", "Kannada": "ದಾನಶೀಲರದ ವಿಶ್ವರಕ್ಷಕರು ಮಿತ್ರವರುಣರು ಅನಂತ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दानशीलौ विश्वरक्षकौ एतौ मित्रावरुणौ निरवरच्छिन्नसुखस्य प्रदाने समर्थौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक ऊषा पर मित्रवरुणसूर्योदय से परे लोहकील लगी हुई सुवर्णरथ पर आरूढ होकर के अदिति और दिति लोक का अवलोकन करते है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಿತ್ರವರುಣರು ಸುವರ್ಣ ರಥದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದಿತಿ ಮತ್ತು ದಿತಿ ಲೋಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यूषसि मित्रावरुणौ सूर्योदयात्‌ परं लोहकीलकसमन्वितसुवर्णरथे आरुह्य अदितिं दितिं च अवलोकेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रवरुणबिना किसी संकट के सुखप्रदान करने में समर्थ है।", "Kannada": "ಮಿತ್ರವರುಣರು, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "मित्रावरुणौ निरवच्छिन्नस्य निरतिशयस्य च सुखस्य प्रदाने समर्थौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये यजमान प्रार्थना करते है की -आप हमारे लिये उस प्रकार का सुख दीजिये।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂತ ಯಜಮಾನನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. - ನೀವು ನಮಗೆ ಅಂತಹ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः यजमानः प्रार्थयति यत्‌ - भवन्तौ अस्मभ्यं तादृशं सुखं प्रयच्छताम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में दो सूक्तो की आलोचना करते है।", "Kannada": "ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಎರಡು ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे द्वे सूक्ते आलोचिते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें विष्णुसूक्त का सार आदिपूर्वार्ध में कह दिया है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಸೂಕ್ತದ ಸಾರಾಂಶವು ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तयोः विष्णुसूक्तस्य सारादिकम्‌ पूर्वार्ध विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरार्थ में तो मित्रावरुणसूक्त की आलोचना की।", "Kannada": "ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरार्थे तु मित्रावरुणसूक्तम्‌ आलोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसका संक्षेप से सार यहाँ प्रदान रूप से दिया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "अतः तस्य संक्षेपेण सारोऽत्र प्रदीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व में भाई किस प्रकार का होना चाहिए उसको बताने के लिये इस सूक्त को लिखा गया है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಈ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विश्वे भ्रातृत्वं कीदृशं भवितव्यमिति बोधयितुमेव प्रवृत्तमिदं सूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ मित्र प्रानो की रक्षा करता है और वरुणजल को धारण करते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವರುಣನು ನೀರನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अत्र मित्रः प्राणान्‌ रक्षयति वरुणश्च जलानि धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वरुणजलधारकरूप से अथवा वर्षा कर्ता रूप से प्रतिपादित किया है।", "Kannada": "ನೀರನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮಳೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವರುಣನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "वरुणश्च जलधारकरूपेण अथवा वृष्टिकारकरूपेण प्रतिपादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के ऐतरेयब्राह्मणग्रन्थ के अनुसार से मित्र रात्रिरूप से और वरुण दिनरूप से प्रतिपादित किया।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಐತರೇಯಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನು ರಾತ್ರಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವರುಣನು ದಿನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य ऐतरेयब्राह्मणग्रन्थानुसारेण मित्रः रात्रिरूपेण वरुणश्च दिनरूपेण प्रतिपादितौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस मित्रावरुणसूक्त के आत्रेय श्रुतिविद्‌ ऋषि, मित्रावरुण देव, त्रिष्टुप्‌ छन्द है।", "Kannada": "ಈ ಮಿತ್ರಾವರುಣಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆತ್ರೇಯ ಋಷಿ, ಮಿತ್ರವರುಣರು ದೇವತೆಗಳು, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು.", "Sanskrit": "अस्य मित्रावरुणसूक्तस्य आत्रेयः श्रुतिविद्‌ ऋषिः, मित्रावरुणौ देवौ, त्रिष्टुप्‌ छन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णोर्नु कं वीर्याणि ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "\"ವಿಷ್ಣೋರ್ನುಕಂ ವೀರ್ಯಾಣಿ ...\" ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "विष्णोर्नुकं वीर्याणि... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्र तद्विष्णुः ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಪ್ರತದ್ವಿಷ್ಣುಃ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "प्रतद्विष्णुः... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्र विष्णवे शूषमेतु मन्म ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "\"ಪ್ರವಿಷ್ಣವೇ ಶೂಷಮೇತು...\" ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "प्र विष्णवे शूषमेतु मन्म... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्य त्री पूर्णा ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "\"ಯಸ್ಯ ತ್ರೀ ಪೂರ್ಣಾ...\"  ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "यस्य त्री पूर्णा... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "तदस्य प्रयमभि पाथो अश्याम्‌ ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "\"ತದಸ್ಯ ಪ್ರಯಮಭಿ ಪಾಥೋ ಅಶ್ಯಾಮ್..\" ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "तदस्य प्रयमभि पाथो अश्याम्‌... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "ता वां वास्तून्युश्मसि ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "”ತಾ ವಾಂ ವಾಸ್ತೂನ್ಯುಶ್ಮಸಿ....” ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "ता वां वास्तून्युश्मसि... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋतेन ऋतमपिहितम्‌ ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "\"ಋತೇನ ಋತಮಪಿಹಿತಮ್...” ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "ऋतेन ऋतमपिहितम्‌... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्रविहस्ता सुकृते ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಅಕ್ರವಿಹಸ್ತಾ ಸುಕೃತೇ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "अक्रविहस्ता सुकृते... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "आ वामश्वासः ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಆ ವಾಮಶ್ವಾಸಃ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.", "Sanskrit": "आ वामश्वासः... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्बंहिष्ठं नातिविध `... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "ಯದ್ಬಂಹಿಷ್ಠಂ ನಾತಿವಿಧೇ.. ಎಂಬ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "यद्बंहिष्ठं नातिविधे... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर ऋषिदीर्घतमा औचथ्य, छन्द विराट्‌ त्रिस्टुप्‌, देवता विष्णु।", "Kannada": "ಪಠ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಋಷಿಯು ದೀರ್ಘತಮ ಔಚಥ್ಯ, ವಿರಾಟ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ದೇವತೆ ವಿಷ್ಣು.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि ऋषि: दीर्घतमा औचथ्यः, छन्दः विराट्‌ त्रिष्टुप्, देवता विष्णुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पराक्रम कार्यो को।", "Kannada": "ಶೌರ್ಯ ಸಾಧನೆಗಳು.", "Sanskrit": "वीरकर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनेक रूप में निर्मित किया।", "Kannada": "ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विविधं निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन प्रकार से।", "Kannada": "ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रेधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सितहिसादि का कर्ता अथवा दुर्गमप्रदेश में रहने वाला।", "Kannada": "ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "कुत्सितहिंसादिकर्ता दुर्गमप्रदेशगन्ता वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे द्वारा उत्पन्न किये गये बल महत्त्व को।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬಲವು ಮಹತ್ವ ಉಳ್ಳದ್ದು.", "Sanskrit": "अस्मत्कृत्यादिजन्यं बलं महत्त्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीचे के अतलवितल आदि सात भुवन की उत्पत्ति।", "Kannada": "ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತಲವಿತಲಾದಿ-ಏಳು ಭುವನಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "अधोवर्तीनि अतलवितलादिसप्तभुवनान्युपात्तानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "धारण किया।", "Kannada": "ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "धृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी श्रुतिस्मृतिपुरण आदि में प्रसिद्धद्योतन अर्थ है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वश्रुतिस्मृतिपुराणादिप्रसिद्धिद्योतनार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कामना करता हूँ।", "Kannada": "ನಾವು ಹಾರೈಸುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "कामयामहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "ढका हुआ।", "Kannada": "ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು.", "Sanskrit": "आच्छादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्था-धातु से लिट्‌-लकार प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಸ್ಥಾ-ಧಾತುವಿನ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ರೂಪ.", "Sanskrit": "स्था-धातोः लिट्-लकारे प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरन्तर गमन करना।", "Kannada": "ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "सततगन्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङीप्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "ಙೀಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ङीप्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पू-धातु से अच इ:' इस औणादिकसूत्र से इप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಪೂ-ಧಾತುವಿನ ಮುಂದೆ ’ಅಚ ಇಃ’ ಎಂಬ ಔಣಾದಿಸೂತ್ರದಿಂದ ಇ-ಪ್ರತ್ಯಯ.", "Sanskrit": "पू-धातोः 'अच इः:' इति औणादिकसूत्रेण इप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "शीघ्र प्रदान करना।", "Kannada": "ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವುರು.", "Sanskrit": "क्षिप्रदानौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्वाः लौकिक रूप है।", "Kannada": "ಆಶ್ವಾಃ ಇದು ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अश्वाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "धृ-धातु से णिच लडङ-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में।", "Kannada": "ಧೃ-ಧಾತುವಿನ ಣಿಚ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಲಙ್-ಲಕಾರದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷದ ದ್ವಿವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धृ-धातोः णिचि लङ्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्‌ पूर्वकनिज्‌-धातु से क्विप्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ನಿರ್-ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕ ನಿಜ್-ಧಾತುವಿನ ಕ್ವಿಪ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निपूर्वकनिज्‌-धातोः क्विप्प्रत्यये प्रथमैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "आस्-धातु से आत्मनेपद लट्‌-लकार मध्यमपुरुषद्विवचन में।", "Kannada": "ಅಸ್-ಧಾತುವಿನ ಆತ್ಮನೇಪದದಲ್ಲಿ ಲಟ್-ಲಕಾರದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷದ ದ್ವಿವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आस्‌-धातोः आत्मनेपदे लट्-लकारे मध्यमपुरुषद्विवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदार हाथो से।", "Kannada": "ಉದಾರ ಕೈಗಳಿಂದ.", "Sanskrit": "अकृपणहस्तौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न क्र्वि अक्रवि अक्रवी हस्तौ ययोस्तौ अक्रविहस्तौ बहुव्रीहि   इति :।", "Kannada": "ನ ಕ್ರವಿಃ ಅಕ್ರವಿಃ, ಅಕ್ರವೀ ಹಸ್ತೌ ಯಯೋಸ್ತೌ ಅಕ್ರವಿಹಸ್ತೌ ಎಂದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "न क्रविः अक्रविः, अक्रवी हस्तौ ययोस्तौ अक्रविहस्तौ इति बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख अथवा घर को।", "Kannada": "ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ಮನೆ.", "Sanskrit": "सुखं गृहं वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में एक प्रसिद्ध देव की स्तुति विधान करने के लिये अभीष्ट सिद्धि के लिये वह देव को प्रार्थना करते है।", "Kannada": "ಅವರು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಬಯಸಿದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे एकस्य प्रसिद्धदेवस्य स्तुतिं विधाय अभीष्टसिद्ध्यर्थं सः देवः प्रार्थ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार मनुष्यों के सामाजिक दुर्व्यवहार के निराकरण के लिये सूक्तो का सङ्कलन किया गया है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಾನವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಸಂಕಲನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं मानवानां सामाजिकदुर्व्यवहाराणां निराकरणाय सूक्तानां सङ्कलनं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब समाज में भोगविलास की शक्ति बढ़ जाती है, तब द्युत कार्य भी बढ़ता है।", "Kannada": "ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸುಖವಿಲಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ದ್ಯೂತವು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा समाजे भोगविलासानां शक्तिः वर्धिता भवति तदा द्युतकार्यम्‌ अपि वर्धते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक काल से ही जुआ खेल बहुत प्रचलित सामाजिक कुत्सित खेल है।", "Kannada": "ವೇದಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜೂಜಾಟವು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वैदिककालतः एव अक्षक्रीडा बहुप्रचलितसामाजिककुक्रीडा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दसवें मण्डल में चौतींसवे सूक्त में इस विषय को आधार करके लिखा गया।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೇ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆಧರಿಸಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डले चतुस्त्रिंशत्तमं सूक्तम्‌ एनं विषयम्‌ आधारीकृतवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही अक्षसूक्त इस नाम से विख्यात है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदमेव अक्षसूक्तम्‌ इति नाम्ना विख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के ऐलूषकवष ऋषि, त्रिष्टुप्‌ छन्द, सातवें मन्त्र का जगती छन्द, और देवता अक्ष ऋषि है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಐಲೂಷಕವಷ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಏಳನೇ ಮಂತ್ರದ್ದು ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷ ಋಷಿ ಎಂಬ ದೇವತೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य ऐलूषकवषः ऋषिः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः, सप्तममन्त्रस्य जगती छन्दः, देवता च अक्षः ऋषिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में मुख्य रूप से कहा गया है कि जुआ खेल कभी नही खेलना चाहिये, उसके स्थान पर कृषि इत्यादि कार्य करना चाहिए।", "Kannada": "ಜೂಜಾಟವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಆಡಬಾರದು, ಅದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते यत्‌ मुख्यतया उक्तं तत्‌ अक्षक्रीडा न करणीया तत्स्थाने कृषिकर्म इत्यादिकर्म कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे मन्त्र में ही कहा गया है की अक्षैर्मा दीव्यः कृषिमित्कृषस्व इत्यादि।", "Kannada": "ಅದೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ - \"ಅಕ್ಷೈರ್ಮಾ ದೀವ್ಯಃ ಕೃಷಿಮಿತ್ಕೃಷಸ್ವ\".", "Sanskrit": "यथा मन्त्रे एव उक्तं- अक्षैर्मा दीव्यः कृषिमित्कृषस्व इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सूक्त की महिमा प्रकट की गई है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಸೂಕ್ತದ ಮಹಿಮೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं प्रकारेण सूक्तस्य माहात्म्यं प्रकटितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढने के बाद आप सक्षम होंगे : अक्षसूक्त के संहिता पाठ, पदपाठ का अन्वय और व्याख्या कर पाने में; द्युत कार्य के बुरे फल को जान पाने में; द्युत कर्म से होने वाले दुष्परिणामों को समझ पाने में; वैदिक शब्दों को जान पाने में; वैदिक लौकिक शब्दों के मध्य में भेद को जान पाने में; द्युत कर्म के स्थान पर क्या-क्या करना चाहिए, इसे समझ पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದ ಸಂಹಿತಾಪಾಠ ಮತ್ತು ಪದಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ. ಜೂಜಾಟ ಏಕೆ ಆಡಬಾರದು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ. ವೈದಿಕಶಬ್ದಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ. ವೈದಿಕ-ಲೌಕಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ. ಜೂಜಾಟದ ಬದಲಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತೀಯ.", "Sanskrit": "अस्य पाठस्य पठनात्‌ भवान्‌ - अक्षसूक्तस्य संहितापाठं पदपाठम्‌ अन्वयं व्याख्यां च पठिष्यति। अक्षक्रीडनस्य कुफलं भवान्‌ ज्ञास्यति।  अक्षक्रीडनात्‌ किं किं त्यक्तं भवति तद्‌ ज्ञास्यति।  वैदिकशब्दान्‌ ज्ञास्यति।  वैदिकलौकिकशब्दयोः मध्ये भेदं ज्ञास्यति।अक्षक्रीडनस्य स्थाने किं करणीयम्‌ इत्यपि अवगमिष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - बडे बड़े पासे जिस समय नक्शे (पासा खेलने के स्थान) के ऊपर इधर-उधर चलते है, उस समय उन्हें देखकर मुझे बड़ा आनंद मिलता है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಓಡಾಡುತ್ತಿರುವವವರನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಆನಂದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- बृहतः महतो विभीतकस्य फलत्वेन सम्बन्धिनः प्रवातेजाः प्रवणे देशे जाताः इरिणे आस्फारे वर्वृतानाः प्रवर्तमानाः प्रावेपाः प्रवेपिणः कम्पनशीलाः अक्षाः मा मां मादयन्ति हर्षयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुजवान पर्वत पर सोम उत्पन्न उत्तम सोमलता का रस पीकर जैसी प्रसन्नता होती है, वैसे ही प्रसन्नता बहेरे वृक्ष के काठ से बने अक्ष मेरे लिए हो जयपराजय आनंद दुःख को उत्पन्न करने वाले जुआरी मुझे आनंद प्रदान करते है।", "Kannada": "ಮುಜವಾನ್ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸೋಮದ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ನನಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೋ, ಅದೇ ಸಂತೋಷವು ಮರದ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಜೂಜಾಟಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ಅಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च जागृविः जयपराजयोर्हर्षशोकाभ्यां कितवानां जागरणस्य कर्त्ता विभीदकविकाराऽक्षो मह्यं माम्‌ अच्छान्‌ अचच्छदत्‌ अत्यर्थं मादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सोम के लिए मौजवत पर्वत है।", "Kannada": "ಸೋಮಕ್ಕೆ ಮೌಜಪರ್ವತ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "सोमस्येव यथा सोमस्य मौजवतस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूजवत पर्वत पर उत्पन्न होने वाली मौजवत कहलाती है।", "Kannada": "ಮೂಜಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆದದ್ದು ಮೌಜವತ.", "Sanskrit": "मूजवति पर्वते जातो मौजवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर उसका ही सोम उत्तम माना जाता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಯೀಗ್ಯವಾದ ಸೋಮದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ह्युत्तमः सोमो जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "खाने पीने वाले यजमान और देवो को आनन्द प्रदान करती है यह उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಅಹಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಯಜಮಾನ ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भक्षः पानं यजमानान्‌ देवांश्च मादयति तद्वदित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यास्क ने कहा - 'प्रवेपिणो मा महतो विभीतकस्य फलानि मादयन्ति।", "Kannada": "ಯಾಸ್ಕ ಹೇಳಿದರು - \"ಪ್ರವೇಪಿಣೋ ಮಾ ಮಹತೋ ವಿಭೀತಕಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಮಾದಾಯಂತಿ\".", "Sanskrit": "तथा च यास्कः- 'प्रवेपिणो मा महतो विभीतकस्य फलानि मादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - प्रवण देश में उत्पन्न बड़े बड़े पासे जुआ खेलने के तख्ते पर इधर-उधर बिखरते हुए मुझे आनन्दित करते है, जीत हार में हर्ष शोक जगाने वाला पासा मुझे उसी प्रकार सुख देता है जिस प्रकार मुंज पर्वत पर उत्पन्न सोमलता का रस पीकर सुख मिलता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಪ್ರವಣಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಗಾಳಿಗೆ ಕಂಪಿಸಿದ ಅಕ್ಷಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತವೆ. ಹೇಗೆ ಮೂಜವತಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿದು ಜನರು ಮತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆ ಬಿಭೀದಕಮರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಶಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಆನಂದದಿಂದ ಮತ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- द्रुतप्रवहमानवायुप्रदेश जाताः इरिणे कम्पमानाः अक्षाः माम्‌ आनन्दयन्ति। विभीदकवृक्षजाताः जागरणकारिणः अक्षाः मां हर्षेण मत्तं कुर्वन्ति यथा मूजवति पर्वते उत्पन्नं सोमं पीत्वा जनाः उन्मत्ताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्वृतानाः - वृद्‌-धातु से लङ, उस लङ के लुक होने पर शानच प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ವವೃತಾನಾಃ - ವೃತ್-ಧಾತುವಿನ ಶಾನಚ್-ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಪ್ರಥಮಾವಿಭಕ್ತಿ ಬಹುವಚನರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वर्वृतानाः-वृद्‌-धातोः लङि, ततः लङः लुकि शानचि प्रथमाबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "मादयन्ति - मद्‌-धातु से णिच लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಮಾದಯಂತಿ - ಮದ್-ಧಾತುವಿನ ಲಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मादयन्ति-मद्‌-धातोः णिचि लटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्छन्‌ - छन्द्‌-धातु से लुङ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಅಚ್ಛನ್ - ಛಂದ್-ಧಾತುವಿನ ಲುಙ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अच्छन्‌-छन्द्‌-धातोः लुङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या- मेरी यह रूपवती पत्नी कभी मुझसे उदासीन नही हुई, और न कभी मुझसे लज्जित हुई।", "Kannada": "ವಿವರಣೆಃ ನನ್ನ ಸುಂದರಿ ಪತ್ನಿ ಎಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾಸೀನತೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ನಾಚಿಕೆಗೋಣ್ದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "व्याख्या- एषा अस्मदीया जाया मा मां कितवं न मिमेथ न चुक्रोध, न जिहीळे न च लज्जितवती।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पत्नी मेरे परिवार की विशेष रूप से सेवा करती थी।", "Kannada": "ಅವಳು ನನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.", "Sanskrit": "सा अस्मदीयेभ्यः विशेषेण सेवां कुर्वती आसीत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी वह मेरी भी सेवा करती थी।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅವಳು ನನಗೂ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.", "Sanskrit": "उत अपि च ममापि सेवां कुर्वती आसीत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार की देवी को केवल पास के कारण मैने उस परम अनुरागिणी भार्या को छोड़ दिया।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ನಾನು ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ अनुव्रताम्‌ अनुकूलां जायाम्‌ एकपरस्य एकः परः प्रधानं यस्य तस्य अक्षस्य हेतोः कारणात्‌ अहम्‌ परित्यक्तवानस्मीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में पत्नी न मुझसे कभी अप्रसन्न हुई और न इसने कभी मुझसे लज्जा को, यह मेरे मित्रो और मेरे प्रति सुखकारी थी, इस प्रकार सर्वथा अनुकूल पत्नी को भी मैने एकमात्र पासों के कारण त्याग दिया।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ-  ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷದ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪತ್ನಿ ನನಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ನನ್ನಿಂದ ನಾಚಿಗೋಂದಿಲ್ಲ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಮತ್ತು ನನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಅಕ್ಷದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- अस्मिन्‌ मन्त्रे अक्षस्य परिणामः कथ्यते यत्‌ मम पत्नी कदापि कलहं न कृतवती। मयि न क्रोधं चकार। मम मित्राणां च कृते सा कल्याणकारी आसीत्‌। परन्तु अक्षस्य कारणेन मम अनुकूला जाया मया परित्यक्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "ममेथ - मिथ्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಮಮೇಥ - ಮಿಥ್-ಧತುವಿನ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ममेथ-मिथ्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिहीळे - हीड्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಜಿಹೀಳೇ -  ಹೀಡ್-ಧಾತುವಿನ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जिहीळे-हीड्-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरोधम्‌ - रुध्‌-धातु से लुङ उत्तमपुरुष एकवचन में (वैदिक )।", "Kannada": "ಅರೋಧಮ್- ರುಧ್-ಧಾತುವಿನ ಲುಙ್-ಲಕಾರದ ಉತ್ತಮಪುರುಷದ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अरोधम्‌- रुध्‌-धातोः लुङि उत्तमपुरुषैकवचने(वैदिकम्‌)।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो जुआरी जुआ खेलते है उसकी सास उसकी निंदा करती है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಯಾರು ಜೂಜನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೋ ಅವರನ್ನು ಸೊಸೆಯ ಅಮ್ಮ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- श्वश्रूः जायाया माता गृहगतं कितवं द्वेष्टि निन्दतीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसकी पत्नी उसको त्याग देती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಅವನನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "किञ्च जाया भार्या अप रुणद्धि निरुणद्धि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जुआरी किसी से कुछ मागता है तो उसे कोई कुछ नही देते है।", "Kannada": "ಜೂಜು ಮಾಡುವವನು ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಏನಾದರೂ ಕೇಳಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಏನೂ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च नाथितः याचमानः कितवो धनं मर्डितारं धनदानेन सुखयितारं न विन्दते न लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे उसी प्रकार छोड़ दिया जाता है, जैसे वृद्ध घोडे को कोई नही खरीदते है, ठीक उसी प्रकार उसको भी कोई कुछ नही देते है।", "Kannada": "ವಯಸ್ಸಾದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಖರೀದಿಸದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾರೂ ಏನನ್ನೂ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इत्थं बुद्ध्या विमृशत्वात्‌ नाहं जरतः वृद्धस्य वस्न्यस्य। वस्नं मूल्यं तदर्हस्य अश्वस्येव कितवस्य भोगं न विन्दामि न लभे।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - सास जुआ खेलने वाले की निन्दा करती है, एवं पत्नी उसे छोड़ देती है, यदि वह धन मागे तो उसे कोई धन नही देता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಅತ್ತೆ-ಮಾವ ಜೂಜು ಆಡುವವನನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವನು ಹಣವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಅವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यः कितवः भवति तस्य श्वश्रूः तं द्वेष्टि। तस्य पत्नी अपि तम्‌ अपसारयति। धनं याचमानः कितवः सुखदं जनं न प्राप्नोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार बूढे घोड़े का कुछ भी मूल्य नही लगता उसी प्रकार मुझ जुआरी का कही आदर नही होता है।", "Kannada": "ವಯಸ್ಸಾದ ಕುದುರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆಯಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೂಜುಗಾರನಿಗೆ ನನಗೆ ಯಾವುದೇ ಗೌರವವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बहुमूल्ययुक्तः वृद्धः अश्वः इव अहं(कितवः) जीवनं न इच्छामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वेष्टि - द्विष्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ದ್ವೇಷ್ಟಿ - ದ್ವಿಷ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಿಂದ.", "Sanskrit": "द्वेष्टि - द्विष्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुणद्धि - रुध्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ರುಣದ್ಧಿ - ರುಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "रुणद्धि - रुध्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नाथितः - नाथ्-धातु से क्तप्रत्यय करने प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ನಾಥಿತಃ - ನಾಥ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ  ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "नाथितः - नाथ्‌ - धातोः क्तप्रत्यये प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मर्डितारम्‌ - मृड्‌-धातु से तृच्प्रत्यय करने पर द्वितीया एकवचन मे।", "Kannada": "ಮರ್ಡಿತಾರಮ್ - ಮೃಡ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "मर्डितारम्‌ - मृड् - धातोः तृच्प्रत्यये द्वितीयैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विन्दति - विद्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में (वैदिक)  जरतः - जृ-धातु से शतृप्रत्यय करने पर षष्ठी एकवचन में।", "Kannada": "ವಿಂದತಿ - ವಿದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ (ವೈದಿಕ) ಜರತಃ - ಜೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विन्दति - विद्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ( वैदिकम्‌ )  जरतः - जृ - धातोः शतृप्रत्यये षष्ठ्यैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विन्दामि - विद्‌-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ವಿಂದಾಮಿ - ವಿದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "विन्दामि - विद्‌ - धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पासे का आकर्षण बड़ा कठिन है, यदि किसी का धन के प्रति अक्ष की लोभ दृष्टि हो जाए, तो पास वाले की पत्नी व्यभिचारिणी हो जाती है, उस पर चालक जुआरियो की दृष्टि पड़ी रहती है, अन्ये जुआरी उसके वस्त्रकेश आदि के आकर्षण से उसका स्पर्श करते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ದಾಳದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟ, ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ಅಕ್ಷನ ಲೋಭ ದೃಷ್ಟಿಯಾದರೆ, ನೆರೆಯವರ ಹೆಂಡತಿ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಚಾಲಕ ಜೂಜುಕೋರರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇದ್ದೇ, ಇತರ ಜೂಜುಗಾರರು ಅವಳ ವಸ್ತ್ರ ಕೇಶ ಆದಿಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅವಳ ಸ್ಪರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - यस्य कितवस्य वेदने धने वाजी बलवान्‌ अक्षः देवः अगृधत्‌ अभिकाङ्क्षां करोति तस्य अस्य कितवस्य जायां भार्याम्‌ अन्ये प्रतिकितवाः परिमृशन्ति वस्त्रकेशाद्याकर्षणेन संस्पृशन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके माता-पिता और सहोदर भाई कहते है की हम इस जुआरी को नहीं जानते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ನಾವು ಈ ಜೂಜುಗಾತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "किञ्च पिता जननी च भ्रातरः सहोदराश्च एनं कितवम्‌ आहुः वदन्ति न वयमस्मदीयमेनं जानीमः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जुआरी को तुम रस्सी से बाँध करके ले जाओ और तुम्हे जैसा उचित लगे वैसा ही करो।", "Kannada": "ಈ ಜೂಜುಗಾತಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಮತ್ತು ನಿಮಗೆ ಹೇಗೆ ಸರಿಯೆನಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "रज्ज्वा बद्धमेतं कितवं हे कितवाः यूयं नयत यथेष्टदेशं प्रापयेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - शक्तिशाली पासे जिस जुआरी के धन को लालच की दृष्टि से देखते है, उसकी व्याभिचारिणी पत्नी का दुसरे लोग स्पर्श करते है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದವರು ಯಾವ ಜೂಜುಗಾರರ ಹಣವನ್ನು ಲೋಭದ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆಯೋ, ಅವಳ ವ್ಯಾಭಿಚಾರಿಣೀ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಬೇರೆಯವರು ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यस्य कितवस्य धने बलवान्‌ अक्षः इष्यते अन्यैः कितवैः, तस्य भार्याम्‌ अन्ये कितवाः वस्त्रकेशाद्याकर्षणेन स्पृशन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी के माता, पिता एवं भाई कर्ज मागने वालों से कहते है - हम इसे नहीं जानते हैं, आप इसे बांधकर ले जाओ।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರರ ತಾಯಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಋಣವನ್ನು ಕೇಳುವವರ ಹತ್ತಿರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ನಾವು ಇವರನ್ನು ತಿಳಿದವರಲ್ಲ, ನೀವು ಇವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "पित्रादयः अस्मिन्‌ विषये ऋणदातारं कथयति यत्‌ वयम्‌ एनं न जानीमः यूयम्‌ एनं रज्ज्वा बद्ध्वा नयत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगृधत्‌ - गृध्‌-धातु से लङ प्रथमपुरुष एकवचन में (वैदिक )।", "Kannada": "ಅಗೃಧತ್ - ಗೃಧ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ (ವೈದಿಕ).", "Sanskrit": "अगृधत्‌ - गृध्‌ - धातोः लङि प्रथमपुरुषैकवचने ( वैदिकः ) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृशन्ति - मृश्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಮೃಶಂತಿ - ಮೃಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ  ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "मृशन्ति - मृश्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आहुः - ब्रू-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಆಹುಃ -  ಬ್ರೂ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "आहुः - ब्रू - धातोःलिटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जानीमः - ज्ञा-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಜಾನೀಮಃ - ಜ್ಞಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "जानीमः - ज्ञा - धातोः लटि उत्तमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नयत - नी-धातु से लोट मध्यमपुरुषबहुवचन में (छान्दसदीर्घ)।", "Kannada": "ನಯತ - ನೀ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ (ಛಾಂದಸದೀರ್ಘ).", "Sanskrit": "नयत - नी - धातोः लोटि मध्यमपुरुषबहुवचने ( छान्दसदीर्घः ) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाज्य अक्ष - वाजी+अक्ष, क्षेप्रसन्धि।", "Kannada": "ವಾಜ್ಯ ಅಕ್ಷ - ವಾಜೀ + ಅಕ್ಷ, ಕ್ಷೇಪ್ರಸಂಧಿ.", "Sanskrit": "वाज्य  अक्षः - वाजी + अक्षः , क्षैप्रसन्धिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिस समय मैं इच्छा करता हूँ की अब मैं इस समय से जुआ नही खेलूँगा उस समय साथी जुआरियो से हट जाता हूँ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆಯೋ ಈಗ ನಾನು ಈ ಸಮಯದಿಂದ ನಾನು ಜೂಜು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "व्याख्या - यत्‌ यद्भदा अहम्‌ आदीध्ये ध्यायामि तदानीम्‌ एभिः अक्षैः न दविषाणि न दूषये न परितपामि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा उनके पास नही बैठता हूँ।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಅವರ ಹತ್ತಿರವು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यद्वा । न दविषाणि न देविष्याणीत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनसे द्वेष नही करके उनसे स्वयं ही दूर चला जाता हूँ।", "Kannada": "ಅವರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸದೇ ಅವರಿಂದ ನಾನೇ ದೂರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "न द्वेषये परायदुभ्यः स्वयमेव परागच्छद्भ्यः सखिभ्यः सखिभूतेभ्यः कितवेभ्यः अव हीये अवहितो भवामि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं इन प्रथम अक्षो को छोड॒ता हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಈ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "नाहं प्रथममक्षान्‌ विसृजामीति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु पीले रंग के पास्रों को देखकर ठहरा नही जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಅಕ್ಷರನ್ನು ನೋಡಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किंच बभ्रवः बभ्रुवर्णा अक्षाः न्युप्ताः कितवैरवक्षिप्ताः सन्तः वाचमक्रत शब्दं कुर्वेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस समय सङ्कल्प का परित्याग करके जैसे भ्रष्टा नारी उप पति के पास जाती है वैसे ही मैं भी जुआरियो के घर पर जाता हूँ।", "Kannada": "ಆ ಸಮಯ ಸಂಕಲ್ಪದ ಪರಿತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೇಗೆ ಭ್ರಷ್ಟ ನಾರಿ ಉಪ ಪತಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಕೂಡ ಜೂಜುಗಾರರ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तदा सङ्कल्पं परित्यज्य अक्षव्यसनेनाभिभूयमाना स्वैरिणी सङ्केतस्थानं याति तद्वत्‌ एमीत्‌ गच्छाम्येव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जब मैं निश्चय कर लेता हूँ की जुआ नही खेलूंगा, तब मैं आए हुए जुआरी मित्रो का त्याग देता हूँ, किन्तु जब जुआ खेलने के तख्ते पर फेके हुए पीले रंग के पासों को शब्द करते हुए देखता हूँ, तो मैं उस स्थान की तरफ चला जाता हूँ जैसे व्याभिचारिणी स्त्री संकेत स्थान पर पहुँच जाती है।", "Kannada": "ಅರ್ಥ - ಜೂಜಾಡಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಬಂದ ಜೂಜಿನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಜೂಜಿನ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ದಾಳಗಳನ್ನು ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಆಗ ನಾನು ಆ ಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಹೇಗೆ  ವ್ಯಾಭಿಚಾರಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂಕೇತ ಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यदा अहं ( कितवः ) चिन्तयामि यत्‌ अक्षैः सह न क्रीडिष्यामीति तदा मित्रकितवेभ्यः स्वं गोपयामि । परन्तु यदा अक्षाः इरिणे निक्षिप्ताः भवन्ति तदा अहं ( कितवः ) व्यभिचारिणी स्त्री इव गच्छामि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदीध्ये - आपूर्वक आत्मनेपद धी-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಆದೀಧ್ಯೆ - ಆ ಪೂರ್ವಕ ಆತ್ಮನೇಪದ ಧೀ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "आदीध्ये - आपूर्वकात्‌ आत्मनेपदिनः धी - धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दविषाणि - दिव्‌-धातु से लेट उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ದವಿಷಾಣಿ - ದಿವ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "दविषाणि - दिव्‌-धातोः लेटि उत्तमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हीये - हा-धातु से कर्म लट उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಹೀಯೇ - ಹಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "हीये - हा - धातोः कर्मणि लटि उत्तमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्युप्ताः - निपूर्वकात्वप्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ನ್ಯುಪ್ತಾಃ - ನಿ ಪೂರ್ವಕ ತ್ವಪ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "न्युप्ताः - निपूर्वकात्वप्‌ - धातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्रत - कृ-धातु से लुङ आत्मनेपदप्रथमपुरुषबहुवचन में (वैदिक )।", "Kannada": "ಅಕ್ರತ - ಕೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಆತ್ಮನೇಪದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ (ವೈದಿಕ).", "Sanskrit": "अक्रत - कृ - धातोः लुङि आत्मनेपदे प्रथमपुरुषबहुवचने ( वैदिकम्‌ ) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "एमि - इ-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಏಮಿ-ಇ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "एमि - इ - धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षसूक्त के ऋषि कौन, छन्द क्या, और देवता कौन है?", "Kannada": "ಅಕ್ಷ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು, ಛಂದಸ್ಸೇನು ಮತ್ತು ದೇವತಾ ಯಾರು?", "Sanskrit": "अक्षसूक्तस्य कः ऋषिः , किं छन्दः , का च देवता ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इरिणे इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಇರಿಣೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "इरिणे इत्यस्य कः अर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रावेपाः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಪ್ರಾವೇಪಾಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "प्रावेपाः इत्यस्य कः अर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्छन्‌ यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಅಚ್ಛನ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "अच्छन्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जिहीळे यहाँ पर क्या धातु है?", "Kannada": "ಜಿಹೀಳೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "जिहीळे इत्यत्र कः धातुः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "मर्डिता इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಮರ್ಡಿತಾ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "मर्डिता इत्यस्य कः अर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "कितव की पत्नी के प्रति अन्यजुआरी क्या करते हैं?", "Kannada": "ಕಿತವನ ಪತ್ನಿಯ ಬಳಿ ಬೇರೆ ಜೂಜುಗಾರರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "कितवस्य भार्याम्‌ अन्ये प्रतिकितवाः किं कुर्वन्ति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "आदीध्ये यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "ಆದೀಧ್ಯೇ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "आदीध्ये इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदने इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವೇದನೆ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "वेदने इत्यस्य कः अर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षासो अस्य वि तिरन्ति कार्म प्रतिदीव्ने दध॑त॒ आ कृतानि॥", "Kannada": "ಅಕ್ಷಾಸೋ ಅಸ್ಯ ವಿ ತಿರಂತಿ ಕಾಮ ಪ್ರತಿದೀವ್ನೆ ದಧತ ಆ ಕೃತಾನಿ ।।", "Sanskrit": "अक्षासो अस्य वि तिरन्ति काम॑ प्रतिदीव्ने दध॑त आ कृतानि ॥ ६ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जुआरी अपनी छाती को फुलाकर कूदता हुआ जुए के अड़े पर आता है और कहता है की कौन यहाँ धनिक उसको मैं जीतूँगा, ऐसा पूछता हुआ उस चोपट में कूद जाता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಜೂಜು ಆಡುವವನು ತನ್ನ ಛಾತಿಯನ್ನು ಊದಿಸಿಕೊಂಡು ಜಿಗಿಯುತ್ತಾ ಅಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಧನಿಕನೋ ಅವನನ್ನು ನ್ನಾನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆ, ಹೀಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾ ಆ  ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜಿಗಿಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - तन्वा शरीरेण शूशुजानः शोशुचानो दीप्यमानः कितवः कोऽत्रास्ति धनिकस्तं जेष्यामीति पृच्छमानः पृच्छन्‌ सभां कितवसम्बन्धिनीम्‌ एति गच्छति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर कुछ पासे जुआरी के पक्ष में गिरते है तो उसकी मनोकामना को पूर्ण करते है, और कुछ उसके विपक्ष में गिरते है तो उसके विपक्षी के मनोरथो को पूर्ण करते है इस प्रकार जुआ उन दोनों को लोभ के चक्कर में डाले रखता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೂಜುಗಾರರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಆಗ ಅದರ ಮನೋಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಅದರ ವಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ ಅದಕ್ಕೆ ವಿಪಕ್ಷಿಗಳ ಮನೋರಥವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವೆರಡರ ಲೋಭದ ಬೆನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रतिदेवित्रे कितवाय कृतानि देवनोपयुक्तानि कर्माणि आ दधतः जयार्थमाभिमुख्येन मर्यादया वा दधतः कितवस्य कामम्‌ इच्छाम्‌ अक्षासः अक्षाः वि तिरन्ति वर्धयन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जुआरी शरीर से दीप्त होकर एवं यह कहता हुआ जुआघर में जाता है की कौन धन वाला आया है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಜೂಜುಗಾರರ ಶರೀರದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಜೂಜುಗೃಹಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಯಾರು ಧನವಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - दीप्तियुक्तशरीरी कितवः जेष्यमीति चिन्तयन्‌ अक्षगृहं प्रति गच्छति |"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं उसे जीतूँगा कभी-कभी पासे जुआरी की कामना पूरी करते है और उसके विरोधी जुआरी के अनुकूल कर्म धारण करके उसकी इच्छा पूरी करते है।", "Kannada": "ನಾನೇ ಅವರನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಯಾವಾಗಲಾದರು ನಾನು ಆ ಜೂಜುಗಾರರ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿರೋಧಿ ಜೂಜುಗಾರರ ಅನುಕೂಲ ಕರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तत्र तस्य विरोधिकितवस्य कृते कृतानि प्रदाय अक्षाः इच्छां वर्धयन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शूशुजानः - शुज्‌-धातु से कानच प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ಶೂಶುಜಾನಃ - ಶುಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕಾನಚ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "शूशुजानः - शुज्‌ - धातोः कानचि प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृच्छमानः - प्रच्छ्‌-धातु से शानच् प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ಪೃಚ್ಛಮಾನಃ - ಪೃಚ್ಛ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "पृच्छमानः - प्रच्छ्‌ - धातोः शानचि प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षासः - अक्षा का (वैदिक रूप है)।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಾಸಃ - ಅಕ್ಷನ (ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ).", "Sanskrit": "अक्षासः - अक्षाः , ( वैदिकम्‌ )"}}
{"translation": {"Hindi": "दधतः - धाधातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ದಧತಃ - ಧಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "दधतः - धाधातोः शतृप्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और षष्ठी एकवचन में।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಷಷ್ಥೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अपि च षष्ठ्यैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिरन्ति - तृ-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ತಿರಂತಿ - ತೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तिरन्ति - तृ - धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - किन्तु कभी कभी वह ही पासा बे हाथ हो जाता है, अङ्कुश के समान चुभता है, बाण के समान छेदता है, छुरे के समान काटता है, तप्त पदार्थ के समान संताप देता है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೇ ದಾಳವು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಅಂಕುಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಚುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಬಾಣದಂತೆ ಘಾಸಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಚಾಕುವಿನಂತೆ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಬಿಸಿ ಪದಾರ್ಥದಂತೆ ನೋವುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - अक्षास इत्‌ अक्षा एव अङ्कुशिनः अङ्कुशवन्तः नितोदिनः नितोदितवन्तश्च निकृत्वानः पराजये निकर्तनशीलाश्छेत्तारो वा तपनाः पराजये कितवस्य सन्तापकाः तापयिष्णवः सर्वस्वहारकत्वेन कुटुम्बस्य सन्तापशीलाश्च भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जुआरी विजय होता है, उसके लिए पासे पुत्रजन्म के समान आनंद दाता होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಜೂಜುಗಾರನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನಿಗೆ ದಾಳಗಳು ಪುತ್ರ ಜನಿಸಿದಷ್ಟೆ ಆನಂದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किंच जयतः कुमारदेष्णाः धनदानेन धन्यतां लम्भयन्तः कुमाराणां दातारो भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी मधुरिमा से युक्त होता है और मानो मीठे वचन से सम्भाषण करता है, किन्तु हारे हुए जुआरी को तो मार ही डालता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮಧುವಿನಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೇನಿನಂತೆ ಸಿಹಿಯಾದ ವಚನಗಳಿಂದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಸೋತಿರುವ ಜೂಜುಗಾರನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अपि च मध्वा मधुना सम्पृक्ताः प्रतिकितवेन बर्हणा परिवृद्धेन सर्वस्वहरणेन कितवस्य पुनर्हणः पुनर्हन्तारो भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में कभी-कभी पासे अंकुश के समान चुभने वाले, हृदय को टुकड़े ठुकडे करने वाले एवं गरम पदार्थ के समान जलाने वाले बन जाते है, पासे जीतने वाले जुआरी के लिए पुत्र जन्म के समान आनंदाता एवं मधु से लिपटे ही लगते है, पर हारने वाले की तो जान निकाल लेते है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಾಳಗಳು ಅಂಕುಶದಂತೆ ಚುಚ್ಚುತ್ತವೆ, ಹೃದಯವು ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿ ಪದಾರ್ಥಗಳಂತೆ ಉರಿಸುವುದಾಗುತ್ತದೆ, ದಾಳವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಜೂಜುಗಾರನಿಗೆ ಪುತ್ರ ಜನನದಂತೆ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೇನುತುಪ್ಪದಿಂದ  ಸುತ್ತುವರೆಸಿದಂತೆ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೋತವನ ಪ್ರಾಣ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - अस्मिन्‌ मन्त्रे उच्यते यत्‌ अक्षाः अवश्यमेव अङ्कुशिनः इव अर्थात्‌ यथा अङ्कुशिनः हस्तिनः शासनं कुर्वन्ति तथा अक्षाः अपि कितवस्य शासनं कुर्वन्ति, नितोदिनः इव अर्थात्‌ यथा नितोदिनः अश्वं परिचालयन्ति तथैव अक्षाः अपि कितवान्‌ परिचालयन्ति , विनाशिनः , सन्तापदाः अर्थात्‌ कितवैः स्वपरिवाराय कष्टं अक्षाय प्रदीयते , पुत्रतुल्यधनदाः , विजयिनं पुनः हननकारिणः इव सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षासः - अक्षशब्द का प्रथमाबहुवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಾಸಃ - ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अक्षासः - अक्षशब्दस्य प्रथमाबहुवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अङ्कुशिनः - अङ्कुशशब्द से इनि प्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ಅಂಕುಶಿನಃ - ಅಂಕುಶ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇನಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "अङ्कुशिनः - अङ्कुशशब्दात्‌ इनि प्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निकृत्वानः - निपूर्वक कृद्-धातु से क्वनिप्प्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ನಿಕೃತ್ವಾನಃ - ನಿಪೂರ್ವಕ ಕೃದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವಿನಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निकृत्वानः - निपूर्वकात्‌ कृद्‌ - धातोः क्वनिप्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तपनाः - तप्‌-धातु से ल्युट प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ತಪನಾಃ - ತಪ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तपनाः - तप्‌ - धातोः ल्युटि प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तापयिष्णवः - तप्‌-धातु से णिच इष्णुच्प्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ತಾಪಯಿಷ್ಣವಃ - ತಪ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಇಷ್ಣುಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तापयिष्णवः - तप्‌ - धातोः णिचि इष्णुच्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जयतः - जिधातु से शतृप्रत्यय करने पर पञ्चमी एकवचन में अथवा षष्ठी एकवचन में।", "Kannada": "ಜಯತಃ - ಜಿಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जयतः - जिधातोः शतृप्रत्यये पञ्चम्येकवचने वा षष्ठ्यैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पृक्ताः - सम्पूर्वक पृच्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ಸಂಪೃಕ್ತಾಃ - ಸಂ ಪೂರ್ವಕ ಪೃಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्पृक्ताः - सम्पूर्वकात्‌ पृच्‌-धातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उग्रस्य॑ चिन्मन्यवे ना नम॑न्ते राजां चिदेभ्यो नम इत्कृणोति॥", "Kannada": "ಉಗ್ರಸ್ಯ ಚಿನ್ಮನ್ಯೇವ ನಾ ನಮಂತೆ ರಾಜಾಂ ಚಿದೇಭ್ಯೋ ನಮ ಇತ್ಕೃಣೋತಿ ।।", "Sanskrit": "उग्रस्य चिन्मन्यवे ना नमन्ते राजा चिदेभ्यो नम॒ इत्कृणोति ॥ ८ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - तिरपन पासे नकश के ऊपर मिलकर विहार करते है, मानो सत्य स्वरूप सूर्यदेव संसार में विचरण करते है।", "Kannada": "ವಿವರಣೆ - ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತಮೂರು ದಾಳಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯ ದೇವನ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪವು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- एषाम्‌ अक्षाणां त्रिपञ्चाशः त्र्यधिकपञ्चाशत्संख्याकः व्रातः संघः क्रीळति आस्फारे विहरति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी प्राय से उस प्रकार के पास से ही खेलते है।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರರು ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ ದಾಳಗಳಿಂದಲೇ ಆಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "आक्षिकाः प्रायेण तावद्भिरक्षैर्दीव्यन्ति हि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्यधर्म सविता सभी जगत के प्ररेक सूर्य देव के समान।", "Kannada": "ಸತ್ಯಧರ್ಮಾ ಸವಿತಾ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರೇರಕನಾದ ಸೂರ್ಯದೇವನ ಸಮಾನವಾಗಿ.", "Sanskrit": "सत्यधर्मा । सविता सर्वस्य जगतः प्ररेकः सूर्यो देव इव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सविता देव जगत में विचरण करता है उसी प्रकार पास उस जुआरियो के संघ में विचरण करता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸವಿತಾ ದೇವನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದಾಳವು ಆ ಜೂಜುಗಾರರ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा सविता देवो जगति विहरति तद्वदक्षाणां संघ आस्फारे विहरतीत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु पासा किसी के वश में नही आता है, उग्रचित क्रूरमन वाले क्रोध मनुष्य के भी वश में ये पास नही होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ದಾಳ ಯಾರ ಹಿಡಿತಕ್ಕೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಉಗ್ರ ಕ್ರೂರ ಮನವುಳ್ಳ ಕ್ರೋಧವಿರುವ ಹೃದಯದ ಮನುಷ್ಯನ ವಶಕ್ಕೂ ಕೂಡ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्च , उग्रस्य चित्‌ क्रूरस्यापि मन्यवे क्रोधाय एते अक्षाः न नमन्ते न प्रह्वीभवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके वश में नही होते है।", "Kannada": "ಅವರ ವಶದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न वशे वर्तन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको विजय नही बनाते है।", "Kannada": "ಅವರಿಗೆ ವಿಜಯವು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तं नमयन्तीत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा स्वरूप जगत के स्वामी भी इनको नमन करते है जुआ हेलने के समय इनका अपमान नही करते है।", "Kannada": "ರಾಜನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವಾಮಿಯು ಕೂಡ ಇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಜೂಜಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವರ ಅಪಮಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "राजा चित्‌ जगतः ईश्वरोऽपि एभ्यः नम इत्‌ नमस्कारमेव देवनवेलायां कृणोति । नावज्ञां करोतीत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - सूर्यदेव जिस प्रकार आकाश में विचरण करते है, उसी प्रकार तिरेपन पासे जुआ खेलने के तख्ते पर क्रीडा करते है, ये पासे उग्र एवं क्रोधी के भी वश में नही आते, राजा तक इन पासों के सामने झुकता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಸೂರ್ಯದೇವನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಜೂಜಿನ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಐವತ್ಮೂರು ದಾಳಗಳನ್ನು ಆಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ದಾಳಗಳು ಉಗ್ರ ಮತ್ತು ಕೋಪಗೊಂಡವರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ರಾಜನು ಸಹ ಇವುಗಳ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗುತ್ತಾನೆ. ದಾಳ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- सूर्यदेवतुल्याः एते त्रिपञ्चाशत्‌ अक्षाः क्रीडन्ति। एते अक्षाः कदापि क्रोधिनः सम्मुखे न नमन्ति । राजा अपि एतान्‌ नमस्कुर्वन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी अवज्ञा नही करते है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅವರಿಗೆ ಅವಿಧೇಯರಾಗಬೇಡಿ, ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवज्ञां न कुर्वन्ति इत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्राळति - क्रीड्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಕ್ರೀಳತಿ - ಕ್ರೀಡ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "क्राळति - क्रीड्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "(दो स्वर के मध्यस्थ होने से डकार का ळकार)  नमन्ते - नम्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष बहुवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "(ಎರಡು ಸ್ವರಗಳ ಮಧ್ಯಸ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ ಡಕಾರದ ಳಕಾರ) ನಮಂತೆ - ನಮ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "( स्वरद्वयस्य मध्यस्थत्वात्‌ डकारस्य ळकारः )  नमन्ते - नम्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुबहुवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणोति - कृ-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಕೃಣೋತಿ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಿದೆ.", "Sanskrit": "कृणोति - कृ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पासे कभी नीचे उतरते है तो कभी ऊपर उठते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ -  ದಾಳಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಲೆಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - अपि चेैतेऽक्षाः नीचा नीचीनस्थले वर्तन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके हाथ नही है परन्तु जिनके हाथ है वे उनसे पराजय होते है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಿಗೆ ಕೈಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾವುದರ ಕೈಗಳಿದೆಯೋ ಅವರು ಇವರಿಂದ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तथापि उपरि पराजयात्‌ भीतानां द्यूतकराणां कितवानां हृदयस्योपरि स्फुरन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी यदि एक बार जीत भी जाता है तो भी उसके मन में भय बना रहता है की अगली बार हार नही जाऊ।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರನು ಒಮ್ಮೆ ಗೆದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭವು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ ನಾವು ಮುಂದಿನ ಸಲ ಸೋಲಬಹುದು ಎಂದು.", "Sanskrit": "अहस्तासः हस्तरहिताः अप्यक्षाः हस्तवन्तं द्युतकरं कितवं सहन्ते पराजयकरणेनाभिभवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जले हुए अङ्गार के समान ये नकश के ऊपर बैठे हुए अग्नि से रहित और इन्धन से रहित होने पर भी शीतस्पर्श वाले सन्त के हृदय में जुए के कारण प्राप्त पराजय से उनके हृदय में पराजय द्वारा उत्पन्न अग्नि जलती है।", "Kannada": "ಸುಟ್ಟಿರುವ ಅಂಗಾರಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಕಾಶೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಇಂಧನದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಶೀತಸ್ಪರ್ಶವಾಗಿರುವ ಸಂತನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜೂಜಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ಪರಾಜಯದಿಂದ ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವ ಅಗ್ನಿಯು ಸುಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिव्याः दिवि भवा अपकृताः अङ्गाराः अङ्गारसदृशाः अक्षाः इरिणे इन्धनरहिते आस्फारे न्युप्ताः शीताः शीतस्पर्शाः सन्तः हृदयं कितवानामन्तः करणं निर्दहन्ति पराजयजनितसन्तापेन भस्मीकुर्वन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये स्पर्श में ठंडे है किन्तु हृदय को जलाता है।", "Kannada": "ಇದು ಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एते शीतस्पर्शाः अङ्गारसदृशाः सन्तः अपि कितवान्‌ हृदयं दहन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - पासे कभी नीचे गिरते है और कभी ऊपर उछल ते है, ये बिना हाथ के होकर भी हाथवालो को पराजित करते है, ये दिव्य पासे जुआ खेलने के तख्ते पर फॅके जाते समय अंगार बन जाते है ये छूने में ठंडे है, पर हारने वाले के मन को जलाते है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ದಾಳವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಲೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಕೈಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರು ಕೈಗಳಿರುವವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದಿವ್ಯ ದಾಳಗಳಿಂದ ಜೂಜು ಆಡುವವರನ್ನು ಆ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದರೆ ತಣ್ಣಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸೋಲುವವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - एते अक्षाः अधः पतन्ति। पराजयात्‌ भीतानां कितवानां हृदयस्य उपरि च स्फुरन्ति। एते हस्तरहिताः सन्तः अपि कितवान्‌ अभिभवन्ति। एते शीतस्पर्शाः अङ्गारसदृशाः सन्तः अपि कितवान्‌ हृदयं दहन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहस्तासः - प्रथमाबहुवचन में, (वैदिक )लोक में तो अहस्ताः, न विद्येते हस्तौ येषां ते अहस्तासः नञ्तत्पुरुष समास।", "Kannada": "ಅಹಸ್ತಾಸಃ - ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ, (ವೈದಿಕ) ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಹಸ್ತಾಃ, ನ ವಿದ್ಯತೇ ಹಸ್ತೌ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಅಹಸ್ತಾಸಃ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "अहस्तासः - प्रथमाबहुवचने , ( वैदिकः )लोके तु अहस्ताः, न विद्येते हस्तौ येषां ते अहस्तासः नञ्तत्पुरुषः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहन्ते - आत्मनेपद सह-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಸಹಂತೆ - ಆತ್ಮನೇಪದ ಸಹ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "सहन्ते - आत्मनेपदिनः सह्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिव्याः - दिवि भवाः दिव्याः, दिव-धातु सेर यत्प्रत्यय करने पर, प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ದಿವ್ಯಾಃ - ದಿವಿ ಭವಾಃ ದಿವ್ಯಾಃ, ದಿವ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "दिव्याः - दिवि भवाः दिव्याः , दिव्‌ - धातोः यत्प्रत्यये, प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न्युप्ताः - निपूर्वकवप्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ನ್ಯುಪ್ತಾಃ - ನಿ ಪೂರ್ವಕ ವಪ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "न्युप्ताः - निपूर्वकवप्‌ - धातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्दहन्ति - नि पूर्वक दह-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ನಿರ್ದಹಂತಿ - ನಿ ಪೂರ್ವಕ ದಹ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्दहन्ति - निर्पूर्वकात्‌ दह्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋणावा बिभ्यद्धन॑मिच्छर्मांनो-ऽन्येषामस्तमुप नक्त॑मेति॥", "Kannada": "ಋಣವಾ ಬಿಭ್ಯದ್ಧನಮಿಚ್ಛಂತಿರ್ಮಾನೋ-ಽನ್ಯೇಷಾಮಸ್ತಮುಪ ನಕ್ತಮೇತಿ ।।", "Sanskrit": "ऋणावा बिभ्यद्धनमिच्छमानोऽन्येषामस्तमुप नक्तमेति ॥ १० ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जुआरी की स्त्री दीन-हीन वेश में यातना भोगती रहती है, पुत्र कहाँ कहाँ घुमा करता है, ऐसा सोचकर जुआरी की माता व्याकुल रहा करती है, त्यक्ता के रूप में उसकी पत्नी वियोग सन्ताप से सन्तप्त रहती है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಜೂಜುಗಾರನ ಪತ್ನಿ ಕಳಪೆ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ನರಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾಳೆ, ಜೂಜುಗಾರನ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಮಗ ಎಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ವಿಚಲಿತಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ, ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆಂದು ಕಿತವನ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - क्व चित्‌ क्वापि चरतः निर्वेदादुगच्छतः कितवस्य जाया भार्या हीना परित्यक्ता सती तप्यते वियोगजसन्तापेन सन्तप्ता भवति । माता जनन्यपि पुत्रस्य क्वापि चरतः कितवस्य सम्बन्धाद्धीना तप्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "माता और इसके सम्बन्धि कष्ट को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇವರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಕಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "माता जनन्यपि तत्सम्बन्धाद्धीना तप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुत्र शोक से सन्तप्त होती है।", "Kannada": "ಪುತ್ರ ಶೋಕದಿಂದ ಸಂತಪ್ತ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुत्रशोकेन सन्तप्ता भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जुआरी को उधार धन देता है, वह इस संदेह में रहता है की मेरा धन फिर मिलेगा अथवा नही मिलेगा।", "Kannada": "ಯಾವ ಜೂಜುಗಾರನಿಗೆ ಉದಾರವಾಗಿ ಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅವನು ಈ ಸಂದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ ನನ್ನ ಧನವು ಮತ್ತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ऋणावा अक्षपराजयादृणवान्‌ कितवः सर्वतो बिभ्यद्धनं स्तेयजनितम्‌ इच्छमानः कामयमानः अन्येषां ब्राह्मणादीनाम्‌ अस्तं गृहम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अस्तं पस्त्यम्‌\" इति गृहनाम में पढ़ा हुआ है।", "Kannada": "\"ಅಸ್ತಂ ಪಸ್ತ್ಯಮ್\" ಎಂದು ಗೃಹದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'अस्तं पस्त्यम्‌' इति गृहनामसु पाठात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और रात में भी वह जुआरी बेचारा दूसरे के घर में रात काटा करता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯು ಕೂಡ ಆ ಜೂಜುಗಾರನು ಇನ್ನೊಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "नक्तं रात्रौ उप एति चौर्यार्थमुपगच्छति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - अनिश्चित स्थान में घुमने वाले जुआरी की पत्नी उसके बिना दुखी होती है एवं माता परेशान रहती है, दूसरो के कर्ज चढ़ जाने से जुआरी डरता है, वह दूसरो के धन को चुराने की इच्छा करता है रात में घर आता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುವ ಜೂಜುಗಾರನ ಪತ್ನಿ ದುಃಖಿತಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ ಅವನ ತಾಯಿ ಚಿಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಜೂಜುಗಾರನು ಇತರರ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಹೆದರುತ್ತಾನೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಇತರರ ಹಣವನ್ನು ಕದಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - कितवस्य आश्रयहीना पत्नी सन्तप्ता भवति । क्वचिदपि विचरतः कितवपुत्रस्य माता दुःखिता भवति। ऋणी कितवः ऋणदातुः बिभेति। कितवश्च धनाय रात्रौ अन्यस्य गृहं प्रविशति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हीना - हाधातु से क्तप्रत्यय और टाप करने पर प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ಹೀನಾ - ಹಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "हीना - हाधातोः क्तप्रत्यये टापि प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तप्यते - आत्मनेपद तप्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ತಪ್ಯತೆ - ಆತ್ಮನೇಪದ ತಪ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तप्यते - आत्मनेपदिनः तप्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "चरतः - चर्‌-धातु से शतृप्रत्यये करने पर षष्ठी एकवचन में।", "Kannada": "ಚರತಃ - ಚರ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चरतः - चर्‌ - धातोः शतृप्रत्यये षष्ठ्यैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिभ्यत्‌ - भीधातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಬಿಭ್ಯತ್ - ಭೀ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बिभ्यत्‌ - भीधातोः शतृप्रत्यये प्रथमैकवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इच्छमानः - इष्‌-धातु से शानच प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ಇಚ್ಛಮಾನಃ ಇಷ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इच्छमानः - इष्‌ - धातोः शनचि प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी क्या बोलता हुआ मण्डली में प्रवेश करता है।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "कितवः किं पृच्छन्‌ सभाम्‌ एति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षासः इसका लौकिक रूप क्या है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಾಸಃ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "अक्षासः इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "शूशुजानः यह रूप कैसे सिद्ध हुआ।", "Kannada": "ಶೂಶುಜಾನಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "शूशुजानः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "मध्वा इसका लौकिक रूप क्या है।", "Kannada": "ಮಧ್ವಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು?", "Sanskrit": "मध्वा इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "तापयिष्णवः ये रूप कैसे सिद्ध हुआ।", "Kannada": "ತಾಪಯಿಷ್ಣವಃ ಇದರ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "तापयिष्णवः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "निकृत्वानः यह रूप कैसे सिद्ध हुआ।", "Kannada": "ನಿಕೃತ್ವಾನಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "निकृत्वानः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "किसके समान पासों का संघ स्वच्छंद रूप से विचरण करते है।", "Kannada": "ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ದಾಳಗಳ ಸಂಘವು ಸ್ವಚ್ಛಂದ ರೂಪದಿಂದ ವಿಚರಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ ?", "Sanskrit": "किमिव अक्षाणां संघः आस्फारे विहरति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "कितने पासे स्वच्छंद रूप से विचरण करते है।", "Kannada": "ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾದ  ದಾಳಗಳು ಸ್ವಚ್ಛಂದ ರೂಪದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "कति अक्षाः आस्फारे विहरन्ति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे जुआरी की पत्नी सन्तप्त होती है।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರನ ಪತ್ನಿಯು ಹೇಗೆ ಸಂತಪ್ತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ?", "Sanskrit": "कथं कितवस्य जाया सन्तप्ता भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का जुआरी ब्राह्मण आदि के घर में प्रवेश करता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಜೂಜುಗಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "कीदृशः कितवः ब्राह्मणादीनां गृहं प्रवशति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वाहणे अश्वान्युयुजे हि बभ्रून्सो अग्नेरन्तै वृषलः प॑पाद॥", "Kannada": "ಪೂರ್ವಾಹಣೇ ಅಶ್ವಾನ್ಯುಯುಜೇ ಹಿ ಬಭ್ರೂನ್ಸೋ ಅಗ್ನೇರಂತ್ಯೈ ವೃಷಲಃ ಪಪಾದ ।।", "Sanskrit": "पूर्वाह्ने अध्रान्युयुजे हि ब॒भ्रून्त्सो अग्नेरन्ते वृषलः पपाद ॥ ११ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - कितवं कितवः यहाँ पर विभक्ति का व्यत्यय।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಕಿತವಂ ಕಿತವಃ ಇಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿ ವ್ಯತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - कितवं कितवः। विभक्तिव्यत्ययः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपनी स्त्री की दशा को देखकर जुआरी का हृदय फटा करता है, अन्यो की स्त्रियों का सौभाग्य को देखकर के उनकी प्रसन्नता को देखकर उस जुआरी को सन्ताप होता है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯ ದಶೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಜೂಜುಗಾರನ ಹೃದಯವು ಒಡೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಬೇರೆಯವರ ಪತ್ನಿಯರ ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ಜೂಜುಗಾರನಿಗೆ ಸಂತಾಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्येषां स्वव्यतिरिक्तानां पुरुषाणां जायां जायाभूतां स्त्रियं नारीं सुखेन वर्तमानां सुकृतं सुष्टुकृतं योनिं गृहं दृष्ट्वा मज्जाया दुःखिता गृहं चासंस्कृतमिति ज्ञात्वा तताप तप्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जुआरी प्रातःकाल में घोड़े की सवारी कर आता है, वाही संध्या के समय दरिद्र के समान जाडे से बचने के लिए आग से तपाता है, उसके शरीर पर वस्त्र भी नही रहता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಜೂಜುಗಾರನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ಸವಾರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅವನೇ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬಿಸಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पुनः पूर्वाह्णे प्रातःकाले बभ्रून्‌ बभ्रूवर्णान्‌ अश्वान्‌ व्यापकानक्षान्‌ युयुजे युनक्ति । पुनश्च वृषलः वृषलकर्मा सः कितवो रात्रौ अग्नेरन्ते समीपे पपाद शीतार्तः सन्‌ शेते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जुआरी दुसरो की सुखी पत्नियों को देखकर और अच्छी प्रकार से बने हुए घरों को देखकर दुखी होता है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಜೂಜುಗಾರನು ಬೇರೆಯವರ ಪತ್ನಿಯರು ಸುಖವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು ದುಃಖಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - कितवः दुःखितां स्वपत्नीं स्वगृहं च दृष्ट्वा अन्यस्य पत्नीं सुसज्जितगृहं च पश्यन्‌ दुःखी भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जुआरी प्रातःकाल घोडे पर बैठकर जाता है वही शाम को कपड़ो के अभाव में व्याकुल होकर अग्नि के समीप रात्री व्यतीत करता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಜೂಜುಗಾರನು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯ ಮೇಎ ಕುಳಿತುಕೊಂಡುಹೋಗುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रातः अक्षान्‌ युयुजे । सायं च अग्नेः समीपे शयानः रात्रिं यापयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृष्ट्वाय - दृश्‌-धातु से कत्वाय(वैदिक) लोक में तो दृष्ट्वा।", "Kannada": "ದೃಷ್ಟ್ವಾಯ - ದೃಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕತ್ವಾಯ (ವೈದಿಕ) ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दृष्ट्वाय - दृश्‌ - धातोः कत्वाय ( वैदिकः ) लोके तु दृष्ट्वा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तताप - तप्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ತತಾಪ - ತಪ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तताप - तप्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "युयुजे - युज्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಯುಯುಜೆ - ಯುಜ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "युयुजे - युज्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पपाद - पद्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में (लडर्थ लिट्‌)।", "Kannada": "ಪಪಾದ - ಪದ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ (ಲಡರ್ಥ ಲಿಟ್).", "Sanskrit": "पपाद - पद्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने ( लडर्थे लिट्‌ )"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्मै कृणोमि न धारनां रुणधिमिदशाह प्राचीस्तदृतं व॑दामि॥", "Kannada": "ತಸ್ಮೈ ಕೃಣೋಮಿ ನ ಧಾರನಾಂ ರುಣಧಿಮಿದಶಾಹ ಪ್ರಾಚೀಸ್ತದೃತಂ ವದಾಮಿ ।।", "Sanskrit": "तस्मै कृणोमि न धाना रुणध्मि दशाहं प्राचीस्तदृतं व॑दामि ॥ १२ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे पासों तुम्हारे दल में जो प्रधान है, सेनापति है अथवा राजा है, उसको में अपनी दसों अगुलियाँ जोडकर प्रणाम करता हूँ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ದಾಳಗಳೇ ನಿಮ್ಮ ದಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆಯೋ, ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿದೆಯೋ ಅಥವಾ ರಾಜಾ ಆಗಿದೆಯೋ, ಅವನನ್ನು ನನ್ನು ಹತ್ತು ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಪ್ರಣಾಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - हे अक्षाः वः युष्माकं महतो गणस्य संघस्य यः अक्षः सेनानीः नेता बभूव भवति व्रातस्य च । गणद्रातयोरल्पो भेदः । राजा ईश्वरः प्रथमः मुख्यो बभूव तस्मै अक्षाय कृणोमि अहमञ्जलिं करोमि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गणव्रत में थोडा ही भेद है।", "Kannada": "ಗಣವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಭೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "गणद्रातयोरल्पो भेदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा ईश्वर प्रथम मुख्य उस पासों को मैं पासों के लिए हाथ जोड़कर प्रणाम करता हूँ।", "Kannada": "ರಾಜಾ ಈಶ್ವರನ ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯವಾದ ದಾಳ  ಆ ದಾಳವನ್ನು ನಾನು ಇನ್ನಿತರ ದಾಳಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಪ್ರಣಾಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "राजा ईश्वरः प्रथमः मुख्यो बभूव तस्मै अक्षाय कृणोमि अहमञ्जलिं करोमि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मैं सच कहता हूँ मुझे दुसरों का धन नही चाहिए, मैं धन को प्राप्त करने के लिए नही खेलता हूँ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ನನಗೆ ಬೇರೆಯವರ ಧನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ, ನಾನು ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಆಡುತ್ತಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः परं धना धनानि अक्षार्थमहं न रुणध्मि न सम्पादयामीत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसे ही देखना चाहते है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तदेव दर्शयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं दशसंख्या अङगुली को आप के सम्मुख जोड़कर प्रणाम करता हूँ।", "Kannada": "ನಾನು ಹತ್ತು ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಪ್ರಣಾಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "दशसंख्याका अङ्गुलीः प्राचीः प्राङ्गुखीः करोमि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यह मैं ऋत सत्य ही बोलता हूँ।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ एतत्‌ अहम्‌ ऋतं सत्यमेव वदामि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "झूठ नहीं बोलता हूँ।", "Kannada": "ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नानृतं ब्रवीमीत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - इस मन्त्र में पासरों के प्रति कहते है की हे पासों तम्हारे समूह के प्रधान अथवा राजा को मैं उसके लिए नमस्कार करता हूँ।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ದಾಳಗಳ ಪ್ರತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ  ದಾಳಗಳು ನಿನ್ನ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಥವಾ ರಾಜನನ್ನು ಅವನಿಗಾಗಿ ನಮಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - अस्मिन्‌ मन्त्रे अक्षान्‌ प्रति उच्यते यत्‌ हे अक्षाः युष्माकम्‌ एकः महान्‌ गणः अस्ति । तत्र यः प्रधानः तम्‌ अहं नमस्करोमि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं दसों अंगुलियों वाले हाथ को जोड़कर सत्य कहता हूँ की भविष्य में मैं जुए से धन नही कमाऊंगा।", "Kannada": "ನಾನು ಹತ್ತು ಬೆರಳುಗಳುಳ್ಳ ಕೈಗಳನ್ನು ಮುಗಿದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ನಾನು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೂಜಿನಿಂದ ಧನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अहम्‌ अञ्जलिं कृत्वा सत्यं वदामि यत्‌ अहं ( कितवः ) धनानि न ग्रहिष्यामीति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बभूव - भूधातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಬಭೂವ - ಭೂಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "बभूव - भूधातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणोमि - कृधातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಕೃಣೋಮಿ - ಕೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಿದೆ.", "Sanskrit": "कृणोमि - कृधातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "रुणध्मि - रुध्‌-धातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ರುಣಧ್ಮಿ - ರುಧ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "रुणध्मि - रुध्‌ - धातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "धना - द्वितीयाबहुवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಧನಾ - ದ್ವಿತೀಯ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धना - द्वितीयाबहुवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्र गावः कितव तत्र॑ जायातन्मे वि च॑ष्टे सवितायमर्यः॥", "Kannada": "ತತ್ರ ಗಾವಃ ಕಿತವ ತತ್ರ ಜಾಯಾತನ್ಮೇ ವಿ ಚಷ್ಟೇ ಸವಿತಾಯಮರ್ಯಃ ।।", "Sanskrit": "तत्र गाव॑: कितव तत्र जाया तन्मे वि चष्टे सवितायमर्यः ॥ १३ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे जुआरी कभी जुआ नही खेलना।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಜೂಜುಗಾರ ಯಾವಾಗಲು ಜೂಜನ್ನು ಆಡಬೇಡ.", "Sanskrit": "व्याख्या - हे कितव अक्षैर्मा दीव्यः द्यूतं मा कुरु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरे वचनों का विशवास करो जुआ मत खेलो।", "Kannada": "ನನ್ನ ವಚನಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಇಡು ಜೂಜನ್ನು ಆಡಬೇಡ.", "Sanskrit": "बहु मन्यमानः मद्वचने विश्वासं कुर्वस्त्वम्‌ अक्षैर्मा दीव्यः द्यूतं मा कुरु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृषि- खेती ही करो।", "Kannada": "ಕೃಷಿ - ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "कृषिमित्‌ कृषिमेव कृषस्व कुरु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "खेती से कमाया हुआ जो धन है उससे ही संतुष्ट रहो।", "Kannada": "ಕೃಷಿಯಿಂದ ಏನನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ್ದೀಯೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಸಂತುಷ್ಟವಾಗಿರು.", "Sanskrit": "वित्ते कृष्या सम्पादिते धने रमस्व रतिं कुरु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ गाय होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯೇ ಗೋವುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तत्र कृषौ गावः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पत्नी होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿಯು ಇರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "तत्र जायाः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही धर्म रहस्य को श्रुति स्मृतिकर्त्ता सविता सभी के प्रेरक यह दृष्टिगोचर सूर्य देव ने मुझे विशेष रूप से ऐसा कहा।", "Kannada": "ಅದೇ ಧರ್ಮದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಶ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತಿಕರ್ತಾ ಸವಿತಾ ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೇರಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಈ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಸೂರ್ಯದೇವನೆ ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ एव धर्मरहस्यं श्रुतिस्मृतिकर्त्ता सविता सर्वस्य प्रेरकः अयं दृष्टिगोचरः अर्यः ईश्वरः मे मह्यं वि चष्टे विविधमाख्यातवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः- सविता जुआरियो के प्रति कहती है की हे जुआरियों पासों से मत खेलो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಸವಿತಾ ಜೂಜುಗಾರರ ಬಳಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಹೇ ಜೂಜುಗಾರರೇ  ದಾಳಗಳಿಂದ ಆಡಬೇಡಿ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - सविता कितवं प्रति कथयति यत्‌ हे कितव अक्षैः मा क्रीड ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जितना धन प्राप्त करोगे उससे ही आनन्द का अनुभव करो।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಎಷ್ಟು ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೀಯಾ.", "Sanskrit": "तेन यत्‌ धनं त्वं प्राप्स्यसि तत्रैव आनन्दम्‌ अनुभव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस धन से ही तुम गायो और अपनी स्त्री को प्राप्त करो।", "Kannada": "ಆ ಧನದಿಂದ ನೀನು ಗೋವುಗಳು ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಪಡೆದುಕೋ.", "Sanskrit": "तेनैव धनेन त्वं गाः स्वस्त्रीः च प्राप्स्यसि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीव्य:-दीव्‌-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ದೀವ್ಯಃ - ದೀವ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दीव्यः - दीव्‌ - धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृषस्व-कृष्‌-धातु से लोट्‌ मध्यमपुरुष एकवचने में (वैदिक )।", "Kannada": "ಕೃಷಸ್ವ - ಕೃಷ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ (ವೈದಿಕ).", "Sanskrit": "कृषस्व - कृष्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ( वैदिकः ) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "रमस्व-रम्‌-धातु से लोट्‌ मध्यमपुरुष एकवचने में।", "Kannada": "ರಮಸ್ವ - ರಮ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "रमस्व - रम्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "चष्टे-चक्ष्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಚಷ್ಟೆ - ಚಕ್ಷ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "चष्टे - चक्ष्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नि वो नु मन्युर्विशतामरातिरन्यो ब॑भ्रृणां प्रसितो न्व॑स्तु॥", "Kannada": "ನಿ ವೋ ನು ಮನ್ಯುರ್ವಿಶತಾಮರಾತಿರನ್ಯೋ ಬಭೃಣಾಂ ಪ್ರಸಿತೋ ನ್ವಸ್ತು ।।", "Sanskrit": "नि वो नु मन्युर्विशतामरातिरन्यो ब॑भ्रूणां प्रसितौ न्व॑स्तु ॥ १४ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे पासों हमे बन्धु जानो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ದಾಳಗಳೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಂಧುಗಳೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಌ.", "Sanskrit": "व्याख्या - हे अक्षाः यूयं मित्रं कृणुध्वम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम से मैत्री करो।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ.", "Sanskrit": "अस्मासु मैत्रीं कुरुत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमको प्रसन्नता और सुख दो।", "Kannada": "ನಮಗೆ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸುಖವನ್ನು ನೀಡು.", "Sanskrit": "न अस्मान्‌ मृळत सुखयत च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमको धृष्णु धृष्णुना तृतीय अर्थ में प्रथमा।", "Kannada": "ನಃ ಅಸ್ಮಾನ್ ಧೃಷ್ಣು ಧೃಷ್ಣುನಾ ತೃತೀಯಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ.", "Sanskrit": "नः अस्मान्‌ धृष्णु धृष्णुना तृतीयार्थे प्रथमा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे ऊपर घोरदुद्धष प्रभाव का प्रयोग नहीं करना।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಘೋರ ದುದ್ದಷ ಪ್ರಭಾವದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ.", "Sanskrit": "घोरेण असह्येन मा अभिचरत मा गच्छत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और हमारे शत्रु ही तुम्हारे क्रोध के भाजन बने, आप हमारे शत्रु में ही निवास करो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳೇ ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾಗಲಿ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲೇ ನಿವಾಸವನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "किञ्च वः युष्माकं मन्युः क्रोधः अरातिः अस्माकं शत्रुः नि विशताम्‌ अस्मच्छत्रुषु तिष्ठतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे शत्रु अन्य लोग ही तुम्हारे कोप दुष्टि में फंसे रहे।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳು ಬೇರೆ ಜನರೇ ನಿನ್ನ ಕೋಪದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳಲಿ.", "Sanskrit": "अन्यः न अस्माकं शत्रुः कश्चित्‌ बभ्रूणां बभ्रूवर्णानां युष्माकं प्रसितौ प्रबन्धने नु क्षिप्रं अस्तु भवतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः - इस मन्त्र में जुआरी पासरों के प्रति कहते है की हे पासों तुम हमारे साथ मित्रता करो।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೂಜುಗಾರ ದಾಳಗಳ ಪ್ರತಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಹೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - अस्मिन्‌ मन्त्रे कितवाः अक्षान्‌ प्रति वदति यत्‌ हे अक्षाः यूयम्‌ अस्माभिः सह मित्रं कुरुत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम पर दया करो।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ದಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸು.", "Sanskrit": "अस्मासु दयां कुरुत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम्हारे भयङ्कर प्रभाव से हमारी रक्षा करो।", "Kannada": "ನಿನ್ನ ಭಯಂಕರವಾದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "तव भयडङ्करप्रभावात्‌ अस्मान्‌ रक्षत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम्हारे क्रोध को शत्रुओं पर अब स्थिर करो।", "Kannada": "ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಈಗ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡಿಸು.", "Sanskrit": "युष्माकं क्रोधं शत्रुतां च अधुना स्थिरीकुरुत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब किसी भी अन्य मनुष्य को अपने पास में मत गिराओ।", "Kannada": "ಈಗ ಬೇರೆ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನಿನ್ನ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡ.", "Sanskrit": "अधुना कश्चिदपि अन्यः जनः अक्षमोहे मा पतेत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणुध्वम्‌ - आत्मनेपद कृधातु से लोट मध्यमपुरुषबहुवचने में।", "Kannada": "ಕೃಣುಧ್ವಮ್ - ಆತ್ಮನೇಪದ ಕೃಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृणुध्वम्‌ - आत्मनेपदिनः कृधातोः लोटि मध्यमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृळत - मृड्-धातु से लोट मध्यमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಮೃಳತ - ಮೃಡ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "मृळत - मृड् - धातोः लोटि मध्यमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशताम्‌ - विश्‌-धातु से लोट् प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ವಿಶತಮ್ - ವಿಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "विशताम्‌ - विश्‌ - धातोः लोटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रसितौ - प्रपूर्वक सि धातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर सप्तमी एकवचन में।", "Kannada": "ಪ್ರಸಿತೌ - ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಸಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रसितौ - प्रपूर्वकात्‌ सिधातोः क्तिन्प्रत्यये सप्तम्येकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरातिः - न रातिः अरातिः नजूतत्पुरुषः, नपूर्वक राधातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ಅರಾತಿಃ - ನ ರಾತಿಃ ಅರಾತಿಃ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ, ನ ಪೂರ್ವಕ ರಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अरातिः - न रातिः अरातिः नञ्तत्पुरुषः, नपूर्वकात्‌ राधातोः क्तिन्प्रत्यये प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी क्या देखकर के दुखी होता है?", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರನು ಏನನ್ನು ನೋಡಿ ದುಃಖಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "कितवः किं दृष्ट्वा तप्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "कृणोमि इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಕೃಣೋಮಿ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "कृणोमि इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "धना इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "ಧನಾ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "धना इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "दृष्ट्वाय यह रूप क्या सही है?", "Kannada": "ದೃಷ್ಟ್ವಾಯ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಾಧುವೇ ?", "Sanskrit": "दृष्द्वाय इति रूपं क्व साधु ?"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे कृषिमित्कृषष्व ये जुआरी के प्रति कहते है?", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಕೃಷಿಮಿತ್ಕೃಷತ್ವ ಇದನ್ನು ಜೂಜುಗಾರನಿಗೆ ಯಾರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "कथं कृषिमित्कृषष्व इति कितवं प्रति उच्यते ?"}}
{"translation": {"Hindi": "दीव्यः यह रूप कैसे सिद्ध हुए?", "Kannada": "ದೀವ್ಯಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "दीव्यः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रं कृणुध्वं खलु... इत्यादि मन्त्र में खलु इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಮಿತ್ರಂ ಕೃಣುಧ್ವಂ ಖಲು.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಲು ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "मित्रं कृणुध्वं खलु ... इत्यादिमन्त्रे खलु इति किमर्थम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "मृळत इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಮೃಳತ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "मृळत इत्यस्य कः अर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "धृष्णु यहाँ पर किस अर्थ में प्रथमा है?", "Kannada": "ಧೃಷ್ಣು ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "धृष्णु इत्यत्र कस्मिन्‌ अर्थे प्रथमा ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पपाद यहाँ पर किस अर्थ में लिट्‌ है?", "Kannada": "ಪಪಾದ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲಿಟ್ ಆಗಿದೆ?", "Sanskrit": "पपाद इत्यत्र कस्मिन्नर्थे लिट्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में अक्षसूक्त से अक्षनामदेव की अभीष्ट सिद्धि के लिए प्रार्थना करते है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಿಂದ ಅಕ್ಷನಾಮದೇವನ ಅಭೀಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे अक्षसूक्तेन अक्षनामकः देवः अभीष्टसिद्ध्यर्थ प्रार्थ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामाजिक कुरीतियों का, मनुष्यों में वर्तमान के दुर्व्यसनों का सम्पूर्ण रूप से नाश के लिए इस सूक्त का आरम्भ किया गया है।", "Kannada": "ಮಾನವನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನಿಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ವ್ಯಸನಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामाजिकानां कुरीतीनां, मानवेषु वर्तमानानां दुर्वासनानां च सम्पूर्णतः नाशाय अस्य सूक्तस्य आरम्भः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाज में जब भोगविलास की शक्ति का उदय होने पर उसी ही काल में जुए खेल का भी बहुत प्रचार और प्रसार दिखाई देती है।", "Kannada": "ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಭೋಗವಿಲಾಸದ ಶಕ್ತಿಯು ಉದಯಿಸಿದಾಗ ಅದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೂಜಾಟವು ಕೂಡ ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समाजेषु यदा भोगविलासानां तथा शक्तेः उदयः जायते तत्समकालम्‌ एव द्यूतक्रीडायाः अपि महान्‌ प्रचारः प्रसारश्च परिलक्ष्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के युग में जुआ खेला जाता था, समाज में स्थित भयंकर बीमारी थी।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜೂಜನ್ನು ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಭಯಂಕರವಾದ ಖಾಯಿಲೆಯಾಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "ऋग्वेदीययुगे द्यूतक्रीडा आसीत्‌ समाजस्थो महान्‌ व्याधिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब अक्षसूक्त में उस विषय की ही आलोचना करते हैं।", "Kannada": "ಈಗ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಷಯದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ अक्षसूक्तं तद्विषयम्‌ एव आलोचयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के अन्त में कृषि करनी चाहिए, ऐसा मनुष्यों को उपदेश दिया गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಅಂತದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಬೇಕು , ಹೀಗೆ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ एव सूक्तम्‌ अन्ते कृषिः एव करणीया इति जनान्‌ उद्दिश्य उपदिशति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद के दसवें मण्डल का चौतीसवाँ सूक्त अक्षसूक्त है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದ ಹತ್ತನೇ ಮಂಡಲದ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಸೂಕ್ತವು ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदस्य दशममण्डलस्य चतुस्त्रिंशं सूक्तं हि अक्षसूक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के ऋषि ऐलूष कवष मूजवत्पुत्र अथवा अक्ष है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಐಲೂಷ ಕವಷ ಮೂಜವತ್ಪುತ್ರ ಅಥವಾ ಅಕ್ಷನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य ऋषिः ऐलूषः कवषः मूजवत्पुत्रः अक्षो वा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूक्त में प्रथम-सात, नौ और बारहवें मन्त्र का अक्षा देवता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರ, ಏಳನೇ ಮಂತ್ರ, ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಮಂತ್ರದ ದೇವನು ಅಕ್ಷ ದೇವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूक्ते प्रथम - सप्तम - नवम - द्वादशमन्त्रस्य च अक्षा देवताः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे, तीसरे, चौथे, पांचवें, छठे, आठवें, दसवें, ग्यारहवें, और चौदहवें मन्त्र का कितव और अक्ष देवता है।", "Kannada": "ಎರಡನೆಯ, ಮೂರನೆಯ, ನಾಲ್ಕನೆಯ, ಐದನೆಯ, ಆರನೇ,ಎಂಟನೆಯ, ಹತ್ತನೇ, ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಂತ್ರದ ದೇವತೆಗಳು ಕಿತವಾ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "द्वितीय - तृतीय - चतुर्थ - पञ्चम - षष्ठ - अष्टम - दशम - एकादश - चतुर्दशमन्त्रस्य च कितवः अक्षाश्च देवताः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तेरहवें मन्त्र का कृषि देवता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಮಂತ್ರದ ಕೃಷಿ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "त्रयोदशमन्त्रस्य च कृषिर्देवता ।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल सातवें मन्त्र को छोडकर सभी में त्रिष्टुप्छन्द है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಏಳನೆಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಗಳು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "केवलं सप्तममन्त्रं विहाय सर्वत्र त्रिष्टुप्छन्दः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सातवे मन्त्र में तो जगतीच्छन्द है।", "Kannada": "ಏಳನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತೀಛಂದಸ್ಸಿದೆ.", "Sanskrit": "सप्तममन्त्रे तु जगतीच्छन्दः अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अक्षसूक्त में मूलरूप से अक्ष खेलने के बुरे फल को ही कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮೂಲವಾಗಿ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಆಡುವ ದುಷ್ಫಲಗಳನ್ನೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अक्षसूक्ते मूलतः अक्षक्रीडनस्य कुफलम्‌ एव उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में एक जुआरी का जीवन कैसे होता है इस विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಜೂಜುಗಾರನ ಜೀವನವು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते एकस्य कितवस्य जीवनं कथं भवति इति विषये उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी कैसे जीवन बीताते है।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "कथं कितवाः जीवनं यापयन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी पत्नियो की अवस्था किस प्रकार होती है।", "Kannada": "ಅವರ ಪತ್ನಿಯರ ಅವಸ್ಥೆಯು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तेषां पत्नीनां कीदृशी अवस्था भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार उनका घर का वैभव होता है इत्यादि चौदह मन्त्रो में कहा गया है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವರ ಮನೆಯ ವೈಭವವಿರುತ್ತದೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कीदृशं तेषां गृहवैभवं भवति इत्येते मन्त्राः चतुर्दश ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रो में जो कहा गया है उसको साररूप से कहा गया है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಸಾರರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रेषु यदुक्तं तदेव साररूपेण उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूतक्रीडा का दुष्परिणाम ही लोक में जुए में आसक्त मनुष्य को निन्दा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆಯ ದುಷ್ಫರಿಣಾಮವೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತ ಮನುಷ್ಯರ ನಿಂದನೆಯು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्यूतक्रीडायाः दुष्परिणामो हि लोके द्यूतासक्तः जनः निन्द्यः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी पत्नी, श्वश्रू, और अन्य शुभ आकाङ्क्षि उससे द्वेष करते है।", "Kannada": "ಅವರ ಪತ್ನಿ, ಶ್ವಶು ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಅವರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य पत्नी , श्वश्रूः , अन्ये शुभाकाङ्क्षिणः च तस्मै द्विषन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके प्रति कोई भी दयाभाव नही दिखाता है।", "Kannada": "ಅವರನ್ನು ಯಾರು ಸಹ ದಯಾಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तं प्रति कः अपि दयाभावं न प्रदर्शयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुमूल्य धन स्थविर घोड़े के समान जुआरी के प्रिय पात्र नही होती है।", "Kannada": "ಬಹುಮೂಲ್ಯ ಧನವು ಸ್ಥವಿರ ಅಶ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बहुमूल्योपेतः स्थविरः अश्वः इव प्रियपात्रं न भवति द्यूतकारः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूतकार पतिव्रता अपनी पत्नी को भी द्यूत क्रीडा में मुद्रा के रूप से स्थापित करता है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತಕಾರ ಪತಿವ್ರತಾ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೆ ದ್ಯೂತ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "द्यूतकारः पतिव्रतां स्वपत्नीम्‌ अपि द्यूतक्रीडायां पणरूपेण स्थापयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्य घर की पत्नी को देखकर द्यूत से उन्मत्त मनुष्य खेद करते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಮನೆಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ದ್ಯೂತದಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತ ಮನುಷ್ಯರ ಖೇದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अपरस्य गृहं पत्नीं च दृष्ट्वा दयूतोन्मत्तः जनः खेदं करोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूत क्रीडा का कठिन दुष्परिणाम उसी प्रकार दिखाई देते हैं, जब पराजित की पत्नी को कोई भी आलिङ्गन करता है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತ ಕ್ರೀಡೆಯ ಕಠಿಣ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ, ಯಾವಾಗ ಪರಾಜಿತನಾದ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಯಾರಾದರು ಆಲಿಂಗನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "द्यूतक्रीडायाः कठिनः दुष्परिणामः तदैव दृश्यते यदा पराजितस्य पत्नीं कश्चिद्‌ अपरः आलिङ्गति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब द्यूतकार उसकी धनराशि को पणरूप से प्रतिज्ञा के लिये भी उसको देने के लिए नही चाहते है, तब राजा के सिपाही रस्सी के द्वारा बान्ध करके राजा के समीप ले जाते हैं।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ದ್ಯೂತಕಾರರು ಅವರ ಧನರಾಶಿಯನ್ನು ಪಣರೂಪದಿಂದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆಗ ರಾಜನು ಸಿಪಾಹಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ರಾಜನ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदा द्यूतकारः तस्य धनराशिं पणरूपेण प्रतिज्ञाय अपि तान्‌ प्रदातुं नेच्छति तदा राजजनैः रज्जुभिः बद्धः सः राजसमीपं नीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उसकी दुर्दशा को देखकर के अपने मनुष्य भी करुणा नही करते हैं, और उसकी रक्षा नही करना चाहते हैं।", "Kannada": "ಆಗ ಅವಳ ದುರ್ದಶೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ತನ್ನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೂ ಕರುಣೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदा तदीयां दुर्दशां परिपश्यन्‌ स्वजनः अपि करुणां न करोति तं च परिचाययितुं न इच्छति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में अक्षक्रीडा का प्रभाव प्रदर्शित किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते अक्षक्रीडायाः प्रभावः प्रदर्शितोस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षसूक्त में कितवनाम का कोई जुआरी अक्षक्रीडा में मद रहता था।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕಿತವಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಜೂಜುಗಾರ ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ಮತ್ತದಿಂದಿರುತ್ತಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "अक्षसूक्ते कितवनामकः कश्चित्‌ अक्षक्रीडायां मत्तः आसीत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह बहुत वार पराजित होकर के भी उस आसक्ति से मुक्त नही होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಪರಾಜಿತನಾಗಿ ಆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सः बहुवारं पराजितः भूत्वा अपि न तस्याः आसक्तेः मुक्तः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज विजय होऊंगा ऐसा चिन्तन करके द्यूत खेलता यद्यपि जीतता परन्तु, दिन के अन्त में वह सभी और खाली दरिद्र भिक्षुक के समान घर को प्राप्त करके अग्नि के समीपवर्ति स्थान का आश्रय लेता है।", "Kannada": "ಇವತ್ತು ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತಾನೆಯಂದ್ ಯೋಚಿಸಿ ದ್ಯೂತವನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ ಏನಾದರು ಗೆದ್ದರು, ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರೆಲ್ಲರು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ದರಿದ್ರ ಭಿಕ್ಷುಕನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮನೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಅಗ್ನಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अद्य जेष्यामि इति चिन्तयन्‌ द्यूतं क्रीडित्वा यद्यपि जयति परन्तु, दिनान्ते सः सर्वशून्यः दरिद्रः भिक्षुकः इव गृहं प्राप्य अग्निसमीपवर्ति स्थानम्‌ आश्रयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सः अग्नेरन्ते वृषलः पपाद' (१०-३४-११)।", "Kannada": "' ಸಃ ಅಗ್ನೇರಂತೆ ವೃಷಲಃ ಪಪಾದ' (೧೦-೩೪-೧೧).", "Sanskrit": "' सः अग्नेरन्ते वृषलः पपाद ' ( १० - ३४ - ११ ) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कितव की स्त्री यद्यपि अक्षक्रीडा से पूर्व झगडा नही किया, कितव के मित्रो के लिये अनुकूल ही थी।", "Kannada": "ಕಿತವನ ಸ್ತ್ರೀ ಏನಾದರು ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಜಗಳವಾಡದಿದ್ದರೆ, ಕಿತವನ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "कितवस्य स्त्री यद्यपि अक्षक्रीडनात्‌ पूर्व कलहं न कृतवती , कितवमित्राणां कृते अनुकूला एव आसीत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु, अक्षक्रीडा के बाद वह परित्यक्ता होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ, ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯ ನಂತರ ಅವಳು ತೊರೆದವಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "परन्तु , अक्षक्रीडनात्‌ परं सा परित्यक्ता भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यहाँ कितव होता है उस की पत्नी अन्य जुआरियों के लिए केश आदि के आकर्षण से स्पृश करते है।", "Kannada": "ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಕಿತವಾ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಅನ್ಯ ಜೂಜುಗಾರರಿಗಾಗಿ ಕೇಶ ಆದಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಸ್ಪೃಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यः अत्र कितवः भवति तस्य भार्याम्‌ अन्ये कितवाः केशाद्याकर्षणेन स्पृशन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार जैसे कितव के प्रतिकूला अवस्था होती है, वैसे ही उसकी पत्नी की भी थी।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಿತವನ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಅವಸ್ಥೆಯಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಪತ್ನಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "एवं यथा कितवस्य प्रतिकूला अवस्था जायते तथैव तस्य भार्यायाः अपि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ अन्य मनुष्यों की पत्नी सौभाग्य सुख से जीवन बिताती है, वहीं उसकी पत्नी हीन और दीन होकर के अन्तःदुख से जलती रहती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರ ಪತ್ನಿಯು ಸೌಭಾಗ್ಯ ಸುಖದಿಂದ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆಯೋ, ಅವಳೇಬ್ ಅವನ ಪತ್ನಿ ಹೀನವಾಗಿ ಮತ್ತು ದೀನಳಾಗಿ ಅಂತಃದುಃಖದಿಂದ ಸುಡುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "यत्र अपरजनानां पत्न्यः सौभाग्यसुखेन जीवन्ति तत्र तत्पत्नी हीना दीना च भूत्वा अन्तर्दुःखेन दग्धा भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और माता मार्ग में घूमती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "माता च मार्गेषु अटति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पाशक्रीडा में पराजित होने पर ऋण लेता है, अन्य घर में आत्मा को छुपाता है।", "Kannada": "ಅವನು ಪಾಶಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಜಯನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಋಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सः पाशक्रीडायां पराजितः सन्‌ ऋणं करोति , परस्य गृहे आत्मानं गोपायति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार हृदय विदारक चित्रण इस मन्त्र में चित्रित किया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೃದಯ ವಿದಾರಕ ಚಿತ್ರಣ ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्थं हृदयविदारकं चित्रम्‌ अस्मिन्‌ मन्त्रे चित्रितम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्त में द्यूतकार को बोध हो जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತಕಾರನಿಗೆ ಬೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्ते च द्यूतकारस्य बोधोदयः जातः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सभी जगह पराजय को अनुभव करके अन्त में इस शिक्षा प्राप्त किया की जुआ अकल्याणकारी और धन को हरने वाला है।", "Kannada": "ಅವು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಪರಾಜಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತದಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು ಜೂಜು ಅಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सः सर्वत्र पराजयम्‌ अनुभवन्‌ अन्ते एतां शिक्षां लब्धवान्‌ यत्‌ द्यूतम्‌ अकल्याणकरं वित्तच्छेदि व्यसनं च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने जान लिया की कृषि कर्म ही प्रकृत और सुखकारी कार्य है।", "Kannada": "ಅವನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡನು ಕೃಷಿ ಕರ್ಮವೇ ಪ್ರಕೃತ ಮತ್ತು ಸುಖಕಾರಿ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सः ज्ञातवान्‌ कृषिकर्म एव प्रकृतं सुखकरं कर्म ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूतप्रभृति खेल मनुष्यो को जीवनस्रोत से हटाते है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತ ಪ್ರಭೃತಿ ಆಟವು ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನಸ್ರೋತದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "द्यूतप्रभृतयः क्रीडाः मनुष्यान्‌ जीवनस्रोतसः विच्छेदयन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें द्यूत आदि में अर्जित धन बहुत परिश्रम से उपार्जित है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿತ ಧನವು ಬಹಳ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಉಪಾರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु द्यूतादिषु अर्जितं धनं बहूनां परिश्रमेण उपार्जितम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कितव ने इस शिक्षा को मनुष्यों में प्रचार किया की - ` अक्षैर्मा दीव्य कृषिमित्‌ कृषस्व वित्ते रमस्व बहु मन्यमानः’ इति।", "Kannada": "ಕಿತವನು ಈ ಶಿಕ್ಷಾವನ್ನು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ - \"ಅಕ್ಷೈರ್ಮಾ ದೀವ್ಯಾ ಕೃಷಿಮಿತ್ ಕೃಷಸ್ವ ವಿತ್ತೇ ರಮಸ್ವ ಬಹು ಮನ್ಯಮಾನಃ\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "कितवः एनां शिक्षां जनेषु प्रचारयति यत्‌ - \" अक्षैर्मा दीव्य कृषिमित्‌ कृषस्व वित्ते रमस्व बहु मन्यमानः \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं सविता देव इस सत्य के साक्षिरूप से है।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂ ಸವಿತಾ ದೇವನು ಈ ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಿರೂಪದಿಂದ ಇದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वयं सवितृदेवः अस्य सत्यस्य साक्षिरूपेण अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तन्मे वि चष्टे सवितायमर्यः' (१०-३४-१३)।", "Kannada": "\"ತನ್ಮೇ ವಿ ಚಷ್ಟೇ ಸವಿತಾಯಮರ್ಯಃ\" (೧೦-೩೪-೧೩)।", "Sanskrit": "' तन्मे वि चष्टे सवितायमर्यः ' ( १० - ३४ - १३ ) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्त में कितव अक्षाभिमानी देवता को प्रणाम करते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಂತದಲ್ಲಿ ಕಿತವ ಅಕ್ಷಾಭಿಮಾನಿ ದೇವತೆಗೆ ಪ್ರಣಾಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अन्ते च कितवः अक्षाभिमानिनीं देवतां प्रणमति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमरसन्देश- अक्षसूक्त का अधिक से अधिक स्थानों में द्यूतक्रीडा का दुष्परिणाम कहा गया है।", "Kannada": "ಅಮರಸಂದೇಶ - ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತವು ಅಧಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆಯ ದುಷ್ಫರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अमरसन्देशः- अक्षसूक्तस्य अधिकाधिके स्थले द्यूतक्रीडायाः दुष्परिणामं अकथयत् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैदिक ऋषि ने अमर सन्देश का मनुष्यों में प्रचार किया की जुए में कभी भी आसक्त मत हो, और अपना नाश मत करो।", "Kannada": "ವೈದಿಕ ಋಷಿಯು ತನ್ನ ಅಮರ ಸಂದೇಶದ ಮನುಷ್ಯರ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲಾದರು ಆಸಕ್ತ ಮತವಿರಬಾರದು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "वैदिकः ऋषिः अमरसन्देशं जनेषु प्रचारयति यत्‌ अक्षेषु कदापि आसक्तः मा भवतु , स्वक्षतिं च मा करोतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जैसा वेद में कहा गया ऋग्वेद के अक्षसूक्त में ` अक्षै: मा दिव्यः कृषिमित्‌ कृषस्व' इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಋಗ್ವೇದದ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ \"ಅಕ್ಷೈಃ ಮಾ ದಿವ್ಯಃ ಕೃಷಿಮಿತ್ ಕೃಷಸ್ವ\" ಎಂದೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा च आम्नातम्‌ ऋग्वेदीये अक्षसूक्ते ' अक्षैः मा दिव्यः कृषिमित्‌ कृषस्व ' इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृषिद्वारा प्राप्त धन में आदरभाव को प्रदर्शित किया गया, उससे ही सुख को प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಕೃಷಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಧನದಿಂದ ಆದರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು ಅದರಿಂದಲೇ ಸುಖವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृषिद्वारा लब्धेषु धनेषु आदरभावं प्रदर्शयन्तः तस्मादेव सुखं लभन्ताम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृषिकार्य में गाय जैसे पालतु पशु रहते है।", "Kannada": "ಕೃಷಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋವು ಹೇಗೆ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "कृषिकार्ये गौः तथा पालितपशुः तिष्ठति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उनसे हमारी समृद्धि होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च अस्माकं समृद्धिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्ष भगवन्‌ मेरे साथ मित्रता करो।", "Kannada": "ಅಕ್ಷ ಭಗವಂತ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸು.", "Sanskrit": "अतः हे अक्षभगवन्‌ मया सह सख्यतां विधेहि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेरी मोहिनी शक्ति को मुझ पर मत फैलाओ।", "Kannada": "ನಿನ್ನ ಮೋಹೀ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ  ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಡ.", "Sanskrit": "तव मोहिनीशक्तिं मयि मा विस्तारय ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमेशा मेरे सहायक हो।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಲು ನನ್ನ ಸಹಾಯಕನೇ ಆಗಿರು.", "Sanskrit": "सदैव मम सहायको भव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिये ही इस सूक्त में अक्षदेव से प्रार्थना की गई- 'प्रावेपा मा बृहतो मादयन्ति ' इत्यादि मन्त्रों के द्वारा।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷದೇವನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ - \"ಪ್ರಾವೇಪಾ ಮಾ ಬೃಹತೋ ಮಾದಯಂತಿ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ.", "Sanskrit": "एतदर्थमेव अस्मिन्‌ सूक्ते अक्षदेवः प्रार्थ्यते प्रावेपा मा बृहतो मादयन्ति' इत्यादिमन्त्रैः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मानव सामाजिक में दुर्व्यवहार के निराकरण करने के लिए सूक्तो का सङ्कलन किया गया है।", "Kannada": "ಮಾನವ ಸಾಮಾಜಿಕದಲ್ಲಿ ದುರ್ವ್ಯವಹಾರದ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ಸೂಕ್ತಗಳ ಸಂಕಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मानवेषु सामाजिकदुर्व्यवहाराणां निराकरणाय सूक्तानि सङ्कलितानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षसूक्त भी इसी प्रकार का एक सूक्त है जहाँ अक्षक्रीडा के दुष्परिणाम का वर्णन किया है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತವು ಕೂಡ ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಒಂದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अक्षसूक्तमपि एतादृशमेकं सूक्तं यत्र अक्षक्रीडायाः दुष्परिणामो वर्णितो वर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षसूक्त में अक्षस्वरूप को वर्णित किया है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अक्षसूक्ते अक्षस्वरूपं वर्णितं वर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्ष द्यूतक्रीडा के देवता रूप से विख्यात है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷ ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆಯ ದೇವತಾ ರೂಪದಿಂದ ವಿಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अक्षः द्यूतक्रीडायाः देवतारूपेण परिचीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह देव अक्ष उसी प्रकार श्रद्धा को धारण करते है जैसे शिल्पकार अपने उपकरण को धारण करते है।", "Kannada": "ಆ ದೇವ ಅಕ್ಷನು ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಶ್ರದ್ದೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಹೇಗೆ ಶಿಲ್ಪಕಾರನು ತನ್ನ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "सः देवः अक्षं तथा श्रद्दधति यथा शिल्पकारः स्वोपकरणानि श्रद्दधाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा जैसे लेखक अपनी लेखनी को धारण करते है, और वाणिज्य अपने तुलादण्ड को धारण करते है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಹೇಗೆ ಲೇಖಕನು ತನ್ನ ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ, ಮತು ವಾಣಿಜ್ಯ ತನ್ನ ತುಲಾದಂಡವನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा वा लेखकः स्वलेखनीं श्रद्दधाति , वणिक्‌ च स्वतुलादण्डं श्रद्धधति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्ष किसी भी फल के बीज से निर्माण किया जाता है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷ ಯಾವುದಾದರು ಫಲದ ಬೀಜದಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अक्षः कस्यापि फलस्य बीजात्‌ निर्मीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये भूरे रंग के होते है।", "Kannada": "ಇವರು ಕಂದು ಬಣ್ಣದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अयं धूसरवर्णीयः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये किसी पात्र में रखकर हाथों के द्वारा उनको खेला जाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಯಾವುದಾದರು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಕೈಗಳಿಂದ ಆಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "एनम्‌ कस्मिंश्चित्‌ पात्रे संस्थाप्य हस्तैः तस्य चालनं कृत्वा क्रीडा चाल्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआ खेलना ही बुरा कर्म है।", "Kannada": "ಜೂಜನು ಆಡುವುದು ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಕರ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अक्षक्रीडा हि गर्हितं कर्म ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुसंहिता के राजधर्म प्रसङ्ग में (७.४७) जिन दस काम व्यसनों का उल्लेख प्राप्त होता है वहाँ पर जुआ खेल का भी उल्लेख है।", "Kannada": "ಮನುಸಂಹಿತೆಯ ರಾಜಧರ್ಮ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ (೭.೪೭) ಯಾವ ಹತ್ತು ಕಾಮ ವ್ಯಸನಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಜೂಜಾಡುವ ಬಗ್ಗೆಯು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनुसंहितायाः राजधर्मप्रसङ्गे ( ७ . ४७ ) येषां दशानां कामजव्यसनानाम्‌ उल्लेखः प्राप्यते तत्र अक्षक्रीडा उल्लिखिता अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और श्लोक भी है - “मृगयाक्षः सुरापानं दिवास्वप्नः स्त्रियो मदः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕವು ಇದೆ - \" ಮೃಗಯಾಕ್ಷಃ ಸುರಾಪಾನಂ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಮದಃ\".", "Sanskrit": "तथा च श्लोकः -  ' मृगयाक्षः सुरापानं दिवास्वप्नः स्त्रियो मदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभारत के सभापर्व में भी इस कर्म की अच्छी प्रकार से निन्दा की।", "Kannada": "ಮಹಾಭಾರತದ ಸಭಾಪರ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಈ ಕರ್ಮದ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "महाभारतस्य सभापर्वणि अपि एतत्‌ कर्म समं निन्दितम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्यूते क्षतः कलहो विद्यते, न को वै द्यूतं रोचते बुध्यमानः' यह पङिक्त महाभारत के सभापर्व में आती है।", "Kannada": "\"ದ್ಯೂತೆ ಕ್ಷತಃ ಕಲಹೋ ವಿದ್ಯತೆ, ನ ಕೋ ವೈ ದ್ಯೂತಂ ರೋಚತೆ ಬುಧ್ಯಮಾನಃ\" ಈ ಪಂಕ್ತಿಯು ಮಹಾಭಾರತದ ಸಭಾಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "' द्यूते क्षतः कलहो विद्यते, न को वै द्यूतं रोचते बुध्यमानः ' इत्येषा पङ्क्तिः महाभारतस्य सभापर्वणि समायाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु कुछ अज्ञात आसक्ति वैदिककाल से ही मनुष्यों को इस द्यूतकर्म में लगाती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಕೆಲವು ಅಜ್ಞಾತ ಆಸಕ್ತಿ ವೈದಿಕಕಾಲ ದಿಂದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಈ ದ್ಯೂತಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु काचित्‌ अज्ञाता आसक्तिः वैदिककालादेव जनान्‌ अस्मिन्‌ द्यूते कर्मणि आसज्जयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अक्षसूक्त में उस द्यूत के विषय में तथा उससे मनुष्यों को कैसे छुडाये इस विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆ ದ್ಯೂತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अक्षसूक्ते तस्य द्यूतस्य विषये तथा तस्मात्‌ जनानां विमुक्तिविषये उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पासे दिव्य अङ्गार के समान महाशक्तिशाली है।", "Kannada": "ದಾಳಗಳು ದಿವ್ಯ ಅಂಗಾರನ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮಹಾಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अक्षः दिव्याङ्गारस्वरूपः महाशक्तिशाली च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अक्ष द्यूतक्रीडा को प्रसन्न वैसे ही करता है जैसे सोमरस देवो को आनन्दित करता है।", "Kannada": "ಈ ಅಕ್ಷನು ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೇಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಹೇಗೆ ಸೋಮರಸ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ अक्षः द्यूतक्रीडकं तथा आनन्दयति यथा सोमरसः देवान्‌ आनन्दयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अक्ष द्यूत आसक्त मनुष्य को सम्पूर्ण रात्रि को जगाये रखता है।", "Kannada": "ಈ ಅಕ್ಷ ದ್ಯೂತ ಆಸಕ್ತ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿರುಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ अक्षः द्यूतासक्तं जनं समग्रां रात्रिं व्याप्य जागरयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूत में मद मनुष्य चिन्ता आसक्ति में लगा हुआ पूरी रात जगा रहता है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಮದ ಮನುಷ್ಯನು ಚಿಂತಾ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ ಪೂರ್ತಿ ರಾತ್ರಿ ಎಚ್ಚರವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "द्यूतमत्तः जनः चिन्तासक्तो भूत्वा आरात्रिं जागर्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्ष के पीछे कोई मोहित करने वाली शक्ति रहती है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷನ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೋ ಮೋಡಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अक्षस्य अन्तः विराजते काचित्‌ मोहिनी शक्तिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूतक्रीडा उसी शक्ति के वश में होकर रहती है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆ ಅದೇ ಶಕ್ತಿಯ ವಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्यूतक्रीडकः अस्याः शक्तेः वशीभवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूत आसक्त मनुष्य द्यूतकार्य से विमुख होऊंगा ऐसा सोचता हुआ भी द्यूतस्थल पर अपने संकल्पं को भूल जाता है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತ ಆಸಕ್ತ ಮನುಷ್ಯನು ದ್ಯೂತಕಾರ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ದ್ಯುತಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "द्यूतासक्तः जनः द्यूतकार्यविमुखः भविष्यति इति चिन्तयन्‌ अपि द्यूतस्थले स्वसंकल्पं विस्मरति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूत आसक्त मनुष्य उस खेल में कुशल मनुष्य को देखकर अपनी पराजय को देखकर भी उससे नही डरता है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತ ಆಸಕ್ತ ಮನುಷ್ಯನು ಆ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕುಶಲ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡಿ ತನ್ನ ಪರಾಜಯವನ್ನು ನೋಡಿಯು ಅವರಿಂದ ಹೆದರಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "द्यूतासक्तः जनः तस्यां क्रीडायां कुशलं जनं दृष्ट्वा स्वपराजयं विजानन्नपि न बिभेति कदाचन ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षक्रीडा का शब्द से आसक्त मनुष्य द्यूतस्थल के प्रति दौड्ता है जैसे कुलटा स्त्री अपने संकेतस्थल के प्रति दौड़ती है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಆಸಕ್ತ ಮನುಷ್ಯನು ದ್ಯೂತಸ್ಥಳದ ಪ್ರತಿ ಓಡುತ್ತಾನೆ ಹೇಗೆ ಕುಲಟಾ ಸ್ತ್ರೀ ತನ್ನ ಸಂಕೇತಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "अक्षक्रीडायाः शब्देन आसक्तः जनः द्यूतस्थलं प्रति धावति यथा पुंश्चली कुलटा स्त्री वा स्वसंकेतस्थलं प्रति धावति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूतस्थल में फेके हुए पासे मर्मस्थल को प्रसन्न और भयभीत करते है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿರುವ ದಾಳಗಳು ಮರ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗು ಮತ್ತು ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्यूतस्थले निक्षिप्तः अपि अक्षः क्रीडकस्य मर्मस्थलं तुदति भिनत्ति च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं शक्तिशाली से रहित होने पर भी हजारों को पराजित करता है।", "Kannada": "ಸ್ವತಃ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वयं दन्तरहितः सन्‌ अपि सहस्रजनान्‌ पराजेतुम्‌ इच्छति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पासे शीतलस्पर्श से विशिष्ट होने पर भी द्यूतकार के हृदय को जलाते रहते है।", "Kannada": "ದಾಳವು ಶೀತಲಸ್ಪರ್ಷದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದ್ಯೂತಕಾರರ ಹೃದಯವನ್ನು ಸುಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अक्षः शीतलस्पर्शविशिष्टः अपि द्यूतकारहृदयं दहति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति से लकड़ी के होने पर भी द्यूत के समय में वह कभी किसी द्यूतकार को गिरा देता है और कभी किसी को उठाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ದ್ಯೂತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದೂ ಕೂಡ ಯಾವುದಾದರು ಜೂಜುಗಾರನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾರಾದರು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रकृत्या काष्ठं भूत्वापि द्यूतसमये सः कञ्चिद्‌ द्यूतकारं स्थगयति कञ्चिच्च प्रतिष्ठापयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विजय करने वाले को वह आनन्द देने वाला होता है और दुःख देने वाले को दुःख देता है।", "Kannada": "ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಅವರು ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುವವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ನೀಡುವವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विजेतुः कृते सः आनन्दप्रदः पराजेतुः कृते च दुःखप्रदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में पासों की संख्या विषय में सूचना देने के लिए त्तिरेपन शब्द प्रयुक्त हुआ।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ದಾಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ತಿರೇಪನ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदे अक्षाणां संख्याविषये सूचनां प्रदातुं त्रिपञ्चाशः इति शब्दः प्रयुक्तः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्वांन इस शब्द के अनेकों अर्थ किये हैं।", "Kannada": "ವಿದ್ವಾಂಸ ಈ ಶಬ್ದದ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विद्वांसः अस्य शब्दस्य अनेकान्‌ अर्थान्‌ कृतवन्तः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे -पन्द्रह, तिरेपन, एक सौ पच्चीस।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಹದಿನೈದು, ಮೂವತ್ತೈದು, ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಎಂದು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा - पञ्चदश , त्रिपञ्चाशत्‌ , पञ्चविंशत्युत्तरम्‌ एकशतम्‌ इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन काल में सहिताग्रन्थों में और ब्राह्मणग्रन्थो में चूतचलन सम्बन्धियों की उक्तीयों की तालिका प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಹಿತಾಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತ ಸಂಬಂಧಿ ಉಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परस्मिन्‌ समये संहिताग्रन्थेषु ब्राह्मणग्रन्थेषु च द्यूतचालनासम्बन्धिनाम्‌ उक्तीनां तालिका समुपलभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्यूतक्रीडा के लिए भूमि पर एक निम्न स्थान का निर्माण किया जाता है।", "Kannada": "ದ್ಯೂತಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿಮ್ನ ಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्यूतक्रीडार्थं भूम्याम्‌ एकं निम्नं स्थानं निर्मीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अक्षसूक्त में मूल रूप से अक्षक्रीडा के बुरे फल को ही कहा।", "Kannada": "ಈ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ರೂಪದಿಂದ ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಫಲಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ अक्षसूक्ते मूलतः अक्षक्रीडनस्य कुफलमेव उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में एक जुआरी का जीवन कैसे होता है इस विषय में कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಜೂಜುಗಾರನ ಜೀವನವು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते एकस्य कितवस्य जीवनं कथं भवति इति विषये उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे जुआरी जीवन को बीताते है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಜೂಜುಗಾರನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कथं कितवाः जीवनं यापयन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनकी पत्नियो की अवस्था किस प्रकार होती है।", "Kannada": "ಅವರ ಪತ್ನಿಯರ ಅವಸ್ಥೆ ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तेषां पत्नीनां कीदृशी अवस्था भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके घर का वैभव कैसे होता है।", "Kannada": "ಅವರ ಮನೆಯ ವೈಭವವು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कीदृशं तेषां गृहवैभवं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विषयो को चौदह मंत्रो के द्वारा कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्येते विषयाः चतुर्दशमन्त्रैः आबद्धाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रो में जो कहा गया है उस की ही यहाँ पर साररूप से कहते है।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಾರರೂಪದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मन्त्रेषु यदुक्तं तदेव अत्र साररूपेण कथ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जुआरी की स्त्री होती है, वह यद्यपि अक्षक्रोडा से पूर्व झगडा नही करती थी, कितव मित्रो के लिए अनुकूल ही था।", "Kannada": "ಯಾರು ಜೂಜುಗಾರನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆಯೋ, ಅವಳು ಈ ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯ ಮೊದಲು ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಕಿತವಾ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಅನ್ವಯವೇ ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "या कितवस्य स्त्रीः भवति सा यद्यपि अक्षक्रीडनात्‌ पूर्वं कलहं न कृतवती , कितवमित्राणां कृते अनुकूला एव आसीत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु, अक्षक्रीडा के बाद वह ही अनुकूल स्त्री परित्यक्ता होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ, ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯ ನಂತರ ಅದೇ ಅನುಕೂಲ ಸ್ತ್ರೀ ಪರಿತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "परन्तु, अक्षक्रीडनात्‌ परं सैव अनुकूला स्त्री परित्यक्ता भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो कितव होता है, उसकी सास भी उसको छोड़ देती है।", "Kannada": "ಯಾರು ಕಿತವಾ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವರ ಅತ್ತೆ ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यः कितवः भवति तस्य श्वश्रूः अपि तं निवारयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पत्नी भी हमेशा दुःखी होती है।", "Kannada": "ಪತ್ನಿಯು ಯಾವಾಗಲು ದುಃಖದಿಂದಿರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "जायापि सदैव दुःखिता भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो कितव होता है, उसकी पत्नी को भी अन्ये जुआरी केश आदि आकर्षण से स्पृश करते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾರು ಕಿತವಾ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ, ಅವನ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಜೂಜು ಕೇಶಾದಿಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸ್ಪೃಷ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किञ्च यः कितवः भवति तस्य भार्याम्‌ अन्ये कितवाः केशाद्याकर्षणेन स्पृशन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार जैसे जुआरी की प्रतिकूल अवस्था होती है वैसे ही उसकी पत्नी की भी होती है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಜೂಜುಗಾರನ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಅವಸ್ಥೆಯಿರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಪತ್ನಿಯ ಅವಸ್ಥೆ ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं यथा कितवस्य प्रतिकूला अवस्था जायते तथैव तस्य भार्यायाः अपि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि कितव सोचता है की अब नही खेलूंगा, फिर भी पीले पासों को देखकर पतित व्यभिचारिणी स्त्री के समान ही चला जाता है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಕಿತವಾ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ನಾನು ಈಗ ಆಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರು ಮೊದಲು ಆಡಿದ ದಾಳಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि कितवः चिन्तयति यत्‌ न क्रीडिष्यामीति तथापि इरिणे अक्षेषु पतितेषु व्यभिचारिणीः स्त्रीः एव गच्छति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार उसकी दुरवस्था होता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವರ ದುರ್ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं तस्य दुरवस्था भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पासे के कुछ विशेषण भी है।", "Kannada": "ದಾಳಗಳ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷಣಗಳು ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अक्षस्य कानिचन विशेषणानि अपि सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे अङ्कुशिन, नितोदिन, विनाशिन, सन्तापदा, पुत्रतुल्यधनदा।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು - ಅಂಕುಶಿನ, ನಿತೋದಿನ, ವಿನಾಶಿನ, ಸಂತಾಪದಾ, ಪುತ್ರತುಲ್ಯಧನದಾ.", "Sanskrit": "तानि च - अङ्कुशिनः , नितोदिनः , विनाशिनः , सन्तापदाः , पुत्रतुल्यधनदाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के पासे होते है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದಾಳಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एवंभूताः अक्षाः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल इसी प्रकार ही नही अपितु वे क्रोधि के सामने भी नही झुकते है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವು ಕ್ರೋಧಿಯ ಮುಂದೆಯೂ ಕೂಡ ಬಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न केवलम्‌ एवंभूताः अपि तु ते क्रोधिनः सम्मुखे न नमन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे अङ्गार के समान ही जुआरी के हदय को जलाते है।", "Kannada": "ಅವು ಅಂಗಾರದ ಸಮಾನವಾಗಿಯೇ ಜೂಜುಗಾರನ ಹೃದಯವನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते अङ्गारसदृशाः भवन्तः अपि कितवानां हृदयं दहन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा भी उनकी अवज्ञा नही करता है।", "Kannada": "ರಾಜನು ಕೂಡ ಅವನ ಅವಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "राजा अपि तान्‌ अवज्ञां न करोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन जुआरी की स्थिति क्या होती है कहते है।", "Kannada": "ಆ ಜೂಜುಗಾರರ ಸ್ತಿತಿಯು ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः कितवानां का स्थितिः भवतीति उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जुआरी होते है उनकी पत्नियाँ दुःखी होती है।", "Kannada": "ಯಾರು ಜೂಜುಗಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ದುಃಖಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ये कितवाः भवन्ति तेषां स्त्रियः दुःखिताः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरियो को ऋण देने में भी भय लगता है।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರರಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡಲು ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कितवश्च ऋणदातुः बिभेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी रात में दूअरो के घर में चोरी के लिए प्रवेश करते है।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರರು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಲು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कितवः रात्रौ अन्यस्य गृहं प्रविशति चौरार्थम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुआरी अपनी स्त्री घर वैभव को और अन्य की पत्नियों को और घर वैभव को देखकर दुःखी होता है।", "Kannada": "ಜೂಜುಗಾರನು ತನ್ನ ಸ್ತ್ರೀ, ಮನೆ, ವೈಭವವನ್ನು ಮತ್ತು ಬೇರೆಯವರ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ನೋಡಿ ದುಃಖಿತಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "कितवः स्वस्य स्त्रियं गृहवैभवम्‌ अन्यस्य भार्यां गृहवैभवं च दृष्ट्वा दुःखितः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार जुआरी का जीवन चलता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಜೂಜುಗಾರನ ಜೀವನವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं कितवस्य जीवनं चलति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अक्षसूक्त के चौदहवे मन्त्र को पास के प्रति जुआरी ने प्रार्थना की है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದ ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಂತ್ರವನ್ನು ದಾಳದ ಪ್ರತಿ ಜೂಜುಗಾರನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः अक्षसूक्तस्य द्वादशचतुर्दशयोः मन्त्रयोः अक्षान्‌ प्रति कितवानां प्रार्थनाज्ञापनम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तेरहवे मन्त्र में अक्षक्रीडा को छोड़कर खेती करने के लिए कहा गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च त्रयोदशमन्त्रे अक्षक्रीडां परित्यज्य कृषिकरणाय उक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार सम्पूर्ण अक्षसूक्त में पासों का विवरण, उनका बुरा फल, और जुआरी के परिणाम दिए गए है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಕ್ಷಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ದಾಳಗಳ ವಿವರಣೆ, ಅವುಗಳ ಕೆಟ್ಟ ಫಲ, ಮತ್ತು ಜೂಜುಗಾರನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव सम्पूर्णाक्षसूक्ते अक्षाणां विवरणं , तेषां कुफलं , कितवानां परिणामं च सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पासों से खेलने से जुआरी क्या बनता है?", "Kannada": "ದಾಳಗಳಿಂದ ಆಡುವುದರಿಂದ ಜೂಜುಗಾರನು ಏನಾಗುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "अक्षक्रीडनात्‌ कितवस्य किं भवति इति समन्त्रं व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी मन्त्र सहित व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಇದರ ಮಂತ್ರ ಸಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "इति मन्त्रं लिखित्वा व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जुए को छोडकर क्या करना चाहिए।", "Kannada": "ಜೂಜನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?", "Sanskrit": "अक्षकीडां परित्यज्य किं करणीयम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय पर मन्त्र को लिखकर व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "इति विषयकं मन्त्रं लिखित्वा व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मित्रं कृणुध्वं खलु ... इत्यादिमन्त्र को पूरा करके व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ಮಿತ್ರಂ ಕೃಣುಧ್ವಂ..... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "मित्रं कृणुध्वं खलु ... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीचा वर्तन्त उपरि ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "ನೀಚಾ ವರ್ತಂತ ಉಪರಿ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "नीचा वर्तन्त उपरि ... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐलूषकवष ऋषि, त्रिष्टुप्‌ और ७ वे मन्त्र में जगती छन्द है, अक्ष ऋषि देवता है।", "Kannada": "ಐಲೂಷಕವಷ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಮತ್ತು ೭ನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತೀ ಛಂದವಿದೆ, ಅಕ್ಷ ಋಷಿ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "ऐलूषकवषः ऋषिः , त्रिष्टुप्‌ ७जगती च छन्दसी , अक्षः ऋषिः देवता ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विचरण करते हे।", "Kannada": "ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "आस्फारे ।"}}
{"translation": {"Hindi": "चलायमान धर्म वाले।", "Kannada": "ಚಲನಶೀಲ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು.", "Sanskrit": "कम्पनशीलाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "छन्द्‌-धातु से लुङ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಛಂದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "छन्द्‌ - धातोः लुङि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख को देने वाले।", "Kannada": "ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುವವನು.", "Sanskrit": "सुखयिता ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्त्रकेश आदि के आकर्षण से स्पर्श करते है।", "Kannada": "ವಸ್ತ್ರಕೇಶಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वस्त्रकेशाद्याकर्षणेन संस्पृशन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूर्ख के समान।", "Kannada": "ಮೂರ್ಖನಂತೆ.", "Sanskrit": "अवक्षिप्ताः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपूर्वक आत्मनेपद धीधातु से लट्‌ उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಆಪೂರ್ವಕ ಆತ್ಮನೇಪದ ಧೀಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "आपूर्वकात्‌ आत्मनेपदिनः धीधातोः लटि उत्तमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कौन धनवान है उसको मैं जीतूँगा।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಧನವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನನ್ನು ನಾನೇ ಗೆಲ್ಲುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "कोऽत्रास्ति धनिकस्तं जेष्यामीति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षाः लौकिक रूप है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಾಃ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अक्षाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुज्‌-धातु से कानच प्रथम एकवचन में।", "Kannada": "ಶುಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕಾನಚ್ ಪ್ರಥಮ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुज्‌ - धातोः कानचि प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मधुना लौकिक रूप है।", "Kannada": "ಮಧುನಾ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मधुना ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तप्-धातु से णिच इष्णुच्ग्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ತಪ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಇಷ್ಣುಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तप्‌ - धातोः णिचि इष्णुच्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निपूर्वक कृद्‌-धातु से क्वनिप्प्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में।", "Kannada": "ನಿಪೂರ್ವಕ ಕೃದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ವನಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निपूर्वकात्‌ कृद्‌ - धातोः क्वनिप्प्रत्यये प्रथमाबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सूर्य देव संसार में विचरण करता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸೂರ್ಯದೇವನು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ವಿಚರಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा सविता देवो जगति विहरति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तिरेपन।", "Kannada": "ಮೂವತ್ತೈದು.", "Sanskrit": "त्रिपञ्चाशत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वियोग सन्ताप और पुत्र शोक से।", "Kannada": "ವಿಯೋಗ ಸಂತಾಪ ಮತ್ತು ಪುತ್ರ ಶೋಕ.", "Sanskrit": "वियोगजसन्तापेन पुत्रशोकेन च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पासों से पराजित ऋणी मनुष्य।", "Kannada": "ದಾಳಗಳಿಂದ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿ ಋಣಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯ.", "Sanskrit": "अक्षपराजयादृणवान्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने से अन्य पुरुषों की पत्नियों को और उनके घर वैभव को देखकर और अपनी दुर्दशा को देखकर दुखी होता है।", "Kannada": "ತನ್ನಿಂದ ಅನ್ಯ ಪುರುಷರ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ನೋಡಿ ಮತ್ತು ತನ್ನ ದುರ್ದಶೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ದುಃಖಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स्वव्यतिरिक्तपुरुषाणां सुखेन वर्तमानां जायां सुष्टुकृतं गृहं च दृष्ट्वा मज्जाया दुःखिता गृहं चासंस्कृतमिति ज्ञात्वा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "करोमि लौकिक रूप है।", "Kannada": "ಕರೋಮಿ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "करोमि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "धनानि लौकिक रूप है।", "Kannada": "ಧನಾನಿ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धनानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद में उचित है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಇದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदे ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस कृषि से गाय होती है।", "Kannada": "ಅದು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಗೋವುಗಳಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कृषौ गावः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पत्नी होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪತ್ನಿ ಇರುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "तत्र जायाः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही धर्मरहस्य है।", "Kannada": "ಅದೇ ಧರ್ಮರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ एव धर्मरहस्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीव-धातु से लङ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ದೀವ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "दीव्‌ - धातोः लङि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इक्कीसवाँ पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಪಾಠವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "इति एकविंशः पाठः  समाप्तः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "देववाणी और वेदवाणी संस्कृत है।", "Kannada": "ದೇವವಾಣಿ ಮತ್ತು ವೇದವಾಣಿ ಸಂಸ್ಕೃತವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "देववाणी वेदवाणी च संस्कृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कृत भाषा में अत्यन्त प्राचीन साहित्य प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संस्कृतभाषायाम्‌ अति प्राचीनं साहित्यं लभ्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही वेद है।", "Kannada": "ಅದೇ ವೇದ.", "Sanskrit": "तद्धि वेदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कृत वाङ्मय आकाश में वेद ही मृगराज है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕೃತ ವಾನ್ಮಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವೇದವೇ ಮೃಗರಾಜವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संस्कृतवाङ्गयगगने वेदाः एव खगराजाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारतभूमि पर धर्म और अध्यात्म वेद से ही जाने जाते है।", "Kannada": "ಭಾರತಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ವೇದದಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भारतभूमौ धर्मः अध्यात्मं च वेदादेव ज्ञायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद धर्म निरूपण करने में स्वतन्त्र भाव से प्रमाण है।", "Kannada": "ವೇದ ಧರ್ಮ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾವದಿಂದಲೇ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदो धर्मनिरूपणे स्वतन्त्रभावेन प्रमाणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृति आदि तो वेदमूलक होने से उसकी ही प्रमाण पदवी को धारण करते है।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿ ಆದಿಗಳು ವೇದ ಮೂಲದಿಂದ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಪದವಿಯನ್ನು ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "स्मृत्यादयः तु वेदमूलकतया प्रमाणपदवीम्‌ आरोहन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुति स्मृति में विरोध होने पर सभी आस्तिको के द्वारा श्रुति को ही श्रेष्ठ रूप से अङ्गीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶೃತಿ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿರೋಧವಾಗುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಕರಿಂದಲೂ ಶೃತಿಯನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೂಪದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव श्रुतिस्मृत्योः विरोधे जाते श्रुतेः ज्यायस्त्वम्‌ अङ्गीक्रियते सर्वैरपि आस्तिकैः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारत के अज्ञात इतिहास में मनुष्य जीवन का ज्ञान वेद ज्ञान के बिना सम्भव नही है।", "Kannada": "ಭಾರತದ ಅಜ್ಞಾತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ಜ್ಞಾನ ವೇದ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "भारतस्य अज्ञातेतिहास्य जनजीवनस्य ज्ञानं वेदज्ञानं विना नैव सम्भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ धर्म आदि पुरुषार्थ जहाँ विद्यमान है वे वेद कहलाते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾದಿ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र विद्यन्ते धर्मादयः पुरुषार्थाः यैः ते वेदाः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सायण के मत से अपौरुषेय वाक्य वेद है।", "Kannada": "ಸಾಯಣನ ಮತದಿಂದ ಅಪುರುಷೇಯ ವಾಕ್ಯವು ವೇದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सायणमतेन अपौरुषेयं वाक्यं वेदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्य सुख में लिप्त रहना चाहता है।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सुखलिप्सुः मनुजः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दुःख से पीछा छुडाना चाहता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "दुःखपरिजिहिर्षुश्च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ इष्ट प्राप्त के लिए और अनिष्ट परिहार के लिए अलौकिक उपाय जो बताता है वह वेद कहलाता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ ಉಪಾಯವನ್ನು ಯಾವುದು ಹೇಳುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನೇ ವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र इष्टप्राप्त्यनिष्ठपरिहारयोः अलौकिकम्‌ उपायं वेदयति वेदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही श्लोक- “प्रत्यक्षेणानुमित्या वा यस्तूपायो न विद्यते।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ - ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಣಾನುಮಿತ್ಯಾ ವಾ ಯಸ್ತೂಪಾಯೋ ನ ವಿದ್ಯತೆ ।", "Sanskrit": "तथाहि श्लोकः - \" प्रत्यक्षेणानुमित्या वा यस्तूपायो न विद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद चार हैं - ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद, और अथर्ववेद।", "Kannada": "ವೇದಗಳು ನಾಲ್ಕು-ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ.", "Sanskrit": "वेदाः वै चत्वारः भवन्ति । तथा हि - ऋग्वेदः , सामवेदः , यजुर्वेदः , अथर्ववेदश्चेति"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में पर्जन्यसूक्त और मनुमत्स्य कथा पाठ्य रूप से विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಮನುಮತ್ಸ್ಯ ಕಥೆ ಪಾಠ್ಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे पर्जन्यसूक्तम्‌ मनुमत्स्यकथा च पाठ्यत्वेन विद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वार्ध में पर्जन्यसूक्त विद्यमान है, और उत्तरार्ध में मनुमत्स्य कथा लिखी गई है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮನುಮತ್ಸ್ಯ ಕಥೆಯು ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वार्धे पर्जन्यसूक्तम्‌ विद्यते , उत्तरार्धे च मनुमत्स्यकथा उपन्यस्तमस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "चार वेदों में वहाँ ऋग्वेद में अग्नि आदि देवों कौ स्तुति विद्यमान है, वैसे ही पर्जन्यदेव की भी स्तुति विद्यमान है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಆದಿ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ತುತಿಯು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಸ್ತುತಿಯು ಕೂಡ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्षु वेदेषु तत्र ऋग्वेदे अग्न्यादिदेवानां स्तुतिः विद्यमाना तथैव पर्जन्यदेवस्यापि स्तुतिः विद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूक्त ऋग्वेद के पाचवें मण्डल में विद्यमान तैयासीवाँ सूक्त है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತವು ಋಗ್ವೇದದ ಐದನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನ ಇಪ್ಪತಮೂರನೆಯ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदीयं सूक्तमिदं पञ्चममण्डले विद्यमानं त्र्यशितितमम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के पर्जन्य देवता, अत्रि ऋषि, प्रथम, पञ्चम षष्ठ, सप्तम, अष्टम, दशम्‌ मन्त्र में त्रिष्टुप्‌ छन्द है, द्वितीय तृतीय चतुर्थ में जगती छन्द है, नवम में अनुष्टुप्‌ छन्द है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವತಾ, ಅತ್ರಿ ಋಷಿ, ಪ್ರಥಮ, ಪಂಚಮ, ಷಷ್ಠ, ಸಪ್ತಮ, ಅಷ್ಟಮ, ದಶಮ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದವಿದೆ, ದ್ವಿತೀಯ, ತೃತೀಯ, ಚತುರ್ಥ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಗತೀ ಛಂದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य पर्जन्यः देवता , अत्रिः ऋषिः , प्रथमस्य पञ्चमस्य षष्ठस्य सप्तमस्य अष्टमस्य दशमस्य त्रिष्टुप्‌ छन्दः , द्वितीयस्य तृतीयस्य चतुर्थस्य जगती छन्दः , नवमस्य अनुष्टुप्‌ छन्दः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक सूक्त में सायणभाष्य को व्याख्या रूप से दिया हुआ है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಾಯಣಭಾಷ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರೂಪದಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं सूक्तस्य सायणभाष्यं व्याख्यारूपेण प्रदत्तम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूलपाठ ( पर्जन्यसूक्त ) अच्छा वद तवर्स गीर्भिराभिः स्तुहि पर्जन्यं नमसा विंवास।", "Kannada": "ಮೂಲಪಾಠ (ಪರ್ಜನ್ಯ ಸೂಕ್ತ) ಅಚ್ಛಾ ವದ ತವಸಾ ಗೀರ್ಭಿರಾಭಿಃ ಸ್ತುಹಿ ಪರ್ಜನ್ಯಂ ನಮಸಾ ವಿವಾಸ ।", "Sanskrit": "मूलपाठः ( पर्जन्यसूक्तम्‌ )- अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिः स्तुहि पर्जन्यं नम॒सा विवास ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्र वाता वान्ति प॒तर्यन्ति विद्युत उदो्ष॑धीर्जिह॑ते पिन्व॑ते स्वः।", "Kannada": "ಪ್ರ ವಾತಾ ವಾಂತಿ ಪತಯಂತಿ ವಿದ್ಯುತ ಉದ್ದೋಷಧೀರ್ಜಿಹತೆ ಪಿನ್ವತೆ ಸ್ವಃ ।", "Sanskrit": "प्र वाता वान्ति पतयन्ति विद्युत उदोषधीर्जिहते पिन्वते स्वः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्य॑ व्रत ओष॑धीर्विश्वरूपाः स नः पर्जन्य महि शर्म॑ यच्छ।", "Kannada": "ಯಸ್ಯ ವ್ರತ ಔಷಧಿರ್ವಿಶ್ವರೂಪಾಃ ಸ ನಃ ಪರ್ಜನ್ಯ ಮಹಿ ಶರ್ಮ ಯಚ್ಛ ।।", "Sanskrit": "यस्य व्रत ओषधीर्विश्वरूपाः स नः पर्जन्य महि शर्म यच्छ ॥ ५ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्वाङतेन॑ स्तनयित्नुनेह्यपो निषिञ्चन्नसुंर: पिता नः॥", "Kannada": "ಅರ್ವಾಂಗತೇನ ಸ್ತ್ನಯಿತ್ನುನೇಹ್ಯಪೋ ನಿಷಿಂಚನ್ನಸುರಃ ಪಿತಾ ನಃ ।।", "Sanskrit": "अर्वाङेतेन स्तनयित्नुनेह्यपो निषिञ्चन्नसुरः पिता नः॥ ६ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "महान्तं कोशामुर्द॑चा नि षिञ्च स्यन्द॑न्तां कुल्या विषिताः पुरस्तात्‌। घृतेन द्यावापृथिवी व्युन्धि सुप्रपाणं भ॑वत्वघ्न्याभ्यः॥", "Kannada": "ಮಹಾಂತಂ ಕೋಶಾಮುರ್ದಚಾ ನಿ ಷಿಂಚ ಸ್ಯಂದಂತಾಂ ಕುಲ್ಯಾ ವಿಷಿತಾಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಘೃತೇನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥ್ವೀ ವ್ಯುಂಧಿ ಸುಪ್ರಪಾಣಂ ಭವತ್ವಘ್ನ್ಯಾಭ್ಯಃ ।।", "Sanskrit": "महान्तं कोशमुद॑चा नि षिञ्च स्यन्दन्तां कुल्या विषिताः पुरस्तात्‌ । घृतेन द्यावापृथिवी व्युन्धि सुप्रपाणं भवत्व॒घ्न्याभ्यः ॥ ८ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अजीजन ओष॑धीर्भाज॑नाय कमुत प्रजाभ्योऽविदः मनीषाम्‌॥", "Kannada": "ಅಜೀಜನ ಓಷಧೀರ್ಭಾಜನಾಯ ಕಮುತ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋಽವಿದಃ ಮನೀಷಾಮ್ ।।", "Sanskrit": "अजीजन ओषधीर्भोजनाय कमुत प्रजाभ्योऽविदः मनीषाम्‌ ॥ १० ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "मूलपाठ की व्याख्या ( पर्जन्यसूक्त ) :  अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिः स्तुहि पर्जन्यं नमसा विंवास।", "Kannada": "ಮೂಲಪಾಠದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ (ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತ) - ಅಚ್ಛಾ ವದ ತವಸಂ ಗೀರ್ಭಿರಾಭಿಃ ಸ್ತುಹಿ ಪರ್ಜನ್ಯಂ ನಮಸಾ ವಿವಾಸ ।", "Sanskrit": "मूलपाठस्य व्याख्या ( पर्जन्यसूक्तम्‌ )-  अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिः स्तुहि पर्जन्यं नमसा विवास ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे स्तोता, तुम बलवान पर्जन्य देव के अभिमुख्यवर्ती होकर उनको प्रार्थना करो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಸ್ತೋತಾ, ನೀನು ಬಲವಂತನಾದ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವನ ಆಭಿರ್ಮುಖ್ಯವರ್ತಿ ಆಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "व्याख्या - हे स्तोतः तवसं बलवन्तं पर्जन्यम्‌ अच्छ अभिप्रप्य वद प्रार्थय ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य शब्द को यास्क ने अनेक प्रकार से निरुक्त में कहा - ' पर्जन्यस्तृपेराद्यन्त विपरीतस्य तर्पयिता जन्यः परो जेता वा जनयिता वा प्रार्जयिता वा रसानाम्‌' (निरु० १०.१०) इति।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಯಾಸ್ಕನು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - 'ಪರ್ಜನ್ಯಸ್ತೃಪೇರಾದ್ಯಂತ ವಿಪರೀತಸ್ಯ ತರ್ಪಯಿತಾ ಜನ್ಯಃ ಪರೋ ಜೇತಾ ವಾ ಜನಯಿತಾ ವಾ ಪ್ರಾರ್ಜಯಿತಾ ವಾ ರಸಾನಾಮ್'.", "Sanskrit": "पर्जन्यशब्दो यास्केन बहुधा निरुक्तः -' पर्जन्यस्तृपेराद्यन्त विपरीतस्य तर्पयिता जन्यः परो जेता वा जनयिता वा प्रार्जयिता वा ' रसानाम्‌ ' ( निरु ० १० . १० ) इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हविर्लक्षण अन्न से उनकी परिचर्या करो।", "Kannada": "ಹವಿರ್ಲಕ್ಷಣಾ ಅನ್ನದಿಂದ ಅದರ ಪರಿಚರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "नमसा अन्नेन हविर्लक्षणेन आ विवास सर्वतः परिचर ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जलवर्षक दानशील गर्जनकारी पर्जन्य वृष्टिपात द्वारा औषधियों को गर्भयुक्त करे।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಜಲವನ್ನು ವರ್ಷಿಸುತ್ತದೆಯೋ ದಾನಶೀಲ ಗರ್ಜನಕಾರಿ ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಷ್ಟಿಪಾತದಿಂದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಗರ್ಭಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यः पर्जन्यः वृषभः अपां वर्षिता जीरदानुः क्षिप्रदानः कनिक्रदत्‌ गर्जनशब्दं कुर्वन्‌ ओषधीषु  गर्भ गर्भस्थानीयं रेतः उदकं दधाति स्थापयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - (हे स्तोता) सामने जाकर बलवान पर्जन्य को अपना अभिप्राय ठीक से बताओ, स्तुति वचनो से उनकी प्रशंसा करो एवं हव्य अन्न द्वारा उनकी सेवा करो, गर्जन शब्द करने वाले, वर्षा कारक एवं शीघ्र दान करने वाले पर्जन्य ओषधियों में गर्भ धारण करते है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - (ಹೇ ಸ್ತೋತಾ) ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಬಲವಂತನಾಗಿರುವ ಪರ್ಜನ್ಯನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳು, ಸ್ತುತಿ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವುಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡು ಹಾಗೆಯೇ ಹವ್ಯ ಅನ್ನದಿಂದ ಅವುಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡು, ಗರ್ಜನೆಯ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುವ, ವರ್ಷವನ್ನು ತರುವ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರ ದಾನವನ್ನು ನೀಡುವ ಪರ್ಜನ್ಯ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - ( हे स्तोतः ) आभिः स्तुतिभिः बलशालिनः प्रार्थनां कुरु। हविषा स्तुतिं कुरु तथा सर्वथा सेवां कुरु । शीघ्रं यच्छत्सु , वर्षनकारकेषु , गर्जनं कुर्वत्सु ओषधिषु गर्भस्वरूपं जलं धारयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवास - विपूर्वक वस्‌-धातु से मध्यम पुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ವಿವಾಸ - ವಿ ಪೂರ್ವಕ ವಸ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवास - विपूर्वकात्‌ वस्‌ - धातोः मध्यमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कनिक्रदत्‌ - क्रन्द्‌-धातु से यङ्‌ लुङन्त प्रथम पुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಕನಿಕ್ರದತ್ - ಕ್ರಂದ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಂಗ್ ಲುಂಗಂತ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कनिक्रदत्‌ - क्रन्द्‌ - धातोः यङ्‌ लुङन्ते प्रथमापुरुषैकवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दधाति - धा-धातु से लट्‌ प्रथमा एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ದಧಾತಿ - ಧಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दधाति - धा - धातोः लटि प्रथमैकवचने रूपमिदम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - इस मन्त्र में निरुक्त में स्पष्ट व्याख्या की है उसको ही यहाँ पर लिखते है, - “पर्जन्य वृक्षों को नष्ट करता है, राक्षसों का वध करता है और महान वध द्वारा सम्पूर्ण भुवन को भय प्रदर्शित करते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ - \"ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳ ನಷ್ಟವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ರಾಕ್ಷಸರ ವಧೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನಕ್ಕೆ ಭಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या-अयं मन्त्रो निरुक्ते स्पष्टं व्याख्यातः, तदेवात्र लिख्यते - ' पर्जन्यो विहन्ति वृक्षान्विहन्ति च रक्षांसि सर्वाणि चास्मद्भुतानि विभ्यति महाबधात्‌ महान्‌ ह्यस्य बधः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गरजने वाले पर्जन्य पापियों का संहार करते है।", "Kannada": "ಗರ್ಜಿಸುವ ಪರ್ಜನ್ಯ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಸಂಹಾರ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वर्षकर्मवतो यत्पर्जन्यः स्तनयन्‌ हन्ति दुष्कृतः पापकृतः इति ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अतएव निरपराधि भी वर्षण करने वाले पर्जन्य के निकट से भयभीत होकर पलायमान हो जाते है (निरु. १०.११) ' इति सरलार्थ - पर्जन्यदेव वृक्षों और राक्षसों का नाश करते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ನಿರಪರಾಧಿಯು ಕೂಡ ವರ್ಷವನ್ನು ಪರ್ಜನ್ಯದ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಭಯಭೀತರಾಗಿ ಪಲಾಯನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (ನಿ. ೧೦.೧೧) 'ಎಂಬ ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ- ಪರ್ಜನ್ಯದೇವ ವೃಕ್ಷಗಳ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अप्यनपराधो भीतः पलायते वर्षकर्मवतो यत्पर्जन्यः स्तनयन्‌ हन्ति दुष्कृतः पापकृतः ( निरु. १० . ११ ) ' इति ॥  सरलार्थः - पर्जन्यदेवः वृक्षान्‌ नाशयति किञ्च राक्षसान्‌ नाशयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सारा संसार इनके महान वध से डरता है।", "Kannada": "ಇಡೀ ಸಂಸಾರವೇ ಇವರ ಮಹಾನ್ ವಧೆಯಿಂದ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "शक्तिशालिनः आयुधयुक्तात्‌ पर्जन्यात्‌ सम्पूर्णलोकः बिभेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षा करने वाला पर्जन्य जब गर्जन करते हुए दुष्कर्मियो का नाश करते है, तो पाप रहित लोग भी उनसे डरते है।", "Kannada": "ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುವ ಪರ್ಜನ್ಯನು ಯಾವಾಗ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಪಾಪ ರಹಿತ ಜನರು ಕೂಡ ಅವರಿಂದ ಹೆದರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदा गर्जनं कुर्वन्‌ पर्जन्यः असुरान्‌ ताडयति तदा पापकर्म ये न कुर्वन्ति ते जनाः शक्तिशालिनः पर्जन्यात्‌ दूरम्‌ अपसरति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तनयन्‌ - स्तन्धातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ಸ್ತನಯನ್ - ಸ್ತನ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तनयन्‌ - स्तन्धातोः शतृप्रत्यये प्रथमैकवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईषते - ईष्‌ धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में यह बनता है।", "Kannada": "ಈಷತೆ - ಈಷ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईषते - ईष्धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभाय - भी धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में यह रूप बनता है।", "Kannada": "ವಿಭಾಯ - ಭೀ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विभाय - भीधातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - रथी जिस प्रकार से कशाघात द्वारा घोड़ों को उत्तेजित करके योद्धाओं का अविष्कृत करता है उसी प्रकार पर्जन्य भी मेघो को प्रेरित करके वारिवर्षक मेघों को प्रकट करते हैं।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ರಥೀ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಶಾಗಾತದಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿತವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಯೋದ್ಧಾಗಳ ಆವಿಷ್ಕೃತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪರ್ಜನ್ಯವು ಕೂಡ ಮೇಘಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ವಾರಿವರ್ಷಕ ಮೇಘಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- रथीव रथस्वामीव। स यथा कशया अश्वान्‌ अभिक्षिपन्‌ दूतान्‌ भटान्‌ आविष्करोति तद्वदसौ पर्जन्योऽपि कशया अश्वान्‌ मेघान्‌ अभिक्षिपन्‌ अभिप्रेरयन्‌ वर्ष्यान्‌ वर्षकान्‌ दूतान्‌ दूतवत्‌ वृष्टिप्रेरकान्‌ मेघान्‌ मरुतो वा आविः कृणुते प्रकटयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक पर्जन्य जलद समुह को अन्तरिक्ष में व्याप्त करते हैं तब तक सिंह की तरह गरजने वाले मेघ का शब्द दूर से ही उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಿನವರೆಗೂ ಪರ್ಜನ್ಯವು ಜಲದ ಸಮೂಹವನ್ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಸಿಂಹದ ತರಹವೇ ಗರ್ಜಿಸುವ ಮೇಘದ ಶಬ್ದವು ದೂರ ದೂರದವರೆಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवर्षणेनाभिभवितुः शब्दयितुर्वा मेघस्य स्तनथाः , गर्जनशब्दाः दूरात्‌ उदीरते उद्गच्छन्ति । कदा। यत्‌ यदा पर्जन्यः नभः अन्तरिक्षं वर्ष्यं वर्षापेतं कृणुते करोति तदा ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - रथी योद्धा जिस प्रकार कोडे से घोड़ो को मारता हुआ योद्धाओं को प्रकट करता है, उसी प्रकार पर्जन्य जब आकाश को वर्षा से युक्त करते हैं, तब उनका गर्जन सिंह के समान दूर से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಚಾವಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವ ಸಾರಥಿಯ ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಷಾ ಸಂಬಂಧಿ ಯೋಧರನ್ನು ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನು ಪ್ರಕಟ ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಯಾವಾಗ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವನು ಆಕಾಶದಿಂದ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗ ದೂರದಿಂದಲೇ ಅವನ ಗರ್ಜನೆಯ   ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - कशया अश्वं प्रेरणं कुर्वन्‌ रथस्वामी इव ( पर्जन्यदेवः ) वर्षासम्बन्धिदूतान्‌ प्रकटयति । यदा पर्जन्यदेवः आकाशात्‌ वर्षणं करोति तदा दूरात्‌ गर्जनस्य ध्वनिः श्रूयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिक्षिपन्‌ - अभि पूर्वकक्षिप्‌-धातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथम पुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಅಭಿಕ್ಷಿಪನ್ - ಅಭಿ ಪೂರ್ವಕಕ್ಷಿಪ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिक्षिपन्‌ - अभि पूर्वकात्‌ क्षिप्‌-धातोः शतृप्रत्यये प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदीरते - उत्‌ पूर्वक ईर्‌ धातु से लट्‌ प्रथम पुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಉದೀರತೆ - ಉತ್ ಪೂರ್ವಕ ಈರ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदीरते - उत्‌ पूर्वकात्‌ ईर्धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌ |"}}
{"translation": {"Hindi": "कशया - कश्‌ धातु से अच्‌ प्रत्यय और टाप्‌ प्रत्यय करने पर तृतीया बहुवचन का यह रूप है।", "Kannada": "ಕಶಯಾ - ಕಶ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कशया - कश्धातोः अच्प्रत्यये टाप्प्रत्यये तृतीयाबहुवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - 'प्र वाताः' यहाँ पर चतुर्थी पर्जन्यस्य चरोर्याज्या।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - \"ಪ್ರ ವಾತಾಃ\" ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಪರ್ಜನ್ಯಸ್ಯ ಚರೋರ್ಯಾಜ್ಯಾ ।", "Sanskrit": "व्याख्या- 'प्र वाताः' इति चतुर्थी पर्जन्यस्य चरोर्याज्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र में कहा गया है 'प्र वाता वान्ति पतयन्ति विद्युत्‌ इत्यग्न्याधेय प्रभृति' (आश्व०२.१५) इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಪ್ರ ವಾತಾ ವಾಂತಿ ಪತಯಂತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಇತ್ಯಾಗ್ನ್ಯಾಧೇಯ ಪ್ರಭೃತಿ (ಆಶ್ವ ೨.೧೫)ಇತಿ.", "Sanskrit": "सूत्रितं च - ' प्र वाता वान्ति पतयन्ति विद्युत्‌ इत्यग्न्याधेय प्रभृति ' ( आश्व० २. १५ ) इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक पर्जन्य वृष्टि द्वारा भूमि की रक्षा करते है, तब तक वृष्टि के लिए हवा बहती है चारो तरफ बिजली चमकती रहती है, ओषधिया बढती रहती है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಿನವರೆಗು ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ವೃಷ್ಠಿಗಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಗಾಳಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ, ಔಷಧಿಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्र वान्ति वाताः वृष्ट्यर्थम्‌। पतयन्ति गच्छन्ति समन्तात्‌ सञ्चरन्ति विद्युतः । ओषधीः ओषधयः उत्‌ जिहते उद्गच्छन्ति प्रवर्धन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तरिक्ष स्रावित होता रहता है और सम्पूर्ण भुवन की हित साधना में भूमि समर्थ होती रहती है।", "Kannada": "ಅಂತರಿಕ್ಷವು ಸ್ರಾವಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭುವನದ ಹಿತದ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वः अन्तरिक्षं पिन्वते क्षरति । इरा भूमिः विश्वस्मै सर्वस्मै भुवनाय सर्वजगद्धिताय जायते समर्थाः भवति। कदैवमिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जब पर्जन्यदेव पृथिवी को जल से सिचता है, तब वायु शीघ्र बहती है, बिजली गिरती है, ओषधी उत्पन्न होती है, आकाश टपकने लगता है, सम्पूर्णलोक के लिए पृथिवी (कल्याण प्रदान करने में) समर्थ होती है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವಾಗ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನು ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಜಲದಿಂದ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೋ, ಆಗ ವಾಯುವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಔಷಧಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಬೀಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕಕ್ಕಾಗಿ ಪೃಥ್ವಿ (ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರದಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ) ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यदा पर्जन्यदेवः पृथिवीं जलेन सिञ्चति , तदा वायुः शीघ्रं वाति , विद्युत्‌ पतति , ओषधयः जायन्ते, आकाशं पिन्वते, सम्पूर्णलोकस्य कृते पृथिवी ( भोजनप्रदाने ) समर्था भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वान्ति - वा-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ವಾಂತಿ - ವಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "वान्ति - वा - धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतयन्ति - पत्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಪತಯಂತಿ- ಪತ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पतयन्ति - पत्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उज्जिहते - उत्पूर्वक आत्मनेपदहा-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಉಜ್ಜಿಹಹತೆ - ಉತ್ ಪೂರ್ವಕ ಆತ್ಮನೇಪದ ಹಾ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उज्जिहते - उत्पूर्वकात्‌ आत्मनेपदिनः हा - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पिन्वते - आत्मनेपद पिन्व्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಪಿನ್ವತೆ - ಆತ್ಮನೇಪದ ಪಿನ್ವ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "पिन्वते - आत्मनेपदिनः पिन्व्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्य॑ व्व ओष॑धीर्विश्वस्ूंपाः स नः पर्जन्य महि शर्म॑ यच्छ।", "Kannada": "ಯಸ್ಯ ವ್ರತ ಔಷಧೀರ್ವಿಶ್ವಶ್ರೂಪಾಃ ಸ ನಃ ಪರ್ಜನ್ಯ ಮಹಿ ಶರ್ಮ ಯಚ್ಛ ।।", "Sanskrit": "यस्य॑ व्रत ओषधीर्विश्रूपाः स नः पर्जन्य महि शर्म यच्छ ॥ ५ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे पर्जन्य तुम्हारे ही कर्म से भूमि अवन्नत होती है तुम्हारे ही कर्म से पाद युक्त या खुर विशिष्ट पशु पुष्ट होते है या गमन करते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಭೂಮಿ ಅವನ್ನತವಾಗುತ್ತದೆ ನಿನ್ನ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಪಾದಗಳುಳ್ಳ ಅಥವಾ ಗೊರಸುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಶುಗಳು ಪುಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - यस्य पर्जनस्य व्रते कर्मणि पृथिवी नन्नमीति अत्यर्थं नमति सर्वेषामधो भवति । यस्य व्रते शफवत्‌ पादोपेतं जर्भुरीति भ्रियते पूर्यते गच्छतीति वा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम्हारे ही कर्म से ओषधि विविध रूप धारण करती है।", "Kannada": "ನಿನ್ನ ಕರ್ಮಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಔಷಧಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तव व्रते कर्मणि ओषधीः ओषधयः विश्वरूपाः नानारूपाः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे पर्जन्य तुम हम लोगो को महान सुख प्रदान करो।", "Kannada": "ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯನೇ, ನೀನು ನಮ್ಮ ಜನರಿಗೆ ಮಹತ್ತಾದ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡು.", "Sanskrit": "हे पर्जन्यः सः महांस्त्वं नः अस्माभ्यं महि शर्म महत्‌ सुखं यच्छ प्रयच्छ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिसकी आज्ञा से पृथिवी झुकती है, जिसकी आज्ञा से खुरधारी पशु विचरण करते है, जिसकी आज्ञा से ओषधियाँ विविध रूपों में होती है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಯಾವುದರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯು ತಲೆಬಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾವುದರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪಶುಗಳು ಸಂಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ, ಇದರ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಔಷಧಿಗಳು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यस्य आज्ञया पृथिवी नमति , यस्य आज्ञया क्षुरधारिणः पशवः विचरन्ति , यस्य आज्ञया ओषधयः विविधरूपाः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम हमारे लिए महान सुख प्रदान करो।", "Kannada": "ನೀನು ನಮಗೆ ಮಹತ್ತಾದ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡು.", "Sanskrit": "देव त्वम्‌ अस्माकं कृते महत्‌ सुखं प्रयच्छ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नन्नमीति - नम्‌-धातु से यङ्लुक लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ನನ್ನಮೀತಿ - ನಮ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಂಗ್ಲುಕ್ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "नन्नमीति - नम्‌ - धातोः यङ्लुकि लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जर्भुरीति - भुर्‌-धातु से यङ्लुक लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಜರ್ಭುರೀತಿ - ಭುರ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಂಗ್ಲುಕ್ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जर्भुरीति - भुर्‌ - धातोः यङ्लुकि लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यच्छ - यम्‌-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಯಚ್ಛ - ಯಮ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्छ - यम्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्यसूक्त किस वेद के अन्तर्गत आता है?", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತ ಯಾವ ವೇದದ ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पर्जन्यसूक्तम्‌ कस्मिन्‌ वेदे अन्तर्भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्यसूक्त का ऋषि कौन है?", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು?", "Sanskrit": "पर्जन्यसूक्तस्य ऋषिः कः भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "विवास यह पद कैसे बना?", "Kannada": "ವಿವಾಸ ಈ ಪದವು ಹೇಗಾಯಿತು?", "Sanskrit": "विवास इति पदस्य निष्पत्तिः कुतः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "कनिक्रदत्‌ यह पद कैसे बना?", "Kannada": "ಕನಿಕ್ರದತ್ ಈ ಪದವು ಹೇಗಾಯಿತು?", "Sanskrit": "कनिक्रदत्‌ इति पदस्य निष्पत्तिः कुतः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य किसको मारता है?", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯನು ಯಾರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "पर्जन्यः कान्‌ विहन्ति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "ईषते इस पद की निष्पत्ति कैसे हुई?", "Kannada": "ಈಷತೆ ಈ ಪದದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಹೇಗಾಯಿತು?", "Sanskrit": "ईषते इति पदस्य निष्पत्तिः कुतः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "विभाय यह पद कैसे बना?", "Kannada": "ವಿಭಾಯ ಈ ಪದವು ಹೇಗಾಯಿತು?", "Sanskrit": "विभाय इति पदस्य निष्पत्तिः कुतः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्वाङतेन॑ स्तनयित्नुनेह्यपो निषिञ्चन्नसुर: पिता नः॥", "Kannada": "ಅರ್ವಾಂಗೇತೇನ ಸ್ತನಯಿತ್ನುನೇಹ್ಯಪೋ ನಿಷಿಂಚನ್ನಸುರಃ ಪಿತಾ ನಃ ।।", "Sanskrit": "अर्वाङेतेन स्तनयित्नुनेह्यपो निषिञ्चन्नसुरः पिता नः ॥ ६ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम लोग अन्तरिक्ष से हम लोगो के लिए वृष्टि प्रदान करो।", "Kannada": "ನೀವು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ನಮ್ಮ ಜನರಿಗಾಗಿ ವೃಷ್ಠಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "यूयं दिवः अन्तरिक्षसकासात्‌ नः अस्मादर्थं वृष्टिं ररीध्वं दत्त ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षणकारी और सर्वव्यापी मेघ की उदक धारा को क्षरित करो।", "Kannada": "ಮಳೆನೀಡುವ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮೋಡದ ನೀರಿನ ಧಾರೆಯನ್ನು ತೊಲಗಿಸು.", "Sanskrit": "वृष्णः वर्षकस्य अश्वस्य व्यापकस्य मेघस्य सम्बन्धिन्यः धाराः उदकधाराः प्रपिन्वतः प्रक्षरत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षाओं।", "Kannada": "ಮಳೆಗಳ.", "Sanskrit": "प्रपिन्वतः प्रक्षरत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम जलसेचन करके गर्जनशील मेघ के साथ हम लोगो के अभिमुख आगमन करो।", "Kannada": "ನೀನು ನೀರನ್ನು ಸೇದಿ ಗರ್ಜಿಸುವ ಮೇಘಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಜನರ ಅಭಿಮುಖ ಆಗಮನವನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "हे पर्जन्य त्वम्‌ एतेन स्तनयित्नुना गर्जता मेघेन सह अर्वाङ्‌ अस्मदभिमुखान्‌ एहि आगच्छ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम वारिवर्षक हो और हम लोगो के पालक हो।", "Kannada": "ನೀನು ನೀರನ್ನು ಸುರಿಸುವವನಾಗಿದ್ದೀಯ ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಲಹುವನಾಗಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "अपः अस्माभिः निषिञ्चन्‌ स देवः असुरः उदकानां निरसितापि सन्‌ नः अस्माकं पिता पालकञ्च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे मरुत, अन्तरिक्ष से हमारे लिए जल प्रदान करो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಹೇ ಮರುತ, ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ನಮಗಾಗಿ ಜಲವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - हे मरुतः , अन्तरिक्षात्‌ अस्माकं कृते जलं प्रयच्छ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षा करते हुए मेघ की धारो को नीचे की और प्रवाहित करो।", "Kannada": "ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾ ಮೋಡಗಳ ಧಾರೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರೆಯಲು ಬಿಡು.", "Sanskrit": "वर्षणं कुर्वतां मेघानां धारां प्रवाहयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमारे पालक, प्राण देने वाले आप जलदेने कके लिए गर्जना करते हुए मेघो के साथ आओ।", "Kannada": "ನಮ್ಮ ಪಾಲಕ, ಪ್ರಾಣವನ್ನು ನೀಡುವ ನೀನು ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಮೋಡಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬಾ.", "Sanskrit": "अस्माकं पालकः , प्राणदः त्वं जलं प्रयच्छन्‌ गर्जनं कुर्वता मेघेन सह आगच्छ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ररीध्वम्‌ - आत्मनेपदि रा-धातु से लट्‌ मध्यमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ರರೀಧ್ವಮ್ - ಆತ್ಮನೇಪದ ರಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ररीध्वम्‌ - आत्मनेपदिनः रा - धातोः लटि मध्यमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपिन्वत - प्रपूर्वकपिन्व्‌-धातु से लोट मध्यमपुरुषबहुवचन में। निषिञ्चन्‌ - निपूर्वकसिञ्च्-धातु से शतृप्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ಪ್ರಪಿನ್ವತ - ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಪಿನ್ವ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ. ನಿಷಿಂಚನ್ - ನಿಪೂರ್ವಕ ಸಿಂಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रपिन्वत - प्रपूर्वकात्‌ पिन्व्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषबहुवचने । निषिञ्चन्‌ - निपूर्वकात्‌ सिञ्च्‌ - धातोः शतृप्रत्यये प्रथमैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृतिं सु्कर्ष विषितं न्यञ्चं समा भ॑वन्तूद्वतों निपादाः।", "Kannada": "ದೃತಿಂ ಸುಕರ್ಷ ವಿಷಿತಂ ನ್ಯಂಚಂ ಸಮಾ ಭವಂತೂದ್ವತೋಂ ನಿಪಾದಾಃ ।", "Sanskrit": "दृतिं सुर्कर्ष विषितं न्य॑ञ्चं समा भ॑वन्तूद्वतो निपादाः ॥ ७ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पृथ्वी के ऊपर तुम शब्द करो गर्जन करो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ನೀನು ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡು ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "व्याख्या - अभि भूम्यभिमुखं क्रन्द शब्दय । तदेव पुनरुच्यते । दाढ्याय । स्तनय गर्ज ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल के द्वारा औषधियों को गर्भ को धारण कराओ, वारिपूर्ण रथ द्वारा अन्तरिक्ष में परिभ्रमण करो, उदकधारक मेघ को वृष्टि के लिए आकृष्ट करो या विमुक्त बंधन करो, उस बंधन को अधोमुख करो, उन्नत और निम्नतम प्रदेशो को समतल करो।", "Kannada": "ಜಲದಿಂದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧರಿಸು, ವಾರಿ ಪೂರ್ಣ ರಥದಿಂದ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡು, ಉದಕಧಾರಕ ಮೋಡಗಳ ವೃಷ್ಠಿಗಾಗಿ ಆಕೃಷ್ಠವನ್ನು ಮಾಡು ಅಥವಾ ವಿಮುಕ್ತ ಬಂಧನವನ್ನು ಮಾಡು, ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ನಿಮ್ನತಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "गर्भस्थानीयमुदकम्‌ ओषधीषु आ धाः आधेहि। तदर्थम्‌ उदन्वता उदकवता रथेन परिदीय परितो गच्छ।  दृतिं दृतिवदुदकधारकं मेघं विषितं विशेषेण सितं बद्धं न्यञ्चं न्यक्‌ अधोमुखं सु सुष्ठु आकर्ष वृष्ट्यर्थम्‌।  यद्वा। विषितं विमुक्तबन्धनमेवं कर्ष। एवं कृते उद्वतः ऊर्ध्ववन्तः उन्नतप्रदेशाः निपादाः न्यग्भूतपादा  निकृष्टपादा वा निम्नोन्नतप्रदेशाः समाः एकस्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात सभी को जल से परिपूर्ण करो।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಜಲದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "भवन्तु उदकपूर्णा भवन्त्वित्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - (हे पर्जन्यदेव) (भूमि के) और अभिमुख करके गर्जना करो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - (ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವ) (ಭೂಮಿಯ) ಮತ್ತು ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - ( हे पर्जन्यदेव ) ( भूमिम्‌ ) अभिमुखीकृत्य गर्जनं करोतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "(औषधियों में) गर्भ (जल को) स्थापित करो।", "Kannada": "(ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ) ಗರ್ಭ (ಜಲವನ್ನು) ಸ್ಥಾಪಿಸು.", "Sanskrit": "( ओषधिषु ) गर्भ ( जलं ) स्थापयतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जलयुक्त रथ के चारो और भ्रमण करो।", "Kannada": "ಜಲಯುಕ್ತವಾದ ರಥವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಭ್ರಮಣ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "जलयुक्तं रथं परितः भ्रमतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशिष्टरूप से बंधे हुए जलपात्र को नीचे की और मुख करके जल को खोलो।", "Kannada": "ವಿಶಿಷ್ಟರೂಪದಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ ಜಲದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡಿ ಜಲವನ್ನು ತೆರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "विशिष्टरूपेण बद्धं जलपात्रम्‌ अधोमुखीकृत्य जलं पिन्वताम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे ऊर्ध्वस्थान औरनीचे के स्थानसमान हो।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಊರ್ಧ್ವ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येन ऊर्ध्वस्थानम्‌ अधोस्थानं च समानं भवेत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रन्द - क्रन्द्‌-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಕ್ರಂದ - ಕ್ರಂದ್ನ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "क्रन्द - क्रन्द्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तनय - स्तन्‌-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಸ್ತನಯ - ಸ್ತನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तनय - स्तन्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "धाः - धा-धातु से लुङ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಧಾಃ - ಧಾ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धाः - धा - धातोः लुङि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दीया - दी-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ದೀಯಾ - ದೀ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दीया - दी - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे पर्जन्य तुम कोशस्थानीय जल भण्डार महान मेघ को ऊर्ध्व भाग में उद्वेलित करो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ ನೀನು ಕೋಶಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಜಲ ಭಂಡಾರದ ಮಹತ್ತಾದ ಮೇಘವನ್ನು ಊರ್ಧ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ವೇಲಿತ ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "व्याख्या - हे पर्जन्य त्वं महान्तं प्रवृद्धं कोशं कोशस्थानीयं मेघम्‌ उदच्‌ उद्गच्छ । उद्गमय वा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं और उसे वहाँ से नीचे की और क्षारित करो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕರಗಿಸಿ.", "Sanskrit": "तथा कृत्वा निषिञ्च नीचैः क्षारय ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ वारिवर्षण कराओ।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ನೀರಿನ ಧಾರೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸು.", "Sanskrit": "तथा वारिवर्षणं कुरु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अप्रतिहत वेग्शालिनी नदियाँ पूर्वाभिमुख या पुरोभाग में प्रवाहित हो।", "Kannada": "ಅಪ್ರತಿಹತ ವೇಗ್ಶಾಲಿನೀ ನದಿಗಳು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪುರೋಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुल्या नद्यः विषिताः विष्यूताः सत्यः स्यन्दन्तां प्रवहन्तु पुरस्तात्‌ पूर्वाभिमुखम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल द्वारा द्यावा पृथ्वी को आर्द्र करते हो।", "Kannada": "ಜಲದಿಂದ ದ್ಯಾವಾ ಪೃಥ್ವಿಗೆ ಆರ್ದ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೀಯ.", "Sanskrit": "प्रायेण नद्यः प्राच्यः स्यन्दते घृतेन उदकेन द्यावापृथिवी दिवं च पृथिवीं च व्युन्धि क्लेदय अत्यधिकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गायो के लिए पान योग्य सुंदर जल प्रचुर मात्रा में हो।", "Kannada": "ಗೋವುಗಳಿಗಾಗಿ ಪಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸುಂದರ ಜಲವು ಪ್ರಚುರ ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गोभ्यः सुप्रपाणं सुष्ठु प्रकर्षेण पातव्यमुदकं भवतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - (हे पर्जन्यदेव) मेघ को ऊपर की और ले जाकर के जल को नीचे की और बरसाओ।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - (ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವ) ಮೇಘಗಳ ಮೇಲಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ನೀರಿನ ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಹರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - ( हे पर्जन्यदेव ) मेघम्‌ उर्ध्वभागम्‌ आदाय गच्छतु किञ्च वर्षणं करोतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नदियां बन्धन रहित होती हुई अच्छी प्रकार से बहे।", "Kannada": "ನದಿಗಳು ಬಂಧನದಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತಾ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಹರಿಯಲಿ.", "Sanskrit": "नद्यः बन्धनरहिताः सन्तः सम्मुखभागं प्रवहन्तु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल से द्युलोक का तथा पृथिवीलोक का विशेषरूप से सेचन करो।", "Kannada": "ಜಲದಿಂದ ದ್ಯುಲೋಕದ ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಲೋಕದ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸೇದಬೇಕು.", "Sanskrit": "जलेन द्युलोकं तथा पृथिवीलोकं विशेषरूपेण सिक्तं करोतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गायो के लिए पीने योग्य जल को बरसाओ।", "Kannada": "ಗೋವುಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಡಿಯಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ಜಲವನ್ನು ಸುರಿಸು.", "Sanskrit": "गवां कृते पानीयं जलं वर्षतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदच - उत्पूर्वक अच्‌-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಉದಚ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಅಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदच - उत्पूर्वकात्‌ अच्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिञ्च - निपूर्वक सिञ्च्-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ನಿಷಿಂಚ - ನಿ ಪೂರ್ವಕ ಸಿಂಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिञ्च - निपूर्वकात्‌ सिञ्च्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्यन्दन्ताम्‌ - स्यन्द्‌-धातु से लोट मध्यमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಸ್ಯಂದಂತಾಮ್ - ಸ್ಯಂದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्यन्दन्ताम्‌ - स्यन्द - धातोः लोटि मध्यमपुरुषबहुवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन्धि - उद्‌-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಉಂಧಿ - ಉದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उन्धि - उद्‌ - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - हे पर्जन्य जब तुम गंभीर गर्जन करके पापिष्ठ मेघो को विदीर्ण करते हो, तब यह सम्पूर्ण विश्व और अधिष्ठाता चराचरात्मक पदार्थ वृष्ट होते है अर्थात वृष्टि होने से सम्पूर्ण जगत प्रसन्न होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ! ಯಾವಾಗ ನೀನು ಗಂಭೀರ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಾಪಿಷ್ಠ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತೀಯೋ, ಆಗ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವ ಹಾಗು ಚರಾಚರಾತ್ಮಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ವೃಷ್ಠಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ವೃಷ್ಠಿ ಆಗುವುದರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - हे पर्जन्य यत्‌ यदा त्वं कनिक्रदत्‌ अत्यर्थं शब्दयन्‌ स्तनयन्‌ दुष्कृतः पापकृतो मेघान्‌ हंसि विदारयसि तदानीम्‌ इदं विश्वं जगत्‌ प्रति मोदते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - हे पर्जन्य देव जब आप तीव्र शब्द को करते हुए, गर्जना करते हुए दुष्कर्म करने वाले मनुष्यों को मारते हो उनका हनन करते हो तब जो ये पृथिवी पर रहते है वे आनन्दित होते है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವ ಯಾವಾಗ ನೀವು ತೀವ್ರ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಅವರ ಹನನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಆಗ ಈ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಯಾರು ಇರುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - हे पर्जन्य देव यदा भवान्‌ तीव्रशब्दं कुर्वतः, गर्जनं कुर्वतः दुष्कर्म कुर्वतां जनानां हननं करोति तदा ये पृथिव्यां तिष्ठन्ति ते आनन्दिताः भवन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हंसि - हन्‌-धातु से लट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಹಂಸಿ - ಹನ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हंसि - हन्‌ - धातोः लटि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोदते - आत्मनेपद मुद्‌-धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಮೋದತೆ - ಆತ್ಮನೇಪದ ಮುದ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मोदते - आत्मनेपदिनः मुद्‌ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - इसने अत्यधिक वर्षा की।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇವರು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ವೃಷ್ಠಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "व्याख्या - इयमतिवृष्टिविमोचनी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे पर्जन्य तुम ने वर्षा की।", "Kannada": "ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ ನೀನು ವರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡಿಸು.", "Sanskrit": "हे पर्जन्य त्वम्‌ अवर्षीः वृष्टवानसि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभी वृष्टि का संवरण करो।", "Kannada": "ಈಗ ವೃಷ್ಠಿಯ ಸಂವರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "वर्षमृदु षू गृभाय उत्कृष्टं सु सुष्टु गृभाय गृहाण ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुमने मरुभुमियों को सुगम बनाने के लिए जल युक्त किया है।", "Kannada": "ನೀನು ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಗಮವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಜಲ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "धन्वानि निरुदकप्रदेशान्‌ अकः जलवतः कृतवानसि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्यों के भोग के लिए ओषधियों को उत्पन्न किया है।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯರ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಔಷಧಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "किमर्थम्‌ अत्येतवा उ अतिक्रम्य गन्तुम्‌ । ओषधीः अजीजनः उत्पादय । किमर्थम्‌ । भोजनाय धनाय भोगाय वा कम्‌ इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजाओ के समीप से तुमने स्तुतिया प्राप्त की है।", "Kannada": "ಪ್ರಜೆಗಳ ಸಮೀಪದಿಂದ ನೀನು ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "प्रजाभ्यः सकाशात्‌ मनीषाम्‌ अविदः प्राप्तवानसि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भोजन के लिए, धन के लिए अथवा भोग के लिए किसके लिए 'शिशिर॑ जीवनाय कम्‌' इतिवद्‌ पादपूरण (निरु. १.१०)।", "Kannada": "ಭೋಜನಕ್ಕಾಗಿ, ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಭೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ 'ಶಿಶಿರ ಜೀವನಾಯ ಕಮ್' ಇತಿವದ್ ಪಾದಪೂರಣಃ (ನಿರು. ೧.೧೦).", "Sanskrit": "भोजनाय धनाय भोगाय वा कम्‌ इत्ययं ' शिशिरं जीवनाय कम्‌' इतिवद्‌ पादपूरणः ( निरु . १ . १० ) ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी प्रजाओ के सुख के लिय स्तुति प्राप्त की।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अपि च प्रजाभ्यः सकाशात्‌ मनीषाम्‌ अविदः प्राप्तवानसि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - (हे पर्जन्य देव) आप वर्षा करो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - (ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವ) ನೀವು ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - ( हे पर्जन्य देव ) भवान्‌ वर्षणं करोतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आप अब जल को पूर्णरूप से रोक लो।", "Kannada": "ನೀವು ಈಗ ಜಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ.", "Sanskrit": "भवान्‌ यत्‌ पूर्णरूपेण रोधं करोतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जलहीन प्रदेश का अतिक्रमण करके जाने योग्य हो।", "Kannada": "ಜಲಹೀನವಾದ ಪ್ರದೇಶದ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಗಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದೀಯ.", "Sanskrit": "जलहीन प्रदेशम्‌ अतिक्रम्य गमनयोग्यः भवतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भोग करने के लिए औषधियों को उत्पन्न करो, तथा लोक से प्रशंसा को प्राप्त करो।", "Kannada": "ಭೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲು ಔಷಧಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಲೋಕದಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಸುಕೊಌ.", "Sanskrit": "भोगकरणाय ओषधीनाम्‌ उत्पन्नं करोतु, तथा लोकात्‌ प्रशंसां प्राप्नोतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवर्षीः - वृष्‌-धातु से लुङ मध्यमपुरुष एकवचन मे।", "Kannada": "ಅವರ್ಷೀಃ - ವೃಷ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अवर्षीः - वृष्‌ - धातोः लुङि मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गृभाय - ग्रभ्‌-धातु से लट्‌ अथवा लोट मध्यम पुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಗೃಭಾಯ - ಗ್ರಭ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಅಥವಾ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गृभाय - ग्रभ्‌ - धातोः लटि लोटि वा मध्यमपुरुषैकवचने ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ का मत है की ग्रह्-धातु से यह वैदिकरूप है।", "Kannada": "ಕೆಲವರ ಮತವಾಗಿದೆ ಗ್ರಹ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಇದು ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "केषाञ्चित्‌ मतं यत्‌ ग्रह्‌-धातोः वैदिकं रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "एतवै - इण्‌-धातु से तुमर्थक्‌ तवैप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಏತವೈ - ಇಣ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ತುಮರ್ಥಕ ತವೈ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "एतवै - इण्‌ - धातोः तुमर्थकतवैप्रत्यये ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकः - कृ-धातु से लुङ मध्यमपुरुष एकवचन में यह वैदिक रूप है।", "Kannada": "ಅಕಃ - ಕೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಈ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अकः - कृ - धातोः लुङि मध्यमपुरुषैकवचने वैदिकरूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ररीध्वम्‌ यह रूप कैसे बना?", "Kannada": "ರರೀಧ್ವಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "ररीध्वम्‌ इति कुत्रत्यं रूपम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "असुरः इसका निवर्चन लिखो।", "Kannada": "ಅಸುರಃ ಇದರ ನಿರ್ವಚನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "असुरः इत्यस्य निवर्चनं लिखत ?"}}
{"translation": {"Hindi": "दीया यह रूप कहाँ का है?", "Kannada": "ದೀಯಾ ಈ ರೂಪವು ಎಲ್ಲಿಯದ್ದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "दीया इति कुत्रत्यं रूपम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "'महान्तं कोशम्‌...' इस मन्त्र को पूर्ण करो।", "Kannada": "'ಮಹಾಂತಮ್ ಕೋಶಮ್....' ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ.", "Sanskrit": "महान्तं कोशम्‌ .... इति मन्त्रं पूरयत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गृभाय इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಗೃಭಾಯ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "गृभाय इत्यस्य कोऽर्थः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "हंसि यह रूप कहाँ का है?", "Kannada": "ಹಂಸಿ ಈ ರೂಪವು ಎಲ್ಲಿಯದ್ದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "हंसि इति कुत्रत्यं रूपम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्यसूक्त का सार ऋग्वेद के पांचवे मण्डल में तेरासिवें सूक्त को पर्जन्यसूक्त कहते है।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದ ಸಾರ ಋಗ್ವೇದದ ಐದನೆಯ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यसूक्तसारः ऋग्वेदस्य पञ्चमे मण्डले त्र्यशीतितमं सूक्तमिदं पर्जन्यसूक्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त के अत्रि ऋषि, पर्जन्य देवता, और जगति आदि छन्द है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಅತ್ರಿ ಋಷಿ, ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವತಾ, ಮತ್ತು ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सूक्तस्य अत्रिः ऋषिः , पर्जन्यो देवता , जगत्यादीनि च छन्दांसि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में सम्पूर्ण रूप से दश मन्त्र है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते साकल्येन दश मन्त्राः सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उन मन्त्रों में पर्जन्यदेवता को उद्दिश्य करके अनेक प्रार्थना की गई है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु च मन्त्रेषु पर्जन्यदेवताम्‌ उद्दिस्य विविधाः प्रार्थनाः विहिताः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में प्रधान रूप से जलवर्षण के लिए प्रार्थना का विधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ರೂಪದಿಂದ ಜಲಧಾರೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते प्रधानतः जलवर्षणस्य कृते प्रार्थना विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही यहाँ पर्जन्यदेवता का माहात्म्य को प्रकट किया जाता हे, वहाँ उसके भयङ्कर रूप का वर्णन किया जाता है, और इस पृथिवी पर उपयुक्त रूप से जलवर्षण के द्वारा धन धान्य से पूर्ण करने के लिए प्रार्थना करते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇದರ ಭಯಂಕರ ರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಉಪಯುಕ್ತ ರೂಪದಿಂದ ಜಲವರ್ಷದಿಂದ ಧನ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि अत्र पर्जन्यदेवतायाः माहात्म्यस्य प्रकटनं क्रियते , ततः तस्य भयङ्करं रूपं वर्ण्यते , ततश्च अस्यां पृथिव्याम्‌ उपयुक्तेन जलवर्षणेन शस्यविधानाय प्रार्थनाः क्रियन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ आदि में सूक्ति के द्वारा कहा जाता है की उस महान्‌ पर्जन्यदेव की स्तुति करनी चाहिए, और नमस्कार माध्यम से उसे प्रसन्न करना चाहिए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಆ ಮಹಾನ್ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्रादौ उच्यते सूक्तिभिः स महान्‌ पर्जन्यदेवः स्तोतव्यः, किञ्च नमस्कारमाध्यमेन स प्रसन्नीकर्तव्यः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योकि वह ही जलवर्षा के द्वारा औषधियों में गर्भरूप से बीजो को धारण करते है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜಲವರ್ಷದಿಂದ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭರೂಪದಿಂದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರೆ.", "Sanskrit": "यतो हि स जलवर्षकः ओषधीषु गर्भरूपेण बीजानि धारयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेद में कहते है - अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिःस्तुहि पर्जन्यं नमसा विवास।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅಚ್ಛಾ ವದ ತವಸಂ ಗೀರ್ಭಿರಾಭಿಃಸ್ತುಹಿ ಪರ್ಜನ್ಯಂ ನಮಸಾ ವಿವಾಸ ।", "Sanskrit": "अत आम्नातं - अच्छा वद तवसं गीर्भिराभिःस्तुहि पर्जन्यं नमसा विवास ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही वृक्षों को खण्ड में विभक्त करता है, और भयङ्कर अस्त्र के द्वारा गर्जना करता हूँ इस संसार में पापि मनुष्यों का नाश करता है।", "Kannada": "ಅವನೇ ವೃಕ್ಷಗಳ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪಿ ಮನುಷ್ಯರ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "स हि वृक्षान्‌ खण्डशः विभक्तान्‌ करोति , किञ्च भयङ्करैः अस्त्रैः गर्जन्‌ अस्मिन्‌ संसारे पापिजनानां नाशं करोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "रथ पर आरूढ स्वामी के समान जाता हुआ अपने दूत मेघो को प्रकट करता है।", "Kannada": "ರಥದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾ ಇದ್ದ ತನ್ನ ದೂತನಾದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "रथारूढः स्वामी इव गच्छन्‌ स्वस्य दूतान्‌ मेघान्‌ प्रकटीकरोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेर के समान गर्जना करता हुआ सम्पूर्ण आकाश को मेघ से आच्छादित करता है।", "Kannada": "ಸಿಂಹದಂತೆ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆಚ್ಛಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सिंहवत्‌ गर्जन्‌ सम्पूर्णम्‌ आकाशं मेघाच्छन्नं करोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वायु को बहता है, बिजली को प्रकट करता है, और ओषधियों को उत्पन्न करता हुआ जल से पृथिवी पर स्थित प्राणियो की रक्षा करता है।", "Kannada": "ಅದು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಬೀಸುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಜಲದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स वायुं प्रवहन्‌ विद्युतं प्रकटयन्‌ ओषधीश्च उत्पादयन्‌ जलेन पृथिव्यां प्राणिनः रक्षति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर पर्जन्यदेव को उद्देश्य करके विविध प्रार्थना का उच्चारण करते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदनन्तरम्‌ अत्र पर्जन्यदेवम्‌ उद्दिश्य विविधाः प्रार्थनाः उच्चार्यन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे -जिसकी आज्ञा से ओषधियाँ विविध रंग से युक्त होती हैं, वह पर्जन्य देव हमारी रक्षा करे।", "Kannada": "ಹೇಗೆ, ಯಾರ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಔಷಧಿಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯೋ, ಆ ಪರ್ಜನ್ಯ ದೇವನು ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಿ.", "Sanskrit": "यथा- यस्य आज्ञया ओषधयः विविधवर्णयुक्ताः भवन्ति , स पर्जन्यदेवः अस्मान्‌ रक्षतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश से हमारे लिए वर्षा को प्रदान करो, शक्तिशाली मेघों के द्वारा जलधारा को प्रवाहित करे, और जल सेचन करके पिता के समान हमारी रक्षा करे।", "Kannada": "ಆಕಾಶದಿಂದ ನಮಗಾಗಿ ವೃಷ್ಥಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಜಲಧಾರೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಹವಾಗಿಸಿ, ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಸೇದಿ ತಂದೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "आकाशतः अस्मभ्यं वृष्टिं प्रददातु , शक्तिशालिभिः मेघैः जलधारां प्रवाहयतु किञ्च जलसेकेन पितृवत्‌ अस्माकं सुरक्षां विदधातु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "महाजलपात्र से पृथिवी पर जल की वर्षा करे और नदियाँ बन्धनरहित होकर आगे प्रवाहित होकर बहें, अवध्य गायों के लिए पर्याप्त जल हो।", "Kannada": "ಮಹಾಜಲಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜಲದ ವರ್ಷವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಬಂಧಾ ರಹಿತವಾಗಿಯೇ ಆಗಿ ಮುಂದೆ ಪ್ರವಾಹವಾಗಬೇಕು, ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಜಲವಿರಲಿ.", "Sanskrit": "महाजलपात्रतः पृथिव्यां जलं वर्षयतु , अपि च नद्यः बन्धनरहिताः भूत्वा अग्रे प्रवहन्तु , अवध्यानां गवां कृते पर्याप्तं जलं भवतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "घृतरूप वर्षाजल से सम्पूर्ण पृथिवी का तथा आकाश का सेचन करो।", "Kannada": "ಘೃತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಳೆಯ ನೀರಿನಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಸೇದಬೇಕು.", "Sanskrit": "घृतरूपिणा वर्षाजलेन समग्रां पृथिवीं तथा आकाशञ्च सिञ्चतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेद में कहा गया है - महान्तं कोशमुदचा नि षिञ्च स्यन्दन्तां कुल्या विषिताः पुरस्तात्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಮಹಾಂತಂ ಕೋಶಮುದಚಾ ನಿಷಿಂಚ ಸ್ಯಂದಂತಾಂ ಕುಲ್ಯಾ ವಿಷಿತಾಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ ।", "Sanskrit": "अत एव आम्नातं - महान्तं कोशमुदचा नि षिञ्च स्यन्दन्तां कुल्या विषिताः पुरस्तात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहते है की - हे पर्जन्यदेव !", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವ!", "Sanskrit": "ततश्च उच्यते - हे पर्जन्यदेव !"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्यधिक गर्जना भयङ्कर शब्दो को करता हुआ जब आप पापी मनुष्य को मारते हो, तब सम्पूर्ण पृथिवी प्रसन्न होती है।", "Kannada": "ಅತ್ಯಧಿಕ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಭಯಂಕರ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಯಾವಾಗ ನೀವು ಪಾಪಿ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೀರೋ, ಆಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೃಥ್ವಿಯು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतीव गर्जन्‌ भयङ्करशब्दं कुर्वन्‌ च यदा भवान्‌ पापिजनं हन्ति , तदा समग्रा पृथिवी प्रसन्ना भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और प्रार्थना करती है की जलवर्षा के अनन्तर, और औषधियों का उत्पादन करने के बाद, और हमारी स्तुति को सुनकर आप पूर्णरूप से स्थिर हो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮಳೆಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ನಂತರ, ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ನೀವು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "एवञ्च प्रार्थ्यते यत्‌ जलवर्षणाद्‌ अनन्तरम्‌, ओषधीनां च उत्पादानाद्‌  अनन्तरम्‌, अस्माकं स्तुतीः च श्रुत्वा भवान्‌ पूर्णरूपेण स्थिरीभवतु ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य देवता का स्वरूप पर्जन्यसूक्त में पर्जन्यदेवता के स्वरूप को बताया गया है।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यसूक्ते पर्जन्यदेवतायाः स्वरूपं ज्ञायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य वृष्टि करने वाले देव हैं।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಷ್ಠಿ ಮಾಡಿಸುವ ದೇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यः वृष्टिकारकः देवः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका प्रधान वैशिष्ट्य यह है जल की वर्षा करते हैं, जलमय रथ से आरूढ होकर भ्रमण करते हैं।", "Kannada": "ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯವೆಂದರೆ ಜಲದ ವೃಷ್ಠಿಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಜಲಮಯವಾಗಿರುವ ರಥದಿಂದ ಆಸೀನರಾಗಿ ಭ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्य प्रधानं वैशिष्ट्यं हि अयं जलं वर्षति , जलमयेन रथेन आरूढो भूत्वा भ्रमति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जलचर्म को लेकर वह जल को सीचता हैं।", "Kannada": "ಜಲಚರ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಜಲವನ್ನು ಸೇದುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जलचर्म आकुञ्च्य ततः जलं सिञ्चति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य शीघ्रवर्षा कराते है।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಳೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यः शीघ्रं वृष्टिं कारयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब यह आकाश को मेघयुक्त करता है, तब शेर के समान भीषण गर्जना करते हैं।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಇದು ಆಕಾಶವನ್ನು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ, ಆಗ ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭೀಕರವಾದ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदा अयं आकाशं मेघयुक्तं करोति, तदा सिंहवत्‌ भीषणं गर्जति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य सम्पूर्ण पिता और माता कहलाता है।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಂದೆ ತಾಯಿಯಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यः समस्तविश्वस्य पिता माता च इत्युच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही वह वर्षा द्वारा पृथिवी पर जलरूपवीर्य को धारण करता हुआ प्राणियो के लिए अन्न आदि खाद्य पदार्थो को उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವರ್ಷದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಜಲ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅನ್ನ ಆದಿಗಳ ಖಾದ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तथाहि स वर्षाद्वारा पृथिव्यां जलरूपिवीर्यस्य धारणं कुर्वन्‌ प्राणिनां कृते अन्नादीनां खाद्यपदार्थानाम्‌ उत्पत्तिं करोति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह विश्व का पिता होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರು ವಿಶ್ವದ ತಂದೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं भवति विश्वस्य पिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका प्रधान कार्य तो जल वर्षा ही करना है।", "Kannada": "ಇವನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯವು ಜಲವನ್ನು ಸುರಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य प्रधानं कार्य तु जलवर्षणम्‌ एव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे भी अन्य भी कुछ कार्य उसके है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬೇರೆ ಕೆಲವು ಕೆಲಸಗಳು ಆತನದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथापि अन्यानि अपि कानिचन कार्याणि तस्य सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे वह बुरे काल का नाश करता है, वज्रपात के द्वारा वृक्षों का नाश करता है, और भयङ्कर असुरो को भी अपने भयङ्कर अस्त्र के द्वारा मारता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅವನು ಕೆಟ್ಟ ಕಾಲದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ, ವಜ್ರಪಾತದಿಂದ ವೃಕ್ಷಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ಅಸುರರನ್ನು ತನ್ನ ಭಯಂಕರ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा स दुष्कालं नाशयति , वज्रपातैः वृक्षान्‌ नाशयति किञ्च भयङद्करान्‌ असुरान्‌ अपि स्वस्य भयङ्करैः अस्त्रैः हन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी विशाल शक्ति के सामने सम्पूर्ण जगत्‌ ही नतमस्तक होता है।", "Kannada": "ಅವನ ವಿಶಾಲ ಶಕ್ತಿಯ ಮುಂದೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಗತ್ತೇ ಶಿರಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य महत्याः शक्त्याः पुरतः सम्पूर्ण जगत्‌ एव नतमस्तकं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य ही पृथिवी को सत्त्वयुक्त करता है, और औषधियों को अनेक पल्लव और फूल के द्वारा सुशोभित करते हैं।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯವೇ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಸತ್ವಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪಲ್ಲವಗಳನ್ನು ಮತ್ತು  ಪುಷ್ಫಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यो हि पृथिवीं सत्त्वयुक्तां करोति, ओषधयश्च अनेन पल्लवैः पुष्पैः च शोभन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके विविध देवों के साथ सम्पर्क हैं।", "Kannada": "ಇವನಿಗೆ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य विविधैः देवैः सह सम्पर्कः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे मरुद्‌ और वायुदेव के साथ इसके घनिष्ठ सम्बन्ध हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮರುತ್ ಮತ್ತು ವಾಯುದೇವನ ಜೊತೆಗೆ ಇವನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि मरुद्भिः वायुदेवेन च अस्य घनिष्ठः सम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद में अग्निदेव के साथ इसकी स्तुति की गई है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿದೇವನ ಜೊತೆಗೆ ಇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वदेषु अग्निदेवेन सह अस्य स्तुतिः कृता वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षा के देवता रूप इसका देवेन्द्र इन्द्र के साथ तुलना की गई है।", "Kannada": "ಮಳೆ ದೇವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇವನ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಇವನನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನ ಜೊತೆಗೆ ತುಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वर्षाणां देवतारूपेण अस्य देवेन्द्रेण इन्द्रेण सह तुलना कृता।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथिवी इसकी पत्नी कहलाती है, परन्तु अन्य जगह वशा इनको पत्नी है, ऐसा भी उल्लेख प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಇವನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಶಾ ಇವನ ಪತ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पृथिवी अस्य पत्नी इति कथ्यते परन्तु अन्यत्र वशा अस्य पत्नी इत्यपि उल्लेखः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोम पर्जन्यदेव का पुत्र है ऐसा प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಸೋಮ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಪುತ್ರ ಹೀಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सोमः पर्जन्यदेवस्य पुत्रः इति प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह पर्जन्यदेव भौतिक पर्जन्य का अर्थात्‌ मेघ का मूर्तरूप है।", "Kannada": "ಈ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವ ಭೌತಿಕ ಪರ್ಜನ್ಯದ ಅಂದರೆ ಮೇಘದ ಮೂರ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं पर्जन्यदेवः भौतिकस्य पर्जन्यस्य अर्थात्‌ मेघस्य मूर्तरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राचीन ऋषियों ने वर्षा के तथा गर्जन शक्ति वाले मूर्तिरूप पर्जन्यदेव के दर्शन को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಗಳು ವರ್ಷಾ ಮತ್ತು ಗರ್ಜನ ಶಕ್ತಿ ಇರುವ ಮೂರ್ತಿ ರೂಪ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्राचीनाः ऋषयः वर्षाणां तथा गर्जनशक्त्याः मूर्तिरूपेण पर्जन्यदेवस्य दर्शनं लब्धवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार पर्जन्यसूक्त में पर्जन्यदेव के अनेक महानता को जाना जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च पर्जन्यसूक्ते पर्जन्यदेवस्य बहूनि माहात्म्यानि ज्ञायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे -वह जलवर्षक औषधियों में गर्भरूप से बीज को धारणा करता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಆ ಜಲವರ್ಷಕ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭರೂಪದಿಂದ ಬೀಜವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा- स जलवर्षकः ओषधीषु गर्भरूपेण बीजानि धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही वृक्षों को खण्ड के रूप में विभक्त करता है, और भयङ्कर अस्त्र के द्वारा गर्जना इस संसार में पापी मनुष्यों का नाश करते हैं।", "Kannada": "ಅವರು ವೃಕ್ಷಗಳ ಖಂಡದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಪಿ ಮನುಷ್ಯರ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स हि वृक्षान्‌ खण्डशः विभक्तान्‌ करोति, किञ्च भयङ्करैः अस्त्रैः गर्जन्‌ अस्मिन्‌ संसारे पापिजनानां नाशं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेद में कहते है - वृक्षान्‌ हन्त्युत हन्ति रक्षसो विश्वं बिभाय भुवनं महावधात्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ವೃಕ್ಷಾನ್ ಹನ್ತ್ಯುತ ಹಂತಿ ರಕ್ಷಸೋ ವಿಶ್ವಂ ಬಿಭಾಯ ಭುವನಂ ಮಹಾವಧಾತ್.", "Sanskrit": "अत एव आम्नातं - वि वृक्षान्‌ हन्त्युत हन्ति रक्षसो विश्वं बिभाय भुवनं महावधात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रथ पर आरूढ स्वामी के समान जाता हुआ अपने दूत मेघो को प्रकट करता है।", "Kannada": "ರಥದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢವಾಗಿರುವ ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ತನ್ನ ದೂತ ಮೇಘಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "रथारूढ स्वामी इव गच्छन्‌ स्वस्य दूतान्‌ मेघान्‌ प्रकटीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शेर के समान गर्जना करते हुए सम्पूर्ण आकाश को मेघ से आच्छादित करता है।", "Kannada": "ಸಿಂಹಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಕಾಶವನ್ನು ಮೇಘದಿಂದ ಆಚ್ಛಾದಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सिंहवत्‌ गर्जन्‌ सम्पूर्णम्‌ आकाशं मेघाच्छन्नं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वायु को बहता है, बिजली को प्रकट करता है, औषधियों को उत्पन्न करते है और जल से पृथिवी के प्राणियो की रक्षा करता है।", "Kannada": "ಆ ಗಾಳಿಯು ಬೀಸುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜಲದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स वायुं प्रवाहयति , विद्युतं प्रकटयति , ओषधीश्च उत्पादयति जलेन पृथिव्यां प्राणिनः रक्षति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्यदेव ही अन्न के उत्पादन करने में मूल कारण होता है।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯದೇವನೇ ಅನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यदेवः एव अन्नस्य उत्पादने मूलं कारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए गीता में कहा है - अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಅನ್ನಾದ್ಭವಂತಿ ಭೂತಾನಿ ಪರ್ಜನ್ಯಾದನ್ನಸಾಂಭವಃ.", "Sanskrit": "अत एव उक्तं गीतायाम्‌ - अन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञाद्‌ भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः॥", "Kannada": "ಯಜ್ಞಾದ್ ಭವತಿ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಯಜ್ಞಃ ಕರ್ಮಸಮುದ್ಭವಃ ।।", "Sanskrit": "यज्ञाद्भवति पर्जन्यो यज्ञः कर्मसमुद्भवः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में ऋषि अत्रि कहते है की, हे स्तोता!", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಅತ್ರಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಹೇ ಸ್ತೋತಾ !", "Sanskrit": "सूक्तेस्मिन्‌ ऋषिः अत्रिः आह , हे स्तोतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बलवान पर्जन्य की गीतों के द्वारा स्तुति करो।", "Kannada": "ಬಲವಾದ ಪರ್ಜನ್ಯದ ಗೀತೆಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "बलवन्तं पर्जन्यं गीर्भिः स्तुहि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो पर्जन्यजल को शीघ्र बरसाता है गर्जना युक्त शब्द को करता है, औषधियों में गर्भस्थानीय शक्ति को जल के रूप में धारण करता है उसकी देव की स्तुति करो।", "Kannada": "ಯಾವ ಪರ್ಜನ್ಯಜಲವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ ಗರ್ಜನೆಯುಕ್ತ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಸ್ಥಾನೀಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಜಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅದರ ದೇವರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "यः पर्जन्यः अपां वर्षता क्षिप्रदानः गर्जनशब्दं कुर्वन्‌ , ओषधीषु गर्भस्थानीयं रेतः उदकं दधासि स्थापयति वा तं स्तुहि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्जन्य वृक्षों को काटता है और राक्षसों को मारता है।", "Kannada": "ಪರ್ಜನ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "पर्जन्यो वृक्षान्‌ विहन्ति , रक्षांसि विहन्ति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब पर्जन्य बुरे करने वाले को पापी को मारता है, तब निर अपराधी भी डरकर पलायन कर जाता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪರ್ಜನ್ಯ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆಯೋ, ಆಗ ನಿರಪರಾಧಿ ಕೂಡ ಹೆದರಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यदा पर्जन्यः स्तनयन्‌ दृष्कृतः पापकृतः हन्ति , तदा अनपराधोपि भीतः पलायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जब पर्जन्य अन्तरिक्ष में वर्षा करता है, तब वह रथ में जुडे हुए घोड़ो को तेजी से चलाता हुआ वर्षा के दूतो को अथवा मेघो को प्रकट करता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಪರ್ಜನ್ಯ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಾ ಆಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಆ ರಥದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿಸುತ್ತಾ, ಮಳೆಯ ದೂತರನ್ನು ಅಥವಾ ಮೇಘಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अन्यच्च यदा पर्जन्यः अन्तरिक्षं वर्षेपेतं करोमि, तदा स कशया अश्वान्‌ अभिक्षिपन्‌ प्रभिप्रेस्यन्‌ वर्षकान्‌ दूतान्‌ मेघान्‌ वा प्रकटयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्षा के लिए वायु बहती है, बिजली अच्छी प्रकार से चमकती है, औषधियाँ बढती हैं, अपने को अन्तरिक्ष में व्याप्त करता है, सभी भुवन के लिए भूमि अन्न को उत्पन्न करती है, जब पर्जन्य पृथिवी को जल से परिपूर्ण करता है।", "Kannada": "ಮಳೆಗಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ, ಔಷಧಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ತನ್ನನ್ನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಭುವನಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ, ಯಾವಾಗ ಪರ್ಜನ್ಯ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಜಲದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वृष्ट्यर्थं वाताः प्रवान्ति , विद्युतः समन्तात्‌ संचरन्ति, ओषधयः प्रवर्धन्ते, स्वः अन्तरिक्षं पिन्वते, सर्वस्मै भुवनाय भूमिः अन्नम्‌ उत्पादयति, यदा पर्जन्यः पृथिवीम्‌ उदकेन अवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस पर्जन्य के कार्य से पृथिवी अन्न से परिपूर्ण होती है, जिसके व्रत से ही गाय आदि पशु गमन करते है, जिसके कार्यो से औषधियाँ अनेक रूप वाली होती है, हे पर्जन्य!", "Kannada": "ಯಾವ ಪರ್ಜನ್ಯನ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪೃಥ್ವಿ ಅನ್ನದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಯಾವುದರ ವ್ರತದಿಂದ ಗವಾದಿಗಳಿಂದ ಆದಿ ಪಶು ಗಮನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾವುದರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಔಷಧಿಗಳು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೇ ಪರ್ಜನ್ಯ!", "Sanskrit": "यस्य पर्जन्यस्य कर्मणि पृथिवी नन्नमीति, यस्य व्रते पादोपेतं गवादिकं भ्रियते पूर्यते गच्छति वा, यस्य कर्मणि ओषधयः नानारूपा भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अपने महान से हमको महान सुख प्रदान करे।", "Kannada": "ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಹತ್ವದಿಂದ ನಮಗೆ ಮಹತ್ತಾದ ಸುಖವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स महांस्त्वम्‌ अस्मभ्यं महत्‌ सुखं प्रयच्छ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार हे मरुत तुम अन्तरिक्ष से हमारी और अभिमुख करके आओ।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇ ಮರುತ ನೀನು ಅಂತರಿಕ್ಷದಿಂದ ನಮ್ಮ ಕಡೆಗೆ ಅಭಿಮುಖವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬಾ.", "Sanskrit": "इत्थं हे मरुतः यूयम्‌ अन्तरिक्षसकाशात्‌ अस्मदभिमुखम्‌ आगच्छ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम महान बढ़े हुए कोशस्थानीय मेघ का उद्गम है, वैसे करके हमारा सेचन करो, जिससे नदिया परिपूर्ण होकर प्रवाहित होकर बहती है।", "Kannada": "ನೀನು ಮಹತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಕೋಶಸ್ಥಾನೀಯ ಮೇಘದ ಉದ್ಗಮವಾಗಿದ್ದೀಯ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಸೇಚನವನ್ನು ಮಾಡು, ಇದರಿಂದ ನದಿಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರವಾಹವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हे पर्जन्य त्वं महान्तं प्रवृद्धं कोशस्थानीयं मेघम्‌ उद्गमय, तथा कृत्वा नःषिञ्च च, येन नद्यः विष्यूताः सत्यः प्रवहन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तुम बढकर बुरे कर्म को करने वाले को मेघ मारता है, तब यह विश्व प्रसन्न होता है, क्योंकि वर्षा ही सभी जगत के प्रीतिकारण के रूप में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ನೀನು ಬೆಳೆದು ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೀಯೋ, ಆಗ ಈ ವಿಶ್ವವು ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಳೆಯು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರೀತಿಕಾರಣದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हे पर्जन्य यदा त्वं स्तनयन्‌ दुष्कृतः मेघान्‌ विदारयसि, तदा विश्वमिदं मोदते, यतो हि वृष्टेः सर्वजगत्प्रीतिकारणत्वं प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में एक ही ब्राह्मण विद्यमान है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे एकमेव ब्राह्मणं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका नाम शतपथब्राह्मण है।", "Kannada": "ಅದರ ಹೆಸರು ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य नाम शतपथब्राह्मणम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ब्राह्मणसाहित्य में सबसे विशाल है।", "Kannada": "ಇದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतत्‌ ब्राह्मणसाहित्ये बृहत्तममस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद की दो शाखा है - काण्वशाखा और माध्यन्दिनशाखा।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ - ಕಣ್ವ ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಶಾಖೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य शाखाद्वयं - काण्वशाखा माध्यन्दिनशाखा च।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों ही शाखा का यह ब्राह्मण प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳ ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभयशाखायामेव ब्राह्मणम्‌ उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "माध्यन्दिनशाखा का ब्राह्मण के चौदह काण्ड और सौ अध्याय है।", "Kannada": "ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಶಾಖೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಕಾಂಡಗಳು ಮತ್ತು ನೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "माध्यन्दिनशाखायां ब्राह्मणस्य चतुर्दश काण्डानि शतम्‌ अध्यायाः च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन शाखाओ में माध्यन्दिनशाखा बहुत ही प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಶಾಖೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनयोः शाखयोः माध्यन्दिनशाखा सुप्रसिद्धा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी ही शाखा के प्रथमकाण्ड के आठवे अध्याय में मनुमत्स्यकथा इस कथा को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರಥಮಕಾಂಡದ ಎಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮನುಮತ್ಸ್ಯಕಥಾ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "अस्यामेव शाखायां प्रथमकाण्डस्य अष्टमाध्याये मनुमत्स्यकथा इति आख्यायिका पदं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कथा में मनुमत्स्य की रमणीय कथा विद्यमान है।", "Kannada": "ಇದೇ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಮತ್ಸ್ಯದ ರಮಣೀಯ ಕಥೆಯು ಕೂಡ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्याम्‌ आख्यायिकायां मनुमत्स्ययोः रमणीया कथा विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही इस पाठ में प्रस्तुति करता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सैव अस्मिन्‌ पाठे प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यावद्वै क्षुल्लका भवामो बह्वी वै नस्तावन्नाष्टा भवत्युत मत्स्य एव मत्स्यं गिलति कुम्भ्यां माऽग्ने बिभरासि स॒ यदा तामतिव्वर्धा अथ कर्षु खात्वा तस्यां मा बिभरासि स॒ यदा तामतिव्वर्धाऽअथ मा समुद्रमभ्यवहरासि तर्हि वा अतिनाष्टो भवितास्मीति॥ ३ ॥", "Kannada": "ಯಾವದ್ವೈ ಕ್ಷುಲ್ಲಕಾ ಭವಾಮೋ ಬಹ್ವೀ ವೈ ನಸ್ತಾವನ್ನಾಷ್ಟಾ ಭವತ್ಯುತ ಮತ್ಸ್ಯ ಏವ ಮತ್ಸ್ಯಂ ಗಿಲತಿ ಕುಂಭ್ಯಾಂ ಮಾಽಗ್ನೇ ಬಿಭರಾಸಿ ಸ ಯದಾ ತಾಮತಿವರ್ಧಾ ಅಥ ಕರ್ಷು ಖಾತ್ವಾ ತಸ್ಯಾಂ ಮಾ ಬಿಭರಾಸಿ ಸ ಯದಾ ತಾಮತಿವರ್ಧಾಽಅಥ ಮಾ ಸಮುದ್ರಮಭ್ಯವಹರಾಸಿ ತರ್ಹಿ ವಾ ಅತಿನಾಷ್ಟೋ ಭವಿತಾಸ್ಮೀತಿ ।। ೩ ।।", "Sanskrit": "यावद्वै क्षुल्लका भवामो बह्वी वै नस्तावन्नाष्ट्रा भवत्युत मत्स्य एव मत्स्यं गिलति कुम्भ्यां माग्ने बिभरासि स यदा तामतिवर्धा अथ कर्ष्‌ खात्वा तस्यां मा बिभरासि स यदा तामतिवर्धा अथ मा समुद्रमभ्यवहरासि तर्हि वा अतिनाष्ट्रो भवितास्मीति॥ ३ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "स यतिथीं तत्स॒मां परिदिदेष ततिथीं समां नावमुपकाल्प्योपासांचक्रे स ऽअऔघऽ उत्थिते नावमापेदे तं स मत्स्य उपन्यापुप्लुवे तस्य शुडऱगे नावः पाश प्रतिमुमोच तेनैतमुत्तरं गिरिमतिदुद्राव॥ ५॥", "Kannada": "ಸ ಯತಿಥೀಂ ತತ್ಸಮಾಂ ಪರಿದಿದೇಷ ತಥಿಥೀಂ ಸಮಾಂ ನಾವಮುಪಕಾಲ್ಪ್ಯೋಪಾಸಾಂಚಕ್ರೇ ಸ ಽಅಔಘಽ ನಾವಮಾಪೇದೆ ತಂ ಸ ಮತ್ಸ್ಯ ಉಪನ್ಯಾಪುಪ್ಲುವೇ ತಸ್ಯ ಶೃಂಗೆ ನಾವಃ ಪಾಶ ಪ್ರತಿಮುಮೋಚ ತೇನೈತಮುತ್ತರಂ ಗಿರಿಮತಿದುದ್ರಾವ ।।  ೫ ।।", "Sanskrit": "स यतिथीं तत्समां परिदिदेष ततिथीं समां नावमुपकल्प्योपासांचक्रे स औघ उत्थिते नावमापेदे तं स मत्स्य उपन्यापुप्लुवे तस्य शृङ्गे नावः पाशं प्रतिमुमोच तेनैतमुत्तरं गिरिमतिदुद्राव ॥ ५॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अवनेग्यमुदकमाजदह्लर्यथेदं पाणिभ्यामवनेजनायाहरन्त्येवं तस्यावनेनिजानस्य मत्स्यः पाणी आपेदे॥ १॥", "Kannada": "ಅವನೇಗ್ಯಮುದಕಮಾಜದಹ್ಲರ್ಯಥೇದಂ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಮವನೇಜನಾಯಾಹರಂತ್ಯೇವಂ ತಸ್ಯಾವನೇನಿಜಾನಸ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಃ ಪಾಣೀ ಆಪೇದೆ ।।೧।।", "Sanskrit": "अवनेग्यमुदकमाजदहर्यथेदं पाणिभ्यामवनेजनायाहरन्त्येवं तस्यावनेनिजानस्य मत्स्यः पाणी आपेदे ॥ १॥"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इडाब्राह्मण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇಡಾಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "इडाब्राह्मणमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ ईडायां मानवीम्‌ ईडां देवतां वक्तुं मानवी घृतपदी करने में प्रवृत हुए।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಈಡಾಯಾಂ ಮಾನವೀಮ್ ಈಡಾಂ ದೇವತಾಂ ವಕ್ತುಂ ಮಾನವೀ ಘೃತಪದೀ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "तत्र ईडायां मानवीम्‌ ईडां देवतां वक्तुं मानवी घृतपदी व्याख्यातुमितिहासः प्रवृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल प्रलय भारतीय इतिहास में एक ऐसी घटना है जो मनु को देवो से विशिष्ट और मानवो की एक भिन्न संस्कृति प्रतिष्ठित करने का अवसर दिया मनु भारत के इतिहास के आदि पुरुष है।", "Kannada": "ಜಲ ಪ್ರಳಯ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಒಂದು ಘಟನೆಯಿದೆ ಯಾರು ಮನುವಿಗೆ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಒಂದು ಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವಸರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆಯೋ ಮನು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಆದಿಪುರುಷನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "जलप्रलयः इति भारतीयेतिहासे एका घटना यया मनवे एका भिन्ना देवविशिष्टा मानवीसंस्कृतेः प्रतिष्ठापनाय अवसरः दत्तः मनुः भारतस्य इतिहासस्य आदिपुरुषः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनवे वैवस्वताय तादर्थ्य अर्थ में चतुर्थी।", "Kannada": "ಮನವೇ ವೈವಸ್ವತಾಯ ತಾದರ್ಥ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ.", "Sanskrit": "मनवे वैवस्वताय  तादर्थ्ये चतुर्थी।"}}
{"translation": {"Hindi": "हाथ आदि दोने के लिए।", "Kannada": "ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ.", "Sanskrit": "अवनेज्यते हस्ताद्यनेनेत्यवनेग्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "करण में कृत्य प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೃತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "करणे कृत्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लाओ अब हाथ धोने के लिए जल को लाया।", "Kannada": "ಲಾಓ ಈಗ ಕೈ ತೊಳೆಯಲು ಜಲವನ್ನು ತಂದನು.", "Sanskrit": "आजहृुः आनीतवन्तः परिचारकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मनु के हाथ धोते समय मछली उसके हाथ को प्राप्त हुई।", "Kannada": "ಆ ಮನು ಕೈ ತೊಳೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೀನು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तस्य मनोः अवनेनिजानस्य प्रक्षालयतः मत्स्यः पाणी आपेदे प्राप्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाविनी पृथ्वी की सिद्धि के लिए देवता ही मत्स्यरूप से आये॥ १ ॥", "Kannada": "ಭಾವಿನೀ ಪೃಥ್ವಿಯ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ದೇವತೆಯೇ ಮತ್ಸ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದರು.", "Sanskrit": "भाविनोर्थस्य सिद्ध्यर्थं देवतैव मत्स्यरूपेण आजगाम॥ १ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ- प्रातः मनु के समीप हाथ थोने के लिए जल लाये थे।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮನುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಕೈ ತೊಳೆಯಲು ನೀರನ್ನು ತಂದಿದ್ದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - प्रातः मनोः समीपे हस्तप्रक्षालननाय जलम्‌ आनीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब मनु हाथ आदि साफ कर रहे थे, तब एक मछली उनके हाथ पर गिरी।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಮನು ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಆಗ ಒಂದು ಮೀನು ಅವರ ಕೈ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು.", "Sanskrit": "यदा मनुः हस्तादिकं प्रक्षालयति स्म तदा एकः मत्स्यः तस्य हस्ते अपतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवनेग्यम्‌ - अवपूर्वक निज्‌-धातु से ण्यत्प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "ಅವನೇಗ್ಯಮ್ - ಅಪೂರ್ವಕ ನಿಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवनेग्यम्‌ - अवपूर्वकात्‌ निज्‌-धातोः ण्यत्प्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवनेनिजानस्य - अवपूर्वक निज्‌-धातु से शानच करने पर।", "Kannada": "ಅವನೇನಿಜಾನಸ್ಯ - ಅವಪೂರ್ವಕ ನಿಜ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್ ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "अवनेनिजानस्य - अवपूर्वकात्‌ निज्‌-धातोः शानचि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आजहृः - आङपूर्वक ह-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "ಆಜಹೃಃ - ಆಜ್ಞ್ಪೂರ್ವಕ  ಹ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आजहृः - आङ्पूर्वकात्‌ हृ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपेदे - आङ्पूर्वकपद्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಆಪೇದೆ - ಆಜ್ಞ್ಪೂರ್ವಕ ಪದ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "आपेदे - आङ्पूर्वकपद्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिभृहि मा पारयिष्यामि त्वेति कस्मान्मा पारयिष्यसीत्यौघ इमाः सर्वाः प्र॒जा निर्वोढा ततस्त्वा पारयितास्मीति कथं ते भृतिरिति॥ २॥", "Kannada": "ಬಿಭೃಹಿ ಮಾ ಪಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವೇತಿ ಕಸ್ಮಾನ್ಮಾ ಪಾರಯಿಷ್ಯಸೀತ್ಯೌಘ ಇಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ನಿರ್ವೋಢಾ ತತಸ್ತ್ವಾ ಪಾರಯಿತಾಸ್ಮೀತಿ ಕಥಂ ತೇ ಭೃತಿರಿತಿ ।।", "Sanskrit": "बिभृहि मा पारयिष्यामि त्वेति कस्मान्मा पारयिष्यसीत्यौघ इमाः सर्वाः प्र॒जा नितद्र्वोढा ततस्त्वा पारयितास्मीति कथं ते भृतिरिति॥ २॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - वह मछली मनु से कहती है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆ ಮೀನು ಮನುವಿನಿಂದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - स मत्स्यः अस्मै मनवे वाचम्‌ उवाद उदितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी प्रकार तुम मेरा भरण पोषण करो।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನ ಭರಣ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "कीदृशीम्‌ बिभृहि पुषाण मा माम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसलिए पालन करू, पाल रक्षण धातु में (धा १०.७५) अथवा तुम्हारी रक्षा करू।", "Kannada": "ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು, ಪಾಲ ರಕ್ಷಣ ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ (ಧಾ ೧೦.೭೫) ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "किमर्थम्‌ पारयिष्यामि पाल रक्षणे(धा १०.७५) रक्षिष्यामि त्वा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किससे वह भयहेतु में प्रश्‍न।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ಇದು ಭಯಹೇತುವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कस्मात्‌ इति भयहेतुप्रश्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहतीति औघः जलसङ्घात।", "Kannada": "ವಹತೀತಿ ಔಘಃ ಜಲಸಂಘಾತ.", "Sanskrit": "वहतीति औघः उदकसङ्घातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यह भारतवर्ष निवासी सभी प्रजानि:शेषदेशान्तर को प्राप्त करने के लिए उस भय हेतु से तुम्हारा पालन करुँगी।", "Kannada": "ಅವನು ಈ ಭಾರತವರ್ಷದ ನಿವಾಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜಾನಿಶ್ಶೇಷ ದೇಶಾಂತರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆ ಭಯಹೇತುವಿನಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "स इमाः भारतवर्षनिवासिनीः सर्वाः प्रजाः निर्वोढा निःशेषं वोढा देशान्तरं प्रापयिता ततः तस्मात्‌ भयहेतोः त्वा पारयितास्मि पालयितास्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मछली का वचन है।", "Kannada": "ಇದು ಮೀನಿನ ಮಾತು.", "Sanskrit": "इति मत्स्यवचः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे यह मनु के प्रश्‍न।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಇದು ಮನುವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कथम्‌ इति मनोः प्रश्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तुम्हारा भरण पोषण कैसे करते है॥ २ ॥", "Kannada": "ನಿನ್ನ ಭರಣ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कथं ते तव भृतिः भरणं पुष्टिः इति॥ २ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - वह मछली उनसे कहती है कि -आप मेरा पालन करो।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಆ ಮೀನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ - ನೀವು ನನ್ನ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - स मत्स्यः तम्‌ उवाच- त्वं मां पालय।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं तुम्हारी रक्षा करुँगी।", "Kannada": "ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं तव रक्षणं करिष्यामि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब मनु ने कहा की तुम कैसे मेरी रक्षा करोगी।", "Kannada": "ಆಗ ಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ನೀನು ಹೇಗೆ ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೀಯ.", "Sanskrit": "तदा मनुः अवोचत्‌ त्वं कस्मात्‌ मम रक्षणं करिष्यसीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब मछली ने कहा की विशालजल प्रलय के समय समस्त प्राणिमण्डल जल में लीन हो जायेगा।", "Kannada": "ಆಗ ಮೀನು ಹೇಳಿತು ವಿಶಾಲ ಜಲ ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಮಂಡಲ ಜಲದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा मत्स्यः अब्रवीत्‌ विशालजलप्रवाहे समस्तं प्राणिमण्डलम्‌ अन्ते वक्ष्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तुम्हारी में रक्षा करुँगी।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ त्वाम्‌ अहं रक्षिष्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उवाद - वद्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಉವಾದ - ವದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "उवाद - वद्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्वोढा - निर्‌ पूर्वक वह-धातु से लुट एकवचन में वैदिक प्रयोग है।", "Kannada": "ನಿರ್ವೋಢಾ - ನಿರ್ ಪೂರ್ವಕ ವಹ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಟ್ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्वोढा - निर्पूर्वकात्‌ वह् - धातोः लुटि एकवचने वैदिकप्रयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यावद्वै क्षुल्लका भवामो बह्वी वै नस्तावन्नाष्टा भवत्युत मत्स्य एव मत्स्यं गिलति क्छुम्भ्यां माऽग्ने बिभरासि स यदा तामतिव्वर्धा अथ क्ष्‌ खात्वा तस्यां मा बिभरासि स यदा तामतिव्वर्धाऽअथ मा समुद्रमभ्यवहरासि तर्हि वा अतिनाष्ट्रो भवितास्मीति॥३ ॥", "Kannada": "ಯಾವದ್ವೈ ಕ್ಷುಲ್ಲಕಾ ಭವಾಮೋ ಬಹ್ವೀ ವೈ ನಸ್ತಾವನ್ನಾಷ್ಟಾ ಭವತ್ಯುತ ಮತ್ಸ್ಯ ಏವ ಮತ್ಸ್ಯಂ ಗಿಲತಿ ಕ್ಛುಂಭ್ಯಾಂ ಮಾಽಗ್ನೇ ಬಿಭರಾಸಿ ಸ ಯದಾ ತಾಮತಿವರ್ಧಾ ಅಥ ಕ್ಷ್ ಖಾತ್ವಾ ತಸ್ಯಾಂ ಮಾ ಬಿಭರಾಸಿ ಸ ಯದಾ ತಾಮತಿವರ್ಧಾಽಅಥ ಮಾ ಸಮುದ್ರಮಭ್ಯವಹರಾಸಿ ತರ್ಹಿ ವಾ ಅತಿನಾಷ್ಟ್ರೋ ಭವಿತಾಸ್ಮೀತಿ ।।", "Sanskrit": "यावद्वै क्षुल्लका भवामो बह्वी वै नस्तावन्नाष्ट्रा भवत्युत मत्स्य एव म॒त्स्यं गिलति कुम्भ्यां माऽग्रे बिभरासि स॒ यदा तामतिव्वर्धा अथ कर्ष खात्वा तस्यां मा बिभरासि। स यदा तामतिव्वर्धाऽअथ मा समुद्रमभ्यवहरासि तर्हि वा अतिनाष्ट्रो भवितास्मीति॥ ३ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - क्षुद्रक कम।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಕ್ಷುದ್ರಕ ಕಮ.", "Sanskrit": "व्याख्या - क्षुल्लकाः क्षुद्रकाः अल्पकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गृ निगरणे (धा० ६.१२९)।", "Kannada": "ಗೃ ನಿಗರಣೆ (ಧಾ ೬.೧೨೯).", "Sanskrit": "गृ निगरणे(धा० ६.१२९)।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्येषणा में लिङर्थे लेट्‌ (३.४.७)।", "Kannada": "ಅಧ್ಯೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಜ್ಞರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲೇಟ್ (೩.೪.೭).", "Sanskrit": "अध्येषणायां लिङर्थ लेट्‌ (३.४.७)।"}}
{"translation": {"Hindi": "भरण पोषण करने के लिए।", "Kannada": "ಭರಣ ಪೋಷಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ.", "Sanskrit": "बिभृयाः पुष्णियाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ही उपासको से अभिव्यवृत होती हूँ जल आदि के द्वारा इस प्रकार व्याख्या की।", "Kannada": "ನಾನೇ ಆ ಉಪಾಸಕರಿಂದ ಅಭಿವ್ಯವೃತ್ತ ಆಗುತ್ತೇನೆ ಜಲ ಆದಿಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अभ्यवहरासि उपासासै आपद्यासै इति व्याख्येयानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिवर्द्ध अत्यधिक वृद्धि को प्राप्त होने पर लिङर्थे लेद्‌(३.४.७) इससे जब योग में लेट्‌।", "Kannada": "ಅತಿವರ್ಧ ಅತ್ಯಧಿಕ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಾಗ ಲಿಂಜ್ಞರ್ಥೇ ಲೇಟ್ (೩.೪.೭) ಇದರಿಂದ ಯಾವಾಗ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಲೇಟ್.", "Sanskrit": "अतिवर्द्ध॑ अतिरिच्य वर्धितास्मीति प्राप्ते लिङर्थे लेट्‌(३. ४.७) इति यदा योगे लेट्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्षू:- छोटा तालाब।", "Kannada": "ಕರ್ಷೂಃ - ಸಣ್ಣ ಕೊಳವೆ.", "Sanskrit": "कर्षूः खातिकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतीतो नाष्ट्रान्‌ नाशयितघ्न्‌” इति अतिनाष्ट्रः ॥ ३॥", "Kannada": "ಅತೀತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾನ್ \"ನಾಶಯಿತಘ್ನ್\" ಇತಿ ಅತಿನಾಷ್ಟ್ರಃ ।।೩।।", "Sanskrit": "अतीतो नाष्ट्रान्‌ नाशयितृन्‌ इति अतिनाष्ट्रः ॥ ३॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - उसने (मछली ने) कहा -जब तक हम छोटे है तब तक हमको बड़ा डर लगता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಅವನು (ಮೀನು) ಹೇಳಿದನು - ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ನಾವು ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದೇವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ನಮಗೆ ಬಹಳ ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - सः (मत्स्यः) उक्तवान्‌ - यावत्‌ वयं क्षुद्राः स्थाष्यामः तावत्‌ अस्माकं महाभयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(विशाल) मछली हमको निगल न जाए।", "Kannada": "(ವಿಶಾಲವಾದ) ಮೀನು ನಮ್ಮನು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "( महान्तः ) मत्स्याः अस्मान्‌ खादिष्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले मुझे घड़े में रखो।", "Kannada": "ಮೊದಲು ನೀವು ನಮ್ಮನ್ನು ಒಂದು ಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ पूर्वमेव मां कुम्भमध्ये स्थापय।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब उसका अतिक्रमण करूँगी तो, तब तालाब में मेरी रक्षा करना।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಅದರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆಯೋ, ಆಗ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "यदा तस्य अतिक्रमणं करिष्यमि तदा गर्तमध्ये मां रक्षय।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब उसका भी अतिक्रमण करुँगी तो मुझे समुद्र के प्रति ले जाना।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಅದರ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆಯೋ ಆಗ ನನ್ನನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ.", "Sanskrit": "यदा तस्यापि अतिक्रमणं करिष्यमि तदा मां समुद्रं प्रति गमय।"}}
{"translation": {"Hindi": "तभी मैं विनाश का अतिक्रमण करूंगी।", "Kannada": "ಆಗ ನಾನು ವಿನಾಶದ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तेदैव अहं विनाशस्य अतिक्रमणं करिष्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उवाच - वच्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಉವಾಚ - ವಚ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "उवाच - वच्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "नाष्ट्राः - नश्‌-धातु से ष्ट्रन्प्रत्यय करने पर बहुवचन में।", "Kannada": "ನಾಷ್ಟ್ರಾಃ - ನಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಷ್ಟ್ರನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नाष्ट्राः - नश्‌-धातोः ष्टन्प्रत्यये बहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिवर्द्धै - अतिपूर्वक वृध्-धातु से लेट उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಅತಿವರ್ಧೈ - ಅತಿಪೂರ್ವಕ ವೃಧ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतिवर्द्धै - अतिपूर्वकात्‌ वृध्‌ - धातोः लेटि उत्तमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यवहरासि - अभिपूर्वक अवपूर्वक हृधातु से लेट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಅಭ್ಯವಹರಾಸಿ - ಅಭಿಪೂರ್ವಕ ಅವಪೂರ್ವಕ ಹೃಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "अभ्यवहरासि - अभिपूर्वकात्‌ अवपूर्वकात्‌ हृधातोः लेटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - शश्वत् शब्द यहाँ पर सामर्थ्य होने से शीघ्र प्रवचन में।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಶಶ್ವತ್ ಶಬ್ದ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಶೀಘ್ರ ಪ್ರವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "व्याख्या- शश्वच्छब्दोत्र सामर्थ्यात्‌ क्षिप्रवचनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छोटी मछली जल्दी ही विशाल मछली बन गई।", "Kannada": "ಚಿಕ್ಕ ಮೀನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಮೀನಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "झषः महामत्स्यः क्षिप्रमेव महामत्स्योत्रावर्ततेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ कैसे वह विशाल मछली बनी।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಹೇಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೀನಾಯಿತು?", "Sanskrit": "अथ कस्मात्‌ सः शीघ्रमेव महामत्स्यः संवृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निश्चय रूप से वह विशाल रूप में वृद्धि को प्राप्त हुई।", "Kannada": "ನಿಶ್ಚಯ ರೂಪದಿಂದ ಅದು ದೊಡ್ಡ ವಿಶಾಲವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.", "Sanskrit": "हि यस्मात्‌ स ज्येष्ठं बृहत्तमं वर्धते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी ही जलचर अत्यधिक वृद्धि को प्राप्त होते है, वह तो विशाल मछलियों से भी अत्यधिक वृद्धि को प्राप्त हुई यह श्रुतिवचन है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಜಲಚರಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದು ವಿಶಾಲವಾದ ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಧಿಕ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಇದು ಶೃತಿ ವಚನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वे एव हि जलचरा अतिशयेन वर्धन्ते, स तु मत्स्यत्वादनाष्ट्रत्वाच्च बृहत्तमं वर्धत इति श्रुतिवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथ इतिथीम्‌ यह मत्स्य का वचन।", "Kannada": "ಅಥ ಇತಿಥೀಮ್ ಇದು ಮತ್ಸ್ಯದ ವಚನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अथेतिथीम्‌ इति मत्स्यवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका भी समुद्र के लिए व्यवहार किया जाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಕೂಡ ಸಮುದ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयमपि समुद्रम्‌ अभ्यवहृते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इतिथीम्‌ यह अभिनय, उससे संख्येया समान देखा।", "Kannada": "ಇತಿಥೀಮ್ ಇದು ಅಭಿನಯ, ಅದರಿಂದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इतिथीम्‌ इत्यभिनयः , तेन संख्येयां समां दर्शितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इतना दश को अथवा द्वादश को पूर्ण करने पर इतिथी।", "Kannada": "ಇಷ್ಟು ಹತ್ತನ್ನು ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಇತಿಥೀ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इयतीनां दशानां द्वादशानां वा पूरणी इतिथी।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इशादेशश्छन्द में होने से, टित्त्व से ङीप्‌ होने पर।", "Kannada": "ಇದು ಇಶಾದೇಶಸ್ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ , ಟಿತ್ವದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಆದಾಗ.", "Sanskrit": "इदम इशादेशश्छान्दसः, टित्त्वात्‌ ङीप्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इयत्यस्तिथयो यस्यां सा इतिथीति कुछ कोषो में।", "Kannada": "ಇಯತ್ಯಸ್ತಿಥಯೋ ಯಸ್ಯಾಂ ಸಾ ಇತೀಥೀತಿ  ಕೆಲವು ಕೋಷಗಳಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "इयत्यस्तिथयो यस्यां सा इतिथीति केषुचित्‌ कोषेषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे भी इयतिथीं यावतिथीं तावतिथीम्‌ यह प्राप्त होने पर छान्दस में य शब्द व शब्द का लोप।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಇಯತಿಥೀಂ ಯಾವತಿಥೀಮ್ ತಾವತಿಥೀಮ್ ಹೀಗೆ ಲಭ್ಯವಾದಾಗ ಛಾಂದಸದಲ್ಲಿ ಯ ಶಬ್ದ ವ ಶಬ್ದದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेष्वपि इयतिथीं यावतिथीं तावतिथीम्‌ इति प्राप्ते छान्दसो यशब्दवशब्दलोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समा संवत्सरः उन समा को अर्थात संवत्सर में यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸಮಾ ಸಂವತ್ಸರಃ ಆ ಸಮಾ ಅಂದರೆ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समा संवत्सरः तां समां समायामित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह स यह लिङग व्यत्यय है।", "Kannada": "ತತ್ ಸ ಇದು ಲಿಂಗ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ स इति लिङ्गव्यत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह पूर्व में कहा गया जल प्रलय जब आएगा तब नाव की रचना करके (मा) मुझे स्मरण करना।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಜಲ ಪ್ರಳಯ ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದೋಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ನನ್ನ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "स पूर्वोक्त औघः आगन्ता तत्‌ तदा नावम्‌ उपकल्प्य ( मा ) माम्‌ उपासासै उपासीथाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जल प्रलय के बढ़ने पर उस नाव को तुम जल में उतार देना यह अर्थ है॥ ४ ॥", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜಲಪ್ರಳಯವು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಆ ದೋಣಿಯನ್ನು ನೀನು ಜಲದಲ್ಲಿ ಇಳಿಸು ಇದು ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "औघे च उत्थिते तां नावम्‌ त्वम्‌ आपद्यासै आरोहेरित्यर्थः ॥ ४ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - वह मछली शीघ्र ही विशाल मछली बन गई।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಆ ಮೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಮೀನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - स मत्स्यः शीघ्रमेव महान्‌ मत्स्यः सञ्जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मछलियों में सबसे विशाल मछली हुई।", "Kannada": "ಆ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಮೀನು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "स मत्स्येषु बृहत्तमः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद उसने कहा की -जिस दिन जल प्रलय होगा तब नौका का निर्माण करके प्रतीक्षा करोगे।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಅವನು ಹೇಳಿದನು - ಯಾವ ದಿನ ಜಲಪ್ರಳಯ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಅದರ ಕಾವಲನ್ನು ಕಾಯುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "ततः स उक्तवान्‌ - यस्मिन्‌ वत्सरे प्लावनम्‌ आगमिष्यति तदा नौकां निर्मीय प्रतीक्षां करिष्यसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल प्रलय के समय नौका में स्थिर होकर के प्रतीक्षा करो।", "Kannada": "ಜಲಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ಕಾವಲನ್ನು ಕಾಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्लावने सति नौकायां संवक्षसि प्रतीक्षां करिष्यसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब में तुम्हारी रक्षा करूँगी।", "Kannada": "ಆಗ ನಾನು ನಿನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವೆ.", "Sanskrit": "तदा अहं त्वां रक्षिष्यामि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपासासै - उपपूर्वक अस्‌-धातु से लेट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಉಪಾಸಾಸೈ - ಉಪಪೂರ್ವಕ ಅಸ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपासासै - उपपूर्वकात्‌ अस्‌ - धातोः लेटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपद्यासै - आङऱपूर्वक पद्‌-धातु से लेट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಆಪದ್ಯಾಸೈ - ಆಂಜ್ಞ್ಪೂರ್ವಕ  ಪದ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आपद्यासै - आङ्पूर्वकात्‌ पद्‌ - धातोः लेटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "भृतिः - भृधातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर प्रथमा एकवचन में।", "Kannada": "ಭೃತಿಃ - ಭೃಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भृतिः - भृधातोः क्तिन्प्रत्यये प्रथमैवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "स यतिथीं तत्स॒मां परिदिदेष ततिथीं समां नावमुपकाल्प्योपासांचक्रे स ऽअऔघऽ उत्थिते नावमापेदे तं स मत्स्य उपन्यापुप्लुवे तस्य शुडऱगे नावः पाश प्रतिमुमोच तेनैतमुत्तरं गिरिमतिदुद्राव॥५ ॥", "Kannada": "ಸ ಯತಿಥೀಂ ತತ್ಸಮಾಂ ಪರಿದಿದೇಷ ತತಿಥೀಂ ಸಮಾಂ ನಾವಮುಪಕಾಲ್ಪ್ಯೋಪಾಸಾಂಚಕ್ರೇ ಸಽಅಔಘಽ ಉತ್ಥಿತೆ ನಾವಮಾಪೇದೆ ತಂ ಸ ಮತ್ಸ್ಯ ಉಪನ್ಯಾಪುಪ್ಲುವೇ ತಸ್ಯ ಶೃಂಗೆ ನಾವಃ ಪಾಶ ಪ್ರತಿಮುಮೋಚ ತೇನೈತಮುತ್ತರಂ ಗಿರಿಮತಿದುದ್ರಾವ ।।", "Sanskrit": "स॒ यतिथीं तत्स॒मां परिदिदेश ततिथीं स॒मां नावमुपकल्प्योपासाञ्चक्रे स ऽऔघऽ उत्थिते नावमापेदे तं स मत्स्य उपन्यापुप्लुवे तस्य शृङ्गे नावः पाशं प्रतिमुमोच तेनैतमुत्तरं गिरिमतिदुद्राव ॥५ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जितने दिन अथवा तिथि नाव आदि की रचना करने के लिए, नाव आदि की रचना कर और मछली को स्मरण किया।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಎಷ್ಟು ದಿನ ಅಥವಾ ತಿಥಿ ದೋಣಿಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು, ದೋಣಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಮೀನುಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "व्याख्या - यावतीनां पूरणीं यतिथीं परिदिदेश परिदिष्टवान्‌ आख्यातवान्‌ ततिथीं तावतीनां पूरणीं समां नावम्‌ उपकल्प्य मत्स्यम्‌ उपासितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जल के उठने पर नाव में आरूढ हुए उस मनु को वह मछली उनको समुद्र से हिमालय की और लेकर जाने लगी।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನೀರು ಜಾಸ್ತಿಯಾದಾಗ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಮನುವಿಗೆ ಆ ಮೀನು ಅವರನ್ನು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಹಿಮಾಲಯದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.", "Sanskrit": "औघे च उत्थिते नावम्‌ अधिरूढः तं च मनुं स मत्स्यः उप समीपे ( नि ) नीचैः एनमुपकर्ष्यम्‌ इति सम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल प्रलय आया।", "Kannada": "ಜಲಪ್ರಳಯವು ಬಂದಿತು.", "Sanskrit": "आपुप्ल वे आगतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मछली के शृङ्ग पर उस निष्पादित नाव को पाश से (प्रतिमुमोच) बाँध लिया।", "Kannada": "ಆ ಮೀನಿನ ಶೃಂಗದ ಮೇಲೆ ಆ ನಿಷ್ಫಾದನೆಯಾಗಿರುವ ದೋಣಿಯ ಪಾಶದಿಂದ (ಪ್ರತಿಮುಮೋಚ) ಬಂಧಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "तस्य मत्स्यस्य शृङ्गे भवितव्यतयैव निष्पादिते नावः पाशं ( प्रतिमुमोच ) प्रतिबद्धवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पाश के साथ मछली ने इनको लेकर हिमालय को प्राप्त हुई (अतिदुद्राव) ॥ ५ ॥", "Kannada": "ಆ ಪಾಶದ ಜೊತೆಗೆ ಮೀನು ಇವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹಿಮಾಲಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು (ಅತಿದುದ್ರಾವ) ।।೫।।", "Sanskrit": "तेन पाशेन सह मत्स्यः एतम्‌ गिरि हमवन्तम्‌(अतिदुद्राव) अतिजगाम ॥ ५ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - उस मछली का वैसे ही पालन करके मनु उसको लेकर के समुद्र को गए।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಆ ಮೀನಿನ ಹಾಗೇ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮನು ಅದನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೋದರು.", "Sanskrit": "सरलार्थः - तं मत्स्यं तथैव पालयित्वा मनुः तम्‌ आदाय समुद्रं जगाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मछली जिस दिन नौका निर्माण करने के लिए कहा उस दिन ही मनु ने नौका का निर्माण किया।", "Kannada": "ಆ ಮೀನು ಯಾವ ದಿನ ದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿತ್ತೋ ಆ ದಿನವೇ ಮನು ದೋಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "स मत्स्यः यस्मिन्‌ वत्सरे नौकानिर्माणाय उक्तवान्‌ तस्मिन्‌ वत्सरे एव मनुः नौकां निर्मितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस जल प्रलय के समय पर वे नौका में चढ़ गए।", "Kannada": "ಆ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೋಣಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿದರು.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ प्लावने सति नौकाम्‌ आरूढवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मछली तैरती हुई उनके समीप आई।", "Kannada": "ಆ ಮೀನು ಈಜುತ್ತಾ ಅವರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.", "Sanskrit": "स मत्स्यः तस्य समीपे तरन्‌ आगतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके सींग के साथ नौका की रस्सी का बन्धन किया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವರ ಶೃಂಗದ ಜೊತೆಗೆ ದೋಣಿಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "किञ्च तस्य शृङ्गेन सह नौकायाः रज्जुबन्धनं चकार।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद उसको लेकर के उत्तर पर्वत (भाष्य के मत में हिमालय को) की और गई।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಉತ್ತರ ಪರ್ವತ (ಭಾಷ್ಯದ ಮತದಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯವನ್ನು) ದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಯಿತು.", "Sanskrit": "ततः तमादाय उत्तरगिरिं ( भाष्यमते हिमालयं ) गतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभ्यवजहार - अभिपूर्वक अव पूर्वक हृधातु से लिट्‌ प्रथम पुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಅಭ್ಯವಜಹಾರ - ಅಭಿಪೂರ್ವಕ ಅವ ಪೂರ್ವಕ ಹೃಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "अभ्यवजहार - अभिपूर्वकात्‌ अवपूर्वकात्‌ हृधातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिदिदेश - परिपूर्वक दिश्‌-धातु से लिट्‌ प्रथम पुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಪರಿದಿದೇಶ - ಪರಿಪೂರ್ವಕ ದಿಶ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "परिदिदेश - परिपूर्वकात्‌ दिश्‌-धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपकल्प्य - उपपूर्वक कघ्प्‌-धातु से ल्यप्‌ करने पर।", "Kannada": "ಉಪಕಲ್ಪ್ಯ - ಉಪಪೂರ್ವಕ ಕಲ್ಪ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯಪ್ ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "उपकल्प्य - उपपूर्वकात्‌ कृप्‌ - धातोः ल्यपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिमुमोच - प्रतिपूर्वक मुच्‌-धातु से लिट्‌ प्रथम पुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಮುಮೋಚ - ಪ್ರತಿಪೂರ್ವಕ ಮುಚ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "प्रतिमुमोच - प्रतिपूर्वकात्‌ मुच्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "स होवाचापीपर वै त्वा व्वृक्षे नावं प्रतिबघ्नीष्व तं तु त्वा मा गिरौ सन्तमुदकमन्तश्छैत्सीद्यावदुदकं समवायात्तावत्तावदन्ववसर्पासीति स ह तावत्तावदेवान्ववससर्प तदप्येतदुत्तरस्य गिरेर्मनोरवसर्पणमित्यौघो हताः सर्वाः प्रजा निरुवाहाथेह मनुरेवैकः परिशिशिषे॥ ६ ॥", "Kannada": "ಸ ಹೋವಾಚಾಪೀಪರ ವೈ ತ್ವಾ ಳೃಕ್ಷೆ ನಾವಂ ಪ್ರತಿಬಧ್ನೀಷ್ವ ತಂ ತು ತ್ವಾ ಮಾ ಗಿರೌ ಸಂತಮುದಕಮಂತಶ್ಚೈತ್ಸೀದ್ಯಾವದುದಕಂ ಸಮವಾಯಾತ್ತಾವತ್ತಾವದನ್ವವಸರ್ಪಾಸೀತಿ ಸ ಹ ತಾವತ್ತಾವದೇವಾನ್ವವಸಸರ್ಪತದಪ್ಯೇತದುತ್ತರಸ್ಯ ಗಿರೇರ್ಮನೋರವಸರ್ಪಣಮಿತ್ಯೌಘೋ ಹತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ನಿರುವಾಹಾಥೇಹ ಮನುರೇವೈಕಃ ಪರಿಶಿಶಿಷೆ ।।೬।।", "Sanskrit": "स होवाचापीपरं वै त्वा व्वृक्षे नावं प्रतिबघ्नीष्व तं तु त्वा मा गिरौ स॒न्तमुदकमन्तश्छैत्सीद्यावद्यावदुदकं समवायात्तावततावदन्ववसर्पासीति स ह तावत्तावदेवान्ववससप्र्प तदप्येतदुत्तरस्य गिरेप्रमनोरवसर्पणमित्यौघो हताः सर्वाः प्रजा निरुवाहाथेह मनुरेवैकः परिशिशिषे ॥ ६ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - उसने कहा।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಅವರು ಹೇಳಿದರು.", "Sanskrit": "व्याख्या - स होवाच।"}}
{"translation": {"Hindi": "मत्स्यवचन-इस जल प्रलय से मैंने तुम्हारी रक्षा की है।", "Kannada": "ಮತ್ಸ್ಯವಚನ - ಈ ಜಲಪ್ರಳಯದಿಂದ ನಿಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "मत्स्यवचनम्‌ - अपीपरं वै त्वा पालतवानस्मि त्वाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब तुम यहाँ वृक्ष में नाव को बांध दो।", "Kannada": "ಈಗ ನೀನು ಈ ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸು.", "Sanskrit": "अधुनात्र वृक्षे नावं प्रतिबध्नीष्व।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कुछ काल बाद -पर्वत पर जो जल चढ़ गया है धीरे -धीरे वह नीचे की और उतरेगा तब तक तुम यही पर रहो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಮಯದ ನಂತರ - ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಜಲವು ಏರಿತ್ತೋ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದು ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ನೀನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರು.", "Sanskrit": "किञ्चापरम्‌ - गिरौ सन्तं त्वा त्वाम्‌ उदकं मा अन्तश्छैत्सीत्‌ तद्देशमध्यं भित्त्वा पृथगकार्षीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मेरा आदेश है।", "Kannada": "ಇದು ನನ್ನ ಆದೇಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ अस्माद्देशादित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे-जैसे जल नीचे की और लौटे वैसे ही तुम नीचे की और उतरना।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ನೀರು ಕೆಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಬಾ.", "Sanskrit": "यावद्‌ अध्वनः उदकं समवायात्‌ ( सम्‌ ) एकीभावाय अव अधः अयात्‌ गच्छेत्‌ अवतरेदित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे-वैसे तुम भी नीचे की और लौटना।", "Kannada": "ಹಾಗೆ ಹಾಗೆ ನೀನು ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಬಾ.", "Sanskrit": "तावत्तावत्‌ त्वमपि तदेवोदकम्‌ अनु अवसर्पासि अवतरेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मनु समय के अनुसार उस उस काल में नीचे की और लौटने लगे (अन्तवससर्प) नीचे की और सर्पण करने लगे।", "Kannada": "ಆ ಮನು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು (ಅಂತವಸಸರ್ಪ) ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದರು.", "Sanskrit": "स मनुः प्राप्ते काले तावत्‌ तावत्‌ एव ( अन्तवससर्प ) अन्ववसृप्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिस स्थान पर मनु सबसे पहले उतरे उस हिमालय के स्थान को आज भी मानसरोवर के नाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮನು ಮೊದಲು ಇಳಿದರು ಆ ಹಿಮಾಲಯದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಮಾನಸರೋವರದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "येन च वर्त्मना मनुरवसृप्तः तद्‌ अद्यत्वे अपि एतद्‌ उत्तरस्य गिरेः मनोरवसर्पणम्‌ इति आहुरिति शेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थः - उस (मछली) ने कहा - मैंने तुम्हे इस जल प्रलय से पार कर दिया है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಆ ಮೀನು ಹೇಳಿತು - ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಈ ಜಲಪ್ರಳಯದಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - स ( मत्स्यः ) उक्तवान्‌ - अहं त्वाम्‌ अपारयाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(अब) नौका को वृक्ष से साथ बाँध लो।", "Kannada": "(ಈಗ) ದೋಣಿಯನ್ನು ವೃಕ್ಷದಿಂದ ಜೊತೆಗೆ ಬಂಧಿಸು.", "Sanskrit": "( अधुना ) नौकायाः वृक्षेण बन्धनं कुरु।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर्वत में विद्यमान (तुम्हारी) नौका समुद्रजल से छिन्न नही होगी।", "Kannada": "ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ (ನಿನ್ನ) ದೋಣಿ ಸಮುದ್ರಜಲದಿಂದ ಛಿನ್ನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पर्वते विद्यमाना ( तव ) नौका समुद्रजलेन छिन्ना न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब नौका जल के प्रति जाए, तब तुम भी वैसे ही नीचे की और गमन करना।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ದೋಣಿಯು ಜಲದ ಕಡೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ನೀನು ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಳೆಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಬಾ.", "Sanskrit": "यदैव नौका जलं प्रति गच्छेत्‌ तदैव त्वं नौकायाः अवतर इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब (मनु) ऊपर से नीचे आये।", "Kannada": "ಆಗ (ಮನು) ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಂದರು.", "Sanskrit": "तदा ( मनुः ) अवततार।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपर्वत का वह स्थान अवतरणमार्ग (अवसर्पण) इस नाम से प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪರ್ವತ ಆ ಸ್ಥಾನ ಅವತರಣಮಾರ್ಗ (ಅವಸರ್ಪಣ) ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "ततः उत्तरपर्वतस्य तत्‌ स्थानम्‌ अवतरणमार्गः इत्यनेन आख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस जल प्रलय से समस्त प्राणि विनाश को प्राप्त हुए, केबल मनु ही वहाँ शेष बचे थे।", "Kannada": "ಆ ಜಲಪ್ರಳಯದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿ ವಿನಾಶವು ಆಯಿತು, ಕೇವಲ ಮನು ಅಲ್ಲಿ ಶೇಷನಾಗಿದ್ದನು.", "Sanskrit": "तेन प्लावनेन समस्ताः प्राणिनः परिप्लुताः, केवलं मनुः एव तत्र अवशिष्टः आसीत्।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपीपरम्‌ - पृ-धातु से लुङ उत्तमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಅಪೀಪರಮ್ - ಪೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಂಗ್ ಉತ್ತಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "अपीपरम्‌ - पृ - धातोः लुङि उत्तमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुवाह - निर्‌ पूर्वक वह-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ನಿರುವಾಹ - ನಿರ್ ಪೂರ್ವಕ ವಹ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "निरुवाह - निर्पूर्वकात्‌ वह्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिशिशिषे - परिपूर्वक शिष्‌-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಪರಿಶಿಶಿಷೆ - ಪರಿಪೂರ್ವಕ ಶಿಷ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "परिशिशिषे - परिपूर्वकात्‌ शिष्‌ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषैवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "समवायात्‌ - सम्पूर्वक अवपूर्वक इधातु से विधिलिङ प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ಸಮವಾಯಾತ್ - ಸಮ್ಪೂರ್ವಕ ಅವಪೂರ್ವಕ ಇಧಾತುವಿನಿಂದ ವಿಧಿಲಿಂಗ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "समवायात्‌ - सम्पूर्वकात्‌ अवपूर्वकात्‌ इधातोः विधिलिङि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. किस समय मनु के हाथ आदि धोने के लिए जल लेकर के आये?", "Kannada": "೧. ಯಾವ ಸಮಯ ಮನುವಿನ ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಜಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಬಂದರು ?", "Sanskrit": "1. कदा मनोः कृते हस्तादिप्रक्षालननाय जलम्‌ आनीतम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. मछली मनु के किस अंग पर गिरी?", "Kannada": "೨. ಮೀನು ಮನುವಿನ ಯಾವ ಕೈ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು?", "Sanskrit": "२. मत्स्यः मनोः क्व अपतत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. आजहुः यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೩. ಆಜಾಹುಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "३. आजहुः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "4. अवनेग्यम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೪. ಅವನೇಗ್ಯಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "४. अवनेग्यम्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. निर्वोढा यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೫. ನಿರ್ವೋಢಾ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "५. निर्वोढा इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. गृधातु किस अर्थ में होती है?", "Kannada": "೬. ಗೃಧಾತು ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६. गृधातुः कस्मिन्नर्थे भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. भृतिः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭. ಭೃತಿಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "७. भृतिः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. नाष्ट्रा: यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೮. ನಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "८. नाष्ट्राः इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9. अभ्यवहरासि यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೯. ಅಭ್ಯವಹರಾಸಿ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ದವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "९. अभ्यवहरासि इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. शश्वद्ध झष... इस मन्त्र के अंश में शश्वच्छब्द किस प्रकार का है?", "Kannada": "೧೦. ಶಶ್ವದ್ದ ಝಷ.... ಈ ಮಂತ್ರದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಶಶ್ವತ್ ಶಬ್ದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "१०. शश्वद्ध झष... इति मन्त्रांशे शश्वच्छब्दः अत्र कीदृशः?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. परिदिदेश यह किस लकार में बनता है?", "Kannada": "೧೧. ಪರಿದಿದೇಶ ಇದು ಯಾವ ಲಕಾರದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "११. परिदिदेश इति कस्मिन्‌ लकारे रूपम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "12. परिमुमोच यह किस लकार का रूप है?", "Kannada": "೧೨. ಪರಿಮುಮೋಚ ಇದು ಯಾವ ಲಕಾರದ ರೂಪವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "12.परिमुमोच इति कस्मिन्‌ लकारे रूपम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "13. अपीपरम्‌ यहा पर क्या धातु है?", "Kannada": "೧೩. ಅಪೀಪರಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಧಾತುವಿದೆ?", "Sanskrit": "१३. अपीपरम्‌ इत्यत्र कः धातुः?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. किसके साथ नौका को रस्सी से बाँधा?", "Kannada": "೧೪. ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದೋಣಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದನು?", "Sanskrit": "१४. केन सह नौकायाः रज्जुबन्धनं चकार?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. उपासासै यह रूप कैसे हुआ?", "Kannada": "೧೫. ಉಪಾಸಾಸೈ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗಾಯಿತು?", "Sanskrit": "१५. उपासासै इति रूपं कथं स्यात्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "मन्त्रब्राह्मणयोर्वदनामधेयम्‌।", "Kannada": "ಮಂತ್ರಬ್ರಾಹ್ಮಣಯೋರ್ವೇದನಾಮಧೇಯಮ್.", "Sanskrit": "मन्त्रब्राह्मणयोर्वेदनामधेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वेद के प्रथम भाग देवस्तुतिमूलक मन्त्रभाग है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವೇದದ ಪ್ರಥಮ ಭಾಗ ದೇವಸ್ತುತಿಮೂಲಕ ಮಂತ್ರಭಾಗವಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं वेदस्य प्रथमभागः देवस्तुतिमूलको मन्त्रभागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीयभाग में ब्राह्मण है।", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयभागो ब्राह्मणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक वेदो के पृथक्‌ पृथक्‌ ब्राह्मण प्राप्त होते है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रत्येकं वेदनां पृथक्‌ पृथक्‌ ब्राह्मणानि प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णयजुर्वेद के ब्राह्मण का नाम तैत्तिरीयब्राह्मण है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಯಜುರ್ವೇದದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಹೆಸರು ತೈತ್ತಿರೀಯಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णयजुर्वेदस्य ब्राह्मणस्य नाम तैत्तिरीयब्राह्मणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद के ब्राह्मण का नाम शतपथब्राह्मण है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಹೆಸರು ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदस्य ब्राह्मणस्य नाम शतपथब्राह्मणम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शतपथब्राह्मण में मनुमत्स्य कथा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಈ ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ಮನುಮತ್ಸ್ಯ ಕಥೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ शतपथब्राह्मण मनुमत्स्यकथा प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कथासार - कभी प्रातः काल हाथ धोने के लिए महर्षि मनु के लिए उनके सेवक जल को लेकर आये।", "Kannada": "ಕಥಾಸಾರ - ಒಂದು ದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮಹರ್ಷಿ ಮನುವಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸೇವಕನು ಜಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.", "Sanskrit": "कथासारः - अथ कदाचित्‌ प्रातः हस्तप्रक्षालनाय महर्षेः मनोः कृते तस्य भृत्याः जलम्‌ आनीतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब हाथ धोते समय कोई छोटी मछली उनके हाथ पर गिरी।", "Kannada": "ಆಗ ಕೈ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಮೀನು ಅವರ ಕೈ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तदा हस्तप्रक्षालनसमये कश्चित्‌ क्षुद्रः मत्स्यः मनोः हस्ते पतितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मछली मनु को कहती है की अब मेरे पालन करो, बाद में मैं तुम्हारा पालन करुँगी।", "Kannada": "ಆ ಮೀನು ಮನುವಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಈಗ ನೀನು ನಮ್ಮ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "सः मत्स्यः मनुम्‌ उक्तवान्‌ यत्‌ \" इदानीं भवान्‌ मां पालयतु , परम्‌ अहं त्वां पारयिष्यामि \" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कैसे तुम मेरा पालन करोगी\" ऐसा मनु के पूछने पर उस मछली ने कहा है की भविष्य में महा जल प्रलय होगा।", "Kannada": "\"ಹೇಗೆ ನೀನು ನನ್ನ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವೆ\" ಹೀಗೆ ಮನುವು ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ಮೀನು ಹೇಳಿತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾ ಜಲ ಪ್ರಳಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" कस्मात्‌ मां पारयिष्यति \" इति मनुना पृष्टे सति सः मत्स्यः अवोचत्‌ यत्‌ \" भाविनि काले कश्चन महान्‌ औघः भविता।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथिवी की सभी ये प्रजा देशान्तर को प्राप्त होंगे।", "Kannada": "ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳು ದೇಶಾಂತರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पृथिव्याः सर्वाः इमे प्रजाः देशान्तरं प्रापयिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उस जल से मैं तुम्हे पार उतारूंगी।", "Kannada": "ಆಗ ನಾನು ಆ ಜಲದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "ततः औघात्‌ अहं भवन्तं पारयिष्यामि \" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब कैसे आप मछली का भरण करूंगा, ऐसा मनु के द्वारा पूछा गया।", "Kannada": "ಆಗ ಹೇಗೆ ನೀವು ಮೀನಿನ ಭರಣವನ್ನು ಮಾಡುವೆ ಎಂದು ಮನುವಿನಿಂದ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.", "Sanskrit": "तदा कथं मत्स्यः भरणीयः इति मनुः पृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तररूप से मछली ने कहा की जब तक हम छोटी रहती है तब तक हमारे ऊपर विपत्ति होती है।", "Kannada": "ಉತ್ತರರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೀನು ಹೇಳಿತು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ನಾವು ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿರುತ್ತೇವೆಯೋ ಅಲೀಯವರೆಗು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ವಿಪತ್ತು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तररूपेण मत्स्य उक्तवान्‌ यत्‌ \" यावद्‌ वयं मत्स्याः क्षुद्राः तिष्ठामः तावत्‌ प्रतिपदं विपत्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बड़ी मछलियाँ ही छोटी मछली को निगल लेती है।", "Kannada": "ದೊಡ್ಡ ಮೀನುಗಳು ಸಣ್ಣ ಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಹಾಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्येष्ठा मत्स्या एव प्रायशः कनिष्ठान्‌ मत्स्यान्‌ गिलन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रारम्भ में मुझे एक घडे में रखकर मेरा पालन करो, उसके बाद जब में बड़ी होऊ तो गड्डा खोदकर उसमे मेरा पालन करना।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಒಂದು ಮಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ನೋಡಿಕೋ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ನಾನು ಬೆಳೆಯುತ್ತೇನೆಯೋ ಆಗ  ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತೋಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "अत आदौ मां एकस्मिन्‌ कुम्भ्यां पोषयतु, परं यदा ततः बृहत्कायः भविष्यामि तदा पुष्करिणीं खनित्वा तत्र मां पालयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सरोवर में मेरा पालन करो।", "Kannada": "ಆ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಮಾಡು.", "Sanskrit": "तत्र पुष्करिण्यां मां पालयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद जब मैं और बड़ी हो जाऊ तो मुझे समुद्र में लेकर के चले जाना।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಯಾವಾಗ ನಾನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತೇನೆಯೋ ಆಗ ನನ್ನನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು.", "Sanskrit": "ततोऽपि यदा बृहत्कायः भविष्यामि तदा समुद्रम्‌ मां नयतु \" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा जैसा कहा गया, मनु ने वैसे ही कार्य किया।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಹೇಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ, ಮನುವು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "ततः यथोक्तं कार्यं सम्पादितं मनुना।"}}
{"translation": {"Hindi": "शीघ्र ही वह मछली एक बड़ी मछली के समान हो गई।", "Kannada": "ಶೀಘ್ರವೇ ಆ ಮೀನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೀನಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.", "Sanskrit": "शीघ्रं सः मत्स्यः एकः महामत्स्यः सञ्जातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मछली ने मनु को कहा की शीघ्र ही जल प्रलय होने वाला है।", "Kannada": "ಮೀನು ಮನುವಿಗೆ ಹೇಳಿತು ಶೀಘ್ರವೇ ಜಲ ಪ್ರಳಯವಾಗಲಿದೆ.", "Sanskrit": "मत्स्यः मनुम्‌ अवोचत्‌ यत्‌ \" यथाकालं तदौघः आगन्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पहले एक नाव का निर्माण करके मेरी प्रतीक्षा करोगे।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ನನ್ನ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಮಾಡು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ एकां नावं निर्माय मम प्रतीक्षां करिष्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल के ऊठने पर आप नाव में आरोहण करोगे।", "Kannada": "ಜಲವು ಮೇಲೇರಿದಾಗ ನೀವು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "औघे उत्थिते सति भवान्‌ नावम्‌ आरोक्ष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं आपको पार लेकर के जाऊँगी।", "Kannada": "ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "अहं भवन्तं पारयिष्यामि \" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरी बात सुनकर मनु उस मछली को समुद्र में लेकर के गए।", "Kannada": "ಪೂರ್ತಿ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮನು ಆ ಮೀನನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು.", "Sanskrit": "सर्वं श्रुत्वा मनुः तं मत्स्यं समुद्रम्‌ अनयत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समय पर मनु ने एक नाव का निर्माण करके समुद्रतट पर मछली की प्रतीक्षा करते हुए बैठा गये।", "Kannada": "ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನು ಒಂದು ದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಸಮುದ್ರ ತಟದ ಮೇಲೆ ಮೀನಿನ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು.", "Sanskrit": "यथाकालं मनुः नावमेकां निर्माय समुद्रतटे मत्स्यस्य प्रतीक्षां कुर्वन्‌ तस्थौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल के उठने पर मनु नाव में आरूढ हुए।", "Kannada": "ನೀರು ಏರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮನುವು ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿ ಕುಳಿತುಕೊಂದನು.", "Sanskrit": "औघे उत्थिते मनुः नावम्‌ आरूढवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मछली नौका को रस्सी से बांधकर उत्तर दिशा पर्वत की ओर चल दी।", "Kannada": "ಆ ಮೀನು ದೋಣಿಯನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಬಂಧಿಸಿ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಹೋದನು.", "Sanskrit": "सः मत्स्यः नौकायाः रज्जुं स्वशृङ्गे बध्वा उत्तरदिशि पर्वतम्‌ अतिक्रम्य अगच्छत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मछली ने मनु को कहा की “अब आप विपत्ति से पार पा चुके हो।", "Kannada": "ಮೀನು ಮನುವಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ \"ಈಗ ನೀವು ವಿಪತ್ತಿನಿಂದ ಪಾರಾಗಿದ್ದೀರ\".", "Sanskrit": "ततः मत्स्यः मनुम्‌ अब्रवीत्‌ यत्‌ \" साम्प्रतं भवान्‌ विपदुत्तीर्णः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ जल की सीमा का अतिक्रर्मण करके किसी वृक्ष में अपनी नाव को बाँध लीजिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜಲದ ಸೀಮೆಯ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಮಾಡಿ ಯಾವುದಾದರು ವೃಕ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ದೋಣಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಌರಿ.", "Sanskrit": "अत्र उदकसीमाम्‌ अतिक्रम्य कस्मिंश्चित्‌ वृक्षे नावं बध्नातु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे जल नीचे की और उतरे उसी प्रकार आप भी उसके अनुरूप ही नीचे की ओर उतरें।\"", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಜಲದ ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನೀವು ಕೂಡ ಅದರ ಅನುರೂಪದಂತೆಯೇ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಬನ್ನಿ.", "Sanskrit": "यावद्‌ जलम्‌ अपसरति तावद्‌ भवानपि तदनु अस्मात्‌ स्थानात्‌ नीचैः अवतरेत्‌।\""}}
{"translation": {"Hindi": "मनु भी उसी प्रकार नीचे की ओर उतरे।", "Kannada": "ಮನುವು ಕೂಡ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಬಂದರು.", "Sanskrit": "मनुः अपि तद्वत्‌ नीचैः अवततार।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस जल से सभी प्रजा निःशेष रूप से जलमग्न हो गई थी, मनु ही जीवित रहे और उसी मनु से मनुष्यों की उत्पत्ति हुई, ऐसे मनुष्य अथवा मानव कहलाते है।", "Kannada": "ಆ ಜಲದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳು ನಿಃಶ್ಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಜಲಮಗ್ನವಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದರು, ಮನುವು ಜೀವಿತವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ಮನುವಿನಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಹೀಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯರು ಅಥವಾ ಮಾನವರು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "औघेन सर्वाः प्रजाः निःशेषेण जलनिमग्नाः गतप्राणाः सञ्जाताः, मनुः तु एकः एव जीवितः अवर्तत । किञ्च तस्मादेव मनोः मनुष्याणाम्‌ उत्पत्तिर्जाता इति मनुष्या मानवा इति कथ्यन्ते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्यम्‌ - आख्यानब्राह्मणसाहित्य को समृद्ध करते है।", "Kannada": "ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಆಖ್ಯಾನಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तात्पर्यम्‌ - आख्यानसमृद्धं खलु ब्राह्मणसाहित्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमे शतपथब्राह्मण के अन्तर्गत मनुमत्स्य कथा नाम का आख्यान अन्यतम है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಮನುಮತ್ಸ್ಯ ಕಥಾ ಹೆಸರಿನ ಆಖ್ಯಾನವು ಅನ್ಯತಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु शतपथब्राह्मणान्तर्गतं मनुमत्स्यकथा नाम आख्यानम्‌ अन्यतमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ युग के अन्त में सृष्टि को ध्वंस करते हैं, पुनः प्राणियों की सृष्टि के विवरण प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಧ್ವಂಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಪುನಃ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अत्र युगान्तरे सृष्टेः ध्वंसः, पुनः प्राणिनां सृष्टेः विवरणं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि बहुत जगह पुराण आदि में इस जल प्रलय की कथा प्राप्त होती है, फिर भी कुछ प्राणियों को जल प्रलय का पूर्वाभास हुआ, नाव का निर्माण किया, पाश से नाव को बन्धन किया, प्लावन के बाद सृष्टि इत्यादिविषयों का एक ही आख्यान में समावेश किया गया है, मनुमत्स्यकथाअन्यत्र नही दिखाई देता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬಹಳ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಲ ಪ್ರಳಯದ ಕಥೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಜಲ ಪ್ರಳಯದ ಪೂರ್ವಾಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ದೋಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದನು, ಪಾಶದಿಂದ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು, ಪ್ಲಾವನದ ನಂತರ ಸೃಷ್ಠಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಒಂದೇ ಆಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮನುಮತ್ಸ್ಯ ಕಥೆ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यद्यपि बहुत्र पुराणादिषु अस्य औघस्य कथा प्राप्यते , तथापि केनचिदितरप्राणिना औघस्य पूर्वाभासप्रदानं, नावः निर्माणं, पाशेन नावः बन्धनं, प्लावनोत्तरं सृष्टिः इत्यादिविषयाणाम्‌ एकस्मिन्नेव आख्याने समावेशः इति मनुमत्स्यकथामन्तरेण अन्यत्र न दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह मछली भगवान्‌ विष्णु के मत्स्यावतार इत्यादि पुराण आदि में प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಮೀನು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "किञ्च अयं मत्स्यः भगवतः विष्णोः मत्स्यावतारः इत्यपि पुराणादिषु प्रसिद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्लावन के बाद मनु ने जिस स्थान पर शरण ली वह आज भी मानसरोवर कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರವಾಹದ ನಂತರ ಮನು ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶರಣಾದನೋ ಅದನ್ನು ಈಗಲು ಮಾನಸ ಸರೋವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्लावनोत्तरं मनुः येन वर्त्मना अवततार तत्‌ वर्त्म अद्यापि मनोरवसर्पणम्‌ इति आयख्यायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुमत्स्य कथा में मनु मछली की कथा को प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಮನು ಮತ್ಸ್ಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮನು ಮೀನಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनुमत्स्यकथायां मनुमत्स्ययोः कथा प्रतिपादिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ हाथ आदि साफ करते समय एक मछली उनके हाथ पर गिरी।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ತೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೀನು ಅವರ ಕೈ ಮೇಲೆ ಬಿತ್ತು.", "Sanskrit": "तत्र हस्तादिप्रक्षालनसमये एकः मत्स्यः तस्य हस्ते अपतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मछली अपनी से बड़ी मछलियों से अपनी रक्षा के लिए मनु से प्रार्थना करने लगी।", "Kannada": "ಆ ಮೀನು ತನಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಮೀನುಗಳಿಂದ ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮನುವಿನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸತೊಡಗಿತು.", "Sanskrit": "स मत्स्यः महद्भ्यः मत्स्येभ्यः स्वस्य रक्षणाय मनुं प्रार्थितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मछली प्रतिदिन बढती थी।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮೀನು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು.", "Sanskrit": "स मत्स्यः प्रतिदिनं वर्धमानः आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनु ने उसकी रक्षा की।", "Kannada": "ಮನುವು ಅದರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "मनुः तं रक्षितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मछली ने भी बड़े जल प्रलय के समय मनु को कभी रक्षा के लिए कहा।", "Kannada": "ಮೀನು ದೊಡ್ಡ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು.", "Sanskrit": "मत्स्यः अपि महति प्लावने सति मनोः कदाचित्‌ रक्षणाय उक्तवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार बड़े जल प्रलय होने पर वह मछली आई।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಪ್ರಳಯವಾದಾಗ ಆ ಮೀನು ಬಂತು.", "Sanskrit": "एवं महति प्लावने सति स मत्स्यः आगतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनु ने भी एक नौका का निर्माण करके स्वयं को उसमे स्थापित करके मछली के सींगे से बान्धकर उत्तर पर्वत की ओर गए।", "Kannada": "ಮನು ಒಂದು ದೋಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ತಾನೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮೀನಿನ ಕೊಂಬುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಉತ್ತರ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿತು.", "Sanskrit": "मनुः अपि नौकामेकां निर्माय पशून्‌ तत्र आदाय मत्स्यशृङ्गे बद्ध्वा उत्तरगिरिं प्रति गतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार संक्षेप से वर्णन किया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷೇಪದಿಂದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "इति संक्षेपेण वर्णितम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. पर्जन्यसूक्त का सार संक्षेप से लिखो।", "Kannada": "೧. ಪರ್ಜನ್ಯಸೂಕ್ತದ ಸಾರವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "१. पर्जन्यसूक्तस्य सारं संक्षेपेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. अच्छा वद तवसं ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೨. ಅಚ್ಛಾ ವದ ತವಸಂ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "२. अच्छा वद तवसं ..... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. वि वृक्षान्‌ हन्त्युत ... इत्यादिमन्त्र को व्याख्या करो।", "Kannada": "೩. ವಿ ವೃಕ್ಷಾನ್ ಹಂತ್ಯುತ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "३. वि वृक्षान्‌ हन्त्युत .... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. रथीव कशयाश्वाँ ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೪. ರಥೀವ ಕಶಯಾಶ್ವಾಂ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "४. रथीव कशयाश्वाँ ...... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. प्र वाता वान्ति ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೫. ಪ್ರ ವಾತಾ ವಾಂತಿ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "५. प्र वाता वान्ति......इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. यस्य व्रते पृथिवी ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೬. ಯಸ್ಯ ವ್ರತೇ ಪೃಥ್ವಿ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "६. यस्य व्रते पृथिवी ..... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. अभि क्रन्द स्तनय ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೭. ಅಭಿ ಕ್ರಂದ ಸ್ತನಯ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "७. अभि क्रन्द स्तनय ..... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. महान्तं कोशमुदचा ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೮. ಮಹಾಂತಂ ಕೋಶಮುದಚಾ... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "८. महान्तं कोशमुदचा  ...... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. यत्पर्जन्य कनिक्रदत ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೯. ಯತ್ಪರ್ಜನ್ಯ ಕನಿಕ್ರದತ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "९. यत्पर्जन्य कनिक्रदत्‌ . ...... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. अवर्षीर्वर्षमुदु ... इत्यादिमन्त्र की व्याख्या करो।", "Kannada": "೧೦. ಅವರ್ಷೀರ್ವರ್ಷಮುದು.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१०. अवर्षीर्वर्षमुदु .......... इत्यादिमन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. मनुमत्स्यकथा का सार लिखो।", "Kannada": "೧೧. ಮನುಮತ್ಸ್ಯಕಥೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "११. मनुमत्स्यकथायां सारं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. स होवाच... इस कथा अंश की व्याख्या करो।", "Kannada": "೧೨. ಸ ಹೋವಾಚ..... ಈ ಕಥೆಯ ಅಂಶದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१२. स होवाच ... इति कथांशं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. शश्वद्ध झषआस... इस कथा अंश की व्याख्या करो।", "Kannada": "೧೩. ಶಶ್ವದ್ಧ ಝಷಾಅಸ.... ಈ ಕಥಾ ಅಂಶದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१३. शश्वद्ध झषआस ... इति कथांशं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "14. तमेव भृत्वा... इस कथा अंश की व्याख्या करो।", "Kannada": "೧೪. ತಮೇವ ಭೃತ್ವಾ...... ಈ ಕಥೆಯ ಅಂಶದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१४. तमेव भृत्वा ... इति कथांशं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. स होवाचापीपरम.. इसकी व्याख्या करो।", "Kannada": "೧೫. ಸ ಹೋವಾಚಪೀಪರಮ... ಇದರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१५. स होवाचापीपरम्‌ ... इति व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. ऋग्वेद में।", "Kannada": "೧. ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "१. ऋग्वेदे।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. विपूर्वक वस्‌-धातु से मध्यमपुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "೪. ವಿಪೂರ್ವಕ ವಸ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ಇದೇ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४. विपूर्वकात्‌ वस्‌ - धातोः मध्यमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. क्रन्द्‌-धातु से यङ लुङन्त में प्रथमापुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "೫. ಕ್ರಂದ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಂಗ್ ಲುಂಜ್ಞಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "५. क्रन्द्‌ - धातोः यङ्‌ तुङन्ते प्रथमापुरुषैकवचने रूपमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. वृक्षों को गिराता है।", "Kannada": "೬. ವೃಕ್ಷಗಳು ಉರುಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "६. वृक्षान्‌ विहन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. ईष्धातु से लट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "೭. ಈಷ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "७. ईष्धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. विभाय-भीधातु से लिट्‌ प्रथमपुरुष एकवचन का यह रूप है।", "Kannada": "೮. ವಿಭಾಯ-ಭೀಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "८. विभाय - भीधातोः लिटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. आत्मनेपद रा-धातु से लट्‌ मध्यमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "೧. ಆತ್ಮನೇಪದ ರಾ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "१. आत्मनेपदिनः रा-धातोः लटि मध्यमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. दीया- दी-धातु से लोट मध्यमपुरुष एकवचन में वैदिक रूप है।", "Kannada": "೩. ದೀಯಾ-ದೀ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೋಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "३. दीया - दी - धातोः लोटि मध्यमपुरुषैकवचने वैदिकं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "4.  महान्तं कोशमुदचा नि षिञ्च स्यन्दन्तां कुल्या विषिताः पुरस्तात्‌।", "Kannada": "೪. ಮಹಾಂತಂ ಕೋಶಮುದಚಾ ನಿ ಷಿಂಚ ಸ್ಯಂದಂತಾಂ ಕುಲ್ಯಾ ವಿಷಿತಾಃ ಪುರಸ್ತಾತ್.", "Sanskrit": "४. महान्तं कोशमुर्चा नि षिञ्च स्यन्दन्तां कुल्या विषिताः पुरस्तात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "घृतेन द्यावपृथिवी व्युन्धि सुप्रपाणं भवत्वघ्न्याभ्यः॥ ८ ॥", "Kannada": "ಘೃತೇನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವ್ಯುಂಧಿ ಸುಪ್ರಪಾಣಂ ಭವತ್ವಘ್ನ್ಯಾಭ್ಯಃ ।।೮।।", "Sanskrit": "घृतेन द्यावापृथिवी व्युन्धि सुप्रपाणं भवत्वघ्न्याभ्यः॥ ८ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "5. धारण करता है।", "Kannada": "೫. ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "५. धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. हंसि- हन्‌-धातु से लट्‌ मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "೬. ಹಂಸಿ - ಹನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "६. हंसि - हन्‌ - धातोः लटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. प्रात।  2. हाथ में।", "Kannada": "೧. ಬೆಳಗ್ಗೆ. ೨. ಕೈಗಳಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "१. प्रातः । २. हस्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. आङ्पूर्वक हृ-धातु से लिट्‌ प्रथमपुरुषबहुवचन में।", "Kannada": "೩. ಆಂಜ್ಞ್ಪೂರ್ವಕ ಹೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "३. आङ्पूर्वकात्‌ हृ - धातोः लिटि प्रथमपुरुषबहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. अवपूर्वक निज्‌-धातु से ण्यत्प्रत्यय करने पर।", "Kannada": "೪. ಅವಪೂರ್ವಕ ನಿಜ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ.", "Sanskrit": "४. अवपूर्वकात्‌ निज्‌ - धातोः ण्यत्प्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. निर्पूर्वक वह-धातु से लुट एकवचन में वैदिक प्रयोग हे।", "Kannada": "೫. ನಿಪೂರ್ವಕ ವಹ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲುಟ್ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ವೈದಿಕ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "५. निर्पर्वकात्‌ वह्‌ - धातोः लुटि एकवचने वैदिकप्रयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. निगलने अर्थ में।", "Kannada": "೬. ನುಂಗುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "६. निगरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. भरण पोषण करना।", "Kannada": "೭. ಭರಣ ಪೋಷಣ ಮಾಡುವುದು.", "Sanskrit": "७. भरणं पुष्टिः वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. नश्‌-धातु से ष्टन्प्रत्यय करने पर बहुवचन में।", "Kannada": "೮. ನಶ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಷ್ಟನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "८. नश्‌ - धातोः ष्टन्प्रत्यये बहुवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. अभिपूर्वक अवपूर्वक हृ-धातु से लेट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "೯. ಅಭಿಪೂರ್ವಕ ಅವಪೂರ್ವಕ ಹೃ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "९. अभिपूर्वकात्‌ अवपूर्वकात्‌ हृ-धातोः लेटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. सामर्थ्य से क्षिप्रवचनः।", "Kannada": "೧೦. ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಕ್ಷಿಪ್ರವಚನಃ.", "Sanskrit": "१०. सामर्थ्यात्‌ क्षिप्रवचनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "14. वृक्ष से।", "Kannada": "೧೪. ವೃಕ್ಷದಿಂದ.", "Sanskrit": "१४. वृक्षेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "15. उपपूर्वक अस्‌-धातु से लेट मध्यमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "೧೫. ಉಪಪೂರ್ವಕ ಅಸ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೇಟ್ ಮಧ್ಯಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "१५. उपपूर्वकात्‌ अस्‌-धातोः लेटि मध्यमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "॥ बाईसवाँ पाठ समाप्त ॥", "Kannada": "।। ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡನೆಯ ಪಾಠವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು ।।", "Sanskrit": "॥ इति द्वाविंशः पाठः समाप्तः ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद ज्ञान के विशाल पर्वत हैं।", "Kannada": "ವೇದಗಳು ಜ್ಞಾನದ ವಿಶಾಲವಾದ ಪರ್ವತಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "वेदो ज्ञानस्य महापर्वतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद ज्ञानसागर भी हैं।", "Kannada": "ವೇದಗಳು ಜ್ಞಾನಸಾಗರವು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदो ज्ञानसागरोऽपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे विशाल पर्वत से अनेक नदियाँ प्रवाहित होती है और सीधी और टेढ़ी नीचे की और जनकल्याण के लिए प्रवाहित होती है तथा अन्त में समुद्र को प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ವಿಶಾಲ ಪರ್ವತದಿಂದ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಪ್ರವಾಹವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಕ್ರವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಕಡೆಗೆ ಜನಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಹವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा महतः पर्वतात्‌ नैकाः नद्यः प्रभवन्ति । सरलैः वक्रैश्च अध्वभिः जनकल्याणाय प्रवहन्ति । अन्ते च समुद्रेण मिलन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही वेदरूप ज्ञान के विशाल पर्वत से अनेक स्रोत जनकल्याण के लिए प्रवाहित होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದರೂಪ ಜ್ಞಾನದ ವಿಶಾಲ ಪರ್ವತದಿಂದ ಅನೇಕ ಸ್ರೋತ ಜನಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಹವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तथा वेदरूपात्‌ ज्ञानस्य महापर्वतात्‌ नैकानि स्रोतांसि प्रवहन्ति जनकल्याणाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "भारत के सभी ज्ञान के स्रोत वेद से ही प्रवाहित होते हैं, ऐसा सभी मनुष्य जानते है।", "Kannada": "ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ರೋತ ವೇದದಿಂದ ಪ್ರವಾಹಿತವಾಗುತ್ತವೆ, ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮನುಷ್ಯರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "भारतस्य सर्वाणि ज्ञानस्य स्रोतांसि वेदादेव प्रभवन्ति इति सर्वे मनुष्याः जानान्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पर्वत से आया हुआ जल है, अन्य भूमि पर वर्षा से गिरा हुआ जल भी उसी में प्राप्त होता है, और स्रोत भी विशाल होते है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಪರ್ವತದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಜಲವಿದೆಯೋ, ಅನ್ಯ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮಳೆಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಜಲವು ಕೂಡ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ರೋತವು ಕೂಡ ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा पर्वताद्‌ आगतं जलं वर्तते, अन्यत्र भूमौ वृष्ट्या पतितं जलमपि मिलितं भवति, स्रोतश्च महद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही वेद से आये ज्ञान स्रोत में अनेक प्रवाह मिल जाते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನ ಸ್ರೋತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಹ ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तद्वत्‌ वेदात्‌ आगतेषु ज्ञानस्रोतस्सु नैके प्रवाहाः मिलिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेद से ही विशाल वाङ्मय दिखाई देता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದದಿಂದಲೇ ವಿಶಾಲ ವಾಂಜ್ಞ್ಮಯ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव वेदाद्‌ अपि महान्‌ विस्तरः परिलक्ष्यते वाङ्मयस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि किन्ही शाखाओं में परस्पर विरोध होता है तो वेद के समर्थन मत को ही प्रमाणिक मानते है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಕೆಲವು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವು ಇರುತ್ತದೆ ಆಗ ವೇದದ ಸಮರ್ಥನೆಯಿಂದ ಮತವನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदि क्वापि शाखासु परस्परविरोधो भवति तर्हि वेदेन समर्थितं मतमेव प्रामाणिकम्‌ गण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेद ज्ञान हमेशा आवश्यक है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದ ಜ್ಞಾನವು ಯಾವಾಗಲು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः वेदज्ञानं नितराम्‌ आवश्यकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही यह सूक्त अध्ययन को लिखा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಸೂಕ್ತ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव अयं सूक्ताध्ययनं प्रपञ्चः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में शिवसंकल्पसूक्त और प्रजापतिसूक्त पाठ्यरूप से विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತ ಪಾಠ್ಯರೂಪದಿಂದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे शिवसंकल्पसूक्तं प्रजापतिसूक्तं च पाठ्यत्वेन विद्यते। पूर्वार्ध शिवसंकल्पसूक्तं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व भाग में शिवसंकल्पसूक्त विद्यमान है और उत्तर भाग में प्रजापतिसूक्त रखा गया है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वार्ध शिवसंकल्पसूक्तं विद्यते, उत्तरार्धे च प्रजापतिसूकम्‌ उपन्यस्तमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनसैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमेयं ध्रुवम्‌ । मन से ही अप्रमेय कोई ध्रुव वस्तुओ का दर्शन कर सकते है।", "Kannada": "ಮನಸೈವಾನುದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮೇತದಪ್ರಮೇಯಂ ಧ್ರುವಮ್ । ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಅಪ್ರಮೇಯದ ಯಾವುದಾದರು ಧ್ರುವ ವಸ್ತುಗಳ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "मनसैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमेयं ध्रुवम्‌। मनसा एव अप्रमेयस्य किञ्च ध्रुवस्य च वस्तुनः दर्शनं कर्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के शुद्ध होने पर सभी वस्तुओ का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆಯಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसि शुद्धे सति सर्वं प्रकाशितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस मन को शुद्ध करने के लिए इस सूक्त में अनेक बार कहा गया है - 'तन्मे मनः शिवसङऱकल्पमस्तु' इति।", "Kannada": "ಆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ತನ್ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ मनसः शुद्धीकरणाय अस्मिन्‌ सूक्ते बहुवारम्‌ उच्यते - 'तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद में चौतींसवें अध्याय में यह शिवसङकल्पसूक्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदे चतुर्त्रिशत्तमे अध्याये इदं शिवसङ्कल्पसूक्तं प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ऋषि आदित्ययाज्ञवल्क्य, त्रिष्टुप्‌ छन्द, और मन देवता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಆದಿತ್ಯಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಮತ್ತು ಮನ ದೇವತೆ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र ऋषिः आदित्ययाज्ञवल्क्यः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः, मनश्च देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ऋषि अपने मन को कल्याणकारी सङ्कल्प के साथ संयोग करके कहता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಋಷಿಯು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र ऋषिः स्वमनः कल्याणकारिणा सङ्कल्पेन सह संयोगाय कथयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनोविज्ञान में मन की एक आवश्यक तत्त्व के रूप में कल्पना की गई है।", "Kannada": "ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಆವಶ್ಯಕ ತತ್ವದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनोविज्ञाने मनः एकम्‌ आवश्यकतत्त्वरूपाय कल्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के द्वारा ही सभी कर्मेन्द्रियाँ ज्ञानेन्द्रियाँ अपने विषय को ग्रहण करने में समर्थ होती हैं।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯ ತನ್ನ ವಿಷಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसा एव सर्वाणि कर्मेन्द्रियाणि ज्ञानेन्द्रियाणि स्वविषयस्य ग्रहणे समर्थानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे भारतीय दर्शनो में मन उभय इन्द्रिय कहलाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಉಭಯ ಇಂದ್ರಿಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ भारतीयदर्शनेषु मनः उभयेन्द्रियमिति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इस पाठ में हम छः मन्त्रों को पढेंगे।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾವು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಆರು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अस्मिन्‌ पाठे वयं षट्‌ मन्त्रान्‌ पठिष्यामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन मन्त्रों को आधार करके आचार्य महीधर भाष्यकार ने भाष्य की रचना की।", "Kannada": "ಈ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಚಾರ್ಯ ಮಹೀಧರ ಭಾಷ್ಯಕಾರರು ಭಾಷ್ಯದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एतान्‌ मन्त्रान्‌ आधारीकृत्य महीधरनामकः भाष्यकारः भाष्यं रचितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आचार्य महीधरभाष्य को कहते है।", "Kannada": "ಆ ಆಚಾರ್ಯ ಮಹೀಧರಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ महीधरभाष्यमित्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको और भी सरल करके प्रस्तुत किया गया है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "तदपि सरलीकृत्य दीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवसङ्कल्पसूक्त और प्रजापतिसूक्त इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे : सूक्त में स्थित मन्त्रों का संहितापाठ पढ़ पाने में; सूक्त में विद्यमान मन्त्रों के पदपाठ को जान पाने में; सूक्त में स्थित मन्त्रों का अन्वय कर पाने में; सूक्त में स्थित मन्त्रों की व्याख्या कर पाने में; सूक्त में विद्यमान मन्त्रों के सरलार्थ को जान पाने में; मन्त्र में स्थित व्याकरण के पदों को समझ पाने में; सूक्त का तात्पर्य और सूक्त के तत्व को समझ पाने में ; सूक्त का अर्थ जानकर सूक्त की महिमा को समझ पाने में; वैदिक सब्दों को जन पाने में; वैदिक सब्दों को जान पाने में; वैदिक लौकिक के भेद को समझ पाने में; वैदिक रूपों को जान पाने में।", "Kannada": "ಶಿವ್ವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತ ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಹಿತಾಪಾಠವನ್ನು ಓದುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಪದಪಾಠವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ , ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಅನ್ವಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳ ಸರಳಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ,  ಸೂಕ್ತದ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಕರಣ ಪದವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತದ ತತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸೂಕ್ತದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ವೈದಿಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಲೌಕಿಕ ದ ಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ವೈದಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "शिवसङ्कल्पसूक्तं प्रजापतिसूक्तं च इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - सूक्तस्थानां मन्त्राणां संहितापाठं ज्ञास्यति । सूक्ते विद्यमानानां मन्त्राणां पदपाठं ज्ञास्यति ।  सूक्तस्थानां मन्त्राणाम्‌ अन्वयं कर्तु समर्थो भवेत्‌ । सूक्तस्थानां मन्त्राणां व्याख्यानं कर्तु समर्थो भवेत्‌ । सूक्ते विद्यमानानां मन्त्राणां सरलार्थ ज्ञास्यति। मन्त्रे स्थितं व्याकरणं ज्ञातुं समर्थो भवेत्‌ । सूक्ततात्पर्यं सूक्ततत्त्वं च अवगच्छेत्‌। सूक्तार्थं ज्ञात्वा सूक्तमहिमानम्‌ ज्ञास्यति। वैदिकशब्दान्‌ ज्ञातुं शक्नुयात्‌। वैदिकलौककयोः भेदं ज्ञातुं शक्नुयात्‌। केषाञ्चित्‌ वैदिकरूपाणि ज्ञास्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्जाग्रतो दूरमुदैति दैवं तर्दु सुप्तस्य तथैवैति॥", "Kannada": "ಯಜ್ಜಾಗ್ರತೋ ದೂರಮುದೈತಿ ದೈವಂ ತರ್ದು ಸುಪ್ತಸ್ಯ ತಥೈವೈತಿ ।।", "Sanskrit": "यज्जाग्रतो दूरमुदैति देवं तदु सुप्तस्य तथेवैति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मन शिवसडऱकल्पमस्तु॥१ ॥", "Kannada": "ದೂರಂಗಮಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಜ್ಯೋತಿರೇಕಂ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।। ೧ ।।", "Sanskrit": "दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योत्रिकं तन्मे मन शिवसङ्कल्पमस्तृ॥१ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदर्थेषु धीरा।", "Kannada": "ಯೇನ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಪಸೋ ಮನೀಷಿಣೋ ಯಜ್ಞೇ ಕೃಣ್ವಂತಿ ವಿದರ್ಥೇಷು ಧೀರಾ ।", "Sanskrit": "येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीरा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदपूर्व यक्षमन्त प्रजानां तन्मे मन शिवसङ्कल्पमस्तु ॥२ ॥", "Kannada": "ಯದಪೂರ್ವಂ ಯಕ್ಷಮಂತ ಪ್ರಜಾನಾಂ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।।೨।।", "Sanskrit": "यदपूर्वं यक्षमन्त प्रजानां तन्मे मन शिवसङ्कल्पमस्तु ॥२ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्मान्नऽऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मन शिवसंकल्पमस्तु॥३ ॥", "Kannada": "ಯಸ್ಮಾನ್ನಽಋತೇ ಕಿಂಚನ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।।೩।।", "Sanskrit": "यस्मान्नऽऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मन शिवसंकल्पमस्तृ॥३ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "येनेदं भूतं भुवनं भविष्य-त्परिंगृहीतममृतेन सर्वम्‌।", "Kannada": "ಯೇನೇದಂ ಭೂತಂ ಭುವನಂ ಭವಿಷ್ಯ-ತ್ಪರಿಂಗೃಹೀತಮಮೃತೇನ ಸರ್ವಮ್ ।", "Sanskrit": "येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत्परिगृहीतममृतेन सर्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्या-न्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिनऽङ्गव ।", "Kannada": "ಸುಷಾರಥಿರಶ್ವಾನಿವ ಯನ್ಮನುಷ್ಯಾ-ನ್ನೇನೀಯತೇಽಭೀಶುಭಿರ್ವಾಜಿನಽಂಗವ ।", "Sanskrit": "सुषारथिरश्वानिव यन्मनुष्या-न्नेनीयतेऽभीशुभिर्वाजिनऽङ्गव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्जाग्रतो दूरमुदैति दैवं तर्द सुप्तस्य तथैवैति॥", "Kannada": "ಯಜ್ಜಾಗ್ರತೋ ದೂರಮುದೈತಿ ದೈವಂ ತರ್ದ ಸುಪ್ತಸ್ಯ ತಥೈವೈತಿ ।।", "Sanskrit": "यज्जाग्रतो दूरमुदैति देवं तदु सुप्तस्य तथेवैति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मन शिवसडऱकल्पमस्तु ॥ १ ॥", "Kannada": "ದೂರಂಗಮಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಜ್ಯೋತಿರೇಕಂ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।।೧।।", "Sanskrit": "दूरङ्गमं ज्योतिषां ज्योतिरेकं तन्मे मन शिवसङ्कल्पमस्तु ॥१ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यत्‌।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ - ಯತ್.", "Sanskrit": "पदपाठः - यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एति दूरङ्गममिति दूरम्‌-गमम्‌।", "Kannada": "ಏತಿ ದೂರಂಗಮಮಿತಿ ದೂರಮ್- ಗಮಮ್.", "Sanskrit": "एति दुरङ्ग॒ममिति दूरम्‌ - गमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवसङ्कल्पमिति शिव-सङ्कल्पम्‌। अस्तु॥१॥", "Kannada": "ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಿತಿ ಶಿವ-ಸಂಕಲ್ಪಮ್.  ಅಸ್ತು।।೧।।", "Sanskrit": "शिवसङ्कल्पमिति शिव - सङ्कल्पम्‌ । अस्तु॥१॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - जाग्रतः यत्‌ दैवं (मनः) दूरम्‌ उत्‌ एति, सुप्तस्य तत्‌ उ तथा एव एति।", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಜಾಗ್ರತಃ ಯತ್ ದೈವಂ (ಮನಃ) ದೂರಮ್ ಉತ್ ಏತಿ, ಸುಪ್ತಸ್ಯ ತತ್ ಉ ತಥಾ ಏವ ಏತಿ.", "Sanskrit": "अन्वयः - जाग्रतः यत्‌ दैवं ( मनः ) दूरम्‌ उत्‌ एति , सुप्तस्य तत्‌ उ तथा एव एति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूरङ्गमं ज्योतिषाम्‌ एक ज्योतिः मे तत्‌ मनः शिवसङ्कल्पमस्तु।", "Kannada": "ದೂರಂಗಮಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಮ್ ಏಕ ಜ್ಯೋತಿಃ ಮೇ ತತ್ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।", "Sanskrit": "दूरङ्गमं ज्योतिषाम्‌ एकःज्योतिः मे तत्‌ मनः शिवसङ्कल्पमस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - ऋषि कहते हैं- वह मेरा मन शिवसङ्कल्प हो।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಋಷಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಿವ್ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿರಲಿ.", "Sanskrit": "व्याख्या - ऋषिर्वदति । तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिव कल्याणकारी धर्म विषय सङ्कल्प जिस प्रकार का है उस प्रकार का वह मेरा मन हो।", "Kannada": "ಶಿವಕಲ್ಯಾಣಕಾರೀ ಧರ್ಮವಿಷಯ  ಸಂಕಲ್ಪ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "शिवः कल्याणकारी धर्मविषयः सङ्कल्पो यस्य तत्‌ तादृशं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरा मन हमेशा धर्म में ही हो कभी भी पापी न बने।", "Kannada": "ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗಲು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕು ಯಾವಾಗಲು ಪಾಪಿಯಾಗಬಾರದು.", "Sanskrit": "मन्मनसि सदा धर्म एव भवतु न कदाचित्‌ पापमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो क्या बने जो मन जागे हुए पुरुष का दूर से भी दूर चला जाता है।", "Kannada": "ತದನಂತರ ಏನಾಗಬೇಕು ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಎಚ್ಚರವಿರುವ ಪುರುಷನ ದೂರದಿಂದಲೂ ದೂರವಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्किम्‌ । यत्‌ मनो जाग्रतः पुरुषस्य दूरमुदैति उद्गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्षु आदि वस्तुओं को ग्रहण कराता है।", "Kannada": "ಚಕ್ಷು ಆದಿ ವಸ್ತುಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चक्षुराद्यदैवमात्मग्राहकमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के द्वारा यह सभी कुछ देखा जाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "मनसैव द्रष्टव्यमेतदप्रमेयं ध्रुवम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदः स्थान में उसका पर्यायवाची शब्द उकार है।", "Kannada": "ಯದಃ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರ್ಯಾಯವಾಚಿ ಶಬ್ದ ಉಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यदः स्थाने तच्छब्दः उकारश्चार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो मन सुप्तावस्था में भी उसी प्रकार वापस आता है जिस प्रकार वह गया था।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನವು ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದಾಗಲು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಾಪಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्च मनः सुप्तस्य पुंसः तथैव इति यथा गतं तथैव पुनरागच्छति स्वापकाले सुषुप्त्यवस्थायां पुनरागच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो दूर से भी दूरात्‌ गच्छतीति दूरङ्गमं खश्प्रत्यय है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ದೂರದಿಂದಲೂ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ ದೂರಂಗಮಂ ಖಶ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्च दूरङ्गमं दूरात्‌ गच्छतीति दूरङ्गमं खश्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतीत अनागत-वर्तमान-में प्रयोग करने वाले पदार्थो का ग्राहक है।", "Kannada": "ಅತೀತ - ಅನಾಗತ - ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಗ್ರಾಹಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतीतानागत - वर्तमान - विप्रकृष्ट - व्यवहित - पदार्थानां ग्राहकमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो मन ज्योतिप्रकाशको का श्रोत्र आदि इन्द्रियों का एक ही ज्योति प्रकाशक प्रवर्तक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಒಂದೇ ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶಕ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्च मनो ज्योतिषां प्रकाशकानां श्रोत्रादीन्द्रियाणाम्‌ एकमेव ज्योतिः प्रकाशकं प्रवर्तकमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रोत्र आदि इन्द्रियों को अपने विषय में लगाता है।", "Kannada": "ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रवर्तितान्येव श्रोत्रादीन्द्रियाणि स्वविषये प्रवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा मन को प्रेरित करता है, मन इन्द्रिय से इन्द्रिय को, अर्थ से न्याय युक्त मन सम्बन्ध को उन दोनों को प्रवृत करता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯವನ್ನು, ಅರ್ಥದಿಂದ ನ್ಯಾಯ ಯುಕ್ತ ಮನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅವೆರಡರ ಪ್ರವೃತ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा मनसा संयुज्यते मनः इन्द्रियेण इन्द्रियम्‌ अर्थनेति न्यायोक्तेर्मनः सम्बन्धम्‌ अन्तरा तेषाम्‌ अप्रवृत्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार का मेरा मन शान्तसङ्कल्प वाला हो।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशं मे मनः शान्तसङ्कल्पमस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जब कोई पुरुष जागृत अवस्था में रहता है तब उसका दिव्य मन जिस प्रकार से दूर जाता है, वह ही जब सुप्तावस्था में वैसे ही उसी प्रकार से पुन आता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವಾಗ ಒಬ್ಬ ಪುರುಷನು ಜಾಗೃತ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗ ಅವನ ದಿವ್ಯ ಮನಸ್ಸು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ಒಬ್ಬ ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೆಯೇ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यदा कश्चित्‌ पुरुषः जागर्ति तदा तस्य दिव्यं मनः येन प्रकारेण दूरं गच्छति यदा स शेते तदा तदेव मनः तेनैव प्रकारेण आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार जो दूर जाने वाला और ज्योतियों में अद्वितीय मेरा मन वह शुभसङ्कल्प से युक्त हो।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದೂರ ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಆ ಶುಭಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं यत्‌ दूरगामि किञ्च ज्योतिषाम्‌ अद्वितीयं मम मनः तत्‌ शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदैति - उत्पूर्वक एण-धातु से लट प्रथमपुरुष एकवचन में उदैति रूप बनता है।", "Kannada": "ಉದೈತಿ - ಉತ್ಪೂರ್ವಕ ಏಣ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಉದೈತಿ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदैति - उत्पूर्वकेण्‌-धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने उदैति इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दैवम्‌ - देवशब्द से अण्प्रत्ययकरने पर प्रथमा एकवचन में दैवम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ದೈವಮ್ - ದೇವಶಬ್ದದಿಂದ ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ದೈವಮ್ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देवम्‌ - देवशब्दात्‌ अण्प्रत्यये प्रथमैकवचने दैवम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूरङ्गमम्‌ - दूरं गच्छतीति विग्रह में दूरपूर्वकगम्‌-धातु से खश्प्रत्यय करने पर दूरङ्गमम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ದೂರಂಗಮಮ್ - ದೂರಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ದೂರಪೂರ್ವಕ ಗಮ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಖಶ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ದೂರಂಗಮಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दूरङ्गमम्‌ - दूरं गच्छतीति विग्रहे दूरपूर्वकगम्‌ - धातोः खश्प्रत्यये दूरङ्गमम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीर।", "Kannada": "ಯೇನ ಕರ್ಮಾಣ್ಯಪಸೋ ಮನೀಷಿಣೋ ಯಜ್ಞೇ ಕೃಣ್ವಂತಿ ವಿದಥೇಷು ಧೀರಾಃ ।", "Sanskrit": "येन कर्माण्यपसो मनीषिणो यज्ञे कृण्वन्ति विदथेषु धीराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - येन।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ - ಯೇನ.", "Sanskrit": "पदपाठः - येन।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजानामिति प्र-जानाम्‌।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾನಾಮಿತಿ ಪ್ರ-ಜಾನಾಮ್.", "Sanskrit": "प्रजानामिति प्र - जानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवसङ्कल्पमिति शिव-सङ्कल्पम्‌। अस्तु॥२॥", "Kannada": "ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಿತಿ ಶಿವ - ಸಂಕಲ್ಪಮ್. ಅಸ್ತು ।।೨।।", "Sanskrit": "शिवसङ्कल्पमिति शिव - सङ्कल्पम्‌। अस्तु॥२॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - येन अपसः मनीषिणः धीराः यज्ञे विदथेषु कर्माणि कृण्वन्ति यत्‌ प्रजानाम्‌ अन्तः अपूर्वं यक्षं, तत्‌ मे मनः शिवसङकल्पम्‌ अस्तु।", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಯೇನ ಮನೀಷಿಣಃ ಧೀರಾಃ ಯಜ್ಞೇ ವಿದಥೇಷು ಕರ್ಮಾಣಿ ಕೃಣ್ವಂತಿ ಯತ್ ಪ್ರಜಾನಾಮ್ ಅಂತಃ ಅಪೂರ್ವಂ ಯಕ್ಷಂ, ತತ್ ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮ್ ಅಸ್ತು.", "Sanskrit": "अन्वयः - येन अपसः मनीषिणः धीराः यज्ञे विदथेषु कर्माणि कृण्वन्ति यत्‌ प्रजानाम्‌ अन्तः अपूर्वं यक्षं, तत्‌ मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - मनीषियों मेधावियों को यज्ञ में जिस मन के द्वारा सत कर्म करते है, 'कृ करणे' स्वादि है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಮನೀಷಿಗಳಿಗೆ  ಮೇಧಾವಿಗಳಿಗೆ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸತ್ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆಯೋ, \"ಕೃ ಕರಣೇ\" ಸ್ವಾದಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - मनीषिणः मेधाविनः यज्ञे येन मनसा सता कर्माणि कृण्वन्ति कुर्वन्ति ' कृ करणे ' स्वादिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन स्वास्थ्य के विना कार्य में प्रवृत्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಮನಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनः स्वास्थ्यं विना कर्माप्रवृत्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विदधातु से औणादिक थप्रत्यय।", "Kannada": "ವಿದಧಾತುವಿನಿಂದ ಔಣಾದಿಕ ಥ ಪ್ರತ್ಯಯ.", "Sanskrit": "विदधातोः औणादिकः थप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञसम्बन्धिहवि आदि पदार्थो के ज्ञान में उसका यह अर्थ है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಸಂಬಂಧಿ ಹವಿ ಆದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅದರ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञसम्बन्धिनां हविरादिपदार्थानां ज्ञानेषु सत्स्वित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार के मनीषियों को।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮನೀಷಿಗಳಿಗೆ ?", "Sanskrit": "कीदृशाः मनीषिणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपसः अप इति कर्मनाम (निघ० २.१.१)।", "Kannada": "ಅಪಸಃ ಅಪ ಎಂಬ ಕರ್ಮನಾಮ (ನಿಘ. ೨.೧.೧).", "Sanskrit": "अपसः अप इति कर्मनाम (निघ ० २.१.१)।"}}
{"translation": {"Hindi": "कार्यो को करने की प्रवृति है जिसमे वे अपस्वन कर्मवन्तश्अस्मायामेधास्रजो विनिः ' (पा०सू० ५.२.१२१) इससे विन्प्रत्यय विन्मतोर्लुक्‌' (पा०सू० ५.३.६५) इससे इष्ठ अभाव में भी छन्द में विनो लुक्‌।", "Kannada": "ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇದೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಆ ಅಪಸ್ವನ ಕರ್ಮವಂತಶ್ ಅಸ್ಮಾಯಾಮೇಧಾಸ್ರಜೋ ವಿನಿಃ\" (ಪಾ.ಸೂ. ೫.೨.೧೨೧) ಇದರಿಂದ ವಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿನ್ಮತೋರ್ಲುಕ್ (ಪಾ.ಸೂ. ೫.೩.೬೫) ಇದರಿಂದ ಇಷ್ಠ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಿನೋ ಲುಕ್.", "Sanskrit": "अपो विद्यते येषां ते अपस्वनः कर्मवन्तः ' अस्मायामेधास्रजो विनिः ' ( पा ० सू ० ५ . २ . १२१ ) इति विन्प्रत्ययः ' विन्मतोर्लुक्‌ ' ( पा ० सू ० ५ . ३ . ६५ ) इतीष्ठाभावेपि छान्दसो विनो लुक्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "हमेशा कर्मनिष्ठ यह अर्थ है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಲು ಕರ್ಮನಿಷ್ಠ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सदा कर्मनिष्ठा इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे धीरा धीमन्तमेधा विद्यमान है जिसमे कर्मण्यण्‌ (पा०सू० ३.२.१)।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಧೀರಾ ಧೀಮಂತಮೇಧಾ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಣ್ಯಣ್ (ಪಾ.ಸೂ.೩.೨.೧).", "Sanskrit": "तथा धीराः धीमन्तः धीर्विद्यते येषां ते धीराः कर्मण्यण्‌ ( पा०सू० ३.२. १)।"}}
{"translation": {"Hindi": "और हमारा मन सर्वोत्तम गुण कर्म स्वभाव वाला और जो मन इन्द्रिय से पूर्व उसकी रचना हुई।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಗುಣ ಕರ್ಮ ಸ್ವಭಾವವಿರುವ ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನ ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यच्च मनः अपूर्वं न विद्यते पूर्वमिन्द्रियं यस्मात्तदपूर्वम्‌ इन्द्रियेभ्यः पूर्व मनसः सृष्टेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा अपूर्व अनपर अबाह्य ऐसा कहने पर अपूर्व आत्मरूप यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ವ ಅನಪರ ಅಬಾಹ್ಯ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಅಪೂರ್ವ ಆತ್ಮರೂಪ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा अपूर्वम्‌ अनपरम्‌ अबाह्यम्‌ इत्युक्तेः अपूर्वम्‌ आत्मरूपमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो योग यज्ञ में पूजनीय होकर के एकीभूत हो रहा हो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಯೋಗ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪೂಜನೀಯವಾಗಿ ಏಕೀಭೂತ ಆಗುತ್ತಿದೆಯೋ.", "Sanskrit": "यच्च यक्षं यष्टुं शक्तं यज्ञम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजते औणादिक सन्प्रत्यय है।", "Kannada": "ಯಜತೇ ಔಣಾದಿಕ ಸನ್ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यजतेः औणादिकः सन्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो प्राणिमात्र के हृदय में रहता है, अन्य इन्द्रिया तो बाहरी है, मनतो आन्तरिक इन्द्रिय है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅನ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮನವು ಅಂತರಿಂದ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यच्च प्रजायन्ते इति प्रजाः तासां प्राणिमात्राम्‌ अन्तः शरीरमध्ये आस्ते इतरेन्द्रियाणि बहिःष्ठानि मनः तु अन्तरिन्द्रियमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह उस स्वरूप वाला मेरा मन धर्मेष्ट होवे।", "Kannada": "ಅದು ಆ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ ನನ್ನ ಮನವು ಧರ್ಮೇಷ್ಟವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ तादृशं मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्त्विति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - कर्मनिष्ठ मेधावी पुरुष जिस मन के द्वारा यज्ञ में तथा यज्ञ के विधिविधान आदि में कार्य करते हैं और जो प्राणियों के अन्तर्भाग में रहकर के पूज्य होता है।", "Kannada": "ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ - ಕರ್ಮನಿಷ್ಠ ಮೇಧಾವೀ ಪುರುಷ ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞದ ವಿಧಿ ವಿಧಾನ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಂತರ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಪೂಜ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - कर्मनिष्ठाः मेधाविनः पुरुषाः येन मनसा यज्ञे तथा यज्ञस्य विधिविधानादिषु कार्य कुर्वन्ति । यच्च प्राणिनाम्‌ अन्तभगि स्थित्वा पूज्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा मन शुभसङकल्प वाला हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदेव मम मनः शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्माणि - कर्मशब्द का द्वितीयाबहुवचन में।", "Kannada": "ಕರ್ಮಾಣಿ - ಕರ್ಮಶಬ್ದದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "कर्माणि - कर्मशब्दस्य द्वितीयाबहुवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृण्वन्ति - कृ-धातु से लट प्रथमपुरुष एकवचन में रूप, कुर्वन्ति इसका वैदिकप्रयोग हे।", "Kannada": "ಕೃಣ್ವಂತಿ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪ, ಕುರ್ವಂತಿ ಇದರ ವೈದಿಕ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृण्वन्ति - कृ - धातोः लटि प्रथमपुरुषैकवचने रूपं , कुर्वन्ति इत्यस्य वैदिकप्रयोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यज्ञम्‌ - यज्‌-धातु से घञ्‌प्रत्यय करने पर यज्ञम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಯಜ್ಞಮ್ - ಯಜ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಘಜ್ಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಯಜ್ಞಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यज्ञम्‌ - यज्‌ - धातोः घञ्प्रत्यये यज्ञम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्मान्नऽऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मन॑ शिवसंकल्पमस्तु॥३॥", "Kannada": "ಯಸ್ಮಾನ್ನಽಋತೇ ಕಿಂಚನ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।।೩ ।।", "Sanskrit": "यस्मान्नऽऋते किञ्चन कर्म क्रियते तन्मे मन शिवसंकल्पमस्तृ ॥ ३ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यत्‌।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ - ಯತ್.", "Sanskrit": "पदपाठः - यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रज्ञानमिति प्र-ज्ञानम्‌।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಪ್ರ-ಜ್ಞಾನಮ್.", "Sanskrit": "प्रज्ञानमिति प्र- ज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजास्विति प्र-जासु यस्मात्‌।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಸ್ವಿತಿ ಪ್ರ-ಜಾಸು ಯಸ್ಮಾತ್.", "Sanskrit": "प्रजास्विति प्र-जासु यस्मात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यत्‌ प्रज्ञानम्‌ उत चेतः धृतिः च यत्‌ प्रजासु अन्तः अमृतं ज्योतिः।", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಯತ್ ಪ್ರಜಾನಾಮ್ ಉತ ಚೇತಃ ಧೃತಿಃ ಚ ಯತ್ ಪ್ರಜಾಸು ಅಂತಃ ಅಮೃತಂ ಜ್ಯೋತಿಃ.", "Sanskrit": "अन्वयः - यत्‌ प्रज्ञानम्‌ उत चेतः धृतिः च यत्‌ प्रजासु अन्तः अमृतं ज्योतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्मात्‌ ऋते किञ्चन कर्म न क्रियते, तत्‌ मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्तु।", "Kannada": "ಯಸ್ಮಾತ್ ಋತೆ ಕಿಂಚನ ಕರ್ಮ ನ ಕ್ರಿಯತೆ, ತತ್ ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮ್ ಅಸ್ತು.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ ऋते किञ्चन कर्म न क्रियते , तत्‌ मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो मन प्रज्ञा को विशेष करके ज्ञान का अच्छी प्रकार से बोध कराता है वह प्रज्ञानम्‌ है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಜ್ಞಾವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಿ ಜ್ಞಾನದ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಪ್ರಜ್ಞಾನಮ್.", "Sanskrit": "व्याख्या - यत्‌ मनः प्रज्ञानं विशेषेण ज्ञानजनकं प्रकर्षेण ज्ञायते येन तत्‌ प्रज्ञानम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "'करणाधिकरणयोश्च' (पा०सू० ३.३.११७) इससे करण में ल्युट्‌ प्रत्यय किया।", "Kannada": "'ಕರಣಾಧಿಕರಣಯೋಶ್ಚ' (ಪಾ.ಸೂ ೩.೩.೧೧೭) ಇದರಿಂದ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'करणाधिकरणयोश्च' ( पा०सू०३.३.११७) इति करणे ल्युट्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी जो मन स्मृति का साधक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಮನ ಸ್ಮೃತಿಯ ಸಾಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत अपि यत्‌ मनः चेतः चेतयति सम्यक्‌ ज्ञापयति तच्चेतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "'चिती संज्ञाने' इस ण्यन्तहोने से असुन्प्रत्यय हुआ।", "Kannada": "'ಚಿತೀ ಸಂಜ್ಞಾನೇ' ಈ ಣ್ಯಂತವಾಗುವುದರಿಂದ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "'चिती संज्ञाने' अस्मात्‌ ण्यन्ताद्‌ असुन्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य विशेष ज्ञान का बोध कराने वाला यह अर्थ है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವವನು ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यविशेषज्ञानजनकमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो मन धेर्य स्वरूप है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನವು ಧೈರ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "यच्च मनो धृतिः धैर्यरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन में ही धैर्य की उत्पति होने से मन में कार्य कारण के अभेद होने से धेर्य को धारण करता है।", "Kannada": "ಮನದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುವುದರಿಂದ ಮನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ಕಾರಣದ ಅಭೇದವಿರುವುದರಿಂದ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मनसि एव धैर्योत्पत्तेः मनसि धैर्यम्‌ उपचर्यते कार्यकारणयोः अभेदात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो मन प्रजाओं में, मनुष्यों में अन्तरवर्तमान होने से सभी इन्द्रियों का ज्योति प्रकाशक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅಂತರವರ್ತಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्च मनः प्रजासु जनेषु अन्तर्वर्तमानं सत्‌ ज्योतिः प्रकाशकं सर्वेन्द्रियाणाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहाँ होने पर आदर के लिए पुनः कहते है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಆದರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उक्तमपि पुनरुच्यते आदरार्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "'अभ्यासे भूयांसमर्थं मन्यन्ते' (निरु० १.४२) ऐसा यास्क ने कहा।", "Kannada": "'ಅಭ್ಯಾಸೇ ಭೂಯಾಂಸಮರ್ಥಾಂ ಮನ್ಯಂತೆ' (ನಿರು ೧.೪೨) ಹೀಗೆ ಯಾಸ್ಕನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "'अभ्यासे भूयांसमर्थं मन्यन्ते '( निरु० १.४२) इति यास्कोक्तेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और आत्मरूप होने से अमरण धर्मी होने से विनाश रहित है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆತ್ಮರೂಪವಾಗಿರಿವುದರಿಂದ ಅಮರಣ ಧರ್ಮೀ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ವಿನಾಶವಿಲ್ಲದೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यच्चामृतम्‌ अमरणधर्मि आत्मरूपत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस मन के बिना मनुष्य कोई भी कार्य नही कर सकते है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೇ ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ मनसः ऋते यन्मनो विना किञ्चन किमपि कर्म न क्रियते जनैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी कार्यो को करने से पहले प्राणियों का मन पूर्वप्रवृत्त होता है, मन के स्वास्थ्य के विना कार्यो में प्रवृत नही होता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮನ ಪೂರ್ವಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮನದ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಈ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वकर्मसु प्राणिनां मनः पूर्वप्रवृत्तेः मनःस्वास्थ्यं विना कर्माभावादित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यारादितर्र्ते (पा०सू० २.३.२९) इत्यादि से यस्माद इसका ऋत के योग में पञ्चमी ।", "Kannada": "ಅನ್ಯಾರಾದಿರ್ತರತೇ (ಪಾ.ಸೂ ೨.೩.೨೯) ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಯಸ್ಮಾದ್ ಇದರ ಋತದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ.", "Sanskrit": "अन्यारादितरर्ते ( पा ० सू ० २ . ३ .२९ ) इत्यादिना यस्मादिति ऋतेयोगे पञ्चमी।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा मन कल्याणकारी हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಯಾಣಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जो मन सामान्य और विशेषज्ञान का बोध कराता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವುದು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷಜ್ಞಾನದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "सरलार्थः -  यत्‌ सामान्यविशेषयोः ज्ञानयोः जनकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो धेर्यस्वरूप विद्यमान है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಧೈರ್ಯಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ धैर्यस्वरूपं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो प्राणियों के अन्तर्भाग में विद्यमान सभी इन्द्रियों का प्रकाशक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಂತರ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणिनाम्‌ अन्तभगि विद्यमानं सर्वेन्द्रियाणां प्रकाशकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो विनाश रहित है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ವಿನಾಶ ರಹಿತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्च अमरणधर्मि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके बिना कोई भी कार्य नही किया जा सकता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "येन विना किमपि कार्यं कर्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का जो मेरा मन है वह शुभ सङ्कल्प वाला हो।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನನ್ನ ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿದೆಯೋ ಅದು ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं यत्‌ मम मनः तत्‌ शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपूर्वक ज्ञाधातु से ल्युट्प्रत्यय करने पर (अन्‌) प्रज्ञानम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಜ್ಞಾಧಾತುವಿನಿಂದ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ (ಅನ್) ಪ್ರಜ್ಞಾನಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रपूर्वकात्‌ ज्ञाधातोः ल्युट्प्रत्यय ( अन्‌ ) प्रज्ञानम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चेतः - चिद्‌-धातु से णिच असुन्प्र्यय करने पर चेतः रूप बनता है।", "Kannada": "ಚೇತಃ - ಚಿದ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿಚ್ ಅಸುನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚೇತಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेतः - चिद - धातोः णिचि असुन्प्रत्यये चेतः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धृतिः - धृ-धातु से क्तिन्प्रत्यय करने पर धृतिः रूप बनता है।", "Kannada": "ಧೃತಿಃ - ಧೃ- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಧೃತಿಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धृतिः - धृ - धातोः क्तिन्प्रत्यये धृतिः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रियते - कृ-धातु से कर्म लट प्रथमपुरुष एकवचन में क्रियते रूप बनता है।", "Kannada": "ಕ್ರಿಯತೆ - ಕೃ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯತೆ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्रियते - कृ - धातोः कर्मणि लटि प्रथमपुरुषैकवचने क्रियते इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. शिवसङ्कल्पसूक्त का ऋषि कौन है, छन्द क्या, और देवता कौन है?", "Kannada": "೧. ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾರು, ಛಂದಸ್ಸೇನು, ಮತ್ತು ದೇವತಾ ಯಾರು ?", "Sanskrit": "१. शिवसङ्कल्पसूक्तस्य कः ऋषिः , किं छन्दः , का च देवता?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. शिवसङ्कल्प यहाँ पर शिव शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೨. ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "2. शिवसङ्कल्पम्‌ इत्यत्र शिवशब्दस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. दूरङ्गमम्‌ यहाँ पर प्रत्यय क्या है?", "Kannada": "೩. ದೂರಂಗಮಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ?", "Sanskrit": "३. दूरङ्गमम्‌ इत्यत्र कः प्रत्ययः?"}}
{"translation": {"Hindi": "4. आत्मा किसके साथ जुडती है?", "Kannada": "೪. ಆತ್ಮಾ ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "4.आत्मा केन संयुज्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. कृण्वन्ति इसका लौकिक रूप क्या है?", "Kannada": "೫. ಕೃಣ್ವಂತಿ ಇದರ ಲೌಕಿಕ ರೂಪವೇನು ?", "Sanskrit": "५. कृण्वन्ति इत्यस्य लौकिकं रूपं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. अपसः यहाँ पर इष्ठ के अभाव होने पर भी विन का लुक्‌ कैसे हुआ?", "Kannada": "೬. ಅಪಸಃ ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಠದ ಅಭಾವವಿದ್ದಾಗ ವಿನ ಇದರ ಲುಕ್ ಹೇಗಾಯಿತು ?", "Sanskrit": "६. अपसः इत्यत्र इष्ठाभावेपि कथं विनः लुक्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. प्रज्ञानम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭. ಪ್ರಜ್ಞಾನಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "७. प्रज्ञानम्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. धृति इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೮. ಧೃತಿ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "८. धृतिः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "9. यस्मान्न ऋते इस मन्त्र के अंश में किस सूत्र से पञ्चमी होती है?", "Kannada": "೯. ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಋತೆ ಈ ಮಂತ್ರದ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಂಚಮೀ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "९. यस्मान्न ऋते इति मन्त्रांशे केन सूत्रेण पञ्चमी?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. प्रज्ञानम्‌ यहाँ पर ल्युट्‌ किस अर्थ में है?", "Kannada": "೧೦. ಪ್ರಜ್ಞಾನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದೆ ?", "Sanskrit": "१०. प्रज्ञानम्‌ इत्यत्र ल्युट्‌ कस्मिन्‌ अर्थ?"}}
{"translation": {"Hindi": "येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत्परिंगृहीतममृतेन सर्वम्‌।", "Kannada": "ಯೇನೇದಂ ಭೂತಂ ಭುವನಂ ಭವಿಷ್ಯತ್ಪರಿಗೃಹೀತಮಮೃತೇನ ಸರ್ವಮ್ ।", "Sanskrit": "येनेदं भूतं भुवनं भविष्यत्परिगृहीतममृतेन सर्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - येन।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ - ಯೇನ.", "Sanskrit": "पदपाठः - येन।"}}
{"translation": {"Hindi": "शिवसङ्कल्पमिति शिवसङ्कल्पम्‌।", "Kannada": "ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಿತಿ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮ್.", "Sanskrit": "शिवसङ्कल्पमिति शिव-सङ्कल्पम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - येन अमृतेन (मनसा) इद्‌ भूतं भूवनं भविष्यत्‌ सर्व परिगृहीतम्‌।", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಯೇನ ಅಮೃತೇನ (ಮನಸಾ) ಇದ್ ಭೂತಂ ಭೂವನಂ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಸರ್ವಂ ಪರಿಗೃಹೀತ.", "Sanskrit": "अन्वयः - येन अमृतेन ( मनसा ) इदं भूतं भूवनं भविष्यत्‌ सर्व परिगृहीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिस मन से इसके चारो और विद्यमान वस्तुओं का ज्ञान है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಮನದಿಂದ ಇದರ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಜ್ಞಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - येन मनसा इदं सर्वं परिगृहीतं परितः सर्वतो ज्ञातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ क्या हुआ।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಏನಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "इदं किंभूतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतकालसम्बन्धि वस्तुओं का।", "Kannada": "ಭೂತಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತುಗಳ.", "Sanskrit": "भूतकालसम्बन्धि वस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "भुवन वर्तमान काल को कहते है।", "Kannada": "ಭುವನ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "भुवनं भवतीति भुवनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भू से क्युप्रत्यय करने पर वर्तमानकालसंबन्धि है।", "Kannada": "ಭೂ ಇದರಿಂದ ಕ್ಯು ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ವರ್ತಮಾನಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भवतेः क्युप्रत्ययः वर्तमानकालसंबन्धि।"}}
{"translation": {"Hindi": "भविष्यत्‌ 'लृटः सद्वा' (पा०सू० ३.३.१४) इससे शतृप्रत्यय करने पर 'तौ सत्‌' (पा०सू० ३.२.१२७) इसके कहने पर त्रिकालसंबद्ध वस्तुओं में मन प्रवृत होता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಭವಿಷ್ಯತ್ 'ಲೃಟಃ ಸದ್ವಾ' (ಪಾ.ಸೂ. ೩.೩.೧೪) ಇದರಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ 'ತೌ ಸತ್' (ಪಾ.ಸೂ ೩.೨.೧೨೭) ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ತ್ರಿಕಾಲ ಸಂಬದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮನ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भविष्यत्‌ 'लृटः सद्वा' (पा०सू० ३.३ .१४) इति शतृप्रत्ययः 'तौ सत्‌'  ( पा०सू० ३.२.१२७ ) इत्युक्तेः त्रिकालसंबद्धवस्तुषु मनः प्रवर्तत इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रोत्र आदि के द्वारा तो प्रत्यक्ष ही ग्रहण करता है।", "Kannada": "ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವನ್ನೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "श्रोत्रादीनि तु प्रत्यक्षमेव गृह्णन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह किस प्रकार के ज्ञान को ग्रहण करता है।", "Kannada": "ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗ್ರಹ್ಗಿಸುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "कीदृशेन येन ज्ञानं गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमृत शाश्वत होने से।", "Kannada": "ಅಮೃತ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ.", "Sanskrit": "अमृतेन शाश्वतेन ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुक्तिपर्यन्त श्रोत्र आदि का तो नाश होता है परन्तु मन तो अमर है।", "Kannada": "ಮುಕ್ತಿ ಪರ್ಯಂತ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಗಳ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಮನವು ಅಮರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मुक्तिपर्यन्तं श्रोत्रादीनि नश्यन्ति मनः तु अनश्वरम्‌ इत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिस मन के द्वारा यज्ञ अग्निष्टोम आदि को आगे विस्तृत करते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನದಿಂದ ಈ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆದಿಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "येन च मनसा यज्ञो अग्निष्टोमादिः तायते विस्तार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "'तनोतेर्यकि' (पा०सू० ६.४.४४) इससे आकार।", "Kannada": "'ತನೋತೇರ್ಯಕಿ' (ಪಾ.ಸೂ. ೬.೪.೪೪) ಇದರಿಂದ ಆಕಾರ .", "Sanskrit": "'तनोतेर्यकि' (पा०सू० ६.४.४४) इत्याकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार का यज्ञ।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಯಜ್ಞ?", "Sanskrit": "कीदृशो यज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तहोता सात होता के द्वारा देवो का आह्वान करते है, अर्थात होतृमैत्रवरुण आदि सात होता है।", "Kannada": "ಸಪ್ತಹೋತಾ  ಏಳು ಹೋತೃಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಹೋತೃ ಮೈತ್ರಾವರುಣ ಆದಿಗಳು ಏಳು ದೇವತೆಗಳಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सप्तहोता सप्तहोतारो देवानाम्‌ आह्वातारो होतृमैत्रावरुणादयो यत्र स सप्तहोता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्निष्टोम में सात होता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮದಲ್ಲಿ ಏಳು ಹೋತೃಗಳಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अग्निष्टोमे सप्तहोतारो भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा मन शुभ सकल्प वाला हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तन्मे मन शुभसङ्कल्पम् अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिससे विनाश रहित धर्म वाले संसार का भूतकाल, वर्तमानकाल और भविष्यत्काल के सभी पदार्थ जाने जाते है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ  - ಯಾವುದರಿಂದ ವಿನಾಶ ರಹಿತ ಧರ್ಮವಿರುವ ಸಂಸಾರದ ಭೂತಕಾಲ, ವರ್ತಮಾನಕಾಲ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - येन अमृतधर्मिणा संसारस्य भूतकालीनाः वर्तमानकालीनाः भविष्यत्कालीनाः सर्वेपि पदार्थाः ज्ञायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके द्वारा सात होता विशिष्ट अग्निष्टोम आदि यज्ञ का सम्पादन किया जाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಏಳು ಹೋತೃಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆದಿ ಯಜ್ಞಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "येन सप्तहोतृविशिष्टः अग्निष्टोमादियज्ञः सम्पाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा मन शुभसङ्कल्प वाला हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪವುಳ್ಳವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "भुवनम्‌ - भृधातु से क्युप्रत्यय करने पर भुवनम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಭುವನಮ್ - ಭೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ಯು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಭುವನಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भुवनम्‌ - भूधातोः क्युप्रत्यये भुवनम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तायते - तन्‌-धातु से कर्म लट प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "ತಾಯತೇ - ತನ್ - ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तायते -तन्‌-धातोः कर्मणि लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "भविष्यत्‌ - भृधातु से लूट शतृप्रत्यय करने पर भविष्यत्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಭವಿಷ್ಯತ್ - ಭೃಧಾತುವಿನಿಂದ ಲೃಟ್ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಭವಿಷ್ಯತ್ ರೂಪವು ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भविष्यत्‌ - भूधातुः लृटि शतृप्रत्यये भविष्यत्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे होता, पोता, मैत्रावरुण, ग्राववरुण, ब्राह्मणाच्छंदस, आच्छावाक और अग्नीद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಹೋತಾ, ಪೋತಾ, ಮೈತ್ರಾವರುಣ, ಗ್ರಾವವರುಣ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚ್ಛಂದಸ, ಆಚ್ಛಾವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಗ್ನೀದ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते च होता , पोता , मैत्रावरुणः , ग्राववरुणः , ब्राह्मणाच्छंदसी , आच्छावाक्‌ एवम्‌ अग्नीदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यस्मिन्‌।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ-ಯಸ್ಮಿನ್.", "Sanskrit": "पदपाठः - यस्मिन्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजानामिति प्र-जानाम्‌।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾನಾಮಿತಿ ಪ್ರ-ಜಾನಾಮ್.", "Sanskrit": "प्रजानामिति प्र - जानाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यस्मिन्‌ ऋचः: यस्मिन्‌ साम यजूंषि रथनाभौ अराः इव प्रतिष्ठिताः यस्मिन्‌ प्रजानां सर्व चित्तम्‌ ओतं तत्‌ मे मनः शिवसङकल्पम्‌ अस्तु।", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಯಸ್ಮಿನ್ ಋಚಃ, ಯಸ್ಮಿನ್ ಸಾಮ ಯಜೂಂಷಿ ರಥನಾಭೌ ಅರಾಃ ಇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ಯಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸರ್ವ ಚಿತ್ತಮ್ ಓತಂ ತತ್ ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮ್ ಅಸ್ತು.", "Sanskrit": "अन्वयः - यस्मिन्‌ ऋचः यस्मिन्‌ साम यजूंषि रथनाभौ अराः इव प्रतिष्ठिताः यस्मिन्‌ प्रजानां सर्व चित्तम्‌ ओतं तत्‌ मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिस मन में ऋग्वेद प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಮನದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - यस्मिन्‌ मनसि ऋचः प्रतिष्ठिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमे सामवेद प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಸಾಮವೇದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ साम सामानि प्रतिष्ठितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमे यजुर्वेद प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಯಜುರ್ವೇದವು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ यजूंषि प्रतिष्ठितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्थ मन में ही वेदत्रयी प्रकट होते है, इस मन में शब्द मात्र स्थिर होते है 'अन्नमयं हि सोम्य मनः' इति छान्दोग्य में स्वस्थ मन से ही वेदो का उच्चारण प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಸ್ವಸ್ಥ ಮನದಲ್ಲಿಯೇ ವೇದತ್ರಯೀ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಮನದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಮಾತ್ರವೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ 'ಅನ್ನಮಯಂ ಹಿ ಸೋಮ್ಯ ಮನಃ' ಎಂಬ ಛಾಂದೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಸ್ಥ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ವೇದಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः स्वास्थ्ये एव वेदत्रयीस्फूर्तेः मनसि शब्दमात्रस्य प्रतिष्ठितत्वम्‌ 'अन्नमयं हि सोम्य मनः' इति छान्दोग्ये मनस एव स्वास्थ्ये वेदोच्चारणशक्तिः प्रतिपादिता ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ दृष्टान्त है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಠಾಂತವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे रथ के पहियों में लकड़ी के अरा लगे होते है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ರಥದ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಕಡ್ಡಿಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "रथनाभौ अराः इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अरा रथचक्र के मध्य में प्रतिष्ठत होते है, उसी प्रकार शब्दजाल मन में स्थिर रहता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅರಾ ರಥಾಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಬ್ದಜಾಲ ಮನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा अराः रथचक्रनाभौ मध्ये प्रतिष्ठताः तद्वत्‌ शब्दजालं मनसि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिसमे प्राणियों के सम्पूर्ण सभी पदार्थविषयज्ञान धागे में मणियों के समान युक्त रहता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥವಿಷಯಜ್ಞಾನದ ದಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "किञ्च प्रजानां सर्वं चित्तं ज्ञानं सर्वपदार्थविषयिज्ञानं यस्मिन्‌ मनसि ओतं निक्षिप्तं तन्तुसन्ततिः पटे इव सर्वं ज्ञानं मनसि निहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्थ मन में ही ज्ञान की उत्पत्ति और मन के प्रतिकूल आचरण से ही ज्ञान का अभाव होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಸ್ಥ ಮನದಲ್ಲಿಯೇ ಜ್ಞಾನದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಆಚರಣೆಯಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನದ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनः स्वास्थ्य एव ज्ञानोत्पत्तिः मनोवैय॒ग्ये च ज्ञानाभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा मन शिवसङ्कल्प हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तन्मे मम मनः शिवसङ्कल्पं शान्तव्यापारमस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिसमे ऋग्वेद, सामवेद और यजुर्वेद चक्रनाभि में विद्यमान अरा के समान विद्यमान है और भी जिसमे प्राणियों के सभी पदार्थ विषयक ज्ञान है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದ ಚಕ್ರನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅರಾ ಇದರ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪದಾರ್ಥ ವಿಷಯಕ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- यस्मिन्‌ ऋचः , सामानि , यजूंषि च चक्रनाभौ अराः इव विद्यन्ते। अपि च यस्मिन्‌ प्राणिनां सर्वपदार्थविषयकज्ञानं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा मन शुभसङ्कल्प वाला हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिष्ठिताः - प्रतिपूर्वक स्थाधातु से क्तप्रत्यय करने पर प्रथमाबहुवचन में प्रतिष्ठिताः रूप है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ - ಪ್ರತಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಾಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिष्ठिताः - प्रतिपूर्वकात्‌ स्थाधातोः क्तप्रत्यये प्रथमाबहुवचने प्रतिष्ठिताः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आओतम्‌ - आपूर्वक तन्तुसन्तानात्‌ वेञ्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर ओतम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಆಓತಮ್ - ಆಪೂರ್ವಕ ತಂತುಸಂತಾನಾತ್ ವೆಜ್ಞ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಓತಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आओतम्‌ - आपूर्वकात्‌ तन्तुसन्तानात्‌ वेञ्‌ - धातोः क्तप्रत्यये ओतम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हृत्प्रतिष्ठं यरदजिरं जविष्ठं तन्मे मन शिवसडऱकल्पमस्तु॥६ ॥", "Kannada": "ಹೃತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಂ ಯರದಜಿರಂ ಜವಿಷ್ಠಂ ತನ್ಮೇ ಮನ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ।।೬।।", "Sanskrit": "हृत्प्रतिष्ठं यदजिरं जविष्ठं तन्मे मन शिवसङ्कल्पमस्तु॥६ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - सुषारथिः।", "Kannada": "ಪದಪಾಠಃ - ಸುಷಾರಥಿಃ.", "Sanskrit": "पदपाठः - सुषारथिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुसारथिरिति सु-सारथिः।", "Kannada": "ಸುಸಾರಥಿರಿತಿ ಸು-ಸಾರಥಿಃ.", "Sanskrit": "सुसारथिरिति सु - सारथिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अश्वानिवेत्यश्वान्‌- इव।", "Kannada": "ಅಶ್ವಾನಿವೇತ್ಯಶ್ವಾನ್ - ಇವ.", "Sanskrit": "अश्रानिवेत्यश्चान्‌- इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभीशुभिरित्यभीशु-भिः।", "Kannada": "ಅಭೀಶುಭಿರಿತ್ಯಭೀಶು-ಭಿಃ.", "Sanskrit": "अभीशुभिरित्यभीशु - भिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यत्‌ (मनः) मनुष्यान्‌ सुषारथिः अश्वन्‌ इव नेनीयते अभीषुभिः वाजिन इव( मनुष्यान्‌ कर्मषु प्रेरयति) यत्‌ हृत्प्रतिष्ठम्‌ अजिरं जविष्ठं तत्‌ मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्तु।", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಯತ್ (ಮನಃ) ಮನುಷ್ಯಾನ್ ಸುಷಾರಥಿಃ ಅಶ್ವನ್ ಇವ ನೇನೀಯತೆ ಅಭೀಷುಭಿಃ ವಾಜಿನ ಇವ (ಮನುಷ್ಯಾನ್ ಕರ್ಮಷು ಪ್ರೇರಯತಿ) ಯತ್ ಹೃತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಮ್ ಅಜಿರಂ ಜವಿಷ್ಠಂ ತತ್ ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮ್ ಅಸ್ತು.", "Sanskrit": "अन्वयः - यत्‌ ( मनः ) मनुष्यान्‌ सुषारथिः अश्वन्‌ इव नेनीयते अभीषुभिः वाजिन इव ( मनुष्यान्‌ कर्मसु प्रेरयति ) यत्‌ हृत्प्रतिष्ठम्‌ अजिरं जविष्ठं तत्‌ मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जो मन जैसे सुंदर घोड़े के समान, लगाम से घोड़ो को सब और चलाता है, वैसे ही मनुष्य आदि प्राणियों को शीघ्र ही इधर उधर भ्रमण कराता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಸುಂದರ ಕುದುರೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಹಿಡಿತದಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನುಷ್ಯ ಆದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಣ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या - यत्‌ मनो मनुष्यान्‌ नरान्‌ नेनीयते अत्यर्थम्‌ इतस्ततो नयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नयते: क्रियासमभिहारे यङ हुआ।", "Kannada": "ನಯತೇಃ ಕ್ರಿಯಾಸಮಭಿಹಾರೇ ಯಂಜ್ಞ್ ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "नयतेः क्रियासमभिहारे यङ्।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के प्रेरित करने पर ही प्राणि कार्य में प्रवृत होते है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनः प्रेरिता एव प्राणिनः प्रवर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्य ग्रहण प्राणिमात्र का उपलक्षक है।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯ ಗ್ರಹಣ ಪ್ರಾಣಿಮಾತ್ರದ ಉಪಲಕ್ಷಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनुष्यग्रहणं प्राणिमात्रोपलक्षकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उदाहरण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಾಂತವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र दृष्टान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे चतुर सारथि लगाम से घोड़ो को इधर उधर अपने वश में चलाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಚತುರ ಸಾರಥಿಯು ಲಗಾಮಿನಿಂದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा सुसारथिरभीशुभिः प्रग्रहैः वाजिनः अश्वान्‌ नेनीयत इत्यनुषङ्गः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस्सियों से जैसे ले जाता है।", "Kannada": "ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೇ.", "Sanskrit": "रश्मिभिः नियच्छति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम ले जाना और दूसरी नियमन।", "Kannada": "ಮೊದಲನೆಯದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಎರಡನೆಯದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "प्रथमायां नयनं द्वितीयायां नियमनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही मन मनुष्यों को कार्य में प्रवृत करता है और लेकर जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तथा मनः प्रवर्तयति नियच्छति च नरान्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो मन हृदय में प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಮನದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्च मनः हृत्प्रतिष्ठं।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो मन विषय आदि में प्रक वा वृद्धादी अवस्था से रहित है।", "Kannada": "ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅಮರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यच्च मनः अजिरं जरारहितं बाल्ययौवनस्थविरेषु मनसः तदवस्थत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो अत्यन्त वेगवान है 'न वै वातात्‌ किज्चनाशीयोस्ति न मनसः किज्चनाशीयोस्ति' इति श्रुति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿದೆ 'ನ ವೈ ವಾತಾತ್ ಕಿಂವನಾಶೀಯೋಸ್ತಿ ನ ಮನಸಃ ಕಿಂಚನಶೀಯೋಸ್ತಿ' ಎಂದು ಶೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यच्च जविष्ठम्‌ अतिजववद्‌ वेगवत्‌ जविष्ठं 'न वै वातात्‌ किञ्चनाशीयोस्ति न मनसः किञ्चनाशीयोस्ति' इति श्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मेरा मन मंगलमय हो।", "Kannada": "ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮಂಗಲಮಯವಾಗಿರಲಿ.", "Sanskrit": "तत्‌ मे मनः शिवसङ्कल्पम्‌ अस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जैसे कोई चतुर सारथि घोड़ो को सही चलाता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಚತುರ ಸಾರಥಿಯು ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यथा कश्चत्‌ सुसारथिः घोटकं सम्यक्‌ परिचालयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह जैसे चाहता है वैसे ही उनको लेकर के जाता है।", "Kannada": "ಅವನು ಹೇಗೆ ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅದನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स यथा इच्छति तथेव नेतुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार मन भी प्राणियों के शरीर को चलाता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಶರೀರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव मनः अपि प्राणिनां शरीरं परिचालयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो हृदय में स्थित वृद्धावस्था से रहित अत्यन्त ही वेगवान वह मेरा मन मंगलमय हो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ವೃದ್ಧಾವಸ್ಥೆಯಿಂದ ರಹಿತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಮಂಗಳಮಯವಾಗಿರಲಿ.", "Sanskrit": "यच्च हृदयस्थं जरारहितम्‌ अतिशयेन वेगवत्‌ तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "नेनीयते - नी-धातु से यङ लट प्रथमपुरुष एकवचन में नेनीयते रूप बनता है।", "Kannada": "ನೇನೀಯತೆ - ನೀ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಂಗ್ ಲಟ್ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ನೇನೀಯತೆ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नेनीयते - नी-धातोः यङि लटि प्रथमपुरुषैकवचने नेनीयते इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभीषुभिः - अभिपूर्वक इष्‌-धातु से उप्रत्यय करने पर तृतीयाबहुवचन में अभीषुभिः रूप बनता है।", "Kannada": "ಅಭೀಷುಭಿಃ - ಅಭಿಪೂರ್ವಕ ಇಷ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ಅಭೀಷುಭಿಃ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभीषुभिः - अभिपूर्वकेष्‌ - धातोः उप्रत्यये तृतीयाबहुवचने अभीषुभिः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाजिनः - वज्‌-धातु से णिनिप्रत्यय करने पर द्वितीयाबहुवचने में वाजिनः रूप बनता है।", "Kannada": "ವಾಜಿನಃ - ವಜ್- ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣಿನಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಾ ಬಹುವವಚನದಲ್ಲಿ ವಾಜಿನಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वाजिनः -वज्‌-धातोः णिनिप्रत्यये द्वितीयाबहुवचने वाजिनः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जविष्ठम्‌ - जुधातु से इष्ठन्प्र्यय करने पर जविष्ठम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಜವಿಷ್ಠಮ್ - ಜುಧಾತುವಿನಿಂದ ಇಷ್ಠನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಜವಿಷ್ಠಮ್ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जविष्ठम्‌ - जुधातोः इष्ठन्प्रत्यये जविष्ठम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिष्ठम्‌ - प्रपूर्वकस्थाधातु से कप्रत्यय करने पर प्रतिष्ठम्‌ रूप बनता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಷ್ಠಮ್ - ಪ್ರಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಾ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರತಿಷ್ಠಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिष्ठम्‌ - प्रपूर्वकस्थाधातोः कप्रत्यये प्रतिष्ठम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. येनेदं भूतं भूवनम्‌ इस मन्त्रांश में येन इसका क्या तात्पर्य है?", "Kannada": "೧. ಯೇನೇದಂ ಭೂತಂ ಭೂವನಮ್ ಈ ಮಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಯೇನ ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇನು ?", "Sanskrit": "१. येनेदं भूतं भूवनम्‌ इति मन्त्रांशे येन इत्यस्य किं तात्पर्यम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. सात होता कौन है?", "Kannada": "೨. ಏಳು ಜನ ಹೋತೃಗಳು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "२. के सप्तहोतारः?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. तायते इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೩. ತಾಯತೇ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "३. तायते इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "4. मन में वेद कैसे स्थिर होते है?", "Kannada": "ಮನದಲ್ಲಿ ವೇದವು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "४. कथं मनसि वेदाः प्रतिष्ठताः?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. ओतम्‌ यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೫. ಓತಮ್ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "५. ओतम्‌ इति रूपं कथं सिद्ध्येत्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. भुवनम्‌ यहाँ पर क्या प्रत्यय है?", "Kannada": "೬. ಭುವನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ ?", "Sanskrit": "६. भुवनम्‌ इत्यत्र कः प्रत्ययः?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. अजिरम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭. ಅಜಿರಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "७. अजिरम्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. जविष्ठम्‌ इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೮. ಜವಿಷ್ಠಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "८. जविष्ठम्‌ इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "9. अभीशुभिः इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೯. ಅಭೀಷುಭಿಃ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "९. अभीशुभिः इत्यस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. नेनीयते यह रूप कैसे सिद्ध हुआ?", "Kannada": "೧೦. ನೇನೀಯತೆ ಈ ರೂಪವು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "१०. नेनीयते इति रूपं कथं सिद्ध्येत्?"}}
{"translation": {"Hindi": "छः मन्त्र वाले इस सूक्त के ऋषि याज्ञवल्क्य, मनो देवता, त्रिष्टुप्‌ छन्द है।", "Kannada": "ಆರು ಮಂತ್ರಗಳಿರುವ ಈ ಸೂಕ್ತದ ಋಷಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಮನಸ್ಸು ದೇವತಾ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿದೆ.", "Sanskrit": "षड्-ऋचात्मकस्य सूक्तस्यास्य ऋषिः याज्ञवल्क्यः, मनो देवता, त्रिष्टुप्‌ छन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में ऋषि कहते हैं की जो मन जागने वाले पुरुष का दूर जाता है, और सोने वाले मनुष्य का वही मन वैसे ही समीप आता है अर्थात्‌ जैसा गया है वैसे ही वापस आता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಋಷಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಯಾರು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಪುರುಷನಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾನೆಯೋ, ಮತ್ತು ಮಲಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನುಷ್ಯನ ಅದೇ ಮನಸ್ಸು ಹಾಗೆಯೇ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪುನಃ ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तेऽस्मिन्‌ ऋषिः वदति यत्‌ यन्मनो जाग्रतः पुरुषस्य दूरं गच्छति, यच्च मनः सुप्तस्य पुंसः तथैव समीपम्‌ एति अर्थात्‌ यथा गतं तथैव पुनरागच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जो दूर से जाता है, जो मन आत्म साक्षात्कार में साधन है, और जो मन प्रकाशकों का श्रोत्र आदि इन्द्रियों का एक ही ज्योति प्रवर्तक है, सभी शरीर का चालक वह मेरा मन शुभसङ्कल्पों से युक्त हो।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದು ದೂರದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಯಾವ ಮನವು ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಮನ ಪ್ರಕಾಶಕಗಳ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಒಂದೇ ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಶರೀರದ ಚಾಲಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುಭಸಂಕಲ್ಪಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "यच्च मनः दूराद्‌ गच्छति , यन्मनः आत्मसाक्षात्कारे साधनं , यच्च मनः प्रकाशकानां श्रोत्रादीन्द्रियाणाम्‌ एकम्‌ एव ज्योतिः प्रवर्तकं , सर्वशरीरस्य चालकं तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ मेरे मन में हमेशा धर्म ही हो कभी भी पाप नही हो।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ನನ್ನ ಮನದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲು ಧರ್ಮವೇ ಇರಬೇಕು ಯಾವಾಗಲು ಪಾಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ मम मनसि सदा धर्मः एव भवतु न कदापि पापम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मवान, बुद्धिमान, मेधावी जिस मन से कार्य करते हैं, जिससे बुद्धिमान यथाविधि यज्ञ का सम्पादन करते हैं, और जो अपूर्व, सभी इन्द्रियों से पूर्व जिसकी रचना हुई, सभी प्राणियों में विद्यमान और पूज्य वह मेरा मन शुभ सङ्कल्प से युक्त हो।", "Kannada": "ಕರ್ಮವಂತರು, ಬುದ್ಧಿವಂತರು, ಮೇಧಾವಿಗಳು ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತದೆಯೋ, ಇದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಯಥಾವಿಧಿ ಯಜ್ಞದ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಅಪೂರ್ವ, ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇದರ ರಚನೆಯಾಯಿತು, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪೂಜ್ಯರಾಗಿರುವ ಆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "कर्मवन्तः धीमन्तः मेधाविनः येन मनसा कर्माणि कुर्वन्ति , येन धीमन्तः यथाविधि यज्ञसम्पादनं कुर्वन्ति , यच्च अपूर्व सर्वेभ्यः अपि इन्द्रियेभ्यः पूर्वं सृष्टं , सर्वषु प्राणिषु विद्यमानं पूज्यं च तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो मन प्रज्ञा को विशेष रूप से ज्ञान कराता है, और भी जो मन सामान्य ज्ञान को उत्पन्न करने वाला है, जो मन धृति धेर्य स्वरूप, जो मन अमरण धर्मी, जो मन प्रजाओं में अन्तर वर्तमान होने से सभी इन्द्रियों का प्रकाशक है, जिसके बिना कोई भी कार्य पूर्ण नही किया जा सकता है वह मेरा मन शुभसङ्कल्प से युक्त हो।", "Kannada": "ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಧೃತಿ , ಧೈರ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ, ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಅಮರಣ ಧರ್ಮೀ, ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ ವರ್ತಮಾನ ಆಗುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "यन्मनः प्रज्ञानं विशेषेण ज्ञानजनकम्‌ , अपि च यन्मनः चेतः ज्ञापकः सामान्यज्ञानजनकम्‌ इत्यर्थः , यन्मनः धृतिः धैर्यस्वरूपं, यन्मनः अमरणधर्मि , यन्मनः प्रजासु अन्तर्वर्तमानं सत्‌ सर्वेन्द्रियाणां प्रकाशकम्‌ , येन विना न किञ्चन कर्म सम्पादयितुं शक्यते तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस मन के द्वारा यह सभी सब कुछ जाना गया है, और जिस मन से भूतकाल सम्बन्धी वस्तु, वर्तमानकाल सम्बन्धी वस्तु, और भविष्यत्काल सम्बन्धी वस्तु का ज्ञान होता है, जिस मन के द्वारा होतृमैत्रावरुण आदि सात होता युक्त अग्निष्टोमयज्ञ को विस्तृत करते है वह मेरा मन शुभसङकल्प से युक्त हो।", "Kannada": "ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೂತಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತು, ವರ್ತಮಾನ ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯತ್ಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ವಸ್ತುವಿನ ಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಯಾವ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೋತೃ ಮೈತ್ರಾವರುಣ ಆದಿ ಏಳು ಹೋತೃಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "येन मनसा इदं सर्वं सर्वतः ज्ञातं , येन च मनसा भूतकालसम्बन्धि वस्तु , वर्तमानकालसम्बन्धि वस्तु , भविष्यत्कालसम्बन्धि वस्तु च परिगृह्यन्ते , येन मनसा होतृमैत्रावरुणादिसप्तहोतृयुक्तः अग्निष्टोमयज्ञः विस्तार्यते तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे रथ के दोनों और आरे होते है ठीक वैसे ही मन ही सभी ऋचाओं में प्रतिष्ठित होते है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ರಥದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಚಕ್ರಗಳಿರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲಾ ಋಚಾಗಳಲ್ಲಿಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा रथनाभौ अराः प्रतिष्ठिताः भवन्ति तथा मनसि एव सर्वाः ऋचः प्रतिष्ठिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साम में प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ಸಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामानि प्रतिष्ठितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यजुर्वेद में प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿಯು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यजूंसि च प्रतिष्ठितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पट में जैसे ओतप्रोतरूप से धागे विद्यमान रहते है वैसे ही जिस मन में सभी पदार्थ विषयक ज्ञान निहित है उस प्रकार का मेरा मन शुभसङ्कल्पयुक्त हो।", "Kannada": "ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತುಂಬಿದ (ಓತಪ್ರೋತರೂಪದಿಂದ) ದಾರಗಳು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "पटे यथा ओतप्रोतरूपेण तन्तवः विद्यन्ते तथा यस्मिन्‌ मनसि सर्वपदार्थविषयकं ज्ञानं निहितमस्ति तादृशं मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अच्छा सारथि अपने रथ के वेगयुक्त घोड़ो को इधर-उधर लेकर जाता है और जैसे उनको नियन्त्रित करता है, वैसे ही जो मन मनुष्यों को सभी कार्यो में प्रवृत्त करता है उन्हें उस कार्य में लगाता है, और जो मन हद्‌ देशवाशी है, और जो जरारहित, और जो उत्पन्न हुए बालकों में, युवकों में और वृद्धों में एक समान है, वह मेरा मन शुभसङ्कल्प से युक्त हो।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಸಾರಥಿಯು ತನ್ನ ರಥದ ವೇಗದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆಯೋ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ, ಹಾಗೇ ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಅದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವ ಮನಸ್ಸು ಹೃದ್ದೇಶವಾಸಿ ಆಗಿದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಜರಾರಹಿತವಾಗಿದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರುವ ಬಾಲಕರಲ್ಲಿ, ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ನನ್ನ ಮನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "यथा सुसारथिः स्वरथस्य वेगयुक्तान्‌ अश्वान्‌ यतस्ततः नेनीयते किञ्च यथा सुसारथिः अभीषुभिः अश्वान्‌ नियन्त्रयति च तथैव यन्मनः मनुष्यान्‌ सर्वकर्मणि प्रवर्तयति नियच्छति च , यच्च मनः हृत्प्रतिष्ठं हृद्देशवासि इत्यर्थः , यच्च अजिरं जरारहितं , यच्च जविष्ठं बालकेषु युवकेषु वृद्धेषु च अतिवागवत्‌ तत्‌ मम मनः शुभसङ्कल्पयुक्तं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद-शिवसङ्कल्पसूक्त में मन के स्वरूप विषय को प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದ - ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮನದ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदीय-शिवसङ्कल्पसूक्ते मनसः स्वरूपविषये प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन जाग्रतावस्था में पुरुष से दूर जाता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷನಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनः जाग्रतः पुरुषात्‌ दुरं गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्षु आदि की अपेक्षा से दूर जाता है यह तात्पर्य है।", "Kannada": "ಚಕ್ಷು ಆದಿಗಳ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಇದೇ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चक्षुराद्यपेक्षया दूरगामि इति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही सुषुप्ति अवस्था में पुरुष के निकट आता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव सुषुप्त्यवस्थायां सुप्तस्य निकटम्‌ आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा का ज्ञान मन के द्वारा ही सम्भव है।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನ ಜ್ಞಾನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಸಂಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परमात्मनः ज्ञानं मनसा एव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“मनसैवेदमाप्तव्यम्‌' यह श्रुति यहाँ प्रमाण है।", "Kannada": "\"ಮನಸೈವೇದಮಾಪ್ತವ್ಯಮ್\" ಈ ಶೃತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\" मनसैवेदमाप्तव्यम्‌ \" इति श्रुतिरत्र प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अप्रमेय, निश्चल, आत्मतत्त्व उसको मन से ही देखना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಅಪ್ರಮೇಯ,ನಿಶ್ಚಲ,ಆತ್ಮತತ್ವ ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "यद्‌ अप्रमेयं, निश्चलम्‌, आत्मतत्त्वं तद्‌ मनसा एव द्रष्टव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"मनसैवानुद्रष्टव्यम्‌\" इति श्रुति है।", "Kannada": "\"ಮನಸೈವಾನುದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್\" ಎಂಬ ಶೃತಿ.", "Sanskrit": "\"मनसैवानुद्रष्टव्यम्‌\" इति श्रुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन ही दूर जाने वाला है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ದೂರ ಹೋಗುವವನು.", "Sanskrit": "मनो हि दूरङ्गमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुत दूर जाता है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಬಹಳ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतिदूरं गच्छति इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा अतीत अनागतवर्तमान में प्रयोग करने वाले पदार्थो का ग्राहक है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಅತೀತ ಅನಾಗತ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಗ್ರಾಹಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यद्वा अतीतानागतवर्तमानविप्रकृष्टव्यवहितपदार्थानां ग्राहकम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन ही ज्योतियों के विषयप्रकाशकों का श्रोत्र आदि इन्द्रियों का, ज्योति प्रकाशक प्रवर्तक है।", "Kannada": "ಮನವೇ ಜ್ಯೋತಿಗಳ ವಿಷಯಪ್ರಕಾಶಕಗಳ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ, ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶಕ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनो हि ज्योतिषां विषयप्रकाशकानां श्रोत्रादीन्द्रियाणां , ज्योतिः प्रकाशकं प्रवर्तकम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रोत्र आदि इन्द्रियाँ अपने अपने विषयों को शब्द आदि का ग्रहण करते हैं।", "Kannada": "ಶ್ರೋತ್ರ ಆದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಶಬ್ದ ಆದಿಗಳ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रोत्रादीन्द्रियाः स्वस्वविषयान्‌ शब्दादीन्‌ गृह्णन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ विषय ज्ञान में मन कारण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮನ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र विषयज्ञाने मनः कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा मन के संयोग के बिना कुछ भी ज्ञान श्रोत्र आदि इन्द्रियों के द्वारा सम्भव नही है।", "Kannada": "ಆತ್ಮಾ ಮನದ ಸಂಯೋಗವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಜ್ಞಾನವು ಶ್ರೋತ್ರ ಆದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्ममनःसंयोगं विना किमपि ज्ञानं श्रोत्रादीन्द्रियैः न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः मन के विना श्रोत्र आदि इन्द्रियों के होने पर भी शब्द आदि का ज्ञान सम्भव नही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೇ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಇದ್ದರು ಶಬ್ದ ಆದಿಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः मनः विना श्रोत्रादीन्द्रियैः सत्त्वेऽपि शब्दादिज्ञानं न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के स्वास्थ्य के विना कर्म में प्रवृत्त यज्ञ में हवि प्रदान आदि कर्म को नही कर सकता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಹವಿ ಪ್ರದಾನ ಆದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः स्वास्थ्यं विना कर्माप्रवृत्तेः यज्ञे हविःप्रदानादि कर्म कर्तु न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कर्मशील बुद्धिमान और मेधावी मन के द्वारा ही यज्ञादि कर्म करते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಶೀಲ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮತ್ತು ಮೇಧಾವಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः कर्मवन्तः धीमन्तः मेधाविनः मनसा यज्ञादि कर्म कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इन्द्रियों से पहले मन की रचना की और मन की पहले रचना होने से वह अपूर्व है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ರಚನೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಅದು ಅಪೂರ್ವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च इन्द्रियेभ्यः पूर्वं मनसः सृष्टेः मनः अपूर्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन प्रज्ञान, विशेष ज्ञान का बोध कराता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಜ್ಞಾನ, ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनः प्रज्ञानं , विशेषेण ज्ञानजजनकम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और चित “चेतयति सम्यग्‌ ज्ञापयति इति चेत:”।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಚೇತಃ. \"ಚೇತಯತಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾಪಯತಿ ಇತಿ ಚೇತಃ\".", "Sanskrit": "किञ्च चेतः। चेतयति सम्यग्‌ ज्ञापयति इति चेतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मन सामान्य विशेषज्ञान का बोध कराता है, यह सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆ ಮನಸ್ಸು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಶೇಷಜ್ಞಾನದ ಬೋಧವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन मनः सामान्यविशेषज्ञानजनकम्‌ इति सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मन धेर्यस्वरूप, मरणरहित, सभी प्राणियों के अन्तर विद्यमान, सभी इन्द्रियों का प्रकाशक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಧೈರ್ಯಸ್ವರೂಪ, ಮರಣರಹಿತ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ, ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च मनः धेर्यस्वरूपं, मरणरहितं, सर्वेषां प्राणिनाम्‌ अन्तर्विद्यमानं, सर्वेन्द्रियाणां प्रकाशकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के बिना कोई भी कार्य न ही होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः ऋते किमपि कर्म न क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिकालसम्बन्धी वस्तुओं में मन प्रवृत्त करता है।", "Kannada": "ತ್ರಿಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "त्रिकालसम्बन्धिवस्तुषु मनः प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के द्वारा भूत, वर्तमान और भविष्य का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಇದರ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसा भूतं वर्तमानं भविष्यत्‌ च परिगृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के द्वारा होतृमैत्रावरुण आदि सात होता से युक्त अग्निष्टोमयज्ञ का विस्तार करता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೋತೃ ಮೈತ್ರಾವರುಣ ಆದಿ ಏಳು ಹೋತಾರರಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಯಜ್ಞದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मनसा होतृमैत्रावरुणादिसप्तहोतृयुक्तः अग्निष्टोमयज्ञः विस्तार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "रथनाभि में जैसे आरे प्रतिष्ठित होते है वैसे ही मन ही सम्पूर्ण वेदराशि में प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ರಥನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಚಕ್ರಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೇದರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रथनाभौ यथा अराः प्रतिष्ठिताः भवन्ति तथा मनसि एव निखिलवेदराशिः प्रतिष्ठितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद ये तीनो ही मन में प्रतिष्ठित है।", "Kannada": "ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಈ ಮೂರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः इति त्रयी एव मनसि प्रतिष्ठिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ज्ञान का आधार भी मन है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರವೂ ಮನಸ್ಸೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च ज्ञानस्य आधारोऽपि मनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही जैसे पट में धागे ओतप्रोत रूप से है वैसे ही प्रजाओं का सभी ज्ञान मन में रहता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಗೆ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದಾರಗಳು ಓತಪ್ರೋತ ರೂಪದಿಂದ ಇವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಜೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನವು ಮನದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि पटे यथा तन्तवः ओतप्रोतरूपेण वर्तन्ते तथैव प्रजानां सर्वं ज्ञानं मनसि तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सारथि जैसे घोड़ो को अपने हाथ से इधर उधर करता हुआ और नियन्त्रित करता है उसी प्रकार मन भी मनुष्यों को इधर उधर करता हुआ और नियंत्रित करता है।", "Kannada": "ಸಾರಥಿ ಹೇಗೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಕೂಡ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुसारथिः यथा अश्वान्‌ प्रग्रहः इतस्ततः नेनीयते नियन्त्रयति च तथैव मनः अपि मनुष्यान्‌ इतस्ततः नेनीयते नियन्त्रयति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जगत्‌ में विद्यमान सभी वेगवान वस्तुओं में अधिकवेग मन का होता है।", "Kannada": "ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವೇಗವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ವೇಗವು ಮನದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जगत्यस्मिन्‌ विद्यमानेषु वेगवत्सु सर्वेषु वस्तुषु अधिकवेगवत्‌ भवति मनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाल्ययौवन और वृदावस्था में भी मन एक समान रहता है।", "Kannada": "ಬಾಲ್ಯ ಯೌವನ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನವು ಒಂದೇ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाल्ययौवनस्थविरेषु अपि मनः अतिजववत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्यत्र वेद में भी कहा गया है - “न वै वातात्किञ्चिनाशीयोस्ति न मनसः किञ्चनाशीयोस्ति'' इति।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬೇರೆ ವೇದದಲ್ಲಿಯು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ನ ವೈ ವಾತಾತ್ಕಿಂಚಿನಾಶೀಯೋಸ್ತಿ ನ ಮನಸಃ ಕಿಂಚನಾಶೀಯೋಸ್ತಿ\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "तदन्यत्रापि आम्नातं -\"न वै वातात्किञ्चिनाशीयोस्ति न मनसः किञ्चनाशीयोस्ति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार मन का निवासस्थान प्राणियों का हृदय प्रदेश होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನದ ನಿವಾಸ ಸ್ಥಾನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೃದಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्भूतस्य मनसः निवासस्थानं भवति प्राणिनां हृत्प्रदेशः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शिवसङ्कल्पसूक्त में मन की अनेक प्रकार से व्याख्या की है।", "Kannada": "ಈ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ शिवसङ्कल्पसूक्ते मनः विविधप्रकारेण व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह शिवसडकल्प हो ऐसी प्रार्थना भी की है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ಶಿವನ ಸಂಕಲ್ಪವೇ ಆಗಿರಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ च शिवसङ्कल्पं भवतु इति प्रार्थनमपि कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रारम्भ मन्त्र में कहा की जो दूरगामी और ज्योतियों में अद्वितीय मन वह शुभसङ्कल्प वाला हो।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭದ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಯಾವ ದೂರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಮನಸ್ಸಿದೆಯೋ ಅದೇ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्र आदिमे मन्त्रे उक्तं यत्‌ यत्‌ दूरगामि किञ्च ज्योतिषाम्‌ अद्वितीयं मनः तत्‌ शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद में द्वितीय मन्त्र में कहा गया है की कर्मनिष्ठ मेधावि जिसके द्वारा यज्ञ में यज्ञ की विधि और विधानो में कार्य करता है वह मन शुभसङ्कल्प वाला हो।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಕರ್ಮನಿಷ್ಠ ಮೇಧಾವೀ ಯಾವುದರಿಂದ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿಯಜ್ಞದ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಆ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪ ಉಳ್ಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः द्वितीये मन्त्रे उक्तं यत्‌ कर्मनिष्ठाः मेधाविनः येन यज्ञे यज्ञस्य विधिविधानेषु च कार्य कुर्वन्ति तत्‌ शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार तृतीय मन्त्र में कहा की सभी इन्द्रियों का प्रकाशक अमरण धर्म वाला धैर्यस्वरूप शुभसङ्कल्प वाला हो ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತೃತೀಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರಕಾಶಕ ಅಮರಣ ಧರ್ಮವಿರುವ ಧೈರ್ಯಸ್ವರೂಪ ಶುಭಸಂಕಲ್ಪವಿರುವ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं तृतीये मन्त्रे यत्‌ सर्वेन्द्रियाणां प्रकाशकम्‌ अमरणधर्मि धैर्यस्वरूपं तत्‌ शुभसङ्कल्पं भवतु इति उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद चतुर्थ मन्त्र में कहा गया है की जिसके द्वारा भूतभविष्य अतीतपदार्थो का ज्ञान होता है और सात होता विशिष्ट यज्ञको सम्पादित करता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಭೂತ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಅತೀತ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಏಳು ಜನ ಹೋತೃ  ವಿಶಿಷ್ಟ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "ततः चतुर्थ मन्त्रे उक्तं यत्‌ येन भूतभविष्यदतीतानां पदार्थानां ज्ञानं भवति किञ्च सप्तहोतृविशिष्टः यज्ञः सम्पाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मन शुभसङ्कल्प हो।", "Kannada": "ಅದು ಮನಸ್ಸಿನ ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ मनः शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार पञ्चम मन्त्र में कहा की जिसमे ऋग्वेद सामवेद यजुर्वेद और अर्थववेद है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಐದನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದ ಸಾಮವೇದ ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एवं पञ्चमे मन्त्रे उक्तं यत्‌ यस्मिन्‌ ऋग्वेदाः सामवेदाः यजुर्वेदाः अर्थववेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वह मन शुभसङ्कल्प वाला हो।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಶುಭಸಂಕಲ್ಪದ್ದಾಗಿರಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं यत्‌ मनः तत्‌ शुभसङ्कल्पं भवतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठमन्त्र में मन शरीरके परिचालक के रूप में उसे प्रतिपादित किया।", "Kannada": "ಆರನೆಯ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮನ ಶರೀರದ ಪರಿಚಾಲಕನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "षष्ठे मन्त्रे मनः शरीराणां परिचालकत्वेन प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार मन विविधप्रकार से प्रदर्शित किया।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं मनः विविधप्रकारेण प्रदर्शितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह शुभसङ्कल्प वाला भी हो ऐसी प्रार्थना करते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಶುಭ ಸಂಕಲ್ಪ ಉಳ್ಳ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किञ्च तत्‌ शुभसङ्कल्पमपि भवतु इति प्रार्थनमपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद चार है- ऋग्वेद, सामवेद, यजुर्वेद और अथर्ववेद।", "Kannada": "ವೇದವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ - ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದ.", "Sanskrit": "वेदाः चत्वारः भवन्ति। तथा हि- ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यजुर्वेद के शुक्लकृष्णभेद से दो प्रकार का है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದವು ಶುಕ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭೇದದಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदश्च शुक्लकृष्णभेदेन द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोनों में शुक्लयजुर्वेद की माध्यन्दिनसंहिता का बतीसवें अध्याय में सर्वमेघ के मन्त्र लिखे हुए है।", "Kannada": "ಅವೆರಡರಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಸಂಹಿತೆಯ ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಮೇಘದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೂಡ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तयोः शुक्लयजुर्वेदस्य माध्यन्दिनसंहितायां द्वात्रिंश अध्याये सर्वमेघस्य मन्त्राः लिखिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बतीसवें अध्याय के प्रारम्भ में ही हिरण्यगर्भ का विचार है।", "Kannada": "ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯ್ಗರ್ಭದ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "द्वात्रिंशस्य अध्यायस्य प्रारम्भे एव हिरण्यगर्भस्य विचारः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके साथ ही प्रजापति का विवेचन भी किया है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन सहैव प्रजापतेः विवेचनमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही अग्नि, वह ही आदित्य, वह ही वायु, वह ही चन्द्रमा, वह ही तेज, वह ही प्रार्थना, वह ही जल है।", "Kannada": "ಅವನೇ ಅಗ್ನಿ, ಅವನೇ ಆದಿತ್ಯ, ಅವನೇ ವಾಯು, ಅವನೇ ಚಂದ್ರಮಾ, ಅವನೇ ತೇಜಸ್ಸು, ಅವನೇ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಅವನೇ ಜಲ.", "Sanskrit": "स एव अग्निः, स एव आदित्यः, स एव वायुः, स एव चन्द्रमाः, स एव तेजः, स एव प्रार्थना, स एव जलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से प्रजापति का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्येवं प्रकारेण स प्रजापतिः वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद का यह सूक्त बतीसवें अध्याय में पढ़ा हुआ है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಈ ಸೂಕ್ತವನ್ನು ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदीयं सूक्तमिदम्‌ द्वात्रिंशे अध्याये पठितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तद, चन्द्रमाः।", "Kannada": "ತದೇವಾಗ್ನಿಸ್ತದಾದಿತ್ಯಸ್ತದ್ವಾಯುಸ್ತದ, ಚಂದ್ರಮಾಃ.", "Sanskrit": "तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तदेव शुक्रं तद्‌ ब्रह्म ता आपः स प्रजापतिः॥ १ ॥", "Kannada": "ತದೇವ ಶುಕ್ರಂ ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ತಾ ಆಪಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ।।೧।।", "Sanskrit": "तदेव शुक्रं तद्‌ ब्रह्म ता आपः स प्रजापतिः ॥ १ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुसुषादधि।", "Kannada": "ಸರ್ವೇ ನಿಮೇಷಾ ಜಜ್ಞಿರೆ ವಿದ್ಯುತಃ ಪುರುಷಾದಧಿ ।", "Sanskrit": "सर्वे निमेषा जज्ञिरे विद्युतः पुरुषादधि।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ इत्येष मा मां हिसीदित्येषा यस्मान्न जात इत्येषः॥ ३ ॥", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಇತ್ಯೇಷಾ ಮಾ ಮಾಂ ಹಿಂಸೀದಿತ್ಯೇಷಾ ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಜಾತ ಇತ್ಯೇಷಃ ।।೩।।", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भ इत्येष मा मा हिंसीदित्येषा यस्मान्न जात इत्येषः॥ ३ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "स एव जातः स जनिष्यमाणः प्रत्यङ्जनास्तिष्ठति सर्वतोमुखः॥ ४॥", "Kannada": "ಸ ಏವ ಜಾತಃ ಸ ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಃ ಪ್ರತ್ಯಂಜ್ಞ್ಜನಾಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಸರ್ವತೋಮುಖಃ ।।೪।।", "Sanskrit": "स एव जातः स जनिष्यमाणः प्रत्यङ्जनास्तिष्ठति सर्वतोमुखः॥ ४ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - तत्‌।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ - ತತ್.", "Sanskrit": "पदपाठः -तत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - तत्‌ एव अग्निः, तत्‌ आदित्यः, तत्‌ वायुः, तत्‌ उ चन्द्रमाः, तत्‌ एव शुक्रम्‌, तत्‌ ब्रह्म, ताः आपः, सः प्रजापतिः (वर्तते)॥१ ॥", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ತತ್ ಏವ ಅಗ್ನಿಃ, ತತ್ ಆದಿತ್ಯಃ, ತತ್ ವಾಯು, ತತ್ ಉ ಚಂದ್ರಮಾಃ, ತತ್ ಏವ ಶುಕ್ರಮ್, ತತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ತಾಃ ಆಪಃ, ಸಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ (ವರ್ತತೆ) ।।೧।।", "Sanskrit": "अन्वय:- तत्‌ एव अग्निः, तत्‌ आदित्यः, तत्‌ वायुः, तत्‌ उ चन्द्रमाः, तत्‌ एव शुक्रम्‌, तत्‌ ब्रह्म, ताः आपः, सः प्रजापतिः (वर्तते)॥१ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - पुरुषमन्त्र कहे है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪುರುಷ ಮಂತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- पुरुषमन्त्रा उक्ताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब सर्वमेध यहाँ मन्त्र कहते है- प्रवायुमच्छेत्‌ इससे पहले (३३/५५ )।", "Kannada": "ಈಗ ಸರ್ವಮೇಧ ಇಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಪ್ರವಾಯುಮಚ್ಛೇತ್ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ (೩೩/೫೫).", "Sanskrit": "अथ सर्वमेधमन्त्रा उच्यन्ते प्रवायुमच्छेत्यस्मात्प्राक्‌ च्छत्यस्मात्प्राक्‌(३३/५५ )।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयंभु ब्रह्मद्रष्टा आत्म देवता सात दिन में होने वाला आप्तोर्यामसंज्ञक सर्वहोम में विनियोग करने लगे ' आप्तोर्यामः सप्तममह र्भवति ' इत्युपक्रम्य 'सर्व जुहोति सर्वस्यास्यै सर्वस्यावरुध्द्यै' ( १२/७/१/९) इति श्रुतिया।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂಭು ಬ್ರಹ್ಮದ್ರಷ್ಟಾ ಆತ್ಮ ದೇವತಾ ಏಳು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮಸಂಜ್ಞಕ ಸರ್ವಹೋಮದಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು 'ಆಪ್ತೋರ್ಯಾಮಃ ಸಪ್ತಮಮಹರ್ಭವತಿ  ಇದನ್ನು ಉಪಕ್ರಮಿಸಿ 'ಸರ್ವ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಸ್ಯಾಸ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುಧ್ಯೈ' (೧೨/೭/೧/೯) ಎಂದು ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वयंभुब्रह्मद्रशा आत्मदेवत्याः सप्तमेहनि आप्तोर्यामसंज्ञिके सर्वहोमे विनियुक्ताः ' आप्तोर्यामः सप्तममहर्भवति ' इत्युपक्रम्य 'सर्वं जुहोति सर्वस्यास्यै सर्वस्यावरुध्द्यै' (१३/७/१/९)इति श्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो अनुष्टुप्।", "Kannada": "ಎರಡು ಅನುಷ್ಟುಪ್ಗಳು.", "Sanskrit": "द्वे अनुष्टुभौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विज्ञानात्मा विशिष्ट अग्न्यादियों से ओतप्रोत होने से इसको जाना जाता है।", "Kannada": "ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ಮಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಗ್ನ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಓತಪ್ರೋತಗಳಾಗುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विज्ञानात्मा परेणात्मना विशिष्टोग्न्यादिष्वोतप्रोतत्वेनोपास्योभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस ब्रह्म के कारण से ही अग्नि, सूर्य, वायु, चन्द्रमा उसके कारण से ही है।", "Kannada": "ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿ,ಸೂರ್ಯ,ವಾಯು,ಚಂದ್ರ ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्निः तदेव कारणं ब्रह्मैव आदित्यस्तदेव वायुस्तदेव चन्द्रमास्तत्‌ तदेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी अर्थ में है।", "Kannada": "ಅದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उ एवार्थे।"}}
{"translation": {"Hindi": "शीघ्रकारी वा शुद्ध भाव से वह शुक्र प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಶೀಘ್ರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಶುದ್ದ ಭಾವದಿಂದ ಅದು ಶುಕ್ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्रं शुक्लं तत्‌ प्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ब्रह्म महान लक्षण होने से ही ब्रह्म है।", "Kannada": "ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಹಾ ಲಕ್ಷಣವಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म त्रयीलक्षणं तत्‌ ब्रह्मैव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सब जगह व्यापक होने से प्रसिद्ध आप, जल तथा सब प्रजा का स्वामी होने से प्रसिद्ध प्रजापति वह ब्रह्म ही है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ನೀವು , ಜಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "ताः प्रसिद्धाः आपः जलानि स प्रसिद्धः प्रजापतिरपि तदेव ब्रह्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ-वह प्रजापति ही अग्नि, वह ही आदित्य, वह ही वायु, वह ही चन्द्रमा है, वह ही तेज है, वह ही ब्रह्म, और जो जल है वह भी प्रजापति ही है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಅಗ್ನಿ, ಅವನೇ ಆದಿತ್ಯ, ಅವನೇ ವಾಯು, ಅವನೇ ಚಂದ್ರಮಾ, ಅವನೇ ತೇಜಸ್ಸು, ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಮತ್ತು ಅವನೇ ಯಾವ ಜಲವಾಗಿದ್ದಾನೆಯೋ ಅವನೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः- स प्रजापतिः एव अग्निः, स एव आदित्यः, स एव वायुः, स एव निश्चतेन चन्द्रमाः अस्ति, स एव तेजः अस्ति, स एव ब्रह्म, किञ्च यत्‌ जलं तदपि प्रजापतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपः - अप्‌ इस प्रातिपदिक का प्रथमान्त बहुवचनान्त रूप है।", "Kannada": "ಆಪಃ - ಅಪ್ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಬಹುವಚನಾಂತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आपः- अप्‌ इति प्रातिपदिकस्य प्रथमान्तस्य बहुवचनान्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - सर्वे।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ - ಸರ್ವೇ.", "Sanskrit": "पदपाठः - सर्वे।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - सर्वे निमेषाः विद्युतः पुरुषात्‌ अधि जज्ञिरे।", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಸರ್ವೇ ನಿಮೇಷಾಃ ವಿದ್ಯುತಃ ಪುರುಷಾತ್ ಅಧಿ ಜಜ್ಞಿರೆ.", "Sanskrit": "अन्वयः -सर्वे निमेषाः विद्युतः पुरुषात्‌ अधि जज्ञिरे।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिस परमात्मा से सब कला काष्ठ काल आदि के अवयव अधिकतर उत्पन्न होते है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಯಾವ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಲೆಯ ಕಾಷ್ಠ ಕಾಲ ಆದಿಗಳ ಅವಯವಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "व्याख्या- सर्वे निमेषाः त्रुटिकाष्ठाघट्यादयः कालविशेषाः पुरुषात्‌ अपि पुरुषसकाशाज्जजज्ञिरे।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार के पुरुष से।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪುರುಷನಿಂದ.", "Sanskrit": "कीदृशात्पुरुषात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्युतः विशेष रूप से प्रकाशित होता है उससे।", "Kannada": "ವಿದ್ಯುತಃ ವಿಶೇಷ ರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ಅದರಿಂದ.", "Sanskrit": "विद्युतः विशेषेण द्योतते विद्युत्‌ तस्मात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कोई भी इस पुरुष के ऊर्ध्व भाग को प्राप्त नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಯಾರು ಈ ಪುರುಷನ ಊರ್ಧ್ವ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किंच कश्चिदपि एनं पुरुषमूर्ध्वमुपरिभागे न परिजग्रभत्परिगृह्णाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको तिरछा सब दिशाओं में और न ही मध्य देश में भी ग्रहण नही कर सकते है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ತಿರ್ಯಂಚ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एनं तिर्यञ्च चतुर्दिक्षु न परि मध्ये मध्यदेशेपि न गृह्णाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको प्रत्यक्ष आदि विषयों से जाना नही जा सकता है, यह अर्थ है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆದಿ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇದೇ ಅದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न ह्यसौ प्रत्यक्षादीनां विषय इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यह “नेति नेत्यात्माऽगृह्यो न हि गृह्यते” श्रुति है।", "Kannada": "ಅದು ಈ \"ನೇತಿ ನೇತ್ಯತ್ಮಾಽಗೃಹ್ಯೋ ನ ಹಿ ಗೃಹ್ಯತೆ\" ಶೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स एष नेति नेत्यात्माऽगृह्यो न हि गृह्यते इति श्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सब और से ग्रहण कर सकता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "जग्रभत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ग्रहजुहोत्यादि धातु का रूप है।", "Kannada": "ಗ್ರಹಜುಹೋತ್ಯಾದಿ ಧಾತುವಿನ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ग्रहेः शतरि जुहोत्यादित्वेन रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - सम्पूर्ण काल परिणाम प्रकाशमान पुरुष से ही उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲ ಪರಿಣಾಮ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪುರುಷನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - सम्पूर्णः कालपरिणामः प्रकाशमानपुरुषात्‌ उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस परमात्मा को ऊर्ध्वभाग से, तिरछे भाग से, मध्यभाग से नही जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಈ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಊರ್ಧ್ವಭಾಗದಿಂದ, ತಿರುವುಗಳಿಂದ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एनं परमात्मानम्‌ ऊर्ध्वभागात्‌ , तिर्यग्भागात्‌ , मध्यभागात्‌ बोद्धं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जज्ञिरे - जनी (प्रादुर्भावे) इस अर्थ की धातु से लिट्‌-लकार का प्रथमपुरुष के बहुवचन में रूप है।", "Kannada": "ಜಜ್ಞಿರೆ - ಜನಿ (ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ) ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್-ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷದ ಬಹುವಚನದಲ್ಲಿ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जज्ञिरे- जनी (प्रादुर्भावे) इत्यर्थकात्‌ धातोः लिट्‌-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य बहुवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ इत्येष मा मा हिसीदित्येषा यस्मान्न जात इत्येषः॥३ ॥", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಇತ್ಯೇಷಾ ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀದುತ್ಯೇಷಾ ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಜಾತ ಇತ್ಯೇಷಃ ।।೩।।", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भ इत्येष मा मा हिंसीदित्येषा यस्मान्न जात इत्येषः॥३ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - तस्य प्रतिमा न अस्ति यस्य महत्‌ यशः हिरण्यगर्भ: इति एषः, मा मा हिंसीत्‌ इति, एषा यस्मान्न जातः इति एषः नाम॥ ३ ॥", "Kannada": "ಅನ್ವಯ -  ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಮಾ ನ ಅಸ್ತಿ ಯಸ್ಯ ಮಹತ್ ಯಶಃ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಇತಿ ಏಷಃ, ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀತ್ ಇತಿ, ಏಷಾ ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಜಾತಃ ಇತಿ ಏಷಃ ನಾಮ।।೩।।", "Sanskrit": "अन्वयः - तस्य प्रतिमा न अस्ति यस्य महत्‌ यशः हिरण्यगर्भः इति एषः , मा मा हिंसीत्‌ इति , एषा यस्मान्न जातः इति एषः नाम ॥ ३॥"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पुरुष की प्रतिमा प्रतिमान परिमाण वाली कोई वस्तु नही है।", "Kannada": "ಆ ಪುರುಷನ ಪ್ರತಿಮಾ ಪ್ರತಿಮಾನ ಪರಿಮಾಣ ಇರುವ ಯಾವ ವಸ್ತುವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्य पुरुषस्य प्रतिमा प्रतिमानमुपमानं किंचिद्वस्तु नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जिसका नामकरण भी प्रसिद्ध महान यशवाला है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದರ ನಾಮಕರಣವೂ ಕೂಡ  ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ್ನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव नाम प्रसिद्धं महत्‌ यशः यस्यास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका यश सबसे विशाल है यह अर्थ है।", "Kannada": "ಇದರ ಯಶಸ್ಸು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ  ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वातिरिक्तयशा इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ इत्यादि चार अनुवाक मन्त्र हिरण्यगर्भः, यः प्राणतः, यस्येमे, य आत्मदा इति (२५/१०-१३)।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ  ಇತ್ಯಾದಿ ನಾಲ್ಕು ಅನುವಾಕ ಮಂತ್ರ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಯಃ ಪ್ರಾಣತಃ  ಯಸ್ಯೆಮೇ  ಯ ಆತ್ಮದಾ ಇತಿ (೨೫/೧೦-೧೩)", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भ इत्येषोऽनुवाकश्चतुर्क्रचः हिरण्यगर्भः यः प्राणतःयस्येमे य आत्मदा इति (२५/१०-१३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "मा मा हिंसीज्जनितेत्येका यह (१२/१०२)।", "Kannada": "ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀಜ್ಜನಿತ್ಯೆಕಾ  ಯೇಷಾ (೧೨/೧೦೨).", "Sanskrit": "मा मा हिंसीज्जनितेत्येका एषा (१२/१०२)।"}}
{"translation": {"Hindi": "यस्मान्न जातः इन्द्रश्‍च सम्राडिति (८/३६-३७) यह दो अनुवाक है।", "Kannada": "ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಜಾತಃ ಇಂದ್ರಶ್ಚ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ (೮/೩೬-೩೭) ಇವೆರಡು ಅನುವಾಕಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यस्मान्न जातः इन्द्रश्च सम्राडिति ( ८/३६-३७ ) द्व्यृचोऽनुवाकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रतीक के रूप में पूर्व में पढ़े हुए होने से आदिमात्रा में यहाँ पर कहते है, ब्रह्मयज्ञ और जप में सभी को पढ़ना चाहिए।", "Kannada": "ಇವು ಪ್ರತೀಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಯೂ ಓದಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆದಿಮಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜಪದಲ್ಲಿ  ಎಲ್ಲಾರೂ ಇದನ್ನು ಓದಬೇಕು", "Sanskrit": "एता प्रतीकचोदिताः पूर्व पठितत्वादादिमात्रेणोक्ताः ब्रह्मयज्ञे जपे च सर्वा अध्येयाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसी प्रकार सभी जगह पढना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದೆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದನ್ನು ಓದಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं सर्वत्र एवं प्रकारेण अध्येतव्यम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - उस परमात्मा की उपमा कोई नही कर सकता है, जिसका यश आदि में उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಉಪಮಾ ಯಾರು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾವುದರ ಯಶಸ್ಸು ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "सरलार्थः- तस्य परमात्मनः उपमां कर्तुं कोपि नास्ति यस्य यशः आदौ उत्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद के मा मा हिंसीत्‌ इत्यादिमन्त्र के द्वारा व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀತ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदस्य मा मा हिंसीत्‌ इत्यादिमन्त्रैः व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्ति - अस्‌-धातु से लट्‌-लकार का प्रथमपुरुष का एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಅಸ್ತಿ- ಅಸ್ ಧಾತುವಿನ ಲಟ್ - ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्ति - अस्‌-धातोः लट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिंसीत्‌ - हिसि (हिसायाम्‌) लुङ्‌-लकार प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಹಿಂಸೀತ್- ಹಿಂಸಿ (ಹಿಂಸಾಯಮ್ ) ಲುಂಗ್-ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "हिंसीत्‌ - हिसि ( हिंसायाम्‌ ) लुङ् - लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स एव जातः स जनिष्यर्माणः प्रत्यङजनास्तिष्ठति सर्वतोमुखः॥४ ॥", "Kannada": "ಸ ಏವ ಜಾತಃ ಸ ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಃ ಪ್ರತ್ಯಂಜನಾಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಸರ್ವತೋಮುಖಃ ॥೪॥", "Sanskrit": "स एव जातः स जनिष्यमाणः प्रत्यङ्जनास्तिष्ठति सर्वतोमुखः ॥४ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - एषः।", "Kannada": "ಪಾದಪಾಠಃ - ಏಷಃ.", "Sanskrit": "पदपाठः - एषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - एषः देवः सर्वा प्रदिशः, सः पूर्वः ह गर्भः अन्तः जातः, सः एव जातः, स जनिष्यमाणः।", "Kannada": "ಅನ್ವಯಃ - ಏಷಃ ದೇವಃ ಸರ್ವಾ ಪ್ರದಿಶಃ, ಸಃ ಪೂರ್ವಃ ಹ ಗರ್ಭಃ ಅಂತಃ ಜಾತಃ, ಸಃ ಏವ ಜಾತಃ, ಸಃ ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಃ.", "Sanskrit": "अन्वयः - एषः देवः सर्वा प्रदिशः, सः पूर्वः ह गर्भः अन्तः जातः, सः एव जातः, स जनिष्यमाणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जनाः, सर्वतोमुखः प्रत्यङ्‌ तिष्ठति॥४ ॥", "Kannada": "ಜನಾಃ, ಸರ್ವತೋಮುಖಃ ಪ್ರತ್ಯಂಜ್ಞ್ ತಿಷ್ಠತಿ ।।೪।।", "Sanskrit": "जनाः , सर्वतोमुखः प्रत्यङ्‌ तिष्ठति॥४ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - चार त्रिष्टुभ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ನಾಲ್ಕು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್.", "Sanskrit": "व्याख्या - चतस्रस्त्रिष्टुभः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह देव सभी दिशाओं में व्याप्त होकर के रहता है।", "Kannada": "ಈ ದೇವನು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एषो ह देवः सर्वाः प्रदिशः अनुतिष्ठति व्याप्य स्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे मनुष्यों, यह प्रसिद्ध सबसे पूर्व प्रथम उत्पन्न हुआ है।", "Kannada": "ಹೇ ಮನುಷ್ಯರೇ, ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "जनाः , ह प्रसिद्धमेष पूर्वः प्रथमो जात उत्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गर्भ के अन्त गर्भ के मध्य में वह ही निश्चित रूप से रहता है।", "Kannada": "ಗರ್ಭದ ಅಂತದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गर्भे अन्तः गर्भमध्ये स उ स एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पन्न होने पर भी वह ही उत्पन्न होता है, और आगामी काल में भी वह ही होगा।", "Kannada": "ಉತ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಅದು ಕೂಡ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆಗಾಮೀ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जातोऽपि स एव जनिष्यमाणः उतपत्स्यमानोऽपि स एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पदार्थ को उसने प्राप्त कर रखा है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅವನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यङ्‌ प्रतिपदार्थमञ्चति प्रत्यङ्।"}}
{"translation": {"Hindi": "सब और से मुख आदि इन्द्रियों के काम सर्वत्र करता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ಮುಖ ಆದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕೆಲಸವೂ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वतोमुखः सर्वतो मुखाद्यवयवा यस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी ही तुम लोगो को उपासना करनी चाहिए।", "Kannada": "ಅವನ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ನೀವೆಲ್ಲರು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "स एव युष्माभिः उपासनीयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - यह देव सभी दिशाओं में निश्चतरूप से व्याप्त होकर के रहता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಈ ದೇವತೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಶ್ಚಿತ ರೂಪದಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - एषः देवः सर्वाभिः दिग्भिः निश्चतरूपेण व्याप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही निश्‍चित रूप से गर्भमध्य में उत्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಅದು ನಿಶ್ಚಿತ ರೂಪದಿಂದ ಗರ್ಭ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स एव निश्चतरूपेण गर्भमध्ये उत्पन्नः अभवत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही ही उत्पन्न होता है और वह ही उत्पन्न होगा।", "Kannada": "ಅವನೇ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವನೇ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सः एव उत्पन्नः भवति किञ्च स एव उत्पन्नः भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हे मनुष्य, सभी जगह मुखविशिष्ट अर्थात्‌ जिसके विषय में कोई सोच नही सकता उस प्रकार की शक्ति सम्पन्न वह परमात्मा प्रत्येक पदार्थ में व्याप्त होकर के रहता है।", "Kannada": "ಹೇ ಮನುಷ್ಯನೇ, ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮುಖವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂದರೆ ಯಾವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ನನಾದ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "हे मनुष्य, सर्वत्र मुखविशिष्टः अर्थात्‌ अचिन्त्यशक्तिसम्पन्नः परमात्मा प्रतिपदार्थं तिष्ठन्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातः - जनी (प्रादुर्भावे) इस अर्थ की धातु से तप्रत्ययान्त का यह रूप है।", "Kannada": "ಜಾತಃ - ಜನೀ (ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ) ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जातः - जनी ( प्रादुर्भावे ) इत्यर्थकात्‌ धातोः तप्रत्ययान्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जनिष्यमाणः - जनी (प्रादुर्भावे) इस अर्थ की धातु से शानच्‌-प्रत्ययान्त का रूप है।", "Kannada": "ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಃ - ಜನೀ (ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೆ) ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶಾನಚ್- ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವಿದೆ.", "Sanskrit": "जनिष्यमाणः - जनी ( प्रादुर्भावे ) इत्यर्थकात्‌ धातोः शानच्‌-प्रत्ययान्तस्य रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापतिः प्रजया संरराण स्त्रीणिन्योतींषि सचते स षोडशी॥५ ॥", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಯಾ ಸಂರರಾಣ ಸ್ತ್ರೀಣಿನ್ಯೋತೀಂಷಿ ಸಚತೇ ಸ ಷೋಡಶೀ ।।೫।।", "Sanskrit": "प्रजापतिः प्र॒जया संरराण स्त्रीणिज्योतींषि सचते स षोडशी ॥५ ॥"}}
{"translation": {"Hindi": "पदपाठ - यस्मात्‌।", "Kannada": "ಪದಪಾಠ - ಯಸ್ಮಾತ್.", "Sanskrit": "पदपाठः - यस्मात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संरराणऽङ़्ति सम्‌।", "Kannada": "ಸಂರರಾಣಽಜ್ಞತಿ ಸಮ್.", "Sanskrit": "संरराणऽङ्ति सम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सचते। सः षोडशी॥५॥", "Kannada": "ಸಚತೆ. ಸಃ ಷೋಡಶೀ ।।೫।।", "Sanskrit": "सचते। सः षोडशी॥ ५॥"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्वय - यस्मात्‌ पुरा किञ्चन न जातम्‌, यः एव विश्वा भुवनानि आबभूव, षोडशी प्रजापतिः प्रजया संरराण - त्रीणि ज्योतींषि सचते॥ ५ ॥", "Kannada": "ಅನ್ವಯ - ಯಸ್ಮಾತ್ ಪುರಾ ಕಿಂಚನ ನ ಜಾತಮ್, ಯಃ ಏವ ವಿಶ್ವಾ ಭುವನಾನಿ ಆಬಭೂವ, ಷೋಡಶೀ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಯಾ ಸಂರರಾಣ - ತ್ರೀಣಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ಸಚತೆ ।।೫।।", "Sanskrit": "अन्वयः - यस्मात्‌ पुरा किञ्चन न जातम्‌, यः एव विश्वा भुवनानि आबभूव, षोडशी प्रजापतिः प्रजया संरराण - त्रीणि ज्योतींषि सचते॥ ५॥"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्या - जिससे पहले कुछ भी उत्पन्न नही हुआ।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಏನೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "व्याख्या - यस्मात्‌ पुरा किंचन किमपि न जातमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिसमे सब वस्तुओं के आधार सब लोक वर्तमान है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಡೀ ಲೋಕದ ವರ್ತಮಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यश्च विश्वा विश्वानि सर्वाणि भुवनानि भूतजातानि आबभूव समन्ताद्भावयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तर्भूत है।", "Kannada": "ಅಂತರ್ಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्तर्भूतो ण्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही सोलह कला वाले लिङ्ग शरीर प्रजापति के साथ प्रजा का रक्षक तीन ज्योति बिजली, सूर्य और चंद्रमा को संयुक्त करता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಹದಿನಾರು ಕಲೆಗಳುಳ್ಳ ಲಿಂಗ ಶರೀರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ರಕ್ಷಕ ಮೂರು ಜ್ಯೋತಿ- ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स षोडशी षोडशावयवलिङ्गशरीरी प्रजापतिः प्रजया संरराणः रममाणः त्रीणि ज्योतींषि रविचन्द्रविद्युतः सचते सेवते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सरलार्थ - जिस प्रजापति से पहले कुछ भी उत्पन्न नही था, जिस प्रजापति ने सम्पूर्णलोक की रचना की और उसके चारो और व्याप्त है, सोलह अवयव से विशिष्ट प्रजापति प्रजा के साथ रमण करता हुआ तीन तेज को धारण करता है।", "Kannada": "ಸರಳಾರ್ಥ - ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮೊದಲು ಏನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನೋ ಮತ್ತು ಅದು ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ, ಹದಿನಾರು ಅವಯವಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ರಮಿಸುತ್ತದೆ, ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सरलार्थः - यस्मात्‌ प्रजापतेः प्राक्‌ किमपि नोत्पन्नं , यः प्रजापतिः सम्पूर्णलोकं परितः कल्पितवान्‌ , षोडशावयवविशिष्टः प्रजापतिः प्रजाभिः सह रमति, प्रकाशत्रयं धारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातः - जनी (प्रादुर्भावे) इस अर्थ की धातु से तप्रत्ययान्त का रूप है।", "Kannada": "ಜಾತಃ - ಜನೀ (ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೇ) ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जातः - जनी ( प्रादुर्भावे ) इत्यर्थकात्‌ धातोः तप्रत्ययान्तं रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आबभूव - आङ इस उपसर्गपूर्वक भू (सत्तायाम्‌) इस अर्थ की धातु से लिट्‌-लकार का प्रथमपुरुष एकवचन में रूप है।", "Kannada": "ಆಬಭೂವ - ಆಜ್ಞ್ ಈ ಉಪಸರ್ಗಪೂರ್ವಕ ಭೂ (ಸತ್ತಾಯಾಮ್) ಈ ಅರ್ಥದ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಲಿಟ್ ಲಕಾರದ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आबभूव - आङ्‌ इत्युपसर्गपूर्वकात्‌ भू (सत्तायाम्‌) इत्यर्थकात्‌ धातोः लिट्-लकारस्य प्रथमपुरुषस्य एकवचने रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. त्रयीलक्षण क्या है?", "Kannada": "೧. ತ್ರಯೀ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೇನು?", "Sanskrit": "१. त्रयीलक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. प्रजापति कौन है?", "Kannada": "೨. ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂದರೆ ಯಾರು?", "Sanskrit": "२. प्रजापतिः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. सम्पूर्ण कालपरिणाम कहाँ से उत्पन्न हुआ?", "Kannada": "೩. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾಲಪರಿಣಾಮ ಎಲ್ಲಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು?", "Sanskrit": "३. सम्पूर्णः कालपरिणामः कुतः उत्पन्नः?"}}
{"translation": {"Hindi": "4. इस परमात्मा को ऊर्ध्वभाग से, तिर्यग्भाग से, मध्यभाग से जाना जा सकता है की नहीं?", "Kannada": "೪. ಈ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಊರ್ಧ್ವಭಾಗದಿಂದ, ತಿರ್ಯಗ್ಭಾಗದಿಂದ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ?", "Sanskrit": "४. एनं परमात्मानम्‌ ऊर्ध्वभागात्‌ , तिर्यग्भागात्‌, मध्यभागात्‌ बोद्धं शक्यते वा ?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. प्रजापतिसूक्त किस वेद के अन्तर्गत होता है?", "Kannada": "೫. ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತ ಯಾವ ವೇದದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "5.प्रजापतिसूक्तं कस्मिन्‌ वेदे अन्तर्गतः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. प्रजापतिसूक्त में कितने मन्त्र हैं?", "Kannada": "೬. ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ ?", "Sanskrit": "६.प्रजापतिसूक्ते कति मन्त्राः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. प्रजापतिसूक्त का देवता कौन है?", "Kannada": "೭. ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತದ ದೇವತಾ ಯಾರು?", "Sanskrit": "७. प्रजापतिसूक्तस्य देवता का?"}}
{"translation": {"Hindi": "शुक्लयजुर्वेद के सूक्तसंग्रह में यह अन्यतम प्रजापतिसूक्त है।", "Kannada": "ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಸೂಕ್ತಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇದು ಅನ್ಯತಮವಾದ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शुक्लयजुर्वेदीयसूक्तसंग्रहेषु अन्यतममिदं प्रजापतिसूक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूक्त शुक्लयजुर्वेद के बतीसवें अध्याय में है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತವು ಶುಕ್ಲಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तमिदं शुक्लयजुर्वेदस्य द्वात्रिंशदध्याये वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त में पांच मन्त्र विद्यमान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूक्ते पञ्च मन्त्राः विद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूक्त का हिरण्यगर्भ ऋषि, प्रजापति देवता, और त्रिष्टुप्‌ छन्द है।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ತದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಋಷಿ, ಪ್ರಜಾಪತಿ ದೇವತಾ, ಮತ್ತು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿದೆ.", "Sanskrit": "सूक्तस्यास्य हिरण्यगर्भः ऋषिः, प्रजापतिः देवता, त्रिष्टुप्‌ छन्दश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस ब्रह्मयज्ञ जप में विनियोग है।", "Kannada": "ಇದರ ವಿನಿಯೋಗವು ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ ಜಪದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य ब्रह्मयज्ञजपे विनियोगः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीयसंहिता वेद में कहा गया है- प्रजापतिर्वै हिरण्यगर्भः प्रजापतेरनुरूपत्वाय॥ (५.५.१.२)", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಸಂಹಿತಾ ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರನುರೂಪತ್ವಾಯ ।। (೫.೫.೧.೨)", "Sanskrit": "तैत्तिरीयसंहितायामाम्नातम्‌ - प्रजापतिर्वै हिरण्यगर्भः प्रजापतेरनुरूपत्वाय॥ (५.५.१.२)"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्रुति से सोने के अण्ड के गर्भभूत प्रजापति ही हिरण्यगर्भ के नाम से जाने जाते है।", "Kannada": "ಈ ಶೃತಿಯಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಗರ್ಭಭೂತ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति श्रुतेः हिरण्मयस्य अण्डस्य गर्भभूतः प्रजापतिः एव हिरण्यगर्भः इति स्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "माया के अध्यक्ष होने से परमात्मा इस संसार को उत्पन्न करते है।", "Kannada": "ಮಾಯಾ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸಂಸಾರವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "मायाध्यक्षात्‌ परमात्मनः सम्भूतोऽयं प्रपञ्चोत्पत्तिं कुरुते इति प्रसिद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों में अनेक रूपों में प्राकृतिक शक्ति के रूप में देवतारूप से उसकी परिकल्पना की गई और हमारे द्वारा जिसकी स्तुति की जाती है।", "Kannada": "ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೇವತಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮಿಂದ ಯಾವುದರ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुधा वेदेषु विविधाः प्राकृतिकशक्तयः देवतारूपेण परिकल्प्य अस्माभिः स्तूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु इस सूक्त में उस प्रकार की कोई कल्पनादि विद्यमान नही है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಯಾವುದೋ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु अस्मिन्‌ सूक्ते तथाविधं किमपि कल्पनादिकं न विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ मेधा बुद्धि वाले ऋषियों का सृष्टितत्त्व विषय में बढती हुई जिज्ञासा के रूप में इस देव की उत्पति हुई, ऐसा कहा जाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೇಧಾ ಬುದ್ಧಿ ಇರುವ ಋಷಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿತತ್ವದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವನ ಉತ್ಪನ್ನವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्राज्ञानाम्‌ ऋषीणां सृष्टितत्त्वविषये प्रवर्तमानायाः जिज्ञासायाः अयं देवः आविर्भूतः इति कीर्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद आदि अनेक देवतावाद के वर्तमान होने में भी वे मन्त्र एक ही अद्वितीय देव की स्तुति करते है।", "Kannada": "ವೇದ ಆದಿ ಅನೇಕ ದೇವತಾವಾದದ ವರ್ತಮಾನ ಆಗುವಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಮಂತ್ರದ ಒಬ್ಬನೇ ಅದ್ವಿತೀಯ ದೇವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वेदादिषु बहुदेवतावादस्य वर्तमानादपि ते मन्त्राः एकमेवाद्वितीयं देवं स्तुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ इन्द्रसूक्त में यह प्रमाण है- यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरमृतेमाहुर्नेषो अस्तीत्येनम्‌॥", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಇದೆ - ಯಂ ಸ್ಮಾ ಪೃಚ್ಛಂತಿ ಕುಹ ಸೇತಿ ಘೋರಮೃತೇಮಾಹುರ್ನೇಷೋ ಅಸ್ತೀತ್ಯೇನಮ್ ।।", "Sanskrit": "तावद्‌ इन्द्रसूक्ते - यं स्मा पृच्छन्ति कुह सेति घोरमृतेमाहुर्नेषो अस्तीत्येनम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ में भी जैसे 'एक सद्विप्रा बहुधा' वदन्ति इस श्रुति से आत्मा को एकत्व प्रतिपादित करते है, इसी प्रकार प्रजापतिसूक्त में भी यह ही तत्त्व प्रकाशित है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಹೇಗೆ 'ಏಕ ಸದ್ವಿಪ್ರಾ ಬಹುಧಾ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಈ ಶೃತಿಯಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಏಕತ್ವ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಇದೇ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदि यथा एकं सद्विप्रा बहुधा वदन्ति इति श्रुतेः आत्मनः एकत्वं प्रतिपाद्यते एवमेव प्रजापतिसूक्तेऽपि इदमेव तत्त्वं प्रकाशितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ बहुदेवतावाद की उपयोगिता में संदेह करते हुए ऋषि प्रजापति को ही विश्व का, सृष्टिकर्ता मानते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬಹುದೇವತಾವಾದದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಋಷಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र बहुदेवतावादस्य उपयोगितायां सन्दिहानाः ऋषयः प्रजापतिमेव विश्वस्य सृष्टिकर्तारं मन्वते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे कहा गया है - हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत्‌।", "Kannada": "ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು - ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸಮವರ್ತಾಗ್ರೇ ಭೂತಸ್ಯ ಜಾತಃ ಪತಿರೇಕ ಆಸೀತ್.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ उक्तम्‌ - हिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे भूतस्य जातः पतिरेक आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्मादुक्तम्‌ - य आत्मदा बलदा यस्य विश्व उपासते प्रशिषं यस्य देवाः।", "Kannada": "ತಸ್ಮಾದುಕ್ತಮ್ - ಯ ಆತ್ಮದಾ ಬಲದಾ ಯಸ್ಯ ವಿಶ್ವ ಉಪಾಸತೆ ಪ್ರಶಿಷಂ ಯಸ್ಯ ದೇವಾಃ.", "Sanskrit": "तस्मादुक्तम्‌ - य आत्मदा बलदा यस्य विशव उपासते प्रशिषं यस्य देवाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही सभी प्रपञ्च का निर्माता है।", "Kannada": "ಅವನು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सः सर्वस्य प्रपञ्चस्य स्रष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जैसे द्युलोक वैसे ही पृथिवीलोक भी निर्मित है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಹೇಗೆ ದ್ಯುಲೋಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪೃಥ್ವಿಲೋಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "तेन यथा द्युलोकस्तथा पृथिवीलोकोऽपि निर्मितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे स्वर्गलोक और आदित्यलोक निर्मित है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕ ಮತ್ತು ಆದಿತ್ಯಲೋಕವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "तेन स्वर्गलोकः आदित्यलोकश्च निर्मितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहा गया है - येन द्यौरुग्रा पृथिवी च दृळूहा येन स्वः स्तभितं येन नाकः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಯೇನ ದ್ಯೌರುಗ್ರಾ ಪೃಥಿವೀ ಚ ದೃಳೂಹಾ ಯೇನ ಸ್ವಃ ಸ್ತಭಿತಂ ಯೇನ ನಾಕಃ.", "Sanskrit": "तस्मादुक्तं - येन द्यौरुग्रा पृथिवी च दृळ्हा येन स्वः स्तभितं येन नाकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसने दक्ष को धारण किया।", "Kannada": "ಅವನು ದಕ್ಷನನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.", "Sanskrit": "सः दक्षं धृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सृष्टि के उत्पति में जीवनस्वरूप जल को सभी जगह फैला दिया।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವನಸ್ವರೂಪ ಜಲವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಹರಡಿದನು.", "Sanskrit": "किञ्च सृष्टेः उत्पत्तौ जीवनस्वरूपं जलं सर्वत्र प्रसारितवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देवो में वह एक ही स्वामी है।", "Kannada": "ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "देवेषु सः एक एव स्वामी।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही वेद के हिरण्यगर्भसूक्त में कहा गया है- यश्चिदापो महिना पर्यपश्यदृक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम्‌।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಯಶ್ಚಿದಾಪೋ ಮಹಿನಾ ಪರ್ಯಪಶ್ಯದೃಶಂ ದಧಾನಾ ಜನಯಂತೀರ್ಯಜ್ಞಮ್।", "Sanskrit": "तथाहि आम्नातं हिरण्यगर्भसूक्ते - यश्चिदापो महिना पर्यपश्यदृक्षं दधाना जनयन्तीर्यज्ञम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति ही इस संसार की रचना, पालन और संहार करते है।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಈ ಸಂಸಾರದ ರಚನೆ, ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतिः एव चर्कर्ति बर्भर्ति संजर्हर्ति च जगत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह जैसे जल अन्नप्रकृति आदि जीवन को प्रदान करते है, और सृष्टि करते है।", "Kannada": "ಇದು ಹೇಗೆ ಜಲ ಅನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿ ಆದಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ, ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अयं यथा जलान्नप्रकृत्यादिप्रदानेन जीवनं प्रददाति, सृष्टिञ्च करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही इस जगत की रक्षा और समय के अनुसार नाश भी करता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ನಾಶವನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव जगदिदं रक्षति यथासमयं नाशयति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यह जगत का रचयिता और संहारकर्ता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ರಚಯಿತಾ ಮತ್ತು ಸಂಹಾರಕರ್ತಾ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "तस्मादयं जगतः स्रष्टा रक्षकः संहारकश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह हिरण्यगर्भ धनेश्वर है।", "Kannada": "ಅವನು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಧನೇಶ್ವರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "स हिरण्यगर्भः धनेश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए हिरण्यगर्भसूक्त में कहा गया है- प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರಜಾಪತೇ ನ ತ್ವದೇತಾನ್ಯನ್ಯೋ ವಿಶ್ವಾ ಜಾತಾನಿ ಪರಿ ತಾ ಬಭೂವ ।", "Sanskrit": "तस्मादुक्तं हिरण्यगर्भसूक्ते - प्रजापते न त्वदेतान्यन्यो विश्वा जातानि परि ता बभूव।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति का स्वरूप विविध देवताओं का स्मरण करना ही एक परमस्वरूप की स्तुति है।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ವಿವಿಧ ದೇವತೆಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ಒಂದು ಪರಮಸ್ವರೂಪದ ಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतिस्वरूपम्‌ विविधदेवतानामस्मरणं हि एकस्यैव परमस्वरूपस्य स्तुत्यै क्रियमाणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस परमपुरुष का ही एक रूप प्रजापति है।", "Kannada": "ಆ ಪರಮಪುರುಷನ ಒಂದು ರೂಪವೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव परमपुरुषस्यैको रूपः प्रजापतिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "युग के अन्त में सम्पूर्ण सृष्टिजल में समाहित हो जाती है।", "Kannada": "ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೃಷ್ಟಿಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಿತವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "युगान्ते सम्पूर्णा सृष्टिः पयसा समावृता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब सभी बीजरूप से रहते है, उस बीज से जो पुनः देवता मनुष्यादि की रचना करता है वह ही हिरण्यगर्भ अथवा प्रजापति है।", "Kannada": "ಆಗ ಎಲ್ಲವೂ ಬೀಜರೂಪದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ, ಆ ಬೀಜದಿಂದ ಯಾವುದು ಮತ್ತೆ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯರ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಅಥವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तदा सर्वं बीजरूपेण तिष्ठति, ततः बीजात्‌ यः पुनः देवतामनुष्यादि सृजति स एव हिरण्यगर्भः प्रजापतिर्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टी के आरम्भ में वह ही अग्नि की रचना करता है, और प्रलयकाल में विस्तृत जल को अपने उदर में स्थापित करता है जिससे सृष्टि रचना दुबारा हो।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನೇ ಅಗ್ನಿಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಳಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಜಲವನ್ನು ತನ್ನ ಉದರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಇದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಚನೆ ಮತ್ತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सृष्ट्यारम्भे सः अग्निं सृजति किञ्च प्रलयकाले समावृतं पयः स्वोदरि संस्थापयति येन सृष्टिः पुनजयित।"}}
{"translation": {"Hindi": "निश्चित ही देवता मनुष्य आदि चेतन जीवों का और जड वस्तुओं का भी वह ही स्रष्टा है।", "Kannada": "ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೇ ದೇವತಾ ಮನುಷ್ಯ ಆದಿ ಚೇತನ ಜೀವಗಳ ಮತ್ತು ಜಡ ವಸ್ತುಗಳ ಅವನೇ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "नूनं देवतामनुष्यादिचेतनजीवानां जडवस्तूनामपि स एव स्रष्टा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके अपने आधारभूत योग्य भूमिभाग का भी वह ही निर्माण करता है।", "Kannada": "ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆಧಾರಭೂತಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಭೂಮಿಭಾಗದ ಅವನೇ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तेषां स्वाधारभूतं योग्यभूमिभागमपि सः निर्माति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति ही पृथिवीलोक और द्युलोक की रचना करता है।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಪೃಥ್ವೀಲೋಕ ಮತ್ತು ದ್ಯುಲೋಕದ ರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतिः एव पृथिवीलोकं द्युलोकञ्च सृजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रजापति केवल जगत के ही स्रष्टा नहीं है अपितु इस विश्व को धारण भी वह ही करते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಜಾಪತಿ ಕೇವಲ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನೇ ಅಲ್ಲ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅವನೇ ಸ್ವತಃ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रजापतिः न केवलं जगतः स्रष्टा विश्वस्यास्य धारकोऽपि सः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वर्तमान भूत और भविष्य सब में वह व्याप्त होकर के रहता है।", "Kannada": "ವರ್ತಮಾನ ಭೂತ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वर्तमानं भूतं भव्यञ्च सर्वं तमेव व्याप्य प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सूर्य का भी धारक है।", "Kannada": "ಅವನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "सः सूर्यस्यापि धारकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भास्कर उसके आधार करने पर ही निकलता है और प्रकाश देता है।", "Kannada": "ಭಾಸ್ಕರನು ಅವನ ಆಧಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಹೊರಬರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "भास्करः अमूमेव आधारीकृत्य उदेति भासयति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनुष्यों के लिए जन्म मृत्यु का नियन्ता वह ही है।", "Kannada": "ಮನುಷ್ಯರಿಗಾಗಿ ಜನ್ಮ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಅವನೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "मनुष्याणां जननमरणस्य सः एव नियन्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिव्य देवताओं का भी वह ही अधिपति है।", "Kannada": "ದಿವ್ಯ ದೇವತೆಗಳ ಅಧಿಪತಿಯು ಅವನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "दिग्देवतानामपि सः अधिपतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐतरेय ब्राह्मण के अनुसार से एक बार इन्द्र प्रजापति के समीप जाकर उसकी स्तुति की उसकी प्रार्थना की।", "Kannada": "ಐತರೇಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಒಂದು ಬಾರಿ ಇಂದ್ರ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವನ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು.", "Sanskrit": "ऐतरेयब्राह्मणानुसारेण एकवारम्‌ इन्द्रः प्रजापतेः समीपमेत्य तस्य माहात्म्यं प्रार्थयामास।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब प्रजापति ने कहा - तुमको अपनी विशालता प्रदान करने से मै कौन हूँ।", "Kannada": "ಆಗ ಪ್ರಜಾಪತಿಯು ಹೇಳಿದನು - ನಿನಗೆ ನನ್ನ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಾನು ಯಾರು.", "Sanskrit": "तदा प्रजापतिः अपृच्छत्‌ - तुभ्यं स्वमाहात्म्यप्रदानेन अहं कः स्याम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब इन्द्र ने उनसे कहा - तुम जैसे कहते हो मै वैसे ही हो जाता हूँ।", "Kannada": "ಆಗ ಇಂದ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು - ನೀನು ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತೀಯೋ ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಿ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "तदा इन्द्रः तमुक्तवान्‌ - त्वं यथावभाससे तथा भूयाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे प्रजापति की इस नाम से भी उसकी प्रसिद्धि है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रजापतिः कः इति नाम्नापि प्रसिद्धिम्‌ अगमत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांच मन्त्र वाले इस सूक्त में वर्णन किया गया है की इस ब्रह्माण्ड में जो कुछ भी दिखाई देता है, वह सब प्रजापति ही है।", "Kannada": "ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿರುವ ಈ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲಾ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमन्त्रात्मके सूक्तेऽस्मिन्‌ वर्णितमस्ति यत्‌ ब्रह्माण्डेऽस्मिन्‌ यत्किञ्चिदपि दृश्यते, तत्सर्वं प्रजापतिरेवास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे पहले कुछ भी उत्पन्न नही हुआ।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಏನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ पुरा किमपि न जातमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिससे सभी प्राणी उत्पन्न हुए, वह सोलह अवयव वाले लिङग शरीर प्रजापति ही हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು, ಅವು ಹದಿನಾರು ಅವಯವಗಳಿರುವ ಲಿಂಗ ಶರೀರದ ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यश्च सर्वाणि भूतजातानि आविर्बभूव , स षोडशावलिङ्गशरीरी प्रजापतिः एव अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि-आदित्य-वायु-शुक्र- ब्रह्म-ओंकार आदिरूपों के द्वारा उस प्रजापति की ही व्याख्या प्रसिद्ध रूप से की गई है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ-ಆದಿತ್ಯ-ವಾಯು-ಶುಕ್ರ-ಬ್ರಹ್ಮ-ಓಂಕಾರ ಆದಿರೂಪಗಳಿಂದ ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೂಪದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अग्नि - आदित्य-वायु-शुक्र-ब्रह्म-ओंकारादिरूपैः सः प्रजापतिरेव व्याख्यातः प्रसिद्धश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोई भी इस पुरुष को ऊर्ध्व से ग्रहण नही कर सकता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಕೂಡ ಈ ಪುರುಷನನ್ನು ಊರ್ಧ್ವದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्चिदपि एनं पुरुषम्‌ ऊर्ध्वं न परिगृह्णाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी निमेष काल-विशेष प्रजापति पुरुष से अधिपुरुष-से ही उत्पन्न हुए है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ನಿಮೇಷಾ ಕಾಲ-ವಿಶೇಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪುರುಷನಿಂದ ಅಧಿಪುರುಷನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "सर्वे निमेषाः काल-विशेषाः प्रजापतिपुरुषात्‌ अधिपुरुष-सकाशात्‌ जज्ञिरे।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पुरुष की प्रतिमान कोई वस्तु नही कर सकती है।", "Kannada": "ಆ ಪುರುಷನ ಪ್ರತಿಮಾನವನ್ನು ಯಾವ ವಸ್ತುವು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्य पुरुषस्य प्रतिमानं किंचिद्वस्तु नास्त्येव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही वेद सभी दिशाओं में व्याप्त होकर के स्थित रहता है।", "Kannada": "ಇದೇ ವೇದವು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एष हि वेदः सर्वाः प्रदिशि व्याप्य स्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी उत्पत्ति सबसे पहले हुई है।", "Kannada": "ಇದರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतस्य प्रथमोत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रसिद्ध ही है।", "Kannada": "ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुप्रसिद्धा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "गर्भमध्य में वह ही रहता है।", "Kannada": "ಗರ್ಭಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गर्भमध्ये स एव तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही उत्पन्न होता है और उत्पन्न होगा।", "Kannada": "ಅದು ಉತ್ಪನ್ನವಾದರು ಕೂಡ ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದು.", "Sanskrit": "जातोऽपि स एव जनिष्यमाणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वह प्रजापति प्रजा के साथ रमण करता हुआ तीन ज्योति सूर्य, अग्नि, चन्द्र की सेवा करता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ  ಆನಂದಿಸುತ್ತಾ ಮೂರು ಜ್ಯೋತಿಗಳಾಗಿರುವ ಸೂರ್ಯ,ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ ಇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "इत्थं स प्रजापतिः प्रजया संरराणः त्रीणि ज्योतींषि रवीन्द्वग्निरुपाणि सेवते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. शिवसंकल्पसूक्त का सार लिखिए।", "Kannada": "೧. ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಸೂಕ್ತದ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "१. शिवसङ्कल्पसूक्तस्य सारं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु इस मन्त्र अंश में किस प्रकार का मन शिवसङ्कल्प वाला हो?", "Kannada": "೨. ತನ್ಮೇ ಮನಃ ಶಿವಸಂಕಲ್ಪಮಸ್ತು ಈ ಮಂತ್ರ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಮನಸ್ಸು ಶಿವಸಂಕಲ್ಪ ಉಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "२. तन्मे मनः शिवसङ्कल्पमस्तु इति मन्त्रांशे कीदृशं मनः शिवसङ्कल्पं भवतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. यज्जाग्रतो दूरमुदैति ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके व्याख्या लिखिए।", "Kannada": "೩. ಯಜ್ಜಾಗ್ರತೋ ದೂರಮುದೈತಿ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾಡಿ ಅದರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "३. यज्जाग्रतो दूरमुदैति ... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. यस्मानृचः ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके महीधरभाष्य के अनुसार व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "೪. ಯಸ್ಮಾನೃಚಃ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಮಹೀಧರಭಾಷ್ಯದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "४. यस्मानृचः ... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा महीधरभाष्यानुसारि व्याख्यानं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. सुषारथिरश्वा ... इत्यादिमन्त्र को पूर्ण करके व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "೫. ಸುಷಾರಥಿರಶ್ವಾ.... ಇತ್ಯಾದಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "५. सुषारथिरश्वा ... इत्यादिमन्त्रं पूरयित्वा व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. प्रजापतिसूक्त का सार लिखिए।", "Kannada": "೬. ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸೂಕ್ತದ ಸಾರವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "६. प्रजापतिसूक्तस्य सारं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. प्रजापति के स्वरूप का वर्णन कोजिए।", "Kannada": "೭. ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "७. प्रजापतिस्वरूपं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. तदेवाग्निस्तदादित्य ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "೮. ತದೇವಾಗ್ನಿಸ್ತದಾದಿತ್ಯ..... ಈ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "८. तदेवाग्निस्तदादित्य ... इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. सर्वे निमेषा ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "೯. ಸರ್ವೇ ನಿಮೇಷಾ.... ಈ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "९. तदेवाग्निस्तदादित्य ... इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. न तस्य ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "೧೦. ನ ತಸ್ಯ.... ಈ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१०. न तस्य ... इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. एषो ह देवः ... इस मन्त्र की व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "೧೧. ಏಷೋ ಹಿ ದೇವಃ.. ಈ ಮಂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "११. एषो ह देवः ... इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. यस्माज्जातम्‌ ... इस मन्त्र कौ व्याख्या कीजिए।", "Kannada": "೧೨. ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಮ್..... ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "१२. यस्माज्जातम्‌ ... इति मन्त्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठगत प्रश्नों के उत्तर 1. आदित्य याज्ञवल्क्य ऋषि, त्रिष्टुप्‌ छन्द, मन देवता।", "Kannada": "ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಉತ್ತರ ೧. ಆದಿತ್ಯ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಋಷಿ, ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಮನ ದೇವತೆ.", "Sanskrit": "पाठगतप्रश्नानाम्‌ उत्तराणि  १ . आदित्य याज्ञवल्क्यः ऋषिः, त्रिष्टुप्‌ छन्दः, मनः देवता।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. खश्‌ प्रत्यय।", "Kannada": "೩.ಖಶ್ ಪ್ರತ್ಯಯ.", "Sanskrit": "३. खश्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. मन के साथ। 5. कुर्वन्ति।", "Kannada": "೪. ಮನದ ಜೊತೆಗೆ. ೫. ಕುರ್ವಂತಿ.", "Sanskrit": "४. मनसा सह। 5. कुर्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. छान्दस से।", "Kannada": "೬. ಛಾಂದಸದಿಂದ.", "Sanskrit": "६. छान्दसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. विशेषरूप ज्ञान का जनक।", "Kannada": "೭. ವಿಶೇಷರೂಪ ಜ್ಞಾನದ ಜನಕ.", "Sanskrit": "७. विशेषेण ज्ञानजनकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. धैर्यरूप।", "Kannada": "೮. ಧೈರ್ಯರೂಪ.", "Sanskrit": "८. धैर्यरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. करण अर्थ में।", "Kannada": "೧೦. ಕರಣ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "१०. करणे।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. होता, पोता, मैत्रावरुण, ग्राववरुण, ब्राह्मणाच्छंदसी, आच्छावाक्‌ और अग्नीद।", "Kannada": "೨. ಹೋತಾ,ಪೋತಾ,ಮೈತ್ರಾವರುಣ,ಗ್ರಾವವರುಣ,ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚ್ಛಂದಸೀ,ಆಚ್ಛಾವಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಗ್ನೀದ.", "Sanskrit": "होता, पोता, मैत्रावरुणः, ग्राववरुणः, ब्राह्मणाच्छंदसी, आच्छावाक्‌ एवम्‌ अग्नीदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. रथ के नाभि में जैसे आरे।", "Kannada": "೪. ರಥದ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಅರೆಗಳು ಇರುವಂತೆ.", "Sanskrit": "४. रथनाभौ अराः इव।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. आपूर्वक तन्तुसन्तानवेज्‌-धातु से क्तप्रत्यय करने पर।", "Kannada": "೫. ಆಪೂರ್ವಕ ತಂತುಸಂತಾನವೇಜ್-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ.", "Sanskrit": "5.आपूर्वकात्‌ तन्तुसन्तानात्‌ वेञ्‌-धातोः क्तप्रत्यये।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. क्यसुप्रत्यय।", "Kannada": "೬. ಕ್ಯಸುಪ್ರತ್ಯಯ.", "Sanskrit": "६. क्यसुप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. वृद्धावस्थ से रहित।", "Kannada": "೭. ವೃದ್ಧಾವಸ್ತೆಯಿಲ್ಲದೆ.", "Sanskrit": "७. जरारहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. अत्यन्त वेगवान।", "Kannada": "೮. ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ.", "Sanskrit": "८. अतिजववद्वेगवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. अच्छी प्रकार से ग्रहण करता है।", "Kannada": "೯. ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "९. प्रग्रहैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. नी-धातु से यङ लट प्रथमपुरुष एकवचन में।", "Kannada": "೧೦. ನೀ-ಧಾತುವಿನಿಂದ ಯಂಜ್ಞ್ ಲಟ್-ಲಕಾರ ಪ್ರಥಮಪುರುಷ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१०. नी - धातोः यङि लटि प्रथमपुरुषैकवचने।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. त्रयीलक्षणवह ब्रह्म ही है।", "Kannada": "೧. ತ್ರಯೀ ಲಕ್ಷಣ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१. त्रयीलक्षणं तत्‌ ब्रह्मैव।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल समास और अव्ययी भाव समास। “समसनं समासः'' यह समास का सामान्य लक्षण है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀ ಭಾವ ಸಮಾಸ. \"ಸಮಸನಂ ಸಮಾಸಃ\" ಎಂಬುದು ಸಮಾಸದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "केवलसमासः अव्ययीभावसमासः च। \"समसनं समासः\" इति समासस्य सामान्यलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकीभवन के अर्थ में विद्यमान होने से सम्‌ उपसर्गपूर्वक असु धातु से “ भावे'' इस सूत्र द्वारा घञ् प्रत्यय होने पर समास शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಏಕೀಭವನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ಸಮ್ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗ ಪೂರ್ವಕ ಪದದಲ್ಲಿ ಅಸು ಧಾತುವಿನಿಂದ \"ಭಾವೆ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಘಞ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಮಾಸ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकीभवनार्थ विद्यमानात्‌ सम्पूर्वकाद्‌ असुधातोः \"भावे\" इत्यनेन सूत्रेण घञ्प्रत्यये समासशब्दो निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समसनम्‌ नाम बहुत सारे पदों के मेल से एकपदी होता है।", "Kannada": "ಸಮಸನಂ ಎಂದರೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಏಕಪದ.", "Sanskrit": "समसनं नाम बहूनां पदानां मेलनेन एकपदीभवनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पठितुम्‌ इच्छति इस अर्थ में पिपठिषति इत्यादि में सन्‌ प्रत्यय होने पर एकपदी भाव होता है।", "Kannada": "ಪಠಿತುಮಿಚ್ಛತಿ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಿಪಠಿಷತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುವುದರಿಂದ ಏಕೀಪದಭವನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पठितुमिच्छति इत्यर्थ पिपठिषतीत्यादौ सन्नन्ते एकपदीभवनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो भी यहाँ समास होने पर आपत्ति है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸ ಎಂಬ  ಆಪತ್ತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तर्हि अत्रापि समासः इत्यापत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके निराकरण के लिए \"पाणिनीयसङ्केतसम्बन्धेन समासपदवत्त्वम्‌\"  ऐसा समास का लक्षण करना चाहिए।", "Kannada": "ಇದರ ನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ \"ಪಾಣಿನೀಯಸಂಕೇತಸಂಬಂಧೇನ ಸಮಾಸಪದವತ್ವಮ್\" ಎಂಬ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तद्वारणाय \"पाणिनीयसङ्केतसम्बन्धेन समासपदवत्त्वम्‌\" इति समासस्य लक्षणं करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सह सुपा'' इत्यादि सूत्रों द्वारा विहित “समासपदवाच्या भवन्तु” ऐसा संकेत पाणिनी द्वारा किया गया है।", "Kannada": "\"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ \"ಸಮಾಸಪದವಾಚ್ಯ ಭವಂತು\" ಎಂಬ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪಾಣಿನಿಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"सह सुपा\" इत्यादिभिः सूत्रैः विहिताः \"समासपदवाच्या भवन्तु\" इति सङ्केतः पाणिनिना कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवम्‌ यहाँ तात्पर्य यह है कि पाणिनी द्वारा जिनमें समाज संज्ञा की गई है वे ही समास पद माना जाना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಹೀಗಿದೆ ಪಾಣಿನಿಯಿಂದ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನೇ ಸಮಾಸ ಪದಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमत्र तात्पर्य यत्‌ पाणिनिना सूत्रैः येषां समाससंज्ञा कृता ते एव समासपदबोध्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास पदविधियों में अन्यतम है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವು ಪದವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासः पदविधिषु अन्यतमः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जहाँ जो पद होते हैं उनमें '“समर्थःपदविधि' इस सूत्र बल से समान अर्थ होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳು \"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರಬಲದಿಂದ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र च यानि पदानि भवन्ति तानि \"समर्थः पदविधिः\" इति सूत्रबलात्‌ समर्थानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सामर्थ्य के दो भेद होते हैं, एकार्थीभाव सामर्थ्य एवं अपेक्षासामर्थ्य।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎರಡು ಭೇದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ , ಏಕಾರ್ಥಿಭಾವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಪೇಕ್ಷಾಸಾಮರ್ಥ್ಯ.", "Sanskrit": "सामर्थ्यं च द्विविधम्‌ एकार्थीभावसामर्थ्यं व्यपेक्षासामर्थ्यं चेति भेदात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में एकार्थीभावसामर्थ्य यही सिद्धान्त है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿದೆ.", "Sanskrit": "समासे एकार्थीभावसामर्थ्यम्‌ इति सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के भेद के विषय में बहुत सी विप्रतिपत्ति है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಭೇದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य समासस्य भेदविषये बहूनां विप्रतिपत्तिरस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्यतया समास के पञ्च (पाँच) भेद होते हैं।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸದ ಐದು ಭೇದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतया समासस्य पञ्च भेदा सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल समास, अव्ययीभावसमास, तत्पुरुष समास, द्वन्द्व समास, बहुब्रीहि समास।", "Kannada": "ಕೇವಲಸಮಾಸ, ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ , ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ , ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ, ಬಹಿವೀಹಿ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "केवलसमासः, अव्ययीभावः, तत्पुरुषः द्वन्द्वो बहुव्रीहिश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के भेद विषय में अन्तिम पाठ में विस्तारपूर्वक आलोचन (विचार) किया जायेगा इस पाठ में केवल समास और अव्ययी भाव समास का विस्तारपूर्वक विवरण है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಭೇದವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮಪಾಠದಲ್ಲಿ  ವಿಸ್ತಾರಪೂರ್ವಕ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು (ವಿಚಾರವನ್ನು) ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿವರಣೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासभेदविषये अन्तिमे पाठे विस्तरशः आलोचनं करिष्यते। अस्मिन्‌ पाठे केवलसमासस्य अव्ययीभावसमासस्य विवरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उन दोनों के स्वरूप का वर्णन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇವೆರಡರ ಸ್ವರೂಪದ ವರ್ಣಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतस्तयोः स्वरूपं वर्ण्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल समास - अव्ययी भाव समास, तत्पुरुष समास, बहुब्रीहि द्वन्द्व समास इनको समास की विशेष संज्ञाये हैं।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಸಮಾಸ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ, ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ, ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ, ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಮಾಸದ ವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "केवलसमासः - अव्ययीभावः, तत्पुरुषः, बहुव्रीहिः, द्वन्द्वः इत्येताः समासस्य विशेषसंज्ञाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन विशेष संज्ञाओं से निर्युक्त जो समास है वही केवल समास अथवा सुप्सुपा समास कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಾವ ಸಮಾಸಗಳಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅವೇ ಕೇವಲ ಸಮಾಸ ಅಥವಾ ಸುಪ್ಸುಪಾಸಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एताभिः विशेषसंज्ञाभिः विनिर्मुक्तः यः समासः स एव केवलसमासः सुप्सुपा समासः इति वा अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययी भाव समास-जिस समास में प्राय: पूर्व पदार्थ प्रधान होता है अव्ययी भाव समास कहा जाता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀ ಭಾವ ಸಮಾಸ - ಯಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪದವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವ್ಯಯೀ ಭಾವ ಸಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावः - प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व पद का अर्थ पूर्व पदार्थ।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಪದದ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ವ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपदस्यार्थः पूर्वपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपद का अर्थ प्रधान जिस में हैं वही पूर्वपदार्थ प्रधान है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅವೇ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपदार्थः प्रधानं यस्य स पूर्वपदार्थप्रधानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे अधिहरिः भक्तिः अस्ति यहाँ पर अधिहरि पद में अव्ययीभाव समास है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅಧಿಹರಿಃ ಭಕ್ತಿಃ ಅಸ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಹರಿ ಪದದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा अधिहरिः भक्तिः अस्ति इत्यत्र अधिहरि इति अव्ययीभावसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अधि पूर्व पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿ ಎನ್ನುವುದು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अधि इति पूर्वपदर्मस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अर्थ ही अधिकरण (आधार) है।", "Kannada": "ಅದರ ಅರ್ಥವೇ ಅಧಿಕರಣ ಅಥವಾ ಆಧಾರವೆಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदर्थः अधिकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "हरि उत्तर पद है।", "Kannada": "ಹರಿ ಎನ್ನುವುದು ಉತ್ತರಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हरि इति उत्तरपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका अर्थ विष्णु है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಅರ್ಥವು ವಿಷ್ಣು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अर्थः विष्णुः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर अधिहरि इस समस्त पद हरि आधार है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಹರಿ ಎಂಬ ಸಮಸ್ತ ಪದದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಎನ್ನುವುದು ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिहरि इति समस्तपदस्य च हर्यधिकरणम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वाक्‍य का हर्याविकरणिकाः भक्तिः ऐसा अर्थ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದ ಹರ್ಯಾವಿಕರಣಿಕಾಃ ಭಕ್ತಿಃ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "वाक्यस्य च हर्यधिकरणिका भक्तिः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह सुस्पष्ट है कि अधिहरि इस पद में विद्यमान अधि इस पूर्व पद के अर्थ की प्रधानता हेै।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ಆಧಿಹರಿ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಧಿ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च इदं सुस्पष्टं यत्‌ अधिहरि इति पदे विद्यमानस्य अधि इति पूर्वपदस्यार्थस्य प्राधान्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में क्रमशः केवल समास और अव्ययीभाव समास सूत्रों की आलोचना की जा रही है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे क्रमशः केवलसमासस्य अव्ययीभावसमासस्य च सूत्राणि आलोच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास विधायक सूत्रार्थ लेखन अवसर पर बहुत \"समस्यते'' इस पद का प्रयोग है।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ ತುಂಬಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ \"ಸಮಸ್ಯತೆ\" ಎಂಬ ಪದದ ಪ್ರಯೋಗವಿದೆ.", "Sanskrit": "समासविधायकसूत्रार्थलेखनावसरे बहुत्र \"समस्यते\" इति पदस्य प्रयोगः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्यते इस पद का अर्थ होता है।", "Kannada": "ಸಮಸ್ಯತೆ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समस्यते इति पदस्यार्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास संज्ञक होना।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समाससंज्ञं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथा-''सहसुपा'' इस सूत्र द्वारा सुबन्त की सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - \"ಸಹಸುಪಾ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ \" ಸುಬಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ\" ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा -\"सह सुपा\" इति सूत्रस्य \"सुबन्तं सुबन्तेन सह समस्यते\" इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका तात्पर्य होता है सुबन्त की सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ - \" ಸುಬಂತವು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "एतस्य तात्पर्यं भवति \"सुबन्तं सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही दूसरी अवधारणा है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमेव अन्यत्र अवधेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरणाध्यनकाले कुत्र अवधानं देयम्‌ बहुत जगह शास्त्रों में मूल के कण्ठपाठ भी आवश्यक नहीं होना चाहिए।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣಾಧ್ಯಯನಕಾಲೆ ಕುತ್ರ ಅವಧಾನಂ ಧೇಯಂ - ಬಹಳ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲದ ಕಂಠಪಾಠವು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "व्याकरणाध्यनकाले कुत्र अवधानं देयम्‌ - बहुत्र शास्त्रेषु मूलस्य कण्ठपाठः नापि आवश्यकः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु व्याकरण के रूप साधना चाहिए क्योंकि सूत्रों के उल्लेख के आगे रूप साधे गये हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ವ್ಯಾಕರಣದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಸೂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದ ನಂತರ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु व्याकरणस्य रूपाणि साधनीयानि चेत्‌ सूत्रोल्लेखपुरःसरं रूपाणि साध्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र ही लक्षण बोला जाता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರವನ್ನೇ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सूत्रं हि लक्षणम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि लक्षण जिस शब्द स्वरूप का संस्कार करता है वही शब्दस्वरूप उसका लक्ष्य कहा जाता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಲಕ್ಷಣವು ಯಾವ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪವು ಅದರ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ लक्षणं यस्य शब्दस्वरूपस्य संस्कारं करोति तत्‌ शब्दस्वरूपं तस्य लक्ष्यम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः व्याकरण के छात्र द्वारा उसके लक्षण और लक्ष्य का अच्छी प्रकार से ज्ञान होना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಾಕರಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒಳ್ಳೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः व्याकरणस्य छात्रेण लक्षणं तल्लक्ष्यं च सुष्ठु बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो लक्षण का अर्थ जानता है वही लक्ष्य का संस्कार करने के लिए होता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಲಕ್ಷಣದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆಯೋ ಅವನೇ ಲಕ್ಷ್ಯದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಬದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "लक्षणस्य अर्थं जानाति चेदेव लक्ष्यस्य संस्कारं कर्तु प्रभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः लक्षण का अर्थ लक्ष्य यह त्रितय निष्ठा से जानना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಣದ ಅರ್ಥವು ಲಕ್ಷ್ಯ ಇದನ್ನು ತ್ರಿತಯ ನಿಷ್ಟೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः लक्षणम्‌ अर्थः लक्ष्यम्‌ एतत्‌ त्रितयम्‌ निष्ठया ज्ञेयमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहीं व्याकरण अध्ययन के रास्ते हैं।", "Kannada": "ಇದೇ ವ್ಯಾಕರಣ ಅಧ್ಯಯನದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव व्याकरणाध्ययनस्य पन्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निश्चित रूप से जो वैद्य रोग जानता है और औषधि जानता है और औषधि का प्रयोग भी जानता है।", "Kannada": "ನಿಶ್ಚಿತ ರೂಪದಿಂದ ಯಾವ ವೈದ್ಯನು ರೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆಯೋ , ಔಷಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಯ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स एव खलु वैद्यः यो रोगं जानाति, औषधं च जानाति, औषधस्य प्रयोगं च जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें एक भी नहीं जानता तो वह किस प्रकार का वैद्य है?", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ವೈದ್ಯ.", "Sanskrit": "एषु एकमपि न जानाति चेत्‌ कीदृशः स वैद्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार वही निश्चित रूप से वैयाकरण है जो लक्षण जानता है, अर्थ जानता है और लक्ष्य जानता है और लक्षण से लक्ष्य का संस्कार करता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವನೇ ವೈಯಾಕರಣ್ನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಯಾರು ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆಯೋ , ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆಯೋ , ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆತಯೋ, ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಲಕ್ಸ್ಯದ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ.", "Sanskrit": "एवमेव स एव खलु वैयाकरणः यः लक्षणं जानाति, अर्थं जानाति, लक्ष्यं च जानाति, लक्षणेन लक्ष्यस्य संस्कारं च करोतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे- समास में कितने प्रकार के सामर्थ्य अपेक्षा की जाती है यह जान पाने में। केवल समास विधान किससे होता है यह जान पाने में।  अव्ययी भाव समास विधायक सूत्र कौन से हैं यह जान पाने में। अव्ययी भाव समास में समासान्त प्रत्यय कौन से हैं यह जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಬಳಿಕ ನೀವು - ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ವಿಧವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾನವು ಯಾವುದರಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ. ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಯಾವುದಾಗಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌/भवती - समासे कति विधं सामर्थ्यमपेक्षते इति जानीयात्‌। केवलसमासविधानं केन भवति इति जानीयात्‌। अव्ययीभावसमासविधायकानि सूत्राणि कानि इति जानीयात्‌। अव्ययीभावसमासे समासान्ताः प्रत्ययाः के इति जानीयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ- पद सम्बन्धि जो कार्य उसका एकार्थीभाव सामर्थ्य के समान पदाश्रित होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪದ ಸಂಬಂಧಿ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಏಕಾರ್ಥಿ ಭಾವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಮಾನವಾದ ಪದಗಳ ಆಶ್ರಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - पदसम्बन्धि यत्‌ कार्य तद्‌ एकार्थीभावसामर्थ्यवत्पदाश्रितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-सूत्र के छ: विधियों में पाणिनीय सूत्रों में यह परिभाषा सूत्र है। इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ವಿಧವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರ . ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं परिभाषासूत्रम्‌। सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ समर्थ: यह प्रथमाविभक्ति का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र समर्थः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदविधि यह प्रथमा विभक्ति एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪದವಿಧಿ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदविधिः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विधान किया जाता है अर्थात्‌ विधीयते ऐसा विधि कार्य है।", "Kannada": "ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ವಿಧಾನಿಸುವುದು ಹೀಗೆ ವಿಧಿ ಕಾರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विधीयते इति विधिः कार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि उपसर्ग पूर्वक डू धाञ्‌ धारण और पोषण इस अर्थ में धातु से “उपसर्गे धो: किः” इस सूत्र से कर्म में कि प्रत्यये होने पर विधि शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ವಿ ಉಪಸರ್ಗದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಡೂ ಧಾಜ್ಞ್ ಧಾರಣ ಮತ್ತು ಪೋಷಣ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ \"ಉಪಸರ್ಗೆ ಘೊಃ ಕಿಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರ್ಮಣಿ ಕಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಿ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विपूर्वकाद्‌ डुधाञ्‌ धारणपोषणयोः इति धातोः \"उपसर्गे घोः किः\" इत्यनेन सूत्रेण कर्मणि किप्रत्यये विधिशब्दो निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें षष्ठीतत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಪದವಿಧಿಃ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಟೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "पदविधिः इति षष्ठीतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे पद के सम्बन्धी विधि ऐसा अर्थ होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಈ ಪದದ ಪದಸಂಬಂಧಿ ವಿಧಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अस्य पदस्य पदसम्बन्धी विधिः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समर्थ: यह पद यहाँ समर्थ आश्रित होने पर लाक्षणिक है।", "Kannada": "ಸಮರ್ಥಃ ಎಂಬ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಲಾಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समर्थः इति पदमत्र समर्थाश्रिते लाक्षणिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ होता है- पद सम्बन्धी विधि समर्थ आश्रित होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಪದಸಂಬಂಧಿ ವಿಧಿಯು ಸಮರ್ಥ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सूत्रार्थो भवति - पदसम्बन्धी विधिः समार्थाश्रितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समर्थ आश्रितः इसके अर्थ में सामर्थ्यवान्‌ जो पद उन पदों को आश्रित प्रवर्न्तमान होना।", "Kannada": "ಸಮರ್ಥಾಶ್ರಿತ ಇದರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿರುವ ಯಾವ ಪದಗಳಿವೆಯೋ , ಆ ಪದಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समर्थाश्रितः इत्यस्य अर्थो हि सामर्थ्यवन्ति यानि पदानि, तानि पदानि आश्रित्य प्रवर्तमानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामर्थ्य दो प्रकार का होता है-एकार्थीभाव रूप और व्यपेक्षा भाव रूप।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಏಕಾರ್ಥಿಭಾವರೂಪ ಮತ್ತು ವ್ಯಪೇಕ್ಷಾಭಾವರೂಪ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्र सामर्थ्यं द्विविधम्‌ - एकार्थीभावरूपं व्यपेक्षाभावरूपं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासादि पक्ष विधियाँ तो एकार्थीभाव का सामर्थ्य ही स्वीकृत किया गया है यही सिद्धान्त है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾದಿ ಪದ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "समासादिपदविधिषु तु एकार्थीभावसामर्थ्यम्‌ एव स्वीक्रियते इति सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे आयी हुई जो समासादिपद विधियों में एकार्थीभावक सामर्थ्यवान्‌ उन पदों को जिन पर आश्रित होते है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಬಂದ ಯಾವ ಸಮಾಸಾದಿ ಪದವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥಿಭಾವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಆ ಪದಗಳಿಗೆ ಯಾವುದರ ಮೇಲೆ ಆಶ್ರಿತವಿರುತ್ತದೆಯೋ .", "Sanskrit": "तेन इदम्‌ आगतं यत्‌ समासादिपदविधिः एकार्थीभावरूपसामर्थ्यवन्ति यानि पदानि तानि आश्रित्य प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकार्थी भाव सामर्थ्य कौ प्रक्रिया दशा में प्रत्येक अर्थवत्‌ के अलग गृहित होने वाले पदों की समुदाय शक्ति से विशिष्ट एक अर्थ प्रतिपादित होता है।", "Kannada": "ಏಕಾರ್ಥಿಭಾವಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾದಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅರ್ಥದಿಂದ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಪದಗಳ ಸಮುದಾಯಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಒಂದು ಅರ್ಥವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकार्थीभावसामर्थ्य च प्रक्रियादशायां प्रत्येकम्‌ अर्थवत्त्वेन पृथग्‌ गृहीतानां पदानां समुदायशक्त्या विशिष्टैकार्थप्रतिपादकता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे:- राजपुरुषः इसमें समन्वय प्रस्तुत किया जा रहा है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ  - ರಾಜಪುರುಷಃ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा राजपुरुषः इत्यादौ समन्वयः प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "राज्ञः पुरुषः यह वाक्य है।", "Kannada": "ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञः पुरुषः इति वाक्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ राजपद का राजन्‌ यह अर्थ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ ಪದವು ರಾಜನ್ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र राजपदस्य राजन्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके उत्तर में ङस्‌ प्रत्यय का सम्बन्ध यही अर्थ है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಜ್ಞಸ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಂಬಂಧ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदुत्तरस्य ङस्‌-प्रत्ययस्य सम्बन्धः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष शब्द का पुरुष यही अर्थ है।", "Kannada": "ಪುರುಷ ಶಬ್ದದ ಪುರುಷ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषशब्दस्य पुरुषः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उत्तर सुप्रत्यय स्वार्थिक है।", "Kannada": "ಇದರ ಉತ್ತರ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸ್ವಾರ್ಥಿಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदुत्तरः सु-प्रत्ययः स्वार्थिकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ऐसे समान पदों के मिलन से राज सम्बन्धी पुरुष यही अर्थ होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮಿಲನದಿಂದ ರಾಜ ಸಂಬಂಧಿ ಪುರುಷ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं समेषां पदार्थानां मेलनेन राजसम्बन्धी पुरुषः इत्यर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे यह सुस्पष्ट होता है कि वाक्य में प्रत्येक पदों का स्वकीय अर्थ है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಇದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪದಗಳ ಸ್ವಕೀಯವಾದ ಅರ್ಥವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು .", "Sanskrit": "एतेन इदं सुस्पष्टं यद्‌ वाक्ये प्रत्येकं पदानां स्वकीयः अर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी'' इस सूत्र से यहाँ समास किया जाता है।", "Kannada": "ಷಷ್ಟೀ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इति सूत्रेण अत्र समासः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और समास अलौकिक विग्रह वाक्य में होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಮಾಸದ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासश्च अलौकिकविग्रहवाक्ये भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु यह अलौकिक विग्रह वाक्य होता है किन्तु समास एकार्थीभावरूप में सामर्थ्य में ही होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸಮಾಸ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इति अलौकिकं विग्रहवाक्यं भवति किन्तु समासः एकार्थीभावरूपे सामर्थ्ये एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इनके द्वारा अलौकिक विग्रह वाक्य में एकार्थी भाव रूप सामर्थ्य स्वीकृत किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವರೂಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्माभिः अलौकिकविग्रहवाक्ये एकार्थीभावरूपं सामर्थ्यं स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वीकृत होने पर एकार्थी भाव रूप में सामर्थ्य में राजन्‌ ङस पुरुष सु इस समुदाय और समुदाय शक्ति से ही राजसम्बन्धी पुरुष यह विशिष्ट अर्थ के लिए बोध होता है।", "Kannada": "ಸ್ವೀಕೃತವಾದಾಗ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವರೂಪ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರಾಜಸಂಬಂಧಿ ಪುರುಷ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वीकृते च एकार्थीभावरूपे सामर्थ्य राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इति समुदायः समुदायशक्त्या एव राजसम्बन्धी पुरुषः इति विशिष्टार्थ बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदों की पृथक्‌-पृथक्‌ उपस्थिति नहीं होती है।", "Kannada": "ಪದಗಳ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಅರ್ಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पदानां पृथक्‌ पृथक्‌ अर्थस्य उपस्थितिः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः राजन्‌ ङ्स पुरुष सु यहाँ समुदाय शक्ति से विशिष्ट अर्थ प्रतिपादित होने से एकार्थीभावरूप सामर्थ्य होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವ ರೂಪವೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इत्यत्र समुदायशक्त्या विशिष्टार्थप्रतिपादकत्वात्‌ अस्ति एकार्थीभावरूपं सामर्थ्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिभाषा सूत्र दीपक के समान होता है।", "Kannada": "ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರದೀಪದ ತರಹ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परिभाषासूत्रं प्रदीपवद्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार दीपक एकस्थान पर स्थित होकर पूरे घर में प्रकाश फैलाता है उसी प्रकार परिभाषा सूत्र एक जगह स्थित होकर भी सम्पूर्ण अष्टाध्यायी में प्रवर्न्त हो रहे है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ದೀಪಕವು ಏಕಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪರಿಭಾಷಾ ಸೂತ್ರವು ಒಂದೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವರ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा प्रदीपः एकदेशस्थः सन्‌ सर्वं गृहम्‌ अभिज्वालयति एवमेव परिभाषासूत्रम्‌ एकत्र स्थितमपि सम्पूर्णायाम्‌ अष्टाध्याय्यां प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जहाँ-जहाँ पदसम्बन्धी कार्य वहाँ-वहाँ उसका कार्य समर्थ पद आश्रित होकर ही होगा यही सूत्र का सार है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಪದಸಂಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯದ ಸಮರ್ಥ ಪದವು ಆಶ್ರಿತವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ಅದೇ ಈ ಸೂತ್ರದ ಸಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च यत्र यत्र पदसम्बन्धि कार्य तत्र तत्र तत्कार्य समर्थपदम्‌ आश्रित्य एव भविष्यति इति सूत्रसारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्रेदं बोध्यम्‌-( यहाँ यह ज्ञान होना चाहिए) समास उन दो पदों के मध्य ही होता है उन दो पदों के अर्थों के मध्य परस्पर सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ - ಸಮಾಸವು ಆ ಎರಡು ಪದಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಆ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅರ್ಥದ ಮಧ್ಯೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रेदं बोध्यम्‌ - समासः तयोः पदयोः मध्ये एव भवति ययोः पदयोः अर्थयोः मध्ये परस्परं सम्बन्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथा-राज्ञः पुरुषः उन दोनों राजपुरुष पदों में अर्थो के मध्य परस्पर सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಆ ರಾಜ ಪುರುಷ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा राज्ञः पुरुषः इत्यादौ राजपुरुषपदयोः अर्थयोः मध्ये परस्परं सम्बन्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ समास होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र समासः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे राजपुरुष प्रयोग सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ರಾಜಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन राजपुरुषः इति प्रयोगः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिन दो पदों के अर्थो में परस्पर सम्बन्ध नहीं होता है उन पदों के मध्ये समान नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಎರಡು ಪದಗಳ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ಎರಡು ಪದಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಮಾನತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ययोः अर्थयोः मध्ये परस्परं सम्बन्धः न भवति तद्वाचकपदयोः मध्ये समासः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार पुत्रः राज्ञः पुरुषः देवदत्तस्य यहाँ राजा के पुत्र से सम्बन्ध है और पुरुष का देवदत्त के साथ सम्बन्ध है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಪುತ್ರಃ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ದೇವದತ್ತಸ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಪುತ್ರನ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷನ ದೇವದತ್ತನ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा पुत्रः राज्ञः पुरुषः देवदत्तस्य इत्यत्र राज्ञः पुत्रेण सम्बन्धः अस्ति, पुरुषस्य च देवदत्तेन सह सम्बन्धः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजा और पुरुष के मध्य में तो सम्बन्ध नहीं हैं।", "Kannada": "ರಾಜ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "राजपुरुषयोः मध्ये तु सम्बन्धः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यहाँ राजपुरुषं: में समाप्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ನಡುವೆ ಸಮಾಸವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अत्र राजपुरुषयोः समासः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही इस सूत्र से बोध होता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಈ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಇದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्येव अनेन सूत्रेण बोध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के तीन फल एकपद, एकस्वर और एक भाव होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಮೂರು ಫಲಗಳಿವೆ ಏಕಪದ, ಏಕಸ್ವರ ಮತ್ತು ಏಕಭಾವ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासस्य फलत्रयम्‌ ऐकपद्यम्‌ ऐकस्वर्यम्‌ एकार्थीभावश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्त पद एकपद होता है।", "Kannada": "ಸಮಸ್ತ ಪದವು ಏಕಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य ऐकपद्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसका ऐकपद्य होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಏಕಪದ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य ऐकपद्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में एक ही उदात स्वर होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಒಂದೇ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವರವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासे एक एव उदात्तः स्वरः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसका एकस्वर होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಏಕಸ್ವರ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य ऐकस्वर्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उदात ही मुख्य स्वर है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉದಾತ್ತದ ಸ್ವರವೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उदात्तः एव स्वरः मुख्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में व्यपेक्षाभाव सामर्थ्य नहीं होता है ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ವ್ಯಪೇಕ್ಷಾಭಾವದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासे व्यपेक्षाभावसामर्थ्यं नास्तीति उक्तमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में एकार्थीभाव है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासे एकार्थीभावः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस फलत्रय को लाघव कहा जाता है।", "Kannada": "ಈ ಫಲತ್ರಯವನ್ನು ಲಾಘವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इदं फलत्रयं लाघवम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास शब्द का लाघव को संक्षेप भी अर्थ है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಶಬ್ದದ ಲಾಘವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವೆಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासशब्दस्य लाघवं संक्षेपः इत्यपि अर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ समास में एक से अधिक पद होते हैं वहाँ प्राय: सभी पदों के अन्त में एक ही विभक्ति दिखाई देती हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र समासे एकाधिकानि पदानि सन्ति तत्र प्रायः सर्वेषां पदानाम्‌ अन्ते एका एव विभक्तिः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य विभक्तियाँ लुप्त हो जाती है।", "Kannada": "ಅನ್ಯ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಲುಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्याः विभक्तयो लुप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः विभक्तियों की अल्पता से लाघव होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಅಲ್ಪದಿಂದ ಲಾಘವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः विभक्तीनाम्‌ अल्पीयस्त्वात्‌ लाघवं भवति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्दावली-समास प्रकरण में बाहुल्य से प्रयुक्त कुछ पारिभाषिक शब्दों का परिचय नीचे दिया जा रहा है।", "Kannada": "ಶಬ್ದಾವಲೀ - ಸಮಾಸಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಾಹುಲ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शब्दाबली - समासप्रकरणे बाहुल्येन प्रयुक्तानां केषाञ्चित्‌ पारिभाषिक शब्दानां परिचयः अधस्तात्‌ दीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( क) वृत्ति-समाज एक से अधिक पदों का होता है।", "Kannada": "(ಕ) ವೃತ್ತಿ - ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಪದಗಳದ್ದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(क) वृत्तिः - समासः एकाधिकानां पदानां भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये पद समास के अवयव होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪದದ ಸಮಾಸದ ಅವಯವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि पदानि समासस्य अवयवाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रत्येक पदों का अपना कुछ अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಪದದ ತಾನು ಮಾಡಿರುವ ಕೆಲವು ಅರ್ಥವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रत्येकं पदानां स्वकीयः कश्चिद्‌ अर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवयवभूत पदों का अर्थ से अलग भिन्न अर्थ कहा जाता है, प्रतिपादित किया जाता है उससे ही परार्थाभिद्यान कहलाता है।", "Kannada": "ಅವಯವಭೂತ ಪದಗಳ ಅರ್ಥದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ , ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಪರಾರ್ಥ ಅಭಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवयवभूतानाम्‌ पदानाम्‌ अर्थेभ्यः परः भिन्नः अर्थः अभिधीयते प्रतिपाद्यते येन तत्‌ परार्थाभिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अभिधान इस करण में ल्युट्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿಧಾನವೇ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अभिधानम्‌ इति करणे ल्युट्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा अर्थ जिससे प्रतिपादित होता है वह वृत्ति है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परार्थः येन प्रतिपाद्यते सा वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरे अर्थ में वृत्त है जो परार्थवृत्ति कहलाता है।", "Kannada": "ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪರಾರ್ಥವೃತ್ತಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परार्थे वर्तते सा परार्थवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "राज्ञः पुरुषः इस उदाहरण में दोनों पदों के अलग अर्थ है।", "Kannada": "ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञः पुरुषः इत्युदाहरणे द्वयोः पदयोः पृथक्‌ अर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु उन दोनों के समास के लिए कुछ राज के सम्बन्धीत पुरुष यह विशिष्ट अर्थ कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಎರಡು ಸಮಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ರಾಜಸಂಬಂಧಿ ಪುರುಷ ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु तयोः समासे कृते कश्चित्‌ राजसम्बन्धी पुरुषः इति विशिष्टः अर्थः अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिपादित किया जाता है।", "Kannada": "ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशिष्ट अर्थ किसी एक पद का नहीं है।", "Kannada": "ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥವು ಯಾವುದಾದರು ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विशिष्टः अर्थः कस्यापि एकस्य पदस्य नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह विशिष्ट अर्थ समास अवयवपदों के अर्थों से अलग अर्थ से है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥವುಳ್ಳ ಸಮಾಸದ ಅವಯವಪದಗಳ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं विशिष्टः अर्थः समासावयवपदानाम्‌ अर्थभ्यः परः भिन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास परार्थाभिधानम्‌ कहा जाता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವನ್ನು ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासः परार्थाभिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: यही वृत्ति है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೇ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संस्कृत व्याकरण में पाँच वृत्तियाँ होती हैं।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಐದು ವೃತ್ತಿಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "संस्कृतव्याकरणे पञ्च वृत्तयः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ख ) विग्रह-वत्यर्थावबोधक वाक्य विग्रह कहलाता है।", "Kannada": "(ಖ) ವಿಗ್ರಹ - ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ವಾಕ್ಯ ವಿಗ್ರಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(ख) विग्रहः - वृत्त्यर्थावबोधकं वाक्यं विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति के अर्थ के बोध के लिए जो पदसमुदायात्मक वाक्य को प्रयुक्त किया जाता है वह विग्रह कहलाता है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪದ ಸಮುದಾಯಾತ್ಮಕ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वृत्तेः अर्थस्य बोधनाय यत्‌ पदसमुदायात्मकं वाक्यम्‌ प्रयुज्यते स विग्रहः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह विग्रह लौकिक और अलौकिक भेद से दो प्रकार के होते हैं।", "Kannada": "ಆ ವಿಗ್ರಹವೂ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಭೇದಗಳಿಂದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च विग्रहः लौकिकालौकिकभेदेन द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ग) लौकिक विग्रह-राजपुरुष यह समास वृत्ति है।", "Kannada": "(ಗ) ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ - ರಾಜ ಪುರುಷ ಎಂಬುದು ಸಮಾಸ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(ग) लौकिकविग्रहः - राजपुरुषः इति समासः वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका राज्ञः पुरुषः जो विग्रह लौकिक संस्कृत भाषा में व्यवहार करने योग्य वह लौकिक विग्रह कहलाता है।", "Kannada": "ಅದರ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ  ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ  ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಯಾವುದು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य राज्ञः पुरुषः इति यो विग्रहः लौकिक संस्कृतभाषायां व्यवहर्तुं योग्यः स लौकिकविग्रहः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "( घ ) अलौकिक विग्रह-व्याकरण प्रक्रिया सख्त सौकर करने के लिए राजपुरुषः इस वृत्ति का राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इस प्रकृति का विभक्ति प्रत्यय सहित प्रकट करना अलौकिक विग्रहः कहा जाता है।", "Kannada": "(ಘ) ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ - ವ್ಯಾಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವನ್ನು ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜಪುರುಷಃ ಎಂಬ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(घ) अलौकिकविग्रहः - व्याकरणप्रक्रियासौकर्याय राजपुरुषः इति वृत्तेः राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इति प्रकृतेः विभक्तिप्रत्ययसहितं प्रकटनम्‌ अलौकिकविग्रहः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका लोक में प्रयोग नहीं होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य लोके प्रयोगो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल प्रक्रिया में ही प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "केवलं प्रक्रियायाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपदविग्रह और अस्वपर विग्रह इस भेद से भी विग्रह दो प्रकार होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಪದವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹ ಎಂಬ ಭೇದಗಳಿಂದ ವಿಗ್ರಹವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾದವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वपदविग्रहः अस्वपदविग्रहः इति भेदेनापि विग्रहः द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( ङ ) स्वपद विग्रह-समास के पदों के अवयवों को लेकर किया गया विग्रह स्वपदविग्रह कहलाता है।", "Kannada": "(ಜ್ಞ) ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹ - ಸಮಾಸದ ಪದಗಳ ಅವಯವಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಾಡಿದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(ङ) स्वपदविग्रहः - समासस्य पदात्मकान्‌ अवयवान्‌ आदाय कृतः विग्रहः स्वपदविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने स्वयं के पद को प्रद्युवत कर किया गया विग्रह स्वपदविग्रह है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಸ್ವಂತವಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮಾಡುವ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वस्य पदानि प्रयुज्य कृतः विग्रहः इति यावत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथाः:- राजपुरुष इस समास के अवयव में राजन पुरुष दो पद हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ರಾಜಪುರುಷಃ ಈ ಸಮಾಸದ ಅವಯವಗಳು ರಾಜನ್ ಪುರುಷ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा राजपुरुषः इति समासस्य अवयवौ राजन्‌ पुरुष इति द्वौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोनों पदों का प्रयोग कर विग्रह किया गया है जैसे: राज्ञः पुरुषः।", "Kannada": "ಆ ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ.", "Sanskrit": "तौ प्रयुज्य विग्रहः यथा राज्ञः पुरुषः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ समास विकल्प से किया जाता है वहाँ लौकिक स्वपदविग्रहः सम्भव होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವನ್ನು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र समासः विकल्पेन विधीयते तत्र लौकिकः स्वपदविग्रहः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नित्य समास होता है वहाँ लौकिक स्वपद विग्रह नहीं होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यत्र नित्यसमासः भवति तत्र लौकिकः स्वपदविग्रहः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक विग्रह हमेशा स्वपदविग्रह ही होता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವು ಯಾವಾಗಲು ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अलौकिकः विग्रहः सदा स्वपदविग्रहः एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( च ) अस्वपद विग्रह-समाज के पदों के अवयवों को बिना ग्रहण किये या बिना प्रयोग किये किया गया विग्रह अस्वपद विग्रहः होता है।", "Kannada": "(ಚ) ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹ - ಸಮಾಸದ ಪದಗಳ ಅವಯವಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡದೆಯೇ ಮಾಡಿರುವ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(च) अस्वपदविग्रहः - समासस्य पदात्मकान्‌ अवयवान्‌ अनादाय कृतः विग्रहः अस्वपदविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने पदों का बिना प्रयोग कर किया गया विग्रह अस्वपद विग्रह कहलाता है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಪದಗಳ ವಿನಹವೇ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्य पदानि प्रयुज्य विग्रहः कृतः नास्ति स अस्वपदविग्रहः इति यावत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे:-उपरामम्‌ अव्ययीभाव समास में समास के अवयवों में उपराम ये दो पद हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಉಪರಾಮಮ್ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದ ಅವಯವಗಳಲ್ಲಿ ಉಪರಾಮ ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा उपरामम्‌ इति अव्ययीभावसमासे समासस्य अवयवौ उप राम इति द्वौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोनों में (उप और राम) उप इस पद को त्यागकर उसके अर्थ के लिए दूसरा समीप इस पद का प्रयोग कर विग्रह होता है-रामस्य समीपम्‌ (राम के समीप)।", "Kannada": "ಅವುಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ (ಉಪ ಮತ್ತು ರಾಮ) ಈ ಪದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅದರ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡನೇ ಸಮೀಪ ಈ ಪದವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ವಿಗ್ರಹವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तयोः उप इति पदं त्यक्त्वा तदर्थकम्‌ अपरं समीपम्‌ इति पदं प्रयुज्य विग्रहः यथा रामस्य समीपम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्यसमास के लौकिक में अस्वपदविग्रह होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸದ ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यसमासस्य लौकिकः अस्वपदविग्रहः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलौकिक विग्रहः तो कभी भी अस्वपद विग्रह नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವು ಯಾವಾಗಲು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अलौकिकविग्रहस्तु कदापि न अस्वपदविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.2 “प्राक्कडारात्‌ समासः '' सूत्रार्थः -'' कडाराः कर्मधारय'' इस सूत्र से प्राकृ समास यह अधिकार है।", "Kannada": "೧.೨ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಸೂತ್ರಾರ್ಥಃ - \"ಕಡಾರಾಃ ಕರ್ಮಧಾರಯ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಕೃ ಸಮಾಸ ಈ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "१.२ \"प्राक्कडारात्‌ समासः\" सूत्रार्थः - \"कडाराः कर्मधारये\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ प्राक समासः इत्यधिकारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-यह अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदमधिकारसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदत्रयं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्राक्‌ यह पूर्वार्थवाचक अवयव पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕ್ ಇದು ಪೂರ್ವಾರ್ಥವಾಚಕ ಅವಯವ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्राक्‌ इति पूर्वार्थवाचकम्‌ अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कडारात्‌ यह पंचमी विभक्ति का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಕಡಾರಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कडारात्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास यह प्रथमा विभक्ति का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्राक्‌ पद दो बार आवृत हुआ है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕ್ ಪದವು ಎರಡು ಬಾರಿ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्राक्‌ इति पदं द्विः आवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में कडारापद से “कडारा कर्मधारये” सूत्र से ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಕಡಾರಾ ಕರ್ಮಧಾರಯೆ\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे कडारपदेन \"कडाराः कर्मधारये\"  इति सूत्रस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे “कडारा: कर्मधारये '' इस समास से पूर्व समास और प्राक्‌ पद क्रियान्वित किया गया है यही सूत्र का अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ \"ಕಡಾರಾಃ ಕರ್ಮಧಾರಯೇ\" ಈ ಸಮಾಸದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ ಪದ ಕ್ರಿಯಾನ್ವಿತ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಅದೇ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन \"कडाराः कर्मधारये\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ पूर्व समासः इति पदं प्राक्‌ इति पदं च अधिक्रियेते इति सूत्रार्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अष्टाध्यायी में पहले “कडारात्‌ समासः'' यहाँ से आरम्भ होकर कडारा कर्मधारय इस सूत्र से पूर्व विद्यमान सूत्रों में समास में यही पद और प्राक्‌ लिये जा रहे हैं।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿಯ ಮೊದಲು \"ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಇಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಡಾರಾ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अष्टाध्याय्यां प्राक्‌ \"कडारात्‌ समासः\" इत्यतः आरभ्य कडाराः कर्मधारये इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ पूर्वं विद्यमानसूत्रेषु समासः इति पदं प्राक्‌ इति पदं च गच्छतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राक्‌ इस आवर्ति का फल एक संज्ञा अधिकार में समास संज्ञा के साथ अव्ययीभाव आदि संज्ञाओं का समावेश होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಕ್ ಈ ಆವರ್ತಿಯ ಫಲ ಏಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಆದಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಸಮಾವೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राक्‌ इत्यस्य आवर्तितस्य फलमेकसंज्ञाधिकारेऽपि समाससंज्ञया सह अव्ययीभावादिसंज्ञानां समावेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. “समर्थः पदविधिः'” यह किस प्रकार का सूत्र है।", "Kannada": "೧. \"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "१. \"समर्थः पदविधिः\" इति सूत्रं कीदृशं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. सूत्र में समर्थ इस पद का क्या अर्थ है।", "Kannada": "೨. ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२. सूत्रे समर्थः इति पदस्य कः अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. पदविधि क्या है?", "Kannada": "೩. ಪದವಿಧಿಃ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "३. पदविधिः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“समर्थः पदविधिः” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"समर्थः पदविधिः\" इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. वृत्ति का लक्षण क्या है?", "Kannada": "೫. ವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "५. वृत्तिलक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. वृत्ति के कितने भेद होते हैं?", "Kannada": "೬. ವೃತ್ತಿಯ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳು ಇವೆ?", "Sanskrit": "६. वृत्तेः कति भेदाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. विग्रह का लक्षण क्या हैं?", "Kannada": "೭. ವಿಗ್ರಹದ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "७. विग्रहलक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. विग्रह के कितने भेद होते है?", "Kannada": "೮. ವಿಗ್ರಹವು ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "८. विग्रहस्य कति भेदाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "9. “'प्राक्कडारात्समासः'' यह किस प्रकार का सूत्र है?", "Kannada": "೯. \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಇದು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "९. \"प्राक्कडारात्समासः\" इति सूत्रं कीदृशं सूत्रम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. “प्राक्कडारात्‌ समासः'' इस सूत्र में कडारापद से किसका ग्रहण होता है?", "Kannada": "೧೦. \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡಾರಾಪದದಿಂದ ಯಾವುದರ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१०.\" प्राक्कडारात्‌ समासः\" इति सूत्रे कडारपदेन कस्य ग्रहणम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "1.3 सह सुपा  सूत्रार्थ-सुबन्त का सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "೧.೩ ಸಹ ಸುಪಾ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಸುಬಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१.३ सह सुपा  सूत्रार्थः - सुबन्तं सुबन्तेन सह समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह संज्ञा सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं संज्ञासूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन समाससंज्ञा विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें सह अव्ययपद है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಎನ್ನುವುದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र सह इत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुपा यह तृतीया विभक्ति एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಸುಪಾ ಇದು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुपा इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे इस सूत्र से सुप पद की अनुवर्ती होती है।", "Kannada": "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಈ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವರ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुप्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः'' इस सूत्र से समासः इस पद अधिक्रियान्वित किया गया है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಃ ಈ ಪದದ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\" इति सूत्रात्‌ समासः इति पदम्‌ अधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रत्यय ग्रहणे यस्मात्स विहितस्तदादेसदन्तस्य च ग्रहणम्‌'' इस परिभाषा से सुप्‌ प्रत्ययबोधक प्रत्याहार के ग्रहण से तदन्तविधि है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯ ಗ್ರಹಣೆ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ್ಯ ವಿಹಿತಸ್ತದಾದೆಸದಂತಸ್ಯ ಚ ಗ್ರಹಣಮ್\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಬೋಧಕ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययग्रहणे यस्मात्स विहितस्तदादेस्तदन्तस्य च ग्रहणम्‌\" इति परिभाषया सुप्‌ इति प्रत्ययबोधकस्य प्रत्याहारस्य ग्रहणात्‌ तत्र तदन्तविधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सुप्‌ प्रत्यय से सुबन्तम्‌ यह अर्थ और सुपा इस पद से सुबन्तेन यह अर्थ लिया गया है।", "Kannada": "ಆ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಸುಬಂತ ಈ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸುಪಾ ಈ ಪದದಿಂದ ಸುಬಂತದಿಂದ ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन सुप्‌ इत्यस्य सुबन्तम्‌ इत्यर्थः, सुपा इत्यस्य च सुबन्तेन इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है “सुबन्त का सुबन्त के साथ समास होता है यह अर्थ लिया गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \" ಸುಬಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.\"", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"सुबन्तं सुबन्तेन सह समस्यते\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका तात्पर्य है कि सुबन्त का सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿದೆ ಸುಬಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतस्य तात्पर्यं तावत्‌ सुबन्तं सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह भी जानना चाहिए कि इस सूत्र से विधीयमान समास संज्ञा उन दोनों सुबनतों के मध्य होता है जिन दोनों के मध्य एकार्थीभावसामर्थ्य है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧೀಯಮಾನ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆ ಎರಡು ಸುಬಂತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಯಾವ ಎರಡರಲ್ಲು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रेदमपि बोध्यं यत्‌ अनेन सूत्रेण विधीयमाना समाससंज्ञा तयोः सुबन्तयोः भवति ययोः मध्ये एकार्थीभावसामर्थ्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरणः- भूतपूर्व इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಭೂತಪೂರ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - भूतपूर्वः इत्यादिकम्‌ अस्य सूत्रस्य उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व भूतः यह लौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಭೂತಃ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वं भूतः इति लौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व अम्‌ भूत सु यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಭೂತ ಸು ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्व अम्‌ भूत सु इत्यलौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व अम्‌ इस सुबन्त का भूत सु इसके साथ सुबन्त को प्रकृत सूत्र से समाससंज्ञा प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಈ ಸುಬಂತ ಭೂತ ಸು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞೆಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्व अम्‌ इति सुबन्तं भूत सु इत्यनेन सुबन्तेन सह प्रकृतसूत्रेण समाससंज्ञां लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पूर्व अम्‌ भूत सु यह समुदाय समास संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಭೂತ ಸು ಇದು ಸಮುದಾಯ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पूर्व अम्‌ भूत सु इति समुदायः समाससंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रक्रियाकार्य में भूतपूर्व: रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च प्रक्रियाकार्ये भूतपूर्वः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.4 “प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌'' सूत्रार्थ-समासविधायकशास्त्र में प्रथमान्त बोधित पद में उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "೧.೪ \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಬೋಧಿತ ಪದದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१.४ \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" सूत्रार्थः - समासविधायकशास्त्रे यत्‌ प्रथमान्तं तद्भोध्यम्‌ उपसर्जनसंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह संज्ञा सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं संज्ञासूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण उपसर्जनसंज्ञा विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदत्रयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें प्रथमानिर्दिष्टं समासे उपसर्जनम्‌ यह पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನಮ್ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रथमानिर्दिष्टं समासे उपसर्जनम्‌ इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमानिर्दिष्टम पर प्रथमा विभक्ति का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಎಂಬುವು ಪ್ರಥಮಾವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमानिर्दिष्टमिति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासे पद में सप्तमी विभक्ति का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಸಮಾಸೆ ಪದದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "समासे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपसर्जनम्‌ यह प्रथमा विभक्ति एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಉಪಸರ್ಜನಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपसर्जनम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रथमानिर्दिष्ट समास में संज्ञिदलम्‌  और उपसर्जन संज्ञापद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞಿದಲಮ್ ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रथमानिर्दिष्टं समासे इति संज्ञिदलम्‌ उपसर्जनम्‌ इति च संज्ञापदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमा से निर्दिष्ट प्रथमानिर्दिष्टम्‌ इसमें तृतीया तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾದಿಂದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್ ಇದರಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमया निर्दिष्टं प्रथमानिर्दिष्टम्‌ इति तृतीयातत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमानिर्दिष्टम्‌ नामक पद प्रथमान्त बोधित होना चाहिए।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್ ಎಂಬುವುದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವೆಂದು ಬೋಧವಾಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "प्रथमानिर्दिष्टं नाम प्रथमान्तपदबोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में और इसमें समास विधायक सूत्र में यही अर्थ होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासे इत्यस्य च समासविधायकसूत्रे इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ होता है कि “समास'' विधायक सूत्र में जहाँ प्रथमान्त बोधित पद की उपसर्जन संज्ञा होती है''।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಬೋಧಿತ ಪದದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थः समायाति - \"समासविधायकसूत्रे यत्‌ प्रथमान्तं तद्भोध्यम्‌ उपसर्जनसंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ समासविधायक सूत्र में प्रथमान्तपद के बोधित अर्थ लक्ष्य में उपसर्जनसंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಬೋಧಿತ ಅರ್ಥದ ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ समासविधायके सूत्रे यत्‌ प्रथमान्तं पदं तद्भोध्यः अर्थः लक्ष्ये उपसर्जनसंज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -कृष्ण अम्‌ श्रित सु इस अलौकिक विग्रह में “ द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः”' इस सूत्र से समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಶ್ರಿತ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \" ದ್ವಿತೀಯ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿಗತಾತ್ಯಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - कृष्ण अम्‌ श्रित सु इति अलौकिकविग्रहे \"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति सूत्रेण समाससंज्ञा विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में द्वितीया प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिंश्च सूत्रे द्वितीया इति प्रथमान्तम्‌ पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अर्थ द्वितीयान्त है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अर्थः द्वितीयान्तम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और प्रकृत लक्ष्य में कृष्ण अम्‌ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತ ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च प्रकृते लक्ष्ये कृष्ण अम्‌ इति अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसकी इस सूत्र से उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्य अनेन सूत्रेण उपसर्जनसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व अम्‌ भूत सु यहाँ “सह सुपा” इस सूत्र से समास संज्ञा की गई है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಭೂತ ಸು ಇಲ್ಲಿ \"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्व अम्‌ भूत सु इत्यत्र च \"सह सुपा\" इत्यनेन समाससंज्ञा कृता अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासविधायक सूत्र है सहसुपा।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ ಸಹಸುಪಾ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासविधायकं सूत्रं सह सुपा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहां पर सुप्‌ इस पद की अनुवर्ती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च सुप्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह प्रथमान्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च प्रथमान्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका बोध पूर्व अम्‌ यह है भूत सु यह भी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಬೋಧವು ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಎಂದೂ ಆಗಿದೆ ಭೂತ ಸು ಇದು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तद्गोध्यं च पूर्व अम्‌ इत्यपि अस्ति, भूत सु इत्यपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसका इस सूत्र से उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उभयोरपि उपसर्जनसंज्ञा प्राप्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.5 “उपसर्जनं पूर्वम्‌'' ( 2.2.30 ) सूत्रार्थ-समासे में उपसर्जन संज्ञक को पूर्व में प्रयोग करना चाहिए।", "Kannada": "೧.೫ \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್\" (೨.೨.೩೦) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಕವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "१.५ \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" (२.२.३०) सूत्रार्थः - समासे उपसर्जनसंज्ञकं पूर्वं प्रयोज्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहां उपसर्जन यह पूर्व ये दो पद प्रथमाविभक्ति एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನಮ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಮ್ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र उपसर्जनम्‌ इति पूर्वम्‌ इति च पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्राक्कडारात्समासः'' इस सूत्र से समास पद का अधिग्रहण किया गया है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸ ಪದದ ಅಧಿಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\" इति सूत्रात्‌ समासः इति पदम्‌ अधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका और प्रथमान्त का सप्तम्यन्त पद से विपरिणाम होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಾಂತದ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च प्रथमान्तस्य सप्तम्यन्तत्वेन विपरिणामः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और समास में उपसर्जन पूर्व यह पदयोजना है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಪೂರ್ವ ಈ ಪದದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं समासे उपसर्जनं पूर्वम्‌ इति पदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में उपसर्जनसंज्ञक का पूर्व में प्रयोग किया जाना चाहिए यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞಕದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासे उपसर्जनसंज्ञकं पूर्वं प्रयोज्यम्‌ इति सूत्रस्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण यथा “'द्वितीयाकीतातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्तैः'' सूत्र है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಹೀಗಿದೆ - \"ದ್ವಿತೀಯಾಕೀತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪಂತೈಃ\" ಸೂತ್ರವಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं यथा \"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णं श्रितः इस लौकिकविग्रह में कृष्ण अम्‌ श्रित सु इस अलौकिक विग्रह में द्वितीया पद का प्रथमानिदिष्ट होने से उस बोध का कृष्ण अम्‌ इसका “प्रथमानिर्दिष्टं समास उपर्जनम्‌'' इससे उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಂ ಶ್ರಿತಃ ಈ ಲೌಕಿಕವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಶ್ರಿತ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ಎಂಬ ಪದವು ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಬೋಧವಾದ ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಇದರ \"ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಇದರಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णं श्रितः इति लौकिकविग्रहे कृष्ण अम्‌ श्रित सु इत्यलौकिकविग्रहे द्वितीया इति पदस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्वोध्यस्य कृष्ण अम्‌ इत्यस्य \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इत्यनेन उपसर्जनसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रकृतसूत्र से समास में उपसर्जनसंज्ञक का कृष्ण अम्‌ इसका पूर्व निपात होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞಕದ ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಇದರ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रकृतसूत्रेण समासे उपसर्जनसंज्ञकस्य कृष्ण अम्‌ इत्यस्य पूर्वनिपातः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और प्रक्रिया कार्य में कृष्णश्रित यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रक्रियाकार्य च कृष्णश्रितः इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ पूर्व अम्‌ भूत सु इस स्थिति में समासविधायक शास्त्र में “सह सुपा'' यहाँ दोनों का सुबन्त के निर्देश से उन दोनों की उपसर्जन संज्ञा में उन दोनों का पूर्वनिपात प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಭೂತ ಸು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಇಲ್ಲಿ ಎರಡರ ಸುಬಂತದ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ ಆ ಎರಡರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅವೆರಡರ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च पूर्व अम्‌ भूत सु इति स्थिते समासविधायकशास्त्रे \"सह सुपा\" इत्यत्र उभयस्य सुबन्तत्वेन निर्देशाद्‌ उभयोः उपसर्जनसंज्ञायाम्‌ उभयोः पूर्वनिपातः प्राप्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु भगवान पाणिनी का सूत्र “ भूतपूर्वचरट्‌'' विद्यमान है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಭಗವಾನ ಪಾಣಿನಿಯ ಸೂತ್ರವಾದ \"ಭೂತಪೂರ್ವಚರಟ್\" ಎಂಬುದು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु भगवतः पाणिनेः सूत्रं विद्यते \"भूतपूर्व चरट्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भूतशब्द का पूर्व प्रयोग दिखाई देता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭೂತ ಶಬದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಯೋಗವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र भूतशब्दस्य पूर्वं प्रयोगः दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उसके अनुरोध से भूतशब्द का ही पूर्व प्रयोग किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಅನುಸಾರದಿಂದ ಭೂತ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तदनुरोधेन भूतशब्दस्यैव पूर्व प्रयोगः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "न कि पूर्व शब्द का।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದದದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तु पूर्व इति शब्दस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद भूत सु पूर्व अम्‌ इस स्थिति में सुप्‌ के लुक (लोप) के विधान के लिए यह सूत्र प्रवृत्त है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಭೂತ ಸು ಪೂರ್ವ ಅಮ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಲುಕ್ (ಲೋಪ) ಇದರ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः भूत सु पूर्व अम्‌ इति स्थिते सुब्लुग्विधानाय सूत्रमिदं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सह सुपा'' इस सूत्र से किस प्रकार का समास होता है?", "Kannada": "\"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "\"सह सुपा\" इत्यनेन सूत्रेण कीदृशः समासो भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "“सह सुपा'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"सह सुपा\" इत्यस्य सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "13. “सह सुपा'' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೧೩. \"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "१३. \"सह सुपा\" इत्यस्य सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. “प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌” इस सूत्र से क्या होता है?", "Kannada": "೧೪. \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१४. \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इति सूत्रेण किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. समास पद से “'प्रथमानिर्दिष्ट समास उपसर्जनम्‌” इस सूत्र में किसका ग्रहण किया गया है?", "Kannada": "೧೫. ಸಮಾಸ ಪದದಿಂದ \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "१५. समासपदेन \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इति सूत्रे कस्य ग्रहणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "16. “प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೧೬. \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "१६. \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "17. “'प्रथमानिर्दिष्टम्‌”' इस पद का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೧೭. \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್\" ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "१७. प्रथमानिर्दिष्टमिति पदस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "18. “'प्रथमानिर्दिष्टमं समास उपसर्जनम्‌” इस सूत्र में संज्ञास॑ज्ञि निर्णय करो।", "Kannada": "೧೮. \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಂಜ್ಞಾಸಂಜ್ಞಿ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "१८. \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इति सूत्रे संज्ञासंज्ञिनिर्णयं कुरुत?"}}
{"translation": {"Hindi": "19. “उपसर्जनं पूर्वम्‌” इस सूत्र से क्या होता हे?", "Kannada": "೧೯. \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१९. \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इति सूत्रेण किं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "20. “उपसर्जनं पूर्वम्‌” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೨೦. \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२०. \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "21. “उपसर्जनं पूर्वम्‌” इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "೨೧. \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಂ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ?", "Sanskrit": "२१. \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इति सूत्रस्य एकम्‌ उदाहरणं देयम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "1.6 “सुपो धातु प्रातिपदिकयोः'' सूत्रार्थ-धातु का और प्रातिपदिक के अवयव के सुबन्त का लुक्‌ (लोप) होता है।", "Kannada": "೧.೬ \"ಸುಪೋ ಧಾತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಧಾತುವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅವಯವಗಳ ಸುಬಂತದ ಲುಕ್ (ಲೋಪ) ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१.६ सुपो धातुप्रातिपदिकयोः सूत्रार्थः - धातोः प्रातिपदिकस्य च अवयवस्य सुपः लुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से सुप्‌ का लुक्‌ (लोप) होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಲುಕ್(ಲೋಪವು) ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण सुपः लुक्‌ विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर सुपः यह षष्ठी एकवचान्त पद है और धाकप्रातिपदिकयोः षष्ठीद्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಧಾತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ ಷಷ್ಠೀ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सुपः इति षष्ठ्येकवचनान्तं पदं, धातुप्रातिपदिकयोः इति षष्ठीद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु और प्रतिपदिक का समासपद “धातु प्रातिपदिके” है।", "Kannada": "ಧಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪಾದಿಕದ ಸಮಾಸಪದ \"ಧಾತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕೆ\" ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धातुश्च प्रातिपदिकं च धातुप्रातिपदिके,"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोनों में धातु प्रातिपदिक में इतरेतरयोगद्वन्दसमास है।", "Kannada": "ಆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಧಾತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಲ್ಲಿ ಇತರೇತರಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तयोः धातुप्रातिपदिकयोः इति इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ण्यक्षत्रियार्षञितो यूनिलुगणिञोः'' इस सूत्र से लुक पद का अनुपर्तन होता है।", "Kannada": "\"ಣ್ಯಕ್ಷತ್ರಿಯಾರ್ಷಂಜ್ಞಿತೋ ಯೂನಿಲುಗಣಿಜ್ಞೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲುಕ್ ಎಂಬ ಪದವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"ण्यक्षत्रियार्षञितो यूनि लुगणिञोः\" इति सूत्रात्‌ लुक्‌ इति पदम्‌ अत्र अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रस्तुत सूत्र का अर्थ धातु के और प्रातिपदिक के अवयव के सुबन्त (सुप) का लोप होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಧಾತುವಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅವಯವದ ಸುಬಂತದ (ಸುಪ್) ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं प्रस्तुतस्य सूत्रस्यार्थः - \"धातोः प्रातिपदिकस्य च अवयवस्य सुपः लुक्‌ भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रत्ययस्य लुक्श्लुलुपः” इस सूत्र के अनुसार प्रत्यय की अदर्शनलुक्‌ संज्ञा होती है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಯ ಲುಕ್ಷ್ಲುಲುಪಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ  ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಲುಕ್ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययस्य लुक्श्लुलुपः\" इति सूत्रानुसारेण प्रत्ययस्यादर्शनं लुक्‌-संज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र के धातु के अवयव के लुक का उदाहरण होता है “'पुत्रीयति”।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಧಾತುವಿನ ಅವಯವದ ಲುಕ್ ನ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ \"ಪುತ್ರೀಯತಿ\".", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्य धात्ववयवस्य लुकि उदाहरणं भवति \"पुत्रीयति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मनः पुत्रम्‌ इच्छति इस विग्रह में “सुपः आत्मनः क्यच्‌'' इस सूत्र से पुत्र अम्‌ इस द्वितीयान्त से क्यच्‌ होने पर पुत्र अम्‌ क्यच्‌ यह होने पर पुत्र अम्‌ क्यच्‌ इस समुदाय के क्यच्‌ प्रत्यय होने पर \"सनाद्यन्ता धातवः'' इससे धातु संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮನಃ ಪುತ್ರಮ್ ಇಚ್ಛತಿ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಸುಪಃ ಆತ್ಮನಃ ಕ್ಯಚ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪುತ್ರ ಅಮ್ ಈ ದ್ವಿತೀಯಾಂತದಿಂದ ಕ್ಯಚ್ ಎಂದು ಆಗುವಾಗ ಪುತ್ರ ಅಮ್ ಕ್ಯಚ್ ಎಂದು ಆದಾಗ ಪುತ್ರ ಅಮ್ ಕ್ಯಚ್ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಕ್ಯಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ \"ಸನಾದ್ಯಂತಾ ಧಾತವಃ\" ಇದರಿಂದ ಧಾತು ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मनः पुत्रम्‌ इच्छति इति विग्रहे \"सुप आत्मनः क्यच्‌\" इत्यनेन सूत्रेण पुत्र अम्‌ इति द्वितीयान्तात्‌ क्यचि पुत्र अम्‌ क्यच्‌ इति जाते, पुत्र अम्‌ क्यच्‌ इति समुदायस्य क्यजन्तत्वेन \"सनाद्यन्ता धातवः\" इत्यनेन धातुसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पुत्र अम्‌ क्यच्‌ यह समुदाय धातुसंज्ञक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪುತ್ರ ಅಮ್ ಕ್ಯಚ್ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಧಾತುಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पुत्र अम्‌ क्यच्‌ इति समुदायः धातुसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अवयव अम्‌ सुप्‌ है।", "Kannada": "ಅದರ ಅವಯವ ಅಮ್ ಸುಪ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अवयवः अम्‌ सुप्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकृत सूत्र से लुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲುಕ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अनेन प्रकृतसूत्रेण लुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके पश्चात्‌ प्रक्रियाकार्य में पुत्रीयति रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರೀಯತಿ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रक्रियाकार्ये पुत्रीयति इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातिपदिक के अवयव के लोप का उदाहरण भूतपूर्वः ऐसा है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅವಯವ ಲೋಪದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಭೂತಪೂರ್ವಃ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रातिपदिकावयवस्य लुकि उदाहरणं भूतपूर्वः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूत अम्‌ पूर्व सु इस स्थिति में “कृत्तद्वितसमासाश्च'' इस सूत्र से समास की प्रातिपदिक संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಭೂತ ಅಮ್ ಪೂರ್ವ ಸು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भूत अम्‌ पूर्व सु इति स्थिते \"कृत्तद्धितसमासाश्च\" इत्यनेन समासस्य प्रातिपदिकसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रकृतसूत्र से प्रातिपदिक के अवयव के “सुपः सो अमश्च'' से लोप होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅವಯವದ \"ಸುಪಃ ಸೋ ಅಮಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रकृतसूत्रेण प्रातिपदिकावयवस्य \"सुपः सोः अमश्च\" लुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रक्रिया कार्य में भूतपूर्व रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಪೂರ್ವ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रक्रियाकार्य भूतपूर्वः इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.6.1 “इवेन समासो विभक्त्थलोपश्च'' ( वार्तिकम्‌ ) वातिकार्य-इन इस शब्द के साथ सुबन्त की समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "೧.೬.೧ \"ಇವೇನ ಸಮಾಸೋ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಶ್ಚ\" (ವಾರ್ತಿಕಮ್) ವಾತಿಕಾರ್ಯ - ಇವ ಈ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१.६.१ \"इवेन समासो विभक्त्यलोपश्च\" (वार्तिकम्‌) वार्तिकार्थः - इवेति शब्देन सह सुबन्तं समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास अवयव विभक्ति का लोप नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ಅವಯವ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಲೋಪವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "समासावयवविभक्तेः लोपो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक व्याख्या-यह वार्तिक केवल समास विधायक है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ವಾರ್ತಿಕವು ಕೇವಲ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकव्याख्या - इदं वार्तिकं केवलसमासविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वार्तिक में चार पद है।", "Kannada": "ಈ ವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ वार्तिके पदचतुष्टयं विलसति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इवेन समासः विभक्त्पलोपः यह पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇವೇನ ಸಮಾಸಃ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಃ ಚ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "इवेन समासः विभक्त्यलोपः च इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इवेन तृतीया एकवचान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇವೇನ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र इवेनेति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासः वियक्त्यलोपः ये दोनों यह प्रथमा विभक्ति के एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಃ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಃ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "समासः विभक्त्यलोपः इति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अव्ययपद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चेत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न लोपः अलोप: पद में नज्तत्पुरुषसमास है।", "Kannada": "ನ ಲೋಪಃ ಅಲೋಪಃ ಎಂಬುದು ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न लोपः अलोपः इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "`सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इस सूत्र से सुप्‌ पद की अनुवृत्ति हुई है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸರೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुप्‌ इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“' प्रत्ययग्रहणे यस्मात्स विहितः तदादेशस्तदन्तस्य ग्रहणम्‌” इस परिभाषा से सुप्‌ प्रत्ययबोधक का प्रत्याहार ग्रहण से तदन्त विधि है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೆ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ ವಿಹಿತಃ ತದಾದೇಶಸ್ತದಂತಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಮ್\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಸುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಬೋಧಕದ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ತದಂತ ವಿಧಿಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययग्रहणे यस्मात्स विहितस्तदादेस्तदन्तस्य ग्रहणम्‌\" इति परिभाषया सुप्‌ इति प्रत्ययबोधकस्य प्रत्याहारस्य ग्रहणात्‌ तत्र तदन्तविधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सुबन्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸುಬಂತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सुबन्तम्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इवेन सह सुबन्तं समासः विभक्त्यलोपश्च यह पद योजना है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಇವೇನ ಸಹ ಸುಬಂತಂ ಸಮಾಸಃ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಶ್ಚ ಈ ಪದವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ इवेन सह सुबन्तं समासः विभक्त्यलोपश्च इति पदयोजना।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वार्तिक अर्थ होता है'' इन शब्द के साथ सुबन्त को समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಇವೇತಿ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वार्तिकार्थो भवति - \"इवेति शब्देन सह सुबन्तं समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास अवयव और विभक्ति का लोप नहीं होता हे।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ಅವಯವ ಮತ್ತು ವಿಭಕ್ತಿಯ ಲೋಪವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "समासावयवविभक्तेश्च लोपो न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस वार्तिक का उदाहरण वागर्थाविव है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಉದಾಹರಣೆಯು ವಾಗರ್ಥಾವಿವ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य वार्तिकस्योदाहरणं वागर्थाविव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्‌ च अर्थः च इस वागर्थो इसमें इतरेतरयोगद्वन्द्व समास है।", "Kannada": "ವಾಕ್ ಚ ಅರ್ಥಃ ಚ ಇತಿ ವಾಗರ್ಥೌ ಇದು ಇತರೇತರಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वाक्‌ च अर्थश्च इति वागर्थौ इति इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वागर्थौ इव इस लौकिक विग्रह में वागर्थ और इव इस अलौकिकविग्रह में प्रकृतकार्तिक से इव शब्द के साथ वागर्थ और इस सुबन्त का समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ವಾಗರ್ಥೌ ಇವ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಾಗರ್ಥ ಮತ್ತು ಇವ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಕಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಇವ ಶಬ್ದದಿಂದ ವಾಗರ್ಥ ಔ ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वागर्थौ इव इति लौकिकविग्रहे वागर्थौ इव इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतवार्तिकेन इवशब्देन सह वागर्थ औ इति सुबन्तं समाससंज्ञं भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "समास होने पर वागर्थ और इस पद का सुबन्त का प्रथमान्त बोध होने से “'प्रथमानिर्दिष्ट समास उपसर्जनम्‌ '' इस सूत्र से उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವಾದಾಗ ವಾಗರ್ಥ ಮತ್ತು ಈ ಪದದ ಸುಬಂತದ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಬೋಧವಾಗುವುದರಿಂದ \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासे सति वागर्थ औ इत्यस्य सुबन्तम्‌ इति प्रथमान्तपदबोध्यत्वात्‌ \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इति सूत्रेण उपसर्जनसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद ““उपसर्जनंपूर्वम्‌”' इस सूत्र से उसका पूर्व प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ \"ಉಪಸರ್ಜನಂಪೂರ್ವಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इति सूत्रेण तस्य पूर्वं प्रयोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे वागर्थ और इव यह स्थिती होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ವಾಗರ್ಥ ಮತ್ತು ಇವ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन वागर्थ औ इव इति स्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद समास के “कृत्तद्धितसमासाश्च'' इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ \"ಕೃತ್ತದ್ಧಿತ ಸಮಾಸಾಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च समासस्य \"कृत्तद्धितसमासाश्च\" इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातिपदिक संज्ञा में सत्थ में “ सुपोधातुप्रातिपदिकयो:'' इससे प्राप्त के लुक्‌ निषेध होने पर “ विभक्त्यलोपश्च इस वार्तिक से होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಲುಕ್ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ \"ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಶ್ಚ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रातिपदिकसंज्ञायां सत्यां \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन प्राप्तस्य लुकः निषेधः \"विभक्त्यलोपश्च\" इति वार्तिकांशात्‌ जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वागर्थ औ इव इस स्थिति में “वृद्ठिरेचि”' इस सूत्र से आकार के और औकार के स्थान पर वृद्धि होने पर औकार होने पर “एचोऽयवायावः'' इस सूत्र से औकार के स्थान पर आवादेश होने पर प्रक्रियाकार्य में सर्वसंयोग होने पर वागर्थाविव रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಮಾತು ವಾಗರ್ಥ ಔ ಇವ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ವೃದ್ಧಿರೇಚಿ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಕಾರದ ಮತ್ತು ಔಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಔಕಾರವಾದಾಗ \"ಏಚೋಯವಾಯಾವಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಔಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆವಾದೇಶವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸ್ಂಯೋಗವಾದಾಗ ವಾಗರ್ಥಾವಿವ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं वागर्थ औ इवेति स्थिते \"वृद्धिरेचि\" इत्यनेन सूत्रेण अकारस्य औकारस्य च स्थाने वृद्धौ ओकारे, \"एचोऽयवायावः\" इत्यनेन सूत्रेण औकारस्यावादेशे प्रक्रियाकार्ये सर्वसंयोगे वागर्थाविव इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "22. “सुपो धातुप्रातिपदिकयोः' इस सूत्र से क्या होता है?", "Kannada": "೨೨. \"ಸುಪೋ ಧಾತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२२. \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इति सूत्रेण किं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "23. “सुपो धातुप्रातिपदिकयोः' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೨೩. \"ಸುಪೋ ಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "२३. \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "24. “' धातुप्रातिपदिकयोः'' यहाँ पर कौन सी विभक्ति और कौन समास है?", "Kannada": "೨೪. \"ಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸಮಾಸವಿದೆ?", "Sanskrit": "२४. धातुप्रातिपदिकयोः इत्यत्र का विभक्तिः कश्च समासः?"}}
{"translation": {"Hindi": "25. “' भूतपूर्वः\" यहाँ पर भूतशब्द का पूर्वनिपात कैसे होता है?", "Kannada": "೨೫. \"ಭೂತಪೂರ್ವಃ\" ಇಲ್ಲಿ ಭೂತ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२५ . भूतपूर्व इत्यत्र भूतशब्दस्य कथं पूर्वनिपातः?"}}
{"translation": {"Hindi": "26. “सुपो धातुप्रातिपदिकयोः'' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೨೬. \"ಸುಪೋ ಧಾತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "२६. \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "27. “इवेन समासो विभक्त्यलोपश्च इस वार्तिक का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೨೭. \"ಇವೇನ ಸಮಾಸೋ ವಿಭತ್ಯಲೋಪಶ್ಚ\"  ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "२७. \"इवेन समासो विभक्त्यलोपश्च\" इत्यस्य वार्तिकस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "28. “इवेन समासो विभक्त्थलोपश्च'' इस वार्तिक का क्या उदाहरण हे?", "Kannada": "೨೮. \"ಇವೇನ ಸಮಾಸೋ ವಿಭತ್ಯಲೋಪಸ್ಚ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "२८. \"इवेन समासो विभक्त्यलोपश्च\" इत्यस्य वार्तिकस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-तत्पुरुष इस सूत्र से प्राक्‌ अव्ययीभावः इति अधिकार। सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ತತ್ಪುರುಷ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಕ್ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರ. ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ್ ಅ- ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - तत्पुरुषः  इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ प्राक्‌ अव्ययीभावः इत्यधिकारः। सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदम्‌ अधिकारसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह संज्ञा अधिकार है।", "Kannada": "ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संज्ञाधिकारोऽयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में अव्ययीभाव यह प्रथमा विभक्ति का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे अव्ययीभावः इति प्रथमैकवचनान्तम्‌ पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ततत्पुरुषः'' इस सूत्र से पहले प्राक्‌ अव्ययीभावः पद अधिग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಕ್ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ ಎಂಬ ಪದವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ प्राक्‌ अव्ययीभावः इति पदम्‌ अधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से उत्तर “तत्पुरुष'' इस सूत्र से प्राक्‌ विद्यमान सूत्रों में अव्ययीभावः पद अनुवर्ती हुई है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ನಂತರ \"ತತ್ಪುರುಷ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थाद्‌ एतस्मात्‌ सूत्राद्‌ उत्तरं \"तत्पुरुषः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ प्राक्‌ विद्यमानेषु सूत्रेषु अव्ययीभावः इति पदम्‌ अनुवर्तते, व्याप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद जिन-जिन सूत्र से हित समास का अव्ययीभाव संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಯಾವ - ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च तेन तेन सूत्रेण विहितस्य समासस्य अव्ययीभावसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह संज्ञा अधि कार है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं संज्ञाधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अव्ययं विभक्ति समीप-समृद्ध्र- व्यृद्व्यर्थाभावात्ययाऽसम्प्रतिशब्दप्रादुर्भाव-पश्चात्‌ यथाऽऽनुपूर्व्य-योंगपद्य-सादृश्य- सम्पत्ति-साकल्यान्तवचनेषु ''।। सूत्रार्थ-विभक्ति आदि अर्थो में वर्तमान अव्यम का सुबन्त के साथ नित्य समास होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ ಸಮೀಪ - ಸಮೃದ್ಧಿ- ವ್ಯೃದ್ಯರ್ಥಾಭಾವಾತ್ಯಯಾಽಸಮ್ಪ್ರರತಿಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ - ಪಶ್ಚಾತ್ ಯಥಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯ - ಯೌಗಪದ್ಯ- ಸಾದೃಶ್ಯ- ಸಂಪತ್ತಿ- ಸಾಕಲ್ಯಾಂತವಚನೇಷು\".. ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ವಿಭಕ್ತಿ ಆದಿ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अव्ययं विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यर्थाभावात्ययाऽसम्प्रति- शब्दप्रादुर्भाव- पश्चाद्‌-यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य-सम्पत्ति- साकल्याऽन्तवचनेषु\"।। सूत्रार्थः - विभक्त्यर्थादिषु वर्तमानम्‌ अव्ययं सुबन्तेन सह नित्यं समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अव्ययीभाव समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अव्ययीभावसमासः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अव्यय यह प्रथमा एक वचनान्त पद हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕ ವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अव्ययम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यार्थभावाऽल्ययाऽसम्प्रति-शब्दप्रादुर्भाव-पश्चाद्यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य- सम्पत्ति-साकल्याऽन्तवचनेषु यही सप्तमी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ವಿಭಕ್ತಿ- ಸಮೀಪ- ಸಮೃದ್ಧಿ- ವ್ಯೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಾಭಾವಾಽಲ್ಯಯಯಾಽಸಂಪ್ರತಿ- ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ- ಪಶ್ಚಾದ್ಯಥಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯ- ಯೊಔಗಪದ್ಯ-ಸಾದೃಶ್ಯ- ಸಂಪತ್ತಿ- ಸಾಕಲ್ಯಾಽಂತವಚನೇಷು ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यर्थाभावाऽत्ययाऽसम्प्रति- शब्दप्रादुर्भाव-पश्चाद्यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य-सम्पत्ति-साकल्याऽन्तवचनेषु इति सप्तमीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वच्‌ धातु से कर्म में ल्युट्‌ होने पर वचन शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ವಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕರ್ಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಆದಾಗ ವಚನ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वचधातोः कर्मणि ल्युटि वचनशब्दो निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो बोला जाता है वचन उसका अर्थ है वाच्यः।", "Kannada": "ಯವುದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಚನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅದರ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ ವಾಚ್ಯಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तेन उच्यते असौ वचनः इति तस्यार्थः वाच्यः इति यावत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका ही सप्तमी बहुवचनान्त रूप सूत्र में होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ರೂಪವೇ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्यैव सप्तमीबहुवचनान्तं रूपं सूत्रे वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते'' इस न्याय से वचन शब्द का विभक्ति तक प्रत्येक सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "\"ದ್ವಂದ್ವಾಂತೆ ಶ್ರೂಯಮಾಣಂ ಪದಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಭಿಸಂಬಧ್ಯತೆ\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ವಚನ ಶಬ್ದದ ವಿಭಕ್ತಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸಂಬಂಧವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते\" इति न्यायाद्‌ वचनशब्दस्य विभक्तिप्रभृतिभिः प्रत्येकं सम्बन्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभक्ति पद से यहाँ अधिकरण कारक का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ವಿಭಕ್ತಿ ಪದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರಣ ಕಾರಕದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विभक्तिपदेनात्र अधिकरणकारकस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बीत गई है ऋद्धि यह व्यृद्धि ऋद्धि का अभाव।", "Kannada": "ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ ಋದ್ಧಿ ಇದು ವ್ಯೃದ್ಧಿಯ ಅಭಾವ.", "Sanskrit": "विगता ऋद्धिः व्यृद्धिः ऋद्धेरभावः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थ का अभावः अर्थाभावः।", "Kannada": "ಅರ್ಥದ ಅಭಾವ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥಾಭಾವ.", "Sanskrit": "अर्थस्य वस्तुनः अभावः अर्थाभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अति का ध्वंस होता है।", "Kannada": "ಅತಿಯ ಧ್ವಂಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्ययो ध्वंसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्प्रति (अब) प्रयोग नहीं है असम्प्रति।", "Kannada": "ಸಂಪ್ರತಿ (ಇವಾಗ) ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಸಂಪ್ರತಿ.", "Sanskrit": "सम्प्रति न युज्यते इत्यसम्प्रति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द प्रादुर्भाव नाम शब्द का नाम प्रादुर्भावः प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಶಬ್ದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಎಂದರೆ ಶಬ್ದದ ಹೆಸರು ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शब्दप्रादुर्भावः नाम शब्दस्य नाम्नः प्रादुर्भावः प्रसिद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार शब्द की योग्यता वीप्सा-पदार्थानतिवृत्ति-सादुश्यानि इस प्रकार चार अर्थ हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಬ್ದದ ಯೋಗ್ಯತೆ - ವೀಪ್ಸಾ- ಪದಾರ್ಥಾನತಿವೃತ್ತಿ- ಸಾದೃಶ್ಯಾನಿ ಇದು ನಾಲ್ಕು ಅರ್ಥಗಳು.", "Sanskrit": "यथाशब्दस्य योग्यता- वीप्सा-पदार्थानतिवृत्ति-सादृश्यानि इति एते चत्वारः अर्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पद का अर्थ ही पदार्थ है।", "Kannada": "ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदस्यार्थः पदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं है जिसमें अतिवृत्ति यही अनतिवृत्ति है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅತಿವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಆದರೆ  ಅನತಿವೃತ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न अतिवृत्तिः अनतिवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अतिक्रमण नहीं है वही अनतिक्रम अर्थ हैं अर्थात्‌ सीमा से बाहर नहीं होना।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಅತಿಕ್ರಮಣ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ಅನತಿಕ್ರಮ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಸೀಮೆಯಿಂದ ಆಚೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अनतिक्रम इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पद के अर्थ की (अनतिवृत्ति) सीमा से बाहर न होने की स्थिति पदार्थानतिवृत्ति है।", "Kannada": "ಪದದ ಅರ್ಥದ (ಅನತಿವೃತ್ತಿ) ಸೀಮೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿ ಪದಾರ್ಥಾನತಿವೃತ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदार्थस्यानतिवृत्तिः इति पदार्थानतिवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पद के अर्थ का अनुल्लङघन है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪದದ ಅರ್ಥದ ಅನುಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदार्थस्यानुल्लङ्घनम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार सादृश्य नाम तुल्यता।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರ ಸಾದೃಶ್ಯ ಹೆಸರು ತುಲ್ಯತಾ.", "Sanskrit": "यथार्थः सादृश्यं नाम तुल्यता।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुपूर्वम्‌ अनुक्रमः उसका भाव ही आनुपूर्व्यम्‌ है।", "Kannada": "ಅನುಪೂರ್ವಮ್ ಅನುಕ್ರಮ ಅದರ ಭಾವವೇ ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಮ್ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुपूर्वम्‌ अनुक्रमः, तस्य भाव आनुपूर्व्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वता का क्रम यही अर्थ है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವತೆಯ ಕ್ರಮ ಇದೇ ಅರ್ಥವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वतायाः क्रम इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यौगपद्यम्‌ का अर्थ है एककालता है।", "Kannada": "ಯೌಗಪದ್ಯಮ್ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಏಕಕಾಲತಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "यौगपद्यम्‌ एककालता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथार्थता से सादृश्य के अर्थ के ग्रहण से पुनः सादृथ्य का सूत्र में किसलिए प्रश्‍न उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಯಥಾರ್ಥದಿಂದಲಿ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಅರ್ಥದ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಪುನಃ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ  ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथार्थत्वेन सादृश्यार्थस्य ग्रहणात्‌ पुनः सादृश्यं सूत्रे किमर्थम्‌ इति प्रश्नः समुदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उत्तर तब तक सादृश्य के गौण होने पर भी समास के विधान के लिए सूत्र में पुनः सादृश्य ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಗೌಣವಾಗುತ್ತದೆ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸಾದೃಶ್ಯ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोत्तरं तावत्‌ सादृश्यस्य गौणत्वे अपि समासविधानाय सूत्रे पुनः सादृश्यग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ योग्य स्वचित भाव सम्पत्ति इससे कहा गया है।", "Kannada": "ಅರ್ಥಾತ್ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ವಚಿತ ಭಾವ ಸಂಪತ್ತಿ ಇದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ योग्यः स्वोचितभावः सम्पत्तिः इत्यनेनोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “सुबामन्नितेपराङ्गवत्स्वरे” इस सूत्र से सुप्‌ “सह सुपा'' इस सम्पूर्ण सूत्र का अनुवर्तन किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ \"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂತ್ರದ ಅನುವರ್ತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इति सूत्रात्‌ सुप्‌, \"सह सुपा\" इति सम्पूर्णं सूत्रम्‌ च अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास और अव्ययीभाव दो पद अधिकृत किया गया है।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ಎರಡು ಪದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासः अव्ययीभावः च इति पदद्वयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ इस पद का तदत्तविधि से सुबन्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಈ ಪದದ ತದಂತವಿಧಿದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इति पदस्य तदन्तविधिना सुबन्तम्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप का और तदत्तविधि से सुबन्त को प्राप्त करना चाहिए।", "Kannada": "ಸುಪಾ ಇದರ ಮತ್ತು ತದಂತವಿಧಿ ಸುಬಂಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुपा इत्यस्य तदन्तविधिना च सुबन्तेन इति लभ्येत।"}}
{"translation": {"Hindi": "समर्थः पदविधिः इस सूत्र से समर्थ पद आता है।", "Kannada": "ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮರ್ಥ ಪದ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समर्थः पदविधिः इति सूत्रात्‌ समर्थः इति पदम्‌ आयाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तृतीयावचनान्त होने से विपरिभाग होने पर और उसके समर्थन से यह होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತೃತೀಯಾವಚನಾಂತ ಆಗುವುದರಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮರ್ಥನೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च तृतीयान्तत्वेन विपरिणमते।  तेन समर्थेन इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं “विभक्ति आदि में वर्तमान अव्यय का सुबन्त का समर्थन से सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ವಿಭಕ್ತಿ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥನೆಯಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं \"विभक्त्यादिषु अर्थेषु वर्तमानम्‌ अव्ययं सुबन्तं समर्थेन सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह समास अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಸಮಾಸ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च समासः अव्ययीभावसंज्ञकः भवति\" ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही सूत्र का अर्थ आता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति सूत्रस्यार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभक्त्यर्थक वाचक अव्यय का सुबन्त के समर्थ से सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ವಿಭಕ್ತ್ಯರ್ಥಕ ವಾಚಕ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विभक्त्यर्थवाचकम्‌ अव्ययं सुबन्तं समर्थेन सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह समास अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಸಮಾಸ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च समासः अव्ययीभावसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्य समीप अर्थक अव्यय का सुबन्त के समर्थन से सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है और वही समास अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಸಮೀಪ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥನೆಯಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं समीपार्थकम्‌ अव्ययं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति। स च समासः अव्ययीभावसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और क्रम से अन्य का भी होता है।", "Kannada": "ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ಇತರೆ ಸಮಾಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं क्रमेण अन्येषाम्‌ अपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. समृद्ध्यर्थक 4. वृद्ध्यर्थकम्‌ 5. अर्थभावअर्थक 6. अव्ययार्थक 7. असम्प्रत्ति अर्थक 8. शब्दप्रादुर्भावार्थक 9. पश्चादर्थक 10. य़थार्थकम् 11.आनपूव्यर्थक 12. यौगयद्यार्थकम्‌ 13. सादृश्यार्थक 14. सम्पत्त्यर्थक 15. साकल्यार्थक 16. अन्तार्थकम्‌ अव्यय का सुबन्त के समर्थन सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "೩.ಸಮೃದ್ಧ್ಯಾರ್ಥಕ ೪. ವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಕಮ್ ೫. ಅರ್ಥಭಾವಾರ್ಥಕಮ್ ೬. ಅತ್ಯಯಾರ್ಥಕಮ್ ೭. ಅಸಂಪ್ರತ್ಯಯರ್ಥಕಮ್ ೭.ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಾರ್ಥಾಕ ೯.ಪಶ್ಚಾದರ್ಥಕ ೧೦.ಯಥಾರ್ಥಾಕಮ್ ೧೧. ಆನುಪೂರ್ವ್ಯರ್ಥಕ ೧೨. ಯೌಗಪದಾರ್ಥಕಮ್ ೧೩. ಸಾದೃಶ್ಯಾರ್ಥಕಮ್ ೧೪. ಸಂಪತ್ಯರ್ಥಕ ೧೫. ಸಾಕಲ್ಯಾರ್ಥಕ ೧೬. ಅಂತಾರ್ಥಕ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥನೆಯಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३) समृद्ध्यर्थकं ४) वृद्ध्यर्थकम्‌ ५) अर्थाभावार्थकम्‌ ६) अत्ययार्थकम्‌ ७) असम्प्रत्यर्थकम्‌ ८) शब्दप्रादुर्भावार्थकं ९) पश्चादर्थकं १०) यथार्थकम्‌ ११) आनपूर्व्यर्थकम्‌ १२) यौगपद्यार्थकं १३) सादृश्यार्थकं १४) सम्पत्त्यर्थके १५) साकल्यार्थकम्‌ १६) अन्तार्थकम्‌ अव्ययं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह समास अव्ययीभावसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च समासः अव्ययीभावसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र के पठित अर्थों का वाचकों का अव्ययों के समर्थन से सुबन्त के साथ समास होता है यहीं फलितार्थ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಅರ್ಥಗಳ ವಾಚಕಗಳ ಅವ್ಯಯಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಫಲಿತಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सूत्रपठितार्थानां वाचकानाम्‌ अव्ययानाम्‌ समर्थन सुबन्तेन सह समासः भवति इति फलितार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवधेयम्‌ -सामान्यतः सूत्रोक्त स्वर से समास विधायक सूत्र के अर्थ प्रकट करने के लिए सुबन्त का सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಌ- ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸ್ವರದಿಂದ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ - ಸುಬಂತವು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवधेयम्‌ - सामान्यतः सूत्रोक्तस्वारस्येन समासविधायकसूत्रस्य अर्थप्रकटनाय - सुबन्तम्‌ सुबन्तेन समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसा वाक्य लिखा जाना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾದ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "इति वाक्यं लेख्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथापि इसका तात्पर्य ग्रहण करके बहुत सारे स्थानों पर सुबन्त का सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ವಿವಿಧವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ - ಸುಬಂತವು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि अस्य तात्पर्यं गृहीत्वा बहुषु स्थलेषु - सुबन्तं सुबन्तेन समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्यादि रूप से भी प्रकट किये जाते हैं।", "Kannada": "ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳಿಂದಲೂ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्यादिरूपेणापि प्रकट्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्रैदं वोध्यम्‌ (यहाँ यह ज्ञान होना चाहिए) इस सूत्र में अव्ययम्‌ यह प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ಜ್ಞಾನವು ಇರಬೇಕು) ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्रेदं बोध्यम्‌ - अस्मिन्‌ सूत्रे अव्ययम्‌ इति प्रथमान्तं पदर्मस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र से जहाँ समास किया जाता है वहाँ अव्ययम्‌ इस प्रथमान्त बोध का अत्यय की उपसर्जन संज्ञा होती है और उसका पूर्व प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯಮ್ ಈ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಬೋಧವಾಗಿರುವ ಅವ್ಯಯದ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞಾವು ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಯೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अनेन सूत्रेण यत्र समासः क्रियते तत्र अव्ययम्‌ इति प्रथमान्तबोध्यस्य अव्ययस्य उपसर्जनसंज्ञा भवति, तस्य च पूर्वप्रयोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव समास की “ अव्ययीभावश्च'' सूत्र से अव्यय संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासस्य अव्ययीभावश्च इति सूत्रेण अव्ययसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से विधीयमान समास नित्य होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧೀಯಮಾನವಾದ ಸಮಾಸವು ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण विधीयमानः समासः नित्यः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य समास का प्रायः लौकिकविग्रह नहीं होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नित्यसमासस्य प्रायः लौकिकविग्रहः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा अस्वपदलौकिक विग्रह होता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಅಸ್ವಪದ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथवा अस्वपदलौकिकविग्रहः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत एव अविग्रह अथवा अस्वपदविग्रह नित्यसमास होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವು ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव अविग्रहः अस्वपदविग्रहो वा भवति नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ जिसका विग्रह नहीं है वह अविग्रह है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವಿಗ್ರಹವಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಅವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र नास्ति विग्रहो यस्य सः अविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के अर्थबोधक वाक्य को विग्रह कहा जाता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಅರ್ಥಬೋಧಕ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "समासस्यार्थबोधकं वाक्यं विग्रहः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस समास का विग्रह नहीं होता है वह अविग्रह नित्य समास होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಸಮಾಸದ ವಿಗ್ರಹವಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಅವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं यस्य समासस्य विग्रहो नास्ति सः अविग्रहः नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं है अपने पदों से विग्रह जिसका वह अस्वपदविग्रह है।", "Kannada": "ಇರುವುದಿಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಪದಗಳಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಗ್ರಹವು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅಸ್ವಪದವಿಗ್ರಹವೆಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नास्ति स्वपदैः विग्रहो यस्य सः अस्वपदविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिसका समास का सभी सामासिक पदों द्वारा विग्रह नहीं किया जाता है अपि तु सामासिक पदों के समानार्थक अन्य पद से समास किया जाता है, वह भी नित्य समास होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವುದರ ಸಮಾಸದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಸಿಕ ಪದಗಳಿಂದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆದರೆ ಸಾಮಾಸಿಕ ಪದಗಳಿಂದ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಅನ್ಯಪದಗಳಿಂದ ಸಮಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ , ಅದೂ ಕೂಡ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थाद्‌ यस्य समासस्य सर्वैः समस्यमानपदैः विग्रहो न क्रियते अपि तु समस्यमानपदसमानार्थकेन अन्येन पदेन क्रियते, सः अपि नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में विधीयमान अव्ययीभाव अस्वपदविग्रह नित्यसमास होता है और इस सूत्र का उदाहरणों के अस्वपदविग्रह ही किया जाता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಧೀಯಮಾನವಾಗುವ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಅಸ್ವಪದವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವನ್ನಾಗಿ ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण विधीयमानः अव्ययीभावः अस्वपदविग्रहो नित्यसमासः।एवञ्च अस्य सूत्रस्य उदाहरणानाम्‌ अस्वपदविग्रहः एव क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण नीचे दिये गये हैं।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणानि अधः प्रदीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिहरि-विभक्त्यर्थक वाचक अव्यय का सुबन्त के समर्थ से सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅಧಿಹರಿ - ವಿಭಕ್ತ್ಯರ್ಥಕ ವಾಚಕ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अधिहरि - विभक्त्यर्थवाचकम्‌ अव्ययं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति|"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह समास अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च समासः अव्ययीभावसंज्ञकः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उदाहरण है अधिहरि।", "Kannada": "ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಅಧಿಹರಿ.", "Sanskrit": "इत्यंशस्य उदारहणम्‌ अस्ति अधिहरि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिहरि इसका हरौ यह लौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಅಧಿಹರಿ ಇದರ ಹರೌ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिहरि इत्यस्य हरौ इति लौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हरि ङि अधि यह अलौकिक निग्रह है।", "Kannada": "ಹರಿ ಜ್ಞಿ ಅಧಿ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "हरि ङि अधि इत्यलौकिकविग्रहः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां अधि इस अन्यय का सप्तमी विभक्ति के अर्थ का अधिकरण का वाचक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿ ಈ ಅವ್ಯಯದ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಅರ್ಥವು ಅಧಿಕರಣದ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अधि इत्यव्ययं सप्तमीविभक्तेः अर्थस्य अधिकरणस्य वाचकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अधि अव्यय का विभक्त्यर्थकवाचक है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಧಿ ಅವ್ಯಯದ ವಿಭಕ್ತ್ಯರ್ಥಕ ವಾಚಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ अधि इत्यव्ययं विभक्त्यर्थवाचकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और हरि ङि अधि यह अलौकिक विग्रह में विभक्त्यर्थवाचक्‌ अधि  अव्यय सुबन्त के समर्थ से हरि ङि इस सुबन्त के साथ समास संज्ञा होती है ।और वह समास अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಹರಿ ಜ್ಞಿ ಅಧಿ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತ್ಯರ್ಥವಾಚಕ ಅಧಿ ಅವ್ಯಯ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಹರಿ ಜ್ಞಿ ಈ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च हरि ङि अधि इति अलौकिकविग्रहे विभक्त्यर्थवाचकम्‌ अधि इत्यव्ययं सुबन्तं समर्थन हरि ङि इति सुबन्तेन सह समाससंज्ञं भवति।  स च समासः अव्ययीभावसंज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास विधायक सूत्र में अव्यय इसका प्रथमा निर्दिष्ट होने से उसके बोध के अधि इसका “'प्रथमानिर्दिष्ट समास उपसर्जनम्‌ ' इससे उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಬೋಧದ ಅಧಿ ಇದರ ಅಧಿ ಇದರ \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್ \" ಇದರಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकसूत्रे अव्ययम्‌ इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्भोध्यस्य अधि इत्यस्य \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इत्यनेन उपसर्जनसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपसर्जनं पूर्वम्‌” इससे उसका पूर्व निपात होता है।", "Kannada": "\"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್\" ಇದರಿಂದ ಅದರ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इत्यनेन च तस्य पूर्वनिपातः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अधि हरि ङि यह स्थिति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಧಿ ಹರಿ ಜ್ಞಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अधि हरि ङि इति स्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके समास होने पर “कृतद्धितसमासाश्च'' इस समास के प्रातिपादिक संज्ञा होने पर “सुपोधातुप्रातिपदिकयोः'' इस प्रातिपदिक अव्यय का सुपः डे: लुक्‌ हो जाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸವಾದಾಗ \"ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ\" ಈ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅವ್ಯಯದ ಸುಪಃ ಜ್ಞೆಃ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासत्वात्‌ \"कृत्तद्धितसमासाश्च\" इत्यनेन समासस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन प्रातिपदिकावयवस्य सुपः ङेः लुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अधिहरि रूप उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಧಿಹರಿ ರೂಪವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अधिहरि इति रूपं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “एकदेशविकृतमनन्यवद्‌'' इस परिभाषा से अधि हरि ङि यहाँ पर प्रातिपदिक संज्ञा वह अधिहरि यहाँ पर है।  उससे प्रातिपदिक लेकर “स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिङभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाम्ङऱयोस्सुप”\"स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप्‌\" ' इस सूत्र से क्रम से खादय विभक्तियाँ प्राप्त होती हैं।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ \"ಏಕದೇಶವಿಕೃತಮನನ್ಯವತ್\" ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ಅಧಿ ಹರಿ ಜ್ಞಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞಾ ಅದು ಅಧಿಹರಿ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ . ಅದರಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು \"ಸ್ವೌಜಸಮೌಟ್ಛಷ್ಟಾಭ್ಯಾಮ್ಭಿಜ್ಞಸಿಭ್ಯಾಮಭ್ಯಸ್ಜ್ಞಸೋಸಾಮ್ಜ್ಞ್ಯೋಸ್ಸುಪ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕ್ರಮದಿಂದ ಸ್ವಾದಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"एकदेशविकृतमनन्यवद्‌\" इति परिभाषया अधि हरि ङि इत्यत्र या प्रातिपदिकसंज्ञा सा अधिहरि इत्यत्र अव्याहता। तत्‌ प्रातिपदिकत्वम्‌ आदाय \"स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप्‌\" इति सूत्रेण क्रमेण स्वादयः विभक्तयः प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रथम एकवचन होने पर सु प्रत्यय होने पर अधिहरि सु इस स्थिति में अधिहरि इसका “ अव्ययीभावश्च\" इस सूत्र से अव्ययसंज्ञा होने पर “अव्ययादाप्सुपः'' इस सूत्र से सुप्‌ का लोप होने पर अधिहरि यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನ ಅದಾಗ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಅಧಿಹರಿ ಸು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಹರಿ ಇದರ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ \"ಅವ್ಯಯಾದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅಧಿಹರಿ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रथमैकवचने सुप्रत्यये अधिहरि सु इति स्थिते अधिहरि इत्यस्य \"अव्ययीभावश्च\" इति सूत्रेण अव्ययसंज्ञायां सत्याम्‌ \"अव्ययादाप्सुपः\" इति सूत्रेण सोः लुकि अधिहरि इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अधिहरि इससे पर द्वितीयादिविभक्तियों का भी “अव्ययादाप्सुपः” इससे लोप होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಧಿಹರಿ ಇದರಿಂದ ಇದರ ನಂತರ ದ್ವಿತೀಯವಿಭಕ್ತಿಗಳ \"ಅವ್ಯಯಾದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अधिहरि इत्यस्मात्‌ परं द्वितीयादिविभक्तीनाम्‌ अपि \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यनेन लुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सभी विभक्तियों में अधिहरि यही रूप होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯು ಅಧಿಹರಿ ಇದೇ ರೂಪವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सर्वासु विभक्तिषु अधिहरि इत्येव रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "29. '' अव्ययीभावः'' यह सूत्र किस प्रकार का है?", "Kannada": "೨೯. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ\" ಈ ಸೂತ್ರವು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "२९. \"अव्ययीभावः\" इति सूत्रं किंप्रकारकम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "30. “' अव्ययीभावः'' इसका अधिकार कहाँ तक हैं?", "Kannada": "೩೦. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ\" ಇದರ ಅಧಿಕಾರವು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३०. \"अव्ययीभावः\" इत्यधिकारः कियत्पर्यन्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "31. “अव्ययीभावः'' इत्यादि सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "೩೧. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "३१. \"अव्ययं विभक्ति\" इत्यादिसूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "32. “ अव्ययं विभक्ति” इत्यादि सूत्र में विभक्ति पद का क्या बोध होता है?", "Kannada": "೩೨. \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿ ಪದದ ಬೋಧವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३२. \"अव्ययं विभक्ति\" इत्यादिसूत्रे विभक्तिपदं किं बोधयति?"}}
{"translation": {"Hindi": "33. “अव्ययं विभक्ति'' इत्यादि सूत्र में वचनशब्द का प्रत्येक का कैसे अन्वय हुआ है?", "Kannada": "೩೩. \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಚನಶಬ್ದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕದ ಅನ್ವಯವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३३. \"अव्ययं विभक्ति\" इत्यादिसूत्रे वचनशब्दस्य प्रत्येकं कथमन्वयः?"}}
{"translation": {"Hindi": "34. समृद्धि-सम्पत्ति में क्या भेद है?", "Kannada": "೩೪. ಸಮೃದ್ಧಿ - ಸಂಪತ್ತಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದಗಳೇನಿವೆ?", "Sanskrit": "३४. समृद्धि-सम्पत्त्योः को भेदः?"}}
{"translation": {"Hindi": "35. पदार्थानतिवृत्ति का क्या नाम है?", "Kannada": "೩೫. ಪದಾರ್ಥನತಿವೃತ್ತಿಯ ಹೆಸರೇನು?", "Sanskrit": "३५. पदार्थानतिवृत्तिः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "36. यथार्थता के सिद्ध होने पर पुनः सूत्र में सादृश्य का ग्रहण किसलिए किया गया है।", "Kannada": "೩೬. ಯಥಾರ್ಥದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪುನಃ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "३६. यथार्थत्वेन एव सिद्धे पुनः सूत्रे सादृश्यग्रहणं किमर्थम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विभक्ति में अन्य उदाहरण अधिगोपम्‌ होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆ ಅಧಿಗೋಪಮ್ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विभक्तौ अन्यदुदाहरणं भवति अधिगोपम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथाहि गाः पाति इति इस विग्रह में गोपा शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗಾಃ ಪಾತಿ ಎಂದು ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि गाः पातीति विग्रहे गोपाशब्दो निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपि इस लौकिक विग्रह में गोपा डि अधि इस अलौकिक विग्रह में समास संज्ञा होने पर उपसर्जन का पूर्वनिपात होने पर प्रातिपदिक से सुप्‌ के ङे का लोप होने पर प्रक्रिया में अधिगोपा यह निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಗೋಪಿ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾ ಜ್ಞಿ ಅಧಿ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಉಪಸರ್ಜನೆಯ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸುಪ್ ನ ಜ್ಞೆ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಧಿಗೋಪಾ ಇದು ಕೂಡ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गोपि इति लौकिकविग्रहे गोपा ङि अधि इत्यलौकिकविग्रहे समाससंज्ञायाम्‌ उपसर्जनस्य पूर्वनिपाते प्रातिपदिकत्वात्‌ सुपः ङेर्लुकि प्रक्रियाकार्ये अधिगोपा इति निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब विशेषकार्य साधना के लिए सूत्र कहा गया है।", "Kannada": "ಆಗ ವಿಶೇಷಕಾರ್ಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदा विशेषकार्यसाधनाय सूत्रम्‌ उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(1.9 ) “अव्ययीभावः च'' सूत्रार्थ-अव्ययीभाव समास संज्ञक शब्द नपुंसक होता है।", "Kannada": "(೧.೯) \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ ಚ\" ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಕ ಶಬ್ದವು ನಪುಂಸಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.९) अव्ययीभावश्च  सूत्रार्थः - अव्ययीभावसमाससंज्ञकः शब्दः नपुंसकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अव्ययीभावसमास का नपुंसकत्व विधान होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ನಪುಂಸಕತ್ವ ವಿಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन अव्ययीभावसमासस्य नपुंसकत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र दो पदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अव्ययीभाव ऐसा पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಚ ಹೀಗೆ ಪದಚ್ಛೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अव्ययीभावः च इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव यह प्रथमा विभक्ति एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अव्यय पद है।", "Kannada": "ಚ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चेत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चकार से “स नपुंसकम्‌\" इस सूत्र से नपुंसकम्‌ इस पद को ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಚಕಾರದಿಂದ \"ಸ ನಪುಂಸಕಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕಮ್ ಈ ಪದದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चकारेण \"स नपुंसकम्‌\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ नपुंसकम्‌ इति पदं गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अव्ययीभावसामससंज्ञक शब्द नपुंसक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಕ ಶಬ್ದವು ನಪುಂಸಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अव्ययीभावसमाससंज्ञकः शब्दः नपुंसकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -अधिगोपा इस स्थिति में अव्ययीभाव समाजसंज्ञक के इसके प्रकृतसूत्र से नपुंसकसंज्ञा होने पर \"ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य\" इससे आकार के ह्रस्वः  (लघु) होने पर अधिगोप शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಧಿಗೋಪಾ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಕದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ಹ್ರಸ್ವೋ ನಪುಂಸಕೆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸ್ಯ\" ಇದರಿಂದ ಆಕಾರದ ಹ್ರಸ್ವಃ (ಲಘು) ಎಂದು ಆದಾಗ ಅಧಿಗೋಪ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अधिगोपा इति स्थिते अव्ययीभावसमाससंज्ञकस्य अस्य प्रकृतसूत्रेण नपुंसकसंज्ञायां \"ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य\" इत्यनेन आकारस्य ह्रस्वत्वे अधिगोप इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका प्रातिपदिक से इसके बाद प्रथमाविभक्ति के एकवचन होने पर सौ अधि गोप सु यह होने पर “अव्ययीभावश्च'' इससे अव्ययीभाव का अव्ययसंज्ञा होने पर “अव्ययादाप्सुपः'' इससे सु का लोप प्राप्त होने पर- ( 9.10 ) “नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः सूत्रार्थ- अदन्त अव्ययीभाव से सुप्‌ का लोप नहीं हो, और उसको पञ्चमी विभक्ति के बिना अमादेश होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನವಾದಾಗ ಸೌ ಅಧಿ ಗೋಪ ಸು ಇದಾದಾಗ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ಅವ್ಯಯಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ \"ಅವ್ಯಯಾದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಸು ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ - (೯.೧೦) \"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ-ಅದಂತ ಅವಯ್ಯೀಭಾವದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ವಿನಹವೇ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ ततः प्रथमैकवचने सौ अधि गोप सु इति जाते \"अव्ययीभावश्च\" इत्यनेन अव्ययीभावस्य अव्ययसंज्ञायाम्‌ \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यनेन सोर्लुकि प्राप्ते - (१.१०) नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः सूत्रार्थः - अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ सुपः न लुक्‌, तस्य पञ्चमीं विना अमादेशश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अमादेश होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अमादेशो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ निषेधपरक अव्ययपद नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನ ಎಂಬುವುದು ನಿಷೇಧಪರಕವಾದ ಅವ್ಯಯ ಪದ.", "Sanskrit": "अत्र नेति निषेधपरकम्‌ अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभावात्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावादिति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: यह भी पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೂ ಕೂಡ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः इत्यपि पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अतः यह पद अव्ययीभाव से इसका विशेषण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅತಃ ಈ ಪದವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अतः इति पदम्‌ अव्ययीभावाद्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेषण का तदन्तविधि में अदन्त से अव्ययीभाव से होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಣದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದಂತದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषणस्य तदन्तविधौ अदन्ताद्‌ अव्ययीभावाद्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “अव्ययादाप्सुपः'' इस सूत्र से सुपः ऐसा षष्ठयन्त पद को \"ण्यक्षत्रियार्षञतो यूनि लुगणिञोः\" इस सूत्र से लोप होने पर ऐसा प्रथमा एकवचनान्त की अनुवृत्ती होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಅವ್ಯಯದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪಃ ಎಂಬ ಷಷ್ಟ್ಯಂತ ಪದ \"ಣ್ಯಕ್ಷತ್ರಿಯಾರ್ಷಜ್ಞತೋ ಯೂನಿ ಲುಗಣಿಜ್ಞೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲುಕ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुपः इति षष्ठ्यन्तं पदं \"ण्यक्षत्रियार्षञतो यूनि लुगणिञोः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ लुक्‌ इति प्रथमैकवचनान्तम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्र सूत्र होने पर अतः अव्ययीभाव से सुप्‌ न लोप इस एक वाक्य अम्‌ तु अपञ्चम्याः यह दूसरा वाक्य है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರವಿರುವುದರಿಂದ ಅತಃ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಸುಪ್ ನ ಲೋಪ ಎಂಬ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಅಮ್ ತು ಅಪಂಚಮ್ಯಾಃ ಇದು ಎರಡನೇ ವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे अतः अव्ययीभावात्‌ सुपो न लुक्‌ इत्येकं वाक्यम्‌ अम्‌ तु अपञ्चम्याः इत्यपरं वाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः अव्ययीभाव से सुप्‌ का लोप नहीं होने पर वाक्य का अर्थ होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಸುಪ್ ನ ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अव्ययीभावात्‌ सुपो न लुक्‌ इति वाक्यस्यार्थो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अदन्त अव्ययीभाव से पर सुप्‌ लोप नहीं होता है ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಸುಪ್ ನ ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ सुपः लुक्‌ न भवतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चमी का अमादेश नहीं होता है।", "Kannada": "ಪಂಚಮಿಯ ಅಮಾದೇಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पञ्चम्याः तु अम्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -अधिगोप सु ऐसा होने पर “अव्ययीभावश्च'' इस से अव्ययीभाव का अव्ययसंज्ञा होने पर “अव्ययादाप्सुपः” इससे सुप्‌ लोप प्राप्त होने पर अदन्त होने पर अव्ययीभाव संज्ञक होने पर अधिओप शब्द का इसके आगे सु अमादेश होने पर अधिगोप अम्‌ ऐसा होने पर “अमिपूर्वः'' इससे दोनों अकारो के स्थान पर पूर्वरूप एकादेश होने पर अकार होने पर “अधि गोपम्‌\" यह रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಧಿಗೋಪ ಸು ಹೀಗೆ ಆದಾಗ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ಅವ್ಯಯಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ \"ಅವ್ಯಯದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅದಂತವಾದಾಗ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾದಾಗ ಅಧಿಗೋಪ ಶಬ್ದದ ಇದರ ನಂತರ ಸು ಅಮಾದೇಶವಾದಾಗ ಅಧಿಗೋಪ ಅಮ್ ಹೀಗೆ ಆದಾಗ \"ಅಮಿಪೂರ್ವಃ\" ಇದರಿಂದ ಎರಡು ಅಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರೂಪ ಏಕಾದೇಶವಾದಾಗ ಅಕಾರವಾದಾಗ \"ಅಧಿ ಗೋಪಮ್\" ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अधिगोप सु इति जाते \"अव्ययीभावश्च\" इत्यनेन अव्ययीभावस्य अव्ययसंज्ञायाम्‌ \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यनेन सोर्लुकि प्राप्ते अदन्तत्वाद्‌ अव्ययीभावसंज्ञकत्वाद्‌ अधिगोपशब्दस्य ततः परस्य सोः अमादेशे अधिगोप अम्‌ इति जाते \"अमि पूर्वः \" इत्यनेन अकारद्वयस्य स्थाने पूर्वरूपे एकादेशे अकारे अधिगोपम्‌ इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "37. “ अव्ययीभावश्च'' इस सूत्र से क्या विधान होता है।", "Kannada": "೩೭. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३७. \"अव्ययीभावश्च\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "38. “ अव्ययीभावश्च'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೩೮. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "३८. \"अव्ययीभावश्च\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "39. “नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चभ्याः” इस सूत्र से क्या विधान होता है?", "Kannada": "೩೯. \"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಭ್ಯಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३९.\"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\" इति सूत्रं किंप्रकारकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "40. “नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र से क्या विधान होता है?", "Kannada": "೪೦. \"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "४०. \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\" इति सूत्रेण किं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "41. “नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೪೧. \"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ\"  ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "४१. \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "(1.11) “तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌'' सूत्रार्थ-अदन्त अव्ययीभाव से तृतीया विभक्ति और सप्तमी विभक्ति का बहुल अमादेश होता है।", "Kannada": "(೧.೧೧) \"ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್  ಇದರ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.११) तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌॥  सूत्रार्थः - अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ तृतीयासप्तम्योः बहुलम्‌ अमादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌'' का बहुल अमादेश विधान के लिए यह सूत्र प्रवृत्त होता है।", "Kannada": "\"ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಇದರ ಅಮಾದೇಶವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तृतीयासप्तम्योः बहुलम्‌ अमादेशविधानाय इदं सूत्रं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदद्वयात्मक होने पर इस सूत्र में तृतीयासप्तमी का षष्ठीद्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ಸಪ್ತಮೀ ಇದರ ಷಷ್ಠೀ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे तृतीयासप्तम्योः इति षष्ठीद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीया च सप्तमी च तृतीयासप्तम्योः में इतरेतरयोग द्वन्द समास हेै।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ಚ ಸಪ್ತಮೀ ಚ ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋಃ ಇದರಲ್ಲಿ ಇತರೇತರಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीया च सप्तमी च तृतीयासप्तम्योः इति इतरेतरयोगद्वन्द्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुलम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಬಹುಲಮ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुलम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व सूत्र से अतः अव्ययीभाव से अम्‌ इस तीन पदों की अनुवर्ती हुई।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅತಃ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಅಮ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಪದಗಳು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्मात्‌ सूत्रात्‌ अतः अव्ययीभावाद्‌ अम्‌ इति पदत्रयमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और “अदन्त अव्ययीभाव से तृतीयासप्तमी के बहुल अमादेश होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು \"ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋಃ ಬಹುಲಮ್ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च \"अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ तृतीयासप्तम्योः बहुलम्‌ अमादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही सूत्रार्थ फलित होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವೇ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति सूत्रार्थः फलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वसूत्र से प्राप्त नित्य के अमादेश इस सूत्र के बाहुलता से विधान होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ನಿತ್ಯ ಅಮಾದೇಶ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಾಹುಲತೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वसूत्रेण प्राप्तस्य नित्यस्य अमादेशस्य अनेन सूत्रेण बाहुल्येन विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बहुल ग्रहण से तृतीया और सप्तमी होने पर कहीं पर अमादेश होता है और कहीं नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಲ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮೀ ಆದಾಗ ಒಂದು ಕಡೆ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಕಡೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र बहुलग्रहणात्‌ तृतीयायां सप्तम्यां च क्वचिद्‌ अमादेशो भवति क्वचिच्च न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -समीप अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण उपकृष्णम्‌ हैं।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಸಮೀಪ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಉಪಕೃಷ್ಣಮ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - समीपार्थ अव्ययीभावसमासस्य उदाहरणम्‌ उपकृष्णम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णस्थ समीपम्‌ (कृष्ण के समीप) इस लौकिक विग्रह होने पर कृष्ण ङस उप इस अलौकिकविग्रह में “अव्ययं विभक्ति'' इत्यादिसूत्र से समीप अर्थ में विद्यमान उप इस अव्यय कृष्ण ङस्‌ इस समर्थ होने से सुबन्त के साथ अव्ययीभाव समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ಸಮೀಪಮ್ (ಕೃಷ್ಣನ ಸಮೀಪ) ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಜ್ಞಸ್ ಉಪ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೀಪ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಉಪ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ಕೃಷ್ಣ ಜ್ಞಸ್ ಎಂದು ಸಮರ್ಥವಾದಾಗ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णस्य समीपम्‌ इति लौकिकविग्रहे कृष्ण ङस्‌ उप इत्यलौकिकविग्रहे \"अव्ययं विभक्ती\"त्यादिना सूत्रेण समीपार्थे विद्यमानम्‌ उपेत्यव्ययं कृष्ण ङस्‌ इति समर्थन सुबन्तेन सह अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अव्यय इसका प्रथमानिर्दिष्ट होने से बोधित होने पर उप की उपसर्जन संज्ञा होने पर उसका पूर्व निपात होने पर उपकृष्ण ङस्‌ होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅವ್ಯಯ ಎಂಬುವುದು ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದಾಗ ಅದರಿಂದ ಬೋಧಿಸಿದಾಗ ಉಪ ಎಂಬುದರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾದಾಗ , ಉಪ ಕೃಷ್ಣ ಜ್ಞಸ್ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अव्ययमित्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्गोध्यस्य उपेत्यस्य उपसर्जनसंज्ञायां तस्य पूर्वनिपाते, उप कृष्ण ङस्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “'कृत्तद्धितसामासाश्च'' इस सूत्र से प्रातिपादिक होने से सुप्‌ ङ्स का लोप होने पर उपकृष्ण रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ಕೃತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸುಪಃ ಜ್ಞಸೋ ಲುಕಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"कृत्तद्धितसमासाश्च\" इत्यनेन समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सुपः ङसो लुकि उपकृष्ण इति सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“एकदेशविकृत न्याय” से उसका प्रातिपदिक होने के बाद प्रथमा एकवचन में सौ उपकृष्ण सु होने पर “अव्ययीभावश्च “  इससे समास की अव्ययसंज्ञा होने पर “ अव्यथादाप्सुपः'' इससे सुप्‌ का लोप होने पर उसको बाधकर “नाव्ययी भावादन्तोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र से सु को अमादेश होने पर “अमि पूर्वः”' सूत्र द्वारा दो अकार के स्थान पर पूर्वरूप एकादेश होने पर उपकृष्णम्‌ प्रयोग सिद्ध होता है।", "Kannada": "\"ಏಕದೇಶವಿಕೃತ ನ್ಯಾಯ\" ಇದರಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಆಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಔ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಸು ಆದಾಗ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯಸಂಜ್ಞವಾದಾಗ \"ಅವ್ಯಯದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಬಾಧಿಸಿ\"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸು ಇದಕ್ಕೆ ಅಮಾದೇಶವಾದಾಗ \"ಅಮಿ ಪೂರ್ವಃ\" . ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರೂಪ ಏಕಾದೇಶವಾದಾಗ ಉಪಕೃಷ್ಣಮ್ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"एकदेशविकृतन्यायेन\" तस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ ततः प्रथमैकवचने सौ उपकृष्ण सु इति जाते, \"अव्ययीभावश्च\" इत्यनेन समासस्य अव्ययसंज्ञायाम्‌, \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यनेन सुब्लुकि प्राप्ते तं प्रबाध्य \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\" इत्यनेन सूत्रेण सोरमादेशे \"अमि पूर्वः\" इत्यनेन अकारद्वयस्य स्थाने पूर्वरूपे एकादेशे उपकृष्णम्‌ इति प्रयोगः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उपकृष्ण शब्द से तृतीया एकवचन की विवक्षा में टाप्‌ प्रत्यय उपकृष्ण टा इस स्थिति में सुप्‌ का लोप प्राप्त को बाधकर “नाव्ययी भावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इस सूत्र से टा प्रत्यय का नित्य अमादेश प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷವಿದ್ದಾಗ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಟಾ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಲುಕ್ ಇದನ್ನು ಬಾಧಿಸುತ್ತ \"\"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಿತ್ಯ ಅಮಾದೇಶವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र उपकृष्णशब्दात्‌ तृतीयैकवचनविवक्षायां टाप्रत्यये उपकृष्ण टा इति स्थिते सुब्लुकं प्राप्तं प्रबाध्य \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\" इत्यनेन सूत्रेण टाप्रत्ययस्य नित्यः अमादेशः प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको बाधकर “'तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌'' इस प्रस्तुत सूत्र से बहुलक से अमादेश होता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಬಾಧಿಸಿ \"ತೃತೀಯಾ ಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಾಹುಲಕದಿಂದ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तं प्रबाध्य \"तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌\" इत्यनेन प्रस्तुतसूत्रेण बाहुलकाद्‌ अमादेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अम्‌ पक्ष में पहले के समान प्रक्रियाकार्य में उपकृष्णम्‌ रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಮ್ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಪ್ರಕ್ರಿಯದಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अम्पक्षे पूर्ववत्‌ प्रक्रियाकार्ये उपकृष्णम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अम भाव पक्ष में “टाङसिङसामिनात्स्याः' इस सूत्र से इन आदेश होने पर उपकृष्ण इन होने पर आदगुणः इस सूत्र से अकार और इकार के स्थान पर एकार गुण होने पर उपकृष्णेन रूप हुआ।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಮ ಭಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ \"ಟಾಂಜ್ಞಸಿಂಜ್ಞಸಾಮಿನಾತ್ಸ್ಯಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇನ ಎಂಬ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಉಪಕೃಷ್ಣ ಇನ ಎಂದು ಆದಾಗ ಆದ್ಗುಣಃ ಈ ಸೂತ್ರದೀಂದ ಅಕಾರದ ಮತ್ತು ಇಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುಣ ಏಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अमभावपक्षे च टाप्रत्ययस्य \"टाङसिङसामिनात्स्याः\" इत्यनेन सूत्रेण इनादेशे उपकृष्ण इन इति जाते आद्‌ गुणः इति सूत्रेण अकारस्य इकारस्य च स्थाने गुणे एकारे उपकृष्णेन इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सप्तमी होने से उपकृष्णम्‌ और उपकृष्णे ऐसा दो रूप हुए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಕೃಷ್ಣಮ್ ಉಪಕೃಷ್ಣೌ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एवमेव सप्तम्याम्‌ उपकृष्णम्‌ उपकृष्णे इति रूपद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समृद्धि अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण होता है सुमद्रम्‌।", "Kannada": "ಸಮೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಸಮುದ್ರಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "समृद्ध्यर्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति सुमद्रम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मद्राणां समृद्धि इस लौकिक विग्रह में मद्र आम्‌ सु ऐसा अलौकिकविग्रह होने पर “अव्ययं विभक्ति” आदि सूत्र से समृद्धि अर्थ में विद्यमान सु इस अव्यय को मद्र आम्‌ इसके समर्थ से सुबन्त के साथ अव्ययीभावसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮದ್ರಾಣಾಂ ಸಮೃದ್ಧಿ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮದ್ರ ಆಮ್ ಸು ಹೀಗಿರುವ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾದಾಗ \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತೀ\" ಆದಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಸು ಈ ಅವ್ಯಯಕ್ಕೆ ಅವ್ಯಯದ ಮದ್ರ ಆಮ್ ಇದರ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತ್ದ ಜೊತೆಗೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मद्राणां समृद्धिः इति लौकिकविग्रहे मद्र आम्‌ सु इत्यलौकिकविग्रहे \"अव्ययं विभक्ती\"त्यादि सूत्रेण समृद्ध्यर्थ विद्यमानं सु इत्यव्ययं मद्र आम्‌ इत्यनेन समर्थन सुबन्तेन सह अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद उपसर्जन संज्ञक का सु इसका अव्यय का पूर्व निपात होने पर सु मद्र आम्‌ यह होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಕದ ಸು ಇದರ ಅವ್ಯಯದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಸು ಮದ್ರ ಆಮ್ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः उपसर्जनसंज्ञकस्य सु इत्यस्याव्ययस्य पूर्वनिपाते सु मद्र आम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास के प्रातिपदिक होने पर उसके अवयव के सुपः आम लुकि निष्पन्न होने पर प्रातिपदिक होने पर समुद्र इससे प्रथमा एकवचन में सौ समुद्र सु ऐसा होने पर “नाव्ययी भावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः'' इससे भी सु के स्थान पर अमादेश होने पर दोनों अकारों के स्थान पर पूर्व रूप होने पर समुद्रम्‌ रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾದಾಗ ಅದರ ಅವಯವದ ಸುಪಃ ಆಮ್ ಲುಕಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾದಾಗ ಸಮುದ್ರ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಸೌ ಸಮುದ್ರ ಸು ಹೀಗಾದಾಗ \"ನಾವ್ಯಯೀ ಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ\" ಇದರಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಸು ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಮಾದೇಶವಾದಾಗ ಎರಡು ಅಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯು ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾದಾಗ ಸಮುದ್ರಮ್ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ तदवयवस्य सुपः आमः लुकि निष्पन्नात्‌ प्रातिपदिकात्‌ सुमद्र इत्यस्मात्‌ प्रथमैकवचने सौ सुमद्र सु इति जाते, \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\" इत्यनेन सोरमि अकारद्वयस्य स्थाने पूर्वरूपे सुमद्रम्‌ इति निष्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुलग्रहण सामर्थ्य से यहाँ सप्तमी होने पर नित्य अमादेश होता है।", "Kannada": "ಬಹುಲಗ್ರಹಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಆದಾಗ ನಿತ್ಯ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुलग्रहणसामर्थ्यात्‌ अत्र सप्तम्यां नित्यः अमादेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे सुमद्रम्‌ यही रूप होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸಮುದ್ರಮ್ ಇದೇ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन सुमद्रम्‌ इत्येव रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु सुमद्रे में नहीं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तु सुमद्रे इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यृद्धि अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण दुर्यवनम्‌।", "Kannada": "ವ್ಯೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇದೆ ದುರ್ಯವನಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "व्यृद्ध्यर्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति दुर्यवनम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यवनानां व्यृद्धिः इस लौकिक विग्रह और यवन्‌ आम्‌ दुर्‌ यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಯವನಾನಾಂ ವ್ಯೃದ್ಧಿಃ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಯವನ್ ಆಮ್ ದುರ್ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यवनानां व्यृद्धिः इति लौकिकविग्रहः यवन आम्‌ दुर्‌ इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण होता है अतिहिमस्‌, हिमस्य अत्ययः यह लौकिक विग्रह और हिम ङस अति यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಅತಿಹಿಮಮ್, ಹಿಮಸ್ಯ ಅತ್ಯಯಃ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ ಜ್ಞಸ್ ಅತಿ ಎಂಬುದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणं भवति अतिहिमम्‌,  हिमस्यात्ययः इति लौकिकविग्रहः हिम ङस्‌ अति इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "असम्प्रति अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण होता है अतिनिद्रम्‌।", "Kannada": "ಅಸಂಪ್ರತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಅತಿನಿದ್ರಮ್.", "Sanskrit": "असम्प्रत्यर्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति अतिनिद्रम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निद्रा ङ्स अति यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ನಿದ್ರಾ ಜ್ಞಸ್ ಅತಿ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निद्रा ङस्‌ अति इत्यलौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पश्चात्‌ अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण हौ अनुविष्णु।", "Kannada": "ಪಶ್ಚಾತ್ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ದ ಉದಾಹರಣೆ ಅನುವಿಷ್ಣು.", "Sanskrit": "पश्चादर्थे अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति अनुविष्णु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विष्णु ङसु अनु यह लौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ವಿಷ್ಣು ಜ್ಞಸ್ ಅನು ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विष्णु ङस्‌ अनु इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "योग्यतारूप में यथा अर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण होता है अनुरूपम्‌।", "Kannada": "ಯೋಗ್ಯತಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಅನುರೂಪಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "योग्यतारूपे यथार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति अनुरूपम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रूप ङस अनु यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ರೂಪ ಜ್ಞಸ್ ಅನು ಎಂಬುದು  ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रूप ङस्‌ अनु इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वीप्सारूप में यथा अर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण है प्रत्यर्थम्‌।", "Kannada": "ವೀಪ್ಸಾರೂಪದ ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಪ್ರತ್ಯರ್ಥಮ್.", "Sanskrit": "वीप्सारूपे यथार्थे अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति प्रत्यर्थम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थअम्‌ प्रति यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಅರ್ಥ ಅಮ್ ಪ್ರತಿ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थ अम्‌ प्रति इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदार्थानतिवृत्तिरूप में यथा अर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण है।", "Kannada": "ಪದಾರ್ಥ ಅನತಿವೃತ್ತಿರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदार्थानतिवृत्तिरूपे यथार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथाशक्ति शक्तिम्‌ अनतिक्रम्य यह लौकिकविग्रह है और शक्ति अम्‌ यथा यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಶಕ್ತಿಮ್ ಅನತಿಕ್ರಮ್ಯ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಅಮ್ ಯಥಾ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथाशक्ति शक्तिम्‌ अनतिक्रम्य इति लौकिकविग्रहः शक्ति अम्‌ यथा इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सादृश्यरूप में यथार्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण है सहरि।", "Kannada": "ಸಾದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಸಹರಿ.", "Sanskrit": "सादृश्यरूपे यथार्थे अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति सहरि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हरे: सादृश्यम्‌ यह लौकिक विग्रह में हरि ङस्‌ सह यह अलौकिक विग्रह में “अव्ययविभक्ति“ इत्यादि सूत्र से सादृश्य अर्थ में विद्यमान के साथ इस अव्यथ का हरि ङस्‌ इस समर्थन से साथ अव्ययीभावसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹರೇಃ ಸಾದೃಶ್ಯಮ್ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಜ್ಞಸ್ ಸಹ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಅವ್ಯಯವಿಭಕ್ತಿ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಾದೃಶ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಅವ್ಯಯದ ಹರಿ ಜ್ಞಸ್ ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हरेः सादृश्यम्‌ इति लौकिकविग्रहे हरि ङस्‌ सह इत्यलौकिकविग्रहे \"अव्ययं विभक्ती\"त्यादिसूत्रेण सादृश्यार्थे विद्यमानं सह इत्यव्ययं हरि ङस्‌ इत्यनेन समर्थन सुबन्तेन सह अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके वादं उपसर्जन संज्ञक का सह के साथ पूर्व निपात में सह हरि ङस्‌ ऐसा होने पर समास के प्रातिपदिक होने पर उसके अवयव सुपः ङसः लुकि सहहरि पद निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಸಹ ಹರಿ ಜ್ಞಸ್ ಹೀಗಾದಾಗ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾದಾಗ ಅದರ ಅವಯವ ಸುಪಃ ಜ್ಞಸಃ ಲುಕಿ ಸಹಹರಿ ಪದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः उपसर्जनसंज्ञकस्य सह इत्यस्य पूर्वनिपाते सह हरि ङस्‌ इति जाते, समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ तदवयवस्य सुपः ङसः लुकि सहहरि इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सह इसका स आदेश विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಹ ಇದರ ಸ ಆದೇಶ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः सहेत्यस्य सादेशविधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(अगले सूत्र देखा जाना चाहिए) 42. “'तृतीयासप्तम्योबर्हुलम्‌'' यह सुत्र किस प्रकार का है?", "Kannada": "(ಮುಂದಿನ ಸೂತ್ರವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು) ೪೨. \"ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರವು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "(अग्रिमसूत्रं द्रष्टव्यम्‌।) ४२. \"तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌\" इति सूत्रं किंप्रकारकम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "43. “तृतीयासप्तम्योबर्हुलम्‌'' इस सूत्र से क्या विधान होता है?", "Kannada": "೪೩. \"ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "४३. \"तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "44. “तृतीया सप्तम्योबर्हुलम्‌' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೪೪. \"ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "४४. तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌ इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "45. समीप अर्थ में अव्ययीभावसमास का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೪೫. ಸಮೀಪ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "४५ . समीपार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "46. समृद्धयर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण क्या है?", "Kannada": "೪೬. ಸಮೃದ್ಧ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "४६. समृद्ध्यर्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "47. व्यृद्धि अर्थ में अव्ययीभावसमास का क्या उदाहरण हे?", "Kannada": "೪೭. ವ್ಯೃದ್ಧಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "४७. व्यृद्ध्यर्थे अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "48. अर्थ अभाव अर्थ में अव्ययीभाव समास का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೪೮. ಅರ್ಥ ಅಭಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "४८. अर्थाभावार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "49. अति के अर्थ में अव्ययीभाव समास उदाहरण क्या हैं?", "Kannada": "೪೯. ಅತಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "४९. अत्ययार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "50. असम्प्रति अर्थ में अव्ययीभावसमास का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೫೦. ಅಸಂಪ್ರತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "५०. असम्प्रत्यर्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "51. शब्दप्रादुर्भाव अर्थ में अव्ययीभावसमास का क्या उदाहरण हे?", "Kannada": "೫೧. ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ?", "Sanskrit": "५१. शब्दप्रादुर्भावार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "52. पश्चात्‌ अर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण क्या है।", "Kannada": "52. ಪಶ್ಚಾತ್ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "५२. पश्चादर्थे अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "53. यथाअर्थ में अव्ययीभावसमास का अर्थ लिखो।", "Kannada": "53. ಯಥಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯನು .", "Sanskrit": "५३. यथार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "54. वीप्सा अर्थ में अव्ययीभावसमास का उदाहरण लिखो।", "Kannada": "೫೪. ವೀಪ್ಸಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "५४. वीप्सार्थे अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "55. पदार्थ के अनतिवृत्ति में अव्ययीभाव समास का उदाहरण लिखो?", "Kannada": "೫೫. ಪದಾರ್ಥದ ಅನತಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ  ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "५५. पदार्थानतिवृत्तौ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 1.12 ) “अव्ययीभावे चाकाले'' सूत्रार्थ-सह शब्द का स आदेश होता है अव्ययीभाव में, कालविशेष वाचक और उत्तरपद में पर होने पर नहीं होता है।", "Kannada": "(೧.೧೨) \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಚಾಕಾಲೇ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಲ್ಲಿ , ಕಾಲವಿಶೇಷ ವಾಚಕ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ನಂತರವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(१.१२) \"अव्ययीभावे चाकाले\" सूत्रार्थः - सहशब्दस्य सादेशः भवति अव्ययीभावे, कालविशेषवाचके उत्तरपदे परे न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से सह शब्द के स आदेश होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण सहशब्दस्य सादेशो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रयपदात्मक इस सूत्र में अव्ययीभाव में सप्तम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदत्रयात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे अव्ययीभावे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चेत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अकाल होने पर सप्तम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಕಾಲವಾದಾಗ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अकाले इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सहस्य सः संज्ञायाम्‌” इस सूत्र से सह इसके षष्ठयन्त पद सः यह प्रथमान्त पद अनुवर्न्तन।", "Kannada": "\"ಸಹಸ್ಯ ಸಃ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹ ಇದರ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಪದ ಸಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"सहस्य सः संज्ञायाम्‌\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सहस्येति षष्ठ्यन्तं पदं सः इति प्रथमान्तं पदं च अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अलुगुत्तर पदे” इस सूत्र से उत्तरपद होने पर पद की अनुवर्ती हुई है।", "Kannada": "\"ಅಲಗುತ್ತರ ಪದೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರಪದವಾದಾಗ ಪದದ ಅನುವರ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अलुगुत्तरपदे\" इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ उत्तरपदे इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कालशब्द से यहाँ कालविशेषवाचक पूर्वाह्न आदि तक ग्रहण किया गया।", "Kannada": "ಕಾಲಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲವಿಶೇಷವಾಚಕ ಪೂರ್ವಾಹ್ನ ಆದಿಯವರೆಗೆ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कालशब्देनात्र कालविशेषवाचकानां पूर्वाह्नप्रभृतीनां ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सह शब्द का सादेश होता है अव्ययीभाव समास में।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "एवं \"सहशब्दस्य सादेशः भवति अव्ययीभाव समासे।"}}
{"translation": {"Hindi": "कालविशेषवाचक उत्तरपद के परे न होने पर यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಕಾಲವಿಶೇಷವಾಚಕ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇದೇ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कालविशेषवाचके उत्तरपदे परे न भवतीति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण - सह हरि इस स्थिति में प्रकृतसूत्र से सह शब्द के स्थान पर स आदेश निष्पन्न होने पर सहरि इससे प्रातिपादिक से सु अव्यय से समास के “अव्ययादाप्सुपः'' इससे सुप्‌ लुक होने पर सहरि पद निष्पन्न हुआ।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಸಹ ಹರಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ ಆದೇಶವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सहहरि इति स्थिते प्रकृतसूत्रेण सहशब्दस्य स्थाने सादेशे निष्पन्नात्‌ सहरि इत्यस्मात्‌ प्रातिपदिकात्सौ अव्ययत्वात्समासस्य \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यनेन सुब्लुकि सहरि इति पदं निष्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सचक्रम्‌, ससखि, साग्नि इत्यादि इसके सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಸಚಕ್ರಮ್, ಸಸಖಿ, ಸಾಗ್ನಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सचक्रम्‌, ससखि, साग्नि इत्यादिकमेतस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनुपूर्व्य अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण होता है।", "Kannada": "ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾರ್ಥ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आनुपूर्व्यार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्येष्ठ सुस्‌ अनु यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸುಸ್ ಅನು ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ज्येष्ठ ङस्‌ अनु इत्यलौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यौगपद्य अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण है सचक्रम्‌।", "Kannada": "ಯೌಗಪದ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಸಚಕ್ರಮ್.", "Sanskrit": "यौगपद्यार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति सचक्रम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्र टा सह यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಚಕ್ರ ಟಾ ಸಹ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चक्र टा सह इत्यलौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सहचक्र इस स्थिति में “ अव्ययीभावे चाकाले” इस प्रस्तुत सूत्र से सहशब्द का स आदेश निष्पन्न होने पर प्रातिपादिक होने पर सचक्र इससे प्रथमा एकवचन में प्रक्रियाकार्य में सचकम्‌ यह रूप है।", "Kannada": "ಸಹಚಕ್ರ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಚಾಕಾಲೆ\" ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾದಾಗ ಸಚಕ್ರ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಚಕ್ರಮ್ ಈ ರೂಪವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सहचक्र इति स्थिते \"अव्ययीभावे चाकाले\" इत्यनेन प्रस्तुतसूत्रेण सहशब्दस्य सादेशे निष्पन्नात्‌ प्रातिपदिकात्‌ सचक्र इत्यस्मात्‌ प्रथमैकवचने प्रक्रियाकार्ये सचक्रम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सादृश्य अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण है।", "Kannada": "ಸಾದೃಶ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "सादृश्यार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सख्या सदृशः लौकिक विग्रह है और सखिटा सह यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಸಖ್ಯಾ ಸದೃಶಃ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಖಿ ಟಾ ಸಹ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सख्या सदृशः इति लौकिकविग्रहः सखि टा सह इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भी प्रस्तुत सूत्र से सह शब्द का सादेश होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि प्रस्तुतसूत्रेण सहशब्दस्य सादेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साकल्य अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण होता है सतृणम्‌।", "Kannada": "ಸಾಕಲ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ ಸತೃಣಮ್.", "Sanskrit": "साकल्यार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति सतृणम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृणम्‌ अपि अपरित्यज्य यह लौकिक विग्रह है और तृण टा सह यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ತೃಣಮ್ ಅಪಿ ಅಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೃಣ ಟಾ ಸಹ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृणमपि अपरित्यज्य इति लौकिकविग्रहः तृण टा सह इत्यलौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भी प्रस्तुत सूत्र से सहशब्द के स्थान पर स आदेश होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹಶಬ್ದದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ ಎಂಬ ಆದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि प्रस्तुतसूत्रेण सहशब्दस्य सादेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्त अर्थ में अव्ययीभाव समास का उदाहरण है साग्नि।", "Kannada": "ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ಅಂತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಸಾಗ್ನಿ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्तार्थ अव्ययीभावसमासस्योदाहरणं भवति साग्नि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि ग्रन्थ पर्यन्तम्‌ यह लौकिक विग्रह है और अग्नि टा सह यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ ಗ್ರಂಥ ಪರ್ಯಂತಂ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಟಾ ಸಹ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अग्निग्रन्थपर्यन्तम्‌ इति लौकिकविग्रहः अग्नि टा सह इत्यलौकिकविग्रहश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भी प्रस्तुत सूत्र से सहशब्द का सादेश होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಹಶಬ್ದದ ಸಾ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि प्रस्तुतसूत्रेण सहशब्दस्य सादेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "56. “ अव्ययीभावे चाकाले'' इस सूत्र से क्या विधान होता है?", "Kannada": "೫೬. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಚಾಕಾಲೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವುದರ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "५६. \"अव्ययीभावे चाकाले\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "57. “अव्ययीभावे चाकाले'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೫೭. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಚಾಕಾಲೆ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "५७. \"अव्ययीभावे चाकाले\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "58. “ अव्ययीभावे चाकाले'' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೫೮. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಚಾಕಾಲೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "५८. \"अव्ययीभावे चाकाले\" इति सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "59. “ आनुपूर्व्यार्थे अव्ययीभाव समास का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೫೯. \"ಆನುಪೂರ್ವ್ಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "५९. आनुपूर्व्यार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "60. यौगपद्य अर्थ में अव्ययीभाव समास का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೬೦. ಯೌಗಪದ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६०. यौगपद्यार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "61. सादृश्यार्थे में अव्ययीभाव समास का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೬೧. ಸಾದೃಶ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६१. सादृश्यार्थे अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "62. सम्पत्ति अर्थ में अव्ययीभाव समास का क्या उदाहरण है?  63. अन्त अर्थ में अव्ययीभाव समास का क्या उदाहरण हे?", "Kannada": "೬೨. ಸಂಪತ್ತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ೬೩. ಅಂತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६२. सम्पत्त्यर्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌? ६३. अन्तार्थ अव्ययीभावसमासस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "( 1.13 ) “यावदवधारणे ' सूत्रार्थ-अवधारण अर्थ में यावत अव्यय का सुबन्त के समर्थ से समास संज्ञा होती है, और वह समास अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "(೧.೧೩)  \"ಯಾವದವಧಾರಣೆ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅವಧಾರಣೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವದ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ  ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.१३) यावदवधारणे सूत्रार्थः - अवधारणे अर्थे यावदित्यव्ययं सुबन्तेन समर्थन सह समाससंज्ञं भवति, स च समासः अव्ययीभावसंज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अव्ययीभाव समास का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अव्ययीभावसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वि पदात्मक इस सूत्र में यावत्‌ इस अव्ययपद के अवधारण होने पर सप्तम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದದ ಅವಧಾರಣೆ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे यावदित्यव्ययपदम्‌ अवधारणे इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवधारण नाम इयत्त ताप परिच्छेद है।", "Kannada": "ಅವಧಾರಣೆ ಎಂದರೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.", "Sanskrit": "अवधारणं नाम इयत्तापरिच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “समर्थ: पदविधिः” इस समर्थ अधिग्रहित किया जाता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಇದರಿಂದ ಸಮರ್ಥಃ ಎನ್ನುವುದು ಅಧಿಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"समर्थः पदविधिः\" इत्यस्मात्‌ समर्थः इत्यधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सह सुपा'' सूत्र अनुवर्तन होता है।", "Kannada": "\"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सह सुपा\" इति सूत्रमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समर्थ का विशेषण होने से तदन्त विधि में सुबन्तेन होता है।", "Kannada": "ಸಮರ್ಥದ ವಿಶೇಷಣವಾಗುವುದರಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समर्थस्य विशेषणत्वात्‌ तदन्तविधौ सुबन्तेनेति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास यह अव्ययीभाव यह अधिकृत किया गया है।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासः इति अव्ययीभावः इति चाधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं अवध रणे अर्थ में यावत्‌ इस अव्यय का सुबन्त से समर्थ के साथ समास संज्ञा होती है और वह समास अव्ययीभावसंज्ञक होता है यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅವಧಾರಣೆ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ  ಯಾವತ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯವು ಸುಬಂತದಿಂದ ಸಮರ್ಥದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕ ಆಗುತ್ತದೆ ಇದೇ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ.", "Sanskrit": "एवम्‌ \"अवधारणे अर्थे यावदित्यव्ययं सुबन्तेन समर्थन सह समाससंज्ञं भवति, स च समासः अव्ययीभावसंज्ञः भवती\"ति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में विग्रह वाक्य में यावत्‌ इस तद्धितान्त का उपयोग होता है समास में तो यावत्‌ इस अव्यय का विशेष अर्थ है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ ಎಂಬ ತದ್ಧಿತಾಂತದ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ವಿಶೇಷವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे विग्रहवाक्ये यावदिति तद्धितान्तस्योपयोगो भवति समासे तु यावत्‌ इत्यव्ययस्येति विशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरणम्‌-इस सूत्र का उदाहरण होता है यावच्छलोकम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ -ಯಾವಚ್ಛಲೋಕಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति यावच्छलोकम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यावन्तः श्लोकाः इस लौकिक विग्रह में यावत्‌ श्लोक जस्‌ इति अलौकिक विग्रह में प्रकृत सूत से अवधारण अर्थ में विद्यमान के यावत्‌ इस अव्यय श्लोक जस्‌ इस समर्थ से सुबन्त के साथ अव्ययीभावसमाससंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಯಾವಂತಃ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಯಾವತ್ ಶ್ಲೋಕ ಜಸ್ ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವಧಾರಣಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಯಾವತ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಶ್ಲೋಕ ಜಸ್ ಈ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावन्तः श्लोकाः इति लौकिकविग्रहे यावत्‌ श्लोक जस्‌ इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण अवधारणार्थे विद्यमानस्य यावत्‌ इत्यव्ययं श्लोक जस्‌ इत्यनेन समर्थन सुबन्तेन सह अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.14 “सुप्प्रतिना मात्रार्थे” सूत्रार्थ-मात्र अर्थ में विद्यमान प्रति के साथ समर्थ का सुबन्त का अव्ययीभाव संज्ञा होती है।", "Kannada": "೧.೧೪ \"ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಮಾತ್ರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१.१४ \"सुप्प्रतिना मात्रार्थ\" सूत्रार्थः - मात्रार्थं विद्यमानेन प्रतिना सह समर्थं सुबन्तम्‌ अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अव्ययी भाव समास का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अव्ययीभावसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रयपदात्मक इस सूत्र में सुप्‌ इस प्रथमान्त प्रतिना इति तृतीयान्त और मात्रार्थ में सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ,  ಪ್ರತಿನಾ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾಂತ , ಮಾತ್ರಾರ್ಥ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತವಾದ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "पदत्रयात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे सुप्‌ इति प्रथमान्तं प्रतिना इति तृतीयान्तं मात्रार्थं इति च सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “समर्थपदविधि:'' इससे समर्थ अधिगृहित किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಇದರಿಂದ ಸಮರ್ಥಃ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅಧಿಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे \"समर्थः पदविधिः\" इत्यस्मात्‌ समर्थः इत्यधिक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सह सुपा'' इस सूत्र की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸಹ ಸುಪಾ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सह सुपा\" इति सूत्रमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासः इस अव्ययीभाव में दो पद अधिकृत किया गया है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಃ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासः इति अव्ययीभावः इति च पदद्वयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मात्र अर्थ में विद्यमान से प्रति के साथ समर्थ सुबन्त को अव्ययीभावसंज्ञा होती है यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮಾತ್ರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಮಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं \"मात्रार्थं विद्यमानेन प्रतिना सह समर्थ सुबन्तम्‌ अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति\" इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण होता है शाकप्रति।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಶಾಕಪ್ರತಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति शाकप्रति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकस्य लेशः इस लौकिक विग्रह होने पर शाक डस्‌ प्रति अलौकिकविग्रह होने पर प्रकृतसूत्र से मात्र अर्थ में विद्यमान के प्रति इस अव्यय के साथ सह शाक डस्‌ इससे समर्थ का सुबन्त को अव्ययी भाव संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಶಾಕಸ್ಯ ಲೇಶಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕವಿಗ್ರಹ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಪ್ರತಿ ಎಂಬುದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಮಾತ್ರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಇದರಿಂದ ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शाकस्य लेशः इति लौकिकविग्रहे शाक ङस्‌ प्रति इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण मात्रार्थे विद्यमानस्य प्रति इत्यव्ययेन सह शाक ङस्‌ इत्यनेन समर्थं सुबन्तम्‌ अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “प्रथमानिर्दिष्ट समास उपसर्जनम्‌'' इस समास विधायक सूत्र में सुबन्त का प्रथमानिर्दिष्ट होने पर उसके बोधक का ज्ञाक ङस्‌ इसकी उपसर्मन संज्ञा होने पर उसका पूर्व नियात होने पर शाक ङस्‌ प्रति ऐसा होने पर समास का प्रातिपदिक से अवयप का सुप का ङस्‌ प्रत्यय का लोप होने से प्रातिपदिक से शाक प्रति इससे प्रथमा एकवचने सु होने पर, अव्ययत्व होने से सु का लोप होने पर शाक प्रति यह रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದಮೇಲೆ \"ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಈ ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದಾಗ ಅದರಿಂದ ಬೋಧ್ಯವಾದ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ಅದರ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾದಾಗ ಶಾಕ ಜ್ಞಸ್ ಪ್ರತಿ ಹೀಗೆ ಆದಾಗ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅವಯವದ ಸುಪ್ ನ ಜ್ಞಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲುಕ್ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಶಾಕಪ್ರತಿ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದ ಸೌ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಸು ಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಶಾಕಪ್ರತಿ ಈ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इत्यनेन समासविधायकसूत्रे सुबित्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्बोध्यस्य शाक ङस्‌ इत्यस्य उपसर्जनसंज्ञायां तस्य पूर्वनिपाते शाक ङस्‌ प्रति इति जाते, समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ तदवयवस्य सुपः ङस्प्रत्ययस्य लुकि निष्पन्नात्‌ प्रातिपदिकात्‌ शाकप्रति इत्यस्मात्‌ प्रथमैकवचने सौ, अव्ययत्वात्‌ सोर्लुकि शाकप्रति इति रूपं निष्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-पञ्चम का चतुर्थपाद का परिसमाप्ति तक समासान्त अधिकार है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದ ಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗೆ ಸಮಾಸಾಂತದ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः -  पञ्चमाध्यायस्य चतुर्थपादस्य परिसमाप्तिपर्यन्तं समासान्ताधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಅಧಿಕಾರಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदम्‌ अधिकारसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे समासान्त अधिकार का विधान होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अनेन समासान्ताधिकारः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चम अध्याय का चतुर्थपाद का परिसमाप्ति तक यह सूत्र का अधिकार है।", "Kannada": "ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗೆ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमाध्यायस्य चतुर्थपादस्य परिसमाप्तिपर्यन्तम्‌ एतस्य सूत्रस्याधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस सूत्र से पर पञ्चमाध्याय परि समाप्ति तक जब तक विद्यमान सूत्रों के द्वारा विहित कार्य का समासान्त संज्ञा होती हैं।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಂತರ ಇರುವ ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ  ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಸಮಾಸಾಂತ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन एतस्मात्‌ सूत्रात्‌ परं पञ्चमाध्यायपरिसमाप्तिं यावद्‌ विद्यमानैः सूत्रैः विहितानां कार्याणां समासान्तसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 1.19 ) अव्ययीभावेशरत्प्रभुतिभ्यः सूत्रार्थ-अव्ययीभाव समास होने पर शरदादि प्रातिपदिक से पर समासान्त तद्धितसंज्ञक टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೧.೧೯) ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಲ್ಲಿ ಶರತ್ ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶರದಾದಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ನಂತರ ಬರುವ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.१९) अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः सूत्रार्थः - अव्ययीभावसमासे शरदादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यः परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासान्त के टच्‌ प्रत्यय के विधान के लिए यह सूत्र प्रवृत्त होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासान्तस्य टच्प्रत्ययस्य विधानाय इदं सूत्रं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अव्ययीभाव होने से सप्तमी एकवचनान्त और शरद आदि तक पञ्चमी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಶರತ್ ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अव्ययीभावे इति सप्तम्येकवचनान्तं शरत्प्रभृतिभ्यः इति पञ्चमीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धिताः”', “समासान्ताः” “प्रत्यय”, “परश्च, ““ङऱयाप्प्रापतिपदिकात्‌'' इस पञ्च सूत्र का अधिकार है।", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾಃ\",\" ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\",\" ಪ್ರತ್ಯಯಃ\",\"ಪರಶ್ಚ\",\"ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್\" ಎಂಬ ಐದು ಸೂತ್ರಗಳ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "\"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\", \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\" इति सूत्रपञ्चकस्य अत्र अधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरत प्रभृति येषां ते शरत्प्रभृतयः तेभ्यः शरद्‌ प्रभुतिभ्यः,  तद्गुणसंविज्ञान बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಶರತ್ ಪ್ರಭೃತಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಯಃ, ತೇಭ್ಯಃ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಯಃ, ತೇಭ್ಯಃ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಎಂಬ ತದ್ಗುಣಸಂವಿಜ್ಞಾನ ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरत्‌ प्रभृतिः येषां ते शरत्प्रभृतयः, तेभ्यः शरत्प्रभृतिभ्यः इति तद्गुणसंविज्ञानबहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजाहः सखिभ्यः टच्‌ इस सूत्र से ट्च प्रञ्मान्त की अनुवृत्ति है।", "Kannada": "ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಃ ಟಚ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राजाहः सखिभ्यष्टच्‌ इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ टच्‌ इति प्रथमान्तम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं अव्ययीभाव समास होने पर शरदादि से प्रातिपदिक से पर समासान्त तद्वित संज्ञक टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಆವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶರದಾದಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಗಳ ನಂತರ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕಗಳ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ \"अव्ययीभावसमासे शरदादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यः परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस का उदाहरण है उपशरदम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಉಪಶರದಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति उपशरदम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरदः समीप इस लौकिक विग्रह होने पर शरद्‌ ङस्‌ उप इसका अलौकिक विग्रह होने पर “अव्यय विभक्ति” इत्यादि सूत्र से अव्ययीभाव समास होने पर उपशरद शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಶರದಃ ಸಮೀಪ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಶರದ್ ಜ್ಞಸ್ ಉಪ ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತೀ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಶರದ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು  ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरदः समीपमिति लौकिकविग्रह शरद्‌ ङस्‌ उप इत्यलौकिकविग्रहे \"अव्ययं विभक्ती'त्यादिना सूत्रेण अव्ययीभावसमासे उपशरद्‌ इति शब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब शरदादि अण में शरद शब्द पढ़ा गया है।", "Kannada": "ಆಗ ಶರದಾದಿಗಣದಿಂದ ಶರದ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदा शरदादिगणे शरद् शब्दः पठितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उपशरद इस अव्ययीभाव संज्ञा होने पर प्रस्तुत सूत्र से समासान्त टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉಪಶರದ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕದ ಪ್ರಸ್ತುತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उपशरद्‌ इति अव्ययीभावसंज्ञकात्‌ प्रस्तुतसूत्रेण समासान्तः टच्प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टच्‌ के टकार का और “चुटू” इस चकार का “हलन्त्यम्‌” यह इत्संज्ञा होने पर ““तस्यलोपः'' यह लोप होने पर उपशरद्‌ अ होता है।", "Kannada": "ಟಚಃ ಟಕಾರಸ್ಯ \"ಚುಟು\" ಇದರಿಂದ ಚಕಾರದ ಮತ್ತು \"ಹಲಂತ್ಯಮ್\" ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾಗಳ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾಗಳ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪಶರದ್ ಅ ಎಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टचः टकारस्य \"चुटू\" इत्यनेन चकारस्य च \"हलन्त्यम्‌\" इत्यनेन इत्संज्ञायां \"तस्य लोपः\" इत्यनेन लोपे उपशरद्‌ अ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न होने पर उपशरद इस प्रातिपदिक से सुके स्थान पर अम्‌ होने पर प्रक्रिया कार्य में उपशरदम्‌ रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸರ್ವಸಂಯೋಗ ನಿಷ್ಪನ್ನದಿಂದ ಉಪಶರದ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸು ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಮ್ ಎಂದು ಆದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಶರದಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः सर्वसंयोगे निष्पन्नाद्‌ उपशरद इत्यस्मात्‌ प्रातिपदिकात्‌ सौ सोरमि प्रक्रियाकार्ये उपशरदम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार ही प्रतिविपाशम्‌ उपजरसम्‌ इत्यादि रूप सिद्ध होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರತಿವಿಪಾಶಮ್ ಉಪಜರಸಮ್  ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव प्रतिविपाशम्‌ उपजरसम्‌ इत्यादीनि रूपाणि सिध्यन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "71. “नदीभिश्च इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭೧. \"ನದೀಭಿಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "७१. \"नदीभिश्च\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "72. “नदीभिश्च” इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೭೨. \"ನದೀಭಿಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "७२. \"नदीभिश्च\" इति सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "73. समाहार अर्थ में एवं “नदीभिश्च'' इस सूत्र से समास कैसे होता है?", "Kannada": "೭೩. ಸಮಾಹಾರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ \"ನದೀಭಿಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "७३. समाहारार्थ एव \"नदीभिश्च\" इत्येनन सूत्रेण समासः कथम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "74. “तद्धिता” इस सूत्र का अधिकार कहाँ तक है?", "Kannada": "೭೪. \"ತದ್ಧಿತಾಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "७४. \"तद्धिताः\" इति सूत्रस्याधिकारः कियत्पर्यन्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "75. “समासान्ताः” इस सूत्र का अधिकार कहाँ तक है?", "Kannada": "೭೫. \"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "७५ . \"समासान्ताः\" इति सूत्रस्याधिकारः कियत्पर्यन्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "76. ` अव्ययीभावे शरत्प्रत्रृतिभ्य'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭೬. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "७६. \"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" इत्यस्य सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "77. “अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः'' यहाँ शरद्‌ प्रभृतिः यहाँ कौन सा समास हेै।", "Kannada": "೭೭. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ\" ಇಲ್ಲಿ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಇದು ಯಾವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "७७. \"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" इत्यत्र शरत्प्रभृतिभ्यः इत्यत्र कः समासः?"}}
{"translation": {"Hindi": "78. “ अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः” इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೭೮. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "७८. \"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" इत्यस्य सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-पाणिनीय सूत्रों में विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासान्त टच्‌ प्रत्यय के विधान यह प्रवृत्त हुआ है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇದು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "समासान्तटच्प्रत्ययस्य विधानाय इदं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अन यह पञ्चमी एकवचनान्त और अव्यय पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅನಃ ಎನ್ನುವುದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಚ ಎನ್ನುವುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अनः इति पञ्चम्येकवचनान्तं च इत्यव्ययपदं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव में शरद आदि इससे स्वीकृत का अव्ययीभाव होने पर इसके विभक्तिविपरिणाम से अव्ययीभाव से होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಲ್ಲಿ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಇದರಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವುದು ಅವ್ಯಯೀಭಾವವಾದಾಗ ಇದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾತ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः इत्यतः स्वीकृतस्य अव्ययीभावे इत्यस्य विभक्तिविपरिणामेन अव्ययीभावाद्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव से इस विशेषण से अनः तदन्त विधि में अन्नन्ताद्‌ से होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಅನಃ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನಂತದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावाद्‌ इत्यस्य विशेषणत्वाद्‌ अनः तदन्तविधौ अन्नन्ताद्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\", \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\" पञ्चक सूत्र का अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾಃ, ಸಮಾಸಾಂತಾಃ , ಪ್ರತ್ಯಯಃ, ಪರಶ್ಚ, ಜ್ಞಾಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಎಂಬ ಐದು ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\", \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\" इति सूत्रपञ्चकस्य अत्र अधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"राजाहःसखिभ्यष्टच्‌\" इस सूत्र से टच्‌ के प्रथमान्त की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"राजाहःसखिभ्यष्टच्‌\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ टच्‌ इति प्रथमान्तम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्‌ अन्त से अव्ययीभाव से पर समासान्त तद्धित संज्ञक टच्‌ प्रत्यय होता है यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಅನ್ನಂತದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಂತರ ಬರುವ ಸಮಾಸಾಂತಕ್ಕೆ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕವು ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ\" ಎಂಬುದು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ \"अन्नन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययः भवति\" इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.21. ““नस्तद्धिद्वते'' सूत्रार्थ-नान्त  के असंज्ञक के टि का लोप होता है तद्धित पर में होने पर।", "Kannada": "೧.೨೧ \"ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ \" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ -  ನಾಂತದ ಅಸಂಜ್ಞಕದ ಟಿ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರವಾಗುವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ.", "Sanskrit": "(१.२१) नस्तद्धिते सूत्रार्थः - नान्तस्य असंज्ञकस्य टेः लोपः भवति तद्धिते परे।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सूत्र व्याख्या '' पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपराजन्‌ अ इस स्थिति होने पर नान्त का उपराजन्‌ इस टि लोप विधान के लिए यह सूत्र प्रवृत्त होता है।", "Kannada": "ಉಪರಾಜನ್ ಅ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಂತದ ಉಪರಾಜನ್ ಇದರಿಂದ ಟಿಲೋಪ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपराजन्‌ अ इति स्थिते नान्तस्य उपराजन्‌ इत्यस्य टिलोपविधानाय इदं सूत्रं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ न का षष्ठ्येकवचनान्त तद्धित होने पर सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನಃ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ತದ್ಧಿತೆ ಇತಿ ಚ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र नः इति षष्ठ्येकवचनान्तं तद्धिते इति च सप्तमेकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ भस्य'' यह अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "\"ಭಸ್ಯ\" ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"भस्य\" इति सूत्रम्‌ अधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“टे:'' इस सूत्र से टे: इस षष्ठयन्त पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಟೇಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟೇಃ ಎಂಬ ಷಷ್ಟ್ಯಂತ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"टेः\" इति सूत्रात्‌ टेः इति षष्ठ्यन्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“' अल्लोपोऽनः”' इस सूत्र से लोप के प्रथमान्त पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲೋಪೋಽನಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अल्लोपोऽनः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ लोपः इति प्रथमान्तं पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नः पद भ का विशेषण है।", "Kannada": "ನಃ ಎಂಬುದು ಭ ಕಾರದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नः इति पदं भस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः तदन्त विधि में नकारान्त का होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಕಾರಾಂತದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतस्तदन्तविधौ नकारान्तस्येति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नकारान्त भसंञज्ञक का टि का लोप होता है तद्वित पर में होने पर यही सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "\"ನಕಾರಾಂತ ಭಸಂಜ್ಞಕದ ಟೇಃ ಇದರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"नकारान्तस्य भसंज्ञकस्य टेः लोपः भवति तद्धिते परे\" इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -अव्ययीभाव समास होने पर उपराजन्‌ अ इस स्थिति होने पर तद्धित  प्रत्यय होने पर टच्‌ प्रत्यय होने पर “यचिभम्‌' इससे भसंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪರಾಜನ್ ಅ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ \"ಯಚಿಭಮ್\" ಇದರಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अव्ययीभावसमासे उपराजन्‌ अ इति स्थिते तद्धिते टचि प्रत्यये परे \"यचि भम्‌\" इत्यनेन भसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रस्तुत सूत्र से भसंज्ञक उप राजन्‌ शब्द के टि का अन्‌ लोप होने पर उपराज्‌ अ य होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न होने पर उपराज शब्द से सोः अम्‌ होने पर प्रक्रिया कार्य में उपराजम् रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭ ಸಂಜ್ಞಕ ಉಪ ರಾಜನ್ ಶಬ್ದದ ಟಿ ಇದರ ಅನ್ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪರಾಜ ಅ ಇದಾದಾಗ ಸರ್ವ ಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಉಪರಾಜ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೌ, ಸೌರಮಿ, ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪರಾಜಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रस्तुतसूत्रेण भसंज्ञकस्य उपराजन्‌ इति शब्दस्य टेः अनः लोपे उपराज्‌ अ इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नाद्‌ उपराजशब्दात्‌ सौ, सोरमि प्रक्रियाकार्ये उपराजम्‌ इति रूपं निष्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 1.22 ) “नपुंसकादन्यतरस्याम्‌ '' सूत्रार्थ-नपुंसक अन्‌ अन्त से अव्ययीभाव से पर समासान्त का तहितसंज्ञक टच्‌ प्रत्यय विकल्प से होता है।", "Kannada": "(೧.೨೨) \"ನಪುಂಸಕಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನಪುಂಸಕದ ಅನ್ನಂತದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ನಂತರ ಬರುವ ಸಮಾಸಾಂತದ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१.२२) \"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" सूत्रार्थः - नपुंसकाद्‌ अन्नन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययः विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विकल्प से समासान्त टच्‌ विधान के लिए यह प्रवृत्त हुआ है।", "Kannada": "ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಟಚ್ ವಿಧಾನವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विकल्पेन समासान्तटज्विधानाय प्रवृत्तमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे पदद्वयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नपुंसक से पञ्चमी एक वचनान्त का और अन्यतरस्य का विकल्प अर्थक अव्ययपद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕದಿಂದ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಇದರ ವಿಕಲ್ಪಾರ್ಥ ಅವ್ಯಯೀಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र नपुंसकाद्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तम्‌ अन्यतरस्याम्‌ इति च विकल्पार्थकम्‌ अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अनश्च इस सूत्र से अनः: इस का \"अव्ययी भावशरद्प्रभृतिः'' यहाँ से अव्ययीभाव पद का  अनुवृत्ति होता है।", "Kannada": "ಅನಶ್ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನಃ ಎಂಬ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ\" ಇಲ್ಲಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अनश्च\" इति सूत्रात्‌ अनः इति \"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" इत्यतः च अव्ययीभावे इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“राजाह: सखिभ्यष्टच्‌'' इस सूत्र से टच्‌ इस प्रथमान्त की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್ \" ಇದರಿಂದ ಟಚ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"राजाहःसखिभ्यष्टच्‌\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ टच्‌ इति प्रथमान्तम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\", \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\" इन पञ्चक सूत्रों का अधिकार है।", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾಃ\", \"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\",\" ಪ್ರತ್ಯಯಃ\",\" ಪರಶ್ಚ\", \"ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್\" ಎಂಬ ಐದು ಸೂತ್ರಗಳ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\", \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\" इति सूत्रपञ्चकस्य अत्र अधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और “नपुंसक से अन्‌ अन्त से अव्ययीभाव से पर समासान्त तद्धित संज्ञक का टच्‌ प्रत्यय विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ನಪುಂಸಕದ ಆನ್ ಅಂತದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ನಂತರ ಬರುವ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ \"नपुंसकाद्‌ अन्नन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययः विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಇದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है उपचर्मम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಉಪಚರ್ಮಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति उपचर्मम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चर्मणः समीपम्‌ इति इस लौकिक विग्रह में चर्मन्‌ ङस्‌ उप यह अलौकिक विग्रह होने पर “अव्ययं विभक्ति' आदि सूत्र से अव्ययीभाव समास होने पर उपचर्मन्‌ शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಚರ್ಮಣಃ ಸಮೀಪಮ್ ಇತಿ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಚರ್ಮನ್ ಜ್ಞಸ್ ಉಪ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತೀ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಚರ್ಮನ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चर्मणः समीपमिति लौकिकविग्रह चर्मन्‌ ङस्‌ उप इत्यलौकिकविग्रहे \"अव्ययं विभक्ती\"त्यादिना सूत्रेण अव्ययीभावसमासे उपचर्मन्‌ इति शब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपचर्मन्‌ इस अव्ययीभाव समास के अत्रत्व नपुंसक होने पर विद्यमान मान से इस सूत्र से विकल्प से समासान्त टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಉಪಚರ್ಮನ್ ಈ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಅನ್ನಂತದಿಂದ ನಪುಂಸಕವಾದಾಗ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपचर्मन्‌ इति अव्ययीभावसमासस्य अन्नन्तत्वात्‌ नपुंसके विद्यमानत्वाच्च अनेन सूत्रेण विकल्पेन समासान्तः टच्प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टच्‌ पक्ष होने पर उपचर्मन्‌ अ इस स्थिति होने पर “नस्तद्धिते” इस सूत्र से तद्धित में टच्‌ प्रत्यय होने पर याचि भम्‌'' इससे भसंज्ञक उपचर्मन्‌ शब्द के टि का अनलोप होने पर सर्वसंयोग होने पर उपचर्म शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಟಚ್ ಪಕ್ಷ ಉಪಚರ್ಮನ್ ಅ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತದ್ಧಿತದಲ್ಲಿ  ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ \"ಯಚಿ ಭಮ್\" ಇದರಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಕದ ಉಪಚರ್ಮನ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಟಿ ಇದತ್ರ ಅನಲೋಪವಾದಾಗ ಸರ್ವ ಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಉಪಚರ್ಮ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टच्पक्ष उपचर्मन्‌ अ इति स्थिते \"नस्तद्धिते\" इति सूत्रेण तद्धिते टचि प्रत्यये परे \"यचि भम्‌\" इत्यनेन भसंज्ञकस्य उपचर्मन्‌ इति शब्दस्य टेः अनः लोपे सर्वसंयोगे उपचर्मशब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद उपचर्म शब्द सुका अम्‌ होने पर प्रक्रियाकार्य में उपचर्यम्‌ रूप निष्पत्र होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಉಪಚರ್ಮ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೌ ಸೋರಮಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಚರ್ಮಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः उपचर्मशब्दात्‌ सौ सोरमि प्रक्रियाकार्ये उपचर्मम्‌ इति रूपं निष्पन्नम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "टच्‌ अभाव पक्ष में उपचर्मन्‌ प्रतिपादिक से सु का लोष होने पर “न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य' इससे न लोप होने पर उपचर्म रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಟಚ್ ಅಭಾವ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉಪಚರ್ಮನ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸೌ ನ ಸೋರ್ಲುಕಿ \"ನ ಲೋಪಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾಂತಸ್ಯ\" ಇದರಿಂದ ನ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪಚರ್ಮ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टजभावपक्ष उपचर्मन्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ सौ सोर्लुकि \"न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य\" इत्यनेन नलोपे उपचर्म इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-  झयन्त अव्वयीभाव से पर समासान्त तद्धित टच्‌ प्रत्यय विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಝಯಂತದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ನಂತರವಿರುವ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತದ ಟಚ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - झयन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परः समासान्तः तद्धितः टच्‌ विकल्पेन भवति।।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या :- पाणिनीप्रणीत छ: विधि सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನಿಯಿಂದ ಪ್ರಣೀತವಾಗಿರುವ ಷಡ್ ವಿಧವಾದ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनिप्रणीतेषु षड्विधेषु सूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विकल्प से समासान्त टच्‌ प्रत्यय विधायक यह सूत्र है।", "Kannada": "ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विकल्पेन समासान्तटच्प्रत्ययविधायकमिदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में  झयः यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಝಯಃ ಎಂಬದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे झयः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययी भावेशरत्प्रमृतिम्यः यहाँ से अव्ययीभाव में पद की अनुवृत्ति है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः इत्यतः च अव्ययीभावे इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव में इसका विभक्ति विपरिणाम से अव्ययीभावाद्‌ होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಇದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾದ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावे इत्यस्य विभक्तिविपरिणामेन अव्ययीभावाद्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव से इस विशेषण से झय का तदन्त विधि होने पर झयन्तात्‌ होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಝಯಃ ತದಂತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಝಯಂತಾತ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावाद्‌ इत्यस्य विशेषणत्वाद्‌ झयः तदन्तविधौ झयन्ताद्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" इस सूत्र से अन्यतरस्याम्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ನಪುಂಸಕಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" इति सूत्राद्‌ अन्यतरस्याम्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“\"राजाहः सखिभ्यष्टच्‌\" इस सूत्र से टच्‌ इस प्रथमान्त पद की अनुवर्ती होती है।", "Kannada": "\"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"राजाहः सखिभ्यष्टच्‌\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ टच्‌ इति प्रथमान्तम्‌ अनुवर्तते। \""}}
{"translation": {"Hindi": "\"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\", \"प्रत्ययः\", \"परश्च\" यह चार सूत्र अधिकार है।", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾಃ\", \"ಸಮಾಸಾಂತಃ\", \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\", \"ಪರಶ್ಚ\" ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\", \"प्रत्ययः\", \"परश्च\" इति सूत्रचतुष्कस्य अत्र अधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "झयन्त अव्यर्थाभाव से पर समासान्त तद्धित से टच् प्रत्यय विकल्प से होता है यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಝಯಂತದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ನಂತರ ಬರುವ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं झयन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परः समासान्तः तद्धितः टच्प्रत्ययः विकल्पेन भवति इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरणः- इस सूत्र का उदाहरण है उपसमिधम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಉಪಸಮಿಧಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति उपसमिधम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समिधः समीपम्‌ इस लौकिकविग्रह में समिध्‌ ङस्‌ उप यह अलौकिक विग्रह होने पर “अव्यय विभक्ति'' इस सूत्र से अव्ययीभाव समास होने पर पर उपसमिध्‌ शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಸಮಿಧಃ ಸಮೀಪಮ್ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಿಧ್ ಜ್ಞಸ್ ಉಪ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾದಾಗ \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತೀ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದಿಂದ ಉಪಸಮಿಧ್ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समिधः समीपमिति लौकिकविग्रहे समिध्‌ ङस्‌ उप इत्यलौकिकविग्रहे \"अव्ययं विभक्ती'त्यादिना सूत्रेण अव्ययीभावसमासे उपसमिध्‌ इति शब्दः निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपसमिध इस अव्ययीभाव का धकार का झय होने पर प्रस्तुत सूत्र में विकल्प से उससे समासान्त टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಉಪಸಮಿಧ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ಧಕಾರದ ಝಯ್ ಆದಾಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅದರಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपसमिध्‌ इति अव्ययीभावसमासस्य धकारस्य झय्त्वात्‌ झयन्ताद्‌ प्रस्तुतसूत्रेण विकल्पेन तस्मात्‌ समासान्तः टच्प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "टच्‌ पक्ष में उपसमिध्‌ अ इस स्थिति होने पर सु की प्रक्रियाकार्य में उपसमिधम्‌ रूप होता है।", "Kannada": "ಟಚ್ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉಪಸಮಿಧ್ ಅ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸೌ ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಸಮಿಧಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टच्पक्षे उपसमिध्‌ अ इति स्थिते सौ प्रक्रियाकार्ये उपसमिधम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "टच्‌ के अभाव में उपसमिध इस प्रातिपदिक से सु उपसमित यह रूप है।", "Kannada": "ಟಚ್ ಇದರ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಉಪಸಮಿಧ್ ಈ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸೌ ಉಪಸಮಿತ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टजभावपक्ष उपसमिध्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ सौ उपसमित्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "79. “ अनश्च'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೭೯. \"ಅನಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "७९ . \"अनश्च\" इत्यस्य सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "80. “ अनश्च'' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೮೦. \"ಅನಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "८०. \"अनश्च\" इत्यस्य सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "81. “नस्तद्धिते” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೮೧. \"ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "८१. \"नस्तद्धिते\" इत्यस्य सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "82. “नस्तद्धिते” इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೮೨. \"ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "८२. \"नस्तद्धिते\" इत्यस्य सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "83. “नपुंसकादन्यतरस्याम्‌'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೮೩. \"ನಪುಂಸಕಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "८३. \"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" इत्यस्य सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "84. “नपुंसकादन्यतरस्याम्‌'' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೮೪. \"ನಪುಂಸಕಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "८४. \"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" इत्यस्य सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "85. “झयः” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೮೫. \"ಝಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "८५. झयः इति सूत्रस्य कः अर्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "86. “ झयः'' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "೮೬. \"ಝಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "८६. \"झयः\" इत्यस्य सूत्रस्य किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "पदविधियों में अन्यतम का समास होता है।", "Kannada": "ಪದವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾದದ್ದು ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदविधिषु अन्यतमः भवति समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके समास का लक्षण है- “\"पाणिनीयसङ्केतसम्बन्धेन समासपदवत्त्वम्‌\" है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ - \"ಪಾಣಿನೀಯಸಂಬಂಧೇನ ಸಮಾಸಪದವತ್ತ್ವಮ್\" ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य समासस्य लक्षणं तावत्‌ \"पाणिनीयसङ्केतसम्बन्धेन समासपदवत्त्वम्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में जिन सामाजिक पद हैं उनका “समर्थः पदविधिः सूत्र द्वारा बलपूर्वक समर्थ होते हैं।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪದಗಳಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳ \"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮರ್ಥಪದಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासे च यानि समस्यमानानि पदानि तानि \"समर्थः पदविधिः\" इति सूत्रबलात्‌ समर्थानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान अर्थ होने पर समासमें एकार्थीभाव का सिद्धान्त है।", "Kannada": "ಸಮಾನ ಅರ್ಥವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವದ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामर्थ्यं च हि समासे एकार्थीभावरूपम्‌ इति सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के भेद विषय में बहुत सी विप्रतिपत्तियाँ हैं।", "Kannada": "ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಚ ಇದೇ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವ ರೂಪವೆಂಬುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामर्थ्यं च हि समासे एकार्थीभावरूपम्‌ इति सिद्धान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्यतया पाँच भेद होते हैं-  केवलसमास, अव्ययीसमास, तत्पुरुषसमास,  द्वन्दसमास और बहुत्रीहि समास।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ - ಕೇವಲ ಸಮಾಸ, ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ, ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ,  ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ, ಮತ್ತು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतया पञ्च भेदाः- केवलसमासः, अव्ययीभावः, तत्पुरुषः द्वन्द्वो बहुव्रीहिश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें इस पाठ मे केवलसमास का और अव्ययीभावसमास का विवरण किया गया है । अव्ययीभाव, तत्पुरुष, बहुव्रीहि, द्वन्द इत्यादि में विशेष संज्ञा विनिर्मुक्त समास होता है केवलसमास।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಾಠದ ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವ್ಯಯೀಭಾವ, ತತ್ಪುರುಷ, ಬಹುವ್ರೀಹಿ, ದ್ವಂದ್ವ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತವಾದ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ ಕೇವಲ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "तेषु अस्मिन्‌ पाठे केवलसमासस्य अव्ययीभावसमासस्य च विवरणं कृतम्‌। अव्ययीभावः, तत्पुरुषः, बहुव्रीहिः, द्वन्द्वः इत्यादिविशेषसंज्ञाविनिर्मुक्तः समासो भवति केवलसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव में प्रायः पूर्वपदार्थप्रधान होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावश्च प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “समर्थः पदविधि'' इस सूत्रवर्णन अवसर में वृत्तिविग्रह आदि पारिभाषिक शब्दों का विवेचन किया गया।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವರ್ಣನೆಯಿಂದ ವೃತ್ತಿ ವಿಗ್ರಹ ಆದಿ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"समर्थः पदविधिः\" इति सूत्रवर्णनावसरे वृत्तिविग्रहादिपारिभाषिकानां शब्दानां विवेचनं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास अधिकार कहां तक है इस बोधक “'प्राक्कडारात्समासः'' यह सूत्र प्रस्तुत किया गया।", "Kannada": "ಆಮೇಲೆ ಸಮಾಸಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಇದರ ಬೋಧವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತವನ್ನು ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासाधिकारः कियत्पर्यन्तम्‌ इति बोधकं \"प्राक्कडारात्समासः\" इति सूत्रं प्रस्तुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र के सामर्श्य से “कडाराः कर्मधारये'' यहाँ से प्राकृ पर्यन्त समास अधिकार है।", "Kannada": "ಆ ಸೂತ್ರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ \"ಕಡಾರಾಃ ಕರ್ಮಧಾರಯೇ\" ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಕ್ ವರೆಗೂ ಸಮಾಸದ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्सूत्रसामर्थ्यात्‌ \"कडाराः कर्मधारये\" इत्यतः प्राक्‌ पर्यन्तं समासाधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु “सहसुपा' इस सूत्र का “इवेन सह समासो विभक्त्यज्ञोपश्च” इस वार्तिक का केवलसमासविधायक का प्रतिपादन हुआ।", "Kannada": "ಆದರೆ \"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ \"ಇವೇನ ಸಹ ಸಮಾಸೋ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಶ್ಚ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಕೇವಲ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "परं \"सह सुपा\" इति सूत्रस्य \"इवेन सह समासो विभक्त्यलोपश्च\" इति वार्तिकस्य केवलसमासविधायकस्य प्रतिपादनं जातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रसङग्‌ से उपसर्जन संज्ञा विधायक “प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌'' और इस पूर्वनियात विधायक 'उपसर्जनपूर्वम्‌'' पर सूत्र प्रस्तुत किया गया।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾ ವಿಧಾಯಕ \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಮತ್ತು ಈ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತ ವಿಧಾಯಕ \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रसङ्गतः उपसर्जनसंज्ञाविधायकं \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इति सूत्रं पूर्वनिपातविधायकं च \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इति सूत्रं प्रस्तुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास का प्रातिपदिक संज्ञक का अवयनभूत सुप का लोपविधायक को \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" सूत्र की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಕದ ಅವಯವಭೂತ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪ ವಿಧಾಯಕದ \"ಸುಪೋ ಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकसंज्ञकस्य अवयवभूतस्य सुपो लोपविधायकं \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इति सूत्रं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभावसमास के अधिकार बोधक सूत्र हैं “ अव्ययीभावः”। इसके बाद “अव्ययं विभक्ति समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यर्थाभावाऽत्ययाऽसम्प्रति-शब्दप्रादुर्भाव पश्चात्‌-यथाऽऽनुपूर्व्य- यौगपद्य-सादृश्य-सम्पत्ति-साकल्यान्तवचनेषु '' इस सूत्र का अव्ययीभाव समास संज्ञक का व्याख्यान अवसर पर बहूनि अव्ययीभाव कार्य विधायक सूत्रों की व्याख्या की गई।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಅಧಿಕಾರದ ಬೋಧಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿರುವ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ\". ಇದರ ನಂತರ \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ - ಸಮೀಪ - ಸಮೃದ್ಧಿ - ವ್ಯೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಾಭಾವಾಽತ್ಯಯಾಽಸಂಪ್ರತಿ - ಯೌಗಪದ್ಯ - ಸಾದೃಶ್ಯ- ಸಂಪತ್ತಿ - ಸಾಕಲ್ಯಾಂತವಚನೇಷು\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಅವಸರದ ಮೇಲೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासस्य अधिकारं बोधयति \"अव्ययीभावः\" इति सूत्रम्‌। ततः \"अव्ययं विभक्ति- समीप-समृद्धि-व्यृद्ध्यर्थाभावाऽत्ययाऽसम्प्रति-शब्दप्रादुर्भाव- पश्चात् -यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य- सम्पत्ति-साकल्याऽन्तवचनेषु\" इति सूत्रस्य अव्ययीभावसमाससंज्ञकस्य व्याख्यानावसरे बहूनि अव्ययीभावकार्यविधायकानि सूत्राणि व्याख्यातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ “अव्ययीभावश्च'' अव्यय भाव का नपुंसकत्वविधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಪುಂಸಕವನ್ನು ವಿಧಾನಿಸುವ ಒಂದು ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र \"अव्ययीभावश्च\" इत्यव्ययीभावस्य नपुंसकत्वविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गोपि इस विग्रह में अधिगोप इस स्थिति में अदत्त अव्ययीभाव से पर सु का अमादेश विधायक “ \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\"” और “तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌'' इन दोनों सूत्रों की व्याख्या की गई।", "Kannada": "ಗೋಪೀ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಧಿಗೋಪ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಂತರ ಬರುವ ಸು ಇದರ ಅಮಾದೇಶವಾದಾಗ \"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ\" \"ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गोपि इति विग्रहे अधिगोप इति स्थिते अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्परस्य सोरमादेशविधायकं \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः\" \"तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌\" इति सूत्रद्वयं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद हरे: सादृश्यम्‌ इस लौकिक विग्रह में सह हरि इस स्थिति में सह का स आदेश विधायक सूत्र “ अव्ययी भावेचाकाले'' प्रस्तुत किया गया।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಾದೃಶ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಹ ಹರಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಇದರ ಸ  ಆದೇಶ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದ \"ಅವ್ಯಯೀ ಭಾವೇಚಾಕಾಲೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "ततः हरेः सादृश्यम्‌ इति लौकिकविग्रहे सहहरि इति स्थिते सहस्य सादेशविधायकम्‌ \"अव्ययीभावे चाकाले\" इति सूत्रं प्रस्तुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “अव्ययीभावसमास विधायक सूत्र “यावदवधारणे '', “सुप्प्रतिना मात्रार्थे”, “ संख्या वेश्येन'', ““नदीभिश्च'' ये चार सूत्र इस पाठ में प्रस्तुत किया गया है।", "Kannada": "ಆಗ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿರುವ \"ಯಾವದವಧಾರಣೆ\", \"ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥೇ\", \"ಸಂಖ್ಯಾ ವೇಶ್ಯೇನ\" ಈ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः अव्ययीभावसमासविधायकानि \"यावदवधारणे\", \"सुप्प्रतिना मात्रार्थे\", \"संख्या वंश्येन\", \"नदीभिश्च\" इत्येतानि चत्वारि सूत्राणि अस्मिन्‌ पाठे प्रस्तुतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद तद्धिताः, “समासान्ताः” इन दो अधिकार सूत्रों का वर्णन विहित है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ತದ್ಧಿತಾಃ, \"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಈ ಎರಡು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"तद्धिताः\" \"समासान्ताः\" इत्यधिकारद्वयस्य वर्णनं विहितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अव्ययी भावेशरत्‌ प्रभृतिभ्यः'', “अनश्च'' इस अव्ययीभावसमासान्त का टच्‌ प्रत्यय विधायक दोनों सूत्रों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "\"ಅವ್ಯಯೀ ಭಾವೇಶರತ್ ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ\", \"ಅನಶ್ಚ\" ಈ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸಾಂತದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\", \"अनश्च\" इति अव्ययीभावसमासान्तस्य टच्प्रत्ययस्य विधायकं सूत्रद्वयं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद उपराजम्‌ इत्यादि में टि लोप के लिए “नस्तद्धिते” सूत्र की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಉಪರಾಜಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಟಿ ಲೋಪಕ್ಕಾಗಿ \"ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ\" ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः उपराजम्‌ इत्यादौ टिलोपाय \"नस्तद्धिते\" इति सूत्रं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे टच्‌ पर को विकल्प से विधायकसूत्र “नपुंसकारन्यतरस्याम्‌'' “ झयः'' ये दो सूत्र प्रस्तुत किये गये।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಟಚ್ ಇದರ ಮೇಲೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ವಿಧಾಯಕಸೂತ್ರವಾದ \"ನಪುಂಸಕಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" \"ಝಯಃ\", ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्परं टचो विकल्पेन विधायकं \"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" \"झयः\" इति सूत्रद्वयं प्रस्तुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में केवल सामस के अव्ययीभाव समास के विधायक और उससे सम्बन्धीकार्य विधायक सूत्रों का प्रतिपादन किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾಯಕ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अस्मिन्‌ पाठे केवलसमासस्य अव्ययीभावसमासस्य विधायकानि तत्सम्बन्धिकार्यविधायकानि च सूत्राणि प्रतिपादितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌'' सूत्र की व्याख्या कीजिये।", "Kannada": "\"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययंविभक्ति इत्यादि सूत्र की व्याख्या कीजिये ।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अव्ययं विभक्ति इत्यादिसूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपकृष्णम्‌ यह रूप  सिद्धि कीजिये।", "Kannada": "ಉಪಕೃಷ್ಣಂ ಇದರ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "उपकृष्णम्‌ इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिहरि यह रूप सिद्धि कीजिये?", "Kannada": "ಅಧಿಹರಿ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ", "Sanskrit": "अधिहरि इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "यथाशक्ति रूप को सिद्ध कोजिये?", "Kannada": "ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "यथाशक्ति इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "“संख्यावंश्येन'' इस सूत्र की व्याख्या कीजिये?", "Kannada": "\"ಸಂಖ್ಯಾವಂಶ್ಯೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\"संख्या वंश्येन\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभावे चाकाले इस सूत्र की व्याख्या कीजिये।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಚಾಕಾಲೇ ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावे चाकाले इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः” इस सूत्र कौ व्याख्या कीजिये।", "Kannada": "\"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃಟೀಭ್ಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "\"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपशरदम्‌ रूप को सिद्ध करो?", "Kannada": "ಉಪಶರದಮ್ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "उपशरदम्‌ इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपसमिधम्‌ रूप को सिद्ध करो?", "Kannada": "ಉಪಸಮಿಧಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "उपसमिधम्‌ इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. पदसम्बन्धी जो विधि है वह समर्थ आश्रित होता है।", "Kannada": "೪. ಪದಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಯಾವ ವಿಧಿಯು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಸಮರ್ಥ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४. पदसम्बन्धी यो विधिः सः समर्थाश्रितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति अर्थक बोधक वाक्य को विग्रह कहते है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वृत्त्यर्थावबोधकं वाक्यं विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विग्रह के दो भेदों में।", "Kannada": "ವಿಗ್ರಹಗಳ ಎರಡು ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "विग्रहस्य द्वौ भेदौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कडाराः कर्मधारये सूत्र का ग्रहण।", "Kannada": "ಕಡಾರಾಃ ಕರ್ಮಧಾರಯೆ ಸೂತ್ರದ ಗ್ರಹಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कडाराः कर्मधारये इति सूत्रस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो सुबन्तों का समास होता है।", "Kannada": "ಎರಡು ಸುಬಂತಗಳ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वयोः सुबन्तयोः समासः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुबन्त का सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "ಸುಬಂತವು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुबन्तं सुबन्तेन सह समस्यते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास विधायक सूत्र का ग्रहण समास विधायक सूत्र में जो प्रथमान्त से बोधित उपसर्जन संज्ञा होती है?", "Kannada": "ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಥಮಾಂತದಿಂದ ಬೋಧಿಸುವ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासविधायकसूत्रस्य ग्रहणम्‌ समासविधायकसूत्रे यत्‌ प्रथमान्तं तद्बोध्यम्‌ उपसर्जनसंज्ञं भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमानिर्दिष्ट नाम प्रथमान्तपद बोधित होना चाहिए।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "प्रथमानिर्दिष्टं नाम प्रथमान्तपदबोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमानिर्दिष्टं समास होने पर संज्ञदल और उपसर्जन संज्ञापद है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಸಂಜ್ಞಾದಳ ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾಪದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमानिर्दिष्टं समासे इति संज्ञिदलम्‌, उपसर्जनम्‌ इति च संज्ञापदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपसर्जन संज्ञक का पूर्व निपात होता है।", "Kannada": "ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಕದ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपसर्जनसंज्ञकस्य पूर्वनिपातः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में उपसर्जन संज्ञक का पूर्व प्रयोग होना चाहिए यह सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಕದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರಯೋಗವಿರಬೇಕು ಇದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासे उपसर्जनसंज्ञकं पूर्वं प्रयोज्यम्‌ इति सूत्रस्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लुक (लोप) होता है।", "Kannada": "ಲುಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु और प्रातिपदिक के अवयव के सुप्‌ का लुक्‌ (लोप) होता है।", "Kannada": "ಧಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಅವಯವದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲುಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धातोः प्रातिपदिकस्य च अवयवस्य सुपः लुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धातु और प्रातिपदिक में षष्ठी विभक्ति होती है।", "Kannada": "ಧಾತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धातुप्रातिपदिकयोः इति षष्ठीविभक्तिः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इतरेतऱयोग द्वन्द है।", "Kannada": "ಇತರೇತರ ಯೋಗ ದ್ವಂದ್ವವಿದೆ.", "Sanskrit": "इतरेतरयोगद्वन्द्वः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतपूर्वे चरट्‌ (भूतपूर्व में चरट्‌) इस निर्देश से।", "Kannada": "ಭೂತಪೂರ್ವೇ ಚರಟ್ (ಭೂತಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚರಟ್) ಈ ನಿರ್ದೇಶದಿಂದ.", "Sanskrit": "भूतपूर्वे चरडिति निर्देशात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इव शब्द के साथ सुबन्त की समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇವ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इवेति शब्देन सह सुबन्तं समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के अवयव की विभक्ति का लोप नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಅವಯವ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಲೋಪವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "समासावयवविभक्तेः लोपो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुष इस सूत्र से पहले (प्राक्‌) अव्ययीभाव का अधिकार है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾಕ್ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ ಇದರ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ प्राक्‌ अव्ययीभावः इत्यधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभक्ति आदि अर्थो में वर्तमान अव्यय का सुबन्त के साथ नित्य समास होता है।", "Kannada": "ವಿಭಕ್ತಿ ಆದಿ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಮಾನ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विभक्त्यर्थादिषु वर्तमानम्‌ अव्ययं सुबन्तेन सह नित्यं समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभक्तिपद अधिकरणकारक बोधित होता है।", "Kannada": "ವಿಭಕ್ತಿಪದವು ಅಧಿಕರಣಕಾರಕವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विभक्तिपदम्‌ अधिकरणकारकं बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते\" इस न्याय से वचन शब्द का विभक्ति आदि से प्रत्येक सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "\"ದ್ವಂದ್ವಾಂತೆ ಶ್ರೂಯಮಾಣಂ ಪದಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಭಿಸಂಬಂಧ್ಯತೆ\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ವಚನ ಶಬ್ದದ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರಭೃತಿಭಿಃ ಇವುಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಬಂಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"द्वन्द्वान्ते श्रूयमाणं पदं प्रत्येकमभिसम्बध्यते\" इति न्यायाद्‌ वचनशब्दस्य विभक्तिप्रभृतिभिः प्रत्येकं सम्बन्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदार्थ का अनुल्लङ्घन।", "Kannada": "ಪದಾರ್ಥದ ಅನುಲ್ಲಂಘನೆ.", "Sanskrit": "पदार्थस्यानुल्लङ्घनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सादृश्य के गौण होने पर भी समास विधान के लिए सुत्र में पुनः सादृश्य ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಸಾದೃಶ್ಯ ಗೌಣವಾದಾಗ ಸಮಾಸ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सादृश्यस्य गौणत्वे अपि समासविधानाय सूत्रे पुनः सादृश्यग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नपुंसकत्वं का विधान होता है।", "Kannada": "ನಪುಂಸಕತ್ವದ ವಿಧಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नपुंसकत्वं विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव संज्ञक शब्द नपुंसक होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಕದ ಶಬ್ದವು ನಪುಂಸಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमाससंज्ञकः शब्दः नपुंसकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अदन्त अव्ययीभाव से सुप्‌ का लोप नहीं होता है, और उसका पञ्चमी के बिना अमादेश होता है।", "Kannada": "ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದರ ಪಂಚಮೀ ಇಲ್ಲದೆ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ सुपः न लुक्‌, तस्य पञ्चमीं विना अमादेशश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अदन्ताद्‌अव्ययीभाव से तृतीया और सप्तमी के बहुल का अमादेश होता है।", "Kannada": "ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮಿಗಳ ಬಹುಲದ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ तृतीयासप्तम्योः बहुलम्‌ अमादेशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सह शब्द का स आदेश होता है।", "Kannada": "ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सहशब्दस्य सादेशो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सह शब्द का स आदेश होता है अव्ययीभाव होने पर, काल विशेष वाचक उत्तरपद पर होने पर नहीं होता हेै।", "Kannada": "ಸಹ ಶಬ್ದದ ಸ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ ಅವ್ಯಯೀಭಾವವಾದಾಗ, ಕಾಲ ವಿಶೇಷ ವಾಚಕವು ಉತ್ತರಪದವಾದಾಗ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सहशब्दस्य सादेशः भवति अव्ययीभावे, कालविशेषवाचके उत्तरपदे परे न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवधारण अर्थ होने पर यावत इस अव्यय का सुबन्त के समर्थ के साथ समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅವಧಾರಣ ಅರ್ಥವಾದಾಗ ಯಾವತ್ ಈ ಅವ್ಯಯದ ಸುಬಂತದ ಸಮರ್ಥದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवधारणे अर्थ यावदित्यव्ययं सुबन्तेन समर्थन सह समाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह समास अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಸಮಾಸದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च समासः अव्ययीभावसंज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मात्र अर्थ में विद्यमान प्रति के साथ समर्थ का सुबन्त की अव्ययीभाव समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಮರ್ಥದ ಸುಬಂತದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मात्रार्थं विद्यमानेन प्रतिना सह समर्थं सुबन्तम्‌ अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वंश्यवाचक सुबन्त के साथ संख्यावाचक सुबन्त को विकल्प से समास संज्ञा होती है और वह अव्ययीभाव संज्ञक होता है।", "Kannada": "ವಂಶ್ಯವಾಚಕ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಸುಬಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वंश्यवाचकेन सुबन्तेन सह संख्यावाचकं सुबन्तं विकल्पेन समाससंज्ञं भवति, स च अव्ययीभावसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो प्रकार के।", "Kannada": "ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "द्विविधः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नदी विशेषवाचक सुबन्त के साथ संख्यावाचक सुबन्त का विकल्प से अव्ययीभाव समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ನದಿ ವಿಶೇಷವಾಚಕ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಸುಬಂತವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नदीविशेषवाचकेन सुबन्तेन सह संख्यावाचकं सुबन्तं विकल्पेन अव्ययीभावसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“समाहारे चापामिथ्यते'' इस सूत्रस्थ वार्तिक बल से।", "Kannada": "\"ಸಮಾಹಾರೆ ಚಾಪಾಮಿಥ್ಯತೆ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ವಾರ್ತಿಕ ಬಲದಿಂದ.", "Sanskrit": "\"समाहारे चायमिष्यते\" इति सूत्रस्थवार्तिकबलेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चम अध्याय के चतुर्थ पाद के परिसमाप्ति तक इस सूत्र का अधिकार है।", "Kannada": "ಪಂಚಮಾಧ್ಯಾಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದ ಪರಿ ಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमाध्यायस्य चतुर्थपादस्य परिसमाप्तिपर्यन्तम्‌ एतस्य सूत्रस्याधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव समास में शरद आदि प्रातिपदिक से पर (आगे) समासान्त से तद्धित संज्ञक टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶರದಾದಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಗಳ ನಂತರ ಸಮಾಸಾಂತದಿಂದ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासे शरदादिभ्यः प्रातिपदिकेभ्यः परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके गुणसंविज्ञान में बहुव्रीहि समास होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಗುಣಸಂವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्गुणसंविज्ञानबहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नन्त अव्ययीभाव समासान्त तद्धित संज्ञक टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅನ್ನಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्नन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धित पर में होने पर नान्त वाले टि का लोप होता है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತವು ನಂತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ನಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ಭಸಂಜ್ಞಕದ ಟಿ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नान्तस्य भसंज्ञकस्य टेः लोपः भवति तद्धिते परे।"}}
{"translation": {"Hindi": "नपुंसक अन्नन्त अव्ययीभाव से पर समासान्त तद्धित संज्ञक टच्‌ प्रत्यय विकल्प से होता है।", "Kannada": "ನಪುಂಸಕದ ಅನ್ನಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾಸಾಂತವು ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नपुंसकाद्‌ अन्नन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः टच्प्रत्ययः विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "झयन्त अव्ययीभाव से पर समासान्त तद्धित को टच्‌ प्रत्यय विकल्प से होता है।", "Kannada": "ಝಯಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದ ನಂತರ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತಕ್ಕೆ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "झयन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परः समासान्तः तद्धितः टच्‌ विकल्पेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्वितीयादि तत्पुरुष समास” अव्ययीभाव समास से पर तत्पुरुष उपस्थित होता है।", "Kannada": "\"ದ್ವಿತೀಯಾದಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ\" ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ತತ್ಪುರುಷವು ಉಪಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"द्वितीयादितत्पुरुषसमासः\" अव्ययीभावसमासात्परं तत्पुरुषः उपस्थाप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुषः'' इसको अधिकृत करके यह समास प्रवृत्त होता है।", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಈ ಸಮಾಸವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः\" इत्यधिकृत्य अयं समासः प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रायेण उत्तरपद प्रधान होता है वह यही समास है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः अयं समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तर पद का अर्थ उत्तरपदार्थ।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಉತ್ತರ ಪದಾರ್ಥವೆಂದು.", "Sanskrit": "उत्तरपदस्यार्थः उत्तरपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदार्थ प्रधान है जिसमें वह उत्तरपदार्थप्रधान।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥವು ಯಾವುದರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಉತ್ತರ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदार्थः प्रधानः यस्मिन्‌ स उत्तरपदार्थप्रधानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे: राज्ञः पुरुषः इस विग्रह में राजपुरुष है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರಾಜಪುರುಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा राज्ञः पुरुषः इति विग्रहे राजपुरुषः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ समासिक दोनों पदों के उत्तर पद का पुरुष पद का अर्थ ही प्रधान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯಮಾನವಾದ ಪದಗಳ ಉತ್ತರ ಪದದ ಪುರುಷ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र समस्यमानयोः पदयोः उत्तरपदस्य पुरुषपदस्यार्थ एव प्रधानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार राजपुरुषम्‌ आनय (राजपुरुष को लाओ) ऐसा कहने पर पुरुष रूप अर्थ का आनयनम्‌ (बुलाना) इष्टं न ही है राजन्‌ पद का अर्थ राज्ञः।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ರಾಜಪುರುಷಮ್ ಆನಯ (ರಾಜಪುರುಷನನ್ನು ಕರೆತನ್ನಿ)  ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಪುರುಷ ರೂಪದ ಅರ್ಥದ ಆನಯನಮ್ (ಕರೆತರುವುದು) ಇಷ್ಟವಲ್ಲ ರಾಜನ್ ಪದದ ಅರ್ಥ ರಾಜ್ಞಃ.", "Sanskrit": "यथा राजपुरुषमानय इत्युच्यते चेत्‌ पुरुषरूपार्थस्य आनयनम्‌ इष्टं न तु राजन्पदार्थस्य राज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सामान्यतः उत्तरपदार्थ प्राधान्य को तत्पुरुष समास में दिखाई देता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सामान्यतया उत्तरपदार्थप्राधान्यं तत्पुरुषसमासे दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह तत्पुरुषसमास समानाधिकरण और व्यधिकरण दो विधियों में विभक्त (प्रकार) बोल सकते हैं।", "Kannada": "ಈ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಧಿಕರಣ ಎರಡು ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿಯು ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अयं च तत्पुरुषसमासः समानाधिकरणः व्यधिकरणः चेति द्विधा विभक्तं इति वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान अधिकरण जिन दोनों में वे पद पद समानाधिकरण कहा जाता है।", "Kannada": "ಸಮಾನವಾದ ಅಧಿಕರಣಗಳು ಯಾವ ಯಾವ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "समानम्‌ अधिकरणं ययोस्ते समानाधिकरणे।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान अधिकरण में ये दो है समानाधिकरण अर्श आदि होने से अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಸಮಾನ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಇವೆರಡು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಅರ್ಶ ಆದಿಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणे अस्य स्तः इति समानाधिकरणः इति अर्श  आदित्वादच्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और व्यधिकरण नाम असमान विभक्ति के पद होने का है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವ್ಯಧಿಕರಣ ಎಂದರೆ ಅಸಮಾನ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव व्यधिकरणे नाम असमानविभक्तिके पदे।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याधिकरण में है जिसका है व्यधिकरण यह अर्श आदि अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಧಿಕರಣವು ಇದರದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವ್ಯಧಿಕರಣ ಇದು ಅರ್ಶಾದಿಗಳಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यधिकरणे अस्य स्तः इति व्यधिकरणः इति अर्शआदित्वादच्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस पुरुष में समस्यमान पदों की समान विभक्तियाँ नहीं होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗಬಹುದಾದ ಪದಗಳು ಸಮಾನವಾದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थाद्‌ यस्मिन्‌ तत्पुरुषे समस्यमानानि पदानि समानविभक्तिकानि न सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में आदि में तत्पुरुष अधिकार का वर्णन है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಅಧಿಕಾರದ ವರ್ಣನೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे आदौ तत्पुरुषाधिकारस्य वर्णनमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद विशेष प्रयोजन साधन के लिए द्विगु समास कौ तत्पुरुष संज्ञा का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಯೋಜನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞೆಯ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः विशेषप्रयोजनसाधनाय द्विगुसमासस्य तत्पुरुषसंज्ञा वर्णिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद व्यधिकरण तत्पुरुष समास विधायकों सूत्रों द्वितीयाश्रितातीत इन सूत्रों की यहाँ आलोचना होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ದ್ವಿತೀಯಾ ಆಶ್ರಿತ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳ ಆಲೋಚನೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः व्यधिकरणतत्पुरुषसमासविधायकानां द्वितीया श्रितातीतेत्यादीनां सूत्राणामालोचनम्‌ अत्र भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे- तत्पुरुष अधिकार की सीमा जान पाने में। द्विगु की तत्पुरुष संज्ञा को जान पाने में। व्यधिकरण तत्पुरुष विधायक सूत्रों को जान पाने में। षष्ठी समास निषेध सूत्रों को जान पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನೀವು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ತತ್ಪುರುಷ ಅಧಿಕಾರದ ಸೀಮೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು. ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು. ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌/भवती - तत्पुरुषाधिकारपरिधिं जानीयात्‌। द्विगोः तत्पुरुषसंज्ञा भवति इति जानीयात्‌। व्यधिकरणतत्पुरुषविधायकानि सूत्राणि जानीयात्‌। षष्ठीसमासनिषेधकानि सूत्राणि जानीयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ- शेषो बहुव्रीहि इस सूत्र पर्यन्त तत्पुरुष अधिकार है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಈ ಸೂತ್ರದವರೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷದ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - शेषो बहुव्रीहिः इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ पूर्वपर्यन्तं तत्पुरुषाधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-यह अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदम्‌ अधिकारसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास अधिकार का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासाधिकारः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तत्पुरुषः यह पद प्रथमा एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷಃ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ तत्पुरुषः इति पदं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"प्राक्कडारात्समासः\" अधिकृत किया गया है यहाँ।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\" इत्यधिक्रियते अत्र।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुष समास के अधिकार का इस सूत्र से विधान होता है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಅಧಿಕಾರವು ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषसमासस्याधिकारः अनेन सूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथम्‌ अधिकारः “शेषोबहुव्रीहिः” इस सूत्र से प्राक पर्यन्त है।", "Kannada": "ಈ ಅಧಿಕಾರವು \"ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಹಿಂದಿನವರೆಗೆ.", "Sanskrit": "अयमधिकारः \"शेषो बहुव्रीहिः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्प्राक्पर्यन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं तत्पुरुष इस सूत्र से “शेषो बहुव्रीहिः'' इससे पहले सूत्रों से जो समास होता है वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ತತ್ಪುರುಷ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ\" ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾದ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಯಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं \"तत्पुरुषः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ \"शेषो बहुव्रीहिः\" इत्यतः प्राग्‌ सूत्रैः यः समासः विधीयते स तत्पुरुषसंज्ञको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 2.2 ) “द्विगुश्च '' सूत्रार्थ - द्विगु भी तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "(೨.೨) \"ದ್ವಿಗುಶ್ಚ\" ಇದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ದ್ವಿಗು ಇದು ಕೂಡ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(२.२) द्विगुश्च सूत्रार्थः - द्विगुरपि तत्पुरुषसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-यह संज्ञा सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं संज्ञासूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से द्विगुसमास की तत्पुरुष संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण द्विगुसमासस्य तत्पुरुषसंज्ञा विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में द्विगु इस पद प्रथमा एकवचनान्त है और च अव्ययपद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಃ ಈ ಪದದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्विगुः इति पदं प्रथमैकवचनान्तं, चेत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषः'' ऐसा पूर्व सूत्र से अधिकृत किया गया है।", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಎಂಬ ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः\" इति पूर्वसूत्राद्‌ अधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुषः इस संज्ञापद को द्विगु इस संज्ञिपद है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞಾ ಪದ ದ್ವಿಗು ಎಂಬ ಸಂಜ್ಞಿ ಪದ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषः इति संज्ञापदं द्विगुरिति संज्ञिपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है-“द्विगुरपि तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ದ್ವಿಗುರಪಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थः भवति - \"द्विगुरपि तत्पुरुषसंज्ञः भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे आगे \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इस सूत्र से तत्पुरुष अधिकार होने से त्रयसमास का विधान हुआ।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಮುಂದೆ \"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೆ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಅಧಿಕಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ತ್ರಯಸಮಾಸದ ವಿಧಾನವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "इतः अग्रे \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इत्यनेन सूत्रेण तत्पुरुषाधिकारे समासत्रयस्य विधानम्‌ अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीनों समासो में जिस समास में पूर्वपदसंज्ञावाचक होता है उस समास की संख्यापूर्वो द्विगुः इस सूत्र से द्विगु संज्ञा का विधान होता है।", "Kannada": "ಮೂರು ಸಮಾಸಗಳಲ್ಲಿಯು ಯಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದ ಸಂಜ್ಞಾವಾಚಕವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಸಮಾಸದ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಾದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "त्रिषु च समासेषु यस्मिन्‌ समासे पूर्वपदं संख्यावाचकं भवति तस्य समासस्य संख्यापूर्वो द्विगुः इत्यनेन सूत्रेण द्विगुसंज्ञा विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"आकडारादेका संज्ञा\" इस एक संज्ञा अधिकार से अन्य प्रकार से द्विगु तत्पुरुष का बाधक होता है।", "Kannada": "\"ಆಕಡಾರಾದೇಕಾ ಸಂಜ್ಞಾ\" ಎಂಬ ಏಕಸಂಜ್ಞಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಅನ್ಯ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ದ್ವಿಗು ತತ್ಪುರುಷದ  ಬಾಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"आकडारादेका संज्ञा\" इति एकसंज्ञाधिकाराद्‌ अन्यथा तत्पुरुषस्य बाधको भवति द्विगुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु द्विगु की तत्पुरुष संज्ञा अभीष्ट होती है अतः विशेषण सूत्र से तत्पुरुषसंज्ञा का विधान किया गया है।", "Kannada": "ಆದರೆ ದ್ವಿಗುವಿನ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಅಭೀಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु द्विगोः तत्पुरुषसंज्ञा अभीष्टा, अतः विशेषेण सूत्रेण तत्पुरुषसंज्ञाया विधानं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच राजाओं का समाहार इस विग्रह में पञ्चराजन्‌ यहाँ तत्पुरुषसमासान्त का \"राजाहःसखिभ्यष्टच्‌\" ' इससे टच की प्रवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚಾನಾಂ ರಾಜಾನಾಂ ಸಮಾಹಾರಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪಂಚರಾಜನ್ ಇಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಾಂತದ \"ರಾಜಾಹಃಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಇದರಿಂದ ಟಚ್ ಇದರ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पञ्चानां राजानां समाहारः इति विग्रहे पञ्चराजन्‌ इत्यत्र तत्पुरुषसमासान्तस्य \"राजाहःसखिभ्यष्टच्‌\" इति टचः प्रवृत्तिर्थवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे बाद प्रक्रिया कार्य में पञ्चराजम्‌' शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚರಾಜಮ್ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಫನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रक्रियाकार्ये पञ्चराजम्‌ इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः '' सूत्रार्थ-द्वितीयान्त सुबन्त को श्रित आदि प्रकृति के सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष सामस संज्ञा होती है।", "Kannada": "\"ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶ್ರಿತ ಆದಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः  सूत्रार्थः - द्वितीयान्तं सुबन्तं श्रितादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से द्वितीया तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण द्वितीयातत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में द्वितीया इस प्रथमा एक वचनान्त श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः यह तृतीया बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वितीया इति प्रथमैकवचनान्तं श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः इति तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रितश्च अतीतश्च पतितश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपननश्च श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः उनके द्वारा इतरेतरयोगद्वन्दसमास हैं।", "Kannada": "ಶ್ರಿತಶ್ಚ ಅತೀತಶ್ಚ ಪತಿತಶ್ಚ ಗತಶ್ಚ ಅತ್ಯಸ್ತಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಆಪನ್ನಶ್ಚ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನಾಃ ಅವುಗಳಿಂದ ಇತರೇತರ ಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रितश्च अतीतश्च पतितश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपन्नश्च श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः, तैः इति इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सह सुपा” इस सूत्र से सुपा की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪಾ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सह सुपा\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुपा इत्यस्यानुवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः'' इसके विशेषण से वचन परिणाम से तदन्तविधि में सुबन्त के द्वारा समाज प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದ ವಚನವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः इत्यस्य विशेषणत्वाद्‌ वचनविपरिणामेन तदन्तविधौ सुबन्तैः इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ शंका उत्पन्न होती है कि श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः इसका और सुबन्तों के द्वारा किस प्रकार समानाधिकरण होता है?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಶಯವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ ಹೇಗೆ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ ಮತ್ತು ಸುಬಂತೈಃ ಇವುಗಳ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು?", "Sanskrit": "अत्र शङ्का समुदेति यत्‌ श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः इत्यस्य सुबन्तैः इत्यस्य च कथं सामानाधिकरण्यमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि श्रित आदि सुबन्त्व नहीं है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರಿತಾದಿಗಳ ಸುಬಂತವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतो हि श्रितादीनां सुबन्तत्वं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिनके सुबन्तत्व नहीं होता है उनका श्रितादित्व नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಸುಬಂತತ್ವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವುಗಳ ಶ್ರಿತಾದಿತ್ವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "येषां च सुबन्तत्वं तेषां श्रितादित्वं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः श्रित आदि शब्दों के उसकी प्रकृति  के लक्षण हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ರಿತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಅದರ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः श्रितादीनां शब्दानां तत्प्रकृतिके लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ श्रित आदि प्रकृति का जिनके वे सब श्रित आदि प्रकृतिक यहाँ श्रित आदि पदों से ग्रहण किये गये हैं।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವುದರ ಶ್ರಿತಾದಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಶ್ರಿತಾದಿಪ್ರಕೃತಿಕಾಃ ಎಂಬ ಶ್ರಿತಾದಿ ಪದದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ श्रितादयः प्रकृतयः येषां ते श्रितादिप्रकृतिकाः अत्र श्रितादिपदेन गृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रितादि सुबन्तों के द्वारा श्रितादिप्रकृति के द्वारा सुबन्त आदि का समास होता है यही सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ಶ್ರಿತಾದಿಭಿಃ ಸುಬಂತೈಃ ಇದರ ಶ್ರಿತಾದಿ ಪ್ರಕೃತಿಕೈಃ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रितादिभिः सुबन्तैः इत्यस्य श्रितादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः''' “ सहसुपा'' “तत्पुरुषः” “विभाषा” ये चार प्रकार के सूत्र अधिकृत किये गये हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\"\"ಸಹಸುಪಾ\"\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" \"ವಿಭಾಷಾ\" ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" \"विभाषा\" इति सूत्रचतुष्टयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಜ್ಞವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस तदन्त विधि में सुबन्त।", "Kannada": "ಆಗ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः तदन्तविधौ सुबन्तम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुबन्त के विशेषण से द्वितीया इसका तदन्तविधि में द्वितीयान्त सुबन्त को तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಸುಬಂತದ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुबन्तम्‌ इत्यस्य विशेषणत्वाद्‌ द्वितीया इत्यस्य तदन्तविधौ द्वितीयान्तं सुबन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ आता है-''द्वितीयान्त सुबन्त को श्रितादि प्राकृतिको द्वारा सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿತ್ತದೆ -\"ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶ್ರಿತಾದಿಪ್ರಕೃತಿಕೈಃ\" ಸುಬಂತೈಃ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थः समायाति - \"द्वितीयान्तं सुबन्तं श्रितादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ  द्वितीयान्त को समर्थ से सुबन्त से समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾಂತವು ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र द्वितीयान्तं समर्थन सुबन्तेन समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह समास है तत्पुरुषसमास।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह समास द्वितीयातत्पुरुष समास कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವನ್ನು ದ್ವಿತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं समासः द्वितीयातत्पुरुषः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरणम्‌-इस सूत्र उदाहरण है “कृष्णश्रितः। कृष्णं श्रितः इस लौकिक विग्रह में कृष्ण अम्‌ श्रित सु इस अलौकिक विग्रह में प्रस्तुतसूत्र से द्वितीयान्त कृष्ण अम्‌ इस सुबन्त को श्रित सु इस श्रितप्रकृतिक से सुबन्त के साथ तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ-\"ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ\" ಎಂದು. ಕೃಷ್ಣಂ ಶ್ರಿತಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಶ್ರಿತ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಈ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶ್ರಿತ ಸು ಈ ಶ್ರಿತ ಪ್ರಕೃತಿಕ ಇದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - एतस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति कृष्णश्रितः इति। कृष्णं श्रितः इति लौकिकविग्रहे कृष्ण अम्‌ श्रित सु इत्यलौकिकविग्रहे प्रस्तुतसूत्रेण द्वितीयान्तं कृष्ण अम्‌ इति सुबन्तं श्रित सु इति श्रितप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समासविधायकसूत्र में द्वितीया इसका प्रथमानिर्दिष्ट होने से उसके बोध्य का कृष्ण अम्‌ इसका “प्रथमानिर्दिष्ट समास उपसर्जनम्‌ इससे उपसर्जन संज्ञा होने पर “उपसर्जनं पूर्वम्‌” इससे पूर्व निपात होने पर कृष्ण अम्‌ श्रित सु होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅದರ ಬೋಧವಾಗುವ ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಇದರ \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಇದರಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವಾಗ \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಂ\" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣ ಅಮ್ ಶ್ರಿತ ಸು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकसूत्रे द्वितीया इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्वोध्यस्य कृष्ण अम्‌ इत्यस्य \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इत्यनेनोपसर्जनसंज्ञायाम्‌ \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इत्यनेन पूर्वनिपाते कृष्ण अम्‌ श्रित सु इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “'कृत्तद्धितसमासाश्च'' इससे समास की प्रातिपदिक संज्ञा होने पर “सुपो धातुप्रातिपदिकयोः'' इस सूत्र से प्रातिपदिक अव्यय का सुप्‌ का अय्‌ आदेश एवं सु प्रत्यय का लोप होने पर कृष्णश्रित होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ \"ಕೃತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ಸುಪೋ ಶಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅವ್ಯಯ ಸುಪ್ ಇದರ ಅಯ್ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"कृत्तद्धितसमासाश्च\" इत्यनेन समासस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन सूत्रेण प्रातिपदिकावयवस्य सुपः अमः सोश्च लुकि कृष्णश्रित इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"एकदेशविकृतमनन्यवत्‌\" इस न्याय से कृष्णश्रित शब्द के प्रातिपदिक आक्षय से इसके बाद “प्रथमा एकवचन विवक्षा में सु प्रत्यय होने पर कृष्णश्रित सु स्थिति होती है।", "Kannada": "\"ಏಕದೇಶವಿಕೃತಮನನ್ಯವತ್\" ಈ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ಆಕ್ಷಯದಿಂದ ನಂತರ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷದಿಂದ ಸೌ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"एकदेशविकृतमनन्यवत्‌\" इति न्यायेन कृष्णश्रितशब्दस्य प्रातिपदिकत्वस्याक्षयात्‌ ततः प्रथमैकवचनविवक्षायां सौ कृष्णश्रित सु इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सु के उकार का “उपदेशेजनुनासिक इत्‌'' इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर “तस्य लोपः'' इससे लोप (उकार का) होने पर कृष्णश्रित स्‌ होता है।", "Kannada": "ಸು ಇದರ ಉಕಾರದ \"ಉಪದೇಸೆಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತ ಸ್ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सोः उकारस्य \"उपदेशेजनुनासिक इत्‌\" इत्यनेन सूत्रेण इत्संज्ञायां \"तस्य लोपः\" इत्यनेन लोपे कृष्णश्रित स्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “ सुप्तिङन्तं पदम्‌'' इससे समुदाय की पद संज्ञा होने पर  \"ससजुषो रुः\" इससे सकार का रुकार होने \"खरवसानयोर्विसर्जनीयः\"  इस सूत्र से पदान्त के रकार का विसर्ग आदेश होने पर कृष्णश्रितः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದಾದ ನಂತರ \"ಸುಪ್ತಿಂಜ್ಞಂತಂ ಪದಮ್\" ಇದರಿಂದ ಸಮುದಾಯದ ಪದ ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ \"ಸಸಝುಷೋ ರುಃ\" ಇದರಿಂದ ಸಕಾರವು ರುಕಾರವಾದಾಗ \"ಖರವಸಾನಯೋರ್ವಿಸರ್ಜನೀಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪದಾಂತ ರಕಾರದ ವಿಸರ್ಗ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"सुप्तिङन्तं पदम्‌\" इत्यनेन समुदायस्य पदसंज्ञायां \"ससजुषो रुः\" इत्यनेन सस्य रुत्वे, \"खरवसानयोर्विसर्जनीयः\" इत्यनेन सूत्रेण पदान्तस्य रेफस्य विसगदिशे कृष्णश्रितः इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार दुःखम्‌ अतीतः दुःखातीतः, नरकं पतितः नरकपतितः, ग्राम गतः ग्रामगतः, ग्रामं अस्त्यस्तः ग्रामाम्त्यस्तः, यामं प्राप्तः ग्राम प्राप्तः संशयम्‌ आपन्नः संशयापन्नः आदि इस सूत्र के उदाहरण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ದುಃಖಮ್ ಅತೀತಃ ದುಃಖಾತೀತಃ, ನರಕಂ ಪತಿತಃ ನರಕಪತಿತಃ, ಗ್ರಾಮ ಗತಃ ಗ್ರಾಮ ಗತಃ, ಗ್ರಾಮಂ ಅಸ್ತ್ಯಯಸ್ತಃ, ಗ್ರಾಮಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಗ್ರಾಮ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸಂಶಯಂ ಆಪನ್ನಃ ಸಂಶಯಾಪನ್ನಃ ಆದಿಗಳ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव दुःखम्‌ अतीतः दुःखातीतः, नरकं पतितः नरकपतितः, ग्रामं गतः ग्रामगतः, ग्राममत्यस्तः ग्रामात्यस्तः, ग्रामं प्राप्तः ग्रामप्राप्तः, संशयम्‌ आपन्नः संशयापन्नः इत्यादिकम्‌ एतस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. “तत्पुरुषः” इसका अधिकार कहाँ तक है?", "Kannada": "೧. \"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಇದರ ಅಧಿಕಾರವು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಇರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१. \"तत्पुरुषः\" इत्यधिकारः कियत्पर्यन्तम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. “द्विगुश्च\" इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೨. \"ದ್ವಿಗುಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "२. द्विगुश्च\" इति सूत्रस्यार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. द्विगुसमास का तत्पुरुष संज्ञा विधान में क्या प्रयोजन है?", "Kannada": "೩. ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನವೇನಿದೆ?", "Sanskrit": "३. द्विगुसमासस्य तत्पुरुषसंज्ञाविधाने किं प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. “द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः” सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೪. \"ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "४. \"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. “द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः”' सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೫.\"ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "५. \"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. “श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः'' यहाँ कौन सा समास है और कौन सा विग्रह है?", "Kannada": "೬. \"ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸ , ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ?", "Sanskrit": "६. \"श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इत्यत्र कः समासः, कश्च विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. श्रितादि शब्दों की लक्षण किसमें है?", "Kannada": "೭. ಶ್ರಿತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಲಕ್ಷಣವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "७. श्रितादिशब्दानां कस्मिन्‌ लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. “द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः”' इस सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "೮. \"ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹ ಸಹಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಿ.", "Sanskrit": "८. \"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति सूत्रस्य सविग्रहम्‌ एकमुदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "2.8 तृतीयातत्कृतार्थेन गुणवचनेन सूत्रार्थ - तृतीयान्त सुबन्त को तृतीयान्त विभक्ति अर्थ में गुण, वचन और अर्थ शब्द के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "೨.೮ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತೃತೀಯಾಂತ ವಿಭಕ್ತಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗುಣ, ವಚನ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीया तत्कृतार्थन गुणवचनेन  सूत्रार्थः - तृतीयान्तं सुबन्तं तृतीयान्तार्थकृतगुणवचनेन अर्थशब्देन च सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अवतरण:-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌ - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तृतीया तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तृतीयातत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-इस सूत्र में तृतीया तत्कृत अर्थेन गुणवचनेन यही पदच्छेद है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತ ಅರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನನೇನ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - सूत्रेऽस्मिन्‌ तृतीया तत्कृत अर्थेन गुणवचनेन इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीया यह प्रथमाविभक्ति एकवचनान्तपद है।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तृतीया इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थेन गुणवचनेन ये दो पद तृतीया एकवचनान्त हैं।", "Kannada": "ಅರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ ಈ ಎರಡು ಪದಗಳು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अर्थेन गुणवचनेनेति पदद्वयं तृतीयैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः'', “तत्पुरुषः”,“ विभाषा” ये तीन सूत्र अधिकार सूत्र है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \"इससे सुप्‌ पद की अनुवृति हुई है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ का तदन्त विधि में सुबन्तम्‌ होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಮ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ सुबन्तमिति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुबन्त का विशेषण होने से तृतीया का तदन्त विधि में तृतीयान्तम्‌ पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಬಂತದ ವಿಶೇಷಣವಾಗುವುದರಿಂದ ತೃತೀಯಾದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಂತಮ್ ಪದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुबन्तस्य विशेषणत्वात्‌ तृतीया इत्यस्य तदन्तविधौ तृतीयान्तमिति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“छन्दोवत्सूत्राणि भवन्ति '' इस भाष्यवचन से “सुपां सुलुक'' इस सूत्र से तृतीया एकवचन का लोप होने पर तत्कृत रूप प्राप्त हुआ।", "Kannada": "\"ಛಾಂದೋಗ್ಯವತ್ಸೂತ್ರಾಣಿ ಭವಂತಿ\" ಈ ಭಾಷ್ಯವಚನದಿಂದ \"ಸುಪಾಂ ಸುಲುಕ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನದ ಲೋಪವಾದಾಗ ತತ್ಕೃತ ಸೂಪವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"छन्दोवत्सूत्राणि भवन्ति\" इति भाष्यवचनात्‌ \"सुपां सुलुक्‌\" इत्यादिना सूत्रेण तृतीयैकवचनस्य लुकि तत्कृत इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिए यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ತತ್ಕೃತೇನ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्कृतेनेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेन कृतं तकृतम्‌, तेन इति उससे तृतीयातत्पुरुष समास हुआ।", "Kannada": "ತೇನ ಕೃತಮ್ ತತ್ಕೃತಮ್, ತೇನ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कृतं तत्कृतम्‌, तेनेति तृतीयातत्पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्कृतपद का तृतीयान्त अर्थक किया हुआ अर्थ प्राप्त हुआ।", "Kannada": "ತತ್ಕೃತ ಪದದ ತೃತೀಯಾಂತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्कृतपदस्य तृतीयान्तार्थाकृत इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणमुक्तवान इस विग्रह में “ कृत्यल्युटोबहुलम्‌'' यहाँ बहुल ग्रहण से कर्ता अर्थ में भूतकाल में ल्युट्‌ प्रत्यय होने पर गुणवचनशब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಗುಣಮುಕ್ತವಾನ್ ಈ  ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಕೃತ್ಯಲ್ಯುಟೋಬಹುಲಮ್\" ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಲಮ್ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಕರ್ತ್ರರ್ಥದ ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಗುಣವಚನ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गुणमुक्तवान्‌ इति विग्रहे \"कृत्यल्युटो बहुलम्‌\" इत्यत्र बहुलग्रहणात्‌ कर्त्रर्थे भूतकाले ल्युटि गुणवचनशब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो शब्द पूर्व गुणवाचक थे अब द्रव्यवाचक वे ही गुणवचनशब्द से गृहित होते हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ಶಬ್ದವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿದ್ದವೋ ಈಗ ಅವು ದ್ರವ್ಯ ವಾಚಕಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣವಚನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ये शब्दाः पूर्वं गुणवाचकाः आसन्‌ इदानीं द्रव्यवाचकास्ते एव गुणवचनशब्देन गृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे श्वेतशब्द का गुणवाचक गुण और गुणिन (गुणयों) के मध्य उपचार से श्वेतगुणविशिष्ट पदार्थ का अर्थ स्वीकार किया है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಶ್ವೇತಶಬ್ದದ ಗುಣವಾಚಕ ಗುಣ ಮತ್ತು ಗುಣಿನ(ಗುಣಗಳ) ಮಧ್ಯ ಉಪಚಾರದಿಂದ ಶ್ವೇತಗುಣ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा श्वेतशब्दस्य गुणवाचकस्य गुणगुणिनोरभेदोपचारात्‌ श्वेतगुणविशिष्टपदार्थः इत्यर्थः स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा उससे मतुप्‌ प्रत्यय होने पर “गुणवचनेभ्यो मतुपो लुगिष्टः” इस वार्तिक से मतुप्‌ प्रत्यय का लोप होने पर श्वेतशब्द का श्वेत गुणविशिष्ट पद की वाचकता प्राप्त हुई है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ \"ಗುಣವಚನೇಭ್ಯೋ ಮತುಪೋ ಲುಗಿಷ್ಟಃ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಮತುಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಶ್ವೇತ ಶಬ್ದದ ಶ್ವೇತ ಗುಣವಿಶಿಷ್ಟ ಪದದ ವಾಚಕತಾ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथवा तस्मान्मतुपि \"गुणवचनेभ्यो मतुपो लुगिष्टः\" इति वार्तिकेन मतुपः लुकि श्वेतशब्दस्य श्वेतगुणविशिष्टपदार्थवाचकत्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और श्वेत शब्द गुणवचन है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶ್ವೇತ ಶಬ್ದವು ಗುಣವಚನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च श्वेतशब्दः गुणवचनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्कृत का गुणवचन से यहाँ अन्वय हुआ है।", "Kannada": "ತತ್ಕೃತದ ಗುಣವಚನದಿಂದ ಎಂಬ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्कृत इत्यस्य गुणवचनेन इत्यत्रान्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवम्‌ यहां अर्थ हैं तृतीयान्तार्थकृतेन गुणवचनेन (तृतीयान्तर्थक कृत गुण वचन से) अर्थ से इसका अर्थ प्रकृति से सुबन्त से यही अर्थ हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ತೃತೀಯಾಂತಾರ್ಥಕೃತೇನ ಗುಣವಚನೇನ (ತೃತೀಯಾಂತರ್ಥಕ ಕೃತ ಗುಣವಚನದಿಂದ) ಅರ್ಥದಿಂದ ಇದರ ಅರ್ಥ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸುಬಂತದಿಂದ ಇದೇ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमत्रार्थः तृतीयान्तार्थकृतेन गुणवचनेन इति अर्थनेत्यस्य अर्थप्रकृतिकेन सुबन्तेनेत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र का अर्थ है'' तृतीयान्त सुबन्त को तृतीयान्तर्थकृत गुणवचन और अर्थशब्द के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ \"ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತೃತೀಯಾಂತಾರ್ಥ ಗುಣವಚನ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्य सूत्रस्यार्थः- \"तृतीयान्तं सुबन्तं तृतीयान्तार्थकृत गुणवचनेन अर्थशब्देन च सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तृतीयान्त के समान अर्थ से सुबन्त से समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಂತ ಸಮಾನ ಅರ್ಥದ ಸುಬಂತದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तृतीयान्तं समर्थन सुबन्तेन समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह समास तृतीयातत्पुरुषसमास कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವನ್ನು ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं समासः तृतीयातत्पुरुषः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -तृतीयान्त का तृतीयान्तार्थ गुण और वचन के साथ समास में इस सूत्र का उदाहरण है शङ्कुलाखण्डः है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ ತೃತೀಯಾಂತದ ತೃತೀಯಾಂತಾರ್ಥ ಗುಣ ಮತ್ತು ವಚನದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಶಂಕುಲಾಖಂಡಃ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - तृतीयान्तस्य तृतीयान्तार्थगुणवचनेन सह समासे एतस्य सूत्रस्योदाहरणं भवति शङ्कुलाखण्डः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ खण्डशब्द खण्डगुणबोधक होकर खण्डनगुणविशिष्ट के अंश का बोधक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಖಂಡಶಬ್ದದ ಖಂಡಗುಣ ಬೋಧಕವಾಗಿ ಖಂಡನಗುಣವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶದ ಬೋಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र खण्डशब्दः खण्डनगुणबोधको भूत्वा ततः खण्डनगुणविशिष्टस्यांशस्य बोधकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कुलया खण्डः इस लौकिक विग्रह में शङ्कुला टा खण्ड सु यह अलौकिक विग्रह होने पर प्रस्तुत सूत्र से तृतीयान्त शङ्कुला टा यह सुबन्तखण्ड सु ऐसा तृतीयान्त अर्थ गुणवचन से सुबन्त के साथ तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಶಂಕಲಯಾ ಖಂಡಃ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಂಕುಲ ಟಾ ಖಂಡ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾದಾಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತೃತೀಯಾಂತ ಶಂಕುಲಾ ಟಾ ಈ ಸುಬಂತಂ ಖಂಡಂ ಸು ಎಂಬ ತೃತೀಯಾಂತ ಅರ್ಥ ಗುಣವಚನದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शङ्कलया खण्डः इति लौकिकविग्रहे शङ्कुला टा खण्ड सु इत्यलौकिकविग्रहे प्रस्तुतसूत्रेण तृतीयान्तं शङ्कुला टा इति सुबन्तं खण्ड सु इति तृतीयान्तार्थगुणवचनेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास विधायक सूत्र में तृतीया के प्रथमाविभक्ति निर्दिष्ट होने पर उसके बोध का शङ्कुला टा इसकी उपसर्जनसंज्ञा होने पर पूर्वनिपात में शङ्कुला टा खण्ड सु होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರಿಂದ ಬೋಧವಾದ ಶಂಕುಲಾ ಟಾ ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಶಂಕುಲಾ ಟಾ ಖಂಡ ಸು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकसूत्रे तृतीया इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्बोध्यस्य शङ्कुला टा इत्यस्योपसर्जनत्वात्‌ पूर्वनिपाते शङ्कुला टा खण्ड सु इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास के प्रातिपदिक होने पर प्रातिपदिक अवयव का सुबन्त का टा प्रत्यय क और सु का लोप होने पर शङकुलाखण्ड शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅವಯವ ಸುಬಂತದ ಟಾ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸು ಲೋಪವಾದಾಗ ಶಂಕುಲಾಖಂಡ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ प्रातिपदिकावयवस्य सुपः टाप्रत्ययस्य सोश्च लुकि शङ्कुलाखण्ड इति शब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका प्रातिपदिक होने पर प्रथमा एकवचन की विवक्षा में सु प्रत्यय होने पर  सौ शङ्कुलाखण्डः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಸೌ ಶಾಂಕುಲಾಖಂಡಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ प्रथमैकवचनविवक्षायां सौ शङ्कुलाखण्डः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थ प्रकृति से सुबन्त के साथ तृतीयान्त का समास में उदाहरण होता है।", "Kannada": "ಅರ್ಥ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತೃತೀಯಾಂತ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह तृतीयान्तस्य समासे उदाहरणं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "धान्येन अर्थ: धान्यार्थः। 2.5 ““कर्तृकरणेकृता बहुलम्‌'' सूत्रार्थ-कर्ता और करण में विद्यमान तृतीयान्त सुबन्त को कृदन्त के साथ बहुल तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಧಾನ್ಯೇನ ಅರ್ಥಃ ಧಾನ್ಯಾರ್ಥಃ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ೨.೫\"ಕರ್ತೃಕರಣೇಕೃತಾ ಬಹುಲಮ್\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತವು ಕೃದಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಲ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धान्येनार्थो धान्यार्थः इति।२.५\" कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌\" सूत्रार्थः - कर्तरि करणे च विद्यमानं तृतीयान्तं सुबन्तं कृदन्तेन सह बहुलं तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तृतीय तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तृतीयातत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पदात्मक इस सूत्र में कर्तृकरणे में सप्तमी एकवचनान्त, कृता यह तृतीया एकवचनान्त बहुल यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ ಕರಣೇ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ, ಕೃತಾ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ, ಬಹುಲ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "पदत्रयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ कर्तृकरणे इति सप्तम्येकवचनान्तम्‌, कृता इति तृतीयैकवचनान्तम्‌ बहुलम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीया तत्कृत अर्थ से गुण और वचन से इस सूत्र से तृतीया इस प्रथमान्त की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ तृतीया इति प्रथमान्तम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः', “तत्पुरुषः”, “विभाषा”, ये तीनों अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रितेपराङ्गवत्सरे'' इससे सुप्‌ की अनुवृति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ का तदन्तविधि में सुबन्तम्‌ होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತವೆಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ सुबन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्ता और करण यही कर्तृकरणम्‌ तस्मिन्‌ (उसमें) कर्तृकरणे में समाहार ढुन्द है।", "Kannada": "ಕರ್ತಾ ಚ ಕರಣಂ ಚ ಇದೇ ಕರ್ತೃಕರಣಮ್, ತಸ್ಮಿನ್ ಕರ್ತೃ ಕರಣೆ ಎಂಬ ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्ता च करणं च कर्तृकरणम्‌, तस्मिन्‌ कर्तृकरणे इति समाहारद्वन्द्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीया का सुबन्त का विशेषण से तदन्तविधि में तृतीयान्त सुबन्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ಇದರ ಸುಬಂತದ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयेत्यस्य सुबन्तम्‌ इत्यस्य विशेषणत्वात्‌ तदन्तविधौ तृतीयान्तं सुबन्तमिति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कतृकरणे इसका तृतीयान्त सुबन्त की इससे अन्वय होता है।", "Kannada": "ಕರ್ತೃಕರಣೆ ಇದರ ತೃತೀಯಾಂತದ  ಸುಬಂತ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्तृकरणे इत्यस्य तृतीयान्तं सुबन्तमित्यनेनान्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे कर्ता और करण में विद्यमान तृतीयान्त सुबन्तः को समास होता है यही अर्थ है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कर्तरि करणे च विद्यमानं तृतीयान्तं सुबन्तमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुपा यहाँ पर तदन्त विधि में सुबन्तेय रूप होता है।", "Kannada": "ಸುಪಾ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತದ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुपा इत्यत्र तदन्तविधौ सुबन्तेनेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुबन्तेन इसके विशेषण से कृता पद इसका तदन्तविधि में कृदन्त से सुबन्तेन (सुबन्त से) प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಬಂತೇನ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಕೃತಾ ಇದರ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೃದಂತದಿಂದ ಸುಬಂತದಿಂದ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुबन्तेनेत्यस्य विशेषणत्वात्‌ कृता इत्यस्य तदन्तविधौ कृदन्तेन सुबन्तेनेति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृदन्त का सुबन्त के अभाव से कृदन्तशब्द से कृदन्त प्रकृति का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಕೃದಂತದ ಸುಬಂತದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೃದಂತಶಬ್ದದಿಂದ ಕೃದಂತದಿಂದ ಕೃದಂತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृदन्तस्य सुबन्तत्वाभावात्‌ कृदन्तशब्देन कृदन्तप्रकृतिकस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कृदन्त प्रकृति से सुबन्तेन (सुबन्त से) यही तात्पर्य है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕೃದಂತ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸುಬಂತದಿಂದ ಹೀಗೆ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं कृदन्तप्रकृतिकेन सुबन्तेनेति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्तरि करणे च'' विद्यमान तृतीयान्त सुबन्त को कृदन्त के साथ बहुल तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "\"ಕರ್ತರಿ ಕರಣೇ ಚ\"ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುವ ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತವು ಕೃದಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಲ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"कर्तरि करणे च\" विद्यमानं तृतीयान्तं सुबन्तं कृदन्तेन सह बहुलं तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति>"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में बहुलग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹುಲ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे बहुलग्रहणं कृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुल शब्द का अर्थ है-विधि विधान का बहुत प्रसार से समीक्षा करके “कहीं प्रवृति से, कहीं अप्रवृत्ति से कहीं अन्य से ही, कहीं विकल्प से, इस प्रकार चार प्रकार का बाहुलक कहे जाते हैं।", "Kannada": "ಬಹುಲ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ , ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ರೀತಿಯಿಂದ, ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ, ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಾಹುಲಕಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बहुलशब्दस्य अर्थः- \"क्वचित्प्रवृत्तिः क्वचिदप्रवृत्तिः क्वचिद्विभाषा क्वचिदन्यदेव। विधेर्विधानं बहुधा समीक्ष्य चतुर्विधं बाहुलकं वदन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कर्ता में और करण में तृतीया का कहीं समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ಕರಣದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ಎಂಬ ತದಂತವು ಕೆಲವು ಸಾರಿ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः कर्तरि करणे च या तृतीया तदन्तमपि क्वचिन्न समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहीं पर विभक्ति के अन्तर में भी समास होता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಕಡೆ ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वचित्तु विभक्त्यन्तरमपि समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कृद्ग्रहण में गतिकारक पूर्व पद का भी ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ವಿಭಕ್ತಿಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्वचित्तु विभक्त्यन्तरमपि समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "''यही परिभाषा का इस सूत्र में उपयोग है।", "Kannada": "\"ಇತಿ ಪರಿಭಾಷಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉಪಯೋಗವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"इति परिभाषायाः अस्मिन्‌ सूत्रे उपयोगः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' कृदन्त के ग्रहण में गतिपूर्व के कारक पूर्व का भी ग्रहण होता है'' यही परिभाषा का अर्थ है।", "Kannada": "\"ಕೃದಂತದ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಗತಿಪೂರ್ವದ ಕಾರಕಪೂರ್ವದ ಗ್ರಹಣವೂ ಆಗುತ್ತದೆ\" ಇದೇ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"कृदन्तस्य ग्रहणे गतिपूर्वस्य कारकपूर्वस्यापि कृदन्तस्य ग्रहणं भवति\" इति परिभाषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में कृता इससे कृदन्त ग्रहण से यहाँ प्रसङ्ग से गति पूर्व का भी कृदन्त का भी ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃತಾ ಇದರಿಂದ ಕೃದಂತ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಗತಿ ಪೂರ್ವದ ಮತ್ತು ಕೃದಂತದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे कृता इत्यनेन कृदन्तग्रहणादत्र प्रसङ्गतः गतिपूर्वस्यापि कृदन्तस्यापि ग्रहणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -कर्ता में तृतीयान्त का कृदन्त से समास का उदाहरण है हरित्रातः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಕರ್ತೃವಿನಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಂತದ ಕೃದಂತದಿಂದ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹರಿತ್ರಾತಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - कर्तरि तृतीयान्तस्य कृदन्तेन समासस्योदाहरणं हरित्रातः।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रातशब्द कृदन्त है और हरि यहाँ तृतीयान्त कर्ता है।", "Kannada": "ತ್ರಾತ ಶಬ್ದವು ಕೃದಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹರಿ ಇದು ತೃತೀಯಾಂತ ಕರ್ತಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "त्रातशब्दः कृदन्तः, हरिश्चात्र तृतीयान्तः कर्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "हरिणा त्रातः इस लौकिक विग्रह में हरि टा त्रात सु इस अलौकिक विग्रह में प्रकृत सूत्र से कर्ता में विद्यमान हरि टा इस सुबन्त को त्रात सु सुबन्त के साथ तत्पुरुषसंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹರಿಣಾ ತ್ರಾತಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಟಾ ತ್ರಾತ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಹರಿ ಟಾ ಈ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತ್ರಾತ ಸು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हरिणा त्रातः इति लौकिकविग्रहे हरि टा त्रात सु इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण कर्तरि विद्यमानं हरि टा इति सुबन्तं त्रात सु इति सुबन्तेन सह तत्पुरुषसंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न हरिशब्द से प्रथमा एकवचन में सु प्रत्यय होने हरित्रातः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಹರಿಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುವಾಗ ಹರಿತ್ರಾತಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नात्‌ हरित्रातशब्दात्‌ प्रथमैकवचने सौ हरित्रातः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "करण में समारा का उदाहरण है नखैभिन्नः नखभिन्न।", "Kannada": "ಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ನಖೈರ್ಭಿನ್ನಃ ನಖೈರ್ಭಿನ್ನಃ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "करणे समासस्योदाहरणं भवति नखैर्भिन्नः नखभिन्नः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भेदन क्रिया में नख करण और भिन्नशब्द कृदन्त है।", "Kannada": "ಭೇದನಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಖ ಕರಣ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನ ಶಬ್ದವು ಕೃದಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भेदनक्रियायां नखाः करणानि, भिन्नशब्दश्च कृदन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुल ग्रहण से समास अभाव का उदाहरण जैसे: दात्रेण, लुनवान इत्यादि है।", "Kannada": "ಬಹುಲ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಸಮಾಸ ಅಭಾವದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ದಾತ್ರೇಣ, ಲೂನವಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "बहुलग्रहणात्‌ समासाभावस्योदाहरणं यथा दात्रेण लूनवान्‌ इत्यादि।"}}
{"translation": {"Hindi": "विभक्ति के अन्तर को समास होता है जैसे: पादसारक छिपते इति हारकः बहुलक से कर्म से ण्वुल्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "ವಿಭಕ್ತಿಯ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಪಾದಹಾರಕಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಬಾಹುಲಕದಿಂದ ಕರ್ಮಣಿ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विभक्त्यन्तरमपि समस्यते इत्यस्योदाहरणं यथा पादहारकः इत्यादि बाहुलकात्‌ कर्मणि ण्वुल्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पादाभ्याम्‌ से अपादानपञ्चम्यन्त का समास होता है।", "Kannada": "ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಇದರಿಂದ ಅಪಾದಾನ ಪಂಚಮ್ಯಂತದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पादाभ्यामिति अपादानपञ्चम्यन्तस्य समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गतिपूर्वक के ग्रहण में नखनिर्भिन्नः उदाहरण है।", "Kannada": "ಗತಿಪೂರ್ವಕ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ನಖನಿರ್ಭಿನ್ನಃ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "गतिपूर्वकस्य ग्रहणे नखनिर्भिन्नः इत्युदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ निर्भिन्नः यहाँ पर निर्‌ गतिसंज्ञक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಭಿನ್ನಃ ಎಂಬುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ ಎಂಬ ಗತಿಸಂಜ್ಞಕವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र निर्भिन्नः इत्यत्र निर्‌ इति गतिसंज्ञकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और निर्भिन्नः इस गतिपूर्वक कृदन्त के साथ नखैः इस करण में तृतीयान्त वार्तिक सहायता से प्रस्तुत सूत्र से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಿನ್ನಃ ಎಂಬ ಕೃದಂತದ ಜೊತೆಗೆ ನಖೈಃ ಎಂಬ ಕರಣದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾಂತ ವಾರ್ತಿಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं निर्भिन्नः इति गतिपूर्वकेन कृदन्तेन सह नखैः इति करणे तृतीयान्तं वार्तिकसाहाय्येन प्रस्तुतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे नखनिर्भिन्नः रूप सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ನಖನಿರ್ಭಿನ್ನಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन नखनिर्भिन्नः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. “'तृतीयातत्कृतार्थेन गुणवचनेन इस सूत्र का क्या अर्थ है।", "Kannada": "೯. \"ತೃತೀಯಾತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "९. \"तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. तत्कृत इसका क्या अर्थ है?", "Kannada": "೧೦. ತತ್ಕೃತ ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "१०. तत्कृत इत्यस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. गुणवचनपद से किसका ग्रहण किया गया है?", "Kannada": "೧೧. ಗುಣವಚನ ಪದದಿಂದ ಯಾವುದರ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "११. गुणवचनपदेन कस्य ग्रहणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "12. “तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन'' सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "೧೨. \"ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "१२. \"तृतीया तत्कृतार्थन गुणवचनेन\" इति सूत्रस्य सविग्रहम्‌ एकमुदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. “कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೧೩. \"ಕರ್ತೃಕರಣೆ ಕೃತಾ ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "१३. \"कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. बहुल ग्रहण का क्या फल है?", "Kannada": "೧೪. ಬಹುಲ ಗ್ರಹಣದ ಫಲವೇನು?", "Sanskrit": "१४. बहुलग्रहणस्य किं फलम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. “कृद्ग्रहणे गतिकारक पूर्वपदस्यापि ग्रहणम्‌” इस परिभाषा अर्थ क्या है?", "Kannada": "೧೫. \"ಕೃದ್ಗ್ರಹಣೆ ಗತಿಕಾರಕ ಪೂರ್ವಪದಸ್ಯಾಪಿ ಗ್ರಹಣಮ್\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "१५. \"कृद्ग्रहणे गतिकारकपूर्वपदस्यापि ग्रहणम्‌\" इति परिभाषाया अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "16. “कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌'' इस सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "೧೬. \"ಕರ್ತೃಕರಣೆ ಕೃತಾ ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹ ಸಹಿತ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡಿ?", "Sanskrit": "१६. \"कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌\" इति सूत्रस्य सविग्रहम्‌ एकमुदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 2.6 ) “चतुर्थी तदर्थार्थबलिहित सुख रक्षितैः” (2.1.36 ) सूत्रार्थ-चतुर्थ्यन्त अर्थ के लिए जो तद्‌ वाची अर्थबलिहित सुख रक्षा के साथ चतुर्थ्यन्त सुबन्त को विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "(೨.೬) \"ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥಾರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ\". (೨.೧.೩೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಅರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ತದ್ ವಾಚಿ ಅರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ ಇದರ ಜೊತೆ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(२.६) चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः॥ (२.१.३६) सूत्रार्थः - चतुर्थ्यन्तार्थाय यत्‌ तद्वाचिना अर्थबलिहितसुखरक्षितैः सह चतुर्थ्यन्तं सुबन्तं विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनी सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से चतुर्थी तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚತುರ್ಥೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण चतुर्थीतत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह द्विपदात्मक सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ चतुर्थी प्रथमा एकवचनान्त तथा तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षित शब्दों द्वारा तृतीया बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ತದರ್ಥಾರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र चतुर्थी इति प्रथमैकवचनान्तं तथा तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः इति तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासः, सुप्‌, सह सुपा, विभाषा, तत्पुरुष ऐसे पद पहले से अधिकृत है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಃ, ಸುಪ್, ಸಹಸುಪಾ, ವಿಭಾಷಾ, ತತ್ಪುರುಷ ಹೀಗಿರುವ ಪದಗಳು ಮೊದಲಿನಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासः, सुप्‌, सह सुपा, विभाषा, तत्पुरुषश्चेत्येतानि पदानि पूर्वतोऽधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तदर्थश्च, अर्थश्च बलिश्च हितश्च सुखश्च रक्षितश्च तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितानि तैः तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः यही इतरेतरद्वन्द है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತದರ್ಥಶ್ಚ, ಅರ್ಥಶ್ಚ, ಬಲಿಶ್ಚ, ಹಿತಶ್ಚ, ಸುಖಶ್ಚ, ರಕ್ಷಿತಂಚ ತದರ್ಥಾಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತಾನಿ ತೈಃ ತದರ್ಥಾಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷತೈಃ ಇದು ಇತರೇತರ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदर्थञ्च अर्थश्च बलिश्च हितञ्च सुखञ्च रक्षितञ्च तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितानि तैः तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः इति इतरेतरद्वन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः'', “तत्पुरुषः”, “ विभाषा '' ये तीन अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः”' इस परिभाषा से यहाँ चतुर्थी विभक्ति, तदन्त विधि में चतुर्थ्यन्त सुबन्तम्‌ पद होता है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೇ ತದಂತ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿ, ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಸುಬಂತ ಪದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः\" इति परिभाषया चतुर्थीत्यत्र तदन्तविधौ चतुर्थ्यन्तं सुबन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में उसके अंश से चतुर्थ्यन्त दिखाई देता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಂಶದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತವು ನೋಡಲು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे तदंशेन चतुर्थ्यन्तं परामृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे तदर्थ इस उक्ति में चतुर्थ्थन्त अर्थ जाता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ತದರ್ಥಾ ಈ ಉಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तदर्थ इत्युक्ते चतुर्थ्यन्तार्थ इति गम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कुछ चतुर्थ्यन्त के शब्दस्वरूप से उससे किसी वस्तु का परामर्श अभाव से लक्षणा से चतुर्थ्यन्तेन कहना चाहिए उससे ग्रहण किया जाना चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದ ಶಬ್ದಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಅದರಿಂದ ಯಾವುದಾದರು ವಸ್ತುವಿನ ಪರಾಮರ್ಶದ ಅಭಾವದ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದಿಂದ ತದ್ವಾಚ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನೇ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, चतुर्थ्यन्तस्य शब्दस्वरूपतया तेन कस्यचिद्वस्तुनः परामर्शाभावात्‌ लक्षणया चतुर्थ्यन्तेन तद्वाच्यं तदेव गृह्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे “चतुर्थ्यन्तवाच्य को उस तद्वाची और अर्थादि सुबन्तों के द्वारा और सुबन्त को विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है यही अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ \"ಚತುರ್ಥ್ಯಂತವಾಚ್ಯಕ್ಕೆ ಆ ತದ್ವಾಚಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಾದಿ ಸುಬಂತಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುಬಂತಗಳಿಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದೇ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.\"", "Sanskrit": "तस्मात्‌ \"चतुर्थ्यन्तवाच्यं यत्‌ तद्वाचिना अर्थादिसुबन्तैश्च चतुर्थ्यन्तं सुबन्तं विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति इत्यर्थो लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ चतुर्थ्यन्त को समर्थ से सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र चतुर्थ्यन्तं समर्थन सुबन्तेन समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुषसमास होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह समास चतुर्थी तत्पुरुष कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವು ಚತುರ್ಥೀ ತತ್ಪುರುಷವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं समासः चतुर्थीतत्पुरुषः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र के व्याख्यान अवसर पर “अर्थेन नित्यसमासो विशेष्य लिङ्गता चेति वक्तत्यम्‌”' यह वार्तिक प्रवृत्ती होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡುವಾಗ \"ಅರ್ಥೇನ ನಿತ್ಯಸಮಾಸೋ ವಿಶೇಷ್ಯ ಲಿಂಗತಾ ಚೇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಮ್\" ಇದು ವಾರ್ತಿಕದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतस्य सूत्रस्य व्याख्यानावसरे \"अर्थन नित्यसमासो विशेष्यलिङ्गता चेति वक्तव्यम्‌\" इति वार्त्तिकं प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' अर्थशब्द से चतुर्थ्यन्त का नित्यसमास और समास में विशेष्यलिङगता होती है।", "Kannada": "\"ಅರ್ಥಶಬ್ದದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದ ನಿತ್ಯಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಲಿಂಗತಾ ಆಗುತ್ತದೆ.\"", "Sanskrit": "\"अर्थशब्देन चतुर्थ्यन्तस्य नित्यसमासः समासे च विशेष्यलिङ्गता च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही वार्तिक का अर्थ है।", "Kannada": "ಇದೇ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति वार्तिकस्यास्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वार्तिक से अर्थ शब्द से चतुर्थी अन्त गते पद को नित्य समास होता है अन्यथा विभाषा अधिकार से अर्थ से समास में विकल्प की आपत्ति होनी चाहिए।", "Kannada": "ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಅರ್ಥ ಶಬ್ದದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಿಭಾಷಾದ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಅರ್ಥದಿಂದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪದ ಆಪತ್ತಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन वार्तिकेन अर्थशब्देन चतुर्थ्यन्तस्य नित्यसमासो विधीयते, अन्यथा विभाषाधिकारात्‌ अर्थेन समासे विकल्पापत्तिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यह भी ज्ञान होना चाहिए जिस अर्थ से समस्यमान शब्दस्वरूप के विशेषणात्मक प्रधानीभूत की विशेष्यलिङ्कता होनी चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಜ್ಞಾನವು ಇರಬೇಕು ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಶಬ್ದ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಶೇಷಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಧಾನಿಭೂತದ ವಿಶೇಷ್ಯದ ಅಲಿಂಗತೇಷ್ಟಾ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "तत्रेदमप्यवधेयं यदर्थेन समस्यमानस्य शब्दस्वरूपस्य विशेषणात्मकत्वात्‌ प्रधानीभूतस्य विशेष्यस्य स्वलिङ्गतेष्ठा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथा अर्थशब्द की नित्य पुसकता से “परवल्लिङ्गं द्वन्द तत्पुरुषयोः' इससे सभी जगह पुंसत्व होनी चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅರ್ಥಶಬ್ದದ ನಿತ್ಯ ಪುಂಸದಿಂದ \"ಪರವಲ್ಲಿಂಗಂ ದ್ವಂದ್ವ ತತ್ಪುರುಷಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಪುಂಸತ್ವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्यथा अर्थशब्दस्य नित्यपुंस्त्वात्‌ \"परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः\" इत्यनेन सर्वत्रैव पुंस्त्वमेव स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -तदर्थ का उदाहरण है “यूपदारु”'।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ತದರ್ಥದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಯೂಪದಾರು ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - तदर्थस्योदाहरणं यथा यूपदारु इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यूपाय दारु इस लौकिक विग्रह में यूप ङे दारु सु इस अलौकिक विग्रह में प्रस्तुत सूत्र से चतुर्थ्यन्त यूप ङे इस सुबन्त को दारु सु इस तदर्थ से सुबन्त के साथ तत्पुरुषसमाससंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಯೂಪಾಯ ದಾರು ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಯೂಪ ಜ್ಞೆ ದಾರು ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಯೂಪ ಜ್ಞೇ ಈ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ದಾರು ಸು ಈ ತದರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यूपाय दारु इति लौकिकविग्रह यूप ङे दारु सु इत्यलौकिकविग्रहे प्रस्तुतसूत्रेण चतुर्थ्यन्तं यूप ङे इति सुबन्तं दारु सु इति तदर्थेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास विधायक सूत्र में चतुर्थी विभक्ति के प्रथमा विभक्ति के निदिष्ट होने से उरा बोध्य के यूप ङे इसकी उपसर्जन होने पर पूर्व नियात में यूप ङे दारु सु होता है।", "Kannada": "ಅದಾದ ನಂತರ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದರಿಂದ ಬೋಧವಾಗುವ ಯೂಪ ಜ್ಞೆ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಜನವಾದಾಗ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಯೂಪ ಜ್ಞೆ ದಾರು ಸು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकसूत्रे चतुर्थी इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्गोध्यस्य यूप ङे इत्यस्योपसर्जनत्वात्‌ पूर्वनिपाते यूप ङे दारु सु इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास के प्रातिपदिकत्व से प्रातिपदिक अवयव का सुबन्त के ङे प्रत्यय का और सु प्रत्यय का लोप होने पर यूपदारु शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅವಯವದ ಸುಬಂತದ ಜ್ಞೆ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಮತ್ತು ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಯೂಪದಾರು ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ प्रातिपदिकावयवस्य सुपः ङेप्रत्ययस्य सोश्च लुकि यूपदारु इति शब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके प्रातिपदिकत्व से प्रथमा विभक्ति की एकवचन विवक्षा में सुप्रत्यय होने पर यूपदारु रूप सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದ ವಿವಕ್ಷಾದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಯೂಪದಾರು ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ प्रथमैकवचनविवक्षायां सौ यूपदारु इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या रन्धनाय स्थाली यहाँ पर भी तदर्थसत्व होने से उससे चतुर्थान्त का सुबन्त समास होना चाहिए?", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ರಂಧನಾಯ ಸ್ಥಾಲೀ ಇಲ್ಲಿ ತದರ್ಥದ ಸತ್ವವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆಯೇ?", "Sanskrit": "ननु रन्धनाय स्थाली इत्यत्रापि तदर्थसत्त्वात्‌ तेन चतुर्थ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासोऽस्तु ?"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शंका (प्रश्‍न) पैदा होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶಂಕೆಯು (ಪ್ರಶ್ನೆ) ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति शङ्कायां।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका समाधान बताया गया है कि सूत्र में तदर्थशब्द से जहाँ प्रकृति विकृति भाव हो वहीं पर ही समास की प्रसक्ति होती हैं दूसरी जगह नहीं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತದರ್ಥದಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೃತಿ ಭಾವಗಳಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಸಕ್ತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र समाधानमुच्यते यत्‌ सूत्रे तदर्थशब्देन यत्र प्रकृतिविकृतिभावस्तत्रैव समासस्यास्य प्रसक्तिनन्यत्र।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थशब्द के साथ समास में तावत्‌ द्विजायायं द्विजार्थः सुपः, द्विजार्था यवागू: द्विजार्थं पयः आदि इसके उदाहरण है।", "Kannada": "ಅರ್ಥಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ತಾವತ್ ದ್ವಿಜಾಯಾಯಂ ದ್ವಿಜಾರ್ಥಃ ಸುಪಃ, ದ್ವಿಜಾರ್ಥಾ ಯವಾಗೂಃ, ದ್ವಿಜಾರ್ಥಂ ಪಯಃ ಆದಿಗಳು ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थशब्देन सह समासे तावद्‌ द्विजायायं द्विजार्थः सूपः, द्विजार्था यवागूः, द्विजार्थं पयश्चेति तदुदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार भूतबलि, गोहितम्‌, गोमुखम्‌, गोरक्षितम्‌ इत्यादि भी इस सूत्र के उदाहरण होते हैं।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಭೂತಬಲಿಃ, ಗೋಹಿತಂ, ಗೋಸುಖಂ, ಗೋಮುಖಂ, ಗೋರಕ್ಷಿತಂ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव भूतबलिः गोहितं गोसुखं गोरक्षितमित्यादीन्यपि सूत्रस्यास्योदाहरणानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-पञ्चम्यनत सुबन्त को भय प्रकृति के द्वारा सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಭಯ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - पञ्चम्यन्तं सुबन्तं भयप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमास संज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं सूत्रं विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से पञ्चमीतत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण पञ्चमीतत्पुरुषसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह द्विपदात्मक सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पञ्चमी इस प्रथमा एकवचनान्त तथा भयेन यह तृतीया एक वचनान्त पद हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ಭಯೇನ ಇದು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र पञ्चमी इति प्रथमैकवचनान्तं तथा भयेन इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः'', “तत्पुरुषः”, “विभाषा” ये तीन अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\" \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इस पद से सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ\" ಈ ಪದದಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ इसका तदन्त विधि में सुबन्तम्‌ होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಮ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ सुबन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः” इस परिभाषा से तदन्त विधि में पञ्चमी इसके द्वारा पञ्चम्यन्त  सुबन्त को ग्राह्य करना चाहिए।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೆ ತದಂತ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ಇದರಿಂದ ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः\" इति परिभाषया तदन्तविधौ पञ्चमी इत्यनेन पञ्चम्यन्तं सुबन्तं ग्राह्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भयशब्द के सुबन्तत्व के अभाव से भय प्राकृतिक लक्षणा है।", "Kannada": "ಭಯ ಶಬ್ದದ ಸುಬಂತತ್ತ್ವದ ಅಭಾವದಿಂದ ಭಯ ಎಂಬುದು ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भयशब्दस्य सुबन्तत्वाभावाद्‌ भयप्रकृतिके लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं “पञ्चम्यन्त सुबन्त को भयप्रकृतिक सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತವು ಭಯಪ್ರಕೃತಿಕದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ\".", "Sanskrit": "एवं \"पञ्चम्यन्तं सुबन्तं भयप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पञ्चम्यन्त के सम् अर्थ से सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮ್ಯಂತದ ಸಮ್ ಅರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पञ्चम्यन्तं समर्थेन सुबन्तेन समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुषसमास हेै।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದೇ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह समास पञ्चमी तत्पुरुष कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವನ್ನು ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं समासः पञ्चमीतत्पुरुषः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है चोरभयम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಚೋರಭಯಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा चोरभयम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चोराद्‌ भयम्‌ इस लौकिक विग्रह में चोर ङसि त्रय सु इस अलौकिक विग्रह में प्रकृत सूत्र से भय प्रकृतिक द्वारा सुबन्त से त्रय सु इसके साथ चोर ङसि इस पञ्चम्यन्त सुबन्त को तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಚೋರಾತ್ ಭಯಮ್ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಚೋರ ಜ್ಞಸಿ ತ್ರಯ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಭಯ ಪ್ರಕೃತಿಕದ ಸುಬಂತದಿಂದ ತ್ರಯ ಸು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಚೋರ ಜ್ಞಸಿ ಎಂಬ ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चोराद्‌ भयम्‌ इति लौकिकविग्रहे चोर ङसि भय सु इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण भयप्रकृतिकेन सुबन्तेन भय सु इत्यनेन सह चोर ङसि इति पञ्चम्यन्तं सुबन्तं तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पञ्चम्यन्त का पूवनियात होने पर चोर ङसि भय सु ऐसा होने पर प्रातिपदिकत्व से सुलोप होने पर निष्पन्न चोर भयशब्द से सु प्रत्यये की प्रक्रियाकार्य में यह रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪಂಚಮ್ಯಂತದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಆದಾಗ ಚೋರ ಜ್ಞಸಿ ಭಯ ಸು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ , ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸುಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಚೋರಭಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पञ्चम्यन्तस्य पूर्वनिपाते चोर ङसि भय सु इति स्थिते, प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि निष्पन्नात्‌ चोरभयशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये चोरभयम्‌ इति रूपं निष्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः'” इस सूत्र का अर्थ क्या हैं?", "Kannada": "\"ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥಾಅರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "\"चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“तदर्थखण्ड से किसका ग्रहण होता है।", "Kannada": "\"ತದರ್ಥಖಂಡದಿಂದ ಯಾವುದರ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.\"", "Sanskrit": "तदर्थशब्देन कस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः”' इस सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥಾರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹ ಸಹಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः\" इति सूत्रस्य सविग्रहम्‌ एकमुदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थेन नित्यसमासो विरोष्यलिङगता चेति वक्तव्यम्‌'' इस वार्तिक का क्या अर्थ है।", "Kannada": "\"ಅರ್ಥೇನ ನಿತ್ಯಸಮಾಸೋ ವಿರೋಷ್ಯಲಿಂಗತಾ ಚೇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಮ್\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "अर्थन नित्यसमासो विशेष्यलिङ्गता चेति वक्तव्यम्‌\" इति वार्तिकस्यार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पञ्चमी भयेन'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಪಂಚಮೀ ಭಯೇನ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"पञ्चमी भयेन\" इति सूत्रस्यार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पञ्चमी भयेन'' इस सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಪಂಚಮೀ ಭಯೇನ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹ ಸಹಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"पञ्चमी भयेन\" इति सूत्रस्य सविग्रहम्‌ एकमुदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन'' ( 2.9.37 ) सूत्रार्थ-स्तोक, अन्तिक, दूर अर्थ वाची और कृच्छशब्द पञ्चम्यन्त को सुबन्त को वत्तान्त प्रकृति सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "\"ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ\" (೨.೯.೩೭) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸ್ತೋಕ, ಅಂತಿಕ, ದೂರ ಅರ್ಥ ವಾಚಕ ಮತ್ತು ಕೃಚ್ಛಶಬ್ದದ ಪಂಚಮ್ಯಂತಕ್ಕೆ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಕ್ತಾಂತ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन॥ (२.१.३९) सूत्रार्थः - स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकानि कृच्छ्रशब्दप्रकृतिकं च पञ्चम्यन्तं सुबन्तं क्तान्तप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या- यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से पञ्चमीतत्पुरुषसमास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಂಚಮೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण पञ्चमीतत्पुरुषसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र का पदद्वयात्मक है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ रतोकान्तिदूरार्थकृच्छ्राणि यह प्रथमाबहुवचनान्त तथा वतेन तृतीया एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ಕ್ತೇನ ಇದು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि इति प्रथमाबहुवचनान्तं तथा क्तेन इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“' प्राक्कडारात्समासः”', “तत्पुरुषः”, “ विभाषा '' ये तीनों सूत्र अधिकृत हें।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' सुबामकिते पराङगवत्स्वरे”' इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति हुई है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ का तदन्तविधि में सुबन्तम्‌ होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಮ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ सुबन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पञ्चमी भयेन'' इस सूत्र से अनुवृत्ति का पञ्चमी का “प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः” इस परिभाषा से तदन्त विधि में पञ्चम्यन्त सुबन्त यही अर्थ है।", "Kannada": "\"ಪಂಚಮೀ ಭಯೇನ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನುವೃತ್ತಿಯ ಪಂಚಮಿಯ \"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೆ ತದಂತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತ ಇದೇ ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "\"पञ्चमी भयेन\" इत्यस्मात्‌ सूत्रादनुवृत्तस्य पञ्चमीत्यस्य “प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः\" इति परिभाषया तदन्तविधौ पञ्चम्यन्तं सुबन्तम्‌ इत्यर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोकान्तिक इराणि अर्था येवां ते रत्तोकान्तिकइरार्थाः यही बहुब्रीहि समास है और रत्तोकान्तिक दूरार्थाः कृञ्च्छरञ्च स्तोकान्तिकइरार्थकृच्छ्राणि यही इतरेतसयोगद्वन्द है।", "Kannada": "ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾಣಿ ಅರ್ಥಾಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಾಃ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ. ಸ್ತೋತಾಂತಿಕ ದೂರಾರ್ಥಾಃ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಂಚ ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಾಃ ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಎಂಬುದು ಇತರೇತರಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तोकान्तिकदूराणि अर्था येषां ते स्तोकान्तिकदूरार्थाः इति बहुव्रीहिः। स्तोकान्तिकदूरार्थाः च कृच्छ्रञ्च स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि इति इतरेतरयोगद्वन्द्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्तेन इस अर्थ का तदन्त विधि में तत्प्रकृतिक लक्षणा से क्तान्तप्रकृतिक यही अर्थ है।", "Kannada": "ಕ್ತೇನ ಈ ಅರ್ಥದ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪ್ರಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣಾದಿಂದ ಕ್ತಾಂತ ಪ್ರಕೃತಿಕ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "क्तेन इत्यस्य तदन्तविधौ तत्प्रकृतिके लक्षणया क्तान्तप्रकृतिकेन इत्यर्थः|"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ आता है “'स्तोकान्तिदूरार्थवाची कृच्छ्रशब्द और पञ्चम्यन्त सुबन्त को क्तान्त प्रकृतिक सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥವಾಚಕವಾದ ಕೃಚ್ಛ್ರ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಕೃತಿಕದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थः समायाति \"स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकानि कृच्छ्रशब्दप्रकृतिकं च पञ्चम्यन्तं सुबन्तं क्तान्तप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का अर्थ है स्तोकान्मुक्तः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा स्तोकान्मुक्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अल्पान्युक्तः, अन्तिकादागतः इरात्‌ आगतः (दूरादागतः) कृछ्रादागतः इत्यादि अन्य सूत्र के उदाहरण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಪಾನ್ಯುಕ್ತಃ, ಅಂತಿಕಾದಾಗತಃ ದೂರಾದಾಗತಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದಾಗತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अल्पान्मुक्तः अन्तिकादागतः दूरादागतः कृच्छ्रादागतः इत्यादीन्यस्य सूत्रस्योदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोकान्मुक्तः यहाँ स्तोकान्मुक्तः इस लौकिकविग्रह में स्तोक ङसि मुक्‍त सु इस अलौकिक विग्रह में स्तोकङसि इस पञ्चम्यन्त सुबन्त को मुक्त सु इस क्तान्त प्रकृतिक द्वारा सुबन्त के साथ प्रकृतसूत्र द्वारा तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ  ಎಂಬುದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಸ್ತೋಕ ಜ್ಞಸಿ ಮುಕ್ತ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಸ್ತೋಕ ಜ್ಞಸಿ ಎಂಬ ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ಸು ಎಂಬ ಕ್ತಾಂತ ಪ್ರಕೃತಿಕದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तोकान्मुक्तः इत्यत्र स्तोकान्मुक्तः इति लौकिकविग्रहे स्तोक ङसि मुक्त सु इत्यलौकिकविग्रहे स्तोक ङसि इति पञ्चम्यन्तं सुबन्तं मुक्त सु इति क्तान्तप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रथमा विभक्ति के निर्दिष्टता से उसके बोध्य का स्तोक ङसि इसका “' प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌'' इस सूत्र से पूर्व निपात होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಅದರ ಬೋಧ್ಯದ ಸ್ತೋಕ ಜ್ಞಸಿ ಇದರ \"ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನದಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पञ्चम्यन्तस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्बोध्यस्य स्तोक ङसि इत्यस्य \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इत्यनेन  उपसर्जनत्वात्‌ पूर्वनिपातो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद स्तोक ङसि मुक्‍त सु समास की प्रातिपदिक संज्ञा में “सुपो धातु प्रातिपदिकयोः'' इससे सुप्‌ का ङसि प्रत्यये और सु प्रत्यय का लोप होने पर पञ्चमी का अलुक्‌ विधायक सूत्र प्रवृत्त हुई है।", "Kannada": "ಆಗ ಸ್ತೋಕ ಜ್ಞಸಿ ಮುಕ್ತ ಸು ಎಂಬ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞಾದಿಂದ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಲೋಪವಾಗುವುದರಿಂದ ಪಂಚಮಿಯ ಅಲುಕ್ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः स्तोक ङसि मुक्त सु इति समासस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन सुपः ङसेः सोश्च लुकि प्राप्ते पञ्चम्याः अलुग्विधायकं सूत्रं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः\" ( 6.3.2 ) सूत्रार्थ-रतोकान्तिक इरार्थवाचकों से और कृच्छर शब्द से विहित पञ्चमी के उत्तरपद पर में लोप नहीं होता है।", "Kannada": "\"ಪಂಚಮ್ಯಾಃ ಸ್ತೋಕಾದಿಭ್ಯಃ\"(೬.೩.೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥವಾಚಕಗಳ ಮತ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರ ಶಬ್ದದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಪಂಚಮಿಯ ಉತ್ತರಪದದಮೇಲೆ ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः॥ (६.३.२) सूत्रार्थः - स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकेभ्यः कृच्छ्रशब्दाच्च विहितायाः पञ्चम्याः उत्तरपदे परे लुक्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से अलुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲುಕ್ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಧಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण अलुक्‌ विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलुक्‌ नाम यानि लुक्‌ नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲುಕ್ ಎಂದರೆ ಲುಕ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अलुक्‌ नाम लुक्‌ न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्वि पदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पञ्चमी के षष्ठी एकवचनान्त को रत्तोक आदि से पञ्चमी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪಂಚಮ್ಯಾಃ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಸ್ತೋಕಾದಿಭ್ಯಃ ಎಂಬುದು ಪಂಚಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तत्र पञ्चम्याः इति षष्ठ्येकवचनान्तं स्तोकादिभ्यः इति पञ्चमीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अलुगुत्तरपदे” इस सूत्र से अलुक्‌ उत्तर पदे इन दोनों पदों की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಅಲುಗುತ್ತರಪದೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲುಕ್ ಉತ್ತರಪದ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अलुगुत्तरपदे\" इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ अलुग्‌ उत्तरपदे इति पदद्वयमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोक आदि शब्द से पूर्व सूत्र द्वारा उक्त (स्तोकान्तिक दूरार्थकृच्छ्राणां) स्तोक, अन्तिक, इरार्थ, कृच्छ आदि का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಸ್ತೋಕಾದಿಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಹೇಳಲಾದ (ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕ ದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಾಂ) ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತೋಕ, ಅಂತಿಕ, ದೂರಾರ್ಥ, ಕೃಚ್ಛ್ರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तोकादिशब्देन पूर्वसूत्रोक्तानां स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणां ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ आता है “स्तोक, अन्तिक, इरअर्थवाची कृच्छर शब्द से विहित जो पञ्चमी उसका उत्तरपद पर में लोप नहीं होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - ಸ್ತೋಕ, ಅಂತಿಕ,ದೂರ ಅರ್ಥವಾಚಿ, ಕೃಚ್ಛರ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಪಂಚಮೀ ಇದೆಯೋ ಅದರ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಲೋಪವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थः समायाति \"स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकेभ्यः कृच्छ्रशब्दाच्च विहिता या पञ्चमी तस्याः उत्तरपदे परे लुक्‌ न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "” उदाहरण -स्तोकान्मुक्तः यहाँ उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - स्तोकान्मुक्तः इत्यत्रोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोक ङसि मुक्त सु समास का प्रातिपदिक संज्ञा होने पर ““सुपोधाकप्रातिकयोः'' इससे सुप्‌ का ङसि और सु प्रत्यय प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸ್ತೋಕ ಜ್ಞಸಿ ಮುಕ್ತ ಸು ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಸಿ ಮತ್ತು ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तोक ङसि मुक्त सु इति समासस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन सुपः ङसेः सोश्च लुक्‌ प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब प्रस्तुत सूत्र से पञ्चमी के ङसि प्रत्यये का अलुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಂಚಮಿಯ ಜ್ಞಸಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಲುಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा प्रस्तुतसूत्रेण पञ्चम्याः ङसेः अलुग्‌ विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सु प्रत्यय का “'सुपोधातुप्रातिपदिकपोः”' इस सूत्र से लोप होने पर सर्वसंयोग होने पर स्तोकान्मुक्त शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾಗುವಾಗ ಮತ್ತು ಸರ್ವಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सोश्च \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन लुकि सर्वसंयोगे स्तोकान्मुक्त इति शब्दो निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सौ प्रक्रियाकार्य होने पर ““स्तोकान्मुक्तः'' रूप होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸೌ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः सौ प्रक्रियाकार्ये स्तोकान्मुक्तः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-षष्ठयन्त सुबन्त को समर्थ से सुबन्त के साथ विकल्प से समास होता है और वह तत्पुरुषसमास संज्ञा वाला होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಷಷ್ಟ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - षष्ठ्यन्तं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह विकल्पेन समस्यते स च तत्पुरुषसमाससंज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठीतत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र एकपदात्मक (एक पद वाला) है।", "Kannada": "ಇದು ಒಂದು ಪದವುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदम्‌ एकपदात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह षष्ठी पद प्रथमा विभक्ति का एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र षष्ठी इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "““समर्थपदविधि :'', “प्राक्कडारात्समासः'', “ सहसुपा'', “तत्पुरुष”, “विभाषा” ये पूर्व से अधिकृत है।", "Kannada": "ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ, \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\" \"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" \"ವಿಭಾಷಾ\" ಇವು ಪೂರ್ವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"समर्थः पदविधिः\", \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इत्येतानि पूर्वतोऽधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रत्यय ग्रहणे-तदन्ता ग्राह्याः” इस परिभाषा से इससे षष्ठयन्त सुबन्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೆ ತದಂತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮ ಅರ್ಥ ಆಗುವುದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः\" इति परिभाषया षष्ठी इत्यनेन षष्ठ्यन्तं सुबन्तमिति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और षष्ठयन्त सुबन्त को सम अर्थ होने से सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಾಗುವುದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं \"षष्ठ्यन्तं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही सूत्रार्थ आता है।", "Kannada": "ಇದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति सूत्रार्थः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ षष्ठयन्त को समान अर्थ से सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ಸಮರ್ಥದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र षष्ठ्यन्तं समर्थेन सुबन्तेन समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुषसमास होता है।", "Kannada": "ಅದೇ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह समास षष्ठी तत्पुरुष कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವನ್ನು ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं समासः षष्ठीतत्पुरुषः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है राजपुरुषः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ರಾಜಪುರುಷಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा राजपुरुषः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राज्ञः पुरुष उस लौकिक विग्रह में राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इस अलौकिक विग्रह में राजन्‌ ङस्‌ इस षष्ठयन्त सुबन्त पुरुष सु इस समान अर्थ से सुबन्त के साथ प्रकृत सूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಎಂಬ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञः पुरुष इति लौकिकविग्रहे राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इत्यलौकिकविग्रहे राजन्‌ ङस्‌ इति षष्ठ्यन्तं सुबन्तं पुरुष सु इति समर्थन सुबन्तेन सह प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद षष्ठयन्त का राजन्‌ ङस्‌ इसके उपसर्जनत्व से पूर्व निपात होने पर राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನತ್ವದಿಂದ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾಗುವಾಗ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः षष्ठ्यन्तस्य राजन्‌ ङस्‌ इत्यस्य उपसर्जनत्वात्‌ पूर्वनिपाते राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समुदाय की प्रातिपदिक संज्ञा होने पर “सुपोधातुप्रातिपदिकमे'' इससे सुप्‌ का ङस्‌ और सु प्रत्यय का लोप होने पर राजन्‌ पुरुष होता है।", "Kannada": "ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವಾಗ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಸ್ ಮತ್ತು ಸು ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ರಾಜನ್ ಪುರುಷ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समुदायस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन सुपः ङसः सोश्च लुकि राजन्‌ पुरुष इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब ““न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य'' इस सूत्र से राजन्‌ शब्द का नकार का लोप होने पर प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न होने से राजपुरुष शब्द से सु प्रत्यय होने पर प्रक्रियाकार्य में राजपुरुष रूप होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ನ ಲೋಪಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾಂತಸ್ಯ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ರಾಜನ್ ಶಬ್ದದ ನಕಾರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ರಾಜಪುರುಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಎಂಬುದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಪುರುಷ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा \"न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य\" इत्यनेन सूत्रेण राजन्‌-शब्दस्य नकारस्य लोपे प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नात्‌ राजपुरुषशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये राजपुरुषः इति  रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन'' इस सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹ ಸಹಿತ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन\" इति सूत्रस्य सविग्रहम्‌ एकमुदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोकान्मुक्तः इत्यादि में पञ्चमीविभक्ति का अलुक कैसे होता है?", "Kannada": "ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಅಲುಕ್ ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "स्तोकान्मुक्तः इत्यादौ पञ्चमीविभक्तेः अलुक्‌ कथम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಪಂಚಮ್ಯಾಃ ಸ್ತೋಕಾದಿಭ್ಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी' सूत्र का विग्रह सहित एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ವಿಗ್ರಹ ಸಹಿತವಾಗಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"ष॒ष्ठी\" इति सूत्रस्य सविग्रहम्‌ एकमुदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रसङ्गतः षष्ठीतत्पुरुष निषेध सूत्रों का वर्णन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रसङ्गतः षष्ठीतत्पुरुषनिषेधकानि सूत्राणि वर्ण्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न निर्धारणे” (2.2.90 ) सूत्रार्थ-निर्धारण में षष्ठयन्त को सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।", "Kannada": "\"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" (೨.೨.೯೦) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನಿರ್ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತವು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न निर्धारणे॥ (२.२.१०) सूत्रार्थः - निर्धारणे षष्ठ्यन्तं सुबन्तं न समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-पाणिनीय सूत्रों में यह विधि है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठीतत्पुरुषसमास निषेध किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में “निर्धारणे सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे निर्धारणे इति सप्तम्यन्तं पदम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह निषेध बोधक अव्ययपद  है।", "Kannada": "ನ ಎಂಬುದು ನಿಷೇಧಬೋಧಕ ಅವ್ಯಯಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नेति निषेधबोधकम्‌ अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “प्राक्‍कडारात्समासः'', “सहसुपा'', “तत्पुरुषः” ये अधिकृत हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾರ್ಸಮಾಸಃ\" \"ಸಹಸುಪಾ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी” सूत्र से षष्ठीपद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इति सूत्रात्‌ षष्ठी इति पदसमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्धारण में विधीयमान जो षष्ठी उस षष्ठयन्त सुबन्त का सुबन्त के साथ “षष्ठी '' इससे षष्ठी तत्पुरुष समास प्राप्त होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧೀಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ಆ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्धारणे विधीयमाना या षष्ठी तादृशषष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य सुबन्तेन सह \"षष्ठी\" इत्यनेन षष्ठीतत्पुरुषसमासः प्राप्नोति|"}}
{"translation": {"Hindi": "वह समास इससे निषेध किया गया है।", "Kannada": "ಆ ಸಮಾಸವನ್ನು ಇದರಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स समासः अनेन निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है-निधारण कार्य में जो षष्ठी तदन्त को सुबन्त को समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ನಿರ್ಧಾರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ತದಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्य अर्थो भवति - \"निर्धारणे या षष्ठी तदन्तं सुबन्तं न समस्यते\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्धारण नाम जातिगुण किया संज्ञाओं से एकदेश समुदाय का पृथक्करण है।", "Kannada": "ನಿರ್ಧಾರಣೆ ಎಂದರೆ ಜಾತಿ, ಗುಣ, ಕ್ರಿಯಾ, ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಏಕದೇಶ ಸಮುದಾಯದ ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्धारणं नाम जातिगुणक्रियासंज्ञाभिः समुदायादेकदेशस्य पृथक्करणम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे:-नृणां द्विजः ( आदमियों में ब्राह्मण) श्रेष्ठ है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ನೃಣಾಂ ದ್ವಿಜಃ (ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು) ಅಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಟರು.", "Sanskrit": "यथा नृणां द्विजः श्रेष्ठः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “यतश्च निर्धारणम्‌'' इससे नृणाम्‌ यहाँ पर निर्धारण में षष्ठी विहित होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಯತಶ್ಚ ನಿರ್ಧಾರಣಮ್\" ಇದರಿಂದ ನೃಣಾಮ್ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರಣದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬುದು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्यत्र \"यतश्च निर्धारणम्‌\" इत्यनेन नृणामित्यत्र निर्धारणे षष्ठी विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नृसमुदाय से श्रेष्ठत्व धर्म से द्विज का (ब्राह्मण का) पृथक्करण हुआ।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಟತ್ವ ಧರ್ಮದಿಂದ ದ್ವಿಜನ(ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ) ಪೃಥಕ್ಕರಣೆಯಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अत्र नृसमुदायात्‌ श्रेष्ठत्वधर्मेण द्विजस्य पृथक्करणं जातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे पृथक्करण हुआ है वहाँ षष्ठी होती है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ಪೃಥಕ್ಕರಣೆಯಾಯಿತೋ ಅಲ್ಲಿ ಷಷ್ಟೀ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मात्‌ पृथक्करणं तत्र षष्ठी।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है जैसे आदमियों में ब्राह्मण श्रेष्ठ होता है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಹೇಗೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶ್ರೇಷ್ಟರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा नृणां द्विजः श्रेष्ठः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(नृणां द्विजः श्रेष्ठः) “यतश्च निर्धारणम्‌\" इससे नृणाम्‌ यहाँ पर निर्धारण में षष्ठी विहित है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧಾರಣಮ್ ಇದರಿಂದ ನೃಣಾಂ ಇಲ್ಲಿ  ನಿರ್ಧಾರಣದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬುದು ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"यतश्च निर्धारणम्‌\" इत्यनेन नृणामित्यत्र निर्धारणे षष्ठी विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद षष्ठी इस सूत्र से नृणाम्‌ इस षष्ठयन्त सुबन्त का द्विजः इय सुबन्त से समास प्राप्त होने पर प्रकृत सूत्र से निर्धारणषष्ठयन्त से नृणाम्‌ इस पद का उस से साथ समास निषेध होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ  ನೃಣಾಮ್ ಈ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ದ್ವಿಜಃ ಈ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವಾಗ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರಣ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದಿಂದ ನೃಣಾಮ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅದರ ಜೊತೆ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः षष्ठी इत्यनेन सूत्रेण नृणामिति षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य द्विजः इति सुबन्तेन समासे प्राप्ते प्रकृतसूत्रेण निर्धारणषष्ठ्यन्तत्वात्‌ नृणाम्‌ इति पदस्य तेन सह समासनिषेधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते ( वार्तिकम्‌ ) वातिकार्थ-प्रतिपदविधान जो षष्ठी अन्त वाले पद को सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಪದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಇದು ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ವಾರ್ತಿಕ) ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರತಿಪದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಯಾವುದು ಷಷ್ಠೀ ತದಂತ ಸುಬಂತವು ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते (वार्तिकम्‌ ) वार्तिकार्थः - प्रतिपदविधाना या षष्ठी तदन्तं सुबन्तं न समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक व्याख्या-यह वार्तिक षष्ठी समास निषेध प्रसङ्ग में विराजता है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಈ ವಾರ್ತಿಕವು ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकव्याख्या - इदं वार्तिकं षष्ठीसमासनिषेधप्रसङ्गे विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वार्तिक से षष्ठीतत्पुरुषसमास का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन वार्तिकेन षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह वार्तिक चार यह वाला है।", "Kannada": "ಈ ವಾರ್ತಿಕವು ನಾಲ್ಕು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "वार्तिकमिदं पदचतुष्टयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रतिपदविधाना षष्ठी ये दो पद वाला प्रथमा एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪದವಿಧಿನಾ ಮತ್ತು ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रतिपदविधाना षष्ठी इति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न यह निषेध बोधक अव्यय है।", "Kannada": "ನ ಇದು ನಿಷೇಧ ಬೋಧಕ ಅವ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रतिपदविधाना षष्ठी इति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास होता है क्रियापद है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಇದು ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समस्यते इति क्रियापदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदं पद्‌ प्रति इस प्रतिपदम्‌ इस वीप्सा में अव्ययीभाव है।", "Kannada": "ಪದಂ ಪದಂ ಪ್ರತಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರತಿಪದವಾಗಿದೆ ಇದು ವೀಪ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पदं पदं प्रति इति प्रतिपदम्‌ इति वीप्सायामव्ययीभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी शेषे” इस शेष लक्षणा षष्ठी को वर्जित करके सभी भी षष्ठी प्रतिपदविधाना महाभाष्यादि ग्रंथ से जाना जाता है।", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ ಶೇಷೆ\" ಎಂಬ ಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ ಷಷ್ಠೀ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲ ಷಷ್ಠೀ ಪ್ರತಿಪದವಿಧಿನಾ ಎಂಬ ಮಹಾಭಾಷ್ಯಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी शेषे\" इति शेषलक्षणां षष्ठीं वर्जयित्वा सर्वापि षष्ठी प्रतिपदविधाना इति महाभाष्याद्याकरग्रन्थाद्‌ ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और प्रतिपद विधानषष्ठयन्त के षष्ठी इससे समास प्राप्त होने पर उक्त वार्तिक से उसका निषेध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಪದ ವಿಧಾನ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದರಿಂದ ಹೇಳಲಾದ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಅದರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं प्रतिपदविधानषष्ठ्यन्तस्य षष्ठी इत्यनेन समासे प्राप्ते प्रोक्तवार्तिकेन तन्निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -वार्तिक का उदाहरण है सर्पिषः ज्ञानम्‌।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ವಾರ್ತಿಕದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಸರ್ಪಿಷಃ ಜ್ಞಾನಮ್.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - वार्तिकस्यास्योदाहरणं सर्पिषो ज्ञानम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्पिषः यहाँ पर “ज्ञोऽविदर्थस्थ करणे इससे षष्ठी विहित है।", "Kannada": "ಸರ್ಪಿಷಃ ಇಲ್ಲಿ \"ಜ್ಞೋಽವಿದರ್ಥಸ್ಯ ಕರಣೆ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्पिषः इत्यत्र \"ज्ञोऽविदर्थस्य करणे\" इत्यनेन षष्ठी विहिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह षष्ठी प्रतिपदविधाना षष्ठी होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಷಷ್ಠೀ ಪ್ರತಿಪದ ವಿಧಿಯಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च षष्ठी प्रतिपदविधाना षष्ठी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सपिषः इस षष्ठयन्त का सुबन्त का ज्ञान इससे सुबन्त के साथ “षष्ठी'' इस सूत्र से समास प्राप्त होने पर सपिषः का प्रतिपदविधानषष्ठयन्त होने से प्रोक्त वार्तिक से समास निषेध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸರ್ಪಿಷಃ ಈ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ಸುಬಂತದ ಜ್ಞಾನ ಇದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಷಷ್ಠೀ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಸರ್ಪಿಷಃ ಇದರ ಪ್ರತಿಪದವಿಧಾನ ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಾದಾಗ ಹೇಳಿದ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सर्पिषः इति षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य ज्ञानम्‌ इत्यनेन सुबन्तेन सह \"षष्ठी\" इत्यनेन सूत्रेण समासे प्राप्ते सर्पिषः इत्यस्य प्रतिपदविधानषष्ठ्यन्तत्वात्‌ प्रोक्तवार्तिकेन समासनिषेधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न निर्धारणे” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"न निर्धारणे\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "30. नृणां द्विजः श्रेष्ठः यहाँ पर षष्ठी समास क्यों नहीं हुआ?", "Kannada": "ನೃಣಾಂ ದ್ವಿಜಃ ಶ್ರೇಷ್ಟಃ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "नृणां द्विजः श्रेष्ठः इत्यत्र कथं न षष्ठीसमासः?"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्धारण क्या है?", "Kannada": "ನಿರ್ಧಾರಣ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "निर्धारणं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते'' इस वार्तिक का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಪ್ರತಿಪದಿವಿಧಿನಾ ಷಷ್ಠೀ ನ ಸಮಸ್ಯತೆ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥ ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "\"प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते\" इति वार्तिकस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्पिषोज्ञानम्‌ यहाँ समास कैसे नहीं हुआ?", "Kannada": "ಸರ್ಪಿಷೋಜ್ಞಾನಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಹೇಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "सर्पिषो ज्ञानम्‌ इत्यत्र कथं न समासः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्य समानाधिकरणेन '' सूत्रार्थ-पूरण आदि अर्थों से और सदादि से षष्ठयन्त सुबन्त को समास संज्ञा नहीं होती है सूत्र व्याख्या-छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "\"ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯತವ್ಯ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\". (೨.೨.೧೧) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂರಣಾದಿಗಳ ಅರ್ಥದಿಂದ ಮತ್ತು ಸದಾದಿಗಳಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಪಾಣಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्यसमानाधिकरणेन॥ (२.२.११) सूत्रार्थः - पूरणाद्यर्थेः सदादिभिश्च षष्ठ्यन्तं सुबन्तं समाससंज्ञं न भवति। (समासो न भवति।)  सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठी तत्पुरुष समास निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह एकपदात्मक सूत्र हैं।", "Kannada": "ಇದು ಒಂದುಪದವುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं एकपदात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ““पूरणगुणसुहितार्थ सदव्ययतव्य-समानाधि करणेन यह तृतीया एक वचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯ - ಸಮಾಧಿಕರಣೇನ ಇದು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्य-समानाधिकरणेन इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरणश्च, गुणश्च, सहितं च पूरणगुणसुहितानि यहाँ इतरेतरयोगद्वन्दसमास है।", "Kannada": "ಪೂರಣಶ್ಚ, ಗುಣಶ್ಚ, ಸುಹಿತಂ ಚ ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾನಿ ಇಲ್ಲಿ ಇತರೇತರಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "पूरणश्च, गुणश्च, सुहितं च पूरणगुणसुहितानि इति इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरणगुणसुहितार्थाश्च सच्च अव्ययं च तव्यश्च समानाधिकरणजञ्च इति पूरणगुणसुहितार्थसदव्यय समानाधिकरणम्‌, पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययसमानाधिकरणेन यहाँ समाहारद्वन्द्व है।", "Kannada": "ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಾಶ್ಚ ಸಚ್ಚ ಅವ್ಯಯಂ ಚ ತವ್ಯಶ್ಚ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಂಚ ಎಂಬ ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಮ್, ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವವಿದೆ.", "Sanskrit": "पूरणगुणसुहितार्थाश्च सच्च अव्ययं च तव्यश्च समानाधिकरणञ्च इति पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययसमानाधिकरणम्‌, पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययसमानाधिकरणेन इति समाहारद्वन्द्वः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरणार्थशब्द से पुरणार्थक प्रत्ययों के शब्दों का ग्रहण है।", "Kannada": "ಪೂರಣಾರ್ಥ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪೂರಣಾರ್ಥಕ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಶಬ್ದಗಳ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूरणार्थशब्देन पुरणार्थकप्रत्ययान्तानां शब्दानां ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणार्थशब्द से प्रधानत्व और उपसर्जनत्व गुणवाची जो शब्द है उसका ग्रहण किया गया।", "Kannada": "ಗುಣಾರ್ಥಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಉಪಸರ್ಜನದಿಂದ ಗುಣವಾಚಿ ಯಾವ ಶಬ್ದವಿದೆಯೋ ಅದರ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गुणार्थशब्देन प्रधानत्वेन उपसर्जनत्वेन च गुणवाची यः शब्दः तस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सत्'' इस पद से “तौसत्‌'' सूत्र से सत्संज्ञक जो दोनों शतृशानच्‌ प्रत्ययों को तदन्त का बोध होता है।", "Kannada": "\"ಸತ್\" ಈ ಪದದಿಂದ \"ತೌಸತ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸತ್ಸಂಜ್ಞಕ ಯಾವ ಎರಡು ಶತೃ ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಗೆ ತದಂತದ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्‌ इति पदेन तौ सत्‌ इति सूत्रेण सत्संज्ञकौ यौ शतृशानच्प्रत्ययौ तदन्तानां बोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अव्ययपद से सन्तव्य इस पूर्व और उत्तर के साहचर्य से कृदन्त क्त्वा, तोसुन्‌, सुन्नन्त प्रत्ययों का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯಪದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಂತವ್ಯ ಎಂಬ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಸಹಚರ್ಯದಿಂದ ಕೃದಂತದ ಕ್ತ್ವಾ, ತೋಸುನ್, ಸುನ್ನಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययपदेनात्र सत्तव्येति पूर्वोत्तरयोः साहचर्यात्‌ कृदन्तानां क्त्वातोसुन्कसुन्नन्तानां ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें क्त्वा, तोसुन्‌, कसुन इस अव्यय संज्ञा विधान से।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ತ್ವಾ, ತೋಸುನ್, ಕಸುನ್ ಈ ಅವ್ಯಯ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ವಿಧಾನದಿಂದ.", "Sanskrit": "तेषां क्त्वातोसुन्कसुनः इत्यनेनाव्ययसंज्ञाविधानात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे उसके ऊपर उसके ऊपर इत्यादि में समास दुर्वार है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ದುರ್ವಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन तस्य उपरि तदुपरि इत्यादौ समासः दुर्वारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तव्य का प्रत्यय से तदन्त का बोध होता है।", "Kannada": "ತವ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ತದಂತದ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तव्यस्य प्रत्ययत्वात्‌ तदन्तानां बोधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “'प्राक्कडारात्समासः'', ““सहसुपा'', “तत्पुरुषः”' ये अधिकृत किये गये है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ ಸಮಾಸಃ\" \"ಸಹಸುಪಾ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी” इससे षष्ठी पद को “न निर्धारणे'' इससे पद की अनुवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ\" ಈ ಷಷ್ಠೀ ಪದಕ್ಕೆ \"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಇದರಿಂದ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इत्यस्मात्‌ षष्ठी इति पदं \"न निर्धारणे\" इत्यस्मात्‌ नेति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र का अर्थ होता है-घष्ठयन्त सुबन्त को पूरण आदि अर्थों से सदादि से समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಷಷ್ಠ್ಯಂತವಿರುವ ಸುಬಂತಗಳಿಗೆ ಪೂರಣಾದಿ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಸದಾದಿಗಳಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रस्यास्यार्थो भवति - \"षष्ठ्यन्तं सुबन्तं पूरणाद्यर्थः सदादिभिश्च न समस्यते\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ “पूरण आदि अर्थो से और सदादि से षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ \"ಪೂರಣ ಆದಿ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸದಾದಿಗಳಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ\".", "Sanskrit": "अर्थात्‌ \"पूरणाद्यर्थेः सदादिभिश्च षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण प्रस्तुत किये जा रहे हैं।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणानि क्रमशः प्रस्तूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरण अर्थ से निषेध होने पर उदाहरण है-सतां षष्ठः।", "Kannada": "ಪೂರಣಾರ್ಥದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುವಾಗ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಸತಾಂ ಷಷ್ಠಃ.", "Sanskrit": "पूरणार्थन निषेधे सतां षष्ठः इत्याद्युदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्णां पूरणः इस अर्थ में “तस्य पूरणे डट्‌\" इससे डट्‌ प्रत्यय होने पर “षट्कतिकतिपयचतुरां थुक्‌” इससे थुक्‌ प्रत्यय होने पर षष्ठः रूप होता है।", "Kannada": "ಷಣ್ಣಾಂ ಪೂರಣಃ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ \"ತಸ್ಯ ಪೂರಣೇ ಡಟ್\" ಇದರಿಂದ ಡಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ \"ಷಟ್ಕತಿಕತಿಪಯಚತುರಾಂಥುಕ್\" ಇದರಿಂದ ಥುಕ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಷಷ್ಠಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षण्णां पूरणः इत्यर्थे \"तस्य पूरणे डट्‌\" इत्यनेन डटि \"षट्कतिकतिपयचतुरां थुक्‌\" इत्यनेन थुकि च षष्ठः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सताम्‌ षष्ठयन्त का पूरणार्थक षष्ठ शब्द से “घषष्ठी'' इससे षष्ठी समास होने पर उसका निषेध प्रकृत सूत्र से होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸತಾಮ್ ಎಂಬ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ಪೂರಣಾರ್ಥಕ ಷಷ್ಠ ಶಬ್ದದಿಂದ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಅದರಿಂದ ನಿಷೇಧವು ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सताम्‌ इति षष्ठ्यन्तस्य पूरणार्थकषष्ठशब्देन \"षष्ठी\" इत्यनेन षष्ठीसमासे प्राप्ते तन्निषेधः प्रकृतसूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुण से निषेध होने पर काकस्य कार्ष्ण्यम्‌ यह उदाहरण है।", "Kannada": "ಗುಣದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಕಾಕಸ್ಯ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಮ್ ಇದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गुणेन निषेधे काकस्य कार्ष्ण्यम्‌ इत्याद्युदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णशब्द से भाव में ष्यञ्‌ प्रत्यय होने पर कार्ष्ण्यः शण्ड निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ಭಾವೇ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಷ್ಯಜ್ಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಃ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णशब्दात्‌ भावे ष्यञि कार्ष्ण्यशब्दो निष्पन्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कार्ष्ण्यम्‌ इसके गुणवाची होने के कारण उसके साथ काकस्य इस षष्ठयन्त का “'षष्ठी'' इस षष्ठी समास होने पर वह प्रकृतसूत्र से निषेध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಮ್ ಇದು ಗುಣವಾಚಿ ಆಗಿರುವ ಕಾರಣ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಕಸ್ಯ ಈ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದು ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ ಎಂಬುವುದು ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः कार्ष्ण्यम्‌ इत्यस्य गुणवाचकत्वात्‌ तेन सह काकस्य इति षष्ठ्यन्तस्य \"षष्ठी\" इत्यनेन षष्ठीसमासे प्रकृतसूत्रेण स निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुण से जो निषेध विहित है वह अनित्य है।", "Kannada": "ಗುಣದಿಂದ ಯಾವ ನಿಷೇಧ ವಿಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गुणेन यो निषेधो विहितः सोऽनित्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तदशिष्यं संज्ञाप्रमाणत्वात्‌'' इस सूत्र में संज्ञा के गुणभूतप्रमाणिता खण्ड के साथ समास दर्शन से होता है।", "Kannada": "\"ತದಶಿಷ್ಯಮ್ ಸಂಜ್ಞಾಪ್ರಮಾಣತ್ವಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆಯ ಗುಣಭೂತಪ್ರಮಾಣ ಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸ ದರ್ಶನದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तदशिष्यं संज्ञाप्रमाणत्वात्‌\" इति सूत्रे संज्ञायाः गुणभूतप्रमाणत्वशब्देन सह समासदर्शनात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषेध के अनित्यत्व अर्थस्य गौरवम्‌ (अर्थ का गौरवम्‌ )-अर्थगौरवम्‌।", "Kannada": "ನಿಷೇಧದ ಅನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ ಅರ್ಥದ ಗೌರವ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥಗೌರವ.", "Sanskrit": "निषेधस्य अनित्यत्वात्‌ अर्थस्य गौरवम्‌ अर्थगौरवम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धे मान्द्यम्‌ (बुद्धि से मंदता) बुद्धिमान्धम्‌ आदि में निषेध नहीं होता है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಂದವಾಗಿರುವವನು ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बुद्धेः मान्द्यं बुद्धिमान्द्यम्‌ इत्यादिषु नायं निषेधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुहितार्थ से निषेध होने पर फलानां सुहितः इत्यादि एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಸುಹಿತಾರ್ಥದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಫಲಾನಾಂ ಸುಹಿತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सुहितार्थेन निषेधे फलानां सुहितः इत्यादिकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ षष्ठयन्त फलशब्द का सुहित शब्द के साथ प्राप्त षष्ठी समास का प्रकृतसूत्र से निषेध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಫಲಶಬ್ದದ ಸುಹಿತಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र षष्ठ्यन्तस्य फलशब्दस्य सुहितशब्देन सह प्राप्तस्य षष्ठीसमासस्य प्रकृतसूत्रेण निषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सदन्त से निषेध होने पर द्विञस्य कुर्वन्‌ कुर्वाणो वा इसका उदाहरण है।", "Kannada": "ಸದಂತದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುವಾಗ ದ್ವಿಜದ ಕುರ್ವನ್ ಕುರ್ವಾಣೋ ವಾ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सदसन्तेन निषेधे द्विजस्य कुर्वन्‌ कुर्वाणो वा इत्याद्युदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृ धातु से शतृप्रत्यय और शानच्‌ प्रत्यय होने पर क्रमके अनुसार कुर्वन्‌ और कुर्वाणः ये दो रूप हैं।", "Kannada": "ಕೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಶಾನಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕುರ್ವನ್ ಮತ್ತು ಕುರ್ವಾಣಃ ಇವೆರಡು ರೂಪಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "कृधातोः शतरि शानचि च यथाक्रमं कुर्वन्‌ कुर्वाणः चेति रूपद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ षष्ठयन्त का द्विजशब्द का कुर्वन्‌ इससे कुर्वाणः इस योग में प्राप्त हुआ इससे षष्ठी समास का निषेध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ದ್ವಿಜಶಬ್ದದ ಕುರ್ವನ್ ಇದರಿಂದ ಕುರ್ವಾಣಃ ಈ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र षष्ठ्यन्तस्य द्विजशब्दस्य कुर्वन्‌ इत्यनेन कुर्वाणः इत्यनेन वा योगे प्राप्तः षष्ठीसमासः अनेन निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्यय के निषेध होने पर ब्राह्मणस्य कृत्वा इत्यादि यहाँ उदाहरण है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಕೃತ್ವಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययेन निषेधे ब्राह्मणस्य कृत्वा इत्यादिकमत्रोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृत्वा से अव्ययसंज्ञक होने से ब्राह्मणस्य यह षष्ठ्यन्त से प्राप्त हुआ षष्ठी समास इससे निषेध होता है।", "Kannada": "ಕ್ತ್ವಾ ಇದರಿಂದ ಅವ್ಯಯಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಈ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಇದರಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृत्वा इत्यस्य अव्ययसंज्ञकत्वात्‌ ब्राह्मणस्येति षष्ठ्यन्तेन प्राप्तः षष्ठीसमासः अनेन निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तव्यत्प्रत्ययान्त से निषेध होने पर ब्राह्मणस्य कर्तव्यम्‌ इसका यहाँ उदाहरण है।", "Kannada": "ತವ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುವಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तव्यप्रत्ययान्तेन निषेधे ब्राह्मणस्य कर्तव्यम्‌ इत्याद्यत्रोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृ धातु से *“तव्यतव्यानीयरः'' इससे तव्यत्‌ प्रत्यय होने पर कर्त्तव्यम्‌ रूप होता है।", "Kannada": "ಕೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ \"ತವ್ಯತ್ತವ್ಯಾನೀಯರಃ\" ಇದರಿಂದ ತವ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ಈ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृधातोः तव्यत्तव्यानीयरः इत्यनेन तव्यप्रत्यये कर्तव्यम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठयन्त ब्राह्मण का सुबन्त का तल्य प्रत्ययान्त से कर्न्तव्यम्‌ इससे प्राप्त षष्ठी समास का इससे निषेध होता है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ತವ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ಇದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವನ್ನು ಇದರಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षष्ठ्यन्तस्य ब्राह्मणस्येति सुबन्तस्य तव्यप्रत्ययान्तेन कर्तव्यम्‌ इत्यनेन प्राप्तः षष्ठीसमासः अनेन निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तव्यत्प्रत्ययान्त के योग होने पर तो समास होता ही है।", "Kannada": "ತವ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಯೋಗದಿಂದ ಇದು ಸಮಾಸವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तव्यत्प्रत्ययान्तेन योगे तु समासो भवत्येव।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वस्थ कर्त्तव्यम्‌ इस विग्रह में स्वकर्त्तव्यम्‌ में षष्ठी समास होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸ್ವಕರ್ತವ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्य कर्तव्यम्‌ इति विग्रहे स्वकर्तव्यम्‌ इति षष्ठीसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तव्यति कृते कृत्‌ उत्तर पद प्रकृति स्वर से प्रकृति स्वर, तव्यत्‌ में तो फलभेद नहीं होता है।", "Kannada": "ತವ್ಯತೀ ಕೃತೇ ಕೃತ್ ಉತ್ತರ ಪದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಸ್ವರ , ತವ್ಯತ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಫಲಭೇದವಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तव्यति कृते कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेण प्रकृतिस्वरः, तव्ये तु नेति फलभेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण से निषेध होने पर तक्षकस्य सर्पस्य इति आदि उदाहरण है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದ ನಿಷೇಧದಿಂದ ತಕ್ಷಕಸ್ಯ ಸರ್ಪಸ್ಯ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणेन निषेधे तक्षकस्य सर्पस्य इत्याद्युदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तक्षकस्य इस षष्ठयन्त का सुबन्त का षष्ठयन्त से सर्पस्य इस सुबन्त से प्राप्त षष्ठी समास समानाधिकरण से प्रकृत सूजेण से निषेध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಕಸ್ಯ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದಿಂದ ಸರ್ಪಸ್ಯ ಈ ಸುಬಂತದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तक्षकस्येति षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य षष्ठ्यन्तेन सर्पस्येति सुबन्तेन प्राप्तः षष्ठीसमासः समानाधिकरणत्वात्‌ प्रकृतसूत्रेण निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌'' इससे प्राप्त कर्मधारय बहुलग्रहणसामर्थ्य से नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\" ಇದರಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವು ಬಹುಲ ಗ್ರಹಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र \"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" इत्यनेन प्राप्तः कर्मधारयसमासः बहुलग्रहणसामर्थ्यात्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्यसमानाधिकरणेन'' इस सूत्र का क्या अर्थ हैं?", "Kannada": "\"ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯತವ್ಯಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्यसमानाधिकरणेन\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "गुण शब्द से षष्ठीसमास निषेध अनित्य कैसे होता है?", "Kannada": "ಗುಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧವು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಗಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "गुणशब्देन षष्ठीसमासनिषेधः अनित्यः कथम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरण अर्थ से षष्ठी समास निषेध होने का उदाहरण कौन सा है?", "Kannada": "ಪೂರಣ ಅರ್ಥದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಉದಾಹರಣೆ ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पूरणार्थन षष्ठीसमासनिषेधे किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सदन्त से षष्ठी समास निषेध होने का क्या उदाहरण हे?", "Kannada": "ಸದಂತದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "सदन्तेन षष्ठीसमासनिषेधे किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्यय से षष्ठी समास निषेध होने का कौन सा उदाहरण है?", "Kannada": "ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧವಾಗುವ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆ?", "Sanskrit": "अव्ययेन षष्ठीसमासनिषेधे किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वकर्त्तव्यम्‌ यहाँ समास क्यों हुआ?", "Kannada": "ಸ್ವಕರ್ತವ್ಯಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "स्वर्तव्यम्‌ इत्यत्र कथं समासः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“क्तेन च पूजायाम्‌ सूत्रार्थ-' मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च '' इससे विहित जो क्त प्रत्यय है, उसस से षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "\"ಕ್ತೇನ ಚ ಪೂಜಾಯಾಮ್\". ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜಾರ್ಥಭ್ಯಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆಯೋ, ತದಂತದಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "क्तेन च पूजायाम्‌॥ सूत्रार्थः - \"मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च\" इत्यनेन विहितः यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठीतत्पुरुषसमास का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र तीन पदवाला है।", "Kannada": "ಇದು ಮೂರು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदत्रयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में “क्तेन'' यह तृतीया एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ತೇನ ಎಂಬ ತೃತೀಯ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे क्तेन इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चेत्यव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूजायाम्‌” यह पद सप्तम्येकवचनान्त है।", "Kannada": "\"ಪೂಜಾಯಾಮ್\" ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूजायामिति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः” ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\" \"ಸಹಸುಪಾ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी” इससे षष्ठी पद “न निर्धारणे” इससे पद की अनुवृत्ति नहीं आती है।", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಪದ \"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಇದರಿಂದ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ष॒ष्ठी\" इत्यस्मात्‌ षष्ठी इति पदं \"न निर्धारणे\" इत्यस्मात्‌ नेति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूजा अर्थ में क्तप्रत्यय होने पर षष्ठी समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र पूजायां क्तेन न षष्ठीसमासः इत्यन्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजाग्रहण मतिबुद्धिपूजार्थश्च यह सूत्र का उपलक्षण है।", "Kannada": "ಪೂಜಾಗ್ರಹಣ ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜಾರ್ಥಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूजाग्रहणं मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च इति सूत्रोपलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ होता है- “'मतिबुद्धिपूजार्थो से विहित जो क्त प्रत्यय, उससे षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜಾರ್ಥದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ, ಅದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च इत्यनेन विहितः यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है राज्ञां मतः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ- ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ರಾಜ್ಞಾಂ ಮತಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा राज्ञां मतः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मतः यहाँ “ मतिबुद्धिपूजार्थेव्यश्च इससे वर्तमान में क्त प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತಃ ಇಲ್ಲಿ \"ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜಾರ್ಥೇವ್ಯಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मतः इत्यत्र \"मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च\" इत्यनेन वर्तमाने क्तः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वर्तमान अर्थक क्त प्रत्यय के योग में “क्तस्य च वर्तमाने'' इससे राजन्‌ शब्द से षष्ठी विभक्ति में राज्ञाम्‌ रूप बना।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವರ್ತಮಾನ ಅರ್ಥಕದ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ \"ಕ್ತಸ್ಯ ಚ ವರ್ತಮಾನೆ\" ಇದರಿಂದ ರಾಜನ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಞಾಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "अतः वर्तमानार्थकस्य क्तस्य योगे \"क्तस्य च वर्तमाने\" इत्यनेन राजन्शब्दात्‌ षष्ठीविभक्तौ राज्ञाम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ षष्ठयन्त रूप राज्ञाम्‌ का सुबन्त के मतः सुबन्त के साथ प्राप्त षष्ठी समास प्रकृतसूत्र से निषेध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ರೂಪವು ರಾಜ್ಞಾಮ್ ಸುಬಂತದ ಮತಃ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र षष्ठ्यन्तस्य राज्ञाम्‌ इत्यस्य सुबन्तस्य मतः इति सुबन्तेन सह प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रकृतसूत्रेण निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "राज्ञाम्‌ इष्यमाण यही अर्थ होता है।", "Kannada": "ರಾಜ್ಞಾಮ್ ಇಷ್ಯಮಾಣ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञाम्‌ इष्यमाणः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार राज्ञां बुद्धः, रज्ञां पूजितः इत्यादि में समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜ್ಞಾಂ ಬುದ್ಧಃ, ರಾಜ್ಞಾಂ ಪೂಜಿತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव राज्ञां बुद्धः राज्ञां पूजितः इत्यादौ न समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रशन-राजमतः, राजबुद्धः, राजपूजितः, इत्यादि में समास क्यों होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ರಾಜಮತಃ, ರಾಜಬುದ್ಧಃ, ರಾಜಪೂಜಿತಃ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವು ಏಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ननु राजमतः, राजबुद्धः, राजपूजितः इत्यादिषु कथं समासः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजाभिः पूजितः इस विग्रह में भूत क्तान्त प्रत्ययान्त के साथ तृतीयान्त का समास होता है।", "Kannada": "ಚೇದುಚ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಾಭಿಃ ಪೂಜಿತಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಭೂತ ಕ್ತಾಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತೃತೀಯಾಂತದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेदुच्यते अत्र राजभिः पूजितः इति विग्रहे भूते क्तान्तेन सह तृतीयान्तस्य समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीयासमास होने से यहाँ यह सूत्र बाँधा गया है।", "Kannada": "ತೃತೀಯ ಸಮಾಸವಾಗುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयासमासत्वात्‌ नेदं सूत्रं समासं बाधते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अधिकरणवाचिना च'' ( 2.2.13 ) सूत्रार्थ-अधिकरणवाची जो क्त प्रत्यय है, उससे षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "\"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿನಾ ಚ\" (೨.೨.೧೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅಧಿಕರಣವಾಚಿ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अधिकरणवाचिना च॥ (२.२.१३) सूत्रार्थः - अधिरकरणवाची यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठीतत्पुषसमास निषेध कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह द्विपदात्मक सूत्र है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अधिकरणवाची से तृतीयावचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರಣವಾಚಿಯಿಂದ ತೃತೀಯಾವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अधिकरणवाचिना इति तृतीयैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चेति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “'प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः” ये तीनों सूत्र अधिकृत हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी'' इससे षष्ठी इस पद को “न निर्धारणे” की अनुवृत्ति होती है (निषेध) “क्तेन च पूजायाम्‌\" इससे क्तेन पद की अनुवृत्ति हो आती है।", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಈ ಪದಕ್ಕೆ \"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ (ನಿಷೇಧ) \"ಕ್ತೇನ ಚ ಪೂಜಾಯಾಮ್\" ಇದರಿಂದ ಕ್ತೇನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इत्यस्मात्‌ षष्ठी इति पदं \"न निर्धारणे\" इत्यस्मात्‌ नेति \"क्तेन च पूजायाम्‌\" इत्यस्माच्च क्तेन इति पदं चानुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ होता है “ अधिकरणवाची जो क्त प्रत्यय, उससे षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"अधिकरणवाची यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है- ““इदमेषामासितम्‌'' इत्यादि है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - \"ಇದಮೆಷಾಮಾಸಿತಮ್\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं तावत्‌ इदमेषामासितम्‌ इत्यादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ आसितम्‌'' यहाँ पर “ क्तोऽचिकरणे च ध्रौव्यगति प्रत्यवसानार्थेभ्यः'”' इससे अधिकरण में क्त प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಆಸಿತಮ್ ಇಲ್ಲಿ \"ಕ್ತೋಽಚಿಕರಣೇ ಚ ಧ್ರೌವ್ಯಗತಿ ಪ್ರತ್ಯಚಸಾನಾರ್ಥೇಭ್ಯಃ\" ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आसितम्‌ इत्यत्र \"क्तोऽधिकरणे च श्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः\" इति अधिकरणे क्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “ अधिकरणवाचिनश्च '' इससे अधिकरणवाची क्तप्रत्यय के योग में “एषाम्‌” में षष्ठी विभक्ति हुई।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿನಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕರಣವಾಚಿ ಕ್ತಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ \"ಏಷಾಮ್\"ಇದರಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"अधिकरणवाचिनश्च\" इत्यनेन अधिकरणवाचिक्तान्तेन योगे एषाम्‌ इत्यत्र षष्ठीविभक्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ एषाम्‌ षष्ठपद का आसितम्‌ इस क्तप्रत्ययान्तपद के योग होने पर षष्ठीसमास प्रस्तुत सूत्र से निषेध किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಏಷಾಮ್ ಷಷ್ಠಪದದ ಆಸಿತಮ್ ಈ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದಿಂದ ಯೋಗವಾದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र एषाम्‌ इत्यस्य षष्ठ्यन्तस्य आसितम्‌ इति क्तप्रत्ययान्तेन योगे प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रस्तुतसूत्रेण निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्माणि च'' (2.2.18 ) सूत्रार्थ-'उभयप्राप्तोंकर्मणि”' उससे विहित जो षष्ठी उसके सुबन्त का सुबन्त के साथ मास नहीं होता है।", "Kannada": "\"ಕರ್ಮಣಿ ಚ\". (೨.೨.೧೮) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- \"ಉಭಯಪ್ರಾಪ್ತೌಕರ್ಮಣಿ\" ಅದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ಅದರ ಸುಬಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कर्मणि च॥ (२.२.१४) सूत्रार्थः - \"उभयप्राप्तौ कर्मणि\" इत्यनेन विहिता या षष्ठी तदन्तस्य सुबन्तस्य सुबन्तेन समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठी तत्पुरुष समास का निषेध हुआ है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्वि पदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “कर्मणि' सप्तम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಕರ್ಮಣಿ\" ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कर्मणि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर ““प्राक्कडारात्समासः'', ““ सहसुपा'', ““ तत्पुरुषः'' ये तीनों सूत्र अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ಸಹಸುಪಾ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी '' इस षष्ठी पद को “न निर्धारणे” इससे 'न' इस पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಷಷ್ಠೀ\" ಈ ಷಷ್ಠೀ ಪದಕ್ಕೆ \"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಇದರಿಂದ \"ನ\" ಈ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इत्यस्मात्‌ षष्ठी इति पदं \"न निर्धारणे\" इत्यस्माच्च नेति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका यही पर्याय है।", "Kannada": "\"ಮತ್ತು\" ಇದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चेति इति पर्यायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कर्मणि इस पद में सप्तमी एकवचन का उच्चारण करके जो षष्ठी उसका सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕರ್ಮಣಿ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಅಥವಾ ಷಷ್ಠೀ  ತದಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः कर्मणि इति सप्तम्येकवचनमुच्चार्य या षष्ठी तदन्तस्य सुबन्तेन सह समासो न"}}
{"translation": {"Hindi": "यही सूत्रार्थ प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति सूत्रार्थः प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है “उभयप्राप्तौ कर्मणि” इससे निहित जो षष्ठी तदन्त सुबन्त का सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಉಭಯಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕರ್ಮಣಿ\" ಇದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ  ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ತದಂತ, ಸುಬಂತ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"उभयप्राप्तौ कर्मणि\" इत्यनेन विहिता या षष्ठी तदन्तस्य सुबन्तस्य सुबन्तेन समासो न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है तावत्‌ आश्चर्यो गवां दोहोऽगोपेन इत्यादि गवाम्‌ इस पद पर कर्त्ता और कर्म में षष्ठी प्राप्त होने पर “उभय प्राप्तौकर्मणि'' इससे कर्म में षष्ठी विभक्ति होती है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ತಾವತ್ ಆಶ್ಚರ್ಯೋ ಗವಾಂ ದೋಹೋಽಗೋಪೇನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು, ಗವಾಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತಾನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ \"ಉಭಯ ಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕರ್ಮಣಿ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं तावत्‌ आश्चर्यो गवां दोहोऽगोपेन इत्यादिकम्‌। गवाम्‌ इत्यत्र कर्तरि कर्मणि च षष्ठ्यां प्राप्तायाम्‌ \"उभयप्राप्तौ कर्मणि\" इत्यनेन कर्मणि एव षष्ठी।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः गवाम्‌ इस षष्ठन्त दोहः शब्द को सुबन्त के साथ प्राप्त षष्ठी समास का प्रस्तुत सूत्र से निषेध होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಗವಾಮ್ ಎಂಬ ಷಷ್ಠಂತದ ದೋಹಃ ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः गवाम्‌ इति षष्ठ्यन्तस्य दोहः इति सुबन्तेन सह प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रस्तूतसूत्रेण निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“क्तेन च पूजायाम्‌\" इस सूत्र क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಕ್ತೇನ ಚ ಪೂಜಾಯಾಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"क्तेन च पूजायाम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में पूजाग्रहण का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾಗ್ರಹಣದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "सूत्रे पूजाग्रहणं किमर्थम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“क्तेन च पूजायाम्‌'' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಕ್ತೇನ ಚ ಪೂಜಾಯಾಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "क्तेन च पूजायाम्‌\" इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अधिकरणवाचिनाच'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿನಾ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"अधिकरणवाचिना च\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“अधिकरणवाचिना '' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿನಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"अधिकरणवाचिना च\" इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्मणि च'' इस सूत्र का क्या अर्थ हैं।", "Kannada": "\"ಕರ್ಮಣಿ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"कर्मणि च\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्मणि च इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಕರ್ಮಣಿ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"कर्मणि च\" इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तृजकाभ्यां कर्तरि”' ( 2.2.15 ) सूत्रार्थ-कर्तृ अर्थक दो तृजक प्रत्यय तदन्त सुबन्त के साथ षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ. (೨.೨.೨೫) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕರ್ತೃ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿರುವ ಯಾವ ತೃಜಕ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ತದಂತ ಮತ್ತು ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तृजकाभ्यां कर्तरि॥ (२.२.१५) सूत्रार्थः - कर्त्र्थकौ यौ तृजकौ प्रत्ययौ तदन्तेन सुबन्तेन सह षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ- ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठीतत्पुरुषसमास का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्वि पदात्मक है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तृजकाभ्याम्‌ इस तृतीयाद्विवचनान्त कर्न्तरिं सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಮ್ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದ, ಕರ್ತರಿ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तृजकाभ्यामिति तृतीयाद्विवचनान्तं कर्तरि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कर्तरि इस नृजक प्रव्ययों में ही विशेषण है, तथा अनुवृत्ती षष्ठी में नहीं होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತರಿ ಎಂಬುದು ತೃಜಕಗಳ ವಿಶೇಷಣವೇ ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅನುವೃತ್ತಿ ಷಷ್ಠಿಯದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र कर्तरि इति तृजकयोरेव विशेषणं, न तु अनुवृत्तषष्ठ्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृच्‌ प्रत्ययान्त और ण्वुल्‌ प्रत्ययान्त तृूजक अंश से स्वीकार किया गया है।", "Kannada": "ತೃಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ಮತ್ತು ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತಗಳನ್ನು ತೃಜಕದ ಅಂಶಗಳಿಂದಲೇ ತೃಜಕ ಎಂಬ ಅಂಶಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तृच्प्रत्ययान्ताः ण्वुल्प्रत्ययान्ताश्च तृजकेत्यंशेन स्वीक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “प्राक्कडारात्समासः”', ** सहसुपा'', “तत्पुरुषः” ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ಸಹಸುಪಾ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಇವುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ षष्ठी इससे षष्ठी इस पद को “न निर्धारणे” इससे “न'' पद की अनुवृत्ति हुई है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು \"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಇದರಿಂದ \"ನ\" ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इत्यस्मात्‌ षष्ठी इति पदं \"न निर्धारणे\" इत्यस्माच्च नेति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ है कर्त्र्थक जो दो तृजक प्रत्यय को तदन्त सुबन्त के साथ षष्ठयन्त्र सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಕರ್ತೃ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ತೃಜಕ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಗೆ ತದಂತ, ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"कर्त्र्थकौ यौ तृजकौ प्रत्ययौ तदन्तेन सुबन्तेन सह षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का तृजक से निषेध होने पर “तावत्‌ अपां स्रष्टा\" इत्यादि उदाहरण बना।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ತೃಜಕದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ \"ತಾವತ್ ಅಪಾಂ ಸ್ರಷ್ಟಾ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಆದವು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्य तृजन्तेन निषेधे तावत्‌ अपां स्रष्टा इत्यादिकम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृञ्‌ धातु ये “ वुल्तृचौ”' इससे तृच्‌ स्रष्टा रूप बना स्रष्टा इसके योग से षष्ठयन्त अयाम्‌ का प्राप्त षष्ठीसमास प्रस्तुत सूत्र से निषेध होता है।", "Kannada": "ಸೃಜ್ಞ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ \"ಣ್ವುಲ್ ತೃಚೌ\" ಇದರಿಂದ ತೃಚಿ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ರಷ್ಟಾ ಇದರ ಯೋಗದಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಅಪಾಮ್ ಇದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सृज्धातोः \"ण्वुल्तृचौ\" इत्यनेन तृचि स्रष्टा इति रूपम्‌। स्रष्टा इत्यनेन योगे षष्ठ्यन्तस्य अपाम्‌ इत्यस्य प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रस्तुतसूत्रेण निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ण्वुल्‌ प्रत्ययान्त का निषेध होने पर ओदनस्थ पाचकः इत्यादि उदाहरण है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಓದನಸ್ಯ ಪಾಚಕಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं ण्वुल्प्रत्ययान्तस्य निषेधे ओदनस्य पाचकः इत्यादिकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पच्‌ धातु का “'ण्वुल्वृचौ'' इससे कर्ता में ण्वुल्‌ प्रत्यये होने पर अकादेश होने पर पाचकः रूप बना पाचकः इससे योग होने पर ओदन का षष्ठयन्त को प्राप्त होने पर षष्ठी समास प्रस्तुत सूत्र से निषेध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ \"ಣ್ವುಲ್ ತೃಚೌ\" ಇದರಿಂದ ಕರ್ತದಲ್ಲಿ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಮತ್ತು 'ಅಕ' ಆದೇಶವದಾಗ ಪಾಚಕಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಚಕಃ ಇದರಿಂದ ಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಓದನಸ್ಯ ಎಂಬ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿಷಿದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पच्धातोः \"ण्वुल्तृचौ\" इत्यनेन कर्तरि ण्वुलि अकादेशे पाचकः इति रूपम्‌। पाचकः इत्यनेन योगे ओदनस्य इति  षष्ठ्यन्तस्य प्राप्तः षष्ठीसमासः प्रस्तुतसूत्रेण निषिध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्त्तरि च'' सूत्रार्थ-कर्ता में जो षष्ठी तदन्त का ण्वुल्प्रत्यय के साथ प्रत्यय नहीं होता है।", "Kannada": "\"ಕರ್ತರಿ ಚ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ-  ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ತದಂತದ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कर्तरि च॥ सूत्रार्थः - कर्तरि या षष्ठी तदन्तस्य ण्वुल्प्रत्ययान्तेन सह समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से षष्ठीतत्पुरुषसमास का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण षष्ठीतत्पुरुषसमासनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कर्तरि पद सप्तम्यन्त एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತರಿ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कर्तरि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “'प्राक्कडारात्समासः'', ` सहसुपा'', ““ तत्पुरुषः” ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ षष्ठी '' इससे षष्ठी इस पद को “न निर्धारणे” इससे “न” पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು \"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" ಇದರಿಂದ \"ನ\" ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी\" इत्यस्मात्‌ षष्ठी इति पदं \"न निर्धारणे\" इत्यस्माच्च नेति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तृजकम्भ्यां कर्तरि'' इससे अकेन इस अंश की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ ಇದರಿಂದ ಅಕೇನ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तृजकाभ्यां कर्तरि\" इत्यतः अकेनेत्यंशः अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका ण्वुल्प्रत्यान्त से यही अर्थ है।", "Kannada": "ಅದರ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದಿಂದ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य ण्वुल्प्रत्ययान्तेन इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कर्त्तरि इस पद को षष्ठी इस अनुवृन्त पद के साथ अन्वय होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತರಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಷಷ್ಠೀ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कर्तरि इति पदं षष्ठी इति अनुवृत्तपदेन सह अन्वेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं सूत्रार्थ होता है-'“कर्ता में जो षष्ठी तदन्त का सुबन्न के ण्वुल्‌ प्रत्ययान्त के साथ समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ - \"ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ತದಂತದ ಅಥವಾ ಸುಬಂತದ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.\"", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"कर्तरि या षष्ठी तदन्तस्य सुबन्तस्य ण्वुल्प्रत्ययान्तेन सह समासो न भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' उदाहरण -भवतः शायिका इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಭವತಃ ಶಾಯಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - भवतः शायिका इत्यादिकम्‌ अस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शी धातु से ण्वुल्‌, अनादेश में टाप्‌ प्रत्यय प्रक्रिया कार्य में शायिका रूप बना।", "Kannada": "ಶೀ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣ್ವುಲ್, ಅಕಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ  ಶಾಯಿಕಾ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शीधातोः ण्वुल्‌, अकादेशे टापि प्रक्रियाकार्ये शायिका इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे योग में “कर्तृकर्मणो: कृति'' इस सूत्र से भवतः इस पद में कर्ता में षष्ठी विभक्ति होती है।", "Kannada": "ಅದರ ಯೋಗದಿಂದ \"ಕರ್ತೃಕರ್ಮಣೋಃ ಕೃತಿ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭವತಃ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕರ್ತರಿ ಷಷ್ಠೀ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन योगे \"कर्तृकर्मणोः कृति\" इति सूत्रेण भवतः इत्यत्र कर्तरि षष्ठी।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अक का कर्त्र्थकत्व के अभाव से “*तृजकाम्यां कर्तरि” यह सूत्र प्रवृत्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಕ ಇದರ ಕರ್ತೃರ್ಥಕದ ಅಭಾವದಿಂದ \"ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र अकस्य कर्त्र्थकत्वाभावात्‌ \"तृजकाभ्यां कर्तरि\" इति सूत्रं न प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके के अवतः पद से षष्ठयन्त से शायिका इस ण्वुल्प्रत्ययान्त का षष्ठी तत्पुरुष समास होने पर प्रस्तुत सूत्र से भवत: यहाँ षष्ठी का कर्तरि पद के विधान से षष्ठी समास का निषेध होता है।", "Kannada": "ತತಃ ಭವತಃ ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದಿಂದ ಶಾಯಿಕಾ ಇದರ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತದ ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭವತಃ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಾಃ ಕರ್ತರಿ ಎಂಬ ವಿಧಾನದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः भवतः इत्यनेन षष्ठ्यन्तेन शायिका इत्यस्य ण्वुल्प्रत्ययान्तस्य षष्ठीतत्पुरुषसमासे प्राप्ते प्रस्तुतसूत्रेण भवतः इत्यत्र षष्ठ्याः कर्तरि विधानात्‌ षष्ठीसमासनिषेधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूर्वापरधरोत्तरमेकदेशनेकाधिकरणे '' ( 2.2.9 ) सूत्रार्थ- जब अव्ययी एकत्व विशिष्ट हो तब अव्यय के साथ पूर्व आदि सुबन्त का विकल्प से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "\"ಪೂರ್ವಪರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೆ\" (೨.೨.೧) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಯಾವಾಗ ಅವಯವೀ ಏಕತ್ವವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅವಯವಿಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ ಸುಬಂತಗಳ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे॥ (२.२.१) सूत्रार्थः - यदा अवयवी एकत्वविशिष्टः तदा अवयविना सह पूर्वादीनां सुबन्तानां विकल्पेन तत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठी” इससे प्राप्त समास का अपवादभूत है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವ ಸಮಾಸದ ಅಪವಾದ ಭೂತವಾಗಿರುವುದು ಈ ಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "\"ष॒ष्ठी\" इत्यनेन प्राप्तस्य समासस्यापवादभूतम्‌ इदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र त्रिपदात्मक है।", "Kannada": "ಇದು ಮೂರು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदत्रयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वापरधरोत्तरम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪರಾಧರೋತ್ತರಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಮ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वापराधरोत्तरम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकदेशिना इस तृतीया एकवचनान्त और एक अधिकरण में सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಏಕದೇಶಿನಾ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಏಕಾಧಿಕರಣೆ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकदेशिना इति तृतीयैकवचनान्तम्‌ एकाधिकरणे इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “' प्राक्कडारात्समासः'', ““ सहसुपा”', “' तत्पुरुषः”, “ विभाषा '”' ये अधिकृत हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹ ಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "““ सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे”' इस सूत्र से सुप्‌ की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬುದು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुप्‌ इत्यनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वापरधरोत्तर इस विशेषण से सुप्‌ का तदन्तविधि में पूर्वापराधरोत्तर को सुबन्त होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಾಪರಾಧರೋತ್ತರ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವಾಪರಾಧರೋತ್ತರಂ ಸುಬಂತಮ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वापराधरोत्तरमित्यस्य विशेषणत्वात्‌ सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ पूर्वापराधरोत्तरं सुबन्तम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वञ्च परञ्च अधरञ्च उत्तरञ्च इस विग्रह में समाहार द्वन्द में पूर्वापराधरोत्तरम्‌”' यह पद है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಂಚ ಪರಂಚ ಅಧರಂಚ ಉತ್ತರಂಚ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವ  ಪೂರ್ವಾಪರಾಧರೋತ್ತರಮ್ ಎಂದು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वञ्च परञ्च अधरञ्च उत्तरञ्च इति विग्रहे समाहारद्वन्द्व पूर्वापराधरोत्तरम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकं च तदधि करणं च एकाधिकरणम्‌, उस एकाधिकरणे पद में कर्मधारय समास होता है।", "Kannada": "ಏಕಂ ಚ ತದಧಿಕರಣಂ ಚ ಏಕಾಧಿಕರಣಮ್, ಅದರ ಏಕಾಧಿರಣೆ ಇದು ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एकं च तदधिकरणं च एकाधिकरणम्‌, तस्मिन्‌ एकाधिकरणे इति कर्मधारयसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकरण शब्द द्रव्य परक है।", "Kannada": "ಅಧಿಕರಣ ಶಬ್ದವು ಇಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯ ಪ್ರಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिकरणशब्दश्चात्र द्रव्यपरकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाधिकरण में इसका सम्बन्ध एकदेश पद के साथ है।", "Kannada": "ಏಕಾಧಿಕರಣೆ ಇದರ ಸಂಬಂಧವು ಏಕದೇಶಿನಾ ಎಂಬ ಪದದ ಸಹ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकाधिकरणे इत्यस्य सम्बन्धः एकदेशिना इति पदेन सह वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ है: “जब अवयवी एकत्वविशिष्ट पर हो तब अवयव के साथ पूर्व आदि सुबनन्तों के साथ विकल्प से समास होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - \"ಏನಾದರು ಅವಯವೀ ಏಕತ್ವವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಆಗ ಅವಯವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸುಬಂತಗಳ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः - \"यदा अवयवी एकत्वविशिष्टः तदा अवयविना सह पूर्वादीनां सुबन्तानां विकल्पेन तत्पुरुषसमासो भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -सूत्र का उदाहरण है यथापूर्वकायः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ ಹೇಗೆ ಪೂರ್ವಕಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा पूर्वकायः इति"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वं कायस्य इति लौकिक विग्रह में पूर्व सु काय ङस्‌ इस अलौकिक विग्रह में “षष्ठी'' से षष्ठीतत्पुरुषसमास होने पर उसको बाँधकर प्रकृतसूत्र से काय ङस्‌ एकत्वसंख्याविशिष्ट से अवयव वाची सुबन्त के साथ पूर्व+सु इस सुबन्त प्रोक्त सूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञा होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಕಾಯಸ್ಯ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಸು ಕಾಯ ಜ್ಞಸ್ ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗುವಾಗ ಅದನ್ನು ಬಾಧಿಸಿ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಾಯ ಜ್ಞಸ್ ಎಂಬ ಏಕತ್ವಸಂಖ್ಯಾವಿಶಿಷ್ಟದಿಂದ ಅವಯವಿವಾಚಕದ ಸುಬಂತದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತ ಪ್ರೋಕ್ತವಾದ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्व कायस्येति लौकिकविग्रहे पूर्व सु काय ङस्‌ इत्यलौकिकविग्रहे \"षष्ठी\" इत्यनेन षष्ठीतत्पुरुषसमासे प्राप्ते तं प्रबाध्य प्रकृतसूत्रेण काय ङस्‌ इति एकत्वसंख्याविशिष्टेन अवयविवाचकेन सुबन्तेन पूर्व सु इति सुबन्तं प्रोक्तसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सूत्र में प्रथमानिर्दिष्ट होने पर पूर्व+सु इश सुबन्त का उपसर्जन संज्ञा होने पर पूर्व नियात होने पर पूर्व सु काय ङस्‌ होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸ್ತ್ರೇ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಪೂರ್ವ ಸು ಕಾಯ ಜ್ಞಸ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः स्त्रे प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ पूर्व सु इति सुबन्तस्य उपसर्जनसंज्ञायां पूर्वनिपाते पूर्व सु काय ङस्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सुष्ट का लोप होने पर निष्पन्न होने पर पूर्वकायशब्द से सुप्रत्यय होने पर पूर्वकामः रूप होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಕಾಯ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೌ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः सुब्लुकि निष्पन्नात्‌ पूर्वकायशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये पूर्वकायः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपरकायः, अधरकायः इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण है।", "Kannada": "ಅಪರಕಾಯಃ ಅಧರಕಾಯಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನ್ಯ ಸೂತ್ರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अपरकायः अधरकायः इत्यादीन्येतस्य सूत्रस्योदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तृजकाभ्यां कर्त्तरि” इस सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"तृजकाभ्यां कर्तरि\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“तृजकाभ्यां कर्त्तरि” इस सूत्र का तृचा निषेध होने का उदाहरण है।", "Kannada": "ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ತೃಚಾ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಯಾವ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "\"तृजकाभ्यां कर्तरि\" इति सूत्रस्य तृचा निषेधे किम्‌ उदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्त्तरि च'' यह सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಕರ್ತರಿ ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"कर्तरि च\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“कर्त्तरि च'' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "ಕರ್ತರಿ ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"कर्तरि च\" इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\" इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಪೂರ್ವಪರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूर्वापरापरोन्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\" इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये|", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪಾರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೇ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\" इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अर्धं नपुंसकम्‌\" सूत्रार्थ-समांशवाची नित्य नपुंसकलिङ्ग में विद्यमान अर्थशब्द अवयव के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है, एकत्व संख्या विशिष्ट अवयवीपद है।", "Kannada": "ಅರ್ಧಂ ನಪುಂಸಕಮ್. (೨.೨.೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಸಮಾಂಶವಾಚಿ ನಿತ್ಯಂ ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಅರ್ಧ ಶಬ್ದವು ಅವಯವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಇರುತ್ತದೆ, ಏಕತ್ವ ಸಂಖ್ಯಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಿದ್ದರೆ ಅದು ಅವಯವೀಪದ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्धं नपुंसकम्‌॥ (२.२.२) सूत्रार्थः - समांशवाची नित्यं नपुंसकलिङ्गे विद्यमानः अर्धशब्दः अवयविना सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति, एकत्वसंख्याविशिष्टः चेद्‌ अवयवी।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ष॒ष्ठी\" इससे प्राप्त समास का अपवादभूत यह सूत्र है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ಸಮಾಸದ ಅಪವಾದಭೂತವಾಗಿರುವ ಸೂತ್ರವು ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"ष॒ष्ठी\" इत्यनेन प्राप्तस्य समासस्यापवादभूतम्‌ इदं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “अर्घ नपुंसकम्‌'' यह द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಮ್ ನಪುಂಸಕಮ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र अर्धम्‌ नपुंसकम्‌ इति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “'प्राक्कडारात्समासः'', “ सहसुपा'', “तत्पुरुष '', “विभाषा” ये तीनों अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ಸಹ ಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे”' इस सूत्र से सुप्‌ इस “' पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधि करणे'' इससे एकदेशिना एकाधिकरणे इन दोनों की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ \"ಪೂರ್ವಾಪರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೆ\" ಇದರಿಂದ ಏಕದೇಶಿನಾ ಏಕಾಧಿಕರಣೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रति पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुप्‌ इति \"पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\" इत्यस्माच्च एकदेशिना एकाधिकरणे इति पदद्वयमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समांशवाची नित्यनपुंसकलिङऱगे विद्यमान का ही यहाँ अर्घशब्द का ग्रहण है।", "Kannada": "ಸಮಾಂಶವಾಚಿಗಳ ನಿತ್ಯ ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಅರ್ಧ ಶಬ್ದದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समांशवाचिनः नित्यनपुंसकलिङ्गे विद्यमानस्यैव अर्धशब्दस्यात्र ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है-:“सम्‌ अंशवाची नित्यनपुंसकलिङग में विद्यमान अर्घशब्द एकत्व संख्या-विशिष्ट-द्रव्यवाची का अवयव के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - \"ಸಮಾಂಶವಾಚಿಯು ನಿತ್ಯ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಅರ್ಧಶಬ್ದ ಏಕತ್ವಸಂಖ್ಯಾ- ವಿಶಿಷ್ಟದಿಂದ ದ್ರವ್ಯವಾಚಕದಿಂದ ಅವಯವಿಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ\".", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः भवति - \"समांशवाची नित्यं नपुंसकलिङ्गे विद्यमानः अर्धशब्दः एकत्वसंख्या-विशिष्टेन द्रव्यवाचकेन अवयविना सह  विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' उदाहरण -जैसे सूत्र का उदाहरण है अर्धपिप्पली।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅರ್ಧಪಿಪ್ಪಲೀ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा अर्धपिप्पली इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्धपिप्पल्याः इस लौकिक विग्रह में अर्धं सु पिप्पल्लीङस्‌ इस अलौकिक विग्रह में “षष्ठी” इससे षष्ठीतत्पुरुष समास प्राप्त होने पर उसको बांधकर प्रकृत सूत्र से पिप्पलीङस्‌ इस एकत्व संख्या विशिष्ट से अवयववाची सुबन्त के साथ अर्धसु इस सम्‌ अंशवाची नित्य नपुंसकलिङ्ग होने पर विद्यमान तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅರ್ಧಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಸು ಪಿಪ್ಪಲೀ ಜ್ಞಸ್ ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದರಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಬಾಧಿಸಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಜ್ಞಸ್ ಎಂಬ ಏಕತ್ವಸಂಖ್ಯಾವಿಶಿಷ್ಟಂ ಅವಯವಿವಾಚಕದ ಸುಬಂತದಿಂದ ಜೊತೆಗೆ ಅರ್ಧ ಸು ಎಂಬ ಸಮಾಂಶವಾಚಿ ನಿತ್ಯ ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्धं पिप्पल्याः इति लौकिकविग्रहे अर्ध सु पिप्पली ङस्‌ इत्यलौकिकविग्रहे \"षष्ठी\" इत्यनेन षष्ठीतत्पुरुषसमासे प्राप्ते तं प्रबाध्य प्रकृतसूत्रेण पिप्पली ङस्‌ इति एकत्वसंख्याविशिष्टेन अवयविवाचकेन सुबन्तेन सह अर्ध सु इति समांशवाची नित्यं नपुंसकलिङ्गे विद्यमानः तत्पुरुषसमाससंज्ञो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अर्ध सु इसका प्रथमानिर्दिष्टत्व उपसर्जन संज्ञा का पूर्व निपात होने पर सुप्‌ लोप होने पर निष्पन्न अर्धपिप्पली इससे सु प्रत्यये अर्धपिप्पली रूप होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅರ್ಧ ಸು ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞಾದಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಅರ್ಧಪಿಪ್ಪಲಿ ಇದರಿಂದ ಸೌ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಪಿಪ್ಪಲೀ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अर्ध सु इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वाद्‌ उपसर्जनसंज्ञायां पूर्वनिपाते सुब्लुकि निष्पन्नात्‌ अर्धपिप्पली इत्यस्मात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये अर्धपिप्पली इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सप्तमी शौण्डैः सूत्रार्थ-सप्तम्यन्त सुबन्त को शौण्ड आदि प्रकृतिक को सुबन्त के साथ तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸಪ್ತಮೀ ಶೌಂಡೈಃ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶೌಂಡಾದಿಪ್ರಕೃತಿಕೈಃ ಸುಬಂತೈಃ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सप्तमी शौण्डैः सूत्रार्थः - सप्तम्यन्तं सुबन्तं शौण्डादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं  भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-छः प्रकार के पाणिनीय सूत्रों में यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಆರು ವಿಧವಾದ ಪಾಣಿನೀಯಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - षड्विधेषु पाणिनीयसूत्रेषु इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से सप्तमी तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ - ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण सप्तमी-तत्पुरुषसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह द्विपदात्मक सूत्र हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सप्तमी प्रथमैकवचनान्तं और शौण्डैः तृतीया बहुतचनान्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ ಶೌಂಡೈಃ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सप्तमी इति प्रथमैकवचनान्तं शौण्डैः इति च तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः'', “विभाषा ये तीनों सूत्र अधिकृत है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹ ಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\"ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इत्येतानि अधिक्रियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಜ್ಞವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुप्‌ इत्यनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रत्ययग्रहणे तदत्ता ग्राह्याः इस परिभाषा से यहाँ सप्तमी तदन्तविधि में सप्तम्यन्त सुबन्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೆ ತದಂತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः\" इति परिभाषया सप्तमीत्यत्र तदन्तविधौ सप्तम्यन्तं सुबन्तम्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शौण्डशब्द में बहुवचन निर्देश और गदपाठ से शौण्डशब्द शौण्डादिगण में विद्यमान शौण्डादि बोधक है।", "Kannada": "ಶೌಂಡ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನ ನಿರ್ದೇಶದ ಗಣಪಾಠದಿಂದ ಶೌಂಡಶಬ್ದ ಶೌಂಡಾದಿಗಣದಿಂದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಶೌಂಡಾದಿಗಳ ಬೋಧಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शौण्डशब्दे बहुवचननिर्देशाद्‌ गणपाठाच्च शौण्डशब्दः शौण्डादिगणे विद्यमानानां शौण्डादीनां बोधकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शौण्डादि में उसका तत्प्रकृतिक में लक्षणा है।", "Kannada": "ಶೌಂಡಾದಿಗಳ ತತ್ಪ್ರಕೃತಿಕದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಾ.", "Sanskrit": "शौण्डादीनां तत्प्रकृतिके लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ है-सप्तम्यन्त सुबन्त को शौण्डादि प्रकृतिक को सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ - \"ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶೌಂಡಾದಿ ಪ್ರಕೃತಿಕಗಳಿಗೆ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः- \"सप्तम्यन्तं सुबन्तं शौण्डादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सप्तम्यन्त समर्थ सुबन्त को समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತವು ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सप्तम्यन्तं समर्थन सुबन्तेन समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: यह समास सप्तमी तत्पुरुष समास कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಪ್ತಮೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं समासः सप्तमीतत्पुरुषः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है अक्षशौण्डः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा अक्षशौण्डः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षेषु शौण्डः इस लौकिकविग्रह में अक्ष सुप शौण्ड सु इस अलौकिक विग्रह में अक्षसुप्‌ इस सप्तम्यन्त सुबन्त को शौण्ड यु इससे शौण्डप्रकृतिक को सुबन्त के साथ प्रकृतसूत्र से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷೇಷು ಶೌಂಡಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಸುಪ್ ಶೌಂಡ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶೌಂಡ ಯು ಇದರಿಂದ ಶೌಂಡ ಪ್ರಕೃತಿಕ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ  ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अक्षेषु शौण्डः इति लौकिकविग्रहे अक्ष सुप्‌ शौण्ड सु इत्यलौकिकविग्रहे अक्ष सुप्‌ इति सप्तम्यन्तं सुबन्तं शौण्ड सु इत्यनेन शौण्डप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास विधायकशास्त्र में सप्तमी इसका प्रथमानिर्दित्व से उस बोध का अक्ष सुप्‌ इसकी उपसर्जन संज्ञा होने पर पूर्वनिपात में अक्षसुप्‌ शौण्ड सु इस प्रथमाएकवचन में सु प्रत्यय होने पर अक्षशौण्डः रूप बना।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಅದರ ಬೋಧ್ಯವಾದ ಅಕ್ಷ ಸುಪ್ ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞೆಯ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಅಕ್ಷ ಸುಪ್ ಶೌಂಡ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞೆಯ ಸುಪಃ ಇದರಲ್ಲಿ ಸು ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಶೌಂಡ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकशास्त्रे सप्तमी इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्भोध्यस्य अक्ष सुप्‌ इत्यस्य उपसर्जनसंज्ञायां पूर्वनिपाते अक्ष सुप्‌ शौण्ड सु इति भवति। ततः समासस्य प्रातिपदिकसंज्ञायां सुपः सोश्च लुकि सर्वसंयोगे अक्षशौण्ड इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अर्धं नपुंसकम्‌\" यह सूत्र का अर्थ है?", "Kannada": "ಅರ್ಧಂ ನಪುಂಸಕಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"अर्धं नपुंसकम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अर्धं नपुंसकम्‌\" इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "ಅರ್ಧಂ ನಪುಂಸಕಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"अर्धं नपुंसकम्‌\" इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सप्तमी शौण्डैः” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಸಪ್ತಮೀ ಶೌಂಡೈಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"सप्तमी शौण्डैः\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“सप्तमी शौण्डैः\" इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "\"ಸಪ್ತಮೀ ಶೌಂಡೈಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"सप्तमी शौण्डैः\" इति सूत्रस्य उदाहरणम्‌ एकं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठसार : समास भेदों में तृतीयतत्पुरुष समास इस पाठ में प्रतिपादित है।", "Kannada": "ಪಾಠದ ಸಾರ - ಸಮಾಸಗಳ ಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವನ್ನು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पाठसारः - समासभेदेषु तृतीयः तत्पुरुषसमासः अस्मिन्‌ पाठे प्रतिपादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषः” यह अधि कृत करके यह समास प्रवृत होता है।", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತವಾದ ಸಮಾಸವು ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः\" इत्यधिकृत्य अयं समासः प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह समास प्राय उत्तरपदार्थप्रधान है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः अयं समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस समास को तत्पुरुषसमास समानाधिकरण और व्याधिकरण दो प्रकार से कह सकते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ವ್ಯಧಿಕರಣ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಭಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अयं च तत्पुरुषसमासः समानाधिकरणः व्यधिकरणः चेति द्विधा विभक्त इति वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ व्यधिरणतत्पुरुष विधायक सूत्रों को इस पाठ में सन्निवेश किया गया।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र व्यधिकरणतत्पुरुषविधायकानां सूत्राणाम्‌ अस्मिन्‌ पाठे सन्निवेशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याधिकरणे पदे इसका अर्थ असमानविभक्तिक पदे हैं।", "Kannada": "ವ್ಯಧಿಕರಣೆ ಪದೆ ಇದರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನ ವಿಭಕ್ತಿಕೆ ಪದೆ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्यधिकरणे पदे इत्यस्य अर्थो हि असमानविभक्तिके पदे इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याधिकरणे अस्त स्तः (व्यधिकरण में है दोनों) व्याधिकरण इस अर्श आदित्व अच्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "ವ್ಯಧಿಕರಣೆ ಅಸ್ಯ ಸ್ತಃ (ವ್ಯಧಿಕರಣವು ಇವೆರಡರಲ್ಲು ಇದೆ) ಎಂಬ ವ್ಯಧಿಕರಣ ಇದು ಅರ್ಶ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्यधिकरणे अस्य स्तः इति व्यधिकरणः इति अर्शआदित्वादच्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और जिसमें तत्पुरुष समस्यमान पद समानविभक्ति नहीं है वह है व्यधिकरण तत्पुरुषः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪದವಿದೆಯೋ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ವಿಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं यस्मिन्‌ तत्पुरुषे समस्यमानानि पदानि समानविभक्तिकानि न सन्ति स व्यधिकरणः तत्पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष प्रयोजन साधन के लिए द्विगुसमास का “'द्विगुःच'' इससे तत्पुरुषसंज्ञा यहां वर्णित है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷವಾದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ದ್ವಿಗುಸಮಾಸದ \"ದ್ವಿಗುಶ್ಚ\" ಇದರಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विशेषप्रयोजनसाधनाय द्विगुसमासस्य \"द्विगुश्च\" इत्यनेनन तत्पुरुषसंज्ञा अत्र वर्णिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यधिकरणतत्पुरुष पुनः द्वितीयातत्पुरुष, तृतीयातत्पुरुष, चतुर्थीतत्पुरुष, पञ्चमीतत्पुरुष, षष्ठीतत्पुरुष और सप्तमीतत्पुरुष षङ प्रकार होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ಮತ್ತೆ ದ್ವಿತೀಯಾತತ್ಪುರುಷ, ತೃತೀಯಾತತ್ಪುರುಷ,ಚತುರ್ಥೀತತ್ಪುರುಷ, ಪಂಚಮೀತತ್ಪುರುಷ, ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ, ಸಪ್ತಮೀತತ್ಪುರುಷ ಇವು ಆರು ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "व्यधिकरणतत्पुरुषः पुनः द्वितीयातत्पुरुषः, तृतीयातत्पुरुषः, चतुर्थीतत्पुरुषः, पञ्चमीतत्पुरुषः षष्ठीतत्पुरुषः सप्तमीतत्पुरुषश्चेति षड्विधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "““ द्वितीयाश्रितातीतपतितगतात्यस्त प्राप्तापन्नैः”', ““तृतीयातत्कृतार्थेन गुणवचनेन'' और “कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌'' इसका तृतीयातत्पुरुष का ““चतुर्थीतदर्थार्थबलि हित सुखरक्षितैः'' इस चतुर्थी तत्पुरुष का “पञ्चमीभंयेन'' इस और * स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्ाणि क्तेन'' इससे पञ्चमी तत्पुरुष का `षष्ठी” इस षष्ठी तत्पुरुष “* सप्तमीशौण्डै :'' सप्तमीतत्पुरुष विधायक सूत्रों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "\"ದ್ವಿತೀಯಾಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಎಂಬ ದ್ವಿತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷದ, \"ತೃತೀಯಾ ತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ\" ಎಂಬ ಮತ್ತು \"ಕರ್ತೃಕರಣೆ ಕೃತಾ ಬಹುಲಮ್\" ಎಂಬ ತೃತೀಯಾತತ್ಪುರುಷದ, \"ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥಾರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ\" ಎಂಬ ಚತುರ್ಥೀ ಪುರುಷದ, \"ಪಂಚಮೀ ಭಯೇನ \" ಎಂಬ ಮತ್ತು \"ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ\" ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷದ , \"ಷಷ್ಠೀ\" ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷದ , ಮತ್ತು  \"ಸಪ್ತಮೀಶೌಂಡೈಃ\" ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀತತ್ಪುರುಷದ ವಿಧಾಯಕವಾಗಿರುವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "\"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति द्वितीयातत्पुरुषस्य, \"तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन\" इति \"कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌\" इति च तृतीयातत्पुरुषस्य, \"चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः\" इति चतुर्थीतत्पुरुषस्य, \"पञ्चमी भयेन\" इति \"स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन\" इति च पञ्चमीतत्पुरुषस्य, \"ष॒ष्ठी\" इति षष्ठीतत्पुरुषस्य \"सप्तमी शौण्डैः\" इति सप्तमीतत्पुरुषस्य च विधायकानि सूत्राणि व्याख्यातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चमी समास के अवसर पर “पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः” इस पञ्चमी से अलुक्‌ विधायक सूत्र को व्याख्या को गई है।", "Kannada": "ಪಂಚಮೀಸಮಾಸವಾಗುವಾಗ \"ಪಂಚಮ್ಯಾಃ ಸ್ತೋಕಾದಿಭ್ಯಃ\" ಎಂಬ ಪಂಚಮಿಯಿಂದ ಅಲುಕ್ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमीसमासावसरे \"पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः\" इति पञ्चम्या अलुग्विधायकं सूत्रं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "““पूर्वापशधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे'', “' अर्धनपुंसकम्‌'' इस षष्ठी समास का अपवादभूत समास विधायक दो सूत्रों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "\"ಪೂರ್ವಾಪರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೆ\", \"ಅರ್ಧಂ ನಪುಂಸಕಮ್\" ಎಂಬ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ಅಪವಾದಭೂತವಾದ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕವಾದ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "\"पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\", \"अर्धं नपुंसकम्‌\" इति षष्ठीसमासापवादभूतं समासविधायकं सूत्रद्वयं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वहाँ “ अर्थेन नित्यसमासो विशेल्यलिङगता चेति वक्तव्यम्‌'' इस वार्तिक की व्याख्या की गई।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ \"ಅರ್ಥೇನ ನಿತ್ಯಸಮಾಸೋ ವಿಶೇಷ್ಯಲಿಂಗತಾ ಚೇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಮ್\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.", "Sanskrit": "तत्र च \"अर्थेन नित्यसमासो विशेष्यलिङ्गता चेति वक्तव्यम्‌\" इति वार्त्तिकं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठी समास निषेधक “न निर्धारणे “* पूरणगुणसुहितार्थसदग्ययलव्यसमानाधिकरणेन'', “क्तेन च पूजायाम्‌'' ` अधिकरणवाचिना च'', “* कर्मणि च'', “ तृजकायञ्यांकर्त्तरि”', ` कर्त्तरिच'' इन सात सूत्रों “ प्रतिपदविधान से षष्ठी समास नहीं होता है “प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते” वार्तिक की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧಕ ಸೂತ್ರಗಳು ಇವಾಗಿವೆ -  \"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\", \"ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯತವ್ಯಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\", \"ಕ್ತೇನ ಚ ಪೂಜಾಯಾಮ್\", \"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿನಾ ಚ\", \"ಕರ್ಮಣಿ ಚ\", \"ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ\", \"ಕರ್ತರಿ ಚ\", ಎಂಬ ಈ  ಏಳು ಸೂತ್ರಗಳು \"ಪ್ರತಿಪದವಿಧಿನಾ ಷಷ್ಠೀ ನ ಸಮಸ್ಯತೆ\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕವನ್ನು ಕೂಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "षष्ठीसमासनिषेधकानि \"न निर्धारणे\", \"पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्यसमानाधिकरणेन\", \"क्तेन च पूजायाम्‌\", \"अधिकरणवाचिना च\", \"कर्मणि च\", \"तृजकाभ्यां कर्तरि\", \"कर्तरि च\" इत्येतानि सप्त सूत्राणि \"प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते\" इति वार्तिकं च व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और व्यधिकरण तत्पुरुष समास इस पाठ में प्रतिपादित है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं व्यधिकरणतत्पुरुषसमासः अस्मिन्‌ पाठे प्रतिपादितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्वितीयाश्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इस सूत्र की व्याख्या करा हैं?", "Kannada": "\"ದ್ವಿತೀಯಾಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "\"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“चतुर्थीतदर्थार्थ बलिहित सुखरक्षितैः”' इस सूत्र की व्याख्या करा है?", "Kannada": "\"ಚತುರ್ಥೀತದರ್ಥಾರ್ಥ ಬಲಿಹಿತ ಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "\"चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "'' इस सूत्र की व्याख्या कीजिये?", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे'' सूत्र की व्याख्या की गई है?", "Kannada": "\"ಪೂರ್ವಪರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "\"पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सप्तमी शौण्डैः” सूत्र की व्याख्या करो?", "Kannada": "\"ಸಪ್ತಮೀ ಶೌಂಡೈಃ\" ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "\"सप्तमी शौण्डैः\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णश्रितः रूप को सिद्ध करो?", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "कृष्णश्रितः इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "यूपदारु रूप को सिद्ध करो?", "Kannada": "ಯೂಪದಾರು ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "यूपदारु इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्धपिप्पली रूप को सिद्ध करो?", "Kannada": "ಅರ್ಧಪಿಪ್ಪಲೀ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "अर्धपिप्पली इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षशौण्डः रूपं को सिद्ध करो?", "Kannada": "ಅಕ್ಷಶೌಂಡೈಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಿಸಿ.", "Sanskrit": "अक्षशौण्डः इति रूपं साधयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठी समास निषेध सूत्र कौन से हैं?", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "षष्ठीसमासनिषेधकानि सूत्राणि कानि"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थ और उदाहरण के साथ उनकी व्याख्या कीजिये?", "Kannada": "ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अर्थोदाहरणैः सह तानि व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "“शेषो बहुव्रीहिः'' इस सूत्र तक।", "Kannada": "ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರದವರೆಗು.", "Sanskrit": "\"शेषो बहुव्रीहिः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्प्राक्पर्यन्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विगु भी तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ದ್ವಿಗು ಇದು ಕೂಡ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्विगुरपि तत्पुरुषसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीयान्त सुबन्त को श्रितारिप्रकृतिकों द्वारा सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಶ್ರಿತಾದಿಪ್ರಕೃತಿಕೈಃ ಸುಬಂತೈಃ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयान्तं सुबन्तं श्रितादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इतरेतरयोगद्वन्द समास/श्रितश्च अतीतश्च पतिश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपन्नश्च-श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः, तैः श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नै; यह विग्रह है।", "Kannada": "ಇತರೇತರಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸಃ. ಶ್ರಿತಶ್ಚ ಅತೀತಶ್ಚ ಪತಿತಶ್ಚ ಗತಶ್ಚ ಅತ್ಯಸ್ತಶ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ತಶ್ಚ ಆಪನ್ನಶ್ಚ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನಾಃ , ತೈಃ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹವೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इतरेतरयोगद्वन्द्वसमासः। श्रितश्च अतीतश्च पतितश्च गतश्च अत्यस्तश्च प्राप्तश्च आपन्नश्च श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नाः, तैःश्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः इति विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रित आदि शब्दों के तत्प्रकृति क्या लक्षण है।", "Kannada": "ಶ್ರಿತಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ತತ್ಪ್ರಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣ.", "Sanskrit": "श्रितादीनां शब्दानां तत्प्रकृतिके लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णं श्रितः इस विग्रह में कृष्णश्रितः उदाहरण है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಂ ಶ್ರಿತಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णं श्रितः इति विग्रहे कृष्णश्रितः इति उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीयान्त सुबन्त को तृतीयान्तार्थकृतगुणवचन और अर्थशब्द के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ತೃತೀಯಾಂತಾರ್ಥಕೃತಗುಣವಚನದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಬ್ದದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयान्तं सुबन्तं तृतीयान्तार्थकृतगुणवचनेन अर्थशब्देन च सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीयान्तार्थाकृत यही अर्थ है।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾಂತಾರ್ಥಾಕೃತ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तृतीयान्तार्थाकृत इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो शब्द पूर्व गुणवाचक थे अब जो द्रव्यवाचक हैं वे ही गुणवाची शब्दों से ग्रहण किये जाते हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗುಣವಾಚಕಗಳಾಗಿದ್ದವೋ ಈಗ ಅವುಗಳು ದ್ರವ್ಯವಾಚಕಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನೆ ಗುಣವಚನಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ .", "Sanskrit": "ये शब्दाः पूर्वं गुणवाचकाः आसन्‌ इदानीं द्रव्यवाचकास्ते एव गुणवचनशब्देन गृह्यन्त।"}}
{"translation": {"Hindi": "शकुंलया खण्डः इति विग्रह में शङकुलाखण्डः।", "Kannada": "ಶಂಕುಲಯಾ ಖಂಡಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಶಂಕುಲಾಖಂಡಃ.", "Sanskrit": "शङ्कुलया खण्डः इति विग्रहे शङ्कलाखण्डः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्त्ता में और करण में विद्यमान तृतीयान्त सुबन्त को कृदन्त के साथ बहुल तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ತೃತೀಯಾಂತ ಸುಬಂತವು ಕೃದಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಲ ಮತ್ತು ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्तरि करणे च विद्यमानं तृतीयान्तं सुबन्तं कृदन्तेन सह बहुलं तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दात्रेण लूनवान्‌ इत्यादि में समास नहीं होता है।", "Kannada": "ದಾತ್ರೇಣ ಲೂನವಾನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "दात्रेण लूनवान्‌ इत्यादौ समासः न।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृदन्त के ग्रहण में गतिपूर्व कारक का भी कृदन्त का ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಕೃದಂತದ ಗ್ರಹಣವಾದಾಗ ಗತಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಕಾರಕಪೂರ್ವ ಕೃದಂತದ ಗ್ರಹಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृदन्तस्य ग्रहणे गतिपूर्वस्य कारकपूर्वस्यापि कृदन्तस्य ग्रहणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही परिभाषा अर्थ है।", "Kannada": "ಇದು ಪರಿಭಾಷಾದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति परिभाषार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हरिणा त्रातः इति हरिजातः (हरि से त्रस्त) चतुर्थी अन्त वाले अर्थ के लिए जो उसवाची अर्थबलिहितसुखरक्षितों के साथ चतुर्थ्यन्त सुबन्त को विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹರಿಣಾ ತ್ರಾತಃ ಎಂಬ ಹರಿತ್ರಾತಃ. ಚತುರ್ಥ್ಯಾಂತ ಅರ್ಥದ ಯಾವ ತದ್ವಾಚೀ ಅರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हरिणा त्रातः हरित्रातः इति हरित्रातः। चतुर्थ्यन्तार्थाय यत्‌ तद्वाचिना अर्थबलिहितसुखरक्षितैः सह चतुर्थ्यन्तं सुबन्तं विकल्पेन  तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृति विकृति का भाव का ग्रहण।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೃತಿ ಭಾವದ ಗ್ರಹಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकृतिविकृतिभावस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थशब्द से चतुर्थ्यन्त नित्यसमास और समास में विशेष्यलिङगता होती है।", "Kannada": "ಅರ್ಥಶಬ್ದದಿಂದ ಚತುರ್ಥ್ಯಂತದ ನಿತ್ಯಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಸಮಾಸ ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ್ಯಲಿಂಗತಾ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थशब्देन चतुर्थ्यन्तस्य नित्यसमासः समासे च विशेष्यलिङ्गता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही वातिक का अर्थ है।", "Kannada": "ಇದು ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति वार्तिकस्यास्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चम्यन्त सुबन्त को त्रयप्रकृतिक को सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಭಯಪ್ರಕೃತಿಕ ಇದಕ್ಕೆ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चम्यन्तं सुबन्तं भयप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमास-संज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चोराद्‌ भयम्‌ इस विग्रह में चोरभयम्‌ यह एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಚೋರಾದ್ ಭಯಮ್ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಚೋರಭಯಮ್ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चोराद्‌ भयम्‌ इति विग्रहे चोरभयम्‌ इति एकम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोकान्तिकदूर अर्थ वाचि और कृच्छर प्रकृतिक पञ्चम्यत्त को क्तान्तप्रकृतिक सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕ ದೂರಾರ್ಥವಾಚಕಗಳು, ಕೃಚ್ಛ್ರಶಬ್ದಪ್ರಕೃತಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತಗಳು ಕ್ತಾಂತಪ್ರಕೃತಿಕದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकानि कृच्छ्रशब्दप्रकृतिकं च पञ्चम्यन्तं सुबन्तं क्तान्तप्रकृतिकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोकात्‌ मुक्तः इस विग्रह में समास में स्तोकान्मुक्तः एक उदाहरण है।", "Kannada": "ಸ್ತೋಕಾತ್ ಮುಕ್ತಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ತೋಕಾನ್ಮುಕ್ತಃ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्तोकात्‌ मुक्तः इति विग्रहे समासे स्तोकान्मुक्तः इति एकम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तोक, अन्तिक, दूर अर्थवाची से कृच्छर शब्द से विहित पञ्चमी के उत्तरपद परे लोप नहीं होता है यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಸ್ತೋಕ, ಅಂತಿಕ, ದೂರ, ಅರ್ಥವಾಚಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರ ಶಬ್ದದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಪಂಚಮೀ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರ ಲೋಪವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्तोकान्तिकदूरार्थवाचकेभ्यः कृच्छ्रशब्दाच्च विहितायाः पञ्चम्याः उत्तरपदे परे लुक्‌ न भवति इति सूत्रार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठयन्त सुबन्त को समर्थ से सुबन्त के साथ विकल्प से समास होता है और वह तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತವು ಸಮರ್ಥನದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "षष्ठ्यन्तं सुबन्तं समर्थन सुबन्तेन सह विकल्पेन समस्यते स च तत्पुरुषसससंज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "राज्ञः पुरुषः इस विग्रह में राजपुरुषः है।", "Kannada": "ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗುವುದು ರಾಜಪುರುಷಃ.", "Sanskrit": "राज्ञः पुरुषः इति विग्रहे राजपुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्धारण में षष्ठयन्त सुबन्त को समास नहीं होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ಧಾರಣದಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निर्धारणे षष्ठ्यन्तं सुबन्तं न समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न निर्धारणे” इस सूत्र निषेध से यहाँ षष्ठी समास नहीं होता है।", "Kannada": "ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ನಿಷೇಧದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न निर्धारणे इति सूत्रेण निषेधात्‌ नात्र षष्ठीसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातिगुणक्रियासंज्ञाओं से समुदाय से एकदेश का पृथक्करण निर्धारण होता है।", "Kannada": "ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾಸಂಜ್ಞಾಗಳ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಏಕದೇಶದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದೇ ನಿರ್ಧಾರಣಮ್.", "Sanskrit": "जातिगुणक्रियासंज्ञाभिः समुदायाद्‌ एकदेशस्य पृथक्करणं निर्धारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिपदविधान षष्ठी तदन्त सुबन्त को समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಪದವಿಧಿಯಿಂದ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ತದಂತ ಸುಬಂತವು ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रतिपदविधाना या षष्ठी तदन्तं सुबन्तं न समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“षष्ठीशेषे\" शेषलक्षणा षष्ठी को छोड़कर सभी षष्ठी प्रतिपदविधान।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಶೇಷೇ ಎಂಬ ಶೇಷ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಇದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಪದವಿಧಾನ.", "Sanskrit": "\"षष्ठी शेषे\" इति शेषलक्षणां षष्ठीं वर्जयित्वा सर्वापि षष्ठी प्रतिपदविधाना"}}
{"translation": {"Hindi": "महाभाष्य में आद्याकर ग्रंथ से ज्ञात होता है।", "Kannada": "ಎಂದು ಮಹಾಭಾಷ್ಯಾದಿ ಆಕಾರ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति महाभाष्याद्याकरग्रन्थाद्‌ ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रतिपदविधान षष्ठी का समास नहीं होता है षष्ठी समास निषेध से यहाँ से षष्ठी समास होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಪದವಿಧಿಯಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ನಿಷೇಧದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रतिपदविधाना षष्ठी न समस्यते इति षष्ठीसमासनिषेधात्‌ नात्र षष्ठीसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूरण आदि अर्थों से और सदादि से षष्ठयन्त सुबन्त को समास संज्ञा नहीं होती है (समास “* तदशिष्यं संज्ञा प्रमाणत्वात्‌'' इस सूत्र में संज्ञा क॑ गुणभूतप्रमाणत्व शब्द के साथ समास दर्शन से।", "Kannada": "ಪೂರಣಾದಿ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸದಾದಿಗಳಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತಗಳ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. \"ತದಶಿಷ್ಯಂ ಸಂಜ್ಞಾಪ್ರಮಾಣತ್ವಾತ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಂಜ್ಞಾಗಳ ಗುಣಭೂತಪ್ರಮಾಣಶಬ್ದದ ಜೊತೆ ಸಮಾಸದರ್ಶನದಿಂದ.", "Sanskrit": "पूरणाद्यर्थेः सदादिभिश्च षष्ठ्यन्तं सुबन्तं समाससंज्ञं न भवति। \"तदशिष्यं संज्ञाप्रमाणत्वात्‌\" इति सूत्रे संज्ञायाः गुणभूतप्रमाणत्वशब्देन सह समासदर्शनात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तव्यत्‌ प्रत्यय के योग से समास होता है।", "Kannada": "ತವ್ಯತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಯೋಗದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तव्यत्‌-प्रत्ययेन योगात्‌ समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च '' इससे विहित जो क्त प्रत्यय है उसके अन्त से षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "\"ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜರ್ಥೇಭ್ಯಶ್ಚ\" - ಇದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆಯೋ , ತದಂತದಿಂದ ಅದರ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "\"मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च\" इत्यनेन विहितः यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजाग्रहणं मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यः च यह सूत्र का उपलक्षण है।", "Kannada": "ಪೂಜಾಗ್ರಹಣಂ ಮತಿಬುದ್ಧಿಪೂಜಾರ್ಥೇಭ್ಯಃ ಚ ಇದು ಸೂತ್ರದ ಉಪಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूजाग्रहणं मतिबुद्धिपूजार्थभ्यश्च इति सूत्रोपलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिकरणवाची जो क्त प्रत्यय, उस तदन्त षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಧಿಕರಣವಾಚಿಯ ಯಾವ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆಯೋ, ತದಂತದಿಂದ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अधिरकरणवाची यः क्तप्रत्ययः, तदन्तेन षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उभयप्राप्तौ कर्मणि'' इससे विहित षष्ठी तदन्त सुबन्त का सुबन्त के साथ समास नहीं होता है।", "Kannada": "\"ಉಭಯಪ್ರಾಪ್ತೌ ಕರ್ಮಣಿ\" ಇದರಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಯಾವ ಷಷ್ಠೀ ತದಂತದ ಅಥವಾ ಸುಬಂತದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "\"उभयप्राप्तौ कर्मणि\" इत्यनेन विहिता या षष्ठी तदन्तस्य सुबन्तस्य सुबन्तेन समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्तृ अर्थक जो तृजक दो प्रत्ययों को उस तदन्त सुबन्त के साथ षष्ठयन्त सुबन्त का समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಕರ್ತೃರ್ಥಕದಲ್ಲಿ ಯಾವ ತೃಜಕ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿವೆಯೋ ಅವು ತದಂತ ಮತ್ತು ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಸುಬಂತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कर्त्रर्थकौ यौ तृजकौ प्रत्ययौ तदन्तेन सुबन्तेन सह षष्ठ्यन्तस्य सुबन्तस्य समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ओदनस्य पाचकः (ओदन का पाचक) कर्त्ता में या षष्ठी तदन्त ण्वुल्‌ प्रत्ययान्त के साथ समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಓದನಸ್ಯ ಪಾಚಕಃ ಎಂದು (ಅನ್ನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವವನು) ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಷಷ್ಠೀ ತದಂತದ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ओदनस्य पाचकः इति। कर्तरि या षष्ठी तदन्तस्य ण्वुल्प्रत्ययान्तेन सह समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब अवयवी एकत्वविशिष्ट तब अवयव के साथ पूर्वादि सुबन्तों को विकल्प से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಅವಯವೀ ಏಕತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದರೆ ಆಗ ಅವಯವದ ಜೊತೆಗೆ ಪೂರ್ವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸುಬಂತಗಳು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदा अवयवी एकत्वविशिष्टः तदा अवयविना सह पूर्वादीनां सुबन्तानां विकल्पेन तत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम अंशवाची नित्य नपुंसक लिङग में विद्यमान अर्धशब्द को अवयवन के साथ विकल्प से तत्पुरुष संज्ञा होती है, एकत्व संख्या विशिष्ट अवयवी पद है।", "Kannada": "ಸಮ ಅಂಶವಾಚಿ ನಿತ್ಯಂ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಅರ್ಧಶಬ್ದವು ಅವಯವದ ಜೊತೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ, ಏಕತ್ವಸಂಖ್ಯಾವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಅವಯವೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समांशवाची नित्यं नपुंसकलिङ्गे विद्यमानः अर्धशब्दः अवयविना सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति, एकत्वसंख्याविशिष्टः चेद्‌ अवयवी।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तम्यन्त सुबन्त शौण्डादिप्रकृति को सुबन्तों के साथ विकल्प से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಸುಬಂತದಲ್ಲಿರುವ ಶೌಂಡಾದಿಪ್ರಕೃತಿಕ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सप्तम्यन्तं सुबन्तं शौण्डादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह विकल्पेन तत्पुरषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धिद्वतार्थादि तत्पुरुष समास व्यधिकरण तत्पुरुष का लोचन से पर इस पाठ में आदि द्विगु समास का वर्णन किया जाता है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದ ಆದಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ  ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ ಆಲೋಚನೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थादितत्पुरुषसमासः प्रस्तावना व्यधिकरणतत्पुरुषस्यालोचनात्‌ परम्‌ अस्मिन्‌ पाठे आदौ द्विगुसमासस्य वर्णनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विगुसमास से आनुषङिगकता से “दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌”', “' तद्धितार्थोन्तरपदसमाहारे च” ये दो सूत्र प्रस्तुत किये जा रहे हैं।", "Kannada": "ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದಿಂದ ಆನುಷಂಗಿಕತದ \"ದಿಕ್ಸಂಜ್ಞಾ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್\", \"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೆ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರಗಳು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्विगुसमासेन आनुषङ्गिकतया \"दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌\" \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति सूत्रद्वयं प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ समानाधिकरण तत्पुरुष का वर्णन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः समानाधिकरणस्य तत्पुरुषस्य वर्णनमत्र विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस तत्पुरुष में समस्यमान पदों की समान विभक्तियाँ होती हैं वह समानाधिकरण तत्पुरुष है।", "Kannada": "ಯಾವ ತತ್ಪುರುಷದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪದಗಳ ಸಮಾನ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ तत्पुरुषे समस्यमानपदानि समानविभक्तिकानि भवन्ति स समानाधिकरणः तत्पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण तत्पुरुष की “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः'' इससे कर्मधारय संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ \"ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ\" ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणतत्पुरुषस्य \"तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः\" इत्यनेन कर्मधारयसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद नञ्‌ समास का वर्णन इस पाठ में है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ವರ್ಣನೆಯು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः नञ्समासस्य वर्णनम्‌ अस्मिन्‌ पाठे अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे- दिकपूर्वपद और संख्यापूर्वपद समास को जान पाने में; समानाधिकरण तत्पुरुषविधायक सूत्रों को जान पाने में; उपमित समास को जान पाने में; नज-समास को जान पाने में; सूत्र सहित समासों को जानकर स्वयं समास कर पाने में; साहित्य आद्य अध्ययन काल में पाठ में स्थित समस्त पदों का समास जान और निर्णय कर पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀವು ಇವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ - ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದ  ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವಪದಸಮಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಉಪಮಿತಸಮಾಸವನ್ನು ಓದುತ್ತೀರಿ. ನಜ್ಞ್ ಸಮಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ಸಸೂತ್ರವಾಗಿ ಸಮಾಸವನ್ನು ಓದಿ ಸ್ವಯಂ ಸಮಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ . ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಓದುವ ವೇಳೆಗೆ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಮಸ್ತ ಪದಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮಾಸವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - दिक्पूर्वपदं संख्यापूर्वपदसमासं च जानीयात्‌। समानाधिकरणतत्पुरुषविधायकानि सूत्राणि जानीयात्‌ । उपमितसमासं पठिष्यति।  नञ्समासं जानीयात्‌। ससूत्रं समासान्‌ ज्ञात्वा स्वयं समासं कर्तुं प्रभवेत्‌। साहित्याद्यध्ययनकाले पाठे स्थितानां समस्तपदानां समासं बोद्धुं निर्णेतुं च प्रभवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌\"( 2.9.50 ) सूत्रार्थ-दिशावाचक और संख्यावाचक को सुबन्त समानाधिकरण को सुबन्त के साथ संज्ञा में गम्यमान होने पर ही तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "\"ದಿಕ್ಸಂಜ್ಞೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್\"(೨.೯.೫೦) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದಿಶಾವಾಚಕ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಮತ್ತು ಸುಬಂತ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳು ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌॥ (२.१.५०) सूत्रार्थः - दिशावाचकं संख्यावाचकं च सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह संज्ञायां गम्यमानायामेव तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह नियम सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ನಿಯಮ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं नियमसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से संज्ञा में ही दिशासंख्या वाचकों को सुबन्त के साथ समानाधिकरणतत्पुरुष समास होने का नियम है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ದಿಶಾ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕಗಳು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಕಾರಣ ನಿಯಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण संज्ञायामेव दिशासंख्यावाचकयोः सुबन्तेन सह समानाधिकरणतत्पुरुषसमासः इति नियम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्वि पदात्मक है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दिक्संख्ये प्रथमा द्विवचनात्त और संज्ञायाम्‌ सप्तम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दिक्संख्ये इति प्रथमाद्विवचनान्तं संज्ञायामिति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिक्‌ च संख्या च दिक्संख्ये इसमें इतरेतरयोग द्वन्द समास है।", "Kannada": "ದಿಕ್ ಚ ಸಂಖ್ಯೇ ಚ ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಇದು ಇತರೇತರ ಯೋಗದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दिक्‌ च संख्या च दिक्संख्ये इति इतरेतरयोगद्वन्द्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराण नवकेवलाः समानाधिकरणेन\" इस पूर्व सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣ ನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ \" ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन\" इत्यस्मात्‌ पूर्वस्मात्‌ सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इत्यनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरणेन इस पद के द्वितीय अध्याय के प्रथमपादसभाति तक अधिकार है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಈ ಪದದ ದ್ವಿತೀಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಪ್ರಥಮಪಾದ ಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗು ಅಧಿಕಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणेनेत्यस्य पदस्य द्वितीयाध्यायस्य प्रथमपादसमापिं यावदधिकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान एक अधिकरण कहा जाता है उसका वह समानाधिकरण है और उससे बहुव्रीहि समास होता है।", "Kannada": "ಸಮಾನಮ್ ಏಕ ಅಧಿಕರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅದರ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानम्‌ एकम्‌ अधिकरणं वाच्यं यस्य तत्‌ समानाधिकरणम्‌, तेनेति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकार्थवृत्तित्वम्‌ इति फलितम्‌ (एकार्थवृत्तित्व ही फलित है)।", "Kannada": "ಏಕಾರ್ಥವೃತ್ತಿ ಎಂದೇ ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकार्थवृत्तित्वमिति फलितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्राक्कडारात्समासः'', ““सहसुपा'', ““तत्पुरुषः'' ये तीन सूत्र अधिकृत है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹ ಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",  ಎಂಬ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು  ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ सुषामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಜ್ಞವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरणेन इसका विशेषण होने से सुपा यहां पर तदन्त विधि से सुबन्ते अधिकरणेन होता है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಸುಪಾ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸುಬಂತೇನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणेन इत्यस्य विशेषणत्वात्‌ सुपा इत्यत्र तदन्तविधिना सुबन्तेन समानाधिकरणेन इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः भवति|"}}
{"translation": {"Hindi": "“दिशावाचक और संख्यावाचक सुबन्त को समानाधिकरण से सुबन्त के साथ संज्ञा में गम्यमान होने पर तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ದಿಶಾವಾಚಕ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕದ ಸುಬಂತಮ್ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುವಾಗ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"दिशावाचकं संख्यावाचकं च सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह संज्ञायां गम्यमानायामेव तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌” इस सूत्र से ही समास सिद्धि होने पर इस सूत्र का आरम्भ क्यों होता है और कहा गया है “इस सूत्र को संज्ञा में ही समास किसलिए होता है'' इस नियम से।", "Kannada": "\"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸದ ಸಿದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಈ ಸೂತ್ರದ ಆರಂಭವು ಏಕಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. \"ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಸವು ಏಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ \" ಎಂಬ ನಿಯಮವು ಕೂಡ ಇದೆ.", "Sanskrit": "\"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" इत्यनेन सूत्रेणैव समासे सिद्धे एतत्सूत्रारम्भः किमर्थम्‌ इति चेदुच्यते एतत्सूत्रं संज्ञायामेव समास इति नियमाय।"}}
{"translation": {"Hindi": "और दीक्षित के द्वारा कहा गया है'' अथवा संज्ञा में ही नियमार्थ सूत्र हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು - \" ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಂದಲೇ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮ ಸೂತ್ರವಿದೆ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अत एवोक्तं दीक्षितेन - \"संज्ञायामेवेति नियमार्थ सूत्रम्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "' उदाहरण -सूत्र का उदाहरण है पूर्वेषुकामशयी।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಪೂರ್ವೇಷುಕಾಮಶಮೀ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा पूर्वेषुकामशमी इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वा च असौ इषुकामशयी च लौकिक विग्रह में पूर्वा मु इषु कामी सु इस अलौकिक विग्रह में पूर्वा सु इस दिग्वाचक सुबन्त को इषुकामशमी सु इस सुबन्त के साथ प्रस्तुत सूत्र से देश विशेष संज्ञा गम्यमान होने पर तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಾ ಚಾಸೌ ಇಷುಕಾಮಶಮೀ ಚ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪೂರ್ವಾ ಸು ಇಷುಕಾಮೀ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪೂರ್ವಾ ಸು ಎಂಬ ದಿಕ್ವಾಚಕ ಸುಬಂತ ಇಷುಕಾಮಶಮೀ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೇಶವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞಾದಿಂದ ಆದಾಗ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वा चासौ इषुकामशमी च इति लौकिकविग्रहे पूर्वा सु इषुकामी सु इत्यलौकिकविग्रहे पूर्वा सु इति दिग्वाचकं सुबन्तं इषुकामशमी सु इति सुबन्तेन सह प्रस्तुतसूत्रेण देशविशेषसंज्ञायां गम्यमानायां तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “'प्रथमानिर्दिष्ट समास उपसर्जनम्‌'' इस समास विधायक सूत्र में दिक्‌ इसका प्रथमानिर्दित्व से और उसके बोध्य का पूर्वा सु इस दिशावाचक का उपसर्जन संज्ञा में “* उपसर्जनं पूर्वम्‌'' इससे इसका पूर्व निपात होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾದ ದಿಕ್ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಅದರ ಬೋಧ್ಯವಾದ ಪೂರ್ವಾ ಸು ಇದರ ದಿಕ್ವಾಚಕದ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್\" ಇದರಿಂದ ಅದರ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌\" इत्यनेन समासविधायकसूत्रे दिक्‌ इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्कोध्यस्य पूर्वा सु इत्यस्य दिग्वाचकस्य उपसर्जनसंज्ञायाम्‌ \"उपसर्जनं पूर्वम्‌\" इत्यनेन तस्य पूर्वनिपातो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “'कृत्तद्धितसमासाश्च'' इस सूत्र से पूर्वा सु इषु कामशमी सु इय समास का प्रातिपडिकत्व होने से “सुपो धातु प्रतिप्रातिपदिकयोः'' इस सूत्र से सुप्‌ के दो सूत्रों का लोप होने पर पूर्वा इषु कामशमी होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ಕೃತ್ತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಾ ಸು ಇಷುಕಾಮಶಮೀ ಸು ಎಂಬ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪಃ ಇದರ ಎಂಬ ಎರಡು ಸು ಇವುಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಾ ಇಷು ಕಾಮಶಮೀ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"कृत्तद्धितसमासाश्च\" इति सूत्रेण पूर्वा सु इषुकामशमी सु इति समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन सूत्रेण सुपः सुद्वयस्य लुकि पूर्वा इषुकामशमी इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पूर्व इषुकामशमी होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪೂರ್ವ ಇಷುಕಾಮಶಮೀ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पूर्व इषुकामशमी इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “आद्गुणः” इस सूत्र से पूर्व शब्द के वकार के उत्तर के अकार का इषुकामशमी इसका अकार और इकार का गुण एकादेश होने पर एकार के सर्व संयोग होने पर पूर्वेषुकामशमी रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ಆದ್ಗುಣಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಬ್ದದ ವಕಾರದ ನಂತರ ಬರುವ ಅಕಾರದ ಇಷುಕಾಮಶಮೀ ಇದರ ಇಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುಣ ಏಕಾದೇಶವಾದಾಗ ಏಕಾರದ ಸರ್ವಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ಪೂರ್ವೇಷುಕಾಮಶಮೀ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"आदू गुणः\" इति सूत्रेण पूर्वशब्दस्य वकारोत्तरस्य अकारस्य इषुकामशमीत्यस्य इकारस्य च स्थाने गुणे एकादेशे एकारे सर्वसंयोगे पूर्वेषुकामशमी इति निष्पद्यते|"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वेषुकामशमी इसके प्रातिपडिकत्व अहाति से इसके बाद सु प्रत्यय की प्रक्रिया होने पर पूर्वेषुकामशमी रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವೇಷುಕಾಮಶಮೀ ಇದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ವಿವಕ್ಷಾದಿಂದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವಾದಾಗ ಪೂರ್ವೇಷುಕಾಮಶಮೀ ಎಂಬ ರೂಪ.", "Sanskrit": "पूर्वेषुकामशमी इत्यस्य प्रातिपदिकत्वाक्षत्या ततः सौ प्रक्रियाकार्ये पूर्वेषुकामशमी इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌”' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये और यह सूत्र कितने प्रकार का होता है।", "Kannada": "ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂಬುದರ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ದಿಕ್ವಾಚಕ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌\" इति सूत्रस्य दिग्वाचकेन समासे किमुदाहरणम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र के दिशावाचक का समासे उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "इति सूत्रस्य संख्यावाचकेन समासे किमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌” इस सूत्र का संख्या वाचक से समास में क्या उदाहरण है?", "Kannada": "ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌\" इति सूत्रस्य संख्यावाचकेन समासे किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च'' ( 2.1.51 ) सूत्रार्थ-तद्वितार्थ विषय में और उत्तरपद में (चारों और) परित: और समाहार में वाच्य में दिशावाचक और संख्यावाचक सुबन्त को समाधिकरण सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ. (೨.೧.೫೧) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪದದ ಸುತ್ತಲು ಮತ್ತು ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿಶಾವಾಚಕ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕದಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಸುಬಂತೇನ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च॥ (२.१.५१)  सूत्रार्थः - तद्धितार्थ विषये उत्तरपदे च परतः समाहारे च वाच्ये दिशावाचकं संख्यावाचकं च  सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से विकल्प से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण विकल्पेन तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे यह सप्तम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यही अव्ययीपर है।", "Kannada": "ಚ ಎಂಬುದು ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चेत्यव्ययपदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धितार्थश्च उत्तरपदञ्च समाहारश्च इति तद्भितार्थोत्तरपदसमाहारं जिसमें समाहारद्वन्द है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತ್ತಾರ್ಥಶ್ಚ ಉತ್ತರಪದಂಚ ಸಮಾಹಾರಶ್ಚ ಎಂಬುದು ತದ್ಧಿತದ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಸಮಾಹಾರವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವ ಎಂದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थश्च उत्तरपदञ्च समाहारश्च इति तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारं, तस्मिन्‌ इति समाहारद्वन्द्वः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्वितार्थ उत्तरपद में और समाहार में यही अर्थ है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ  ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थे उत्तरपदे समाहारे च इत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "एका भी सप्तमी यहाँ विषयमेड से है।", "Kannada": "ಒಂದು ಸಪ್ತಮಿಯು ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯಭೇದದಿಂದ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकापि सप्तमी अत्र विषयभेदात्‌ भिद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्वितार्थ में यहाँ वैषयिक अधिकरण में सप्तमी विभक्ति होती है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ಇಲ್ಲಿ ವೈಷಯಿಕ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थ इत्यत्र वैषयिकाधिकरणे सप्तमी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः तद्धित अर्थ विषय में अर्थ है पर्यवस्यति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तद्धितार्थ विषये इति अर्थः पर्यवस्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धित अर्थ में भविष्यत्तद्धित जन्य ज्ञान विषय होने पर यह होता है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯ ತದ್ಧಿತದ ಜನ್ಯ ಜ್ಞಾನ ವಿಷಯವು ಆದಾಗ ಇದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थ भविष्यत्तद्धितजन्यज्ञानविषये सतीति यावत्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तर पद में यहाँ परसप्तमी, उससे उत्तरपद में परतः यह अर्थ ग्रहण किया जाता है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದೆ ಇಲ್ಲಿ ಪರಸಪ್ತಮೀ , ಅದರಿಂದ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಪರತಃ (ಸುತ್ತಲು) ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे इत्यत्र परसप्तमी, तेन उत्तरपदे परतः इत्यर्थो गम्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर और समाहार में वाक्याधिकरण में सप्तमी विभक्ति होती है।", "Kannada": "ಸಮಾಹಾರೇ ಚ ಇಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯದ ಅಧಿಕರಣೆಯು ಸಪ್ತಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "समाहारे इत्यत्र च वाच्याधिकरणे सप्तमी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे समाहार में वाच्य होने पर यह अर्थ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯ ಎಂದು ಆಗುವಾಗ ಈ ಅರ್ಥವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन समाहारे वाच्ये इत्यर्थः प्राप्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "““प्राक्कडारात्समासः'', “ सहसुपा'', ““ तत्पुरुषः”, ““ विभाषा ये चारों सूत्र अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ಸಹಸುಪಾ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\", \"ವಿಭಾಷಾ\" ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\", \"विभाषा\" इति सूत्रचतुष्टयमधिकृतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"सुबामश्रितेपराङगवत्स्वरे” इस पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'पूर्वकालैसर्वजरत्पुरणनवकेवलाः समानाधिकरणेन” इस सूत्र से समानाधिकरण से “दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌” इस सूत्र से दिक्संख्ये की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ \"ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति \"दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌\" इति सूत्राच्च दिक्संख्ये इत्यनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है “ तद्धितप्रत्ययार्थ विषय में और उत्तरपद में परे और समाहार में वाच्य में दिशावाची और संख्यावाची सुबन्त को समानाधिकरण से सुबन्त के साथ विकल्प से समास होता है, वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - \"ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ , ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರ ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿಶಾವಾಚಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಂ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः भवति - \"तद्धितप्रत्ययार्थ विषये, उत्तरपदे च परे, समाहारे च वाच्ये दिशावाचि तथा संख्यावाचि सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह वा समस्यते, स तत्पुरुषसंज्ञको भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस समासविधायक सूत्र की पाँच प्रकार से समास विधायक सम्भव होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದ ಐದು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं समासविधायकसूत्रस्यास्य पञ्चधा समासविधायकत्वं सम्भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) तद्धितार्थ विषय में दिशावाची सुबन्त को समानाधिकरण सुबन्त से (ख) तद्दितार्थ विषय में संख्यावाची सुबन्त को समानाधिकरण सुबन्त से (ग) और उत्तरपद में चारों ओर दिशावाची सुबन्त को समानाधिकरण सुबन्त से (घ) और उत्तरपद में चारों ओर संख्यावाची सुबन्त को समानाधिकरण सुबन्त से।", "Kannada": "(ಕ) ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಿಶಾವಾಚಿ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತದಿಂದ                                                                                                               (ಖ) ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತದಿಂದ                                                                                            (ಗ)ಮತ್ತು  ಉತ್ತರಪದದ ಸುತ್ತಲು ದಿಶಾವಾಚಿ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತದಿಂದ                                                                                             (ಘ) ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದದ ಸುತ್ತಲು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತದಿಂದ.", "Sanskrit": "क) तद्धितार्थ विषये दिशावाचिसुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन ख) तद्धितार्थ विषये संख्यावाचि सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन ग) उत्तरपदे च परतः दिशावाचि सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन घ) उत्तरपदे च परतः संख्यावाचि सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन"}}
{"translation": {"Hindi": "(ङ) और समाहार में वाच्य होने पर संख्यावाची सुबन्त को समानाधिकरण सुबन्त के साथ विकल्प से समास होता है।", "Kannada": "(ಜ್ಞ) ಮತ್ತು ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯವಾದಾಗ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ङ) समाहारे च वाच्ये संख्यावाचि सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह वा समस्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स तत्पुरुषः समास इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -सूत्र का उदाहरण नीचे प्रस्तुत किये जा रहे हैं।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणान्यधः प्रस्तूयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें तद्धितार्थ विषयें दिक्समास का उदाहरण है यथा पौर्वशाल।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಯಥಾ ಪೌರ್ವಶಾಲ.", "Sanskrit": "तत्र तद्धितार्थ विषये दिक्समासस्योदाहरणं यथा पौर्वशाल इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार पूर्वस्यांशालायां भव इस लौकिक विग्रह में पूर्वा ङि शाला दि इस अलौकिक विग्रह में प्रकृत सूत्र से पूर्वा ङि इस दिशावाचक सुबन्त को प्रस्तुत सूत्र से “ दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां जः”' इस भव अर्थ में तद्धित अर्थ में विषय में शाला ङि इस समानाधिकरण का सुबन्त के साथ तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂಶಾಲಾಯಾಂ ಭವ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾ ಜ್ಞಿ ಶಾಲಾ ಜ್ಞಿ  ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪೂರ್ವಾ ಜ್ಞಿ ಎಂಬ ದಿಕ್ವಾಚಕ ಸುಬಂತದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದಸಂಜ್ಞಾಯಾಂಜ್ಞಃ\" ಎಂಬ ಭವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಜ್ಞಿ ಎಂಬ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि पूर्वस्यां शालायां भव इति लौकिकविग्रहे पूर्वा ङि शाला ङिः इत्यलौकिकविग्रहे प्रकृतसूत्रेण पूर्वा ङि इति दिग्वाचकं सुबन्तं प्रस्तुतेन सूत्रेण \"दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः\" इति भवार्थे तद्धितार्थ विषये शाला ङि इति समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास विधायक सूत्र में अनुवृत्ति में दिक्संख्ये यहाँ पर दिक्पद की प्रथमानिर्दिष्ट रिक्‌ बोध का पूर्वा ङि पद की उपसर्जन संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಇಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪದದ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ದಿಕ್ ಬೋಧ್ಯವಾದ ಪೂರ್ವಾ ಜ್ಞಿ ಎಂಬ ಪದದ ಉಪಸರ್ಜನಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकसूत्रे अनुवृत्ते दिक्संख्ये इत्यत्र दिक्पदस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ दिग्बोध्यस्य पूर्वा ङि इति पदस्य उपसर्जनसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद उसका पूर्व निपात होने पर पूर्वा ङि शाला ङि इस स्थिति होने पर समुदाय का समास होने पर प्रातिपदिक संज्ञा होने पर ““सुपोधातुप्रातिपदिकयोः'' इससे सुप्‌ के ङि का लोप होने पर पूर्वाशाला होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಅದರ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಪೂರ್ವ ಜ್ಞಿ ಶಾಲಾ ಜ್ಞಿ ಎಂದಾದಾಗ ಸಮುದಾಯದ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ \"ಸುಪೋಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಿ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಾಶಾಲಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः तस्य पूर्वनिपाते पूर्वा ङि शाला ङि इति स्थिते समुदायस्य समासत्वेन प्रातिपदिकसंज्ञायां \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन सुपोः ङ्योः लुकि पूर्वा शाला इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब पूर्वा शब्द के “सर्वनाश्तो वृत्तिमात्रेपुंबद्भावः”' इस वार्तिक से पुंबददभाव होने पर निष्पन्न पूर्वशाला शब्द से “ दिक्पूर्वपदादसंज्ञायांज:'' इस सूत्र से अप्रत्यय होने पर अनुबन्ध लोप होने पर पूर्वशाला अ होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪೂರ್ವಶಬ್ದದ \"ಸರ್ವನಾಮ್ನೋ ವೃತ್ತಿಮಾತ್ರೆ ಪುಂವದ್ಭಾವಃ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಪುಂವದ್ಭಾವವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಶಬ್ದದಿಂದ \"ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದಸಂಜ್ಞಾಯಾಂಜ್ಞಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯದ ಅನುಬಂಧಲೋಪವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಅ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा पूर्वाशब्दस्य \"सर्वनाम्नो वृत्तिमात्रे पुंवद्भावः\" इत्यनेन वार्तिकेन पुंवद्भावे निष्पन्नात्‌ पूर्वशालाशब्दात्‌ \"दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः\" इति सूत्रेण ञप्रत्यये अनुबन्धलोपे पूर्वशाला अ इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “'तद्धितेत्वाचामादेः”' इससे पूर्वशालाशब्द के आदि अच्‌ का ऊकार की वृद्धि होने पर औकार होने पर पौर्वशाला इसके असंज्ञा होने पर पौर्वशालशब्द के प्रतिपादिकत्व होने से सु विभक्ति कार्य होने पर पौर्वशालः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ\" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಊಕಾರದ ವೃದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಔಕಾರದಲ್ಲಿ ಪೌರ್ವಶಾಲ ಎಂಬುದರ ಭಸಂಜ್ಞದ \"ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಕದ ಆಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪೌರ್ವಶಾಲ ಅ ಎಂದು ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಪೌರ್ವಶಾಲಶಬ್ದದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸು ಎಂಬ ವಿಭಕ್ತಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"तद्धितेष्वाचामादेः\" इत्यनेन पूर्वशालाशब्दस्य आद्यचः ऊकारस्य वृद्धौ औकारे पौर्वशाला इत्यस्य भसंज्ञायां \"यस्येति च\" इति सूत्रेण भसंज्ञकस्य आकारस्य लोपे पौर्वशाल्‌ अ इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य पौर्वशालशब्दस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सौ विभक्तिकार्ये पौर्वशालः इति रूपं सिद्धम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धित अर्थ में विषय में संख्यातत्पुरुषसमास का उदाहरण है जैसे-षाण्मातुर।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತ ಅರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಷಾಣ್ಮಾತುರ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तद्धितार्थ विषये संख्यातत्पुरुषसमासस्योदाहरणं यथा षाण्मातुर इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपद में पर का दिक्‌ समास का उदाहरण है पञ्चगवधनः।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದದ ಸುತ್ತಲು ದಿಕ್ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಪಂಚಗವದನಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उत्तरपदे परतः दिक्समासस्योदाहरणं पञ्चगवधनः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तर पद में पर दिशावाचक के साथ समास का उदाहरण है पूर्वशालप्रियः समाहार वाच्य होने पर संख्यातत्पुरुष का उदाहरण है पञ्चगवम्‌।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದದ ಸುತ್ತಲು ದಿಶಾವಾಚಕದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಪೂರ್ವಶಾಲಪ್ರಿಯಃ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदे परतो दिशावाचकेन सह समासस्योदाहरणं भवति पूर्वशालप्रियः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धितार्थोत्तपदसमाहारे च\" यह किस प्रकार का सूत्र है?", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति सूत्रं किम्प्रकारकम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धितार्थोत्तपदसमाहारे च\" इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति सूत्रस्यार्थः कः"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इस सूत्र का तद्धितार्थ विषय में क्या उदाहरण है?", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति सूत्रस्य तद्धितार्थ विषये किमुदाहरणम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“ तद्धितार्थोत्तपदसमाहारे च'' इस सूत्र के उत्तरपद में पर होने का कौन सा उदाहरण है?", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति सूत्रस्य उत्तरपदे परे किमुदाहरणम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" सूत्र के समाहार होने पर वाच्य का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಸಮಾಹಾರ ವಾಚ್ಯದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति सूत्रस्य समाहारे वाच्ये किमुदाहरणम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्विक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः '' सूत्रार्थ-दिशावाचक पूर्वपद जिसके उस प्रातिपदिक से शौषिक में भव अर्थ में असंज्ञा में गम्यमान तद्धित को ञ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "\"ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಜ್ಞಃ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಶೈಷಿಕ ಭವಾರ್ಥದ ಅಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ತದ್ಧಿತಕ್ಕೆ ಜ್ಞ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः सूत्रार्थः - दिशावाचकं पूर्वपदं यस्य तस्मात्‌ प्रातिपदिकाद्‌ शैषिके भवाद्यर्थ असंज्ञायां  गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से असंज्ञा होने पर गम्यमान होने पर तद्धित ञप्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುವಾಗ ಗಮ್ಯಮಾನವಾಗುವ ತದ್ಧಿತಗಳ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वशाला होने पर भव अर्थ में जप्रत्यय विधान के लिए यह सूत्र प्रवृत्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಎಂದು ಇದ್ದಾಗ ಭವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वशाला इति स्थिते भवार्थे ञप्रत्ययविधानाय इदं सूत्रं प्रवृत्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र तीन पदों वाला है।", "Kannada": "ಇದು ಮೂರು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदत्रयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दिक्पूर्वपदाद्‌ असंज्ञायां ञः पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಃ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दिक्पूर्वपदाद्‌ असंज्ञायां ञः इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिक्पूर्वपदाद्‌ इस पञ्चम्येकवचनात्तम्‌ असंज्ञायाम्‌ यह सप्तम्येकवचनान्तं जः यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದ್ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ, ಅಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂಬ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ  ಜ್ಞಃ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದ.", "Sanskrit": "दिक्पूर्वपदाद्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तम्‌ असंज्ञायाम्‌ इति सप्तम्येकवचनान्तं ञः इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिक् दिग्वाचक पूर्वपदं यस्य (दिशावाचक पूर्वपद है जिसका) यही बहुव्रीहिसमास है।", "Kannada": "ದಿಕ್ ದಿಕ್ವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದಂ ಯಸ್ಯ (ದಿಶಾವಾಚಕವು ಯಾವುದರ ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆಯೋ) ಅದೇ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "दिक्‌ दिग्वाचकं पूर्वपदं यस्य तद्‌ दिक्पूर्वपदं तस्मादिति बहुव्रीहिः समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्रत्ययः'', “परश्च, “*ङऱयाप्प्रातितेपदिकात्‌'', “ तद्धिताः” ये चारों अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\", \"ಪರಶ್ಚ\",\"ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್\",\"ತದ್ಧಿತಾಃ\" ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತವಾದ ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\", \"तद्धिताः\" इति सूत्रचतुष्टयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“शेषे” इस सूत्र से शेषे पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಶೇಷೆ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶೇಷೆ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"शेषे\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ शेषे इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ है:-'“दिशावाचक पूर्वपद है जिसका उस प्रातिपदिक से शौषिक भव अर्थ में असंज्ञा का गम्यमान होने पर तद्धित से ञप्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - \"ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದವು ಯಾವುದರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಶೈಷಿಕದ ಭವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಸಂಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಗಮ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ತದ್ಧಿತವು ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः भवति - \"दिशावाचकं पूर्वपदं यस्य तस्मात्‌ प्रातिपदिकाद्‌ शैषिके भवाद्यर्थ असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है पौर्वशालः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा पौर्वशालः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वस्यां शालायां भव इस विग्रह में प्रक्रियाकार्य में पूर्वशाला में पूर्वशब्द का दिशावाचक पूर्वशाला का दिशावाचक पूर्वपद से भव अर्थ में प्रकृत सूत्र से ञप्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಶಾಲಾಯಾಂ ಭವಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಎಂದು ಇದ್ದಾಗ ಪೂರ್ವ ಶಬ್ದದ ದಿಕ್ವಾಚಕದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಎಂಬ ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದದಿಂದ ಭವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्यां शालायां भवः इति विग्रहे प्रक्रियाकार्ये पूर्वशाला इति स्थिते पूर्वशब्दस्य दिग्वाचकत्वात्‌ पूर्वशाला इत्यस्य दिक्पूर्वपदत्वात्‌ ततः भवार्थे प्रकृतसूत्रेण ञप्रत्ययो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ञ प्रत्यय का ञकार का “चुटू'' इससे संज्ञा होने पर ““तस्यलोपऽ” इससे लोप होने पर पूर्वशाला अ होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಜ್ಞಕಾರದ \"ಚುಟು\" ಇದರಿಂದ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು  \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಅ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ञप्रत्ययस्य ञकारस्य \"चुटू\" इत्यनेनेत्संज्ञायां \"तस्य लोपः\" इत्यनेन लोपे पूर्वशाला अ इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तद्धित पर में होने पर आदिवृद्धि में सूत्र प्रवृत्त होता है।", "Kannada": "ಆಗ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಆದಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा तद्धिते परे आदिवृद्धये सूत्रं प्रवृत्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धितेष्वचामादेः'' ( 7.2.116 ) सूत्रार्थ-जित्‌ (ञ की इत्संज्ञा) और (णकार की इत्संज्ञा) होने पर तद्धित पर में अचों में आदि अच्‌ की वृद्धि होती है।", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ\".(೭.೨.೧೧೬) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ -ಞಿತಿ ಣಿತಿ ಚ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರದ ಅಚಾಮ್ ಆದೇಃ ಅಚ್ ಇದರ ವೃದ್ಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितेष्वचामादेः॥ (७.२.११७) सूत्रार्थः - ञिति णिति च तद्धिते परे अचाम्‌ आदेः अचो वृद्धिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से असंज्ञा होने पर गम्यमान तद्धित से ञ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಯಾವಾಗ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ತದ್ಧಿತದ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से असंज्ञा होने पर गम्यमान तद्धित से ञ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಯಾವಾಗ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ತದ್ಧಿತದ ಜ್ಞಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः ञप्रत्ययो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र त्रिपदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदत्रयात्मकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तद्धितेषु अचाम्‌ आदे: पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತೇಷು ಅಚಾಮ್ ಆದೇಃ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तद्धितेषु अचाम्‌ आदेः इति पदच्छेदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अचोञ्णिति\" इस सूत्र से अचः ञ्णिति इन दो पदों की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಅಚೋ ಞಿಣಿತಿ ಇದರಿಂದ ಅಚಃ ಞಿಣಿತಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अचो ञ्णिति\" इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ अचः ञ्णिति इति पदद्वयमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मृजेर्वृद्धि:”' इस सूत्र से वृद्धि पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಮೃಜೇರ್ವೃದ್ಧಿಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಃ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"मृजेर्वृद्धिः\" इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ वृद्धिः इति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "““ अङ्गस्य'' यह अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "ಅಂಗಸ್ಯ ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"अङ्गस्य\" इति सूत्रम्‌ अधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्‌ च ण्‌ च ञ्णौ, ञ्णौ इतौ यस्य स ञ्णित तस्मिन्‌ इतरेतरद्वन्द्वगर्भ बहुव्रीहिसमास है।", "Kannada": "ಜ್ ಚ ಣ್ ಚ ಜಞ್ಣೌ, ಞ್ಣೌ ಇತೌ ಯಸ್ಯ ಸ ಞಿಣಿತ್ , ತಸ್ಮಿನ್ ಎಂಬ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज् च ण्‌ च जञ्णौ, ञ्णौ इतौ यस्य स ज्णित्‌, तस्मिन्‌ इति इतरेतरद्वन्द्वगर्भबहुब्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(अ और ण्‌ की इत्संज्ञा हुई है जिसमें वही ञ्णित है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಅ ಚ ಣ ಚ ಇವುಗಳ ಇತ್ ಸಂಙ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಞಿತ್ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र अ च ण् च इत्यस्य इत्संज्ञा भवति तत्र ज्णित भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसमें इतरेतरद्वन्द्वगर्भ बहुव्रीहि समास है। ञ्णित इससे तद्भितों में इसके अन्वय से उसका एकवचनान्तत्व है।", "Kannada": "ತಸ್ಮಿನ್ ಎಂಬ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ ಞಿತಿ ಇದರಿಂದ ತದ್ಧಿತೇಷು ಇದರ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಅದರ ಏಕವಚನಾಂತವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ इति इतरेतरद्वन्द्वगर्भबहुब्रीहिसमासः। ञ्णिति इत्यनेन तद्धितेषु इत्यस्य अन्वयात्‌ तस्य एकवचनान्तत्वं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अचाम्‌ इस निर्धारण में षष्ठी होती है।", "Kannada": "ಅಚಾಮ್ ಇದು ನಿರ್ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಷಷ್ಠೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अचाम्‌ इति निर्धारणे षष्ठी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "(अचाम्‌ निर्धारणे षष्ठी) औरा सूत्र है जित्‌ और गित्‌ तद्धित पर में अचों में आदि अच की वृद्धि होती है।", "Kannada": "(ಅಚಾಮ್ ನಿರ್ಧಾರಣೆ ಷಷ್ಠೀ) ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \" ಞಿತಿ ಣಿತಿ ಮತ್ತು ತದ್ಧಿತದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಚಾಮ್ ಆದೇಃ ಅಚಃ ಇದರ ವೃದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "( अचाम्‌ निर्धारणे षष्ठी ) एवं च सूत्रार्थः भवति - \"ञिति णिति च तद्धिते परे अचाम्‌ आदेः अचो वृद्धिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -सूत्र का उदाहरण है जैसे-पौर्वशालः पूर्वस्यां शालायां भवः इस विग्रह में प्रक्रिया अर्थ में निष्पन्न दिशावाची पूर्व पद से पूर्वशाला इस प्रातिपदिक से “' दिक्पूर्वपदादसंज्ञायांजः'' इससे ञ प्रत्यय होने पर अनुबन्ध लोप होने पर पूर्वशाला अ होता है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಎಂದು. ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಶಾಲಾಯಾಂ ಭವಃ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಎಂಬ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ \"ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದದ ಅಸಂಙದ ಞಪ್ರತ್ಯಯದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಇದರಿಂದ ಞಪ್ರತ್ಯಯದ ಅನುಬಂಧಲೋಪವಾದಾಗ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಅ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं यथा पौर्वशालः इति। पूर्वस्यां शालायां भवः इति विग्रहे प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नात्‌ दिक्पूर्वपदात्‌ पूर्वशाला इत्यस्मात्‌ प्रातिपदिकात्‌ \"दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः\" इत्यनेन ञप्रत्यये अनुबन्धलोपे पूर्वशाला अ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब प्रकृत सूत्र से तद्धित में जित्‌ ञ प्रत्यय होने पर पूर्वशालाशब्द के आदि अच के ऊकार का वृद्धि होने पर औकार में पौर्वशाला अ रूप होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತದ್ದಿತೆ ಞಿತಿ ಞ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಶಬ್ದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಮತ್ತು ಊಕಾರದ ವೃದ್ಧಿಯಾದಾಗ ಔಕಾರದಲ್ಲಿ ಪೌರ್ವಶಾಲಾ ಅ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा प्रकृतसूत्रेण तद्धिते ञिति ञप्रत्यये परे पूर्वशालाशब्दस्य आद्यचः ऊकारस्य वृद्धौ औकारे पौर्वशाला अ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पौर्वशाला इसका “यचिभम्‌'' इसमें भ संज्ञा होने पर ““यस्थेति च'' इस सूत्र से जसंज़्क आकार का लोप होने पर पौर्वशाल्‌ अ होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न पौर्वशालशब्द के प्रातिपदिकत्व से इसके बाद सु विभक्ति कार्य होने पर पौर्वशालः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪೌರ್ವಶಾಲಾ ಇದರ \"ಯಚಿ ಭಮ್\" ಇದರಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞದ \"ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಕದ ಆಕಾರಲೋಪವಾದಾಗ ಪೌರ್ವಶಾಲ ಅ ಎಂದು ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಪೌರ್ವಶಾಲಾ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಆದಾಗ ಸೌ ಎಂಬ ವಿಭಕ್ತಿಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪೌರ್ವಶಾಲ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पौर्वशाला इत्यस्य  \"यचि भम्‌\" इत्यनेन भसंज्ञायां \"यस्येति च\" इति सूत्रेण भसंज्ञकस्य आकारस्य लोपे पौर्वशाल्‌ अ इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य पौर्वशालशब्दस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ ततः सौ विभक्तिकार्ये पौर्वशालः इति रूपं सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्च गावः धनं मस्य इस लौकिक विग्रह में पञ्चन्‌ जस्‌ गोजस्‌ धन सु इस अलौकिक विग्रह में “ अनेकमन्यपदार्थे” इससे बहुव्रीहि समास होने पर समुदाय का समास होने पर प्रातिपदिक संज्ञा होने पर सुप्‌ का लोप होने पर पञ्चन्‌ जो धन रूप बना।", "Kannada": "ಪಂಚ ಗಾವಃ ಧನಂ ಯಸ್ಯ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪಂಚನ್ ಜಸ್ ಗೋ ಜಸ್ ಧನ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಅನೇಕಮನ್ಯಪದಾರ್ಥೆ\" ಇದರಿಂದ ಬಹುವ್ರೀಹಿಸಮಾಸವಾದಾಗ ಸಮುದಾಯದ ಸಮಾಸದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞದ ಸುಪ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಂಚನ್ ಗೋ ಧನ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्च गावः धनं यस्य इति लौकिकविग्रहे पञ्चन्‌ जस्‌ गो जस्‌ धन सु इत्यलौकिकविग्रहे  \"अनेकमन्यपदार्थे\" इत्यनेन बहुव्रीहिसमासे समुदायस्य समासत्वात्‌ प्रातिपदिकसंज्ञायां सुपां लुकि पञ्चन्‌  गो धन इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ धनशब्द में उत्तर पद पर से “'तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारेच'' इस सूत्र से बहुव्रीहि गर्भ में संख्या वाचि पञ्चन शब्द का समानाधिकरण गो पद से साक (साथ) विकल्प के साथ अवात्तर तत्पुरुषसमास में प्राप्त होने पर “' द्वन्दतत्पुरुषयोरुणरपदे नित्यसमासवचनम्‌ '' इससे नित्य समास होने पर पञ्चन्‌ का उपसर्जन से पूर्व निपात होने पर “न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य'' इससे लोप होने पर पञ्च गो धन इस (दशा) स्थिति में समासान्त विधायक सूत्र प्रवृत्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಧನಶಬ್ದದ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರ \"ತದ್ಧಿತೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಿ ಪಂಚನ ಶಬ್ದದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಗೋ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವಾಂತರ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆದಾಗ ದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವು ಲಭ್ಯವಾದಾಗ \"ದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋತ್ತರಪದೇನಿತ್ಯಸಮಾಸವಚನಮ್\" ಇದರಿಂದ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಪಂಚನ್ ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನದಿಂದ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತವಾದಾಗ \"ನ ಲೋಪಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾಂತಸ್ಯ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಂಚ ಗೋ ಧನ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಾಂತ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र धनशब्दे उत्तरपदे परतः \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति सूत्रेण बहुव्रीहिगर्भे  संख्यावाचिपञ्चन्शब्दस्य समानाधिकरणेन गोपदेन साकं विकल्पेन अवान्तरतत्पुरुषसमासे प्राप्ते  \"द्वन्द्वतत्पुरुषयोरुत्तरपदे नित्यसमासवचनम्‌\" इत्यनेन नित्ये समासे पञ्चन्‌ इत्यस्य  उपसर्जनत्वात्पूर्वनिपाते नकारस्य \"न लोपः प्रातिपदिकान्तस्य\" इत्यनेन लोपे पञ्च गो धन इति स्थिते  समासान्तविधायकं सूत्रं प्रवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“गोरतद्धितलुकि\" सूत्रार्थ-गो शब्द से तत्पुरुष से समासान्त टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "\"ಗೋರತದ್ಧಿತಲುಕಿ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಗೋ ಶಬ್ದದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गोरतद्धितलुकि सूत्रार्थः - गोशब्दान्तात्‌ तत्पुरुषात्‌ समासान्तः टच्प्रत्ययो भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धित लोप होने पर नहीं।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತವು ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तद्धितलुकि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तः टच्प्रत्ययो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಇದು ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत्र गो: पञ्चमी एकवचनान्त पद और तद्वित का लोप नहीं होने पर सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗೌಃ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ. ಅತದ್ಧಿತಲುಕಿ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र गोः इति पञ्चम्येकवचनान्तम्‌ अतद्धितलुकि इति सप्तम्येकवचनान्तं च पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न तद्धित लुकि अतद्धितलुकि यहाँ नञ्तत्पुरुषसमास है।", "Kannada": "ನ ತದ್ಧಿತಲುಕಿ ಎಂಬುದೆ ಅತದ್ಧಿತಲುಕಿ ಇದು ನಞ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न तद्धितलुकि अतद्धितलुकि इति नञ्तत्पुरुषसमासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषस्याङ्गुलेः संख्याव्ययादेः” इस सूत्र से तत्पुरुषस्य पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷಸ್ಯಾಂಗುಲೇಃ ಸಂಖ್ಯಾವ್ಯಯಾದೇಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸ್ಯ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषस्याङ्गुलेः संख्याव्ययादेः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ तत्पुरुषस्येति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस पद को पञ्चमी में विपरिणत गो: से विशेषण है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಪದಕ್ಕೆ ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಪರಿಣಿತ ಗೌಃ ಇದರಿಂದ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च पदं पञ्चम्यां विपरिणतं गोः इत्यनेन विशिष्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद तदत्तविधि से गो अन्त से आता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ಗೋ ಇದು ಅಂತದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः तदन्तविधिना गोऽन्ताद्‌ इति समायाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“राजाह: सखिभ्यश्च'' इस सूत्र से टच्‌ प्रत्यय की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಎಂದು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"राजाहःसखिभ्यष्टच्‌\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ टच्‌ इत्यनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“समासान्तः” यह अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತಃ ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"समासान्तः\" इत्यधिक्रियते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही अर्थ है” गो शब्द से तत्पुरुष से समासात्त टच्‌ प्रत्यय होता है लेकिन तद्धित लोप होने पर नहीं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \" ಗೋ ಶಬ್ದದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಾಂತದಿಂದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ತದ್ದಿತ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवमर्थः समायाति - \"गोशब्दान्तात्‌ तत्पुरुषात्‌ समासान्तः टच्प्रत्ययो भवति न तु तद्धितलुकि\" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -सूत्र का उदाहरण है ““पञ्चगवधनः''।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - \"ಪಂಚಗವದನಃ\".", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्योदाहरणं पञ्चगवधनः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्वितार्थोत्तरपदसमाहारे च'' इससे समास प्रक्रिया कार्य में पञ्च गो धन इस स्थिति में प्रस्तुत सूत्र से गो शब्द से पञ्च गो इस समासात्त को टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚ ಗೋ ಧನ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪಂಚಗೋ ಇದರ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इत्यनेन समासे प्रक्रियाकार्ये पञ्च गो धन इति स्थिते प्रस्तुतेन सूत्रेण गोशब्दान्तात्‌ पञ्चगो इत्यस्मात्‌ समासान्तः टच्प्रत्ययो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "टच्‌ का टकार का “चुटू” इससे चकार का और “हलन्त्यम्‌'' इससे इत्संज्ञा होने पर “तस्य लोपः'' इससे लोप होने पर पञ्च गो अ धन इस स्थिति में “*एचोऽयवायावः'' इस गो शब्द अवयव के ओकार का अवादेश होने पर सर्वसंयोग से निष्पन्न पञ्चगबधन शब्द से प्रक्रिया कार्य में सु प्रत्यय होने पर पञ्चबधनः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಟಚಃ ಟ ಇದರ ಟಕಾರದ \"ಹಲಂತ್ಯಮ್\" ಇದರಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಂಚ ಗೋ ಅ ಧನ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ಏಚೋಯವಾಯಾವಃ\" ಇದರಿಂದ ಗೋ ಶಬ್ದ ಅವಯವದ ಓಕಾರದ ಅವಾದೇಶವಾದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಪಂಚಗವದನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೌ ಪಂಚಹಗವಧನಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "टचः टस्य \"चुटू\" इत्यनेन टकारस्य च \"हलन्त्यम्‌\" इत्यनेन इत्संज्ञायां \"तस्य लोपः\" इत्यनेन लोपे पञ्च गो अ धन इति स्थिते \"एचोऽयवायावः\" इत्यनेन गोशब्दावयवस्य ओकारस्य अवादेशे सर्वसंयोगे निष्पन्नात्‌ पञ्चगवधनशब्दात्‌ प्रक्रियाकार्ये सौ पञ्चगवधनः इति रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः'' इस सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಞಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पौर्वशालः यहाँ किस अर्थ में क तद्धित प्रत्यय होता है?", "Kannada": "ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ತದ್ಧಿತಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पौर्वशालः इत्यत्र कस्मिन्नर्थ कः तद्धितप्रत्ययः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धिलेब्वचामादेः'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"तद्धितेष्वचामादेः \" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“पौर्वशालः'' यहाँ किस सूत्र से और वृद्धि कैसे होती है?", "Kannada": "ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವೃದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पौर्वशालः इत्यत्र केन सूत्रेण कथं च वृद्धिः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“गोरतद्धितलुकि'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಗೋರತದ್ಧಿತಲುಕಿ ಇಲ್ಲಿ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "\"गोरतद्धितलुकि\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चगवधनः यहाँ पर टच्‌ प्रतयय किस सूत्र से और केसे होता है?", "Kannada": "ಪಂಚಗವಧನಃ ಇಲ್ಲಿ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "पञ्चगवधनः इत्यत्र टच्प्रत्ययः केन सूत्रेण कथं च ?"}}
{"translation": {"Hindi": "समाहार वाच्य होने पर इस प्रकरण के उपकारक सूत्रों का वर्णन किया जाता है- संस्कृत व्याकरण-३४६ (पु्तक-१) ` व्याकरण -३४६ ( पुस्तक-१ ) (3.6 ) “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारय'' ( 9.2.42 ) सूत्रार्थ-समानाधिकरण तत्पुरुषसमास कर्मधारय होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಹಾರೇ ವಾಚ್ಯೇ ಈ ಪ್ರಕರಣದ ಉಪಕಾರಕ ಸೂತ್ರಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ - (೩.೬) ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ.(೧.೨.೪೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವು ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समाहारे वाच्ये एतत्प्रकरणोपकारकाणि सूत्राणि वर्ण्यन्ते - [३.६] तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः ॥ (१.२.४२) सूत्रार्थः - समानाधिकरणः तत्पुरुषसमासः कर्मधारयसंज्ञको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह संज्ञा सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं संज्ञासूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समानाधिकरण के तत्पुरुष के कर्मधारय संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समानाधिकरणस्य तत्पुरुषस्य कर्मधारयसंज्ञा विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र त्रि पदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदत्रयात्मकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तत्पुरुष: समानाधिकरणः कर्मधारयः ये तीनों पद प्रथमा एकवचनान्त हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ  ಈ ಮೂರು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः इति पदत्रयं प्रथमैकवचनान्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानम्‌ एकम्‌ अधिकरणं वाच्यं ययोः समानाधिकरणे पद में बहुब्रीहि समास है।", "Kannada": "ಸಮಾನಮ್ ಏಕಮ್ ಅಧಿಕರಣಂ ವಾಚ್ಯಂ ಯಯೋಃ ತೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಮ್  ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समानम्‌ एकम्‌ अधिकरणं वाच्यं ययोः ते समानाधिकरणे पदे इति बहुव्रीहिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण अर्थात समान विभक्ति वाले।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೆ ಎಂದರೆ ಸಮಾನವಿಭಕ್ತಿಕೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणे नाम समानविभक्तिके ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरणे पदे स्तः अस्य इति विग्रहे (समान अधिकरण पद में है इसके विग्रह में “ अर्श आदिभ्योऽच्‌'' इस सूत्र से मतुप्‌ अर्थ में अर्श आदित्व से अच्‌ होने पर समानाधिकरणः निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೆ ಪದೆ ಸ್ತಃ ಅಸ್ಯ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದ್ಲ್ಲಿ \"ಅರ್ಶಾದಿಭ್ಯೋಽಚ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ವರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅರ್ಶ ಆದಿತ್ವದಿಂದ ಅಚಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಎಂಬುದು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणे पदे स्तः अस्येति विग्रहे \"अर्शआदिभ्योऽच्‌\"  इत्यनेन सूत्रेण मत्वर्थे अर्शआदित्वाद्‌ अचि समानाधिकरणः इति निष्पन्नः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "एव इस सूत्र का अर्थ है-समानाधिकरण पदक तत्पुरुष समास कर्मधारय संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - \"ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಪದಕ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಕರ್ಮಧಾರಯಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ\".", "Sanskrit": "एवम्‌ अस्य सूत्रस्यार्थः समायाति - \"समानाधिकरणपदकः तत्पुरुषसमासः कर्मधारयसंज्ञको भवति\" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारय संज्ञा होने पर सत्यांकृष्णा चतुर्दशी इस विग्रह में “पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु'' इस सूत्र से पूर्वकृष्णापद के कर्मधारय समास होने पर “पुवद्भाव प्रक्रिया में कृष्ण चतुर्दशी रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರ್ಯಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಸತ್ಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಾ ಚತುರ್ದಶೀ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಪುಂವತ್ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು\" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವಪದವಾದ ಕೃಷ್ಣಪದದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ \"ಪುಂವದ್ಭಾವ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶೀ\" ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारयसंज्ञायां सत्यां कृष्णा चतुर्दशी इति विग्रहे \"पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु\" इत्यनेन सूत्रेण पूर्वपदस्य कृष्णापदस्य कर्मधारयसमासे पुंवद्भावे प्रक्रियाकार्ये कृष्णचतुर्दशी इति रूपं सिध्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारयसंज्ञक की तत्पुरुष संज्ञा भी अभीष्ट है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರಯಸಂಜ್ಞಕದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞವು ಅಭೀಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारयसंज्ञकस्य तत्पुरुषसंज्ञा अप्यभीष्टा"}}
{"translation": {"Hindi": "अत एव ““ आकडारादेका संज्ञा” इस सूत्र के अधिकार में इस सूत्र का पाठ विहित नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ \"ಆಕಡಾರಾದೇಕಾ ಸಂಜ್ಞಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಪಾಠವು ವಿಹಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत एव \"आकडारादेका संज्ञा\" इति सूत्रस्याधिकारे अस्य सूत्रस्य पाठो न विहितः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु '' ( 6.3.42 ) सूत्रार्थ- भाषित पुंसकत्व पर (नपुंसक) ऊङ के अभाव जिस तथा भूत की स्त्रीलिङ्ग के पूर्वपद का कर्मधारय होने पर जातीय में और देशीय के आगे पुंबाचक का ही (नपुंसक का) रूप होता है।", "Kannada": "\"ಪುಂವದ್ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು\" (೬.೩.೪೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾತ್ಪರ (ನಪುಂಸಕ) ಊಙ ಇದರ ಅಭಾವವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ಮತ್ತು ಭೂತಕಾಲದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಪೂರ್ವಪದದ ಕರ್ಮಧಾರಯವಾದಾಗ ಜಾತೀಯದ ನಂತರ ಪುಂವಾಚಕದ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु॥ (६.३.४२) सूत्रार्थः - भाषितपुंस्कात्पर ऊङोऽभावो यस्मिन्‌ तथाभूतस्य स्त्रीलिङ्गकस्य पूर्वपदस्य  कर्मधारये जातीयदेशीययोश्च परतः पुंवाचकस्येव रूपं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह अतिदेश सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ಅತಿದೇಶ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदम्‌ अतिदेशसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से पुंवद्भाव का अतिदेश होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪುಂವದ್ಭಾವದ ಅತಿದೇಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण पुंवद्भावस्यातिदेशो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद पुंबत्‌ और कर्मधारयजातीयदेशीयेषु हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ. ಪುಂವತ್ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು.", "Sanskrit": "सूत्रे अस्मिन्‌ पदद्वयं पुंवत्‌ कर्मधारयजातीयदेशीयेषु चेति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुंवत्‌ यह वतिप्रत्यान्त अव्यय पद हैं और कर्मधारयजातीयदेशीयेषु सप्तमी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪುಂವತ್ ಎಂಬುದು ವತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತವಾದ ಅವ್ಯಯ, ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुंवत्‌ इति वतिप्रत्ययान्तम्‌ अव्ययम्‌, कर्मधारयजातीयदेशीयेषु इति च सप्तमीबहुवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारयश्च जातीयश्च देशीयश्च कर्मधारय जातीयाः तेषु कर्मधारयजातीय देशीयेषु यहां इतरेत्तरद्वन्द्व समास है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರ್ಯಶ್ಚ ಜಾತೀಯಶ್ಚ ದೇಶೀಯಶ್ಚ ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯಾಸ್ತೇಷು ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಇದು ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारयश्च जातीयश्च देशीयश्च कर्मधारयजातीयदेशीयास्तेषु कर्मधारयजातीयदेशीयेषु इति इतरेतरद्वन्द्वसमासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "(कर्मधारय और कर्मधारय और जातीय और देशीय कर्मधारय जातीया: उनमें कर्मधारय जातीय देशों में इत्तरेतर द्वन्द्व समास है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರಯಶ್ಚ ಜಾತೀಯಶ್ಚ ದೇಶೀಯಶ್ಚ ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯಾಸ್ತೇಷು ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಇದು ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारयश्च जातीयश्च देशीयश्च कर्मधारयजातीयदेशीयास्तेषु कर्मधारयजातीयदेशीयेषु इति इतरेतरद्वन्द्वसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विषय भेद से सप्तमी से भी भेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯಭೇದದಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ಇದೂ ಕೂಡ ಭೇದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विषयभेदात्‌ सप्तम्या अपि भेदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मधारये यहाँ अधिकरण सप्तमी है और जातीयदेशीय में यहाँ पर सप्तमी है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಧಾರಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕರಣಸಪ್ತಮೀ, ಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಸಪ್ತಮೀ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्मधारये इत्यत्र अधिकरणसप्तमी, जातीयदेशीयेषु इत्यत्र परसप्तमी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “स्त्रिया: पुंवद्भाषितपुंस्कादनूङ्समानाधिकरणे स्त्रियामपूरणीप्रियादिषु”' इस सूत्र से स्त्रियाः और भाषितपुंस्कादनूङ् दो पदों की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಪುಂವದ್ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾದನೂಙ್ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೆ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮಪೂರಣೀಪ್ರಿಯಾದಿಷು\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾದನೂಙ್ ಇವೆರಡು ಪದಗಳ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"स्त्रियाः पुंवद्भाषितपुंस्कादनूङ्समानाधिकरणे स्त्रियामपूरणीप्रियादिषु\" इति सूत्रात्‌ स्त्रियाः भाषितपुंस्कादनूङ्‌ चेति पदद्वयम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ भाषितपुंस्कादनूड इस लुप्त षष्ठयेकवचनात्त समस्त पद को स्त्रियाः शब्द का विशेषण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾದನೂಙ್ ಎಂಬ ಲೋಪವಾದ ಷಷ್ಠೀ ಏಕವಚನಾಂತದ ಸಮಸ್ತ ಪದವು ಸ್ತ್ರಿಯಾಃ ಎಂಬುದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र भाषितपुंस्कादनूङ्‌ इति लुप्तषष्ठ्येकवचनान्तं समस्तं पदं स्त्रियाः इत्यस्य विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ निपातन से पञ्चमी का अलुक्‌ और षष्ठी का लुक होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿಪಾತನದಿಂದ ಪಂಚಮಿಯ ಅಲುಕ್ ಮತ್ತು ಷಷ್ಠಿಯ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र निपातनात्‌ पञ्चम्याः अलुक्‌ षष्ठ्याश्च लुक्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस भाषितपुंसक से।", "Kannada": "ಅದು ಭಾಷಿಕಪುಂಸಕದಿಂದ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ भाषितपुंस्काद्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊङोदुभावः अनूड यह अव्ययीभावः पद है।", "Kannada": "ಊಙೋದುಭಾವಃ ಅನೂಙ್ ಇದು ಅವ್ಯಯೀಭಾವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऊङोऽभावः अनूङ्‌ इति अव्ययीभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषितपुंस्काद्‌ अनूङ यस्यां सा भाषितपुस्कादनूङ तस्याः भाषितपुंस्कादनूङ।", "Kannada": "ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾದ್ ಅನೂಙ್ ಯಸ್ಯಾಂ ಸಾ ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾದನೂಙ್ ತಸ್ಯಾಃ ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾದನೂಙ್.", "Sanskrit": "भाषितपुंस्काद्‌ अनूङ्‌ यस्यां सा भाषितपुंस्कादनूङ्‌, तस्याः भाषितपुंस्कादनूङ्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ है “भाषित पुंसक से ऊङ अभाव है जिसमें तथाभूत स्त्रीलिङक पूर्व पद का कर्मधारय में जाति और देश के पर में होने पर पुंसकवाचक का ही रूप होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಭಾಷಿತಪುಂಸಕದಿಂದ ಊಙದ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ತಥಾಭೂತದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಪೂರ್ವಪದ ಕರ್ಮಧಾರಯದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ದೇಶದ ನಂತರವಿರುವುದರಿಂದ ಪುಂವಾಚಕದ ರೂಪವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ - \"भाषितपुंस्कात्र ऊङोऽभावो यस्मिन्‌ तथाभूतस्य स्त्रीलिङ्गकस्य पूर्वपदस्य कर्मधारये जातीयदेशीययोश्च परतः पुंवाचकस्येव रूपं भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -यहाँ उदाहरण है तावत्‌ कृष्ण चतुर्दशी।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಗೆ - ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶೀ ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अत्रोदाहरणं तावत्‌ कृष्णचतुर्दशी इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णा चासौ चतुर्दशी च इस लौकिक विग्रह में कृष्ण सु चतुर्दशी सु इस अलौकिक विग्रह में “विशेषणं विशेषणं बहुलम्‌'' इससे तत्पुरुष समास होने पर, कृष्णा सु इसका पूर्व निपात होने पर प्रातिपदिकसंज्ञा होने पर सुब्लुकि कृष्णा चतुर्दशी शब्द स्वरूप का एकदेशविकृतन्याय से समासतव की अक्षता से होने पर इसके बाद सु विभक्ति का विभक्ति कार्य होने पर कृष्ण चतुर्दशी रूप बना।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಾ ಚಾಸೌ ಚತುರ್ದಶೀ ಚ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಸು ಚಾತುರ್ದಶೀ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\" ಇದರಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ . ಕೃಷ್ಣಾ ಸು ಇದರ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣಾ ಚತುರ್ದಶೀ ಎಂಬುದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णा चासौ चतुर्दशी च इति लौकिकविग्रहे कृष्णा सु चतुर्दशी सु इत्यलौकिकविग्रहे \"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" इत्यनेन तत्पुरुषसमासे, कृष्णा सु इत्यस्य पूर्वनिपाते प्रातिपदिकसंज्ञायां ततः सुब्लुकि कृष्णा चतुर्दशी इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातीयर्‌ प्रत्यय पर में पाचक जातीय और देशीयर् प्रत्यय पर में पुंवद्भाव का पाचकदेशीया यही उदाहरण हेै।", "Kannada": "ಜಾತೀಯರ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪಾಚಕಜಾತೀಯಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯರ್ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಂತರ ಪುಂವದ್ಭಾವದಿಂದ ಪಾಚಕದೇಶೀಯಾ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जातीयर्‌-प्रत्यये परे पाचकजातीया इति, देशीयर्‌-प्रत्यये परे च पुंवद्भावस्य पाचकदेशीया इत्युदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“संख्यापूर्वोद्विगुः'' ( 2.1.12 ) सूत्रार्थः -तद्धितार्थ और उत्तरपद समहार में इस सूत्र में उक्त तीनों प्रकार से संख्या पूर्व समास द्विगु समास (संज्ञा) होती है।", "Kannada": "\"ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ\" (೨.೧.೫೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - \"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮೂರು ವಿಧಗಳು ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವವಾದ ಸಮಾಸವು ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संख्यापूर्वो द्विगुः॥ (२.१.५२) सूत्रार्थः - तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च इत्यस्मिन्‌ सूत्रे उक्तः त्रिविधः संख्यापूर्वः समासो द्विगुसंज्ञो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह संज्ञा सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ಸಂಜ್ಞಾ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं संज्ञासूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से संख्यापूर्व तत्पुरुष की द्विगु संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವಃ ದ್ವಿಗುಃ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण संख्यापूर्वस्य तत्पुरुषस्य द्विगुसंज्ञा विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्वि पदात्मक है।", "Kannada": "ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವಃ ಪೂರ್ವಾವಯವಃ ಯಸ್ಯ ಸ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ संख्या पूर्व: द्विगुः ये दो पद प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವಃ ದ್ವಿಗುಃ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र संख्यापूर्वः द्विगुः इति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "संख्या पूर्वः पूर्वावयवः यस्य स संख्यापूर्वं बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವಃ ಪೂರ್ವಾವಯವಃ ಯಸ್ಯ ಸ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "संख्या पूर्वः पूर्वावयवः यस्य स संख्यापूर्वः इति बहुव्रीहिसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(संख्या पूर्व में है जिसके वह संख्या पूर्व बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಯಸ್ಯ ಸ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವಃ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यस्य स संख्यापूर्वः इति बहुव्रीहिसमासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ तद्धितार्थोत्तपदसमाहारे च'' यहाँ उक्त तीन प्रकार संख्यापूर्वपदः समासः यहाँ संख्या पूर्व शब्द से ग्रहण किया गया।", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\"  ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮೂರು ವಿಧವಾದ ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದಗಳ ಸಮಾಸವು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವಪದದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इत्यत्रोक्तः त्रिविधः संख्यापूर्पदः समासः अत्र संख्यापूर्वशब्देन गृह्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र का अर्थ होता है “'तद्धितार्थोत्तर पद समाहारे च'' इस तद्धित अर्थ विषय में, उत्तरपद पर में और समाहार में वाच्य होने पर जो संख्या पूर्वपद का समास होता है वह द्विगु संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರ ಪದ ಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಎಂಬ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರವಿರುವ ಸಮಾಹಾರೇ ಚ ಎಂಬ ವಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವಪದವಿದೆಯೋ ಅದು ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतस्य सूत्रस्य अर्थो भवति - \"तद्धितार्थात्तरपदसमाहारे च\" इत्यनेन तद्धितार्थ विषये, उत्तरपदे परे समाहारे च वाच्ये यः संख्यापूर्वपदः समासः भवति स द्विगुसंज्ञको भवति\" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का तद्वित अर्थ विषय में पञ्चकलापः उत्तरपद परे पञ्चगवधनः, और समाहार में वाच्य होने पर पञ्चगवम्‌ उदाहरण बना।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಸೂತ್ರದ ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚಕಲಾಪಃ ಎಂದು ಇದೆ, ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಪರತಃ ಪಂಚಕಗವದನಃ ಎಂದು ಇದೆ, ಸಮಾಹಾರೇ ಚ ವಾಚ್ಯೇ ಎಂದಾದಾಗ ಪಂಚಗವಮ್ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सूत्रस्यास्य तद्धितार्थे विषये पञ्चकलापः इति, उत्तरपदे परतः पञ्चगवधनः इति, समाहारे च वाच्ये पञ्चगवम्‌ इत्युदाहरणं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथाहि पञ्चानां गवां समाहारः इस लौकिक विग्रह में पञ्चन्‌ आम्‌ गो आम्‌ इस अलौकिक विग्रह में “तद्धितार्थोत्तपदसमाहारेच'' इससे समास प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न होने से गो शब्दान्त से पञ्च गो शब्द से “ गोरतद्धितलुकि '' इस सूत्र से टच्‌ प्रत्यय होने पर पञ्च गो अ होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಾನಾಂ ಗವಾಂ ಸಮಾಹಾರಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಪಂಚನ್ ಆಮ್ ಗೋ ಆಮ್ ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, \"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಗೋ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಪಂಚಗೋ ಶಬ್ದದಿಂದ \"ಗೋರತದ್ಧಿತಲುಕಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪಂಚಗೆ ಅ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि पञ्चानां गवां समाहारः इति लौकिकविग्रहे पञ्चन्‌ आम्‌ गो आम्‌ इत्यलौकिकविग्रहे \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इत्यनेन समासे प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नात्‌ गोशब्दान्तात्‌ पञ्चगोशब्दात्‌ \"गोरतद्धितलुकि\" इति सूत्रेण टच्प्रत्यये पञ्चगे अ इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “एचोऽयवायावः'' इस सूत्र से गकार के उकार का ओकार के अब आदेश होने पर पञ्चगव होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ಏಚೋಯವಾಯಾವಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗಕಾರದ ನಂತರವಿರುವ ಓಕಾರದ ಅವಾದೇಶವಾದಾಗ ಪಂಚಗವ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"एचोऽयवायावः\" इति सूत्रेण गकारोत्तरस्य ओकारस्य अवादेशे पञ्चगव इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषः समानाधि करणः कर्मधारयः इससे कर्मधारय संज्ञा होने पर प्रकृतसूत्र से पञ्चन्‌ संख्यापूर्वपद से पञ्चगण शब्द से द्विगु समास होता है।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಂಚನ್  ಎಂಬ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವಪದದಿಂದ ಪಂಚಗವ ಇದರ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः\" इत्यनेन कर्मधारयसंज्ञायां प्रकृतसूत्रेण पञ्चन्‌ इति संख्यापूर्वत्वाद्‌ पञ्चगव इत्यस्य द्विगुसमासः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद द्विगुसमास में विशेषकार्य बोध के लिए यह सूत्र प्रवृत्त है।", "Kannada": "ಆಗ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯದ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ಈ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಯಿತು.", "Sanskrit": "ततः द्विगुसमासे विशेषकार्यबोधनाय सूत्रं प्रवृत्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्विगुरेकवचनम्‌ ( 2.4.1 ) सूत्रार्थ-द्विगु अर्थ समाहार एकवत्‌ होता है।", "Kannada": "ದ್ವಿಗುರೇಕವಚನಮ್. (೨.೪.೧) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ದಿಕ್ ಅರ್ಥದ ಸಮಾಹಾರವು ಒಂದೇ ತರಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्विगुरेकवचनम्‌ ॥ (२.४.१) सूत्रार्थः - दिग्वर्थः समाहारः एकवद्‌ भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से एकवद्‌ भाव होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಒಂದೇ ತರಹವಿರುವ ಎಂಬ ಭಾವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण एकवद्भावः विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ द्विगुः एकवचनम्‌ ये दो पद प्रथमा एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಃ ಏಕವಚನಮ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र द्विगुः एकवचनम्‌ इति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“समाहार ग्रहणं कर्त्तव्यम्‌'' इस वार्तिक बल से सूत्र में समाहारः पद आता है।", "Kannada": "\"ಸಮಾಹಾರಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರಃ ಎಂಬ ಪದವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"समाहारग्रहणं कर्तव्यम्‌\" इति वार्तिकबलात्‌ सूत्रे समाहारः इति पदम्‌ आगच्छति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वक्ति इति विग्रह में “कृत्यल्युटोबहुलम्‌'' इससे बहुलक से कर्त्ता में ल्युट्‌ प्रत्यय होने पर नपुंसकत्व में वचनम्‌ निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ವಕ್ತಿ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಕೃತ್ಯಲ್ಯುಟೋ ಬಹುಲಮ್\" ಇದರಿಂದ ಬಾಹುಲಕದಿಂದ ಕರ್ತಾದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ದೇಕವಚನವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वक्तीति विग्रहे \"कृत्यल्युटो बहुलम्‌\" इत्यनेन बाहुलकात्‌ कर्तरि ल्युटि नपुंसकत्वे वचनम्‌ इति निष्पन्नम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकस्य वचनम्‌ (एक का वचन) एकवचनम्‌ यही षष्ठीतत्पुरुषसमास है।", "Kannada": "ಏಕಸ್ಯ ವಚನಮ್ (ಏಕ ಇದರ ವಚನವಾಗಿದೆ) ಏಕವಚನಮ್ ಇದು ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकस्य वचनम्‌ एकवचनम्‌ इति षष्ठीतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकस्य अर्थस्य प्रतिपादकः यही अर्थ है।", "Kannada": "ಏಕಸ್ಯ ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಃ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकस्य अर्थस्य प्रतिपादकः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक अर्थ का प्रतिपादक है)।", "Kannada": "ಒಂದು ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "एकस्य अर्थस्य प्रतिपादकः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाहार अर्थ में जो द्विगु होता है वह एकवचन होता है यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಸಮಾಹಾರದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವ ದ್ವಿಗು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"समाहारार्थे यः द्विगुः भवति स एकवचनं भवति\" इति सूत्रार्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -तथाहि पञ्चानां गवां समाहारः इस लौकिक विग्रह में पञ्चन्‌ आम्‌ गो आम्‌ इस अलौकिक विग्रह में “तद्धितार्थोत्तपदसमाहारेच'' इससे समास में प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न के पञ्चगव शब्द का “संख्यापूर्वो द्विगुः” द्विगु समास में प्रस्तुत सूत्र से एकवद्‌ भाव होता है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಾನಾಂ ಗವಾಂ ಸಮಾಹಾರಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಪಂಚನ್ ಆಮ್ ಗೋ ಆಮ್ ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ \"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಪಂಚಗವ ಶಬ್ದದ \"ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ\" ಇದರಿಂದ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಏಕವದ್ಭಾವಃ ಎಂಬುದು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - तथाहि पञ्चानां गवां समाहारः इति लौकिकविग्रहे पञ्चन्‌ आम्‌ गो आम्‌ इत्यलौकिकविग्रहे \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इत्यनेन समासे प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नस्य पञ्चगवशब्दस्य \"संख्यापूर्वो द्विगुः\" इत्यनेन द्विगुसमासे प्रस्तुतसूत्रेण एकवद्भावः विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सूत्र प्रवृत्त हुआ है- (3.10) “स नपुंसकम्‌ '' सूत्रार्थ-समाहार में द्विगु और दढृवन्द नपुंसक होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತವಾಗುತ್ತದೆ - (೩.೧೦) \"ಸ ಪುಂಸಕಮ್\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗು ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವ ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः स्त्रं प्रवृत्तम्‌- [३.१०] स नपुंसकम्‌॥ (२.४.१७) सूत्रार्थः - समाहारे द्विगुर्दन्द्वश्च नपुंसकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से नपुंसकत्व होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण नपुंसकत्वं विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र द्विपदात्मक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रमिदं पदद्वयात्मकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ स नपुंसकम्‌ दो पद प्रथमा एकवचनात्तपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ ನಪುಂಸಕಮ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र स नपुंसकम्‌ इति पदद्वयं प्रथमैकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वह इस पद से समाहार अर्थ में द्विगु का और समाहारद्वन्द का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಃ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸಮಾಹಾರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗು ಮತ್ತು ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವದ ಗ್ರಹಣೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सः इति पदेन समाहारार्थे द्विगोः समाहारद्वन्द्वस्य च ग्रहणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और समाहार में द्विगु और हृनद को नपुंसक होता है यही सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗು ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವವು ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ\".", "Sanskrit": "एवं \"समाहारे द्विगुः द्वन्द्वश्च नपुंसकं भवति\" इति सूत्रार्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विगु समास का तत्पुरुष भेद से “परवल्लिङग हन्दतत्पुरुषयोः'' इससे प्राप्त द्विगु का और द्वन्द का परवलियङ्गता से अपवाद यही सूत्र हैं।", "Kannada": "ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ತತ್ಪುರುಷದ ಭೇದದಿಂದ \"ಪರೇವಷ್ವಲಿಂಗಂ ದ್ವಂದ್ವ ತತ್ಪುರುಷಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ ದ್ವಿಗು ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವದ ಪರವಲ್ಲಿಂಗತಾದಿಂದ ಅಪವಾದಸೂತ್ರವು ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्विगुसमासस्य तत्पुरुषभेदत्वात्‌ \"परवल्षिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः\" इत्यनेन प्राप्तायाः द्विगोः द्वन्द्वस्य च परवल्लिङ्गताया अपवादभूतं सूत्रमिदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -पञ्चगवम्‌ यह उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಪಂಚಗವಮ್ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - पञ्चगवम्‌ इत्युदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथाहि पञ्चानां गवां समाहारः इस लौकिक विग्रह में पञ्चन्‌ आम्‌ गो आम्‌ इस अलौकिक विग्रह में “तद्धितार्थोत्तपदसमाहारे च'' इससे समास प्रक्रिया होने से निष्पन्न पञ्चगवशब्द का 'संख्यापूर्वोद्विगुः”' इससे द्विगु समास होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಾನಾಂ ಗವಾಂ ಸಮಾಹಾರಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಪಂಚನ್ ಆಮ್ ಗೋ ಆಮ್ ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ , \"ತದ್ಧಿತೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಪಂಚಗವ ಶಬ್ದದ \"ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ\" ಇದರಿಂದ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि पञ्चानां गवां समाहारः इति लौकिकविग्रहे पञ्चन्‌ आम्‌ गो आम्‌ इत्यलौकिकविग्रहे \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इत्यनेन समासे प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नस्य पञ्चगवशब्दस्य \"संख्यापूर्वो द्विगुः\" इत्यनेन द्विगुसमासो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद एकवदभाव होने पर प्रकृत सूत्र से उसका नपुंसकलिंग होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಏಕವದ್ಭಾವವಾದಾಗ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः एकवद्भावे प्रकृतसूत्रेण तस्य नपुंसकलिङ्गत्वं विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पञ्चगवशब्द से नपुंसक में सु प्रत्यय का अम्‌ होने पर प्रक्रियाकार्य में पञ्चगवम्‌ रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪಂಚಗವ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ಸು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಮಿ ಎಂದಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚಗವಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पञ्चगवशब्दात्‌ नपुंसके सौ सोरमि प्रक्रियाकार्ये पञ्चगवम्‌ इति रूपं निष्पद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाहार द्वन्द में इस सूत्र का उदाहरण है पाणिपादम्‌।", "Kannada": "ಸಮಾಹಾರ ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಪಾಣಿಪಾದಮ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "समाहारद्वन्द्वे अस्य सूत्रस्योदाहरणं पाणिपादम्‌ इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“'पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु ”' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಪುಂವತ್ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु ”' इस सूत्र का एक उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "ಪುಂವತ್ಕರ್ಮಧಾರಯಜಾತೀಯದೇಶೀಯೇಷು ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"पुंवत्कर्मधारयजातीयदेशीयेषु\" इति सूत्रस्योदाहरणमेकं देयम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“संख्यापूर्वोद्विगुः”' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"संख्यापूर्वो द्विगुः\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“द्विगुरेकवचनम्‌\" सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ದ್ವಿಗುರೇಕವಚನಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"द्विगुरेकवचनम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“स नपुंसकम्‌\" इस सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಸ ನಪುಂಸಕಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"स नपुंसकम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विगु में एकवद्भाव का एक उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "ದ್ವಿಗು ಇಲ್ಲಿ ಏಕವದ್ಭಾವ ಇದರ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "द्विगौ एकवद्भावस्योदाहरणमेकं देयम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ सूत्रार्थ-भेदक भेद से समानाधिकरण के साथ बहुल को समास होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಭೇದಕದ ಭೇದದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಲಕ್ಕೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ सूत्रार्थः - भेदकं भेद्येन समानाधिकरणेन सह बहुलं समस्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಅದು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से विशेषण विशेष्य समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಶೇಷಣವಿಶೇಷ್ಯದ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण विशेषणविशेष्यसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीन पदात्मक इस सूत्र में विशेषणम्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಮೂರು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣಂ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदत्रयात्मके अस्मिन्‌ सूत्रे विशेषणमिति प्रथमैकवचनान्तं"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष्येण यह तृतीया एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विशेष्येण इति तृतीयैकवचनान्तं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुलम्‌ प्रथमा एकवचनात्त पद है।", "Kannada": "ಬಹುಲಮ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुलम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं च पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“' प्राक्कडारासमासः'', “ सह सुपा”, “ तत्पुरुषः'' ये तीन अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ಸಹಸುಪಾ\", \"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಎಂಬ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इति स्ूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पूर्वकालैसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन\"  इस सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇಣಾ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशिष्यते अनेन इति विशेषणम्‌ (विशेषता बताई जाती है जिससे वह विशेषण है) अन्य से व्यावर्तक भेद है।", "Kannada": "ವಿಶಿಷ್ಯತೆ ಅನೇನ ಇತಿ ವಿಶೇಷಣಮ್ (ವಿಶೇಷವನ್ನು ಹೇಳುವುದೇ ವಿಶೇಷಣ ) ಅನ್ಯ ಯಾವುದಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವ್ಯಾವರ್ತಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विशिष्यते अनेनेति विशेषणम्‌, अन्यस्मात्‌ व्यावर्तकं भेदकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे त्रेदा जाता है वह व्यावर्त्यम्‌ भेद्यं विशेव्यम्‌ अतः इस सूत्र का अर्थ है “ भेदक समानाधिकरण भेद से बहुल को समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಭೇದವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವ್ಯಾವರ್ತ ಭೇದ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ \"ಭೇದಕ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದ ಭೇದದಿಂದ ಬಹುಲವು ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ\", ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्‌ भिद्यते तद्‌ व्यावर्त्य भेद्यं विशेष्यम्‌ इति। अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ \"भेदकं समानाधिकरणेन भेद्येन बहुलं समस्यते, स च तत्पुरुषसंज्ञो भवति\" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः'' इस सूत्र बल से यह समास कर्मधारयसंज्ञक भी होती है।", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಬಲದಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವು ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः\" इति सूत्रबलात्‌ अयं समासः कर्मधारयसंज्ञकोऽपि भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वा ग्रहण से ही सिद्ध सूत्र होने पर बहुल ग्रहण से सर्व उपव्यभिचार या अभिव्यभिचार है।", "Kannada": "ವಾ ಇದರ ಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮತ್ತು ಬಹುಲ ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಭಿಚಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वाग्रहणेनैव सिद्धे सूत्रे बहुलग्रहणात्‌ सर्वोपाधिव्यभिचारः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेन कृष्णसर्पः इत्यादि में नित्यसमास है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कृष्णसर्पः इत्यादौ नित्यसमासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "रामो जामदग्न्यः इत्यादि में समास नहीं होता है।", "Kannada": "ರಾಮೋ ಜಾಮದಗ್ನ್ಯಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "रामो जामदग्न्यः इत्यादौ तु समासः न भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -लीलोत्पलम्‌ यहाँ इत्यादि उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ -  ಲೀಲೋತ್ಪಲಮ್ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - नीलोत्पलम्‌ इत्याद्यत्रोदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नीलं च तदुत्पलम्‌ इस लौकिक विग्रह में नील सु उत्पल सु इस अलौकिक विग्रह में विशेषण वाचक नील सु इस सुबन्त को समानाधिकरण से विशेष्य से उत्पल सु इससे सुबन्त से प्रस्तुत सूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञं होता है।", "Kannada": "ನೀಲಂ ಚ ತದುತ್ಪಲಮ್ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನೀಲ ಸು ಉತ್ಪಲಾ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣವಾಚಕ ನೀಲ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ವಿಶೇಷ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪಲ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಸಂಜ್ಞವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नीलं च तदुत्पलम्‌ इति लौकिकविग्रहे नील सु उत्पल सु इत्यलौकिकविग्रहे विशेषणवाचकं नील सु इति सुबन्तं समानाधिकरणेन विशेष्येण उत्पल सु इत्यनेन सुबन्तेन प्रस्तुतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास विधायक सूत्र में विशेषणम्‌ पद प्रथमानिर्देश से उनके बोध्य का नील सु इस पद कौ उपसर्जन से पूर्व निपात में नील सु उत्पलसु होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣಮ್ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದೇಶದಿಂದ ಅದರಿಂದ ಬೋಧ್ಯವಾದ ನೀಲ ಸು ಎಂಬ ಪದದ ಉಪಸರ್ಜನದಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ನೀಲ ಸು ಉತ್ಪಲ ಸು ಎಂಬ ರೂಪವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकसूत्रे विशेषणम्‌ इत्यस्य प्रथमानिर्देशात्‌ तद्गोध्यस्य नील सु इति पदस्य उपसर्जनत्वेन पूर्वनिपाते नील सु उत्पल सु इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समुदाय का समास होने पर प्रातिपदिकत्व होने पर “सुपोधातुप्रातिपतिकयोः'' इससे सुप्‌ के सु द्वय का लोप होने पर नील उत्पल होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮುದಾಯದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ \"ಸುಪೋ ಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪಃ ಎಂಬ ಎರಡು ಸು ಲೋಪವಾದಾಗ ನೀಲ ಉತ್ಪಲಾ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समुदायस्य समासत्वेन प्रातिपदिकत्वात्‌ \"सुपो धातुप्रातिपदिकयोः\" इत्यनेन सुपः सुद्वयस्य लुकि नील उत्पल इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “ आद्गुणः'' सूत्र से अकार का और उकार के स्थान पर एकार एकादेश होने पर निष्पन्न नीलोत्पलशब्द का एकदेशविकृत न्याय से प्रातिपदिकत्व होने पर “परवाल्लिंङ्ग द्वन्दतत्पुरुषयोः'' इस सूत्र से नपुंसक लिङ्ग में वर्तमान से इसके बाद सु प्रत्यय होने पर सु का अम्‌ होने पर विभक्ति कार्य होने पर नीलोत्पलम्‌ रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ \"ಆದ್ಗುಣಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರ ಮತ್ತು ಉಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏಕಾರದ ಏಕಾದೇಶವಾದಾಗ ನೀಲೋತ್ಪಲ ಶಬ್ದದ ಏಕದೇಶ ವಿಕೃತ ನ್ಯಾಯದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ \"ಪರವಲ್ಲಿಂಗಂ ದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದ ವರ್ತಮಾನದಿಂದ ಆಗ ಸು ಇದರ ವಿಭಕ್ತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"आदू गुणः\" इति सूत्रेण अकारस्य उकारस्य च स्थाने एकारे एकादेशे निष्पन्नस्य नीलोत्पलशब्दस्य एकदेशविकृतन्यायेन प्रातिपदिकत्वात्‌ \"परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः\" इति सूत्रेण नपुंसके लिङ्गे वर्तमानात्‌ ततः सौ, सोरमि विभक्तिकार्य नीलोत्पलम्‌ इति रूपं सिद्धम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नील पद का (अनीलात्‌ उत्पलाद्‌) अनील उत्पल से उत्पल शब्द का व्यावर्तकत्व से विशेषणत्व है।", "Kannada": "ನೀಲಪದದ ಅನೀಲ ಉತ್ಪಲದಿಂದ ಉತ್ಪಲ ಶಬ್ದದ ವ್ಯಾವರ್ತಕದಿಂದ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नीलपदस्य अनीलादुत्पलाद्‌ उत्पलशब्दस्य व्यावर्तकत्वेन विशेषणत्वमस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार उत्पल पद अनुत्पला से नील को व्यावर्त उत्पल पद भी विशेषणत्व है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಉತ್ಪಲಪದದ ಅನುತ್ಪಲದಿಂದ ನೀಲ ಇದಕ್ಕೆ  ವ್ಯಾವರ್ತವಾದ ಉತ್ಪಲ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವೂ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव उत्पलपदम्‌ अनुत्पलान्नीलं व्यावर्तयतीत्युत्पलपदस्यापि विशेषणत्वम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उत्पल शब्द का पूर्वनिपात होना चाहिए यहाँ शङका (प्रश्‍न) उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉತ್ಪಲ ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾಗಬೇಕು ಇಲ್ಲಿ ಶಂಕೆಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उत्पलशब्दस्य पूर्वनिपातो भवतु इति शङ्का भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ समाधान है-जब तक जातिगुणक्रियावाची शब्दों के समभिव्यवहार में जातिवाचक ही विशेष्य है, अन्यपद विशेषण स्वभाव से।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ - ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾವಾಚಕ ಶಬ್ದಗಳ ಸಮಭಿವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಾತಿವಾಚಕಗಳೇ ವಿಶೇಷ್ಯ , ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷಣವು ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र समाधानं तावद्‌ जातिगुणक्रियावाचिनां शब्दानां समभिव्याहारे जातिवाचक एव विशेष्यम्‌, अन्यद्‌ विशेषणं स्वभावात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां उत्पल शब्द का जातिवाचक से विशेषणत्व के अभाव से पूर्व निपात नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಲ ಶಬ್ದದ ಜಾತಿವಾಚಕದಿಂದ ವಿಶೇಷಣದ ಅಭಾವದಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र उत्पलशब्दस्य जातिवाचकत्वाद्‌ विशेषणत्वाभावात्‌ न पूर्वनिपातः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणशब्दों के गुण क्रिया शब्दों के समभिव्याहार में विशेषणविशेष्य का भाव नहीं होता है।", "Kannada": "ಗುಣಶಬ್ದಗಳ ಗುಣಕ್ರಿಯಾ ಶಬ್ದಗಳ ಸಮಭಿವ್ಯಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣ  ವಿಶೇಷ್ಯಭಾವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "गुणशब्दयोः गुणक्रियाशब्दयोः समभिव्याहारे विशेषणविशेष्यभावः न भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः गुणवाचकों का विशेषणविशेष्यभाव में खञ्जकुब्जः कुब्जखञ्जः ये दो रूप होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗುಣವಾಚಕಗಳ ವಿಶೇಷಣವಿಶೇಷ್ಯಭಾವದಲ್ಲಿ ಖಂಜಕುಬ್ಜಃ ಕುಬ್ಜಖಂಜಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः गुणवाचकयोः विशेषणविशेष्यभावे खञ्जकुब्जः कुब्जखञ्जः इति रूपद्वयं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार क्रियाशब्दों के भी समभिव्याहार में पाचकपाठकः: पाठकपाचकः ये दो रूप हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಿಯಾಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿಯು ಸಮಭಿವ್ಯಾಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಚಕಪಾಠಕಃ ಪಾಠಕಪಾಚಕಃ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव क्रियाशब्दयोरपि समभिव्याहारे पाचकपाठकः पाठकपाचकः इति रूपद्वयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा गुणक्रियाशब्दों के समभिव्याहार में खञ्चपाचकः, पाचकखञ्जः ये दो रूप हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗುಣಕ್ರಿಯಾಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಿವ್ಯಾಹಾರದಲ್ಲಿ ಖಂಜಪಾಚಕಃ ಪಾಚಕಖಂಜಃ ಎಂಬ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा गुणक्रियाशब्दयोः समभिव्याहारे खञ्जपाचकः, पाचकखञ्जः इति रूपद्वयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य जाति विशेष जाति शब्दों के समभिव्याहार में तो विशेष जाति ही विशेषण होता है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯ ಜಾತಿ ವಿಶೇಷ ಜಾತಿ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಭಿವ್ಯಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಜಾತಿಯೇ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यजातिविशेषजातिशब्दयोः समभिव्याहारे तु विशेषजातिरेव विशेषणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे-शिंशपावृक्षः इत्यादि में है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಶಿಂಶಪಾವೃಕ್ಷಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "यथा शिंशपावृक्षः इत्यादौ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कुत्सितानि कुत्सनैः सूत्रार्थ-कुत्स्यमान सुबन्तों को कुत्सन सामानाधिकरण सुबन्त के साथ समास होता है, और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಕುತ್ಸನೈಃ. (೨.೧.೫೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಕುತ್ಸ್ಯವಾಗುವ ಸುಬಂತಗಳಿಗೆ ಕುತ್ಸ್ನೈಃ  ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ , ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सितानि कुत्सनैः॥ (२.१.५३) सूत्रार्थः - कुत्स्यमानानि सुबन्तानि कुत्सनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कुत्सितानि यह प्रथमा बहुवचनान्त पद है और कुत्सन्नैः यह तृतीयाबहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾಬಹುವಚನಾಂತ ಕುತ್ಸ್ನೈಃ ಎಂಬುದು ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कुत्सितानि इति प्रथमाबहुवचनान्तं कुत्सनैः इति च तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन\" इस सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन\" इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसको “विभक्तिविपरिणामेन कुत्सनैः'' इस विशेषण से समानाधिकरणों के द्वारा होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ವಿಭಕ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಕುತ್ಸ್ನೈಃ ಎಂಬುದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೈಃ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च विभक्तिविपरिणामेन कुत्सनैः इत्यस्य विशेषणत्वात्‌ समानाधिकरणैः इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्राक्कडाराल्समासः'', “सहसुपा'', “तत्पुरुषः'” ये तीन सूत्र अधिकृत (अधिकार) सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\", ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\", ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे\" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ का तदन्तविधि में सुबन्तम्‌ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಮ್ ಎಂದು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ सुबन्तम्‌ इति लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याख्यान से कुत्सितशब्द वर्तमान में क्त प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದ ಕುತ್ಸಿತಶಬ್ದದ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಯ ಇದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सितशब्दे वर्तमाने क्तप्रत्ययः, व्याख्यानात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सित का अर्थ कुत्स्यमान है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಇದರ ಅರ್ಥ ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सितानि इत्यस्य कुत्स्यमानानि इत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का यह अर्थ होता है “कुत्स्यमान सुबन्त कुत्सन समान अधिकरण (समानाधिकरण) सुबन्त के साथ समास होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ \" ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನವಾದ ಸುಬಂತಗಳು ಕುತ್ಸ್ನಗಳ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆ ಸಮಾಸಾವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थः \"कुत्स्यमानानि सुबन्तानि कुत्सनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है वैयाकरणखसूचिः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ವೈಯಾಕರಣಖಸೂಚಿಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अत्रोदाहरणं तावत्‌ वैयाकरणखसूचिः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैयाकरण च असौखसूचिः च इति इस लौकिक विग्रह में वैयाकरण सु खसूचि सु इस अलौकिक विग्रह में कुत्स्यमानवाचक वैयाकरण सु सुबन्त को समानाधिकरण से खसूचि सु इससे सुबन्त के साथ तत्पुरुष संज्ञा होती है।", "Kannada": "ವೈಯಾಕರಣ ಚ ಅಸೌಖಸೂಚಿಃ ಚ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದ, ವೈಯಾಕರಣ ಸು ಖಸೂಚಿ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೃತ್ಸ್ನಮಾನವಾಚಕದ ವೈಯಾಕರಣ ಸು ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಖಸೂಚಿ ಸು ಇದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वैयाकरणश्चासौ खसूचिश्चेति इति लौकिकविग्रहे वैयाकरण सु खसूचि सु इत्यलौकिकविग्रहे कुत्स्यमानवाचकं वैयाकरण सु इति सुबन्तं समानाधिकरणेन खसूचि सु इत्यनेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद कुत्सित अर्थ का वैयाकरण सु का पूर्वनिपात में सु का लोप होने पर निष्पन्न वैयाकरण खसूचि शब्द से सु प्रत्यय प्रक्रिया कार्य में वैयाकरण खसूचिः रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಕುತ್ಸಿತದ ಅರ್ಥದ ವೈಯಾಕರಣ ಸು ಇದರ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಸು ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ  ವೈಯಾಕರಣ ಖಸೂಚಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈಯಾಕರಣಖಸೂಚಿ  ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः कुत्सितार्थस्य वैयाकरण सु इत्यस्य पूर्वनिपाते सुब्लुकि निष्पन्नात्‌ वैयाकरणखसूचिशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये वैयाकरणखसूचिः इति रूपं निष्पन्नम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार मीमांसकदुर्दुरुटः इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಮೀಮಾಂಸಕದುರ್ದುರೂಟಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮತಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव मीमांसकदुर्दुरूटः इत्यादिकमेतस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌'' इस सूत्र में बहुलग्रहण का क्या फल है?", "Kannada": "ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹುಲಗ್ರಹಣದ ಫಲವೇನು?", "Sanskrit": "\"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" इति सूत्रे बहुलग्रहणस्य किं फलम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "नीलोत्पलम्‌ यहाँ नील शब्द का विशेष्य कैसे नहीं हुआ?", "Kannada": "ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್ ಇಲ್ಲಿ ನೀಲ ಶಬ್ದದ ವಿಶೇಷ್ಯವು ಏಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "नीलोत्पलम्‌ इत्यत्र नीलशब्दस्य विशेष्यत्वं कुतः न ?"}}
{"translation": {"Hindi": "गुणक्रियावाचक समभिव्यहार में विशेषण विशेष्य भाव का उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "ಗುಣಕ್ರಿಯಾಸಮಭಿವ್ಯಾಹಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣ ವಿಶೇಷ್ಯಭಾವದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "गुणक्रियावाचकानां समभिव्याहारे विशेषणविशेष्यभावस्योदाहरणं देयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कुत्सितानि कुत्सजैः“ इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಕುತ್ಸ್ನೈಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"कुत्सितानि कुत्सनैः\" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“कुत्सितानि कुत्सनैः” इस सूत्र का उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಕುತ್ಸ್ನೈಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"कुत्सितानि कुत्सनैः\" इति सूत्रस्योदाहरणं देयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पापाणकेकुत्सितेः“ सूत्रार्थ-पाप शब्द और अणक शब्द को कुत्स्यमान (कुत्सित) समान अधिकरण सुबन्त के साथ समास होता है, और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಪಾಪಾಣಕೆ ಕುತ್ಸಿತೈಃ - ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ -  ಪಾಪ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಣಕ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನ (ಕುತ್ಸಿತ) ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"पापाणके कुत्सितैः\" सूत्रार्थः - पापशब्दः अणकशब्दश्च कुत्स्यमानैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “पापाणके“ यह प्रथमाद्विवचनान्त और “कुत्सितैः” तृतीया बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪಾಪಾಣಕೆ\" ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾದ್ವಿವಚನಾಂತ ಮತ್ತು ಕುತ್ಸಿತೈಃ ಇದು ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पापाणके इति प्रथमाद्विवचनान्तं कुत्सितैः इति च तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन“ इस सूत्र से समानाधिकरणेन से पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \" पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन \" इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌  अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः'' ये तीनों सूत्र अधिकृत हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\"  ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ,", "Sanskrit": "\"प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः\" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "““ सुबामश्रिते पराङ्गवत्स्वरे\"' इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति हो रही है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ का तदन्त विधि में कुत्सितैः विशेषण से सुबन्तैः प्राप्त हो रहा है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುತ್ಸಿತೈಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂದು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ कुत्सितैः इत्यस्य विशेषणत्वात्‌ सुबन्तैः इति लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सितैः का अर्थ है कुत्स्यमानों से।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತೈಃ ಇದರ ಅರ್ಥ - ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನೈಃ .", "Sanskrit": "कुत्सितैः नाम कुत्स्यमानैः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ होता है-'“पापशब्द और अणकशब्द को कुत्स्थमान समानाधिकरण सुबन्त के साथ समास होता है, और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \" ಪಾಪಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಣಕಶಬ್ದಕ್ಕ್ರೆ ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳು ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.\"", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ - \" पापशब्दः अणकशब्दश्च कुत्स्यमानैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“* विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌” इस से ही सूत्रकार्य में सिद्ध होने पर इस सूत्र से किसलिए (किमर्थम्‌) प्रश्‍न आता है।", "Kannada": "\"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\" ಇದರಿಂದ ಸೂತ್ರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಈ ಸೂತ್ರವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ \" इत्यनेन एव सूत्रकार्य सिद्धे सूत्रमिदं किमर्थमिति प्रश्नः समायाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इसका उत्तर है यह सूत्र पूर्व का अपवादभूत सूत्र है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಇದರ ಉತ್ತರವು ಹೀಗಿದೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರವು ಅಪವಾದಭೂತವಾದ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोत्तरं तावत्‌ पूर्वसूत्रस्यापवादभूतमिदं सूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पापाणके यहाँ पर प्रथमान्त होने से पठित समास में उन दोनों शब्दों का ही पूर्व निपात होने से ऐसा हुआ।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಾಪಾಣಕೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಓದಿದ ಸಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಶಬ್ದಗಳೇ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पापाणके इति प्रथमान्तत्वेन पठितत्वात्‌ समासे तयोरेव शब्दयोः पूर्वनिपातः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -यहाँ उदाहरण है तावत्‌ पापनापितः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಪಾಪಾನಾಪಿತಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अत्रोदाहरणं तावत्‌ पापनापितः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पापः च असौ नापितः च इस लौकिक विग्रह में पाप सु नापित सु इस अलौकिक विग्रह में पाप सु इस सुबन्त को समानाधिकरण से कुत्स्यमान होने से नापित सु इस सुबन्त के साथ प्रा उक्त सूत्र से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಪಾಪಃ ಚ ಅಸೌ ನಾಪಿತಃ ಚ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪಾಪ ಸು ಎಂಬ ನಾಪಿತ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ  ಪಾಪ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ನಾಪಿತ ಸು ಇದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೋಕ್ತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पापश्चासौ नापितश्चेति इति लौकिकविग्रहे पाप सु नापित सु इत्यलौकिकविग्रहे पाप सु इति सुबन्तं समानाधिकरणेन कुत्स्यमानेन नापित सु इत्यनेन सुबन्तेन सह प्रोक्तसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद पाप शब्द का पूर्वनिपात होने पर सु प्रत्यय का लोप होने पर पापनापित शब्द से सु प्रत्ययप्रक्रिया कार्य में पानामितः रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಪಾಪಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಪಾಪಾನಾಪಿತಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पापशब्दस्य पूर्वनिपाते सुब्लुकि निष्पन्नात्‌ पापनापितशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये पापनापितः इति रूपं निष्पन्नम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी तरह अणककुलालः इसका उदाहरण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಣಕಕುಲಾಲಃ ಎಂಬುದು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अणककुलालः इति अस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमानानि सामान्यवचनैः सूत्रार्थ-उपमानवाची सुबन्तों को सामान्यवचन समानाधिकरण सुबन्तों के साथ समास होता है।", "Kannada": "\"ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಉಪಮಾನವಾಚಕ ಸುಬಂತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಚಗಳಾದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳಾದ ಸುಬಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" उपमानानि सामान्यवचनैः \" सूत्रार्थः - उपमानवाचकानि सुबन्तानि सामान्यवचनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವಿವರಣೆ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “उपमानानि” यह प्रथमाबहुवचनान्त पद है और सामान्यवचनैः यह तृतीयाबहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನಾನಿ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ ಇದು ತೃತೀಯಾಂತ ಬಹುವಚನ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उपमानानि इति प्रथमाबहुवचनान्तं सामान्यवचनैः इति च तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर “'पूर्वकालैकसर्वजरत्पुरणनवकेवला समानाधिकरणेन” इस मूत्र से समानाधि करणेन पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ  ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \" पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन \" इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके विभक्ति विपरिणामेन सामान्य वचनैः का विशेषण होने से समानाधिकरण ही होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೈಃ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च विभक्तिविपरिणामेन सामान्यवचनैः इत्यस्य विशेषणत्वात्‌ समानाधिकरणैः इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्राक्कडारात्समासः'', ““सहसुपा'', “तत्पुरुषः” ये तीन सूत्र अधिकृत (अधिकार) हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\", \"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\" प्राक्कडारात्समासः\", \"सह सुपा\", \"तत्पुरुषः \" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "““सुवाममित्रे पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ का तदन्तविधि में समानाधिकरणैः अन्वय से सुबन्तैः पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೈಃ ಎಂಬ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂಬ ಪದವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ समानाधिकरणैः इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्तैः इति  लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उप पूर्वक भी धातु के करण में ल्युट्‌ उपमान शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಉಪ ಪೂರ್ವಕ ಮೀ ಧಾತುವು ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಎಂಬ ಉಪಮಾನ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपपूर्वकात्‌ मीधातोः करणे ल्युटि उपमानशब्दो निष्पद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमीयतें सदृशतया परिच्छिद्यते ये तानि उपमानानि (उपमा दी जाती है समानता से चारों तरफ से जिससे वे हैं उपमान) सामान्य का भाव है सामान्यम्‌।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಉಪಮಾನಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಸಮಾನದ ಭಾವವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ.", "Sanskrit": "उपमीयते सदृशतया परिच्छिद्यते यैस्तानि उपमानानि। समानस्य भावः सामान्यम्"}}
{"translation": {"Hindi": "साधारणो धर्मः यही अर्थ है।", "Kannada": "ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮಃ ಎಂಬುದೇ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साधारणो धर्मः इति तदर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य उक्तियाँ ही सामान्य वचन है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯರು ಹೇಳಿದರೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಚನವೆಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यम्‌ उक्तवन्तः इति  सामान्यवचनाः"}}
{"translation": {"Hindi": "उन सामान्य वचनों के द्वारा।", "Kannada": "ಅವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಗಳೆಂದು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तैः सामान्यवचनैः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमान और उपमेय में जो साधारण धर्म है उसका विशिष्ट वचन ही उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಉಪಮಾನ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮವಿದೆಯೋ ಆ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಆ ಧರ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವಚನಗಳು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपमानोपमेयसाधारणो यो धर्मस्तद्विशिष्टवचनैरित्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो शब्द पूर्व साधारण धर्म से मुक्‍त मनुप्‌ अर्थी याच्‌ प्रत्यय बल से तद्धित दृश्य में होते है वे ही सामान्य वचन है यही वैयाकरणों का सिद्धान्त है।", "Kannada": "ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೋ ಅದನ್ನು ಮತ್ವರ್ಥೀಯದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಬಲದಿಂದ ಉಪಚಾರ (ಆರೋಪದ) ದ ಕಾರಣ ಆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಧರ್ಮದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ये शब्दाः पूर्व साधारणधर्ममुक्त्वा मत्वर्थीयाच्प्रत्ययबलात्‌ तद्वति द्रव्ये वर्तन्ते ते सामान्यवचना इति वैयाकरणराद्धान्तः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ है “उपमानवाचक सुबन्त सामान्य वाचकों समानाधिकरण सुबन्तों के साथ विकल्प से समास होता है और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ  - \"ಉಪಮಾನವಾಚಕ ಸುಬಂತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಚನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಸವಾದರೆ ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ उपमानवाचकानि सुबन्तानि सामान्यवचनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह वा  समस्यन्ते स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति\" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\"इस सूत्र से ही समास में उपमानवाचक के पूर्व निपात होने पर सिद्धि में यह सूत्र व्यर्थ ही कहा जाता है उपमानवाचकपद का ही पूर्व निपात हो जैसा इस सूत्र का अर्थ है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್ ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನವಾಚಕದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಈ ಸೂತ್ರವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉಪಮಾನವಾಚಕಪದವೇ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಆದಾಗ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು  ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ \" इत्यनेनैव समासे उपमानवाचकस्य पूर्वनिपाते सिद्धे सूत्रमिदं  व्यर्थमिति चेदुच्यते उपमानवाचकपदस्यैव पूर्वनिपातः यथा स्यात्‌ तदर्थमिदं सूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथा इन दोनों गुणवाचकत्त से विशेषण विशेष्य भाव में कामचर से खञ्जकुब्जः, कुब्जखञ्जः ऐसा इस नियम से आपत्ति होनी चाहिए।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಈ ಎರಡು ಗುಣವಾಚಕಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷಣ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ್ಯದಭಾವದಲ್ಲಿ  ಕಾಮಚರದಿಂದ ಖಂಜಕುಬ್ಜಃ ,ಕುಬ್ಜಖಂಜಃ ಇದರಿಂದ ಅನಿಯಮಾಪತ್ತಿಃ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्यथा उभयोः गुणवाचकत्वेन विशेषणविशेष्यभावे कामचारात्‌ खञ्जकुब्जः, कुब्जखञ्जः इतिवद्‌ अनियमापत्तिरिति स्यात्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -यहाँ इस सूत्र का उदाहरण है घनश्यामः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಘನಶ್ಯಾಮಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अत्रोदाहरणं तावत्‌ घनश्यामः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घन इव श्यामः (बादल के समान काला) इस लौकिक विग्रह में घन सु श्याम सु इस अलौकिक विग्रह में उपमानवाचक घन सु सुबन्त को समान अधिकरण से श्याम सु इस सामान्य वचन के साथ विकल्प से प्रकृतसूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಘನ ಇವ ಶ್ಯಾಮಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ , ಘನ ಸು ಶ್ಯಾಮ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಉಪಮಾನವಾಚಕವಾದ ಘನ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಶ್ಯಾಮ ಸು ಸಮಾನವಚನದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घन इव श्यामः इति लौकिकविग्रहे घन सु  श्याम सु इत्यलौकिकविग्रहे उपमानवाचकं घन सु इति सुबन्तं समानाधिकरणेन श्याम सु इत्यनेन  सामान्यवचनेन सह विकल्पेन प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका समास विधायक शास्त्र में उपमान के प्रथमा के निर्दित्व से उसके बोध्य का घन सु इसका उपसर्जन संज्ञा में पूर्व निपात होने पर, समुदाय के समास से सुप्‌ का लोप होने पर निष्पन्न घनश्याम शब्द से सुप्रत्यय प्रक्रिया कार्य में घनश्याम रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನಾನಿ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಅದರ ಬೋಧ್ಯದ ಘನ ಸು ಇದರ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ , ಸಮುದಾಯದ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಘನಶ್ಯಾಮ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಘನಶ್ಯಾಮಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासविधायकशास्त्रे  उपमानानि इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्भोध्यस्य घन सु इत्यस्य उपसर्जनसंज्ञायां पूर्वनिपाते,  समुदायस्य समासत्वात्‌ सुब्लुकि निष्पन्नात्‌ घनश्यामशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये घनश्यामः इति रूपं  निष्पन्नम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "घनशब्द के जलधरवाचक और श्याम शब्द के रामार्थवाचकता से समानाधिकरण नहीं है यह शंका है।", "Kannada": "ಘನ ಶಬ್ದದ ಜಲಧರವಾಚಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮಶಬ್ದದ ರಾಮಾರ್ಥವಾಚಕದಿಂದ  ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣವು ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "घनशब्दस्य जलधरवाचकत्वात्‌ श्यामशब्दस्य च रामार्थवाचकत्वात्‌ नास्ति सामानाधिकरण्यम्‌  इति शङ्का।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका समाधान है घन पद घनसदृश में राम में हैं , श्यामशब्द भी श्याम गुण विशिष्ट में राम में समानाधिकरण्य है ।", "Kannada": "ಇದರ ಸಮಾಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಘನ ಪದದ ಘನ ಸದೃಶವಾಗಿ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಶ್ಯಾಮಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ಯಾಮನಲ್ಲಿರುವ ಗುಣದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ ಸಾಮಾನಧಿಕರಣ.", "Sanskrit": "समाधानं तावद्‌ घनपदं घनसदृशे रामे वर्तते, श्यामशब्दोऽपि श्यामगुणविशिष्टे रामे वर्तते  इत्यस्ति सामानाधिकरण्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पापाणके कुत्सितैः” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಪಾಪಾಣಕೇ ಕುತ್ಸಿತೈಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"पापाणके कुत्सितैः\" इति सूत्रस्यार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विशेषणं विशेष्येन बहुलम्‌ '' इससे ही सिद्ध होने पर “पापाणके कुत्सितैः'” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\" ಇದರಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾದ \"ಪಾಪಾಣಕೆ ಕುತ್ಸಿತೈಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ?", "Sanskrit": "᳚विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" इत्यनेन एव सिद्धे \"पापाणके कुत्सितैः\" इति सूत्रं किमर्थम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमानानि सामान्यवचनैः'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"उपमानानि सामान्यवचनैः\" इति सूत्रस्यार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमानानि सामान्य वचनैः'' इस सूत्र का उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\" उपमानानि सामान्यवचनैः \" इति सूत्रस्योदाहरणं देयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌'' इससे ही सिद्ध होने पर “उपमानानि सामान्यवचनैः'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್ ಇದರಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾದ \"ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ?", "Sanskrit": "\" विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ \" इत्यनेन एव सिद्धे \" उपमानानि सामान्यवचनैः \" इति सूत्रं  किमर्थम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "(3.15 ) “उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्य प्रयोगे” (2.1.15 ) सूत्रार्थ-उपमेय सुबन्त को उपमान व्याघ्रादि से समानाधिकरण सुबन्त के साथ साधारण धर्म का प्रयोग होने पर विकल्प से समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "(೩.೧೫) \"ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪ್ರಯೋಗೇ \" (೨.೧.೧೫) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ- ಉಪಮೇಯವಾದ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಉಪಮಾನಗಳಾದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳಾದ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮದ ಅಪ್ರಯೋಗವಾದಾಗ ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "[३.१५] उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे॥ (२.१.५५) सूत्रार्थः - उपमेयं सुबन्तं उपमानैः व्याघ्रादिभिः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह विकल्पेन  समस्यते साधारणधर्मस्याप्रयोगे सति, तत्पुरुषसंज्ञकश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदत्रयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उपमितम्‌ पद प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಿತಮ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र उपमितमिति प्रथमैकवचनान्तं"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याघ्रादिभिः यह तृतीया बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಎಂಬುದು ತೃತೀಯಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याघ्रादिभिः इति तृतीयाबहुवचनान्तं"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्याप्रयोगे यह सप्तम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೆ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामान्याप्रयोगे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन'' इस सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन\" इति सूत्रात्‌  समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका विभक्ति विपरिणाम से व्याघ्र आदि विशेषण से समानाधिकरणैः होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಇದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೈಃ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च विभक्तिविपरिणामेन व्याघ्रादिभिः इत्यस्य  विशेषणत्वात्‌  समानाधिकरणैः इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्राक्कडारात्समासः”, “सहसुपा”, “तत्पुरुषः” ये तीनों अधिकार (अधिकृत) सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\", ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\" प्राक्कडारात्समासः \" , \" सह सुपा \" , \" तत्पुरुषः \" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ का तदन्त विधि में उपमितम्‌ इस अन्वय से सुबन्तम्‌ पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಮಿತಮ್ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆ ಅನ್ವಯವಾದಾಗ ಸುಬಂತಮ್ ಎಂಬ ಪದವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ उपमितम्‌ इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्तम्‌ इति लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुपा का तदन्तविधि में व्याघ्र आदि अन्वय से सुबन्तैः पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪಾ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಅಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆ ಅನ್ವಯವಾದಾಗ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂಬ ಪದವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुपा इत्यस्य तदन्तविधौ व्याघ्रादिभिः इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्तैः इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतकाल यहाँ दिखाई नहीं देता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವೇ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವಕ್ಷವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "भूतकालः अत्र न विवक्षितः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उस सम्बन्धिशब्द से उपमान आक्षेपित होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಬ್ದದಿಂದ ಉಪಮಾನವನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च सम्बन्धिशब्दत्वाद्‌ उपमानमाक्षिपति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आक्षिप्त उपमान के समान अधिकरण से और इसका व्याघ्र आदि शब्दों के साथ अन्वय होता है।", "Kannada": "ಆಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ಯ ಉಪಮಾನಸ್ಯ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आक्षिप्तस्य उपमानस्य समानाधिकरणेन इत्यस्य च व्याघ्रादिभिः सहान्वयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस प्रकार समानाधिकरणैः-समानाधिकरणों द्वारा, उपमानै:=उपमानों द्वारा, व्याघ्रादिभिः=व्याभ्र आदि द्वारा, सुबन्तैः=सुबन्तों द्वारा।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಮಾನಧಿಕರಣಗಳಿಂದ ಉಪಮಾನಗಳಾದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳು ಸುಬಂತಗಳಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "एवम्‌ समानाधिकरणैः उपमानैः व्याघ्रादिभिः सुबन्तैः इत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान का भाव सामान्यम्‌ होता है।", "Kannada": "ಸಮಾನವಾದ ಭಾವವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानस्य भावः सामान्यं"}}
{"translation": {"Hindi": "साधारण धर्म: यही अर्थ है।", "Kannada": "ಸಾಧಾರಣವಾದ ಧರ್ಮ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "साधारणो धर्मः इत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य का अप्रयोगः सामान्याप्रयोगः, उसमें सामान्याप्रयोग में षष्ठी तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯದ ಅಪ್ರಯೋಗವೇ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಪ್ರಯೋಗೆ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಟೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यस्य अप्रयोगः सामान्याप्रयोगः, तस्मिन्‌ सामान्याप्रयोगे इति षष्ठीतत्पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ है-उपमेय सुबन्त को उपमान व्याप्रादि समानाधि करण सुबन्तों के द्वारा विकल्प से साधारण धर्म का अप्रयोग होने पर समास होता है और वह तत्पुरुषसंज्ञकः होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ಉಪಮೇಯವಾದ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಉಪಮಾನಗಳಾದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳು  ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳಾದ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ  ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮದ ಅಪ್ರಯೋಗವಾದಾಗ ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थः  - \" उपमेयं सुबन्तं उपमानैः व्याघ्रादिभिः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह विकल्पेन समस्यते  साधारणधर्मस्याप्रयोगे सति, तत्पुरुषसंज्ञकश्च भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उपमान और उपमेय में उपमान का ही पूर्व निपात होने पर उपमित का पूर्व निपात के विधान के लिए यह सूत्र बना है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನ ಉಪಮೇಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಉಪಮಿತ ಇದರ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र उपमानोपमेययोः उपमानस्यैव पूर्वनिपाते प्राप्ते उपमितस्य पूर्वनिपातविधानार्थम्‌ इदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -पुरुषव्याघ्रः इत्यादि सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - पुरुषव्याघ्रः इत्यादिकमस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष व्याघ्र इव इस लौकिक विग्रह में पुरुष सु व्याघ्र सु इस अलौकिक विग्रह में उपमेयवाचक पुरुष सु इस सुबन्त को समानाधि करणेन व्याघ्र सु इस उपमान वाचक सुबन्त के साथ विकल्प से प्रकृतसूत्र से तत्पुरुष समास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಘ್ರ ಇವ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಪುರುಷ ಸು ವ್ಯಾಘ್ರ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ  ಉಪಮೇಯವಾಚಕ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ವ್ಯಾಘ್ರ ಸು ಎಂಬ ಉಪಮಾನವಾಚಕ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुरुषो व्याघ्र इव इति लौकिकविग्रहे  पुरुष सु व्याघ्र सु इत्यलौकिकविग्रहे उपमेयवाचकं पुरुष सु इति सुबन्तं समानाधिकरणेन व्याघ्र सु  इत्युपमानवाचकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पुरुष सु इस उपमेय के उपसर्जनत्व से पूर्व निपात होने पर सुप्‌ लोप निष्पन्न होने पर पुरुषव्याघ्रशब्द से सु प्रत्यय प्रक्रिया कार्य में पुरुष व्याघ्रः रूपं सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಉಪಮೇಯದ ಉಪಸರ್ಜನದಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः पुरुष सु इत्युपमेयस्य उपसर्जनत्वात्‌ पूर्वनिपाते सुब्लुकि निष्पन्नात्‌ पुरुषव्याघ्रशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये पुरुषव्याघ्रः  इति रूपं सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सादृश्यबोधक शौर्यात्मकसाधारणधर्म के अप्रयोग से प्रस्तुत सूत्र से समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸದೃಶ್ಯ ಬೋಧಕದ ಶೌರ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮದ ಅಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सादृश्यबोधकशौर्यात्मकसाधारणधर्मस्याप्रयोगात्‌ प्रस्तुतसूत्रेण समासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य अप्रयोग में (सामान्याप्रयोगे) वचन से पुरुष व्याघ्र इव शूर इस विग्रह में उपमान उपमेय साधारण धर्म के शौर्य के प्रयोग से प्रस्तुतसूत्र से समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೇ ಎಂಬ ವಚನದಿಂದ ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಘ್ರ ಇವ ಶೂರ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯಸಾಧಾರಣಧರ್ಮದ ಶೌರ್ಯದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सामान्याप्रयोगे इति वचनात्‌ पुरुषो व्याघ्र इव शूर इति विग्रहे उपमानोपमेयसाधारणधर्मस्य  शौर्यस्य प्रयोगात्‌ प्रस्तुतसूत्रेण न समासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याघ्र आदि के आकृतिगणत्व से मुखपद्म, मुखकमल, करकिसलय इत्यादि भी सिद्ध होते हैं।", "Kannada": "ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳ ಆಕೃತಿಗಣದಿಂದ ಮುಖಪದ್ಮ, ಮುಖಕಮಲ, ಕರಕಿಸಲಯಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याघ्रादेराकृतिगणत्वात्‌ मुखपद्मम्‌, मुखकमलम्‌, करकिसलयम्‌  इत्यादीन्यपि सिध्यन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्‌'' वात्तिकार्थ-शाकपार्थिव (शाक और पृथु) आदि शब्दों के सिद्ध होने पर पूर्वपद में स्थित उत्तरपदलोप का उपसंख्यान करना चाहिए।", "Kannada": "\"ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ಧಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಸ್ಯೋಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್\" (ವಾರ್ತಿಕ) ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥ - ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದಿಗಳ ಶಬ್ದಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸಿದಾಗ ಪೂರ್ವಪದವಿದ್ದಾಗ ಉತ್ತರಪದದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪಸಂಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्‌ (वार्तिकम्‌ ) वार्तिकार्थः - शाकपार्थिवादीनां शब्दानां सिद्धये पूर्वपदे स्थितस्य उत्तरपदलोपस्य उपसंख्यानं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वार्तिक व्याख्याः-'' वर्णो वर्णेन'' सूत्रस्थ महाभाष्य में “समानाधिकरणाधिकारे शाकपार्थिवादीनामुपसंख्यानमुत्तरपदलोपाश्च'' वार्तिक विहित है।", "Kannada": "ವಾರ್ತಿಕದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - \"ವರ್ಣೋವರ್ಣನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಮಹಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ \"ಸಮಾನಾಧಿಕಾರೆಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಮುಪಸಂಖ್ಯಾನಮುತ್ತರಪದಲೋಪಶ್ಚ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "वार्तिकव्याख्या - \"वर्णो वर्णन\" इति सूत्रस्थे महाभाष्ये \"समानाधिकरणाधिकारे  शाकपार्थिवादीनामुपसंख्यानमुत्तरपदलोपश्च\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी वार्तिक का ही सज्जीकरण से पूर्व उक्त वार्तिक आया है।", "Kannada": "ಆ ವಾರ್ತಿಕದ ಸಜ್ಜೀಕರಣದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ವಾರ್ತಿಕ ರೂಪವು ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव वार्तिकस्य सज्जीकरणेन पूर्वोक्तं वार्तिकरूपम्‌ आगतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकपार्थिवादीनां सिद्धि में दो बार समास होता है।", "Kannada": "ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಇದು ಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शाकपार्थिवादीनां सिद्धौ वारद्वयं समासः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथम दो पद के समास से एक पद का निर्माण होता है।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಎರಡು ಪದಗಳ ಸಮಾಸದಿಂದ ಒಂದು ಪದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदौ पदद्वयस्य समासेन एकं पदं निर्मीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समस्त पद का अन्य समानाधिकरण पद के साथ कर्मधारय समास होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮಸ್ತ ಪದದ ಅನ್ಯ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಪದದ ಜೊತೆ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समस्तस्य पदस्य अन्येन समानाधिकरणेन पदेन सह कर्मधारयसमासो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कर्मधारय समास में पूर्ववद का उत्तरपद के इस पद से लोप नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದದ ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कर्मधारयसमासे पूर्वपदस्य उत्तरपदस्य अनेन वार्तिकेन लोपो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरणः-वार्तिक का उदाहरण है-शाकपार्थिवः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ವಾರ್ತಿಕದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವವೆಂದು.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - वार्तिकस्यास्योदाहरणं भवति शाकपार्थिवः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकः प्रियः यस्य इति विग्रह में  \"अनेकमन्यपदार्थे\" इससे समास होने पर शाकप्रियः रूप होता है।", "Kannada": "ಶಾಕಃ ಪ್ರಿಯಃ ಯಸ್ಯ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಅನೇಕಮನ್ಯಪದಾರ್ಥೇ\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಶಾಕಪ್ರಿಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शाकः प्रियः यस्येति विग्रहे \"अनेकमन्यपदार्थे\" इत्यनेन समासे शाकप्रियः इति रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकप्रियः पार्थिवः इस लौकिक विग्रह में शाकप्रिय सु पार्थिव सु इस अलौकिक विग्रह में “विशेषेण विशेष्येणबहुलम्‌'' इस सूत्र से समास होने पर प्रक्रियाकार्य में शाकप्रिय पार्थिव शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಶಾಕಪ್ರಿಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಶಾಕಪ್ರಿಯ ಸು ಪಾರ್ಥಿವ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಕಪ್ರಿಯಪಾರ್ಥಿವಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शाकप्रियः पार्थिवः इति लौकिकविग्रहे  शाकप्रिय सु पार्थिव सु इत्यलौकिकविग्रहे विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ इत्यनेन सूत्रेण समासे प्रक्रियाकार्ये  शाकप्रियपार्थिवशब्दो निष्पन्नः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत इस वार्तिक से पूर्वपद का शाकप्रिय इस उत्तरपद के प्रियशब्द का लोप होने पर प्रक्रिया कार्य में शाक पार्थिवः रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಪೂರ್ವಪದದ ಶಾಕಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ಉತ್ತರಪದದ ಪ್ರಿಯ ಶಬ್ದದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा अनेन वार्तिकेन पूर्वपदस्य शाकप्रियेत्यस्य उत्तरपदस्य प्रियशब्दस्य लोपे प्रक्रियाकार्ये शाकपार्थिवः इति रूपं निष्पद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका अन्य उदाहरण होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಯು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतस्यान्यदुहरणं भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "देवानां पूजकः देवपूजकः (देवताओं के पूजक) देवपूजक, देवपूजकः ब्राह्मणः देवब्राह्मणः।", "Kannada": "ದೇವಾನಾಂ ಪೂಜಕಃ  ದೇವಪೂಜಕಃ, ದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ", "Sanskrit": "देवानां पूजकः देवपूजकः, देवपूजकः ब्राह्मणः देवब्राह्मणः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे” इस सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೇ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे\" इति सूत्रस्यार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे” इस सूत्र का उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "\"ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೆ\" ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे\" इति सूत्रस्योदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे” इस सूत्र का क्या प्रयोजन है?", "Kannada": "\"ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೆ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು.", "Sanskrit": "\"उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे\" इति सूत्रस्य किं प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे” इस सूत्र में सामान्य प्रयोग में पद किसलिए कहा गया है?", "Kannada": "\"ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೇ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೇ ಎಂಬ ಪದವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಇದೆ?", "Sanskrit": "\"उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे\" इति सूत्रे सामान्याप्रयोगे इति पदं किमर्थम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "“ शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानाम्‌ \" इस वार्तिक का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ಧಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಸ್ಯೋಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\" शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्‌ \" इति वार्तिकस्यार्थः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानाम्‌'' इस वार्तिक का उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "\"ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ಧಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಸ್ಯೋಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್\" ಎಂಬ ವಾರ್ತಿಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\" शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्‌ \" इति वार्तिकस्योदाहरणं देयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः'' ( 2.1.61 ) सूत्रार्थ-सत्‌, महत्‌, परम, उत्तम, उत्कृष्ट समान अधिकरण पूज्यमान सुबन्तों के साथ समास होता है और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "\"ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋಕೃಷ್ಟಾಃಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ\" (೨.೧.೬೧) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋಕೃಷ್ಟಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳು  ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ ಸುಬಂತೈಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆಮ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः॥ (२.१.६१) सूत्रार्थः - सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः समानाधिकरणैः पूज्यमानैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सम्महत्परमोत्तमोत्कृष्टा : यह इतरेतर द्वन्दसमासनिष्पन्न प्रथमाबहुवचनान्त पद है तथा पूज्यमानैः यह तृतीया बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಎಂಬ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ, ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः इति इतरेतरद्वन्द्वसमासनिष्पन्नं प्रथमाबहुवचनान्तं, पूज्यमानैः इति तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ““पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन इस सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \" पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन \" इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका पूज्यमानैः इस अन्वय से विभक्ति विपरिणामेन समानाधिकरणैः होता है “' प्राक्कडारात्समासः'', ` सहसुपा'', ““ तत्पुरुषः” ये तीन अधिकृत हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಎಂಬ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\" प्राक्कडारात्समासः \", \" सह सुपा \", \" तत्पुरुषः \" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप का तदन्तविधि में सन्यहत्परमोन्तमोत्कृष्टाः इस अन्वय से सुबन्ताः (सुप्‌ प्रव्ययान्तपद) प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಈ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಸುಬಂತಾಃ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्ताः इति लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुपा इसकी तदन्त विधि में पूज्यमानैः इस अन्वय से सुबन्तैः पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪಾ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ ಇದರ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂದು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुपा इत्यस्य तदन्तविधौ पूज्यमानैः इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्तैः इति लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ है-(सन्यहत्परमोन्तमोत्कृष्टाः) सत्‌, महत्‌, परम, उत्तम, उत्कृष्ट आदि सुबन्त समान अधिकरण से सुबन्तों के साथ विकल्प से समास होता है और तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಸುಬಂತಗಳು ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ - \" सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः सुबन्ताः पूज्यमानैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह वा समस्यन्ते, तत्पुरुषसंज्ञकश्च भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌'' इससे ही समास सिद्ध होने पर (सन्यहत्परमोत्तमोत्कृष्टानां) सन्‌ (सत), महत्‌, परम्‌, उत्तम्‌, उत्कृष्ट आदि शब्दों को पूर्वनिपात नियमों के लिए यह सूत्र बना है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಸುಬಂತಗಳು ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ - \" सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः सुबन्ताः पूज्यमानैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह वा समस्यन्ते, तत्पुरुषसंज्ञकश्च भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -सद्वैद्यः इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಸದ್ವೈದ್ಯಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सद्वैद्यः इत्यादिकमस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सन्‌ वैद्यः इस लौकिक विग्रह में सत्‌ सु वैद्य सु इस अलौकिक विग्रह में सत्‌ सु इसका समानाधिकरण से वैद्य सु इससे पूज्यमानवाचकों का सुबन्तों के साथ विकल्प से प्रकृतसूत्र से प्रक्रिया कार्य में सद्वैद्यः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಸನ್ ವೈದ್ಯಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಸತ್ ಸು ವೈದ್ಯ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಸತ್ ಸು ಎಂಬ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ವೈದ್ಯ ಸು ಎಂಬ ಪೂಜ್ಯಮಾನ ವಾಚಕ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದ್ವೈದ್ಯಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सन्‌ वैद्यः इति लौकिकविग्रहे सत्‌ सु वैद्य सु इत्यलौकिकविग्रहे सत्‌ सु इत्यस्य समानाधिकरणेन वैद्य सु इत्यनेन पूज्यमानवाचकेन सुबन्तेन सह विकल्पेन प्रकृतसूत्रेण समासे प्रक्रियाकार्ये सद्वैद्यः इति रूपं सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌'' सूत्रार्थ-पूज्यमान सुबन्त को वृन्दारक, नाग, कुञ्चर आदि से समान अधिकरणों से सुबन्त के साथ समास होता है और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂಜ್ಯಮಾನ ಎಂಬ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ವೃಂದಾರನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಎಂಬ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌ सूत्रार्थः - पूज्यमानं सुबन्तं वृन्दारकनागकुञ्जरेः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह वा समस्यते, स  च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ वृन्दारकनागकुञ्जरैः इस इतरेतरद्वन्दसमासनिष्पन्न तृतीया बहुवचनान्त पद है और पूज्यमानम्‌ प्रथमैकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವೃಂದಾರಕುಂಜರೈಃ ಎಂಬ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸದ ನಿಷ್ಪನ್ನ ತೃತೀಯಾಬಹುವಚನಾಂತ, ಮತ್ತು ಪೂಜಯಮಾನಮ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र वृन्दारकनागकुञ्जरैः इति इतरेतरद्वन्द्वसमासनिष्पन्नं तृतीयाबहुवचनान्तं, पूज्यमानम्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन'' इस सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \" पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन \" इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका वृन्दारक नागकुञ्जर आदि अन्वय से विभक्ति विपरिणाम से “समानाधिकरणै:' होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಎಂಬ ಅನ್ವಯದಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೈಃ ಎಂದು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च वृन्दारकनागकुञ्जरैः इत्यनेनान्वयाद्‌ विभक्तिविपरिणामेन समानाधिकरणैः इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः” ये तीन अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\", ಎಂಬ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" प्राक्कडारात्समासः \" , \" सह सुपा \", \" तत्पुरुषः \" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्‌ इस तदन्तविधि में पूज्यमानम्‌ इस अन्वय से सुबन्त प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪ್ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್ ಎಂಬ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಸುಬಂತಮ್ ಎಂದು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ पूज्यमानम्‌ इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्तम्‌ इति लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुपा का तदन्तविधि में (वृन्दारकनागकुञ्जरैः) वृन्दारक, नाग, कुञ्जर आदि से अन्तय से सुबन्तैः पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುಪಾ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಇದರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾದಾಗ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂಬ ಪದವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुपा इत्यस्य तदन्तविधौ वृन्दारकनागकुञ्जरैः इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्तैः इति लभ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः इस सूत्र का अर्थ होता है-''पूज्यमान सुबन्त को वृन्दारकनागकुञ्जर समानाधिकरणों से सुबन्त के साथ विकल्प से समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ -\"ಪೂಜ್ಯಮಾನ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ವೃಂದಾರನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಎಂಬ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳಿಂದ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ - \" पूज्यमानं सुबन्तं वृन्दारकनागकुञ्जरैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह वा समस्यते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -गो वृन्दारक इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಗೋವೃಂದಾರಕ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - गोवृन्दारक इत्यादिकमस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गौः वृन्दारक इव इस लौकिक विग्रह में गो सु वृन्दारक सु इस अलौकिक विग्रह में गो सु इस पूज्यमान सुबन्त को समानाधिकरण से वृन्दारक सु इससे सुबन्त के साथ विकल्प से प्रकृत सूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಗೌಃ ವೃಂದಾರಕ ಇವ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಗೌ ಸು ವೃಂದಾರ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಗೌ ಸು ಎಂಬ ಪೂಜ್ಯಮಾನ ಸುಬಂತದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ವೃಂದಾರಕ ಸು ಇದರಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गौः वृन्दारक इव इति लौकिकविग्रहे गो सु वृन्दारक सु इत्यलौकिकविग्रहे गो सु इति पूज्यमानं सुबन्तं समानाधिकरणेन वृन्दारक सु इत्यनेन सुबन्तेन सह विकल्पेन प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न से गोवृन्दारक शब्द से सु प्रत्यय होने पर गोवृन्दारकः रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಗೋವೃಂದಾರಕ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೌಃ ಗೋವೃಂದಾರಕಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नात्‌ गोवृन्दारकशब्दात्‌ सौ गोवृन्दारकः इति रूपं सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार गोनागः इत्यादि इसका उदाहरण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗೋನಾಗಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव गोनागः इत्यादिकमस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कि क्षेपे” (2.1.6.4 ) सूत्रार्थ-निन्दा में गम्यमान किम्‌ अव्यय को समानाधिकरण सुबन्त के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "\"ಕಿಂ ಕ್ಷೇಪೆ\". ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹ ಕಿಮ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किं क्षेपे ॥ सूत्रार्थः - निन्दायां गम्यमानायां किमित्यव्ययं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह समस्यते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ किम्‌ अव्यय पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र किम्‌ इति अव्ययम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "“क्षेपे” यह सप्तम्येक वचनान्त पद है।", "Kannada": "ಕ್ಷೇಪೆ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्षेपे इति च सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः'', “सहसुपा”, “*तत्पुरुषः'' ये तीनों अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\", ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\" प्राक्कडारात्समासः \" ,  \" सह सुपा \" ,  \" तत्पुरुषः \" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೇ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “'पूर्वकालैकसर्वजरत्पुरणनवकेवलाः समानाधिकरणेन'' इस सूत्र से समानाधि करणेन पद की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪೂರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \" पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन \" इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका सुपा यहाँ पर तदन्त विधि में सुबन्त से इससे अन्वय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಸುಪಾ ಎಂಬಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತ ಎಂಬುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च सुपा इत्यत्र तदन्तविधौ सुबन्तेनेत्यनेनान्वयो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षेपः निन्दा को कहते है।", "Kannada": "ಕ್ಷೇಪ ಎಂದರೆ ನಿಂದಾ.", "Sanskrit": "क्षेपो नाम निन्दा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सूत्र का अर्थ होता है-निन्दा में गम्यमान किम्‌ अव्यय को समानाधिकरण से सुबन्त के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹ ಕಿಮ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯವು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.\"", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ - \" निन्दायां गम्यमानायां किमित्यव्ययं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह समस्यते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -यहाँ उदाहरण है तावत्‌ किराजा।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಕಿಂರಾಜಾ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अत्रोदाहरणं तावत्‌ किंराजा इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सितो राजा इस लौकिक विग्रह में किम्‌ राजन्‌ सु इस अलौकिक विग्रह में किम्‌ इस अव्यय को निन्दार्थक समानाधिकरण से राजन्‌ मु इस सुबन्त के साथ तत्पुरुष समास संज्ञा होती हैं इसके बाद प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न किराजन्‌ इससे सु प्रत्यय होने पर किंराजा रूप बनता है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತೋ ರಾಜಾ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಕಿಮ್ ರಾಜನ್ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಕಿಮ್ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದ ನಿಂದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ರಾಜನ್ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಇರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಕಿಂರಾಜನ್ ಇದರಿಂದ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಕಿಂರಾಜಾ ಎಂಬ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सितो राजा इति लौकिकविग्रह किम्‌ राजन्‌ सु इत्यलौकिकविग्रहे किम्‌ इत्यव्ययं निन्दार्थकं समानाधिकरणेन राजन्‌ सु इत्यनेन सुबन्तेन सह तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\" सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः \" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः” इस सूत्र का उदाहरण दीजिये?", "Kannada": "\"ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\" सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः \" इति सूत्रस्योदाहरणं देयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः” इस सूत्र का प्रयोजन क्या है?", "Kannada": "\"ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಯೋಜನವೇನು?", "Sanskrit": "\" सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः \" इति सूत्रस्य किं प्रयोजनम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“वृन्दारक नाग कुञ्जरैः पूज्यमानम्‌” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\" वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌ \" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌” इस सूत्र का उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್\"  ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\" वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌ \" इति सूत्रस्योदाहरणं देयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कि क्षेपे” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಕಿಂ ಕ್ಷೇಪೆ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\" किं क्षेपे \" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“कि क्षेपे” इस सूत्र का उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "\"ಕಿಂ ಕ್ಷೇಪೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\" किं क्षेपे \" इति सूत्रस्योदाहरणं देयम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रशंसावचनैश्च“ सूत्रार्थ-रूढी से प्रशंसावाचक समानाधिकरण सुबन्तों से जातिवाचक सुबन्त को समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಶ್ಚ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ರೂಢೀ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಾವಾಚಕ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಾತಿವಾಚಕ ಸುಬಂತಗಳು ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रशंसावचनैश्च ॥ सूत्रार्थः - रूढ्या प्रशंसावाचकैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः जातिवाचकं सुबन्तं समस्यते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदद्वयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रशंसावचनैः यह तृतीया बहुवचनात्त पद है और वह अव्ययपद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಾಂಸಾವಚನೈಃ ಎಂಬ ತೃತೀಯಾ ಬಹುವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ, ಮತ್ತು ಚ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯಪದವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रशंसावचनैः इति तृतीयाबहुवचनान्तं पदम्‌ , चेत्यव्ययपदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रशंसां वचन्ति इति प्रशंसावचनाः तैः प्रशंसावचनैः (प्रशंसा में वे बोलते है प्रशंसा वचन) रूढी द्वारा प्रशंसा वाचकों द्वारा यही अर्थ है।", "Kannada": "ಪ್ರಶಂಸಾ ವಚಂತಿ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಶಂಸಾವಚನಾಃ ಎಂದಾಗಿದೆ , ಮತ್ತು ಅವೇ ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಃ(ಪ್ರಶಂಸಾವಚನಗಳು). ರೂಢಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಾವಚನಗಳು ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रशंसां वचन्ति इति प्रशंसावचनाः, तैः प्रशंसावचनैः । रूढ्या प्रशंसावाचकैः इत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा'', “तत्पुरुषः'' ये तीनों अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\". ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\" प्राक्कडारात्समासः \" , \" सह सुपा \" , \" तत्पुरुषः \" इति सूत्रत्रयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"सुबामन्त्रितेपराङगवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “पूर्वकालैकसर्वजरूपुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन“ सूत्र से समानाधिकरणेन पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪೂರ್ವಕಾಲೈಕಸರ್ವಜರತ್ಪುರಾಣನವಕೇವಲಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \" पूर्वकालैकसर्वजरत्पुराणनवकेवलाः समानाधिकरणेन \" इति सूत्रात्‌ समानाधिकरणेन इति पदम्‌ अनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका “प्रशंसावचनैः” इस अन्वय से विभक्ति विपरिणाम से “समानाधिकरणैः होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಃ ಎಂಬ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य च प्रशंसावचनैः इत्यनेनान्वयात्‌ विभक्तिविपरिणामेन समानाधिकरणैः इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुपा यहाँ तदन्त विधि में प्रशंसावचनों द्वारा अन्वय से सुबन्तैः रूप होता है।", "Kannada": "ಸುಪಾ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಃ ಎಂಬ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಸುಬಂತೈಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुपा इत्यत्र तदन्तविधौ प्रशंसावचनैः इत्यनेनान्वयात्‌ सुबन्तैः इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“पोटायुवतिस्तोककतिपयगृष्टिधेनुवशावेहद्भष्कयणीप्रवक्तृश्रोत्रियाध्यापकधूर्तैर्जातिः“ इस सूत्र से जाति की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಪೋಟಾಯುವತಿಸ್ತೋಕಕತಿಪಯಗೃಷ್ಟಿಧೇನುವಶಾವೇಹದ್ಭದಷ್ಕಯಣೀಪ್ರವಕ್ತೃಶ್ರೋತ್ರಿಯಾಧ್ಯಾಪಕಧೂತೇರ್ಜಾತಿಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಾತಿಃ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" पोटायुवतिस्तोककतिपयगृष्टिधेनुवशावेहद्भष्कयणीप्रवक्तृश्रोत्रियाध्यापकधूर्तैर्जातिः \" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ जातिः इत्यनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका विशेषण से सुप्‌ की तदत्तनिधि में सुबन्तम्‌ रूप होता है।", "Kannada": "ಅದರ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬುದರ ತದಂತ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸುಬಂತವೆಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य विशेषणत्वात्‌ सुप्‌ इत्यस्य तदन्तविधौ सुबन्तमिति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: सूत्र का अर्थ होता है- “रूढ़ी से प्रशंसावाचक समानाधिकरण सुबन्तों से जातिवाचक सुबन्त को समास होता है और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \" ರೂಢಿ ಪ್ರಶಂಸಾವಾಚಕಗಳಿಂದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳು ಜಾತಿವಾಚಕ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सूत्रस्यास्यार्थस्तावत्‌ - \" रूढ्या प्रशंसावाचकैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः जातिवाचकं सुबन्तं समस्यते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -यहाँ उदाहरण है तावत्‌ गोतल्लजः तल्लजः च असौ गौः च इस लौकिक विग्रह में तल्लज सु गो सु इस अलौकिक विग्रह में प्रशंसावाचक तल्लज सु सुबन्त के साथ जातिवाचक गो.सु. सुबन्त को प्रस्तुत सूत्र से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಗೋತಲ್ಲಜಃ . ತಲ್ಲಜಃ ಚ ಅಸೌ ಗೌಃ ಚ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ , ತಲ್ಲಜ ಸು ಗೌ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ, ಪ್ರಶಂಸಾ ವಾಚಕದಿಂದ ತಲ್ಲಜ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಜಾತಿವಾಚಕ ಗೋ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अत्रोदाहरणं तावत्‌ गोतल्लजः इति। तल्लजश्चासौ गौश्च इति लौकिकविग्रहे तल्लज सु गो सु इत्यलौकिकविग्रहे प्रंशसावाचकेन तल्लज सु इति सुबन्तेन सह जातिवाचकं गो सु इति सुबन्तं प्रस्तुतसूत्रेण तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रक्रिया कार्य में निष्पन्न, “ गोतल्लजशब्द से सु प्रत्यय होने पर गोतल्लजः रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಗೋತಲ್ಲಜ ಶಬ್ದದಿಂದ  ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಗೋತಲ್ಲಜಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रक्रियाकार्ये निष्पन्नात्‌ गोतल्लजशब्दात्‌ सौ गोतल्लजः इति रूपं निष्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से गोमतल्लिका, गोमचर्चिका, इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗೋಮತಲ್ಲಿಕಾ, ಗೋಮಚರ್ಚಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव गोमतल्लिका , गोमचर्चिका इत्यादिकमेतस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-नजञ्‌ सुबन्त के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನಞ್ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - नञ्‌ सुबन्तेन सह समस्यते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से नञ्तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण नञ्तत्पुरुषसमासो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में एक पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदमेकम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नञ्‌ प्रथमा एकवचनात्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಞ್ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र नञ्‌ प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और “'प्राक्कडारात्समासः'', ““ सहसुपा'', “तत्पुरुषः”, “*विभाषा'' ये चार सूत्र अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "ಮತ್ತು \"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\",\"ವಿಭಾಷಾ\" ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, \" प्राक्कडारात्समासः \" , \" सह सुपा \" , \" तत्पुरुषः \" , \" विभाषा \" इति सूत्रचतुष्टयमधिकृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इससे सुप्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೆ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೆ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಎಂಬ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सुप्‌ इति पदमनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “प्रत्ययग्रहणेतदत्तग्रहणम्‌“ इस परिभाषा सुपा की प्रदत्त विधि में सुबन्तम्‌ होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೇ ತದಂತಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ಸುಪಾ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬಂತಮ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र  \" प्रत्ययग्रहणे तदन्तग्रहणम्‌ \" इति परिभाषया सुपा इत्यस्य तदन्तविधौ सुबन्तेनेति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नञ्‌ इससे प्रसिद्ध अव्यय का ही ग्रहण होता है न कि “'स्त्रीपुंसाञ्यांनञ्स्जजौ भवनात्‌'' इस सूत्र से विहित नञ्‌ प्रत्यय का।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಞ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವ್ಯಯದಿಂದ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು \"ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಾಭ್ಯಾಂ ನಞ್ಸ್ನಞೋ ಭವನಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ನಞ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र नञ्‌ इत्यनेन प्रसिद्धस्याव्ययस्यैव ग्रहणं न तु \" स्त्रीपुंसाभ्यां नञ्स्नञौ भवनात्‌ \" इति सूत्रेण विहितस्य नञ्प्रत्ययस्य ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ होता है-नञ्‌ सुबन्त के साथ समास होता है, और वह तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ - ನಞ್ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थः भवति - \" नञ्‌ सुबन्तेन सह समस्यते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -अब्राह्मणः इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अब्राह्मणः इत्यादिकमस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न ब्राह्मण: इस लौकिक विग्रह में न ब्राह्मण सु अलौकिक विग्रह में न अव्ययपद है।", "Kannada": "ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ನ ಎಂಬ ಅವ್ಯಯ ಪದ.", "Sanskrit": "न ब्राह्मणः इति लौकिकविग्रहे न ब्राह्मण सु इत्यलौकिकविग्रहे न इत्यव्ययम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्राह्मण सु इस सुबन्त के साथ प्रकृत सूत्र से तत्पुरुष संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्राह्मण सु इत्यनेन सुबन्तेन सह प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सूत्र में नञ्‌ का प्रथमानिर्दित्व से उसके बोध्य का “प्रथमा निर्दिष्ट समास उपसर्जनम्‌'' इससे उपसर्जन संज्ञा होने पर “ उपसर्जनंपूर्वम्‌'' इससे पूर्वनिपाल में न ब्राह्मण सु होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಞ್ ಇದರ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ ಅದರ ಬೋಧ್ಯದ ನ ಎಂಬುದರ  \"ಪ್ರಥಮಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಸಮಾಸ ಉಪಸರ್ಜನಮ್\" ಇದರಿಂದ ಉಪಸರ್ಜನ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಉಪಸರ್ಜನ ಪೂರ್ವಮ್ ಎಂಬ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಿಂದ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः सूत्रे नञ्‌ इत्यस्य प्रथमानिर्दिष्टत्वात्‌ तद्वोध्यस्य नेत्यस्य \" प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्‌ \" इत्यनेन उपसर्जनसंज्ञायाम्‌ \" उपसर्जनं पूर्वम्‌ \" इत्यनेन पूर्वनिपाते न ब्राह्मण सु इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास का प्रातिपदिकत्व से ““सुपोधातुप्रातिपदिकयोः'' इससे सुप्‌ का लोप होने पर न ब्राह्मण होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ \"ಸುಪೋ ಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ \" सुपो धातुप्रातिपदिकयोः \" इत्यनेन सुब्लुकि न ब्राह्मण इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब नञः नलोप विधायक सूत्र प्रवर्त्तत होता है।", "Kannada": "ಆಗ ನಞಃ ಎಂಬ ನ ಲೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा नञः नलोपविधायकं सूत्रं प्रवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-नञ्‌ के नकार का लोप होता है उत्तरपद परे।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನಞ್ ಎಂಬ ನಕಾರದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - नञो नकारस्य लोपः भवति उत्तरपदे परे ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से नञ्‌ के न लोप होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಞಃ ಇದರಲ್ಲಿ ನ ಕಾರದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण नञः नलोपो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदत्रयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “न”' लुप्तषष्ठी एकवचनात्त पद हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನ ಎಂಬ ಲುಪ್ತ ಷಷ್ಟೀಯು ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र न इति लुप्तषष्ठ्येकवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नकार का यही अर्थ है।", "Kannada": "ನ ಕಾರದ ಅರ್ಥವು ಇದೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नकारस्येत्यर्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोपः यह प्रथमा एकवचनान्त और नञः षष्ठयन्त पद है।", "Kannada": "ಲೋಪಃ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದ, ನಞಃ ಎಂಬುದು ಷಷ್ಟ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लोपः इति प्रथमैकवचनान्तं नञः इति च षष्ठ्यन्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अलुगुत्तरपदे” इस सूत्र से उत्तरपद में अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಅಲುಗುತ್ತರಪದೆ ಇದರಿಂದ ಉತ್ತರಪದೆ ಎಂಬುದು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" अलुगुत्तरपदे \" इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ उत्तरदपदे इत्यनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ होता है “नजञन्‌ के नकार का लोप होता है उत्तरपद पर में रहने पर।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ನಞಃ ನಕಾರದ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರದಲ್ಲಿ\" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः भवति - \" नञः नकारस्य लोपो भवति उत्तरपदे परे \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -अब्राह्मणः इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अब्राह्मणः इत्यादिकमस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न ब्राह्मणः इस लौकिक विग्रह में न ब्राह्मण सु इस अलौकिक विग्रह में नञ्तत्पुरुष समास में न ब्राह्मण इस स्थित में प्रस्तुत सूत्र से उत्तरपद ब्राह्मण शब्द में नज्‌ के नकार का लोप होता है।", "Kannada": "ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ನಞತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರಪದದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ನಞ್ ಇದರಲ್ಲಿ ನ ಕಾರದ ಲೋಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न ब्राह्मणः इति लौकिकविग्रहे न ब्राह्मण सु इत्यलौकिकविग्रहे नञ्तत्पुरुषसमासे न ब्राह्मण इति स्थिते प्रस्तुतसूत्रेण उत्तरपदे ब्राह्मणशब्दे परे नञः नकारस्य लोपो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अ ब्राह्मण सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न से अब्राह्मण शब्द से सु प्रक्रिया कार्य में अब्राह्मणः रूप होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದಾದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अ ब्राह्मण इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नात्‌ अब्राह्मणशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये अब्राह्मणः इति रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विग्रह में “नज्‌'' से समास में नकार का लोप होने पर अ अश्व इस स्थिति में अज आदि में उत्तरपद पर रहने पर नञ्‌ समास में नुडागम विधायक यह सूत्र प्रवृत्त हुआ है-  “तस्मान्तुडचि '' सूत्रार्थ-लुप्त नकार से नञ्‌ के उत्तर पद के अच्‌ आदि का नुडागम होता है।", "Kannada": "ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ನಞ್\" ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ನಲೋಪದಲ್ಲಿ ಅ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಜಾದಿಗಳ ಉತ್ತರಪದದ ನಂತರ ನಞ್ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ನುಡಾಗಮ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ - ತಸ್ಮಾನ್ನುಡಚಿ. ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಲೋಪವಾದ ನಕಾರಾದ ನಞಃ ಉತ್ತರಪದದ ಅಜಾದಿಗಳು ನುಡಾಗಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति विग्रहे \" नञ्‌ \" इत्यनेन समासे नकारलोपे अ अश्व इति स्थिते अजादौ उत्तरपदे परे नञ्समासे नुडागमविधायकं सूत्रं प्रवृत्तम्‌ - तस्मान्नुडचि ॥ सूत्रार्थः - लुप्तनकारात्‌ नञः उत्तरपदस्य अजादेः नुडागमो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से नुडागम होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನುಡಾಗಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण नुडागमो विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ पदत्रयम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इससे नुट्‌ अचि यह पदच्छेद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ನುಟ್ ಅಚಿ ಎಂಬ ಪದಚ್ಛೇದಗಳು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तस्मात्‌ नुट्‌ अचि इति पदच्छेदः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्मात्‌ पञ्चमी एकवचनात्त है, नुट यह प्रथमा एकवचनात्त पद है और अचि सप्तम्येक वचनात्त पद है।", "Kannada": "ತಸ್ಮಾತ್ ಎಂಬ ಪಂಚಮಿ ಏಕವಚನಾಂತ, ನುಟ್ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತಪದವಾಗಿದೆ, ಅಚಿ ಎಂಬುದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं, नुट्‌ इति प्रथमैकवचनान्तम्‌ अचि इति सप्तम्येकवचनान्तं च पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“न लोपो नञः” इस सूत्र से नञ पद की अनुवृत्ति होती है और तत्‌ पञ्चमी विपरिणाम में होती है।", "Kannada": "ನ ಲೋಪೋ ನಞಃ ಇದರಿಂದ ನಞಃ ಎಂಬ ಪದವು ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಂಚಮ್ಯಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" न लोपो नञः \" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ नञः इत्यनुवर्तते तच्च पञ्चम्यन्ततया विपरिणमते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ अनुगुत्तरपदे” इस सूज से उत्तरपद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಅಲುಗುತ್ತರಪದೇ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರಪದೇ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅನುವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अलुगुत्तरपदे इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ उत्तरपदे इत्यनुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“यस्मिन्‌ विधिः तदाहावल्ग्रहणे”' इस परिभाषा से अचि का तदत्तविधि में उत्तरपद में इससे अन्वय होने पर अजादौ उत्तरपद में यही अर्थ होता है।", "Kannada": "\"ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಧಿಸ್ತದಾದಾವಲ್ಗ್ರಹಣೆ\" ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಅಚಿ ಇದರ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಇದರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾದಾಗ ಅಜಾದಿಗಳ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" यस्मिन्विधिस्तदादावल्ग्रहणे \" इत्यनया परिभाषया अचि इत्यस्य तदादिविधौ उत्तरपदे इत्यनेनान्वये सति अजादौ उत्तरपदे इत्यर्थ आयाति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इससे नञ के अन्वय से लुप्तनकार से नञः तात्पर्य होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಞಃ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಲೋಪವಾದ ನಕಾರದಿಂದ ನಞಃ ಎಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मादित्यनेन नञः अन्वयात्‌ लुप्तनकारात्‌ नञः इति तात्पर्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अय निर्देश होने पर पञ्चमी निर्देश के बलीय से अजादि उत्तर पद में इसके पष्ठयत्त से विपरिणाम होता है।", "Kannada": "ಎರಡು ನಿರ್ದೇಶಗಳಿಂದಲು ಪಂಚಮೀನಿರ್ದೇಶದಿಂದ ಬಲೀಯ ಇದರಿಂದ ಅಜಾದಿಗಳ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಇದರ ಷಷ್ಠ್ಯಂತದಿಂದ ವಿಪರಿಣಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभयनिर्देशे पञ्चमीनिर्देशस्य बलीयस्त्वात्‌ अजादौ उत्तरपदे इत्यस्य षष्ठ्यन्तत्वेन विपरिणामो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र का अर्थ होता है-'“लुप्त नकारसे नञ्‌ के उत्तरपद का अजादि से नुडागम होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಲೋಪವಾದ ನಕಾರದ ನಞಃ ಉತ್ತರಪದದ ಅಜಾದಿಗಳ ನುಡಾಗಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \" लुप्तनकारात्‌ नञः उत्तरपदस्य अजादेः नुडागमो भवति \" इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -अनश्वः इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅನಾಶ್ವಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अनश्वः इत्यादिकमस्य सूत्रस्योदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न अश्व: इस लौकिक विग्रह में न अश्व सु इस अलौकिक विग्रह में “नज्‌' इस सूत्र से नञ्‌ समास होने पर प्रक्रियाकार्य में न अश्व इस स्थिति में नज्‌ के नकार का लोप होने पर अ अश्व रूप होता है।", "Kannada": "ನ ಅಶ್ವಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನ ಅಶ್ವ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಞ್ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನ ಅಶ್ವ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಞಃ ನಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅ ಅಶ್ವ ಎಂಬ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न अश्वः इति लौकिकविग्रहे न अश्व सु इत्यलौकिकविग्रहे \" नञ्‌ \" इत्यनेन सूत्रेण नञ्समासे प्रक्रियाकार्य न अश्व इति स्थिते नञः नकारस्य लोपे अ अश्व इति भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अच्‌ आदि के उत्तरपद का अश्व का लुप्त नकार से नञ्‌ के नुट्‌ होने पर नुट नुट्‌ अश्व यह होने पर उकार का “ उपदेशेऽजनुनासिकश्त्‌'' इससे टकार का ओट “चुटू” इससे इत्संज्ञा होने पर “तस्य लोपः'' इससे लोप होने पर अ न्‌ अश्वः इस स्थिति में सर्वसंयोग होने निष्पन्न अनश्व शब्द से सु प्रक्रियाकार्य में अनश्वः रूप होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅಜಾದಿ ಉತ್ತರಪದದ ಅಶ್ವ ಎಂಬುದರ ನಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಞಃ ನುಟಿ ಅ ನುಟ್ ಅಶ್ವ ಎಂದಾದಾಗ ಉಕಾರದ \"ಉಪದೇಶೆಽಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್\" ಇದರಿಂದ ಟಕಾರದ \"ಚುಟು\" ಇದರಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅ ನ್ ಅಶ್ವ ಎಂದಾದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದಾಗ ಅನಶ್ವ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನಶ್ವಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अजादेः उत्तरपदस्य अश्व इत्यस्य लुप्तनकारात्‌ नञः नुटि अ नुट्‌ अश्व इति जाते, उकारस्य \" उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ \" इत्यनेन टकारस्य \" चुटू \" इत्यनेन च इत्संज्ञायां \" तस्य लोपः \" इत्यनेन लोपे अ न्‌ अश्व इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नात्‌ अनश्वशब्दात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये अनश्वः इति रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "'प्रशंसावचनैश्च'' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಶ್ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\" प्रशंसावचनैश्च \" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रशंसावचनैश्च\"  इस सूत्र का उदाहरण दीजिये।", "Kannada": "ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಶ್ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "\"प्रशंसावचनैश्च\" इति सूत्रस्योदाहरणं देयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नञ्‌” सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "ನಞ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\" नञ्‌ \" इति सूत्रस्यार्थः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अब्राह्मणः यहाँ नञ्‌ के नकार का लोप किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಇಲ್ಲಿ ನಞಃ ಎಂಬಲ್ಲಿ ನಕಾರದ ಲೋಪವು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "अब्राह्मणः इत्यत्र नञः नकारस्य लोपः केन सूत्रेण ?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनश्वः यहाँ नुडागमविधायक सूत्र क्या है?", "Kannada": "ಅನಶ್ವಃ ಇಲ್ಲಿ ನುಡಾಗಮ ಸೂತ್ರವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "अनश्वः इत्यत्र नुडागमविधायकं सूत्रं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में “दिक्संख्येसंज्ञायाम्‌”*, ““तद्धिताथोत्तरपदसमाहारे च'' तत्पुरुषसमासविधायक दो सूत्रों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ \"ದಿಕ್ಸಂಖ್ಯೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್\",\"ತದ್ಧಿತೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಈ ಎರಡು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದಾರೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे \"दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌\" \"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इति तत्पुरुषसमासविधायकं सूत्रद्वयं व्याख्यातम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ संख्यापूर्व का तत्पुरुष का द्विगुविधायक ““संख्यापूर्वोद्विगुः” सूत्र, द्विगुसंख्या होने पर एक वह भाव विधायक का “द्विगुरेकवचनम्‌ सूत्र, “ स नपुंसकम्‌\" यह द्विगु का और नपुंसकत्वविधायक सूत्र की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತತ್ಪುರುಷದ ದ್ವಿಗುಸಂಜ್ಞೆಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವು \"ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ, ದ್ವಿಗುಸಂಜ್ಞೆಯು ಇರುವಾಗ ಏಕವದ್ಭಾವ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರದ \"ದ್ವಿಗುರೇಕವಚನಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ,\"ಸ ನಪುಂಸಕಮ್\" ಎಂಬ ಎರಡು ನಪುಂಸಕ ವಿಧಾಯಕಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र संख्यापूर्वस्य तत्पुरुषस्य द्विगुसंज्ञाविधायकं \" संख्यापूर्वो द्विगुः \" इति सूत्र, द्विगुसंज्ञायां सत्याम्‌ एकवद्भावविधायकस्य \" द्विगुरेकवचनम्‌ \" इति सूत्रं, \" स नपुंसकम्‌ \" इति द्विगोः नपुंसकत्वविधायकं च सूत्रं व्याख्यातम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रसङ्ग “दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः'' यह तद्धित ज प्रत्यय विधायक सूत्र “ तद्धितेष्वचायादेः' आदि अच की वृद्धिविधायक सूत्र प्रस्तुत किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ \"ದಿಕ್ಪೂರ್ವಪದಾದಸಂಜ್ಞಾಯಾಞಃ\" ಇಲ್ಲಿ ತದ್ಧಿತದ ಜ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾದ \"ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ\" ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಇದರ ವೃದ್ಧಿ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र प्रसङ्गाद्‌ \"दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः\" इति तद्धितञप्रत्ययविधायकं \"तद्धितेष्वचामादेः\" इत्यादेरचो वृद्धिविधायकं सूत्रं प्रस्तुतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चगवधनः इत्यादि में टच्‌ प्रत्यय विधायक “गोरतद्धितलुकि '' सूत्र की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಪಂಚಗವದನಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕವಾದ \"ಗೋರತದ್ಧಿತಲುಕಿ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು.", "Sanskrit": "पञ्चगवधनः इत्यादौ टच्प्रत्ययविधायकं \"गोरतद्धितलुकि\" इति सूत्रं व्याख्यातम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समानाधिकरण तत्पुरुष विधायक व विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌'', “कुत्सितानि कुत्सनैः”, “पापाणके कुत्सितैः'', “उपमानानि सामान्यवचनैः'', “उपमितं व्याघ्रादिञिः सामान्याप्रयोगे ', “ सन्महत्परमोत्तमो कृष्टाः पूज्यमानैः”, ““वृदारक नाग कुञ्जरैः पूज्यमानम्‌”, “कि क्षेपे”, “प्रशंसावचनैश्च” इन सूत्रों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಆಗ\"ಸಮಾನಾಧಿಕರಣತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾದ \"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\",\"ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಕುತ್ಸಿತೈಃ\",\"ಪಾಪಾಣಕೆ ಕುತ್ಸಿತೈಃ\",\"ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ\",\"ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಾಪ್ರಯೋಗೆ\",\"ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ\",\"ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್\",\"ಕಿಂ ಕ್ಷೇಪೆ\",\"ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಶ್ಚ\" ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः \" समानाधिकरणतत्पुरुषविधायकानि \" विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ \" , \" कुत्सितानि कुत्सनैः \" ,  \" पापाणके कुत्सितैः \" , \" उपमानानि सामान्यवचनैः \" , \" उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे \" ,  \" सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः \" , \" वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌ \" , \" किं क्षेपे \" , \" प्रशंसावचनैश्च \"  इत्येतानि सूत्राणि व्याख्यातानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अवसर पर “शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपद लोपस्योपसंख्यानम्‌'' यह उत्तरपद लोप विधायक वार्तिक भी प्रस्तुत की गई है।", "Kannada": "ಈ ಅವಸರದಲ್ಲಿ \"ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ಧಯೇ\" ಉತ್ತರಪದ ಲೋಪ ವಿಧಾಯಕ ವಾರ್ತಿಕವನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदवसरे \" शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्‌ \"  इत्युत्तरलोपसविधायकं वार्तिकमपि प्रस्तुतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण तत्पुरुष का “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः इससे कर्म संज्ञा प्रस्तुत को गई है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಸ್ಯ ತತ್ಪುರುಷಸ್ಯ \"ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ\" ಇದರಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯಾ ಸಂಜ್ಞಾವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणस्य तत्पुरुषस्य \" तत्पुरुषः समानाधिकरणः  कर्मधारयः \" इत्यनेन कर्मधारयसंज्ञा प्रस्तुता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद नञ्‌ समास विधायक सूत्र “ नञ्‌ “", "Kannada": "ಆಗ ನಞಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವು ಬರುತ್ತದೆ \"ನಞ್\" .", "Sanskrit": "ततः नञ्समासविधायकं \"नञ्‌\" इति"}}
{"translation": {"Hindi": "की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಇದು ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रं व्याख्यातम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद नञ्‌ के न लोप विधायक ““न लोपो नञः'' सूत्र की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಆಗ ನಞಃ ನಲೋಪ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾದ \"ನ ಲೋಪೋ ನಞಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः नञः नलोपविधायकं \" न लोपो नञः \" इति सूत्रं व्याख्यातम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “तस्मान्नुडचि” नुडागम विधायक सूत्र प्रस्तुत किया गया है।", "Kannada": "ಆಗ \"ತಸ್ಮಾನ್ನುಡಚಿ\" ಎಂಬ ನುಡಾಗಮ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः \" तस्मान्नुडचि \" इति नुडागमविधायकं सूत्रं प्रस्तुतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ दिक्संख्येसज्ञायाम्‌ “ सूत्र की व्याख्या की गई है ?", "Kannada": "ದಿಕ್ಸಂಜ್ಞೇ ಸಂಜ್ಞಾಯಾಮ್ ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\" दिक्संख्ये संज्ञायाम्‌ \" इति सूत्रं व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "““ तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च'' सूत्र की व्याख्या की गई है?", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\" तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च \" इति सूत्रं व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ \" सूत्र की व्याख्या की गई है?", "Kannada": "\"ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\" विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ \" इति सूत्रं व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपमानानि सामान्यवचनैः\" सूत्र की व्याख्या की गई है?", "Kannada": "\"ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\" उपमानानि सामान्यवचनैः \" इति सूत्रं व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ प्रशंसावचनैश्च “ सूत्र की व्याख्या की गई है ।", "Kannada": "\"ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಶ್ಚ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\" प्रशंसावचनैश्च \" इति सूत्रं व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नञ्‌” सूत्र की व्याख्या की गई है ।", "Kannada": "\"ನಞ್\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ.", "Sanskrit": "\" नञ्‌ \" इति सूत्रं व्याख्यात ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ समानाधिकरणः तत्पुरुषः “ विषय आश्रित टिप्पणी लिखो ।", "Kannada": "\"ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणः तत्पुरुषः - इति विषयमाश्रित्य टिप्पणीं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "पौर्वशालः रूप को सिद्ध कीजिये ।", "Kannada": "ಪೌರ್ವಶಾಲಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "पौर्वशालः इति रूपं साधयत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चगवधनः रूप को सिद्ध कीजिये ।", "Kannada": "ಪಂಚಗವದನಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "पञ्चगवधनः इति रूपं साधयत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "घनश्यामः रूप को सिद्ध कोजिये ।", "Kannada": "ಘನಶ್ಯಾಮಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "घनश्यामः इति रूपं साधयत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब्राह्मणः रूप को सिद्ध कीजिये ।", "Kannada": "ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಎಂಬ ರೂಪವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "अब्राह्मणः इति रूपं साधयत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिशावाचक और संख्या वाचक सुबन्त को समानाधिकरण सुबन्त के साथ संज्ञा में गम्यमान होने पर तत्पुरुषसमास संज्ञा होता है।", "Kannada": "ದಿಶಾವಾಚಕ ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಸುಬಂತವು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗುವಾಗ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिशावाचकं संख्यावाचकं च सुबन्तं समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह संज्ञायां गम्यमानायामेव  तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धित अर्थ विषय में और उत्तरपद में परतः और समाहार में वाच्य दिशावाचक और संख्यावाचक सुबन्त को समानाधिकरण को सुबन्त के साथ विकल्प से तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಪರತಃ ಸಮಾಹಾರೇ ಚ ವಾಚ್ಯದ ದಿಶಾವಾಚಕ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕ ಸುಬಂತಗಳ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थ विषये उत्तरपदे च परतः समाहारे च वाच्ये दिशावाचकं संख्यावाचकं च सुबन्तं  समानाधिकरणेन सुबन्तेन सह विकल्पेन तत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिशावाचक पूर्वपद जिसका जिससे प्रातिपदिक शैषिक भवादि अर्थ में असंज्ञायां गम्यमान तद्धित जप्रत्यय होता है।", "Kannada": "ದಿಶಾವಾಚಕ ಪೂರ್ವಪದವು ಯಾವುದರರದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಶೈಷಿಕ ಭವಾದಿ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಸಂಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ತದ್ದಿತದ ಞ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिशावाचकं पूर्वपदं यस्य तस्मात्‌ प्रातिपदिकाद्‌ शैषिके भवाद्यर्थ असंज्ञायां गम्यमानायां तद्धितः  ञप्रत्ययो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वशब्द का दिशावाचक पूर्वशाला का दिव-पूर्वपद से इसके बाद भव अर्थ में प्रकृतसूत्र से ञप्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಶಬ್ದದ ದಿಕ್ವಾಚಕದಿಂದ ಪೂರ್ವಶಾಲಾ ಎಂಬುದರ ದಿಕ್ - ಪೂರ್ವಪದದಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರ ಭವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ಞ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वशब्दस्य दिग्वाचकत्वात्‌ पूर्वशाला इत्यस्य दिक्पूर्वपदत्वात्‌ ततः भवार्थे प्रकृतसूत्रेण ञप्रत्ययो  भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ञिति और णिति तद्धित पर में अचों में आदि अच्‌ की वृद्धि होती है।", "Kannada": "ಞಿತಿ ಣಿತಿ ಚ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ञिति णिति च तद्धिते परे अचाम्‌ आदेः अचो वृद्धिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ञित तद्धित पर होने पर अचों में आदि अच की “तद्धितेष्वचामादे:'' सूत्र से वृद्धि होती है।", "Kannada": "ಞಿತಿ ತದ್ಧಿತದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಚ್ ಇದರ \"ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ञिति तद्धिते परे सति अचाम्‌ आदेः अचः तद्धितेष्वचमादेः इति सूत्रेण वृद्धिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गो शब्दान्त तत्पुरुष से समासान्त टच्‌ प्रत्यय होता है तद्धित लोप होने पर नहीं होता है।", "Kannada": "ಗೋ ಶಬ್ದಾಂತದ ತತ್ಪುರುಷದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ ತದ್ಧಿತ ಲೋಪವಾದಾಗ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "गोशब्दान्तात्‌ तत्पुरुषात्‌ समासान्तः टच्प्रत्ययो भवति न तद्धितलुकि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चगो गोशब्दान्त तत्पुरुष अतः इस गोरतद्धिबलुकि सूत्र से टच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಪಂಚಗೋ ಎಂಬ ಗೋ ಶಬ್ದಾಂತದ ತತ್ಪುರುಷ ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಗೋರತದ್ಧಿತಲುಕಿ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चगो इति गोशब्दान्तः तत्पुरुषः अतः तस्मात्‌ गोरद्धितलुकि इति सूत्रेण टच्‌-प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण तत्पुरुषसमास कर्मधारय संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸವು ಕರ್ಮಧಾರಯಾ ಸಂಜ್ಞಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणः तत्पुरुषसमासः कर्मधारयसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भाषितपुस्कात्पर होने पर ऊङ अभाव जिसमें तथाभूत स्त्रीलिङ्ग का पूर्वपद का कर्मधारय में जातीय और देशीय परत: (आगे से) पुंबाचक का ही रूप होता है।", "Kannada": "ಭಾಷಿತಪುಂಸ್ಕಾತ್ಪರ ಊಙೋಭಾವವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಲ್ಲಿ ತಥಾಭೂತದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಪೂರ್ವಪದದ ಕರ್ಮಧಾರಯದಲ್ಲಿ ಜಾತೀಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯದ ಪರತಃ ಪುಂವಾಚಕದ ರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भाषितपुंस्कात्पर ऊङोऽभावो यस्मिन्‌ तथाभूतस्य स्त्रीलिङ्गकस्य पूर्वपदस्य कर्मधारये जातीयदेशीययोश्च परतः पुंवाचकस्येव रूपं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धित अर्थ और उत्तरपद के समाहार में उक्त त्रिविध संख्यापूर्वः समास द्विगुसंज्ञा होता है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಹೇಳಿದ ತ್ರಿವಿಧಃ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವಃ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च इत्यस्मिन्‌ सूत्रे उक्तः त्रिविधः संख्यापूर्वः समासो द्विगुसंज्ञो भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिग्वर्थः समाहार एक समान होता है।", "Kannada": "ದಿಕ್ವರ್ಥಃ ಸಮಾಹಾರಃ ಒಂದೇ ತರಹ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दिग्वर्थः समाहारः एकवद्‌ भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाहार में द्विगु और द्वन्द नपुंसक होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಹಾರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗು ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವ ನಪುಂಸಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समाहारे द्विगुर्द्वन्द्वश्च नपुंसकं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "भेदक भेद से समान अधिकरण के साथ बहुल का समास होता है।", "Kannada": "ಭೇದಕ ಭೇದ್ಯದ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಬಹುಲವು ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भेदकं भेद्येन समानाधिकरणेन सह बहुलं समस्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "और तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णसर्पः इत्यादि में नित्य समास और रामो जामदग्न्यः समास का अभाव होता है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ನಿತ್ಯಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ರಾಮೋ ಜಾಮದ್ಗ್ನಯಃ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णसर्पः इत्यादौ नित्यसमासः, रामो जामदग्न्यः इत्यत्र च समासाभावः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातिगुण क्रियावाची शब्दों के समभिव्यवहार में जातिवाचक विशेष्य अत्यन्त्‌ विशेषण को स्वभाव से नियम से नील शब्द का विशेष्यत्व नहीं होता है।", "Kannada": "ಜಾತಿಗುಣಕ್ರಿಯಾವಾಚಿ ಶಬ್ದಗಳ ಸಮಭಿವ್ಯಹಾರದಲ್ಲಿ ಜಾತಿವಾಚಕವೇ ವಿಶೇಷ್ಯ ,ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶೇಷಣ ಸ್ವಭಾವಾದ್ ಎಂಬ ನಿಯಮದಿಂದ ನೀಲ ಶಬ್ದದ ವಿಶೇಷ್ಯವು  ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जातिगुणक्रियावाचिनां शब्दानां समभिव्याहारे जातिवाचक एव विशेष्यम्‌, अन्यद्‌ विशेषणं स्वभावात्‌ इति नियमेन नीलशब्दस्य विशेष्यत्वं नास्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्स्यमान सुबन्तों को कुत्सन समानाधिकरण सुबन्तों के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನ ಸುಬಂತಗಳಿಗೆ ಕುತ್ಸ್ನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत्स्यमानानि सुबन्तानि कुत्सनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते, स च  तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाप शब्द और अणकशब्द कुत्स्यमान समानाधिकरण सुबन्तों के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಪಾಪ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಣಕ ಶಬ್ದ ಕುತ್ಸ್ಯಮಾನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पापशब्दः अणकशब्दश्च कुत्स्यमानैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यते, स च  तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र पूर्वसृत्र का अपवादभूत सूत्र है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಹಿಂದಿನ ಸೂತ್ರದ ಅಪವಾದಭೂತಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वसूत्रस्यापवादभूतमिदं सूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमानबाचक सुबन्तों के सामान्यवचनों से समानाधिकरण सुबन्तों के साथ समास होता है, और तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಉಪಮಾನವಾಚಕ ಸುಬಂತಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಗಳು ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपमानवाचकानि सुबन्तानि सामान्यवचनैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमानवाचक का ही पूर्व निपात है जैसे: स्यात् तदर्थमिदं सूत्रम्‌।", "Kannada": "ಉಪಮಾನವಾಚಕ ಪದದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಅರ್ಥವೇ ಈ ಸೂತ್ರ.", "Sanskrit": "उपमानवाचकपदस्यैव पूर्वनिपातः यथा स्यात्‌ तदर्थमिदं सूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमेय सुबन्त को उपमान व्याघ्रादि समानाधिकरण सुबन्तों के साथ विकल्प से समास होता है, साधारण धर्म का अप्रयोग होने पर और तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಉಪಮೇಯ ಸುಬಂತಕ್ಕೆ ಉಪಮಾನಗಳಾದ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಗಳು ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ  ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ,ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपमेयं सुबन्तं उपमानैः व्याघ्रादिभिः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह विकल्पेन समस्यते साधारणधंर्मस्याप्रयोगे सति, तत्पुरुषसंज्ञकश्च भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपमान और उपमेय में उपमान का ही पूर्व निपात प्राप्त होने पर उपमित का पूर्वनिपात के विधान के लिए यह सूत्र है।", "Kannada": "ಉಪಮಾನ ಉಪಮೇಯಯೋಃ ಉಪಮಾನದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಉಪಮಿತದ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತ ವಿಧಿಯು ಇದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपमानोपमेययोः उपमानस्यैव पूर्वनिपाते प्राप्ते उपमितस्य पूर्वनिपातविधानार्थम्‌ इदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्य व अप्रयोग होने पर वचन से पुरुष व्याघ्र इव शुर इस विग्रह में उपमान उपमेय साधारण धर्म का शौर्य प्रयोग से प्रस्तुत सूत्र से समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯೋಗೆ ಎಂಬ ವಚನದಿಂದ ಪುರುಷೋ ವ್ಯಾಘ್ರ ಇವ ಶೂರ ಎಂಬ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನೋಪಮೇಯ ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮದ ಶೌರ್ಯದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सामान्याप्रयोगे इति वचनात्‌ पुरुषो व्याघ्र इव शूर इति विग्रहे उपमानोपमेयसाधारणधर्मस्य शौर्यस्य प्रयोगात्‌ प्रस्तुतसूत्रेण न समासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शाकपार्थिवादीनां शब्दानां शाक, पृथु आदि शब्दों की सिद्धि होने पर पूर्व पद में स्थित उत्तरपदलोप का उपसंख्या न करना चाहिए।", "Kannada": "ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದಿ ಶಬ್ದಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪೂರ್ವಪದವಿದ್ದಾಗ ಉತ್ತರಪದದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಉಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "शाकपार्थिवादीनां शब्दानां सिद्धये पूर्वपदे स्थितस्य उत्तरपदलोपस्य उपसंख्यानं कर्तव्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सन्‌ (सत्‌), महत्‌, परम्‌, उत्तम, उत्कृष्ट समानाधिकरण पूज्यमान सुबन्तों के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಪೂಜ್ಯಮಾನ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः समानाधिकरणैः पूज्यमानैः सुबन्तैः सह समस्यन्ते, स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" इससे ही समास सिद्ध होने पर सत्‌, यहत्‌, परम्‌, उत्तम, उत्कृष्ट शब्दों के पूर्वनिपात नियम के लिए यह सूत्र प्रवृत्त है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯಂ ಚ ಬಹುಲಮ್ ಇದರಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾದ ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ತಮೋತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಬ್ದಗಳ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತ ನಿಯಮದಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌ \" इत्यनेन एव समासे सिद्धे सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टानां शब्दानां  पूर्वनिपातनियमाय इदं सूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूज्यमान सुबन्त वृन्दारक, नाग, कुञ्जर समानाधिकरण सुबन्त के साथ विकल्प से समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಪೂಜ್ಯಮಾನ ಸುಬಂತ ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ , ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पूज्यमानं सुबन्तं वृन्दारकनागकुञ्जरैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः सह वा समस्यन्ते, स च  तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "रूढी से प्रशंसावाचक समानाधिकरण सुबन्तों से जातिवाचक सुबन्त को समास होता है, और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ರೂಢಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಾವಾಚಕ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಸುಬಂತಗಳು ಜಾತಿವಾಚಕ ಸುಬಂತಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रूढ्या प्रशंसावाचकैः समानाधिकरणैः सुबन्तैः जातिवाचकं सुबन्तं समस्यते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "नञ्‌ सुबन्त के साथ समास होता है और वह तत्पुरुष संज्ञक होता है।", "Kannada": "ನಙ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नञ्‌ सुबन्तेन सह समस्यते , स च तत्पुरुषसंज्ञको भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नञः” सूत्र से नकार का लोप होता है।", "Kannada": "ನಙಃ ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नञः इति सूत्रेण नलोपो ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुगतिप्रादि समास और उपपद समास इस पाठ में कु समास का, गति समास का, प्रादि समास का, और उपपद समास का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಕುಗತಿಪ್ರಾದಿ ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಉಪಪದ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಕು ಸಮಾಸದ ಗತಿಸಮಾಸದ ಪ್ರಾದಿಸಮಾಸದ ಉಪಪದ ಸಮಾಸದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "कुगतिप्रादिसमासः , उपपदसमासः च प्रस्तावना अस्मिन्‌ पाठे कुसमासस्य गतिसमासस्य प्रादिसमासस्य उपपदसमासस्य च वर्णनं क्रियते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके आदि तीन समासों के वर्णन के लिए “कुगतिप्रादयः सूत्र की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಸಮಾಸಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಳು ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र आद्यस्य समासत्रयस्य वर्णनाय \" कुगतिप्रादयः \" इति सूत्रं व्याख्यातम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रादि समास विधायक सूत्रों और वार्तिकों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಪ್ರಾದಿಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ವಾರ್ತಿಕಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रादिसमासविधायकानां वार्तिकानां च व्याख्यानं कृतम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद उपपद समास “'उपपदमतिङ्'' से किया गया है।", "Kannada": "ಆಗ ಉಪಪದ ಸಮಾಸದ \"ಉಪಪದಮತಿಂಙ್\" ಇದರಿಂದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत उपपदसमासः \" उपपदमतिङ्‌ \" इत्यनेन सूत्रेण विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके पश्चात्‌ समासान्त कार्यो का विधायक सूत्रों का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಆಗ ಸಮಾಸಾಂತ ಕಾರ್ಯಗಳ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः समासान्तकार्याणां विधायकानि सूत्राणि वर्णितानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रसङ्ग से तत्पुरुषसमास निष्पन्न शब्दों के लिङग निर्णायक सूत्रों को समास में विशिष्ट आदेश और विधायक सूत्रों का वर्णन किया गया है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಶಬ್ದಗಳ ಲಿಂಗ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟದೇಶವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रसङ्गतः तत्पुरुषसमासनिष्पन्नानां शब्दानां लिङ्गनिर्णायकानि सूत्राणि समासे विशिष्टादेशविधायकानि च सूत्राणि वर्णितानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर आप सक्षम होंगे- ०° कुगति प्रादि समासों के सूत्रों और वार्तिकों को जान पाने में; ० उपपद समास सम्बन्धी सूत्रों को जान पाने में; ° तत्पुरुषसमासान्त प्रत्ययों के विधायक सूत्रों को जान पाने में; ० लिङग निर्णय सूत्रों को जान पाने में; ० विशिष्ट आदेश विधायक सूत्रों को जान पाने में; ० सूत्र सहित समास को जानकर उनके अन्य समस्त पदों के निर्माण कर पाने में।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ ನೀವು - ಕುಗತಿಪ್ರಾದಿಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ವಾರ್ತಿಕಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ, ಉಪಪದ ಸಮಾಸ ಸಂಬಂಧಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ , ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ , ಲಿಂಗನಿರ್ಣಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ. ವಿಶಿಷ್ಟ ಆದೇಶ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು     ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಾ, ಸಸೂತ್ರ ಸಮಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಆ ಸಮಾಸದಿಂದ ಅನ್ಯ ಸಮಸ್ತ ಪದಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತೀರಿ.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ -  कुगतिप्रादिसमासानां विधायकं सूत्रं वार्तिकानि च जानीयात्‌।  उपपदसमाससम्बन्धानि सूत्राणि जानीयात्‌।  तत्पुरुषसमासान्तप्रत्ययानां विधायकानि सूत्राणि जानीयात्‌।  लिङ्गनिर्णायकानि सूत्राणि जानीयात्‌।  विशिष्टादेशविधायकानि सूत्राणि जानीयात्‌।  ससूत्रं समासं ज्ञात्वा तादृशानाम्‌ अन्येषां समस्तपदानां निर्माणे समर्थो भविष्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कुगतिप्रादयः '' सूत्रार्थ-समर्थ कुगति प्रादि को समर्थ से सुबन्त के साथ नित्य समास होता है, और वह तत्पुरुष संज्ञक होती है।", "Kannada": "\"ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ\". ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸಮರ್ಥಾಃ ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुगतिप्रादयः ॥ सूत्रार्थः - समर्थाः कुगतिप्रादयः समर्थन सुबन्तेन सह नित्यं समस्यन्ते, स च तत्पुरुषसंज्ञको  भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से कुगति प्रादि समास होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕುಗತಿಪ್ರಾದಿಸಮಾಸಗಳು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण कुगतिप्रादिसमासाः विधीयन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में एक पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ एकं पदम्‌ अस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“कुगति प्रादयः'' यह प्रथमा बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "\"ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ\" ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾ ಬಹುವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कुगतिप्रादयः इति प्रथमाबहुवचनान्तं पदम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुश्च गतिश्च प्रादिश्च कुगतिप्रादयः कु. गति और प्र आदि कुगतिप्रादय इसमें इतरेतरद्वन्द्वसमास है।", "Kannada": "ಕುಶ್ಚ ಗತಿಶ್ಚ ಪ್ರಾದಿಶ್ಚ ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ ಎಂಬ ಇತರೇತರದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "कुश्च गतिश्च प्रादिश्च कुगतिप्रादयः इति इतरेतरद्वन्द्वसमासः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे” इस सूत्र से सुप्‌ को और “नित्य क्रीडाजीविकयोः“ सूत्र से नित्यम्‌ की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸುಬಾಮಂತ್ರಿತೇ ಪರಾಂಗ್ವತ್ಸ್ವರೇ ಇದರಿಂದ  ಸುಪ್ ಎಂಬ \"ನಿತ್ಯಂ ಕೀಡಾಜೀವಿಕಯೋಃ\"ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಿತ್ಯಂ ಎಂಬುದು ಅನುವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" सुबामन्त्रिते पराङ्गवत्स्वरे \" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ सुप्‌ इति \" नित्यं क्रीडाजीविकयोः \" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ नित्यमिति चानुवर्तते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“समर्थः पदविधिः” सूत्र से समर्थः पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮರ್ಥಃ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" समर्थः पदविधिः \" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्‌ समर्थः इति पदमधिक्रियते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्राक्कडारात्समासः'', “सह सुपा”, “तत्पुरुषः'' ये तीन अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಕ್ಕಡಾರಾತ್ಸಮಾಸಃ\",\"ಸಹ ಸುಪಾ\",\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಈ ಮೂರು ಸೂತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\" प्राक्कडारात्समासः \" , \" सह सुपा \" , \" तत्पुरुषः \" इत्येतानि अत्र अधिकृतानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यद्यपि कु पृथिवीवाची स्त्रीलिङ्ग शब्द है तथापि गति प्रातिसाहचर्य से कुत्सित अर्थ में विद्यमान कु इस अव्यय की यहाँ ग्रहण किया गया है अधि कार अनुवृत्तिलब्द पदों संयोग कर “समर्थ कु, गति, प्र आदि समर्थ सुबन्त के साथ नित्य समास होता है और वह तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಯದ್ಯಪಿ ಕು ಎಂಬ ಪೃಥ್ವೀ ವಾಚಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಶಬ್ದವು ಇದೆ. ಆಗ ಗತಿಪ್ರಾದಿಸಾಹಚರ್ಯದಿಂದ ಕುತ್ಸಿತಾರ್ಥದಾಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾದ ಕು ಎಂಬ ಅವ್ಯಯದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಪದಗಳ ಸಂಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿ - ಸಮರ್ಥಗಳ ಕು ಗತಿ ಪ್ರಾದಯಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ಸುಬಂತದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि कु इति पृथिवीवाची स्त्रीलिङ्गशब्दः वर्तते तथापि गतिप्रादिसाहचर्यात्‌ कुत्सितार्थे विद्यमानं कु इत्यव्ययमेव अत्र गृह्यते । अधिकारानुवृत्तिलब्धपदानि संयोज्य - \" समर्थाः कुगतिप्रादयः समर्थन सुबन्तेन सह नित्यं समस्यन्ते , स च तत्पुरुषसमासः भवति \""}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -कु समास का उदाहरण है कुपुरुषः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಕು ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಕುಪುರುಷಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - कुसमासस्योदाहरणं भवति कुपुरुषः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सितः पुरुषः (बुरा पुरुष) इस लौकिक विग्रह में कु पुरुष सु इस अलौकिक विग्रह में कु पुरुष सुबन्त के साथ प्रकृत सूत्र से तत्पुरुष संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತಃ ಪುರುಷಃ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕು ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕು ಇತಿ ಪುರುಷ ಸು ಎಂಬ ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಕೃತಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞೆಯು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सितः पुरुषः इति लौकिकविग्रहे कु पुरुष सु इत्यलौकिकविग्रहे कु इति पुरुष सु इति सुबन्तेन सह प्रकृतसूत्रेण तत्पुरुषसंज्ञं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद ““कु'' का समास शास्त्र में प्रथमानिर्दिष्ट की उपसर्जन संज्ञा होने पर “उपसर्जनं पूर्वम्‌'' इससे पूर्व निपात होने पर कु पुरुष सु स्थिति होती है समुदाय की समास संज्ञक के प्रातिपदिकत्व से “सुपो धातु प्रातिपदिकयोः'' इससे प्रातिपदिक अवयव के सुप्‌ के सु प्रत्यय का लोप होने पर निष्पन्न कुपुरुष इस प्रातिपदिक से सु प्रत्यय का प्रक्रिया कार्य में कुपुरुषः रूप होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಕು ಇದರ ಸಮಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟದಿಂದ \"ಉಪಸರ್ಜನಂ ಪೂರ್ವಮ್\" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದಲ್ಲಿ ಕು ಪುರುಷ ಸು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ. ಸಮುದಾಯದ ಸಮಾಸಸಂಜ್ಞಕದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಮತ್ತು \"ಸುಪೋ ಧಾತುಪ್ರಾತಿಪದಿಕಯೋಃ\" ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅವಯವದ ಸುಪಃ ಇದರ ಸು ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಕುಪುರುಷ ಇದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸು ಇದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಪುರುಷಃ ಎಂಬ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः कु इत्यस्य समासशास्त्रे प्रथमानिर्दिष्टस्योपसर्जनसंज्ञायाम्‌ \" उपसर्जनं पूर्वम्‌ \" इत्यनेन पूर्वनिपाते कु पुरुष सु इति भवति । समुदायस्य समाससंज्ञकस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ ततः \" सुपो धातुप्रातिपदिकयोः \" इत्यनेन प्रातिपदिकावयवस्य सुपः सोः लुकि निष्पन्नात्‌ कुपुरुष इत्यस्मात्‌ प्रातिपदिकात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये कुपुरुषः इति रूपम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "गति समास का ऊरीकृत्य, शुक्लीकृत्य, पटपटाकृत्य इत्यादि यहाँ उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗತಿಸಮಾಸದ ಊರಿಕೃತ್ಯ, ಶುಕ್ಲೀಕೃತ್ಯ, ಪಟಪಟಾಕೃತ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "गतिसमासस्य ऊरीकृत्य शुक्लीकृत्य पटपटाकृत्य इत्यादीनि अत्रोदाहरणानि ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रादयः” इस सूत्र से प्र॒ आदि बाईस की निपात संज्ञा होती है।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾದಯಃ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾದಿಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು ನಿಪಾತಸಂಜ್ಞೆಗಳಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\" प्रादयः \" इति सूत्रेण प्रादीनां द्वाविंशतेः निपातसंज्ञा विधीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में “प्रत्ययः”, “परश्च”, ““ तद्धिताः”', “ समासान्ताः” ये अधिकृत हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\", \"ಪರಶ್ಚ\", \"ತದ್ಧಿತಾಃ\", \"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವುಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे प्रत्ययः\"परश्च\", \"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास का अन्त समासान्त।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಅಂತ ಸಮಾಸಾಂತ.", "Sanskrit": "समासस्य अन्तः समासान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्पूरब्धू: पथाम्‌ का विशेष्य से समास का यहाँ वचनविपरिणाम से समासानाम पद होता है।", "Kannada": "ಋಕ್ ಪೂರಬ್ಧೂಃ ಪಥಾಮ್ ಇದರ ವಿಶೇಷ್ಯದಿಂದ ಸಮಾಸದ ಇಲ್ಲಿ ವಚನವಿಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಸಮಾಸಾ ನಾಮ ಪದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋक्पूरब्धू: पथाम्‌ इत्यस्य विशेष्यत्वात्‌ समासस्येत्यत्र वचनविपरिणामेन समासानाम्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद ऋक्पूरब्धूपथाम्‌ यहाँ तदन्तविधि में ऋगाद्यन्त समासों का अन्वय होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಋಕ್ ಪೂರಬ್ಧೂಪಥಾಮ್ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಋಗಾದ್ಯಂತ ಸಮಾಸಗಳ ಅನ್ವಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः ऋक्पूरब्धूपथाम्‌ इत्यत्र तदन्तविधौ ऋगाद्यन्तानां समासानाम्‌ इत्यन्वयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनक्षे यह निषेध यद्यपि युक्त तथापि अन्यों के साथ निषेध असम्भव से धुर्‌ से सम्बन्ध स्वीकृत किया जाता है।", "Kannada": "ಅನಕ್ಷೆ ಈ ನಿಷೇಧ ಏನಾದರು ಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆಗಲು ಬೇರೆಯವರ ಜೊತೆಗೆ ನಿಷೇಧ ಅಸಂಭವದಿಂದ ಧುರ್ ಇದರಿಂದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनक्षे इति निषेधः यद्यप्युक्तः तथापि अन्यैः सह निषेधासम्भवात्‌ धुर्‌ इत्यनेनैव सम्बन्धः स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं सूत्र का अर्थ होता है-'“ ऋगाद्यत्त समास का अप्रत्यय अन्तावय होता है किन्तु अक्षशब्द विषय में धुरन्त धू अन्त वाले जो उससे नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - \"ಋಗಾದಿ ಅಂತ್ಯದ ಸಮಾಸದ ಅಪ್ರತ್ಯಯವು ಆದಾಗ  ಅಂತಾವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಧುರಂತ ಧೂ ಅಂತವಾಗಿರುವುದು ಯಾವುದು ಅದರಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"ऋगाद्यन्तस्य समासस्य अप्रत्ययः अन्तावयवः भवति, परन्तु अक्षशब्दविषये धुरन्तः यः तस्मान्न भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में अनक्षे इस प्रतिषेध से अक्षशब्द से धुर का समास में समासान्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಕ್ಷೆ ಈ ಪ್ರತಿಷೇಧದಿಂದ ಅಕ್ಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ಧುರ ಇದರ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಾಂತವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रे अनक्षे इति प्रतिषेधात्‌ अक्षशब्देन धुर्‌ इत्यस्य समासे न समासान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अक्षस्य धूः इस विग्रह में प्रक्रिया कार्य में अक्षधुर्‌ होने पर अनक्षे इससे अप्रत्यय नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಕ್ಷಸ್ಯ ಧೂಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಧುರ್ ಆದಾಗ ಅನಕ್ಷೆ ಇದರಿಂದ ಅಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अक्षस्य धूः इति विग्रहे प्रक्रियाकार्य अक्षधुर्‌ इति जाते अनक्षे इत्यनेन न अप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सु प्रत्यय होने पर प्रक्रिया कार्य में अक्षधू: रूप बना।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಧೂಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः सौ प्रक्रियाकार्ये अक्षधूः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -ऋक्‌ शब्दान्त समास का समासान्त में उदाहरण है- अर्धर्चः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಋಕ್ ಶಬ್ದಾಂತ ಸಮಾಸದ ಸಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ - ಅರ್ಧರ್ಚಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - ऋक्शब्दान्तसमासस्य समासान्ते उदाहरणम्‌ अर्धर्चः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋचः अर्धम्‌ इस लौकिक विग्रह में ऋच्‌ ङस्‌ अर्ध सु इस अलौकिक विग्रह में “ अर्धंनपुंसकम्‌'' इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಋಚಃ ಅರ್ಧಮ್ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಋಚ್ ಜ್ಞಸ್ ಅರ್ಧ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಅರ್ಧಂ ನಪುಂಸಕಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋचः अर्धम्‌ इति लौकिकविग्रहे ऋच्‌ ङस्‌ अर्ध सु इत्यलौकिकविग्रहे \"अर्धं नपुंसकम्‌\" इत्यनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास का प्रातिपदिकत्व होने से सु का लोप होने पर अर्ध 'शब्द का पूर्वनिपात होने पर “ आद्गुणः'' सूत्र से अकार के स्थान पर और ऋकार के स्थान पर गुण होने पर रपत्व होने पर अर्धर्च होता है।", "Kannada": "ಇದಾದ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಕತ್ವ ಆಗುವುದರಿಂದ ಸು ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅರ್ಧ \"ಶಬ್ದದ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ \"ಆದ್ಗುಣಃ\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಋಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗುಣವಾದಾಗ ರಪರತ್ವವಿದ್ದಾಗ ಅರ್ಧರ್ಚ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि, अर्धशब्दस्य पूर्वनिपाते \"आद्‌ गुणः\" इत्यनेन सूत्रेण अकारस्य ऋकारस्य च स्थाने गुणे रपरत्वे अर्धर्च इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रोक्त सूत्र से ऋगन्त के अर्धर्च शब्द का समासान्त अप्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರೋಕ್ತ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಋಗಂತದ ಅರ್ಧರ್ಚ ಶಬ್ದದ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रोक्तसूत्रेण ऋगन्तस्य अर्धर्च्‌ इति शब्दस्य समासान्तः अप्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अर्धर्च अ होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न अध “रच शब्द का “परवल्लिंङ्गंद्वन्दतत्पुरुषोः”' इससे पर लिङ्गत्व प्राप्त होने पर “अर्धर्चाः पुंसि च'' इस विकल्प से पुल्लिंग होने पर सु प्रत्यय होने पर अर्धर्यः रूप होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಅರ್ಧರ್ಚ ಅ ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗ ಆದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಅಧ \"ರಚ ಶಬ್ದದ \"ಪರವಲ್ಲಿಂಗದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋಃ\" ಇದರ ನಂತರವಾಗುವ ಲಿಂಗತ್ವ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ \"ಅರ್ಧರ್ಚಾಃ ಪುಂಸಿ ಚ\" ಈ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ಆದಾಗ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಅರ್ಧರ್ಯಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अर्धर्च अ इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य अर्धर्चशब्दस्य \"परवल्लिङ्गंद्वन्द्वतत्पुरुषयोः\" इत्यनेन परवत्लिङ्गत्वे प्राप्ते \"अर्धर्चाः पुंसि च\" इत्यनेन विकल्पेन पुंलिङ्गे सौ अर्धर्चः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नपुंसक लिङ्ग में सु प्रत्यय होने पर अर्धर्चम्‌ रूप बना।", "Kannada": "ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಅರ್ಧರ್ಚಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नपुंसकलिङ्गे सौ अर्धर्चम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुर्‌ शब्दात्त समास के समासान्त में उदाहरण है-विष्णो: पू: इस विग्रह में विष्णुपरम्‌।", "Kannada": "ಪುರ್ ಶಬ್ದದ ಸಮಾಸದ ಸಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ - ವಿಷ್ಣೋಃ ಪೂಃ ಈ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಪುರಮ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुर्‌शब्दान्तसमासस्य समासान्ते उदाहरणं - विष्णोः पूः इति विग्रहे विष्णुपुरम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अप्‌ शब्दान्त समास का समासान्त में उदाहरण है विमला आपो यस्य तद्‌ विमलापं सरः।", "Kannada": "ಅಪ್ ಶಬ್ದಾಂತ ಸಮಾಸದ ಸಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ವಿಮಲಾ ಆಪೋ ಯಸ್ಯ ತದ್ ವಿಮಲಾಪಂ ಸರಃ.", "Sanskrit": "अप्‌ शब्दान्तसमासस्य समासान्ते उदाहरणं विमला आपो यस्य तद्‌ विमलापं सरः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "धुर-शब्दान्त समास का समासान्त में उदाहरण है राज्ञः धूः राजधुरा।", "Kannada": "ಧುರ್ - ಶಬ್ದಾಂತ ಸಮಾಸದ ಸಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ರಾಜ್ಞಃ ಧೂಃ ರಾಜಧುರಾ.", "Sanskrit": "धुर्‌- शब्दान्तसमासस्य समासान्ते उदाहरणं राज्ञः धू: राजधुरा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पथिन्‌ शब्दान्त समास का समासान्त में उदाहरण है-सख्युः पन्थाः सखिपथः।", "Kannada": "ಪಥಿನ್ ಶಬ್ದಾಂತ ಸಮಾಸದ ಸಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಸಖ್ಯುಃ ಪಂಥಾಃ ಸಖಿಪಥಃ.", "Sanskrit": "पथिन्‌ शब्दान्तसमासस्य समासान्ते उदाहरणं- सख्युः पन्थाः सखिपथः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.3 ) अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः सूत्रार्थ- प्रति, अनु, अन पूर्वक सामलोमान्त से समास से समासान्त तद्धित संज्ञक अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೮.೩) ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರತಿ, ಅನು, ಅನ ಪೂರ್ವಕ ಸಾಮಲೋಮಂತದಿಂದ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.२) अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः सूत्रार्थः - प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोमान्तात्‌ समासात्‌ समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अच्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तः अच्प्रत्ययो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रिपदात्मक इस सूत्र में अच्‌ प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ತ್ರಿ ಪದಾತ್ಮಕ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಚ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदत्रयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ अच्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः ये दो पद पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ ಇವೆರಡು ಪದಗಳು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः इति पदद्वयं पञ्चम्येकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रति अनु अव पूर्व से तात्पर्य प्रति, अनु, अव ये पूर्वपद है जिससे।", "Kannada": "ಪ್ರತಿ ಅನು ಅವ ಪೂರ್ವದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಪ್ರತಿ, ಅನು, ಅವ ಇವುಗಳು ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿವೆ ಇದರಿಂದ.", "Sanskrit": "प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ इत्यस्य तात्पर्यं प्रति अनु अव इति पूर्वपदं यस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में “प्रत्ययः”, ““परश्च'', “तद्धिताः”, “समासान्ताः” ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\",\"ಪರಶ್ಚ\",\"ತದ್ಧಿತಾಃ\",\"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेषु \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासात्‌ का विशेषणत्व से तदत्तविधि में सामलोम्नः का सामलोमान्तात्‌ यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣತ್ವದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ ಇದರ ಸಾಮಲೋಮಾಂತಾತ್ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासात् इत्यस्य विशेषणत्वात्‌ तदन्तविधौ सामलोम्नः इत्यस्य सामलोमान्तात् इत्यर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ होता है-''प्रति, अनु, अव, पूर्वक सोमलोमन्‌ समास से समासान्त तद्धित संज्ञक अच्‌ प्रत्यय उदाहरण -सामासान्त का समास के समासान्त में उदाहरण है-प्रतिसामम्‌ प्रतिगमं साम इस लौकिक विग्रह में प्रति सामन्‌ सु इस अलौकिक विग्रह में “कुगतिप्रादयः” इस सूत्र से प्रादि तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ - \"ಪ್ರತಿ, ಅನು, ಅವ, ಪೂರ್ವಕ ಸೋಮಲೋಮನ್ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಉದಾಹರಣೆ - ಸಮಾಸಾಂತದ ಸಮಾಸದ ಸಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ - ಪ್ರತಿಸಾಮಮ್ ಪ್ರತಿಗಮಂ ಸಾಮ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಮನ್ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾದಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं च सूत्रार्थः - \"प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोमान्तात्समासात्‌ समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अच्प्रत्ययो भवति\" इति।उदाहरणम्‌ - सामान्तस्य समासस्य समासान्ते उदाहरणं प्रतिसामम्‌ इति। प्रतिगतं साम इति लौकिकविग्रह प्रति सामन्‌ सु इत्यलौकिकविग्रहे \"कुगतिप्रादयः\" इत्यनेन सूत्रेण प्रादितत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास का प्रातिपदिकत्व से सुप्‌ का लोप होने पर प्रतिसामन्‌ होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕತ್ವದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರತಿಸಾಮನ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि प्रतिसामन्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद प्रोक्त सूत्र से प्रति पूर्वक सामान्त से प्रतिसामन्‌ इस समास से अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪ್ರೋಕ್ತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತಿ ಪೂರ್ವಕ  ಸಾಮಾಂತದಿಂದ ಪ್ರತಿಸಾಮನ್ ಈ ಸಮಾಸದಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः प्रोक्तसूत्रेण प्रतिपूर्वात्‌ सामान्तात्‌ प्रतिसामन्‌ इत्यस्मात्‌ समासात्‌ अच्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्‌ के चकार का “हलन्त्यम्‌'' इससे इत्संज्ञा होने पर “तस्यलोपः'' इससे लोप होने पर प्रतिसामन्‌ अ होता है।", "Kannada": "ಅಚ್ ಇದರ ಚಕಾರದ \"ಹಲಂತ್ಯಮ್\" ಇದರಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರತಿಸಾಮನ್ ಅ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अचः चकारस्य \"हलन्त्यम्‌\" इत्यनेन इत्संज्ञायां \"तस्य लोपः\" इत्यनेन लोपे प्रतिसामन्‌ अ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद “यचिभम्‌'' इससे पूर्व प्रतिसामन्‌ कौ भसंज्ञा होने पर “नस्तद्धिते \" इससे टि का अन्‌ लोप होने पर प्रति साम्‌ अ होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न प्रतिसाय शब्द का “परवल्लिङ्ग द्वन्द तत्पुरुषोः” इससे पर लिङ्गत्व होने पर नपुसक में सु प्रत्यय होने पर प्रतिसामम्‌ रूप बना।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ \"ಯಚಿಭಮ್\" ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ವವಿರುವುದು ಪ್ರತಿಸಾಮನ್ ಇದರ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ\" ಇದರಿಂದ ಟಿ ಇದರ ಅನ್ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರತಿ ಸಾಮ್ ಅ ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗ ಆದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾದ ಪ್ರತಿಸಾಯ ಶಬ್ದದ \"ಪರವಲ್ಲಿಂಗ ದ್ವಂದ್ವ ತತ್ಪುರುಷೋಃ\" ಇದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗತ್ವವಾಗುವುದರಿಂದ ನಪುಂಸಕದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಪ್ರತಿಸಾಮಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः \"यचि भम्‌\" इत्यनेन पूर्वस्य प्रतिसामन्‌ इत्यस्य भसंज्ञायां \"नस्तद्धिते\" इत्यनेन टेरनः लोपे प्रतिसाम्‌ अ इति जाते सर्वसंयोगे निष्पन्नस्य प्रतिसामशब्दस्य \"परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः\" इत्यनेन परवत्निङ्गत्वे प्राप्ते नपुंसके सौ प्रतिसामम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोमान्त के समासान्त में अवलोमम्‌ उदाहरण बना।", "Kannada": "ಲೋಮಾಂತದ ಸಮಾಸಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವಲೋಮಮ್ ಉದಾಹರಣೆಯು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "लोमान्तस्य समासान्ते अवलोमम्‌ इत्युदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवहीनं लोम: यह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಅವಹೀನಂ ಲೋಮಃ ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अवहीनं लोम इति लौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.3 ) “अक्ष्णोऽदर्शनात्‌, सूत्रार्थ-अचक्षु परि से अक्ष्ण समासान्त तद्धित संज्ञक को अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೮.೩) \"ಅಕ್ಷ್ಣೋಽದರ್ಶನಾತ್, ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಅಚಕ್ಷು ಪರಿಯಿಂದ ಅಕ್ಷ್ಣ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕಕ್ಕೆ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.३) \"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌, सूत्रार्थः - अचक्षुः पर्यायाद्‌ अक्ष्णः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अचप्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तः अच्प्रत्ययो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विपदात्मक इस सूत्र में अक्ष्ण: अदर्शनात्‌ यह पदच्छेद है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳುಳ್ಳ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ್ಣಃ ಅದರ್ಶನಾತ್ ಇವು ಪದಚ್ಛೇದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ अक्ष्णः अदर्शनात्‌ इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अक्ष्ण: इति अदर्शनात्‌ च दो पद पञ्चमी एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷ್ಣಃ ಎಂಬ ಅದರ್ಶನಾತ್ ಚ ಇವೆರಡು ಪದಗಳು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र अक्ष्णः इति अदर्शनात्‌ इति च पदद्वयं पञ्चम्येकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अच्प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\"  इस सूत्र से अच्‌ पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "\"ಅಚ್ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अच्प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ अच्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में “प्रत्ययः”, “ परश्चः'', “ तद्भिताः'' , “ समासान्ताः ”' ये अधिकार सूत्र अधिकृत है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\", \"ಪರಶ್ಚ\", \"ತದ್ಧಿತಾಃ\", \"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವು ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दृश्यते अनेन इति दर्शनम्‌ पद में करण में ल्युट्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "ದೃಶ್ಯತೆ ಅನೇನ ಇತಿ ದರ್ಶನಮ್ ಪದದಲ್ಲಿ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दृश्यते अनेनेति दर्शनमिति करणे ल्युट्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नेत्र अर्थ है।", "Kannada": "ನೇತ್ರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नेत्रमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "न दर्शनम्‌, अदर्शनम्‌, तस्मात्‌ अदर्शनात्‌ इति नञ्तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ನ ದರ್ಶನಮ್, ಅದರ್ಶನಮ್, ತಸ್ಮಾತ್ ಅದರ್ಶನಾತ್ ಇತಿ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न दर्शनम्‌ अदर्शनम्‌, तस्माद्‌ अदर्शनात् इति नञ्तत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नेत्रवाचिभिन्न से तात्पर्य अचक्षु पर्याय से है।", "Kannada": "ನೇತ್ರವಾಚಿಭಿನ್ನದಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಅಚಕ್ಷು ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नेत्रवाचिभिन्नाद्‌ अचक्षुः पर्यायाद्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास का अन्त समासान्त है। समास के इस अन्वय से विभक्ति विरिणाम तदन्तविधि में अचक्षुः पर्यायान्तस्य समासस्य प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಅಂತ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಸದ ಈ ಅನ್ವಯದಿಂದ ವಿಭಕ್ತಿ ವಿಪರಿಣಾಮ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಕ್ಷುಃ ಪರ್ಯಾಯಾಂತಸ್ಯ       ಸಮಾಸಸ್ಯ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासस्यान्तः समासान्तः। समासस्येत्यनेनान्वयाद्‌ विभक्तिविरिणामेन तदन्तविधौ अचक्षुः पर्यायान्तस्य समासस्य इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं सूत्रार्थ होता है- अचक्षुः पर्याय से अक्षिशब्द से समासान्त तद्धितसंज्ञक अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಅಚಕ್ಷುಃ ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಅಕ್ಷಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"अचक्षुः पर्यायाद्‌ अक्षिशब्दात्‌ समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अच्प्रत्ययो भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है गवाक्षः।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ ಗವಾಕ್ಷಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं गवाक्षः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गवाम्‌ अक्षि इव इति लौकिक विग्रह में गो आम्‌ अक्षि सु इस अलौकिक विग्रह में “षष्ठी” से सूत्र से गो आम्‌ इस षष्ठयन्त अक्षि सु सुबन्त के साथ षष्ठी तत्पुरुषसमास संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಗವಾಮ್ ಅಕ್ಷಿ ಇವ ಎಂಬ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗೋ ಆಮ್ ಅಕ್ಷಿ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಗೋ ಆಮ್ ಈ ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಅಕ್ಷಿ ಸು ಸುಬಂತದ ಜೊತೆಗೆ ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गवाम्‌ अक्षि इव इति लौकिकविग्रहे गो आम्‌ अक्षि सु इत्यलौकिकविग्रहे \"षष्ठी\" इत्यनेन सूत्रेण गो आम्‌ इति षष्ठ्यन्तं अक्षि सु इति सुबन्तेन सह षष्ठीतत्पुरुषसमाससंज्ञं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास का प्रातिपदिकत्व से सुप्‌ का लोप होने पर गो अक्षि इस स्थिति में “ङिच्च'' इस परिभाषा से परिष्कृत \"अवङ्‌ स्फोटायनस्य\" इससे गो शब्द के ओकार का अवड आदेश होने पर अनुबन्धलोप होने पर ग्‌ अव अक्षि होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕತ್ವದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಗೋ ಅಕ್ಷಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ \"ಜ್ಞಿಚ್ಚ\" ಈ ಪರಿಭಾಷೆಯಿಂದ ಪರಿಷ್ಕೃತವಾಗಿರುವ \"ಅವಂಗ್ ಸ್ಫೋಟಾಯನಸ್ಯ\" ಇದರಿಂದ ಗೋ ಶಬ್ದದ ಓಕಾರದ ಅವಂಗ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಅನುಬಂಧ ಲೋಪವಾದಾಗ ಗ್ ಅವ ಅಕ್ಷಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि गो अक्षि इति स्थिते \"ङिच्च\" इति परिभाषया परिष्कृतेन \"अवङ्‌ स्फोटायनस्य\" इत्यनेन गोशब्दस्य ओकारस्यावङि अनुबन्धलोपे ग्‌ अव अक्षि इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद दोनों अकारों के स्थान पर सवर्णदीर्घ आकार होने पर गवाक्षि अ होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಎರಡು ಅಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಆಕಾರವಾದಾಗ ಗವಾಕ್ಷಿ ಅ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अकारद्वयस्य स्थाने सवर्णदीर्घे आकारे गवाक्षि इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब गवाक्षिशब्द का \"यचि भम्‌\" सूत्र से भसंज्ञा होने पर \"यस्येति च\" इससे इकार का लोप होने पर सर्वसंयोग में निष्पन्न गवाक्षशब्द स लोकप्रसिद्वत्व से पुल्लिंग में विद्यमान सु प्रत्यय होने पर प्रक्रियाकार्य में गवाक्षः रूप बना।", "Kannada": "ಆಗ ಗವಾಕ್ಷಿ ಶಬ್ದದ \"ಯಚಿ ಭಮ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ\" ಇದರಿಂದ ಇಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಗವಾಕ್ಷ ಶಬ್ದದಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಗವಾಕ್ಷಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा गवाक्षिशब्दस्य \"यचि भम्‌\" इत्यनेन भसंज्ञायां \"यस्येति च\" इत्यनेन इकारस्य लोपे सर्वसंयोगे निष्पन्नात्‌ गवाक्षशब्दात्‌ लोकप्रसिद्धत्वात्‌ पुंसि विद्यमानात्‌ सौ प्रक्रियाकार्ये गवाक्षः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"ऋक्पूरब्धूपथामानक्षे\"  इस सूत्र से क्या विधान है?", "Kannada": "\"ಋಕ್ಪೂರಬ್ಧೂಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "\"ऋक्पूरब्धूः पथामानक्षे\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"ऋक्पूरब्धूपथामानक्षे\" इस सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "\"ಋಕ್ಪೂರಬ್ಧೂಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"ऋक्पूरब्धूः पथामानक्षे\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे\" इस सूत्र का उदाहरण है?", "Kannada": "\"ಋಕ್ಪೂರಬ್ಧೂಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे\"  इस सूत्र में अनक्षे पद का क्यों है?", "Kannada": "\"ಋಕ್ಪೂರಬ್ಧೂಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಕ್ಷೆ ಪದವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे\" इति सूत्रे अनक्षे इति पदं किमर्थम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\"  इस सूत्र से क्या विधान है?", "Kannada": "\"ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಿದೆ?", "Sanskrit": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ\"  ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इस सूत्र का उदाहरण क्या है?", "Kannada": "\"ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\" इस सूत्र से क्या विधान है?", "Kannada": "ಅಕ್ಷ್ಣೋಽದರ್ಶನಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಿದೆ?", "Sanskrit": "\"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\"  इस सूत्र का अर्थ क्या है?", "Kannada": "\"ಅಕ್ಷ್ಣೋಽದರ್ಶನಾತ್\"  ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\" इस सूत्र का उदाहरण क्या है।", "Kannada": "\"ಅಕ್ಷ್ಣೋಽದರ್ಶನಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು ?", "Sanskrit": "\"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.4 ) “उपसर्गादध्वनः '' सूत्रार्थ - प्र आदि अध्वन्‌ से समासान्त तद्धितसंज्ञक अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೮.೪) \"ಉಪಸರ್ಗಾದಧ್ವನಃ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರ ಆದಿ ಅಧ್ವನ್ ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(८.४) \"उपसर्गादध्वनः\"  सूत्रार्थः - प्रादिभ्यः अध्वनः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अचप्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तः अच्प्रत्ययो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विपदात्मक इस सूत्र में उपसर्गाद्‌ अध्वनः यह पदच्छोद है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಸರ್ಗಾತ್ ಅಧ್ವನಃ ಇವು ಪದಚ್ಛೇದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ उपसर्गाद्‌ अध्वनः इति पदच्छेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “उपसर्गाद्‌”, “अध्वनः ये दो पद पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ಉಪಸರ್ಗಾದ್\",\"ಅಧ್ವನಃ\"ಇವೆರಡು ಪದಗಳು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र उपसर्गाद्‌ इति अध्वनः इति च पदद्वयं पञ्चम्येकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अच्प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इस सूत्र से अच्‌ पद की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "\"ಅಚ್ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಚ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अच्प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इत्यस्मात्‌ सूत्राद्‌ अच्‌ इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\"  ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\", \"ಪರಶ್ಚ\",\"ತದ್ಧಿತಾಃ\",\"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपसर्गपद से प्रादि का ग्रहण किया जाता है।", "Kannada": "ಉಪಸರ್ಗಪದದಿಂದ ಪ್ರಾದಿಯ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपसर्गपदेन प्रादयो गृह्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं सूत्र का अर्थ होता है “प्र आदि पूर्वक अध्वन्नन्त समास से समासान्त तद्धिकसंज्ञक अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ \"ಪ್ರ ಆದಿ ಪೂರ್ವಕ ಅಧ್ವನ್ನಂತ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"प्रादिपूर्वपदाद्‌ अध्वन्नन्तात्‌ समासाद्‌ समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अच्प्रत्ययो भवति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है प्राध्वो रथ:।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ ಪ್ರಾಧ್ವೋ ರಥಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं प्राध्वो रथः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रगतः अध्वानम्‌ इस लौकिक विग्रह में प्र अध्वन्‌ अम्‌ इस अलौकिक विग्रह में  \"अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थ द्वितीयया\" इस वार्तिक से प्रादितत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಗತಃ ಅಧ್ವಾನಮ್ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರ ಅಧ್ವನ್ ಅಮ್ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಅತ್ಯಾದಯಃ ಕ್ರಾಂತಾದ್ಯರ್ಥ ದ್ವಿತೀಯಯಾ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ ಪ್ರಾದಿತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रगतः अध्वानम्‌ इति लौकिकविग्रहे प्र अध्वन्‌ अम्‌ इत्यलौकिकविग्रहे \"अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थ द्वितीयया\" इत्यनेन वार्तिकेन प्रादितत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास के प्रातिपदिकत्व होने पर सुप्‌ का लोप होने पर प्र अध्वन्‌ इस स्थिति में दो अकारों के स्थान पर सवर्णदीर्घ में आकार होने पर प्राध्वन्‌ निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕತ್ವವಾದಾಗ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರ ಅಧ್ವನ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಕಾರಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘದಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಆದಾಗ ಪ್ರಾಧ್ವನ್ ನಿಷ್ಫನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि प्र अध्वन्‌ इति स्थिते अकारद्वयस्य स्थाने सवर्णदीर्घे आकारे प्राध्वन्‌ इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राध्वन्शब्द का \"यचि भम्‌\"  से भसंज्ञा होने पर “नस्तद्धिते” इससे भसंज्ञक प्राध्व-शब्द के टि के अन्‌ का लोप होने पर प्राध्व्‌ अ होने पर सर्वसंयोग होने पर निष्पन्न प्राध्वशब्द से पुल्लिंग में सु प्रत्यय प्रक्रिया कार्य में प्राध्वः रूप बना।", "Kannada": "ಪ್ರಾಧ್ವನ್ ಶಬ್ದದ \"ಯಚಿ ಭಮ್\" ಇದರಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ನಸ್ತದ್ಧಿತೆ\" ಇದರಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಕ ಪ್ರಾಧ್ವ - ಶಬ್ದದ ಟಿ ಇದರ ಅನ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪ್ರಾಧ್ವ್ ಅ ಆದಾಗ ಸರ್ವಸಂಯೋಗ ಆದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಪ್ರಾಧ್ವಶಬ್ದದಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ವಃ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राध्वन्शब्दस्य \"यचि भम्‌\" इत्यनेन भसंज्ञायां \"नस्तद्धिते\" इत्यनेन भसंज्ञकस्य प्राध्वन्शब्दस्य टेरनः लोपे प्राध्व्‌ अ इति जाते, सर्वसंयोगे निष्पन्नात्‌ प्राध्वशब्दात्‌ पुंसि सौ प्रक्रियाकार्ये प्राध्वः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासान्तकार्यो के निषेधसूत्र नीचे दिये जा रहे हैं?", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತಕಾರ್ಯಗಳ ನಿಷೇಧಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?", "Sanskrit": "समासान्तकार्याणां निषेधकानि सूत्राण्यधः प्रस्तूयन्ते"}}
{"translation": {"Hindi": "(8.5) “न पूजनात्‌ '' ( 5.4.69 ) सूत्रार्थ-पूजन अर्थ से पर जो प्रातिपदिक है उससे समास से समासान्त नहीं होते है।", "Kannada": "(೮.೫) \"ನ ಪೂಜನಾತ್\" (೫.೪.೬೯) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪೂಜನ ಅರ್ಥದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಿದೆಯೋ ಅದರ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(८.५) \"न पूजनात्‌\"(५.४.६९.) सूत्रार्थः - पूजनार्थात्‌ परं यत्‌ प्रातिपदिकं तदन्तात्‌ समासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त का निषेध का निधान है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ನಿಷೇಧದ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विपदात्मक इस सूत्र में “न'' अव्यय पद है और पूजनात्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त रूप है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ನ\" ಅವ್ಯಯ ಪದವಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂಜನಾತ್ ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ नेत्यव्ययपदं पूजनात्‌ इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में \"प्रत्ययः\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\" ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\", \"ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್\",\"ಪರಶ್ಚ\",\"ತದ್ಧಿತಾಃ\",\"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे \"प्रत्ययः\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\", \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजन शब्द से पूजनार्थक का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಪೂಜನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಪೂಜನಾರ್ಥಕದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूजनशब्देन पूजनार्थकस्य ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजनात्‌ और प्रातिपदिकात्‌ को अन्वयव है।", "Kannada": "ಪೂಜನಾತ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूजनात्‌ प्रातिपदिकात्‌ इत्यनेनान्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पूजन अर्थ परे जो प्रातिपदिक तस्मात्‌ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪೂಜನ ಅರ್ಥದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಿದೆಯೋ ಅದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पूजनार्थात्परं यत्प्रातिपदिकं तस्माद्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास का अन्त समासान्त समास पद से अन्वय से प्रातिपदिकातात्‌ समासात्‌ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಅಂತ ಸಮಾಸಾಂತ ಸಮಾಸ ಪದದಿಂದ ಅನ್ವಯದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸಮಾಸಾತ್ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासस्य अन्ताः समासान्ताः समासपदेनान्वयात्‌ प्रातिपदिकान्तात्‌ समासात्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है-पूजनार्थ से पर जो प्रातिपदिक है उस तदन्त समासान्त का नहीं होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಪೂಜನಾರ್ಥದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - पूजनार्थात्‌ परं यत्‌ प्रातिपदिकं तदन्तात्‌ समासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"स्वतिभ्यामेव\"  से ही भाष्य बल से सु अति इन दोनों उपसर्गों का पूजन अर्थ का ही ग्रहण  सूत्र में किया गया है।", "Kannada": "\"ಸ್ವತಿಭ್ಯಾಮೇವ\" ಇದರಿಂದಲೇ ಭಾಷ್ಯ ಬಲದಿಂದ ಸು ಅತಿ ಇವೆರಡು ಉಪಸರ್ಗಗಳ ಪೂಜನ ಅರ್ಥದ ಗ್ರಹಣ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"स्वतिभ्यामेव\" इति भाष्येष्टिबलेन सु अति इत्युपसर्गद्वयस्य पूजनार्थस्यैव सूत्रे ग्रहणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्टि नाम इच्छसप्रतिपादक वचन है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಇಚ್ಛಸಪ್ರತಿಪಾದಕ ವಚನವಿದೆ.", "Sanskrit": "इष्टिः नाम इच्छाप्रतिपादकं वचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है सुराजा।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ -ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಸುರಾಜಾ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - सुराजा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुशोभनो राजा इस लौकिक विग्रह में सुशोभन सु राजन सु इस अलौकिक विग्रह में “कुगतिप्रदयः'' इस सूत्र से प्रादि तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಸುಶೋಭನೋ ರಾಜಾ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸುಶೋಭನ ಸು ರಾಜನ್ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सु शोभनो राजा इति लौकिकविग्रहे सु राजन्‌ सु इत्यलौकिकविग्रहे \"कुगतिप्रादयः\" इत्यनेन सूत्रेण प्रादितत्पुरुषसमासो भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद समास का प्रातिपदिकत्व से सुप्‌ का लोप होने पर सु राजन निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕತ್ವದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಸು ರಾಜನ್ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि, सुराजन्‌ इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुराजन्‌ से “राजाहःसखिभ्यष्टच्‌'' इससे टच्‌ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಸುರಾಜನ್ ಇದರಿಂದ \"ರಾಜಾಹಃಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಇದರಿಂದ ಟಚ್ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुराजन्‌ इत्यस्मात्‌ \"राजाहः सखिभ्यष्टच्‌\" इत्यनेन टचि प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु सुराजन्‌ यहाँ सु प्रत्यय पूजनार्थक है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸುರಾಜನ್ ಇಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಪೂಜನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु सुराजन्‌ इत्यत्र सु इति पूजनार्थकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं सुराजन्‌ का पूजनार्थं पूर्वपदकत्व से प्रोक्त सूत्र से टच्‌ प्रत्यय का निषेध होने पर सुराजन्‌ होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸುರಾಜನ್ ಇದರ ಪೂಜನಾರ್ಥದ ಪೂರ್ವಪದಕತ್ವದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಸುರಾಜನ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं सुराजन्‌ इत्यस्य पूजनार्थपूर्वपदकत्वात्‌ प्रोक्तसूत्रेण टचः निषेधे सुराजन्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सुराजन्‌ से पुल्लिंग का लोप होने पर सुप्रत्यय में प्रक्रियाकार्य में सुराजा रूप बना।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸುರಾಜನ್ ಇದರಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಸುಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುರಾಜಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः सुराजन्‌ इत्यस्मात्‌ पुंसि सौ प्रक्रियाकार्ये सुराजा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अतिशयितो राजा अतिराजा यहाँ पर न समासान्त प्रत्यय हेै।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅತಿಶಯಿತೋ ರಾಜಾ ಅತಿರಾಜಾ ಇಲ್ಲಿ ನ ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अतिशयितो राजा अतिराजा इत्यत्र न समासान्तप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(8.6 ) “किमः क्षेपे” सूत्रार्थ - निन्दा अर्थक कि शब्द से परे जो प्रातिपदिक तदन्त समास से समासान्त नहीं होते हैं।", "Kannada": "(೮.೬) \"ಕಿಮಃ ಕ್ಷೇಪೆ\" ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ನಿಂದಾರ್ಥಕ ಕಿ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ತದಂತ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(८.६) \"किमः क्षेपे\"  सूत्रार्थः - निन्दार्थकात्‌ किंशब्दात्‌ परं यत्‌ प्रातिपदिकं तदन्तात्‌ समासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विपदात्मक इस सूत्र में किमः पञ्चमी एकवचनान्त रूप है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಿಮಃ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ किमः इति पञ्चम्येकवचनान्तं रूपं।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षेपे यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಕ್ಷೇಪೆ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "क्षेपे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र में \"प्रत्ययः\",\"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\" \"समासान्ताः\"  ये अधिकृत सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\",\"ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್\",\"ಪರಶ್ಚ\",\"ತದ್ಧಿತಾಃ\",\"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे \"प्रत्ययः\", \"ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\" \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षेप नाम निन्दा का है।", "Kannada": "ಕ್ಷೇಪ ಎಂದರೆ ನಿಂದನೆ.", "Sanskrit": "क्षेपो नाम निन्दा।"}}
{"translation": {"Hindi": "किम्‌ का प्रातिपदिक से अन्वय होता है।", "Kannada": "ಕಿಮ್ ಇದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किमः इत्यस्य प्रातिपदिकात्‌ इत्यनेनान्वयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पूजनार्थ से परे जो प्रातिपदिकान्तात्‌ समासात्‌ पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪೂಜನಾರ್ಥದಿಂದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಅಂತಾತ್ ಸಮಾಸಾತ್ ಪದವು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पूजनार्थात्परं यत्प्रातिपदिकम्‌ तस्माद्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "निन्दार्थक किं शब्द से परे जो प्रातिपदिक है उस समास से समासान्त नहीं होते हैं।", "Kannada": "ನಿಂದಾರ್ಥಕ ಕಿಂ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಿದೆಯೋ ಆ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निन्दार्थकात्‌ किंशब्दात्‌ परं यत्‌ प्रातिपदिकं तदन्तात्‌ समासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है किं राजा।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಕಿಂ ರಾಜಾ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ -  किंराजा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सितो राजा इस लौकिक विग्रह में किम्‌ सु राजन्‌ सु इस अलौकिक विग्रह में “कि क्षेपे” इस सूत्र से तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತೋ ರಾಜಾ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಸು ರಾಜನ್ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ಕಿಂ ಕ್ಷೇಪೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷೋ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत्सितो राजा इति लौकिकविग्रहे किम्‌ सु राजन्‌ सु इत्यलौकिकविग्रहे \"किं क्षेपे\" इत्यनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद किम्‌ का पूर्वनिपात होने पर समास के प्रातिपदिकत्व से सुप का लोप होने पर किंराजन्‌ होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಕಿಮ್ ಇದರ ಪೂರ್ವನಿಪಾತವಾದಾಗ ಸಮಾಸದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕತ್ವದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕಿಂ ರಾಜನ್ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः किमित्यस्य पूर्वनिपाते समासस्य प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि किंराजन्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किंराजन्‌ से “राजाह: सखिभ्यष्टच्‌ठ इससे टच्‌ प्राप्त होने पर कि पूर्व पद से प्रोक्त सूत्र से उसका निषेध होने पर किंराजन्‌ होता है।", "Kannada": "ಕಿಂರಾಜನ್ ಇವನಿಂದ \"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಠಚ್ ಇದರಿಂದ ಟಚ್ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಕಿಂ ಪೂರ್ವಪದದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ  ಕಿಂರಾಜನ್ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किंराजन्‌ इत्यस्मात्‌ \"राजाहःसखिभ्यष्टच्‌\" इत्यनेन टचि प्राप्ते किंपूर्वपदकत्वात्‌ प्रोक्तसूत्रेण तन्निषेधे किंराजन्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किंराजन्‌ से पुल्लिंग में सु प्रत्यय होने पर किंराजा रूप बना।", "Kannada": "ಕಿಂರಾಜನ್ ಇದರಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಕಿಂರಾಜಾ ರೂಪವು ಆಯಿತು.", "Sanskrit": "किंराजन्‌ इत्यस्मात्‌ पुंसि सौ किंराजा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.7 ) “नञस्तत्पुरुषात्‌ ' ( 5.4.69 ) सूत्रार्थ-नञ्‌ तत्पुरुष समास से समासान्त नहीं होते हैं।", "Kannada": "(೮.೭) \"ನಜ್ಞ್ಸ್ತತ್ಪುರುಷಾತ್\" (೫.೪.೬೯) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(८.७) \"नञस्तत्पुरुषात्‌' (५.४.७१) सूत्रार्थः - नञ्तत्पुरुषसमासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रव्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्यया - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विपदात्मक इस सूत्र में नञः तत्पुरुषात्‌ से दो पद पञ्चमी एकवचनान्त है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಜ್ಞಃ ತತ್ಪುರುಷಾತ್ ಇದರಿಂದ ಎರಡು ಪದಗಳು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ नञः तत्पुरुषात्‌ इति पदद्वयं पञ्चम्येकवचनान्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\" \"समासान्ताः\" ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\",\"ಪರಶ್ಚ\",\"ತದ್ಧಿತಾಃ\"\"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\" \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं सूत्रार्थ होता है- नञ्‌ तत्पुरुष समास से समासान्त नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - नञ्तत्पुरुषसमासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है अराजा।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಅರಾಜಾ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अस्य सूत्रस्योदाहरणं अराजा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न राजा इस लौकिक विग्रह में न राजन्‌ सु इस अलौकिक विग्रगह में नञ्‌  सूत्र से तत्पुरुष समास होने पर प्रातिपदिक से सुप्‌ का लोप होने पर न लोपे अराजन्‌ शब्द निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ನ ರಾಜಾ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನ ರಾಜನ್ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನಜ್ಞ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನ ಲೋಪೆ ಅರಾಜನ್ ಶಬ್ದವು ನಿಷ್ಫನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न राजा इति लौकिकविग्रहे न राजन्‌ सु इत्यलौकिकविग्रहे नञ्‌ इत्यनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासे, प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि, नलोपे अराजन्‌ इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अराजन्‌ इससे “राजाहः सखिभ्यष्टच्‌” इस टच्‌ प्रत्यय प्राप्त होने पर नञ्तत्पुरुष से प्रोक्त सूत्र से उसका निषेध होने पर अराजन्‌ से पुल्लिङ्ग में सु प्रत्यय होने पर प्रक्रियाकार्य में अराजा रूप बना।", "Kannada": "ಅರಾಜನ್ ಇದರಿಂದ \"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಈ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಅರಾಜನ್ ಇದರಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರಾಜಾ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अराजन्‌ इत्यस्मात्‌ \"राजाहः सखिभ्यष्टच्‌\" इत्यनेन टचि प्राप्ते नञ्तत्पुरुषत्वात्‌ प्रोक्तसूत्रेण तन्निषेधे अराजन्‌ इत्यस्मात्‌ पुंसि सौ प्रक्रियाकार्ये अराजा इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(8.8) पथो विभाषा ( 5.4.72 ) सूत्रार्थ-पथिन्‌ शब्द से नञ्‌ तत्पुरुष समास से विकल्प से समास नहीं होते हैं।", "Kannada": "(೮.೮) ಪಥೋ ವಿಭಾಷಾ (೫.೪.೭೨) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪಥಿನ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(८.८) पथो विभाषा॥ (५.४.७२) सूत्रार्थः - पथिन्शब्दान्तात्‌ नञ्तत्पुरुषसमासात्‌ विकल्पेन समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से समासान्त का निषेध होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತದ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सूत्रेण समासान्तनिषेधो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विपदात्मक इस सूत्र में “पथः'' पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಎರಡು ಪದಗಳಿರುವ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪಥಃ\" ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಿದೆ.", "Sanskrit": "पदद्वयात्मके सूत्रेऽस्मिन्‌ \"पथः\" पञ्चम्येकवचनान्तं पदं।"}}
{"translation": {"Hindi": "“विभाषा” विकल्प बोधक अव्यय पद है।", "Kannada": "\"ವಿಭಾಷಾ\" ವಿಕಲ್ಪ ಬೋಧಕ ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"विभाषा\" इति च विकल्पबोधकम्‌ अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\" \"समासान्ताः\" ये अधिकृत सूत्र हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\",\"ಪರಶ್ಚ\",\"ತದ್ಧಿತಾಃ\",\"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇವು ಅಧಿಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रे \"प्रत्ययः\", \"परश्च\", \"तद्धिताः\" \"समासान्ताः\" इत्येतानि अधिकृतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ नञस्तत्पुरुषात्‌\" सूत्र की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "\"ನಜ್ಞ್ಸ್ತತ್ಪುರುಷಾತ್\" ಸೂತ್ರದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"नञस्तत्पुरुषात्‌\" इति सूत्रमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पथिन शब्द का तत्पुरुषात्‌ इत्यादि अन्वय से तदन्तविधि में पथिन्‌ शब्द से तत्पुरुषात्‌ पद प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಪಥಿನ್ ಶಬ್ದದ ತತ್ಪುರುಷಾತ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನ್ವಯಗಳಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಥಿನ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷಾತ್ ಪದವು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पथिन्शब्दस्य तत्पुरुषादित्यनेनान्वयात्‌ तदन्तविधौ पथिन्शब्दान्तात्‌ तत्पुरुषात्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है-'“पथिन्‌ शब्द से नञ्तत्पुरुष समास से विकल्प से समासान्त नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - \"ಪಥಿನ್ ಶಬ್ದದಿಂದ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं सूत्रार्थो भवति - \"पथिन्शब्दान्तात्‌ नञ्तत्पुरुषसमासात्‌ विकल्पेन समासान्ताः न भवन्ति\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -इस सूत्र का उदाहरण है अपन्था:।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆ ಆಗಿದೆ ಅಪಂಥಾಃ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ -  अपन्थाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न पन्थाः इस लौकिक विग्रह में न पथिन्‌ सु इस अलौकिक विग्रह में “नञ्'' सूत्र से तत्पुरुष समास होने पर, प्रातिपदिकत्व से सुप्‌ का लोप होने पर न लोप अपथिन्‌ निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ನ ಪಂಥಾಃ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ನ ಪಥಿನ್ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ \"ನಜ್ಞ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾದಾಗ, ಪ್ರಾತಿಪದಿಕತ್ವದಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನ ಲೋಪ ಅಪಥಿನ್ ನಿಷ್ಫನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न पन्थाः इति लौकिकविग्रहे न पथिन्‌ सु इत्यलौकिकविग्रहे \"नञ्‌\" इत्यनेन सूत्रेण तत्पुरुषसमासे, प्रातिपदिकत्वात्‌ सुब्लुकि, नलोप अपथिन्‌ इति निष्पदद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरापथिन्‌ से \"ऋक्पूरब्धू: पथामानक्ष'' इससे अच्‌ प्रत्यय प्राप्त होने पर पथिन शब्दान्त नञ्तत्पुरुष से प्रोक्त सूत्र से विकल्प से निषेध होने पर अपथिन्‌ से पुल्लिंग में सु प्रत्यय होने पर प्रक्रिया कार्य में अपन्थाः रूप होता है।", "Kannada": "ಅರಾಪಥಿನ್ ಇದರಿಂದ \"ಋಕ್ ಪೂರಬ್ಧೂಃ ಪಥಾಮಾನಕ್ಷ\" ಇದರಿಂದ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದಾಗ ಪಥಿನ್ ಶಬ್ದಾಂತ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷದಿಂದ ಪ್ರೋಕ್ತ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ನಿಷೇಧವಾದಾಗ ಅಪಥಿನ್ ಇದರಿಂದ ಪುಲ್ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ  ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಪಂಥಾಃ ರೂಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अरापथिन्‌ इत्यस्मात्‌ \"कऋक्पूरब्धू: पथामानक्ष' इत्यनेन अचि प्राप्ते पथिन्शब्दान्तनञ्तत्पुरुषत्वात्‌ प्रोक्तसूत्रेण विकल्पेन तन्निषेधे अपथिन्‌ इत्यस्मात्‌ पुंसि सौ प्रक्रियाकार्ये अपन्थाः इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषेध के  टिप्पणियाँ विकल्पता से उसके अभाव में अच्‌ प्रत्यय होने पर अपथिन्‌ अ इस स्थिति में, भसंज्ञक के टि (अन्‌) का लोप होने पर निष्पन्न अपथशब्द का \"पथः संख्याव्ययादेः\"  इससे नपुंसक होने पर सु प्रत्यय होने पर अपथम्‌ रूप बना।", "Kannada": "ನಿಷೇಧದಿಂದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ವಿಕ್ಲಪ್ದಿಂದ ಅದರ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಅಪಥಿನ್ ಅ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಸಂಜ್ಞಕದ ಟಿ (ಅನ್) ಇದರ ಲೋಪವಾದಾಗ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಅಪಥಶಬ್ದದ \"ಪಥಃ ಸಂಖ್ಯಾವ್ಯಯಾದೇಃ\" ಇದರಿಂದ ನಪುಂಸಕವಾದಾಗ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಅಪಥಮ್ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषेधस्य वैकल्पिकत्वात्‌ तदभावपक्षे अचि अपथिन्‌ अ इति स्थिते, भस्य टेरनो लोपे निष्पन्नस्य अपथशब्दस्य \"पथः संख्याव्ययादेः\" इत्यनेन नपुंसकत्वे सौ अपथम्‌ इति रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपसर्गादध्वनः\" इस सूत्र का क्या अर्थ है।", "Kannada": "\"ಉಪಸರ್ಗಾದಧ್ವನಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"उपसर्गादध्वनः\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपसर्गादध्वनः'' इस सूत्र का उदाहरण क्या है?", "Kannada": "\"ಉಪಸರ್ಗಾದಧ್ವನಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"उपसर्गादध्वनः\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“न पूजनात्‌” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ನ ಪೂಜನಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"न पूजनात्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“न पूजनात्‌” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ನ ಪೂಜನಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "\"न पूजनात्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“किमः क्षेपे” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಕಿಮಃ ಕ್ಷೇಪೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "\"किमः क्षेपे\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“किमः क्षेपे” इस सूत्र का उदाहरण है?", "Kannada": "\"ಕಿಮಃ ಕ್ಷೇಪೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು ?", "Sanskrit": "\"किमः क्षेपे\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“नञस्तत्पुरुषात्‌”' इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ನಜ್ಞ್ಸ್ತತ್ಪುರುಷಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "\"नञस्तत्पुरुषात्‌\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“नञस्तत्पुरुषात्‌”' इस सूत्र का क्या उदाहरण है?", "Kannada": "\"ನಜ್ಞ್ಸ್ತತ್ಪುರುಷಾತ್\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು?", "Sanskrit": "\"नञस्तत्पुरुषात्‌\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "“पथो विभाषा” इस सूत्र का क्या अर्थ है?", "Kannada": "\"ಪಥೋ ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವೇನು ?", "Sanskrit": "\"पथो विभाषा\" इति सूत्रस्यार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "“पथो विभाषा' इस सूत्र का क्या उदहारण है?", "Kannada": "\"ಪಥೋ ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯೇನು ?", "Sanskrit": "\"पथो विभाषा\" इति सूत्रस्य किमुदाहरणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.1) वृत्तिस्वरूपम्‌, तद्भेदाश्च (वृत्ति का स्वरूप और उसके भेद) “समर्थः पदविधिः'' इस सूत्र में पद विधि: नाम पदसम्बन्धी विधि है।", "Kannada": "(೮.೧) ವೃತ್ತಿಸ್ವರೂಪಮ್, ತದ್ಭೇದಾಶ್ಚ (ವೃತ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೇದ) \"ಸಮರ್ಥಃ ಪದವಿಧಿಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದ ವಿಧಿಃ ಎಂದರೆ ಪದ ಸಂಬಂಧೀ ವಿಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(८.१) वृत्तिस्वरूपम्‌, तद्भेदाश्च \"समर्थः पदविधिः\" इति सूत्रे पदविधिर्नाम पदसम्बन्धी विधिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पदोद्देयकविधि  है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪದೋದ್ದೇಶಕ ವಿಧಿ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ पदोद्देश्यकविधिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदोद्देश्यक विधित्व वृत्ति का नाम है।", "Kannada": "ಪದೋದ್ದೇಶಕ ವಿಧಿತ್ವ ವಿಧಿಯ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पदोद्देश्यकविधित्वं वृत्तीनामस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति नाम किसका है?", "Kannada": "ವೃತ್ತಿ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "वृत्तिर्नाम का ?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रश्‍न उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಶ್ನವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इति प्रश्नः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रसंग में सिद्धान्त कौमुदी में भट्टोजिदीक्षित ने कहा है-वृत्ति पाँच प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಾಂತ ಕೌಮುದಿಯಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟೋಜಿದೀಕ್ಷಿತನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - ವೃತ್ತಿಯು ಐದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ प्रसङ्गे सिद्धान्तकौमुद्यां भट्टोजिदीक्षितेनोक्तं -  वृत्तयः पञ्च विधं।"}}
{"translation": {"Hindi": "परार्थाभिधानं वृत्ति।", "Kannada": "ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ವೃತ್ತಿ.", "Sanskrit": "परार्थाभिधानं वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर अर्थ नाम को वृत्ति कहते है?", "Kannada": "ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ವೃತ್ತಿಃ.", "Sanskrit": "परार्थाभिधानं वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“परार्थाभिधानं वृत्तिः” वृत्ति लक्षण है।", "Kannada": "\"ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ವೃತ್ತಿಃ\" ವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"परार्थाभिधानं वृत्तिः\" इति वृत्तिलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परार्थ अभिधान परार्थाभिधान यह षष्ठी तत्पुरुष समास है।", "Kannada": "ಪರಾರ್ಥ ಅಭಿಧಾನ ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನ ಇದು ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परार्थस्य अभिधानं परार्थाभिधानम्‌ इति षष्ठीतत्पुरुषसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिधानम्‌ करण में ल्युट्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅಭಿಧಾನಮ್ ಕರಣದಲ್ಲಿ ಲ್ಯುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिधानमिति करणे ल्युट्प्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परार्थ नाम विग्रह वाक्य अवयव पदार्थों से पर जो अर्थ है वह परार्थ उस प्रातिपदिक वृत्ति होती है।", "Kannada": "ಪರಾರ್ಥವೆಂದರೆ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯ ಅವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥವಿದೆಯೋ ಅದು ಪರಾರ್ಥ ಅದು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परार्थः नाम विग्रहवाक्यावयवपदार्थेभ्यः परः यः अर्थः स परार्थः तत्प्रतिपादिका वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ विग्रह वाक्यों में जो पद हैं उनमें उनका अर्थ होता है, उसकाभिन्न विशिष्ट एक अर्थ को वृत्ति प्रातिपदिक होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪದವಿದೆಯೋ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಠವಾಗಿ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थाद्‌ विग्रहवाक्येषु यानि पदानि सन्ति तेषामर्थो भवन्ति, ततः भिन्नस्य विशिष्टैकार्थस्य प्रतिपादिका भवति वृत्तिः"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं विग्रह वाक्य अवयव पदार्थों से पर अन्य जो विशिष्ट अर्थ है वह प्रातिपदिक वृत्ति है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯ ಅವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ನಂತರ ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಶಿಷ್ಠ ಅರ್ಥವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं विग्रहवाक्यावयवपदार्थेभ्यः परः अन्यः यः विशिष्टैकार्थः, तत्प्रतिपादिका वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ प्रक्रिया दशा में प्रत्येक अर्थवत्व से प्रथम विगृहीता पदों समुदाय शक्ति से विशिष्टार्थप्रातिपदिक वृत्ति है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ದಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅವಯವತ್ವದಿಂದ ಪ್ರಥಮ ವಿಗೃಹೀತ ಪದಗಳ ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಠಾರ್ಥ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ प्रक्रियादशायां प्रत्येकमर्थवत्त्वेन प्रथमविगृहीतानां पदानां समुदायशक्त्या विशिष्टैकार्थप्रतिपादिका वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समुदायशक्ति नाम एकार्थीभाव सामर्थ्यम्‌ है।", "Kannada": "ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समुदायशक्तिर्नाम एकार्थीभावसामर्थ्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं एकार्थीभावसामर्थ्य विशिष्ट वृत्ति विशिष्ट अर्थ प्रतिपदान होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಾರ್ಥೀಭಾವಸಾಮರ್ಥ್ಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೃತ್ತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ एकार्थीभावसामर्थ्यविशिष्टा वृत्तिः विशिष्टैकार्थं प्रतिपादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति के पञ्च भेद है- कृदन्तवृत्तिः, तद्धितान्तवृत्तिः, समासवृत्तिः, एकशेषवृत्तिः सनाद्यन्तवृत्ति।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಭೇದಗಳಿವೆ - ಕೃದಂತವೃತ್ತಿ, ತದ್ಧಿತಾಂತವೃತ್ತಿ, ಸಮಾಸವೃತ್ತಿ, ಏಕಶೇಷವೃತ್ತಿ, ಸನಾದ್ಯಂತವೃತ್ತಿ.", "Sanskrit": "वृत्तेः पञ्च भेदाः भवन्ति - कृदन्तवृत्तिः, तद्धितान्तवृत्तिः, समासवृत्तिः, एकशेषवृत्तिः सनाद्यन्तवृत्तिश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ समास वृत्ति में जैसे:- वृत्तिलक्षणसङ्गमनम्‌। जैसे:-राज्ञः पुरुषः यहाँ पर राज्ञः इस पद का राजसम्बन्धी अर्थ है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸಮಾಸ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗಿದೆ - ವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಸಂಗಮನಮ್. ಹೇಗೆ - ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಞಃ ಈ ಪದದ ರಾಜಸಂಬಂಧೀ ಅರ್ಥವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र समासवृत्तौ यथा वृत्तिलक्षणसङ्गमनम्‌। यथा राज्ञः पुरुषः इत्यत्र राज्ञः इति पदस्य राजसम्बन्धी इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुष: पद का अर्थ है पुरुष।", "Kannada": "ಪುರುಷಃ ಪದದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ ಪುರುಷ.", "Sanskrit": "पुरुषः इति पदस्य च पुरुष इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ समासवृत्ति में राजपुरुष निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಪುರುಷ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र समासवृत्तौ सत्यां राजपुरुष इति निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजपुरुष पद का अर्थ होता है राजविशिष्ट पुरुष।", "Kannada": "ರಾಜಪುರುಷ ಪದದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ರಾಜವಿಶಿಷ್ಟ ಪುರುಷ ಎಂದು.", "Sanskrit": "राजपुरुष इति पदस्यार्थो भवति राजविशिष्टपुरुषः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.2 ) विग्रहवाक्यसवरूपम्‌, तद्‌भेदाश्च  वृत्तिलक्षणावसर पर परार्थ नाम क्या है ऐसा पूछने पर विग्रह वाक्य अवयवपदार्थों से परे जो अर्थ होता है वह परार्थ होता है ऐसा कहा गया है।", "Kannada": "(೮.೨) ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯಸ್ವರೂಪ, ತದ್ಭೇದಾಶ್ಚ ವೃತ್ತಿಲಕ್ಷಣಾವಸರದಲ್ಲಿ ಪರಾರ್ಥವೆಂದರೇನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ ಅವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಪರಾರ್ಥವೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(८.२) विग्रहवाक्यस्वरूपम्‌, तद्भेदाश्च वृत्तिलक्षणावसरे परार्थो नाम कः इति पृष्टे विग्रहवाक्यावयवपदार्थेभ्यः परः यः अर्थः इति उक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब विग्रह क्या होता है ऐसा प्रश्‍न पैदा होता है।", "Kannada": "ಆಗ ವಿಗ್ರಹವೇನಾಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा विग्रहः कः प्रश्नः समायाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಅವು ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक और अलौकिक।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ.", "Sanskrit": "लौकिकोऽलौकिकश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिनिष्ठतत्व से साधुः लौकिक विग्रह होता है।", "Kannada": "ಪರಿನಿಷ್ಠತತ್ವದಿಂದ ಸಾಧುಃ ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परिनिष्ठितत्वात्साधुर्लौकिकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रयोगा अनर्हो असाधुरलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಪ್ರಯೋಗಾ ಅನರ್ಹೋ ಅಸಾಧುರಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रयोगानर्होऽसाधुरलौकिकः विग्रः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"वृत्त्यर्थावबोधकं वाक्यं विग्रहः\" यह विग्रह का लक्षण है।", "Kannada": "\"ವೃತ್ಯರ್ಥಾವಬೋಧಕಂ ವಾಕ್ಯಂ ವಿಗ್ರಹಃ\" ಇದು ವಿಗ್ರಹದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"वृत्त्यर्थावबोधकं वाक्यं विग्रहः\" इति विग्रहवाक्यस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति अर्थ का अवबोधक जो वाक्य है वही विग्रह है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿ ಅರ್ಥದ ಅವಬೋಧಕ ಯಾವ ವಾಕ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದೇ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वृत्त्यर्थस्य अवबोधकं यद्‌ वाक्यं तदेव विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे:-राजपुरुषः इस समास वृत्ति में राज्ञः पुरुषः यह वाक्य तदर्थबोधक है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ರಾಜಪುರುಷಃ ಈ ಸಮಾಸ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ ಈ ವಾಕ್ಯವು ತದರ್ಥಬೋಧಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा राजपुरुषः इति समासवृत्तौ राज्ञः पुरुषः इति वाक्यं तदर्थबोधकम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः वह विग्रह कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನೇ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः स विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह विग्रह लौकिक और अलौकिक दो प्रकार से विभक्त होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ವಿಗ್ರಹವು ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಭಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च विग्रहः लौकिकः अलौकिकश्चेति द्विधा विभक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ लौकिक विग्रह परिनिष्ठित होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪರಿನಿಷ್ಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र लौकिकविग्रहः परिनिष्ठितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परिनिष्ठित नाम संस्कृत व्याकरण का है।", "Kannada": "ಪರಿನಿಷ್ಠಿತವೆಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣದ್ದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परिनिष्ठितो नाम व्याकरणसंस्कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याकरण से संस्कृतों में ही पदों का प्रयोग अर्हत्व से लोक में साधुत्व (सम्यक) होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪದಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಅರ್ಹತ್ವದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಾಧುತ್ವವಾಗುತ್ತದೆ (ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ).", "Sanskrit": "व्याकरणेन संस्कृतानामेव पदानां प्रयोगार्हत्वात्‌ लोके साधुत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं “'परिनिष्ठितत्वात्‌ साधुलौकिकः'' यह लौकिक विग्रह वाक्य लक्षण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಪರಿನಿಷ್ಠಿತತ್ವಾತ್ ಸಾಧುಲೌಕಿಕಃ\" ಇದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं \"परिनिष्ठितत्वात्‌ साधुर्लौकिकः\" इति लौकिकविग्रहवाक्यलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक नाम लोक में प्रयोग होने का है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಎಂದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "लौकिको नाम लोके प्रयोगार्हः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलौकिक नाम लोक में प्रयोग नहीं होने से नहीं है।", "Kannada": "ಅಲೌಕಿಕ ಎಂದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗದಿರುವುದು.", "Sanskrit": "अलौकिकः नाम लोके प्रयोगानर्हः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ परिनिष्ठिततत्व के अभाव में जो विग्रह लोक में प्रयोग नहीं होता है वह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪರಿನಿಷ್ಠಿತತತ್ವದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿಗ್ರಹ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ परिनिष्ठितत्वाभावाद्‌ यः विग्रहः लोके प्रयोगार्ह नास्ति सः अलौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं “प्रयोगानर्हः असाधुरलोकिकः'' यह अलौकि विग्रह वाक्य लक्षण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಪ್ರಯೋಗಾನರ್ಹಃ ಅಸಾಧುರಲೌಕಿಕಃ\" ಇದು ಅಲೌಕಿ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं \"प्रयोगानर्हः असाधुरलौकिकः\" इति अलौकिकविग्रहवाक्यलक्षणम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "यथा उदाहरण -समास में राजपुरुषः।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ - ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಜಪುರುಷಃ.", "Sanskrit": "यथा उदाहरणं राजपुरुषः इति समासे।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजः पुरुषः इस लौकिक विग्रह वाक्य का संस्कृतत्व से लोक में प्रयोग होता है यहाँ राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इस अलौकिक विग्रह वाक्य में।", "Kannada": "ರಾಜಃ ಪುರುಷಃ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದ ಸಂಸ್ಕೃತತ್ವದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲಿ ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "राज्ञः पुरुषः इति लौकिकविग्रहवाक्यम्‌, अस्य वाक्यस्य व्याकरणसंस्कृतत्वात्‌ लोके प्रयोर्गार्हत्वात्‌ अत्र राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु इत्यलौकिकविग्रहवाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस वाक्य का संस्कृत व्याकरणत्व के अभाव से लोक में प्रयोग नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ವಾಕ್ಯದ ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣತ್ವದ ಅಭಾವದಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य वाक्यस्य व्याकरणसंस्कृतत्वाभावात्‌ लोके प्रयोगार्हत्वं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "21. वृत्ति का लक्षण क्या है?", "Kannada": "೨೧. ವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವೇನು ?", "Sanskrit": "२१. वृत्तेः किं लक्षणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "22. वृत्ति के कितने भेद हैं?", "Kannada": "೨೨. ವೃತ್ತಿಯ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿವೆ ?", "Sanskrit": "२२. वृत्तेः कति भेदाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "23. विग्रह नाम किसका है?", "Kannada": "೨೩. ವಿಗ್ರಹವೆಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२३. विग्रहो नाम कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "24. विग्रह के कितने भेद और वे कौन से हैं?", "Kannada": "೨೪. ವಿಗ್ರಹದ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "२४. विग्रहस्य कति भेदाः के च ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "25. उदाहरण सहित लौकिक विग्रह का लक्षण लिखो?", "Kannada": "೨೫. ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "२५. सोदाहरणं लौकिकविग्रहलक्षणं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "26. उदाहरण सहित अलौकिक विग्रह का लक्षण लिखो?", "Kannada": "೨೬. ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತವಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "२६. सोदाहरणम्‌ अलौकिकविग्रहलक्षणं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "समासः  द्विधा विभक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविग्रह अथवा अस्वपद विग्रह नित्य समास होता है।", "Kannada": "ಅವಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविग्रहो अस्वपदविग्रहो वा नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नास्ति विग्रहो यस्य सः अविग्रहः।", "Kannada": "ನಾಸ್ತಿ ವಿಗ್ರಹೋ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಅವಿಗ್ರಹಃ.", "Sanskrit": "नास्ति विग्रहो यस्य सः अविग्रहः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ विग्रह पद से लौकिक विग्रह स्वीकृत किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹ ಪದದಿಂದ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विग्रहपदेन लौकिकविग्रहः स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं लौकिक विग्रह वाक्य रहित नित्य समास है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯ ರಹಿತವಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं लौकिकविग्रहवाक्यरहितः नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं है अपने पदों से विग्रह जिसका वह अस्वपद विग्रह है।", "Kannada": "ಇರುವುದಿಲ್ಲ ತನ್ನ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ವಿಗ್ರಹ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "नास्ति स्वैः पदैः विग्रहः यस्य सः अस्वपदविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्यमान अपने पदों से विग्रह जिस्  समास का नहीं होता है वहअस्वपदविग्रह।", "Kannada": "ಸಮಾಸವಾಗುವ  ಸ್ವಪದಗಳಿಂದ ವಿಗ್ರಹ ಯಾವ ಸಮಾಸದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದು ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ समस्यमानैः स्वैः पदैः विग्रहः यस्य समासस्य न भवति सः अस्वपदविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविग्रह नित्यसमास का उदाहरण है-कृष्णसर्पः।", "Kannada": "ಅವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಃ.", "Sanskrit": "अविग्रहस्य नित्यसमासस्योदाहरणं यथा कृष्णसर्पः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कृष्ण: च असौ सर्पः च इति (कृष्ण है जो सर्प) काला है जो साँप इस लौकिक विग्रह में सर्पजाति विशेष वाचक बोध के अभाव से कृष्ण सर्पः अविग्रह नित्य समास है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಃ ಚ ಅಸೌ ಸರ್ಪಃ ಚ ಇತಿ ( ಯಾವ ಸರ್ಪ ಕೃಷ್ಣ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆಯೋ) ಕಪ್ಪಗಿದೆ ಯಾವ ಸರ್ಪ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪಜಾತಿ ವಿಶೇಷ ವಾಚಕ ಬೋಧದ ಅಭಾವದಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಸರ್ಪಃ ಅವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कृष्णश्चासौ सर्पश्चेति लौकिकविग्रहेन सर्पजातिविशेषवाचकस्य बोधाभावात्‌ कृष्णसर्पः इत्यविग्रहो नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अस्वपदविग्रह का नित्य समास का उदाहरण जैसेः:-कुपुरुषः।", "Kannada": "ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹದ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಹೇಗೆ - ಕುಪುರುಷಃ.", "Sanskrit": "अस्वपदविग्रहस्य नित्यसमासस्योदाहरणं यथा कुपुरुषः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुत्सितः च असौ पुरुषः च इस लौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಕುತ್ಸಿತಃ ಚ ಅಸೌ ಪುರುಷಃ ಚ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कुत्सितश्चासौ पुरुषश्चेति लौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में प्रयुज्यमान कु पदका अर्थ बोध के लिए लौकिक विग्रह में कुत्सितः पद का प्रयोग आदि समास अस्वपदविग्रह नित्य समास है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ಕು ಪದದ ಅರ್ಥ ಬೋಧಕ್ಕಾಗಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕುತ್ಸಿತಃ ಪದದ ಪ್ರಯೋಗ ಆದಿ ಸಮಾಸ ಅಸ್ವಪದವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासे प्रयुज्यमानस्य कु इत्यस्य अर्थबोधनाय लौकिकविग्रहे कुत्सितः इति पदस्य प्रयोगादयं समासः अस्वपदविग्रहो नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपदविग्रह होता है अनित्य समास।", "Kannada": "ಸ್ವಪದವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸ.", "Sanskrit": "स्वपदविग्रहो भवति अनित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्व से समस्यमान पदों से विग्रह जिसका है वह स्वपद विग्रह है।", "Kannada": "ಸ್ವ ಇದರಿಂದ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪದಗಳಿಂದ ಯಾವ ವಿಗ್ರಹವಿದೆಯೋ ಅದು ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वैः समस्यमानैः पदैः विग्रहो यस्य स स्वपदविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जिस समास में समासयुक्त पदों से ही विग्रह वाक्य निर्मित किया गया है वह स्वपदविग्रहः समास होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಯಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಯುಕ್ತ ಪದಗಳಿಂದಲೇ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಅದು ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹಃ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थाद्‌ यस्मिन्‌ समासे समासप्रयुक्तैः पदैः एव विग्रहवाक्यं निर्मीयते स स्वपदविग्रहः समासो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अनित्य होता है।", "Kannada": "ಅದು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सः अनित्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे:-पीतम्‌ अम्बरं यस्य स (पीला है) वस्त्र जिसका वह पीताम्बर है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಪೀತಮ್ ಅಂಬರಂ ಯಸ್ಯ ಸ (ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ) ವಸ್ತ್ರ ಯಾವುದಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಪೀತಾಂಬರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा पीतम्‌ अम्बरं यस्य स पीताम्बरः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पीतशब्द से और अम्बर शब्द से समस्यमान से ही विग्रह के दर्शन से यह अनित्य समास है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೀತಶಬ್ದದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಂಬರ ಶಬ್ದದಿಂದಲೇ ಸಮಾಸವಾಗುವುದರಿಂದ ವಿಗ್ರಹದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಇದು ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पीतशब्देन अम्बरशब्देन च समस्यमानेन एव विग्रहस्य दर्शनाद्‌ अयम्‌ अनित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के कितने भेद होते हैं यहाँ बहुत सी विप्रतिपत्तियाँ हैं।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "समासस्य कति भेदा इत्यत्र बहूनामस्ति विप्रतिपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्यतः समास के पाँच भेद होते हैं यह कह सकते हैं और वे है-केवल समास, अव्ययीभावसमास, तत्पुरुषसमास, बहुव्रीहि समास और द्वन्द समास होता है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸದ ಐದು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವು - ಕೇವಲ ಸಮಾಸ, ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ, ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ, ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतः समासस्य पञ्च भेदा इति वक्तुं शक्यन्ते, ते च - केवलसमासः, अव्ययीभावसमासः, तत्पुरुषसमासः, बहुव्रीहिसमासः, द्वन्द्वसमासः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव आदि विशेष संज्ञाओं से विनिर्मुक्त जो समास है वह केवल समास होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಆದಿ ವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಯಾವ ಸಮಾಸವಿದೆಯೋ ಅದು ಕೇವಲ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावादिविशेषसंज्ञाभिः विनिर्मुक्तः यः समासः स केवलसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास प्रकरण में विद्यमान समासविधायक सूत्रों द्वारा समास होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಸಮಾಸವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಸಮಾಸವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासप्रकरणे विद्यमानैः समासविधायकैः सूत्रैः समासः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र से क्वचित्‌ समास होता है परन्तु उस समास की विशेषसंज्ञा नहीं की जाती है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಆ ಸಮಾಸದ ವಿಶೇಷಸಂಜ್ಞಾ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सूत्रेण क्वचित्‌ समासो विधीयते परन्तु तस्य समासस्य विशेषसंज्ञा न क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह समास केवलसमास कहा जाता है।", "Kannada": "ಆ ಸಮಾಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಸಮಾಸವೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स समासः केवलसमास इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष संज्ञायें में होती हैं- अव्ययीभाव, तत्पुरुष, द्वन्द और बहुव्रीहि।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವ, ತತ್ಪುರುಷ, ದ್ವಂದ್ವ ಮತ್ತು ಬಹುವ್ರೀಹಿ.", "Sanskrit": "विशेषसंज्ञाः भवन्ति - अव्ययीभावः, तत्पुरुषः, द्वन्द्वो बहुव्रीहिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समास का सुप्सुपासमास यह नामान्तरण है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಸದ ಸುಪ್ ಸುಪಾ ಸಮಾಸ ಹೀಗೆ ನಾಮಾಂತರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य समासस्य सुप्सुपासमास इति नामान्तरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सह सुपा'' इस सूत्र को “इवेन सह समासो विभक्त्यलोपश्च” यह वार्तिक इस समास का विधायक है।", "Kannada": "\"ಸಹ ಸುಪಾ\" ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು \"ಇವೇನ ಸಹ ಸಮಾಸೋ ವಿಭಕ್ತ್ಯಲೋಪಾಶ್ಚ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕ ಈ ಸಮಾಸದ ವಿಧಾಯಕವಾಗಿದೆ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सह सुपा\" इति सूत्रं \"इवेन सह समासो विभक्त्यलोपश्च\" इति वार्तिकम्‌ अस्य समासस्य विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूतपूर्व: वागर्थाविव इत्यादि इस समास का उदाहरण है।", "Kannada": "ಭೂತಪೂರ್ವಃ ವಾಗರ್ಥಾವಿವ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भूतपूर्वः वागर्थाविव इत्यादिकम्‌ अस्य समासस्य उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.3.2 ) अव्ययी भाव समास \"प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः\"यह अव्ययीभाव समास का लक्षण है।", "Kannada": "(೮.೩.೨) ಅವ್ಯಯೀ ಭಾವ ಸಮಾಸ \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನಃ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ\" ಇದು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(८.३.२) अव्ययीभावसमासः \"प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः\" इत्यव्ययीभावसमासस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वपद का अर्थ है पूर्वपदार्थः।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಪದದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥಃ.", "Sanskrit": "पूर्वपदस्यार्थः पूर्वपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व पद का अर्थ प्रधान हो जहाँ यह पूर्वपदार्थ प्रधान ही बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವ ಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೆಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೇ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपदार्थः प्रधानो यत्र स पूर्वपदार्थप्रधानः इति बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समास में प्राय पूर्वपदार्थ का ही प्राधान्य है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ समासे प्रायेण पूर्वपदार्थस्य प्राधान्यं।"}}
{"translation": {"Hindi": "दिखाई देता है।", "Kannada": "ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव यह अन्वर्था संज्ञा है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಇದು ಅನ್ವರ್ಥ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभाव इति अन्वर्था संज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनव्यय अव्यय होता है।", "Kannada": "ಅನವ್ಯಯ ಅವ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनव्ययम्‌ अव्ययं भवतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ अव्ययीभावः\" यह अधिकृत विहित समास अव्ययीभाव “' संज्ञक होता है।", "Kannada": "\"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ\" ಈ ಅಧಿಕೃತ ವಿಹಿತ ಸಮಾಸ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಂಜ್ಞಕ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"अव्ययीभावः\" इत्यधिकृत्य विहितः समासः अव्ययीभावसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से “तत्पुरुष'' इस सूत्र से पहले तक जो सूत्र हैं उनसे विहित समास अव्ययीभावसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ತತ್ಪುರುಷ\" ಈ ಸೂತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಯಾವ ಸೂತ್ರವಿದೆಯೋ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಹಿತ ಸಮಾಸವು ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಂಜ್ಞಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतस्मात्‌ सूत्रात्‌ \"तत्पुरुषः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्प्राक्‌ पर्यन्तं यानि सूत्राणि सन्ति तैः विहितः समासः अव्ययीभावसंज्ञको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभावसमास के पाठ में इस समास के विधायक पाँच सूत्र सन्निविष्ट किये है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಐದು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासस्य पाठे समासस्यास्य विधायकानि सूत्राणि पञ्च सूत्राणि सन्निविष्टानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे होते है'-  \"अव्ययं विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यद्‌र्ध्यर्थाभावाऽत्ययाऽसम्प्रति-शब्दप्रादुर्भाव-पश्चाद्‌- यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य-सम्पत्ति-साकल्याऽन्तवचनेषु\", \"यावदवधारणे\", \"सुप्प्रतिना मात्रार्थे\", \"संख्या वंश्येन\" \"नदीभिश्च\" ।", "Kannada": "ಅವು ಆಗುತ್ತವೆ - \"ಅವ್ಯಯಂ ವಿಭಕ್ತಿ - ಸಮೀಪ - ಸಮೃದ್ಧಿ- ವ್ಯದ್ದ್ಯರ್ರ್ಥಾಭಾವಽತ್ಯಯಾಽಸಂಪ್ರತಿ - ಶಬ್ದಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ - ಪಶ್ಚಾತ್ - ಯಥಾಽಽನುಪೂರ್ವ್ಯ - ಯೌಗಪದ್ಯ-ಸಾದೃಶ್ಯ-ಸಾಕಲ್ಯಾಽಂತವಚನೇಷು\",\"ಯಾವದವಧಾರಣೆ\",\"ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥೆ\",\"ಸಂಖ್ಯಾ ವಂಶ್ಯೇನ\" \"ನದೀಭಿಶ್ಚ\".", "Sanskrit": "तानि भवन्ति - \"अव्ययं विभक्ति-समीप-समृद्धि-व्यद्‌र्ध्यर्थाभावाऽत्ययाऽसम्प्रति-शब्दप्रादुर्भाव-पश्चाद्‌- यथाऽऽनुपूर्व्य-यौगपद्य-सादृश्य-सम्पत्ति-साकल्याऽन्तवचनेषु\", \"यावदवधारणे\", \"सुप्प्रतिना मात्रार्थे\", \"संख्या वंश्येन\" \"नदीभिश्च\" चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “ अव्ययविभक्ति ”' इस सूत्र के अधिहरि, उपकृष्णम्‌, समुद्रम्‌, दुर्यवनम्‌ उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ \"ಅವ್ಯಯವಿಭಕ್ತಿ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಹರಿ, ಉಪಕೃಷ್ಣಮ್, ಸಮುದ್ರಮ್, ದುರ್ಯವನಮ್ ಹೀಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तत्र \"अव्ययं विभक्ती\"ति सूत्रस्य अधिहरि, उपकृष्णम्‌, सुमद्रम्‌, दुर्यवनम्‌ इत्यादीन्युदाहरणानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ यावदवधारणे '' इस सूत्र का यावच्छलोकम्‌ उदाहरण है।", "Kannada": "\"ಯಾವದವಧಾರಣೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಯಾವಚ್ಛಲೋಕಮ್ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"यावदवधारणे\" इति सूत्रस्य उदाहरणं अस्ति यावच्छलोकम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"सुप्प्रतिना मात्रार्थे\"  इस सूत्र का रूप्‌ प्रति \"संख्या वंश्येन\" इस सूत्र का उदाहरण है-एकविंशतिभारद्धाजम्‌।", "Kannada": "\"ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಸೂಪಪ್ರತಿ \"ಸಂಖ್ಯಾ ವಂಶ್ಯೇನ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಏಕವಿಂಶತಿ ಭಾರದ್ವಾಜಮ್.", "Sanskrit": "\"सुप्प्रतिना मात्रार्थे\" इति सूत्रस्य सूपप्रति इति, \"संख्या वंश्येन\" इति सूत्रस्य उदाहरणं अस्ति एकविंशतिभारद्वाजम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नदीभिश्च” इस सूत्र का उदाहरण है पञ्चगङ्गम्‌ ।", "Kannada": "\"ನದೀಭಿಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಪಂಚಗಂಗಮ್.", "Sanskrit": "\"नदीभिश्च\" इति सूत्रस्य  उदाहरणम्‌ भवति पञ्चगङ्गम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव समास में पूर्वपदार्थप्राधान्य दिखाई देता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासे पूर्वपदार्थप्राधान्यं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे-अधिहरि।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಅಧಿಹರಿ.", "Sanskrit": "यथा- अधिहरि।"}}
{"translation": {"Hindi": "हरौ इस लौकिक विग्रह में हरि डि अधि इस अलौकिक विग्रह में अधिहरि रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "ಹರೌ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹರಿ ಜ್ಞಿ ಅಧಿ ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಧಿಹರಿ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हरौ इति लौकिकविग्रहे हरि ङि अधि इत्यलौकिकविग्रहे अधिहरि इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिहरि यहाँ अव्ययीभाव समास में अधि यह अव्यय पूर्वपद है।", "Kannada": "ಅಧಿಹರಿ ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಧಿ ಈ ಅವ್ಯಯ ಪೂರ್ವಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिहरि इत्यत्र अव्ययीभावसमासे अधि इत्यव्ययं पूर्वपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वपद का अधिकरण अर्थ के प्राधान्य से अधि हरि पूर्वपदार्थ प्रधान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದದ ಅಧಿಕರಣ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಅಧಿ ಹರಿ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वपदस्य अधिकरणार्थस्य प्राधान्यात्‌ अधिहरि इति पूर्वपदार्थप्रधानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु सूपप्रति यहाँ पूर्वपदार्थप्राधान्य का व्यभिचार है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸೂಪಪ್ರತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ವ್ಯಭಿಚಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु सूपप्रति इत्यत्रास्ति पूर्वपदार्थप्राधान्यस्य व्यभिचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"सुप्प्रतिना मात्रार्थे\" इस सूत्र से सूप के लेश लौकिक विग्रह में समास में सूपप्रति रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "\"ಸುಪ್ಪ್ರತಿನಾ ಮಾತ್ರಾರ್ಥೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸೂಪಸ್ಯ ಲೇಶಃ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂಪಪ್ರತಿ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"सुप्प्रतिना मात्रार्थे\" इत्यनेन सूत्रेण सूपस्य लेशः इति लौकिकविग्रहे समासे सूपप्रति इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूपप्रति यहाँ प्रति मात्राबोधक  है।", "Kannada": "ಸೂಪಪ್ರತಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಮಾತ್ರಾಬೋಧಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूपप्रति इत्यत्र प्रति इति मात्राबोधकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः यहाँ मात्रार्थ के उत्तरपद का ही प्राधान्य है और पूर्वपदार्थ का अप्राधान्य है।", "Kannada": "ವಸ್ತುತಃ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾರ್ಥದ ಉತ್ತರಪದದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥದ ಅಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः अत्र मात्रार्थस्य उत्तरपदार्थस्यैव प्राधान्यमस्ति, पूर्वपदार्थस्य च अप्राधान्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत कहा गया है-प्राय पूर्वपदार्थ प्रधान अव्ययीभाव समास होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಪ್ರಾಯ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एवोच्यते प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"समासान्ताः\" ये अधिकृत करके कुछ समासान्त प्रत्यय होते हैं।", "Kannada": "\"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಿ ಕೆಲವು ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"समासान्ताः\" इत्यधिकृत्य केचन समासान्ताः प्रत्यया विधीयन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे प्रत्यय है “तद्धिताः” इस अधिकार बल से तद्धितसंज्ञक होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು ಪ್ರತ್ಯಯವೇ ಆಗಿದೆ \"ತದ್ಧಿತಾಃ\" ಈ ಅಧಿಕಾರ ಬಲದಿಂದ ತದ್ಧಿತಸಂಜ್ಞಕ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ते च प्रत्ययाः \"तद्धिताः\" इत्यधिकारबलात्‌ तद्धितसंज्ञका भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ व्ययीभाव समास का पाठ में टच्‌ प्रत्यय विधायक चार सूत्रों का उल्लेख किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अव्ययीभावसमासस्य पाठे टच्प्रत्ययविधायकानि चत्वारि सूत्राणि उल्लिखितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें “ अव्ययीभावेशरत्प्रभृतिभ्यः”, “अनश्च” ये दो सूत्र नित्य टच्‌ प्रत्यय विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ\",\"ಅನಶ್ಚ\" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳ ನಿತ್ಯ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तेषु \"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" \"अनश्च\" इति सूत्रद्वयं नित्यं टच्प्रत्ययविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यथाक्रमम्‌, उपशरदम्‌, अध्यात्मम्‌, इत्यादि उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್, ಉಪಶರದಮ್, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಮ್, ಇತ್ಯಾದಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र यथाक्रमम्‌ उपशरदम्‌, अध्यात्मम्‌ इत्यादिकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" \"झयः\" ये दो सूत्र विकल्प से टच्‌ प्रत्यय विधायक है।", "Kannada": "\"ನಪುಂಸಕಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" \"ಝಯಃ\" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" \"झयः\" इति सूत्रद्वयं विकल्पेन टच्प्रत्ययविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर क्रमानुसार उपचर्म, उपचर्मम्‌, उपसमिधम्‌. उपसमित्‌ इत्यादि उदाहरण हैं,", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಉಪಚರ್ಮ, ಉಪಚರ್ಮಮ್, ಉಪಸಮಿಧಮ್, ಉಪಸಮಿತ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यथाक्रमम्‌ उपचर्म, उपचर्मम्‌, उपसमिधम्‌, उपसमित्‌ इत्यादिकमुदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव समास निष्पन्न शब्द का “ अव्ययीभावः से नपुंसकत्व होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಶಬ್ದದ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವ\" ಇದರಿಂದ ನಪುಂಸಕತ್ವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासनिष्पन्नस्य शब्दस्य \"अव्ययीभावः\" इत्यनेन नपुंसकत्वं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे \"ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य\" इस सूत्र से नपुंसक का ह्रस्व होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ \"ಹ್ರಸ್ವೋ ನಪುಂಸಕೆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸ್ಯ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನಪುಂಸಕದ ಹ್ರಸ್ವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन \"ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य\" इत्यनेन सूत्रेण नपुंसकस्य ह्रस्वो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव समास का “अव्ययीभावश्च इस सूत्र से अव्यय संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವಶ್ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ಯಯ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासस्य \"अव्ययीभावश्च\" इत्यनेन सूत्रेण अव्ययसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययसंज्ञा होने पर “ अव्ययादाप्सुपः'' इससे सुप्‌ का लुक्‌ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ \"ಅವ್ಯಯಾದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ ಇದರ ಲುಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अव्ययसंज्ञायां सत्याम्‌ \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यनेन सुपो लुक्‌ प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब अव्ययीभावसमास निष्पन्न शब्द अकारान्त होता है तब विशेषकार्य होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ ನಿಷ್ಪನ್ನ ಶಬ್ದವು ಅಕಾರಾಂತವಾಗುತ್ತದೆ ಆಗ ವಿಶೇಷಕಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा अव्ययीभावसमासनिष्पन्नः शब्दः अकारान्तः भवति तदा विशेषकार्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब “नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्या” अदन्त अव्ययीभाव से परे सुप्‌ का “अव्ययादाप्सुपः” इससे लोप निषेध होता है।", "Kannada": "ಆಗ \"ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾ\" ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ನಂತರ ಬರುವ ಸುಪ್ ಇದರ \"ಅವ್ಯಯಾದಾಪ್ಸುಪಃ\" ಇದರಿಂದ ಲೋಪ ನಿಷೇಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा \"नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्या\" इत्यनेन अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ परस्य सुपः \"अव्ययादाप्सुपः\" इत्यनेन लुको निषेधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु पञ्चमी के बिना सुप्‌ के स्थान पर अमादेश होता हेै।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪಂಚಮೀ ಇಲ್ಲದೆ ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಮಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च पञ्चमीं विना सुपः स्थाने अमादेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌\" इस सूत्र से अदत्त अव्ययीभाव से तृतीया में और सप्तमी में बहुलम्‌ सु प्रत्यय को अम्‌ आदेश होता है।", "Kannada": "\"ತೃತೀಯಾಸಪ್ತಮ್ಯೋರ್ಬಹುಲಮ್\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದಂತ ಅವ್ಯಯೀಭಾವದಿಂದ ತೃತೀಯಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮೀಯಲ್ಲಿ ಬಹುಲಮ್ ಸು ಪ್ರತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಅಮ್ ಆದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌\" इति सूत्रेण अदन्ताद्‌ अव्ययीभावात्‌ तृतीयायां सप्तम्यां च बहुलम्‌ सोः अमादेशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे उपकृष्णम्‌ उपकृष्णेन।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಉಪಕೃಷ್ಣಮ್ ಉಪಕೃಷ್ಣೇನ.", "Sanskrit": "तेन उपकृष्णम्‌ उपकृष्णेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "27. नित्यसमास का लक्षण क्या हे?", "Kannada": "೨೭. ನಿತ್ಯಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವೇನು ?", "Sanskrit": "२७. नित्यसमासस्य किं लक्षणम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "28. नित्यसमास के दोनों पक्षों में उदाहरण दिखाइये?", "Kannada": "೨೮. ನಿತ್ಯಸಮಾಸದ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ.", "Sanskrit": "२८. नित्यसमासस्य पक्षद्वये उदाहरणं दर्शयत?"}}
{"translation": {"Hindi": "29. समास के सामान्यतः कितने भेद हैं?", "Kannada": "೨೯. ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "२९. समासस्य सामान्यतः कति भेदाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "30. केवलसमास का लक्षण क्या है?", "Kannada": "೩೦. ಕೇವಲ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "३०. केवलसमासस्य लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "31. विशेष संज्ञा क्या है?", "Kannada": "೩೧. ವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞೆಏನಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "३१. विशेषसंज्ञाः काः?"}}
{"translation": {"Hindi": "32. अव्ययीभावसमास का लक्षण क्या है?", "Kannada": "೩೨. ಅವ್ಯಯೀಭಾವಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವೇನು ?", "Sanskrit": "३२. अव्ययीभावसमासस्य लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "33. अव्ययीभावसमास के लक्षण में प्रायेण पद किसलिए ग्रहण किया गया है?", "Kannada": "೩೩. ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪದ ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "३३. अव्ययीभावसमासलक्षणे प्रायेण इति पदं किमर्थम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "34. अव्ययीभावसमास में समासान्त टचू प्रत्ययों के विधायक सूत्र कौन से हैं?", "Kannada": "೩೪. ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "३४. अव्ययीभावसमासे समासान्तटच्प्रत्ययस्य विधायकानि सूत्राणि कानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "35. अव्ययीभावसमास में अमादेश विधायक दो सूत्र कौन से हैं?", "Kannada": "೩೫. ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅಮಾದೇಶ ವಿಧಾಯಕ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "३५. अव्ययीभावसमासे अमादेशविधायकं सूत्रद्वयं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.3.4 ) “तत्पुरुषसमास '' प्रायेण उत्तर पदार्थ प्रधानः तत्पुरुषः।", "Kannada": "(೮.೩.೪) \"ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸ\" ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ತತ್ಪುರುಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(८.३.४) \"तत्पुरुषसमासः\" \"प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः तत्पुरुषः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपद का अर्थ होता है पूर्वपदार्थ।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥ ಆಗುತ್ತದೆ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥ.", "Sanskrit": "उत्तरपदस्यार्थः पूर्वपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्तरपदार्थ प्रधान हर जहाँ प्रधान वह उत्तरपदार्थप्रधान बहुव्रीहि समास होता है।", "Kannada": "ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उत्तरपदार्थः प्रधानो यत्र स उत्तरपदार्थप्रधानः इति बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास में प्राय उत्तर पदार्थ का प्राधान्य दिखाई देता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ समासे प्रायेण उत्तरपदार्थस्य प्राधान्यं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तत्पुरुषः” यह अधिकृत विहित समास तत्पुरुषसंज्ञ होता है।", "Kannada": "\"ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಇದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಹಿತ ಸಮಾಸ ತತ್ಪುರುಷ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तत्पुरुषः\" इत्यधिकृत्य विहितः समासः तत्पुरुषसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से “शेषो बहुव्रीहिः” से पहले तक जो सूत्र हैं उनसे विहित समास तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ\" ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಯಾವ ಸೂತ್ರವಿತ್ತೋ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಹಿತವಾದ ಸಮಾಸವು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕ ಸಮಾಸವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतस्मात्‌ सूत्रात्‌ \"शेषो बहुव्रीहिः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्प्राक्‌ पर्यन्तं यानि सूत्राणि सन्ति तैः विहितः समासः तत्पुरुषसंज्ञको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समास का उदाहरण है-कृष्णश्रितः।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ.", "Sanskrit": "अस्य समासस्य कृष्णश्रितः इत्यादिकम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णश्रितः यहाँ समास में श्रितः उत्तरपद है।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಾಶ್ರಿತಃ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರಿತಃ ಉತ್ತರಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णश्रितः इत्यत्र समासे श्रितः इत्युत्तरपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अर्थ के प्राधान्य से और उत्तरपदार्थ प्राधान्य से यह समास उत्तरपदार्थ प्रधान तत्पुरुष समास होता है।", "Kannada": "ಆ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವು ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यार्थस्य प्राधान्यात्‌ उत्तरपदार्थप्राधान्याद्‌ अयं समासः उत्तरपदार्थप्रधानः तत्पुरुषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुष समास के बहुत से भेद होते हैं।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಬಹಳ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಭೇದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषसमासस्य बहवः भेदा भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण और व्यधिकरण ये दो भेद होते हैं ऐसा कह सकते हैं।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ಮತ್ತು ವ್ಯಧಿಕರಣ ಇವೆರಡು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "समानाधिकरणः व्यधिकरणश्चेति भेदद्वयम्‌ इति वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां पर व्यधिकरणतत्पुरुष का द्वितीयातत्पुरुष, तृतीयातत्पुरुष, चतुर्थीतत्पुरुष, पञ्चमी तत्पुरुष, षष्ठीतत्पुरुष और सप्तमीतत्पुरुष से छः भेद होते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ ದ್ವಿತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ, ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ, ಚತುರ್ಥೀ ತತ್ಪುರುಷ, ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷ, ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮೀ ತತ್ಪುರುಷ ಇವುಗಳಿಂದ ಆರು ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तत्र व्यधिकरणतत्पुरुषस्य द्वितीयातत्पुरुषः, तृतीयातत्पुरुषः, चतुर्थीतत्पुरुषः, पञ्चमीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः सप्तमीतत्पुरुषश्चेति षट्‌ भेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण तत्पुरुष नाम कर्मधारय समास का है।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ಎಂದರೆ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणतत्पुरुषः नाम कर्मधारयः समासः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यथा भी सामान्यतः कर्मधारय, द्विगु, नञ् आदि चार भेद कह सकते हैं।", "Kannada": "ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರ್ಮಧಾರಯ, ದ್ವಿಗು, ನಜ್ಞ್ ಆದಿ ನಾಲ್ಕು ಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अन्यथा अपि सामान्यः, कर्मधारयः, द्विगुः, नञ्प्रभृतयश्चेति चत्वारो भेदा इति वक्तुं शक्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ द्वितीयादि सप्तमी तत्पुरुष सामान्य हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾದಿ ಸಪ್ತಮೀ ತತ್ಪುರುಷಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र सामान्या भवन्ति द्वितीयादिसप्तमीतत्पुरुषाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुष पाठ में सामान्यतत्पुरुष विधायक आठ सूत्र उल्लेखित हैं।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಎಂಟು ಸೂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषपाठे सामान्यतत्पुरुषविधायकानि अष्टौ सूत्राणि समुल्लिखितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वितीया तत्पुरुष का  \"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\"  यह विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ದ್ವಿತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷದ \"ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತಾತೀತಪತಿತಗತಾತ್ಯಸ್ತಪ್ರಾಪ್ತಾಪನ್ನೈಃ\" ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वितीयातत्पुरुषस्य \"द्वितीया श्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः\" इति विधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृष्णश्रितः दुःखातीतः इत्यादि इस सूत्र के उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಕೃಷ್ಣಾತೀತಃ ದುಃಖಾತೀತಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कृष्णश्रितः दुःखातीतः इत्यादिकमेतस्योदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीया तत्पुरुष का “तृतीयातत्कृतार्थेन गुणवचनेन '', `“ कर्त्तकरणेकृता बहुलम्‌'' ये दो विधायक सूत्र हैं।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷದ \"ತೃತೀಯಾತತ್ಕೃತಾರ್ಥೇನ ಗುಣವಚನೇನ\", \"ಕರ್ತೃಕರಣೇಕೃತಾ ಬಹುಲಮ್\" ಇವೆರಡು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तृतीयातत्पुरुषस्य \"तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन\", \"कर्तृकरणे कृता बहुलम्‌\" इति विधायकं सूत्रद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कुलाखण्डः नखभिन्नः इत्यादि क्रमानुसार उदाहरण है।", "Kannada": "ಶಂಕುಲಾಖಂಡಃ ನಖಭಿನ್ನಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ರಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳೇ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "शङ्कुलाखण्डः नखभिन्नः इत्यादिकं यथाक्रमम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चतुर्थीतत्पुरुष का \"चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः\" यह विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಚತುರ್ಥೀ ತತ್ಪುರುಷದ \"ಚತುರ್ಥೀ ತದರ್ಥಾರ್ಥಬಲಿಹಿತಸುಖರಕ್ಷಿತೈಃ\" ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्थीतत्पुरुषस्य \"चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः\" इति विधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यूपदारु द्विजार्थः सुपः इत्यादि इस सूत्र का उदाहरण है।", "Kannada": "ಯೂಪದಾರು ದ್ವಿಜಾರ್ಥಃ ಸುಪಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यूपदारु द्विजार्थः सूपः इत्यादिकमेतस्योदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चमीतत्पुरुष का \"पञ्चमी भयेन\"और \"स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन\" ये दो विधायक सूत्र हैं।", "Kannada": "ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷದ \"ಪಂಚಮೀ ಭಯೇನ\" ಮತ್ತು \"ಸ್ತೋಕಾಂತಿಕದೂರಾರ್ಥಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ ಕ್ತೇನ\" ಇವು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "पञ्चमीतत्पुरुषस्य \"पञ्चमी भयेन\" \"स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन\" इति विधायकं सूत्रद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चोरभयम्‌ इत्यादि यहां उदाहरण है।", "Kannada": "ಚೋರಭಯಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "चोरभयम्‌ इत्यादिकमत्र उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठीतत्पुरुष समास का “षष्ठी'' यह विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ \"ಷಷ್ಠೀ\" ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "षष्ठीतत्पुरुषस्य \"षष्ठी\" इति विधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "राजपुरुषः यहाँ उदाहरण है।", "Kannada": "ರಾಜಪುರುಷಃ ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "राजपुरुषः इत्यादिकमत्र उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तमी तत्पुरुष का “सप्तमी शौण्डै:'' विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಸಪ್ತಮೀ ತತ್ಪುರುಷದ \"ಸಪ್ತಮೀ ಶೌಂಡೈಃ\" ಇದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सप्तमीतत्पुरुषस्य \"सप्तमी शौण्डैः\" इति विधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र का उदाहरण है अक्षशौण्डः।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಅಕ್ಷಶೌಂಡಃ.", "Sanskrit": "अक्षशौण्डः इत्यादिकमत्र उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु षष्ठी समास निषेध सात सूत्र हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸ ನಿಷೇಧಿಸುವ ಏಳು ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "किञ्च षष्ठीसमासनिषेधकानि सप्त सूत्राणि सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"न निर्धारणे\" \"पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्य-समानाधिकरणेन\" \"क्तेन च पूजायाम्‌\" \"अधिकरणवाचिना च\" \"कर्मणि च\" \"तृजकाभ्यां कर्तरि\" \"कर्तरि च\" ।", "Kannada": "\"ನ ನಿರ್ಧಾರಣೆ\" \"ಪೂರಣಗುಣಸುಹಿತಾರ್ಥಸದವ್ಯಯತವ್ಯ-ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ\" \"ಕ್ತೇನ ಚ ಪೂಜಾಯಾಮ್\" \"ಅಧಿಕರಣವಾಚಿನಾ ಚ\" \"ಕರ್ಮಣಿ ಚ\" \"ತೃಜಕಾಭ್ಯಾಂ ಕರ್ತರಿ\" \"ಕರ್ತರಿ ಚ\".", "Sanskrit": "\"न निर्धारणे\" \"पूरणगुणसुहितार्थसदव्ययतव्य-समानाधिकरणेन\" \"क्तेन च पूजायाम्‌\" \"अधिकरणवाचिना च\" \"कर्मणि च\" \"तृजकाभ्यां कर्तरि\" \"कर्तरि च\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "षष्ठी समास का अपवादभूत दो सूत्र हैं- \"पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\"और “अर्धं नपुंसकम्‌''।", "Kannada": "ಷಷ್ಠೀ ಸಮಾಸದ ಅಪವಾದಭೂತ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ - \"ಪೂರ್ವಪರಾಧರೋತ್ತರಮೇಕದೇಶಿನೈಕಾಧಿಕರಣೇ\" ಮತ್ತು \"ಅರ್ಧಂ ನಪುಂಸಕಮ್\".", "Sanskrit": "षष्ठीसमासस्य अपवादभूतं सूत्रद्वयं \"पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे\" इति \"अर्धं नपुंसकम्‌\" इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पूर्वकायः, अर्ध पिप्पली क्रम अनुसार उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಯಃ, ಅರ್ಧ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಕ್ರಮ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पूर्वकायः, अर्धपिप्पली इति यथाक्रमम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान विभक्ति पदों का जब तत्पुरुषसमास होता है तब कर्मधारय संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಸಮಾನ ವಿಭಕ್ತಿ ಪದಗಳ ಯಾವಾಗ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समानविभक्त्यन्तपदानां यदा तत्पुरुषसमासस्तदा कर्मधारयसंज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः” यह सूत्र प्रमाण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ತತ್ಪುರುಷಃ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರವು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः\" इति सूत्रं प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समानाधिकरण तत्पुरुष विधायक तत्पुरुष समास का पाठ में नौ सूत्र संग्रहित हैं।", "Kannada": "ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು ಸೂತ್ರಗಳು ಸಂಗೃಹೀತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समानाधिकरणतत्पुरुषविधायकानि तत्पुरुषसमासस्य पाठे नव सूत्राणि संगृहीतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे हैं-\"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" \"कुत्सितानि कुत्सनैः\" \"पापाणके कुत्सितैः\" \"उपमानानि सामान्यवचनैः\" \"उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे\" \"सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः\" \"वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌\" \"किं क्षेपे\" \"प्रशंसावचनैश्च\"।", "Kannada": "ಅವು - ವಿಶೇಷಣಂ ವಿಶೇಷ್ಯೇಣ ಬಹುಲಮ್\" \"ಕುತ್ಸಿತಾನಿ ಕುತ್ಸ್ನೈಃ\" \"ಪಾಪಾಣಕೆ ಕುತ್ಸಿತೈಃ\" \"ಉಪಮಾನಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನೈಃ\"\"ಉಪಮಿತಂ ವ್ಯಾಘ್ರಾದಿಭಿಃ ಸಾಮಾನ್ಯಪ್ರಯೋಗೆ\" \"ಸನ್ಮಹತ್ಪರಮೋತ್ಕೃಷ್ಟಾಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನೈಃ\" \"ವೃಂದಾರಕನಾಗಕುಂಜರೈಃ ಪೂಜ್ಯಮಾನಮ್\" \"ಕಿಂ ಕ್ಷೇಪೆ\" \"ಪ್ರಶಂಸಾವಚನೈಶ್ಚ\".", "Sanskrit": "तानि तावद्‌ - \"विशेषणं विशेष्येण बहुलम्‌\" \"कुत्सितानि कुत्सनैः\" \"पापाणके कुत्सितैः\" \"उपमानानि सामान्यवचनैः\" \"उपमितं व्याघ्रादिभिः सामान्याप्रयोगे\" \"सन्महत्परमोत्तमोत्कृष्टाः पूज्यमानैः\" \"वृन्दारकनागकुञ्जरैः पूज्यमानम्‌\" \"किं क्षेपे\" \"प्रशंसावचनैश्च\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूत्रों के यथाक्रम उदाहरण हैं- नीलोत्पलम्‌, वैयाकरणखसूचिः, पापनापितः, घनश्यामः, पुरुषव्याघ्रः, सद्वैद्यः, गोवृन्दारकः, किंराजा गोतल्लजः। यहाँ “शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्‌'' वार्तिक भी पढ़ा गया है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳ ಯಥಾಕ್ರಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ನೀಲೋತ್ಪಲಮ್, ವೈಯಾಕರಣಖಸೂಚಿಃ, ಪಾಪನಾಪಿತಃ, ಘನಶ್ಯಾಮಃ, ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಃ, ಸದ್ವೈದ್ಯಃ, ಗೋವೃಂದಾರಕಃ, ಕಿಂರಾಜಾ ಗೋತಲ್ಲಜಃ. ಇಲ್ಲಿ \"ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ದಯೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಸ್ಯೋಪಸಂಖ್ಯಾನಮ್\" ವಾರ್ತಿಕವು ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नीलोत्पलम्‌, वैयाकरणखसूचिः, पापनापितः, घनश्यामः, पुरुषव्याघ्रः, सद्वैद्यः, गोवृन्दारकः, किंराजा गोतल्लजः इत्यादीनि यथाक्रमं सूत्राणाम्‌ उदाहरणानि। अत्र \"शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्‌\" इति वार्तिकमपि पठितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उदाहरण है शाकपार्थिवः।", "Kannada": "ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಶಾಕಪಾರ್ಥಿವಃ.", "Sanskrit": "शाकपार्थिवः इत्यादिकमिहोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सूत्रों से और वार्तिक से विधीयमान तत्पुरुष का समानाधिकरण से कर्मधारय संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಾರ್ತಿಕಗಳಿಂದ ವಿಧೀಯಮಾನವಾಗಿರುವ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣದಿಂದ ಕರ್ಮಧಾರಯಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेः सूत्रैः वार्तिकेन च विधीयमानस्य तत्पुरुषस्य सामानाधिकण्यात्‌ कर्मधारयसंज्ञा।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं कर्मधारय का विशेषणपूर्वपद, विशेषणोत्तरपद, उपमानपूर्वपद, उपमानोत्तरपद, इत्यादि का अनात्तरभेदों की कल्पना कर सकते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮಧಾರಯದ ವಿಶೇಷಣಪೂರ್ವಪದ, ವಿಶೇಷಣೋತ್ತರಪದ, ಉಪಮಾನಪೂರ್ವಪದ, ಉಪಮಾನೋತ್ತರಪದ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಅನಾತ್ತರಭೇದಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "एवं कर्मधारयस्य विशेषणपूर्वपदः, विशेषणोत्तरपदः, उपमानपूर्वपदः, उपमानोत्तरपदः इत्यादयः अवान्तरभेदाः कल्पयितुं शक्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुष का तृतीय भेद है द्विगुः।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷದ ಮೂರನೆಯ ಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ ದ್ವಿಗುಃ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषस्य तृतीयो भेदः द्विगुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च'' इस सूत्र से विहित संख्यापूर्व  तत्पुरुष समासः द्विगु संज्ञा प्राप्त होता है।", "Kannada": "\"ತದ್ಧಿತಾರ್ಥೋತ್ತರಪದಸಮಾಹಾರೇ ಚ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಾ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च\" इत्यनेन सूत्रेण विहितः संख्यापूर्वः तत्पुरुषसमासो द्विगुसंज्ञां लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ प्रमाण \"संख्यापूर्वो द्विगुः\" है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ \"ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವೋ ದ್ವಿಗುಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अत्र प्रमाणं \"संख्यापूर्वो द्विगुः\" इति सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विगु समास तीन प्रकार का होता है।", "Kannada": "ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "द्विगुसमासः त्रिविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाहार द्विगु, तद्धितार्थ द्विगु और उत्तरपद द्विगु।", "Kannada": "ಸಮಾಹಾರ ದ್ವಿಗು, ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ದ್ವಿಗು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದ ದ್ವಿಗು.", "Sanskrit": "समाहारद्विगुः, तद्धितार्थद्विगुः, उत्तरपदद्विगुश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ समाहार द्विगु का उदाहरण है-पञ्चगवम्‌।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಹಾರ ದ್ವಿಗುವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಪಂಚಗವಮ್.", "Sanskrit": "अत्र समाहारद्विगोः उदाहरणं पञ्चगवम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तद्धितार्थ द्विगु का उदाहरण है पौर्वशालः।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತಾರ್ಥ ದ್ವಿಗುವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಪೌರ್ವಶಾಲಃ.", "Sanskrit": "तद्धितार्थद्विगोः उदाहरणं पौर्वशालः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्तरपद द्विगु का उदाहरण है पञ्चगवधनः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದ ದ್ವಿಗುವಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಪಂಚಗವಧನಃ.", "Sanskrit": "उत्तरपदद्विगोश्च उदाहरणं पञ्चगवधनः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"द्वन्द्वतत्पुरुषयोरुत्तरपदे नित्यसमासवचनम्‌\" \"गोरतद्धितलुकि\"  इस सूत्र वार्तिक में द्विगुसमास का रूप निष्पादन में उपयोगी है।", "Kannada": "\"ದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋರುತ್ತರಪದೆ ನಿತ್ಯಸಮಾಸವಚನಮ್\" \"ಗೋರತದ್ಧಿತಲುಕಿ\" ಈ ಸೂತ್ರ ವಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸದ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"द्वन्द्वतत्पुरुषयोरुत्तरपदे नित्यसमासवचनम्‌\" \"गोरतद्धितलुकि\" इति सूत्रवार्तिके च द्विगुसमासस्य रूपनिष्पादने उपयोगिनी।"}}
{"translation": {"Hindi": "नञ्‌ आदि समास पाँच होते हैं।", "Kannada": "ನಜ್ಞ್ ಆದಿ ಸಮಾಸಗಳು ಐದು ವಿಧವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "नञ्प्रभृतयः समासाः पञ्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नञ्तत्पुरुष, कुतत्पुरुष, गतितत्पुरुष, प्रादितत्पुरुष और उपपदतत्पुरुष है।", "Kannada": "ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ, ಕುತತ್ಪುರುಷ, ಗತಿತತ್ಪುರುಷ, ಪ್ರಾದಿತತ್ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಉಪಪದತತ್ಪುರುಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नञ्तत्पुरुषः, कुतत्पुरुषः, गतितत्पुरुषः, प्रादितत्पुरुषः उपपदतत्पुरुषश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नञ्‌'' नञ्तत्पुरुषविधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ನಜ್ಞ್\" ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"नञ्‌\" इति नञ्तत्पुरुषविधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उदाहरण है।", "Kannada": "ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्यस्योदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुतत्पुरुष, गतितत्पुरुषः और प्रादितत्पुरुषः “कुगतिप्रादयः' सूत्र से विधान होता है।", "Kannada": "ಕುತತ್ಪುರುಷ, ಗತಿತತ್ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದಿತತ್ಪುರುಷಃ \"ಕುಗತಿಪ್ರಾದಯಃ\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कुतत्पुरुषः, गतितत्पुरुषः, प्रादितत्पुरुषश्च \"कुगतिप्रादयः\" इति सूत्रेण विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कुपुरुषः, ऊरीकृत्य, सुपुरुषः इत्यादि यथाक्रम उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕುಪುರುಷಃ, ಊರಿಕೃತ್ಯ, ಸುಪುರುಷಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಯಥಾಕ್ರಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र कुपुरुषः, ऊरीकृत्य, सुपुरुषः इत्यादीनि यथाक्रमम्‌ उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रादि समास विधायक पांच वार्तिक भी यहाँ उल्लेखित किये गये है-''प्रादयो गताद्यर्थे प्रथमया”, “ अल्यादयः क्रात्ताद्यर्थे द्वितीयया”, “ अवादयः क्रुष्टाद्यर्थे तृतीयया, “पर्यादयो ग्लानायर्थे चतुर्थ्या”, ' निरादयः क्रान्ताद्यर्थ पञ्चम्या” प्राचार्यः, अतिपालः, अवकोकिलः, पर्यध्ययनः, निष्कौशाम्बिः इत्यादि इन वार्तिक का क्रम से उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾದಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಐದು ವಾರ್ತಿಕಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ - \"ಪ್ರಾದಯೋ ಗತಾದ್ಯರ್ಥೇ ಪ್ರಥಮಯಾ\", \"ಅಲ್ಯಾದಯಃ ಕ್ರಾತ್ತಾದ್ಯರ್ಥೇ ದ್ವಿತೀಯಯಾ\", \"ಅವಾದಯಃ ಕ್ರುಷ್ಟಾದ್ಯರ್ಥೇ ತೃತೀಯಯಾ\", \"ಪರ್ಯಾದಯೋ ಗ್ಲಾನಾಯರ್ಥೇ ಚತುರ್ಥ್ಯಾ\",\"ನಿರಾದಯಃ ಕ್ರಾಂತಾದ್ಯರ್ಥ ಪಂಚಮ್ಯಾ\" ಪ್ರಾಚಾರ್ಯಃ, ಅತಿಪಾಲಃ, ಅವಕೋಕಿಲಃ, ಪರ್ಯಧ್ಯಯನಃ, ನಿಷ್ಕೌಶಾಂಬಿಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಈ ವಾರ್ತಿಕಗಳ ಕ್ರಮದಿಂದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रादिसमासस्य विधायकानि पञ्च वार्तिकान्यपि समुल्लिखितानि - \"प्रादयो गताद्यर्थ प्रथमया\", \"अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थ द्वितीयया\", \"अवादयः क्रुष्टाद्यर्थ तृतीयया\", \"पर्यादयो ग्लानाद्यर्थ चतुर्थ्या\", \"निरादयः क्रान्ताद्यर्थे पञ्चम्या\" इति। प्राचार्यः, अतिमालः, अवकोकिलः, पर्यध्ययनः, निष्कौशाम्बिः इत्यादीनि एतेषां वार्तिकानां क्रमेण उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उपपदमतिङ '' यह उपपदतत्पुरुष विधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ಉಪಪದಮತಿಂಗ್\" ಇದು ಉಪಪದತತ್ಪುರುಷ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"उपपदमतिङ्‌\" इति उपपदतत्पुरुषविधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कुम्भकारः इत्यादि उदाहरण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕುಂಭಕಾರಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कुम्भकारः इत्यादीनि उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुषसमास में “समासान्ताः'' इससे अधिकृत कुछ समासान्त प्रत्ययों का विधान किये जाते हैं।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಲ್ಲಿ \"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಇದರಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲವು ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषसमासे \"समासान्ताः\" इत्यधिकृत्य केचन समासान्ताः प्रत्यया विधीयन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे प्रत्यय हैं “तद्धिताः'' इस अधिकारबल से तद्धित संज्ञक होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಾಗಿವೆ \"ತದ್ಧಿತಾಃ\" ಈ ಅಧಿಕಾರಬಲದಿಂದ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ते च प्रत्ययाः \"तद्धिताः\" इत्यधिकारबलात्‌ तद्धितसंज्ञका भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तत्पुरुष समास का पाठ मे' अच्‌ प्रत्यय विधायक “तत्पुरुषस्याङगुलेः संख्याव्ययादे:” और “अहः सर्वैकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः” इन दो सूत्रों का उल्लेख किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ \"ತತ್ಪುರುಷಸ್ಯಾಂಗುಲೇಃ ಸಂಖ್ಯಾವ್ಯಯಾದೇಃ\" ಮತ್ತು \"ಅಹಃ ಸರ್ವೈಕದೇಶಸಂಖ್ಯಾತಪುಣ್ಯಾಚ್ಚ ರಾತ್ರೇಃ\" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तत्पुरुषसमासस्य पाठे अच्प्रत्ययविधायकं \"तत्पुरुषस्याङ्गुलेः संख्याव्ययादेः\" इति \"अहः सर्वैकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः\" इति सूत्रद्वयम्‌ उल्लिखितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ  द्व्यङ्गुलम्‌, सर्वरात्रः इत्यादि क्रम अनुसार उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದ್ಯಂಗುಲಮ್, ಸರ್ವರಾತ್ರಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ರಮದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र द्व्यङ्गुलम्‌, सर्वरात्रः इत्यादीनि क्रमेण उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ “राजाहः सखिभ्यष्टच्‌'' टच्‌ विधायक सूत्र है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಟಚ್ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "टज्विधायकं \"राजाहः सखिभ्यष्टच्‌\" इति सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ \"रात्राह्नाहाः पुंसि\", \"परवल्लिङ्गंद्वन्द्वतत्पुरुषयोः\", \"अर्धर्चाः पुंसि च\" इत्यादि लिङ्गानुशासनपरक सूत्र हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ \"ರಾತ್ರಾಹ್ನಾಹಾಃ ಪುಂಸಿ\",\"ಪರವಲ್ಲಿಂಗದ್ವಂದ್ವತತ್ಪುರುಷಯೋಃ\", \"ಅರ್ಧರ್ಚಾಃ ಪುಂಸಿ ಚ\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲಿಂಗಾನುಶಾಸನಪರಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"रात्राह्नाहाः पुंसि\", \"परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः\", \"अर्धर्चाः पुंसि च\" इत्यादीनि लिङ्गानुशासनपरकाणि सूत्राण्यपि विद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अहोरात्रः, राजपुत्रः, अर्धर्चः इत्यादि क्रमानुसार उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಹೋರಾತ್ರಃ, ರಾಜಪುತ್ರಃ, ಅರ್ಧರ್ಚಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "अत्र अहोरात्रः, राजपुत्रः, अर्धर्चः इत्यादीनि क्रमश उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "36. “तत्पुरुष समास का लक्षण क्या है?", "Kannada": "೩೬. ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವೇನು ?", "Sanskrit": "३६. तत्पुरुषसमासस्य लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "37. तत्पुरुषसमासलक्षण में प्रायेण पद किसलिए लिया गया है?", "Kannada": "೩೭. ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪದವು ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "३७. तत्पुरुषसमासलक्षणे प्रायेण इति पदं किमर्थम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "38. व्यधिकरणतत्पुरुष के कितने भेद हैं?", "Kannada": "೩೮. ವ್ಯಧಿಕರಣತತ್ಪುರುಷದ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿವೆ ?", "Sanskrit": "३८.व्यधिकरणतत्पुरुषस्य कति भेदाः?"}}
{"translation": {"Hindi": "39. समानाविकरण तत्पुरुष की कौन संज्ञा और किस सूत्र से होती है।", "Kannada": "೩೯. ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇನ ತತ್ಪುರುಷದ ಸಂಜ್ಞೆ ಯಾವುದಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "३९. समानाधिकरणतत्पुरुषस्य का संज्ञा केन च सूत्रेण?"}}
{"translation": {"Hindi": "40. द्विगु संज्ञा किसकी और किस सूत्र से होती है?", "Kannada": "೪೦. ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಾ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "४०. द्विगुसंज्ञा कस्य केन च सूत्रेण?"}}
{"translation": {"Hindi": "41. प्रादितत्पुरुष समास विधायक वार्तिक कौन से हैं?", "Kannada": "೪೧. ಪ್ರಾದಿತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ವಾರ್ತಿಕಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "४१. प्रादितत्पुरुषसमासविधायकानि वार्तिकानि कानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "43. परमराजः यहाँ पर टच्‌ प्रत्यय किस सूत्र से होता है।", "Kannada": "೪೩. ಪರಮರಾಜಃ ಇಲ್ಲಿ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "४३. परमराजः इत्यत्र टच्प्रत्ययः केन सूत्रेण?"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहि समास “प्रायेण अन्यपदार्थप्रधानः बहुव्रीहिः'' यह बहुव्रीहि का सामान्य लक्षण है।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನಃ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ\" ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहिसमासः \"प्रायेण अन्यपदार्थप्रधानः बहुव्रीहिः\" इति बहुव्रीहिसमासस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य पद का अर्थ अन्य पदार्थ होता है।", "Kannada": "ಅನ್ಯ ಪದದ ಅರ್ಥ ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्यपदस्यार्थः अन्यपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्यमान पदार्थपेक्षता से भित्र पदार्थ अन्यपदार्थ होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪದಾರ್ಥ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನ ಪದಾರ್ಥವು ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समस्यमानपदार्थपेक्षया भिन्नः पदार्थः अन्यपदार्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य पदार्थ है प्रधान जहाँ वह अन्यपदार्थ प्रधान है।", "Kannada": "ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥವು ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्यपदार्थः प्रधानो यत्र सः अन्यपदार्थप्रधानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समास में प्राय अन्यपदार्थ का प्राधान्य दिखाई देता है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ समासे प्रायेण अन्यपदार्थस्य प्राधान्यं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“शेषो बहुव्रीहिः” यह अधिकृत करके विहित समास तत्पुरुषसंज्ञक होता है।", "Kannada": "\"ಶೇಷೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿ\" ಇಲ್ಲಿ  ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತಗೊಳಿಸಿ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಸಮಾಸವು ತತ್ಪುರುಷಸಂಜ್ಞಕವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"शेषो बहुव्रीहिः\" इत्यधिकृत्य विहितः समासः तत्पुरुषसंज्ञकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से  \"चार्थ द्वन्द्वः\" इस सूत्र से पहले तक जो सूत्र हैं उनसे विहित समास बहुव्रीहि संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ \"ಚಾರ್ಥ ದ್ವಂದ್ವಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮೊದಲವರೆಗು ಯಾವ ಸೂತ್ರವಿದೆಯೋ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಸಮಾಸವು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಂಜ್ಞಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतस्मात्‌ सूत्रात्‌ \"चार्थ द्वन्द्वः\" इत्यस्मात्‌ सूत्रात्प्राक्‌ पर्यन्तं यानि सूत्राणि सन्ति तैः विहितः समासः बहुव्रीहिसंज्ञको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समास का उदाहरण है-पीताम्बरः।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಪೀತಾಂಬರ.", "Sanskrit": "अस्य समासस्य पीताम्बरः इत्यादिकम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पीताम्बर यहाँ समस्यमान पीतम्‌ अम्बर दो पद हैं।", "Kannada": "ಪೀತಾಂಬರ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪೀತಮ್ ಅಂಬರ ಎರಡು ಪದಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "पीताम्बर इत्यत्र समस्यमानं पीतम्‌ अम्बरं चेति पदद्वयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पीताम्बररूप समस्यमान पदों की अर्थ अपेक्षा से अन्यपदार्थ विष्णु रूप होता है।", "Kannada": "ಪೀತಾಂಬರರೂಪ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥ ವಿಷ್ಣು ರೂಪವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पीताम्बररूपसमस्यमानपदयोः अथपिक्षया अन्यपदार्थः भवति विष्णुरूपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अन्य पदार्थ विष्णु की प्राधान्यता से यह समास अन्यपदार्थ प्रधान बहुव्रीहि समास होता है।", "Kannada": "ಆ ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿಂದ ಈ ಸಮಾಸವು ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अन्यपदार्थस्य विष्णोः प्राधान्यात्‌ अयं समासः अन्यपदार्थप्रधानः बहुव्रीहिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु यहाँ अन्य पदार्थ प्राधान्य का व्यभिचार दो और तीन रूप हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಇಲ್ಲು ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु द्वित्राः इत्यत्रास्ति अन्यपदार्थप्राधान्यस्य व्यभिचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"संख्ययाव्ययासन्नदूराधिकसंख्याः संख्येये\" इस सूत्र से द्वौ  च त्रयः च इस लौकिक विग्रह में समास होने पर द्वित्राः रूप निष्पन्न होते हैं।", "Kannada": "\"ಸಂಖ್ಯಯಾವ್ಯಯಾಸನ್ನದೂರಾಧಿಕಸಂಖ್ಯಾಃ ಸಂಖ್ಯೇಯೆ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದ್ವೌ ಚ ತ್ರಯಃ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ದ್ವಿತ್ರಾಃ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"संख्ययाव्ययासन्नदूराधिकसंख्याः संख्येये\" इत्यनेन सूत्रेण द्वौ च त्रयश्च इति लौकिकविग्रहे समासे द्वित्राः इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वित्राः यहाँ उभयपदार्थ का प्राधान्य है।", "Kannada": "ದ್ವಿತ್ರಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಉಭಯಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "द्वित्राः इत्यत्र उभयपदार्थस्य प्राधान्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्य पदार्थ का प्राधान्यभाव है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಭಾವವೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्यपदार्थस्य च प्राधान्याभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कहा जाता है “प्रायेण अन्यपदार्थ प्रधान बहुव्रीहि समास होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एवोच्यते प्रायेण अन्यपदार्थप्रधानः बहुव्रीहिः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहि समास के पञ्च विधायक सूत्र है- \"अनेकमन्यपदार्थे\", \"संख्ययाव्ययासन्नदूराधिक-संख्याः संख्येये\", \"दिङ्नामान्यन्तराले\" \"तत्र तेनेदमिति सरूपे\", \"तेन सहेति तुल्ययोगे\"।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದ ಐದು ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಿದೆ - \"ಅನೇಕಮನ್ಯಪದಾರ್ಥೇ\", \"ಸಂಖ್ಯಯಾವ್ಯಯಾಸನ್ನದೂರಾಧಿಕ - ಸಂಖ್ಯಾಃ ಸಂಖ್ಯೇಯೆ\", \"ದಿಂಜ್ಞಾಮಾನ್ಯಂತರಾಲೇ\" \"ತತ್ರ ತೇನೇದಮಿತಿ ಸರೂಪೆ\",\"ತೇನ ಸಹೇತಿ ತುಲ್ಯಯೋಗೆ\".", "Sanskrit": "बहुव्रीहिसमासस्य विधायकानि पञ्च सूत्राणि सन्ति \"अनेकमन्यपदार्थे\", \"संख्ययाव्ययासन्नदूराधिक-संख्याः संख्येये\", \"दिङ्नामान्यन्तराले\" \"तत्र तेनेदमिति सरूपे\", \"तेन सहेति तुल्ययोगे\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर पीताम्बरः, द्वित्राः, दक्षिणपूर्वा, हस्ताहस्ति, केशाकेशि, इत्यादि क्रमानुसार उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪೀತಾಂಬರಃ, ದ್ವಿತ್ರಾಃ, ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವಾ, ಹಸ್ತಾಹಸ್ತಿ, ಕೇಶಾಕೇಶಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ರಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पीताम्बरः, द्वित्राः, दक्षिणपूर्वा, हस्ताहस्ति, केशाकेशि इत्यादीनि क्रमशः सूत्राणामुदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रादिभ्यो धातुजस्य वाच्यो वा चोत्तरपद लोपः'' “नञोऽस्त्यर्थानां वाच्यो वा चोत्तरपद लोपः'', “सप्तम्युपमान पूर्वपदस्योत्तरपदलोपश्च'' ये वार्तिक बहुव्रीहि समास विधायक हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾದಿಭ್ಯೋ ಧಾತುಜಸ್ಯ ವಾಚ್ಯೋ ವಾ ಚೋತ್ತರಪದ ಲೋಪಃ\" \"ನಜ್ಞೋಽಸ್ತತ್ಯರ್ಥಾನಾಂ ವಾಚ್ಯೋ ವಾ ಚೋತ್ತರಪದ ಲೋಪಃ\", \"ಸಪ್ತಮ್ಯುಪಮಾನ ಪೂರ್ವಪದಸ್ಯೋತ್ತರಪದಲೋಪಶ್ಚ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रादिभ्यो धातुजस्य वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः\", \"नञोऽस्त्यर्थानां वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः\", \"सप्तम्युपमानपूर्वपदस्योत्तरपदलोपश्च\" इत्येतानि वार्तिकानि बहुव्रीहिविधायकानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहि समास में पूर्वनिपात विधायक सूत्र “सप्तमी विशेषणे बहुव्रीहो'', “निष्ठा”, ““वाऽऽहिताग्न्यादिषु'' हैं।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವನಿಪಾತ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರ \"ಸಪ್ತಮೀ ವಿಶೇಷಣೆ ಬಹುವ್ರೀಹೌ\", \"ನಿಷ್ಠಾ\", \"ವಾಽಽಹಿತಾಗ್ನ್ಯಾದಿಷು\" ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहिसमासे पूर्वनिपातविधायकानि \"सप्तमीविशेषणे बहुव्रीहौ\" \"निष्ठा\" \"वाऽऽहिताग्न्यादिषु\" इति सूत्राणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ पर पूर्वनिपात के यथाक्रम- कण्ठेकालः, युक्तयोगः, अग्न्याहितः इत्यादि उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವನಿಪಾತದ ಯಥಾಕ್ರಮವಿದೆ - ಕಂಠೇಕಾಲಃ, ಯುಕ್ತಯೋಗಃ, ಅಗ್ನ್ಯಾಹಿತಃ ಇತ್ಯಾದಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र च पूर्वनिपातस्य यथाक्रमं कण्ठेकालः युक्तयोगः अग्न्याहितः इत्यादीन्युदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहि समास में “समासान्ताः” अधिकृत कुछ समासान्त प्रत्ययों का विधान है।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ \"ಸಮಾಸಾಂತಾಃ\" ಅಧಿಕೃತ ಕೆಲವು ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ವಿಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहिसमासे \"समासान्ताः\" इत्यधिकृत्य केचन समासान्ताः प्रत्यया विधीयन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे प्रत्यय “तद्धिताः\" इस सूत्र के अधिकार बल से तद्धितसंज्ञक होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರತ್ಯಯ \"ತದ್ಧಿತಾಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದ ಅಧಿಕಾರ ಬಲದಿಂದ ತದ್ಧಿತಸಂಜ್ಞಕ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते च प्रत्ययाः \"तद्धिताः\" इत्यधिकारबलात्‌ तद्धितसंज्ञका भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अप्पूरणीप्रमाण्योः, अन्तर्वहिर्भ्यां चे लोम्नः”  ये दो सूत्र अप्‌ प्रत्यय विधायक हैं।", "Kannada": "\"ಅಪ್ಪೂರಣೀಪ್ರಮಾಣ್ಯೋಃ\", \"ಅಂತರ್ವಹಿಭ್ಯಾಂ ಚ ಲೋಮ್ನಃ\" ಈ ಎರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\"अप्पूरणीप्रमाण्योः\" \"अन्तर्बहिर्भ्यां च लोम्नः\" इति सूत्रद्वयम्‌ अप्प्रत्ययस्य विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके क्रमशः उदाहरण है- कल्याणी पञ्चमाः, अन्तर्लोमः।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ - ಕಲ್ಯಾಣೀ ಪಂಚಮಾಃ, ಅಂತರ್ಲೋಮಃ.", "Sanskrit": "कल्याणीपञ्चमाः अन्तर्लोमः इत्यादीनि क्रमशः उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"बहुव्रीहौ संख्येये डजबहुगणात्‌\"  यह डच्‌ प्रत्यय विधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಸಂಖ್ಯೇಯೆ ಡಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"बहुव्रीहौ संख्येये डजबहुगणात्‌\" इति डच्प्रत्ययस्य विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका उदाहरण “उपदशाः'' है।", "Kannada": "ಇದರ ಉದಾಹರಣೆ \"ಉಪದಶಾಃ\" ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपदशाः इत्यादिकम्‌ इहोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'इच्कर्मव्यतिहारे” यह इच्‌ प्रत्यय विधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ಇಚ್ಕರ್ಮವ್ಯತಿಹಾರೆ\" ಇದು ಇಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"इच्कर्मव्यतिहारे\" इति इच्प्रत्ययस्य विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "केशाकेशि इत्यादि यहाँ उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಕೇಶಾಕೇಶಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "केशाकेशि इत्यादिकम्‌ इहोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात्‌ षच्‌\" यह षच्‌ प्रत्यय विधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಸಕ್ಥ್ಯಕ್ಷ್ಣೋಃ ಸ್ವಾಂಗಾತ್ ಷಚ್\" ಇದು ಷಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात्‌ षच्‌\" इति षच्प्रत्ययस्य विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ उदाहरण है दीर्घसक्थः।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ದೀರ್ಘಸಕ್ಥಃ.", "Sanskrit": "दीर्घसक्थः इत्यादिकम्‌ अत्रोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"द्वित्रिभ्यां ष मूर्ध्नः\" यह ष प्रत्यय विधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ದ್ವಿತ್ರಿಭ್ಯಾಂ ಷ ಮೂರ್ಧ್ನಃ\" ಇದು ಷ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"द्वित्रिभ्यां ष मूर्ध्नः\" इति षप्रत्ययविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्विमूर्धः इत्यादि यहाँ उदाहरण है।", "Kannada": "ದ್ವಿಮೂರ್ಧಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "द्विमूर्धः इत्यादिकम्‌ अत्रोदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"उरःप्रभृतिभ्यः कप्‌\", \"इनः स्त्रियाम्‌, \"शेषाद्विभाषा\" ये तीन सूत्र कप् प्रत्यय विधायक हैं।", "Kannada": "\"ಉರಃಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ ಕಪ್\", \"ಇನಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್\", \"ಶೇಷಾದ್ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ಮೂರು ಕಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\"उरःप्रभृतिभ्यः कप्‌\", \"इनः स्त्रियाम्‌, \"शेषाद्विभाषा\" इति सूत्रत्रयं कप्प्रत्ययविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर व्यूढोरस्कः बहुदण्डिका, महायशस्कः इत्यादि उदाहरण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯೂಢೋರಸ್ಕಃ ಬಹುದಂಡಿಕಾ, ಮಹಾಯಶಸ್ಕಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "व्यूढोरस्कः, बहुदण्डिका, महायशस्कः इत्यादीनि अत्रोदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासान्त लोप विधान के लिए \"पादस्य लोपोऽहस्त्यादिभ्यः\" \"संख्यासुपूर्वस्य\" \"उद्विभ्यां काकुदस्य\" \"पूर्णाद्विभाषा\" ये चार सूत्र पढ़े गये हैं।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತ ಲೋಪ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ \"ಪಾದಸ್ಯ ಲೋಪೋಽಹಸ್ತ್ಯಾದಿಭ್ಯಃ\" \"ಸಂಖ್ಯಾಸುಪೂರ್ವಸ್ಯ\" \"ಉದ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಕಾಕುದಸ್ಯ\" \"ಪೂರ್ಣಾದ್ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समासान्तलोपविधानाय \"पादस्य लोपोऽहस्त्यादिभ्यः\" \"संख्यासुपूर्वस्य\" \"उद्विभ्यां काकुदस्य\" \"पूर्णाद्विभाषा\" इत्येतानि चत्वारि सूत्राणि पठितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याघ्रपात्‌, द्विपात्‌, उत्काकुत्‌, पूर्णकाकुत्‌ इत्यादि क्रमशः उदाहरण हैं।", "Kannada": "ವ್ಯಾಘ್ರಪಾತ್, ದ್ವಿಪಾತ್, ಉತ್ಕಾಕುತ್, ಪೂರ್ಣಕಾಕುತ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "व्याघ्रपात्‌, द्विपात्‌, उत्काकुत्‌, पूर्णकाकुत्‌ इत्यादीनि क्रमश उदाहरणानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 8.3.6 ) द्वन्द समास “प्रायेण उभयपदार्थप्रधानः द्वन्द'' यह द्वन्द समास का लक्षण है।", "Kannada": "(೮.೩.೬) ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಉಭಯಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನಃ ದ್ವಂದ್ವಃ\" ಇದು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "८.३.६) द्वन्द्वसमासः \"प्रायेण उभयपदार्थप्रधानः द्वन्द्वः\" इति द्वन्द्वसमासस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभयपद का अर्थ उभयपदार्थ है।", "Kannada": "ಉಭಯಪದದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ ಉಭಯಪದಾರ್ಥ .", "Sanskrit": "उभयपदस्यार्थः उभयपदार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समस्यमान पूर्वपद का और उत्तरपद का अर्थ उभयपदार्थ होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸವಾಗುವ ಪೂರ್ವಪದದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥ ಉಭಯಪದಾರ್ಥವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समस्यमानस्य पूर्वपदस्य उत्तरपदस्य चार्थ उभयपदार्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभय पदार्थ प्रधान है जहाँ वह उभयपदार्थप्रधान है।", "Kannada": "ಉಭಯ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಉಭಯಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उभयपदार्थः प्रधानो यत्र सः उभयपदार्थप्रधानः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समास में प्राय उभयपदार्थ का प्राधान्य दिखाई देते है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಉಭಯಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ समासे प्रायेण उभयपदार्थस्य प्राधान्यं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'चार्थे द्वन्द्वः”' यह द्वन्दसमासविधायक सूत्र है।", "Kannada": "\"ಚಾರ್ಥೇ ದ್ವಂದ್ವಃ\" ಇದು ದ್ವಂದ್ವಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"चार्थे द्वन्द्वः\" इति द्वन्द्वसमासविधायकं सूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“च '' अर्थ है - समुच्च्य, अन्वाचय, इतरेतरयोग समाहार।", "Kannada": "\"ಚ\" ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ - ಸಮುಚ್ಚಯ, ಅನ್ವಾಚಯ, ಇತರೇತರಯೋಗ ಸಮಾಹಾರ.", "Sanskrit": "चार्थाः समुच्चयान्वाचयेतरेतरयोगसमाहाराः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें समुच्चय और अन्वाचय में असम अर्थ से समास नहीं होता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುಚ್ಚಯ ಮತ್ತು ಅನ್ವಾಚಯದಲ್ಲಿ ಅಸಮ ಅರ್ಥದಿಂದ ಸಮಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एतेषु समुच्चयान्वाचययोः असमार्थ्यात्‌ समासो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं इतरेतरयोग और समाहार द्वन्दसमास दो प्रकार विभाजित किया जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇತರೇತರಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಮಾಹಾರ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "एवं इतरेतरयोगः समाहारश्चेति द्वन्द्वसमासो द्विधा विभज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समास का धवखदिरौ इत्यादि उदाहरण है।", "Kannada": "ಈ ಸಮಾಸದ ಧವಖದಿರೌ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अस्य समासस्य धवखदिरौ इत्यादिकम्‌ उदाहरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "धवखदिरौ यहाँ पर समस्यमान धव और खदिर पदों में अर्थ के प्राधान्यात्‌ से यह उभयपदार्थ प्रधान द्वन्द समास है।", "Kannada": "ಧವಖದಿರೌ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವ ಧವ ಮತ್ತು ಖದಿರ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯದಿಂದ ಇದು ಉಭಯಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "धवखदिरौ इत्यत्र समस्यमानधवखदिरपदयोः अर्थस्य प्राधान्याद्‌ अयम्‌ उभयपदार्थप्रधानः द्वन्द्वः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु दन्तोष्ठम्‌ यहाँ उभयप्राधान्य का व्यभिचार है।", "Kannada": "ಆದರೆ ದಂತೋಷ್ಟಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಉಭಯಪ್ರಾಧಾನ್ಯದ ವ್ಯಭಿಚಾರವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु दन्तोष्ठम्‌ इत्यत्रास्ति उभयप्राधान्यस्य व्यभिचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"चार्थे द्वन्द्वः\" इस सूत्र से दन्तः च ओष्ठः च तयोः समाहारः इस लौकिक विग्रह में समास होने पर दन्तोष्ठम्‌ रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "\"ಚಾರ್ಥೇ ದ್ವಂದ್ವಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಂತಃ ಓಷ್ಟಃ ಚ ತಯೋಃ ಸಮಾಹಾರಃ ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ದಂತೋಷ್ಠಮ್ ರೂಪವು ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"चार्थे द्वन्द्वः\" इत्यनेन सूत्रेण दन्तः च ओष्ठश्च तयोः समाहारः इति लौकिकविग्रहे समासे दन्तोष्ठम्‌ इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "दन्तोष्ठम्‌ यहाँ अन्य पदार्थ के समाहार की प्राधान्य है और उभय पदार्थ का प्राधान्य नहीं है।", "Kannada": "ದಂತೋಷ್ಠಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥದ ಸಮಾಹಾರದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಉಭಯ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "दन्तोष्ठम्‌ इत्यत्र अन्यपदार्थस्य समाहारस्य प्राधान्यमस्ति, उभयपदार्थस्य च प्राधान्यं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं कहा जाता है-'' प्रायेण उभयपदार्थप्रधानद्वन्द''।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ - \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಉಭಯಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನದ್ವಂದ್ವ\".", "Sanskrit": "अत एवोच्यते प्रायेण उभयपदार्थप्रधानः द्वन्द्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वन्द समास में पूर्वनिपात विधायक \"द्वन्द्वे घि\" \"अजाद्यन्तम्‌\" \"अल्पाच्तरम्‌\" ये सूत्र हैं।", "Kannada": "ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವನಿಪಾತ ವಿಧಾಯಕ \"ದ್ವಂದ್ವೇ ಘಿ\" \"ಅಲ್ಪಾಚ್ತರಮ್\" ಇವು ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "द्वन्द्वसमासे पूर्वनिपातविधायकानि \"द्वन्द्वे घि\" \"अजाद्यन्तम्‌\" \"अल्पाच्तरम्‌\" इति सूत्राणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर हरिहरौ, ईशकृष्णो, शिवकेशवौ इत्यादि क्रमशः उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹರಿಹರೌ, ಈಶಕೃಷ್ಣೋ, ಶಿವಕೇಶವೌ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "अत्र हरिहरौ, ईशकृष्णौ, शिवकेशवौ इत्यादीनि क्रमश उदाहरणानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पर निपात विधायक सूत्रों में “राजदन्तादिषु परम्‌” का उल्लेख है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪರನಿಪಾತ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ \"ರಾಜದಂತಾದಿಷು ಪರಮ್\" ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः परनिपातविधायकेषु \"राजदन्तादिषु परम्‌\" इत्युल्लेखार्हम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे राजदन्तः इत्यादि सिद्ध होते हैं।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ರಾಜದಂತಃ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन राजदन्तः इत्यादिकं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"धर्मादिष्वनियमः\" \"अनेकप्राप्तावेकत्र नियमोऽनियमः शेषे\", \"ऋतुनक्षत्राणां समाक्षराणामानुपूर्व्यण\" \"लघ्वक्षरं पूर्वम्‌\" \"अभ्यर्हितं च\", \"वर्णानामानुपूर्व्यण\", \"भ्रातुर्ज्यायसः\" इत्यादि पूर्वपर निपात बोधक वार्तिक है।", "Kannada": "\"ಧರ್ಮಾದಿಷ್ವನಿಯಮಃ\" \"ಅನೇಕಪ್ರಾಪ್ತಾವೇಕತ್ರ ನಿಯಮೋಽನಿಯಮಃ ಶೇಷೆ\",  \"ಋತುನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ಸಮಾಕ್ಷರಾಣಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ\" \"ಲಘ್ವಕ್ಷರಂ ಪೂರ್ವಂ\" \"ಅಭ್ಯರ್ಹಿತಂ ಚ\", \"ವರ್ಣಾನಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ\", \"ಭ್ರಾತುರ್ಜ್ಯಾಯಸಃ\" ಇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವಪರ ನಿಪಾತ ಬೋಧಕ ವಾರ್ತಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"धर्मादिष्वनियमः\" \"अनेकप्राप्तावेकत्र नियमोऽनियमः शेषे\", \"ऋतुनक्षत्राणां समाक्षराणामानुपूर्व्यण\" \"लघ्वक्षरं पूर्वम्‌\" \"अभ्यर्हितं च\", \"वर्णानामानुपूर्व्यण\" \"भ्रातुर्ज्यायसः\" इत्यादीनि पूर्वपरनिपातबोधकानि वार्तिकानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद एकवद्‌ भाव विधायक सूत्र हैं-'\"द्वन्द्वश्च प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम्‌\" \"जातिरप्राणिनाम्‌\" \"विप्रतिषिद्धं चानधिकरणवाचि\" \"येषां च विरोधः शाश्वतिकः\" इत्यादि हैं।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಏಕವದ್ ಭಾವ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ - \"ದ್ವಂದ್ವಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಿತೂರ್ಯಸೇನಾಂಗಾನಾಮ್\" \"ಜಾತಿರಪ್ರಾಣಿನಾಮ್\" \"ವಿಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ಚಾನಧಿಕರಣವಾಚಿ\" \"ಯೇಷಾಂ ಚ ವಿರೋಧಃ ಶಾಶ್ವತಿಕಃ\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "ततः एकवद्भावविधायकानि \"द्वन्द्वश्च प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम्‌\" \"जातिरप्राणिनाम्‌\" \"विप्रतिषिद्धं चानधिकरणवाचि\" \"येषां च विरोधः शाश्वतिकः\" इत्यादीनि कानिचन सूत्राणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पाणिपादम्‌, धानाशष्कुलि, शीतोष्णम्‌, अहिनकुलम्‌ इत्यादि उदाहरण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಾಣಿಪಾದಮ್, ಧಾನಾಶಷ್ಕುಲಿ, ಶೀತೋಷ್ಣಮ್, ಅಹಿನಕುಲಮ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र पाणिपादम्‌, धानाशष्कुलि, शीतोष्णम्‌, अहिनकुलम्‌ इत्यादिकम्‌ उदाहरणम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "44. बहुव्रीहि समास का उदाहरण क्या है?", "Kannada": "೪೪. ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದ ಉದಾಹರಣೆ ಏನಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "४४. बहुव्रीहिसमासस्य लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "45. बहुव्रीहि समास लक्षण में प्रायेण क्यों लिया गया है।", "Kannada": "೪೫. ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಎಂಬ ಪದವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "४५ . बहुव्रीहिसमासलक्षणे प्रायेण इति पदं किमर्थम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "46. बहुव्रीहि समासविधायक वार्तिक लिखो?", "Kannada": "೪೬. ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ವಾರ್ತಿಕವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "४६. बहुव्रीहिसमासविधायकानि वार्तिकानि लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "47. बहुव्रीहौ समासान्त अप्प्रत्यय विधायक सूत्र क्या है?", "Kannada": "೪೭. ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಸಮಾಸಾಂತ ಅಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "४७. बहुव्रीहौ समासान्तस्य अप्प्रत्ययस्य विधायकं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "48. बहुव्रीहि में कौन-कौन से समासान्त प्रत्यय होते हैं?", "Kannada": "೪೮. ಬಹುವ್ರೀಹಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ?", "Sanskrit": "४८. बहुव्रीहौ के के समासान्ताः प्रत्यया भवन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "49. समासान्तलोपविधायक कुछ सूत्र लिखिये?", "Kannada": "೪೯. ಸಮಾಸಾಂತಲೋಪ ವಿಧಾಯಕ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "४९. समासान्तलोपविधायकानि कानिचन सूत्राणि लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "50. द्वन्द समास का लक्षण क्या हैं?", "Kannada": "೫೦. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "५०. द्वन्द्वसमासस्य लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वन्द्वसमास के लक्षण में प्रायेण पद क्यों लिया गया है?", "Kannada": "ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪದವನ್ನು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "५१. द्वन्द्वसमासलक्षणे प्रायेण इति पदं किमर्थम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "52. द्वन्द समास में एकवद्‌ भाव विधायक सूत्रों को लिखो?", "Kannada": "೫೨. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಏಕವದ್ ಭಾವ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "५२. द्वन्द्वसमासे एकवद्भावविधायकानि सूत्राणि लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "53. द्वन्द समास में पूर्व निपात विधायक सूत्र लिखो?", "Kannada": "೫೩. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ನಿಪಾತ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "५३. द्वन्द्वसमासे पूर्वनिपातविधायकानि सूत्राणि लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "54. द्वन्द समास में पूर्वपर निपात विधायक वार्तिक लिखो?", "Kannada": "೫೪. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಪರ ನಿಪಾತ ವಿಧಾಯಕ ವಾರ್ತಿಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "५४. द्वन्द्वसमासे पूर्वपरनिपातविधायकानि वार्तिकानि लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "55. द्वन्द समास में समासान्त टच्‌ प्रत्यय किस सूत्र से होता है?", "Kannada": "೫೫. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಾಂತ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಯಾವ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "५५. द्वन्द्वसमासे समासान्तः टच्प्रत्ययः केन विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "आदि सात पाठों में समासभेद वर्णित हैं।", "Kannada": "ಆದಿಯ ಏಳು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಭೇದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आद्येषु सप्तसु पाठेषु समासभेदा वर्णिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ तत्समासपर्यालोचन अवसर पर ही समासान्त कार्य विधायक निषेध सूत्रों का समुल्लेख विहित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತತ್ಸಮಾಸಪರ್ಯಾಲೋಚನ ಅವಸರದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸಾಂತ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾಯಕ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರಗಳ ಸಮುಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र तत्तत्समासपर्यालोचनावसरे एव समासान्तकार्यविधायकनिषेधकसूत्राणां समुल्लेखः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में सर्वसमास उपकारक समासान्त कार्य विधायक सूत्रों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸಮಾಸ ಉಪಕಾರಕ ಸಮಾಸಾಂತ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे सर्वसमासोपकारकाणि समासान्तकार्यविधायकानि सूत्राणि व्याख्यातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथाहि \"ऋक्पूरब्धू: पथामानक्षे\" इस समासान्त अप्रत्यय विधायक हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಋಕ್ ಪೂರಬ್ಧೂಃ ಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ\" ಎಂಬ ಸಮಾಸಾಂತ ಅ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि \"ऋक्पूरब्धू: पथामानक्षे\" इति समासान्तस्य अप्रत्ययस्य विधायकम्‌,"}}
{"translation": {"Hindi": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इति, \"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\" इति \"उपसर्गादध्वनः\" अच्‌ प्रत्यय विधायक सूत्रों की व्याख्या की गई है।", "Kannada": "\"ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವಾತ್ ಸಾಮಲೋಮ್ನಃ\" ಇತಿ, \"ಅಕ್ಷ್ಣೋಽದರ್ಶನಾತ್\" ಇತಿ \"ಉಪಸರ್ಗಾದಧ್ವನಃ\" ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"अच्‌ प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोम्नः\" इति, \"अक्ष्णोऽदर्शनात्‌\" इति \"उपसर्गादध्वनः\" इति च अच्प्रत्ययस्य विधायकं सूत्रं व्याख्यातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रसङ्गतः समासान्त निषेध सूत्र  \"न पूजनात्‌\" इति, \"किमः क्षेपे\" इति, \"नञस्तत्पुरुषात्‌\" इति \"पथो विभाषा\" समासान्त निषेध सूत्र प्रतिपादित हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಸಂಗತಃ ಸಮಾಸಾಂತ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರ \"ನ ಪೂಜನಾತ್\" ಇತಿ, \"ಕಿಮಃ ಕ್ಷೇಪೆ\" ಇತಿ, \"ನಜ್ಞಸ್ತತ್ಪುರುಷಾತ್\" ಇತಿ \"ಪಥೋ ವಿಭಾಷಾ\" ಸಮಾಸಾಂತ ನಿಷೇಧ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रसङ्गतः समासान्तनिषेधकानि \"न पूजनात्‌\" इति,\"किमः क्षेपे\" इति, \"नञस्तत्पुरुषात्‌\" इति \"पथो विभाषा\" इति च समासान्तनिषेधकानि सूत्राणि प्रतिपादितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद वृत्तिस्वरूप पर्यालोचित है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ವೃತ್ತಿಸ್ವರೂಪ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः वृत्तिस्वरूपं पर्यालोचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“परार्थाभिधानं वृत्तिः” यह वृत्ति लक्षण है।", "Kannada": "\"ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ವೃತ್ತಿಃ\" ಇದು ವೃತ್ತಿ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "\"परार्थाभिधानं वृत्तिः\" इति वृत्तिलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परार्थ का अभिधान परार्थाभिधान है।", "Kannada": "ಪರಾರ್ಥದ ಅಭಿಧಾನ ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परार्थस्य अभिधानं परार्थाभिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परार्थ नाम विग्रह वाक्य अवयव पदार्थों से परे जो अर्थ है वह परार्थ उसकी प्रतिपादिका वृत्ति है।", "Kannada": "ಪರಾರ್ಥವೆಂದರೆ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ ಅವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಂತರ ಯಾವ ಅರ್ಥವಿದೆಯೋ ಅದೇ ಪರಾರ್ಥವಾಗಿದೆ ಅದರ ಪ್ರತಿಪಾದನಾ ವೃತ್ತಿಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परार्थः नाम विग्रहवाक्यावयवपदार्थभ्यः परः यः अर्थः स परार्थः तत्प्रतिपादिका वृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति के पाँच भेद होते हैं।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಯ ಐದು ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "वृत्तेः पञ्च भेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कृत्तद्धित, समास, सनाद्यन्त, एकशेष।", "Kannada": "ಕೃತ್ತದ್ಧಿತ, ಸಮಾಸ, ಸನಾದ್ಯಂತ, ಏಕಶೇಷ.", "Sanskrit": "कृत्तद्धितसमास-सनाद्यन्तैकशेषरूपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद विग्रह स्वरूप प्रतिपादित किया गया है “'वृत्यर्थावबोधक वाक्य विग्रहः''।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ವಿಗ್ರಹ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः विग्रहस्य स्वरूपं प्रतिपादितं \"वृत्त्यर्थावबोधकं वाक्यं विग्रहः\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्त्यर्थ का अवबोधक जो वाक्य है वही विग्रह है।", "Kannada": "ವೃತ್ಯರ್ಥದ ಅವಬೋಧಕ ಯಾವ ವಾಕ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದೇ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वृत्त्यर्थस्य अवबोधकं यद्‌ वाक्यं तदेव विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह विग्रह दो प्रकार का होता है लौकिक और अलौकिक।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ವಿಗ್ರಹ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ.", "Sanskrit": "स च विग्रहः द्विविधः लौकिकः अलौकिकश्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ लौकिक विग्रह परिनिष्ठतः अर्थात्‌ व्याकरण से संस्कृत।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ಪರಿನಿಷ್ಠಿತಃ ಅಂದರೆ ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ.", "Sanskrit": "तत्र लौकिकविग्रहः परिनिष्ठितः अर्थाद्‌ व्याकरणेन संस्कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक में व्याकरण से संस्कृतः पदों का प्रयोग होता है।", "Kannada": "ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕರಣದಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याकरणेन संस्कृतानामेव पदानां प्रयोगार्हत्वात्‌ लोके।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत एव “परिनिष्ठितत्वात्‌ साधुलौकिकः'' लौकिक विग्रह वाक्य का लक्षण हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ಪರಿನಿಷ್ಠಿತತ್ವಾತ್ ಸಾಧುಲೌಕಿಕಃ\" ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव \"परिनिष्ठितत्वात्‌ साधुर्लौकिकः\" इति लौकिकविग्रहवाक्यलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अलौकिक नाम लोक में प्रयोग नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲೌಕಿಕ ಎಂದರೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अलौकिकः नाम लोके प्रयोगानर्हः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ परिनिष्ठितत्वाभाव से जो विग्रह है उसका लोक में प्रयोग नहीं होता है वह अलौकिक विग्रह है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಪರಿನಿಷ್ಠಿತತ್ವಾಭಾವದಿಂದ ಯಾವ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ परिनिष्ठितत्वाभावाद्‌ यः विग्रहः लोके प्रयोगार्ह नास्ति सः अलौकिकविग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं \"प्रयोगानर्हः असाधुरलौकिकः\" यह अलौकिक विग्रह वाक्य का लक्षण है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಪ್ರಯೋಗಾನರ್ಹಃ ಅಸಾಧುರಲೌಕಿಕಃ\" ಈ ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं \"प्रयोगानर्हः असाधुरलौकिकः\" इति अलौकिकविग्रहवाक्यलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास वृत्तियों में अन्यतम होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಯತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्तिषु अन्यतमः भवति समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और समास सामान्यतः दो प्रकार का होता है नित्य और अनित्य।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸಮಾಸ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ನಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಿತ್ಯ.", "Sanskrit": "स च समासः सामान्यतः नित्यः अनित्यश्चेति द्विधा विभक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अविग्रह अथवा अस्वपदविग्रह नित्य समास होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅವಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಅಸ್ವಪದವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अविग्रहः अस्वपदविग्रहो वा नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपद विग्रह अनित्य समास होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹ ಅನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वपदविग्रहो भवति अनित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के कितने भेद होते हैं यहाँ बहुत सी विप्रतिपत्तियाँ हैं।", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಪ್ರತಿಪತ್ತಿಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "समासस्य कति भेदा इत्यत्र बहूनामस्ति विप्रतिपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामान्यतः समास के पाँच भेद हैं और वे हैं- केवल समास, अव्ययीभावसमास, तत्पुरुष, बहुव्रीहि, और दन्द समास है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಭೇದಗಳಿರುತ್ತವೆ - ಕೇವಲ ಸಮಾಸ, ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸ, ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ, ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "सामान्यतः समासस्य पञ्च भेदाः सन्ति ते च - केवलसमासः, अव्ययीभावसमासः, तत्पुरुषः, बहुव्रीहिः, द्वन्द्वः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पूर्वपठित पाठों में केवल आदि पाँच समासों का कैसे परिशील सेहत किया गया है इस पाठ में प्रस्तुत किया गया है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲಾದಿ ಐದು ಸಮಾಸಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಎಂದು ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः पूर्वतनेषु पाठेषु केवलादीनां पञ्चानां समासानां कथं परिशीलनं संवृत्तम्‌ इति संक्षेपेण अस्मिन्‌ पाठे प्रस्तुतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ऋक्पूरब्धू: पथामानक्षे”' सूत्र की व्याख्या करो?", "Kannada": "\"ಋಕ್ ಪೂರಬ್ಧೂಃ ಪಥಾಮಾನಕ್ಷೆ\" ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "\"ऋक्पूरब्धूपथामानक्षे\" इति सूत्रं व्याख्यात।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वसमासान्त प्रत्ययाः विषय आश्रित टिप्पणी लिखो।", "Kannada": "ಸರ್ವಸಮಾಸಾಂತ ಪ್ರತ್ಯಯಾಃ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "सर्वसमासान्तप्रत्ययाः इति विषयम्‌ आश्रित्य टिप्पणीं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासान्त निषेधक विषय आश्रित टिप्पणी लिखो।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತ ನಿಷೇಧ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "समासान्तनिषेधकानि इति विषयम्‌ आश्रित्य टिप्पणीं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्तिस्वरूप और उसके भेदों का वर्णन करो।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತುಅದರ ಭೇದಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "वृत्तिस्वरूपं तद्भेदान्‌ च वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "विग्रह स्वरूप और उसके भेदों का वर्णन कीजिये।", "Kannada": "ವಿಗ್ರಹ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೇದಗಳ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "विग्रहस्वरूपं तद्भेदान्‌ च वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "समास के कितने भेद होते हैं और उनके लक्षण क्या है?", "Kannada": "ಸಮಾಸದ ಎಷ್ಟು ಭೇದಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "समासभेदाः के भवन्ति? कानि च तेषां लक्षणानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "अव्ययीभाव समास का विवेचन करो।", "Kannada": "ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अव्ययीभावसमासं विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पुरुष समास का विवेचन कीजिये।", "Kannada": "ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "तत्पुरुषसमासं विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "दन्द समास का विवरण कीजिये।", "Kannada": "ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "द्वन्द्वसमासं विवृणुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासान्त अप्रत्यय।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತ ಅಪ್ರತ್ಯಯ.", "Sanskrit": "समासान्तः अप्रत्ययः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋगाद्यन्त समास के अप्रत्यय का अन्तावयव होता है अक्षे या धू: तदन्त का नहीं होता है।", "Kannada": "ಋಗಾದ್ಯಂತ ಸಮಾಸದ ಅಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಂತಾವಯವವಾಗುತ್ತದೆ ಅಕ್ಷೇ ಯಾ ಧೂಃ ತದಂತದ್ದಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ऋगाद्यन्तस्य समासस्य अप्रत्ययः अन्तावयवो भवति, अक्षे या धूः तदन्तस्य न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनक्षे इस प्रतिषेध से अक्षशब्द से धुर्‌ का समास में नहीं होता है।", "Kannada": "ಅನಕ್ಷೆ ಈ ಪ್ರತಿಷೇಧದಿಂದ ಅಕ್ಷಶಬ್ದದಿಂದ ಧುರ್ ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अनक्षे इति प्रतिषेधात्‌ अक्षशब्देन धुर्‌ इत्यस्य समासे न समासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामासान्त अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासान्तः अच्प्रत्ययः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ से सामलोमन्त समास से समासान्त तद्धित संज्ञक अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯನ್ವವಪೂರ್ವದಿಂದ ಸಾಮಲೋಮಾಂತ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यन्ववपूर्वात्‌ सामलोमान्तात्‌ समासात्‌ समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अच्य्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समासान्त अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಸಮಾಸಾಂತ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समासान्तः अच्प्रत्ययो विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अचक्षु पर्याय से अक्ष्ण को समासान्त तद्धित संज्ञक अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅಚಕ್ಷು ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಅಕ್ಷ್ಣಕ್ಕೆ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अचक्षुः पर्यायाद्‌ अक्ष्णः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अचप्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रादि से अध्वन समासान्त तद्धितसंजञक अच्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾದಿಯಿಂದ ಅಧ್ವನ ಸಮಾಸಾಂತ ತದ್ಧಿತ ಸಂಜ್ಞಕ ಅಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रादिभ्यः अध्वनः समासान्तः तद्धितसंज्ञकः अच्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूजन अर्थ से परे जो प्रातिपदिक तदन्त से समास से समासान्त नहीं होता है।", "Kannada": "ಪೂಜನಾರ್ಥದಿಂದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಿದೆಯೋ ತದಂತದಿಂದ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पूजनार्थात्‌ परं यत्‌ प्रातिपदिकं तदन्तात्‌ समासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निन्दार्थं किं शब्द से पर जो प्रातिपदिक तदन्त समास से समासान्त नहीं होते है।", "Kannada": "ನಿಂದಾರ್ಥಕ ಕಿಂ ಶಬ್ದದ ನಂತರ ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ತದಂತ ಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निन्दार्थकात्‌ किंशब्दात्‌ परं यत्‌ प्रातिपदिकं तदन्तात्‌ समासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नञ्तत्पुरुषसमास से समासान्त नहीं होते हैं।", "Kannada": "ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷಸಮಾಸದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नञ्तत्पुरुषसमासात्‌ समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पथिशब्दान्त से नञ्तत्पुरुष समास से विकल्प से समासान्त नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಪಥಿಶಬ್ದಾಂತದಿಂದ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಸಮಾಸಾಂತ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पथिन्शब्दान्तात्‌ नञ्तत्पुरुषसमासात्‌ विकल्पेन समासान्ताः न भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "21. “परार्थाभिधानं वृत्तिः\" यह वृत्ति का लक्षण है।", "Kannada": "೨೧. \"ಪರಾರ್ಥಾಭಿಧಾನಂ ವೃತ್ತಿಃ\" ಇದು ವೃತ್ತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२१. \"परार्थाभिधानं वृत्तिः\" इति वृत्तिलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "23. “'वृत्यर्थावबोधक वाक्यं विग्रहः'' यह विग्रह वाक्य का लक्षण है?", "Kannada": "೨೩. \"ವೃತ್ಯರ್ಥಾವಬೋಧಕ ವಾಕ್ಯಂ ವಿಗ್ರಹಃ\" ಈ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವೇನು ?", "Sanskrit": "२३. \"वृत्त्यर्थावबोधकं वाक्यं विग्रहः\" इति विग्रहवाक्यस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "25. \"परिनिष्ठितत्वात्‌ साधुर्लौकिकः\" यह लौकिक विग्रह वाक्य लक्षण है।", "Kannada": "೨೫. \"ಪರಿನಿಷ್ಠಿತತ್ವಾತ್ ಸಾಧುರ್ಲೌಕಿಕಃ\" ಎಂಬುದು ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "२५. \"परिनिष्ठितत्वात्‌ साधुर्लौकिकः\" इति लौकिकविग्रहवाक्यलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "26. “प्रयोगानर्हः असाधुरलौकिकः'' यह अलौकिक विग्रह वाक्य लक्षण है।", "Kannada": "೨೬. ಪ್ರಯೋಗಾನರ್ಹಃ ಅಸಾಧುರಲೌಕಿಕಃ\" ಇದು ಅಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "२६. \"प्रयोगानर्हः असाधुरलौकिकः\" इति अलौकिकविग्रहवाक्यलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरणः-राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ರಾಜನ್ ಜ್ಞಸ್ ಪುರುಷ ಸು.", "Sanskrit": "उदाहरणं-राजन्‌ ङस्‌ पुरुष सु।"}}
{"translation": {"Hindi": "27. अविग्रह अथवा अस्वपद विग्रह नित्य समास है।", "Kannada": "೨೭. ಅವಿಗ್ರಹ ಅಥವಾ ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹ ನಿತ್ಯ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "२७. अविग्रहो अस्वपदविग्रहो वा नित्यसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "28. कृष्णसर्पः इस अविग्रह में, कुपुरुषः इस अस्वपद विग्रह में।", "Kannada": "೨೮. ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪಃ ಈ ಅವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ಕುಪುರುಷಃ ಈ ಅಸ್ವಪದ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "२८. कृष्णसर्पः इति अविग्रहे, कुपुरुषः इति अस्वपददविग्रहे।"}}
{"translation": {"Hindi": "30. अव्ययीभावादिविशेषसंज्ञाओं से विनियुक्त जो समास है वह केवल समास है।", "Kannada": "೩೦. ಅವ್ಯಯೀಭಾವಾದಿ ವಿಶೇಷ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಂದ ವಿನಿಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಯಾವ ಸಮಾಸವಿದೆಯೋ ಅದು ಕೇವಲ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "३०. अव्ययीभावादिविशेषसंज्ञाभिः विनिर्मुक्तः यः समासः स केवलसमासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "31. विशेषसंज्ञा होती हैं-अव्ययीभाव, तत्पुरुषः, द्वन्द्वः और बहुव्रीहि :।", "Kannada": "೩೧. ವಿಶೇಷಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ - ಅವ್ಯಯೀಭಾವ, ತತ್ಪುರುಷ, ದ್ವಂದ್ವ ಮತ್ತು ಬಹುವ್ರೀಹಿ.", "Sanskrit": "३१. विशेषसंज्ञाः भवन्ति - अव्ययीभावः, तत्पुरुषः, द्वन्द्वो बहुव्रीहिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "32. “प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधान अव्ययीभावः'' यह अव्ययीभाव समास का लक्षण है।", "Kannada": "೩೨. \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ\" ಇದು ಅವ್ಯಯೀಭಾವ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "३२. \"प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः\" इत्यव्ययीभावसमासस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "33. वस्तुतः यहाँ मात्रार्थं का उत्तरपदार्थ का ही प्राधान्य है।", "Kannada": "೩೩. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾರ್ಥದ ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "३३. वस्तुतः अत्र मात्रार्थस्य उत्तरपदार्थस्यैव प्राधान्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पूर्वपदार्थ का अप्रधान्य है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥದ ಅಪ್ರಧಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वपदार्थस्य च अप्राधान्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत कहा जाता है प्रायेण पूर्व पदार्थ प्रधानः अव्ययी भावः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪೂರ್ವ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನಃ ಅವ್ಯಯೀಭಾವಃ.", "Sanskrit": "अत एवोच्यते प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानः अव्ययीभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "34. \"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" \"अनश्च\"  ये दो सूत्र नित्य टच्‌ प्रत्यय विधायक हेै।", "Kannada": "೩೪. \"ಅವ್ಯಯೀಭಾವೇ ಶರತ್ಪ್ರಭೃತಿಭ್ಯಃ\" \"ಅನಶ್ಚ\" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ನಿತ್ಯ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "३४. \"अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः\" \"अनश्च\" इति सूत्रद्वयं नित्यं टच्प्रत्ययविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "\"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" \"झयः\" ये दो सूत्र विकल्प से टच्‌ प्रत्यय विधायक है।", "Kannada": "\"ನಪುಂಸಕಾದನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" \"ಝಯಃ\" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಟಚ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "\"नपुंसकादन्यतरस्याम्‌\" \"झयः\" इति सूत्रद्वयं विकल्पेन टच्प्रत्ययविधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "35. नाव्ययीभावादतोऽम्त्वपञ्चम्याः, तृतीया और सप्तमी में बहुलम्‌ होता है।", "Kannada": "೩೫. ನಾವ್ಯಯೀಭಾವಾದತೋಽಮ್ತ್ವಪಂಚಮ್ಯಾಃ, ತೃತೀಯಾ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮೀಯಲ್ಲಿ ಬಹುಲಮ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३५ . नाव्ययीभावादतोम्त्वपञ्चम्याः इति, तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्‌ इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "36. “प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः तत्पुरुषः'' यह तत्पुरुष का लक्षण है।", "Kannada": "೩೬. \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನಃ ತತ್ಪುರುಷಃ\" ಇದು ತತ್ಪುರುಷದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "३६. \"प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः तत्पुरुषः\" इति तत्पुरुषसमासस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "37.  \"अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थ द्वितीयया\" इस वार्तिक से “मालामतिक्रान्तः'' इस लौकिक विग्रह में समास होने पर अतिमालः रूप निष्पन्न होता है।", "Kannada": "೩೭. \"ಅತ್ಯಾದಯಃ ಕ್ರಾಂತಾದ್ಯರ್ಥ ದ್ವಿತೀಯಯಾ\" ಈ ವಾರ್ತಿಕದಿಂದ \"ಮಾಲಾಮತಿಕ್ರಾಂತಃ\" ಈ ಲೌಕಿಕ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾದಾಗ ಅತಿಮಾಲಃ ರೂಪವು ನಿಷ್ಫನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३७. \"अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थ द्वितीयया\" इत्यनेन वार्तिकेन मालामतिक्रान्तः इति लौकिकविग्रहे समासे अतिमालः इति रूपं निष्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतिमालः यहाँ पर अति अतिक्रान्तार्थ बोधक है।", "Kannada": "ಅತಿಮಾಲಃ ಇಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎನ್ನುವುದು ಅತಿಕ್ರಾಂತಾರ್ಥ ಬೋಧಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतिमालः इत्यत्र अति इति अतिक्रान्तार्थबोधकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर अतिक्रान्तार्थ का पूर्वपदार्थ का ही प्राधान्य है और उत्तरपदार्थ का अप्राधान्य है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅತಿಕ್ರಾಂತಾರ್ಥದ ಪೂರ್ವಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥದ ಅಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र अतिक्रान्तार्थस्य पूर्वपदार्थस्यैव प्राधान्यमस्ति, उत्तरपदार्थस्य च अप्राधान्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कहा जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एवोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः तत्पुरुषः” 38. व्यधिकरणतत्पुरुष का द्वितीयातत्पुरुष, तृतीयातत्पुरुष, चतुर्थीतत्पुरुष, पञ्चमीतत्पुरुष, षष्ठीतत्पुरुष और सप्तमीतत्पुरुष के छः भेद होते हैं।", "Kannada": "\"ಪ್ರಾಯೇಣ ಉತ್ತರಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನಃ ತತ್ಪುರುಷಃ\" ೩೮. ವ್ಯಧಿಕರಣ ತತ್ಪುರುಷದ ದ್ವಿತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ, ತೃತೀಯಾ ತತ್ಪುರುಷ, ಚತುರ್ಥೀ ತತ್ಪುರುಷ, ಪಂಚಮೀ ತತ್ಪುರುಷ, ಷಷ್ಠೀ ತತ್ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸಪ್ತಮೀ ತತ್ಪುರುಷದ ಆರು ಭೇದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "\"प्रायेण उत्तरपदार्थप्रधानः तत्पुरुषः\" ३८. व्यधिकणतत्पुरुषस्य द्वितीयातत्पुरुषः, तृतीयातत्पुरुषः, चतुर्थीतत्पुरुषः, पञ्चमीतत्पुरुषः, षष्ठीतत्पुरुषः सप्तमीतत्पुरुषश्चेति षट्‌ भेदाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "37. कर्मधारयसंज्ञा, “तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः'' इस सूत्र से होता है।", "Kannada": "೩೭. ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಂಜ್ಞಾ, \"ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣಃ ಕರ್ಮಧಾರಯಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३९. कर्मधारयसंज्ञा \"तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः\" इति सूत्रेण भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "40. संख्यापूर्व तत्पुरुष समासको द्विगु सज्ञा प्राप्त होती है।", "Kannada": "೪೦. ಸಂಖ್ಯಾಪೂರ್ವ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವು ದ್ವಿಗು ಸಂಜ್ಞಾ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४०. संख्यापूर्वः तत्पुरुषसमासो द्विगुसंज्ञां लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमाणभूत सूत्र है-''संख्या पूर्वोद्विगुः इति। 41. प्रादि समास के विधायक पाँच वार्तिकों का यहाँ उल्लेख किया गया है “'प्रादयोगताद्यर्थे प्रथमया '', “ अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थे द्वितीयया”, “ अवादयः क्रुष्टाद्यर्थे तृतीयया'', “ पर्यादयो ग्लानाद्यर्थे चतुर्थ्या” “निरादयः क्रात्ताद्यर्थे पञ्चम्या। 42. “तत्पुरुषस्याङ्कुलेः संख्याव्ययादेः' और “अहः सर्वेकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः” ये दो सूत्र उल्लेखित हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾಣಭೂತ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ - \"ಸಂಖ್ಯಾ ಪೂರ್ವೋದ್ವಿಗು\" ಎಂದು ೪೧. ಪ್ರಾದಿ ಸಮಾಸ ವಿಧಾಯಕ ಐದು ವಾರ್ತಿಕಗಳ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ \"ಪ್ರಾದಯೋಗತಾದ್ಯರ್ಥೇ ಪ್ರಥಮಯಾ\", \"ಅತ್ಯಾದಯಃ ಕ್ರಾಂತಾದ್ಯರ್ಥೆ ದ್ವಿತೀಯಯಾ\",\"ಅವಾದಯಃ ಕ್ರುಷ್ಟಾದ್ಯರ್ಥೇ ತೃತೀಯಯಾ\", \"ಪರ್ಯಾದಯೋ ಗ್ಲಾನಾದ್ಯರ್ಥೇ ಚತುರ್ಥ್ಯಾ\" ನಿರಾದಯಃ ಕ್ರಾಂತಾದ್ಯರ್ಥೇ ಪಂಚಮ್ಯಾ\". ೪೨. \"ತತ್ಪುರುಷಸ್ಯಾಂಕುಲೇಃ ಸಂಖ್ಯಾವ್ಯಯಾದೇಃ\" ಮತ್ತು \"ಅಹಃ ಸರ್ವೈಕದೇಶಸಂಖ್ಯಾಪುಣ್ಯಾಚ್ಚ ರಾತ್ರೇಃ\" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रमाणभूतं सूत्रं हि संख्यापूर्वो द्विगुः इति। ४१. प्रादिसमासस्य विधायकानि पञ्च वार्तिकान्यपि समुल्लिखितानि - \"प्रादयो गताद्यर्थे प्रथमया\", \"अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थे द्वितीयया\", \"अवादयः क्रुष्टाद्यर्थ तृतीयया\", \"पर्यादयो ग्लानाद्यर्थ चतुर्थ्या\", \"निरादयः क्रान्ताद्यर्थे पञ्चम्या\" इति। ४२. \"तत्पुरुषस्याङ्कुलेः संख्याव्ययादेः\" इति \"अहःसर्वैकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः\" इति सूत्रद्वयम्‌ उल्लिखितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "43. “राजाहः सखिभ्यष्टच्‌'' सूत्र से।", "Kannada": "೪೩. \"ರಾಜಾಹಃ ಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ.", "Sanskrit": "४३. राजाहःसखिभ्यष्टच्‌ इति सूत्रेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "44. “प्रायेण अन्य पदार्थ प्रधानः बहुव्रीहिः” यह बहुव्रीहि समास का लक्षण है।", "Kannada": "೪೪. \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನಃ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ\" ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸದ ಲಕ್ಷಣವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "४४. \"प्रायेण अन्यपदार्थप्रधानः बहुव्रीहिः\" इति बहुव्रीहिसमासस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "45. द्वित्राः यहाँ उभयपदार्थ का प्राधान्य है और अन्य पदार्थ का प्राधान्य भाव।", "Kannada": "೪೫. ದ್ವಿತ್ರಾಃ ಇಲ್ಲಿ ಉಭಯ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಭಾವವಿದೆ.", "Sanskrit": "४५. द्वित्राः इत्यत्र उभयपदार्थस्य प्राधान्यमस्ति, अन्यपदार्थस्य च प्राधान्याभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः कहा जाता है ”प्रायेण अन्य पदार्थ प्रधानः बहुव्रीहिः”। 46. “'प्रादिभ्योधातुजस्य वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः” ` नञोऽस्त्यर्थानां वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः”,  सप्तम्युपमानपूर्वपदस्योत्तर पदलोपश्च'' ये वार्तिक बहुव्रीहि विधायक हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಅನ್ಯ ಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಧಾನಃ ಬಹುವ್ರೀಹಿಃ\" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ೪೬. \"ಪ್ರಾದಿಭ್ಯೋಧಾತುಜಸ್ಯ ವಾಚ್ಯೋ ವಾ ಚೋತ್ತರಪದಲೋಪಃ\" \"ನಜ್ಞೋಽಸ್ತ್ಯರ್ಥಾನಾಂ ವಾಚ್ಯೋ ವಾ ಚೋತ್ತರಪದಲೋಪಃ.", "Sanskrit": "अत एवोच्यते प्रायेण अन्यपदार्थप्रधानः बहुव्रीहिः इति। ४६. \"प्रादिभ्यो धातुजस्य वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः\", \"नञोऽस्त्यर्थानां वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः\", \"सप्तम्युपमानपूर्वपदस्योत्तरपदलोपश्च\" इत्येतानि वार्तिकानि बहुव्रीहिविधायकानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "47. \"अप्पूरणीप्रमाण्योः\" \"अन्तर्बहिर्भ्यां च लोम्नः\" ये दो सूत्र अप्‌ प्रत्यय विधायक हैं।", "Kannada": "೪೭. \"ಅಪ್ಪೂರಣೀಪ್ರಮಾಣ್ಯೋಃ\" \"ಅಂತರ್ಬಹಿಭ್ಯಾಂ ಚ ಲೋಪಃ\" ಇವೆರಡು ಸೂತ್ರಗಳು ಅಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "४७. \"अप्पूरणीप्रमाण्योः\" \"अन्तर्बहिर्भ्यां च लोम्नः\" इति सूत्रद्वयम्‌ अप्प्रत्ययस्य विधायकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "48. अप्‌, इच्‌, डच्‌, षच्‌, कप्‌, ये समासान्त पाँच प्रत्यय हैं।", "Kannada": "೪೮. ಅಪ್, ಇಚ್, ಡಚ್, ಷಚ್, ಕಪ್, ಇವು ಸಮಾಸಾಂತ ಐದು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "४८. अप्‌, इच्‌, डच्‌, षच्‌, कप्‌ इति पञ्च समासान्ताः प्रत्ययाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "49. समासान्त लोप विधान के लिए \"पादस्य लोपोऽहस्त्यादिभ्यः\" \"संख्यासुपूर्वस्य\" \"उद्विभ्यांकाकुदस्य\" \"पूर्णाद्विभाषा\" ये चार सूत्र पढे गये हैं।", "Kannada": "೪೯. ಸಮಾಸಾಂತ ಲೋಪ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ \"ಪಾದಸ್ಯ ಲೋಪೋಽಹಸ್ತ್ಯಾದಿಭ್ಯಃ\" \"ಸಂಖ್ಯಾಸುಪೂರ್ವಸ್ಯ\" \"ಉದ್ವಿಭ್ಯಾಂಕಾಕುದಸ್ಯ\" \"ಪೂರ್ಣಾದ್ವಿಭಾಷಾ\" ಈ ನಾಲ್ಕು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "४९ . समासान्तलोपविधानाय \"पादस्य लोपोऽहस्त्यादिभ्यः\" \"संख्यासुपूर्वस्य\" \"उद्विभ्यां काकुदस्य\" \"पूर्णाद्विभाषा\" इत्येतानि चत्वारि सूत्राणि पठितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "50. “प्रायेण उभयपदार्थप्रधानः द्वन्दः'' यह द्वन्द समास का लक्षण है।", "Kannada": "೫೦. \"ಪ್ರಾಯೇಣ ಉಭಯಪದಾರ್ಥಪ್ರಧಾನಃ ದ್ವಂದ್ವಃ\" ಇದು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "५०. \"प्रायेण उभयपदार्थप्रधानः द्वन्द्वः\" इति द्वन्द्वसमासस्य लक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "51. दन्तोष्ठम्‌ यहाँ अन्यपदार्थ के समाहार का प्राधान्य है, उभय पदार्थ का प्राधान्य नहीं है।", "Kannada": "೫೧. ದಂತೋಷ್ಠಮ್ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಪದಾರ್ಥದ ಸಮಾಹಾರದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿದೆ, ಉಭಯ ಪದಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "५१. दन्तोष्ठम्‌ इत्यत्र अन्यपदार्थस्य समाहारस्य प्राधान्यमस्ति, उभयपदार्थस्य च प्राधान्यं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "52.\"द्वन्द्वश्च प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम्‌\" \"जातिरप्राणिनाम्‌\" \"विप्रतिषिद्धं चानधिकरणवाचि\" \"येषां च विरोधः शाश्वतिकः\" इत्यादि कुछ सूत्र हैं।", "Kannada": "೫೨. \"ದ್ವಂದ್ವಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಿತೂರ್ಯಸೇನಾಂಗಾನಾಮ್\" \"ಜಾತಿಪ್ರಾಣಿನಾಮ್\" \"ವಿಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಂ ಚಾನಧಿಕರಣವಾಚಿ\" \"ಯೇಷಾಂ ಚ ವಿರೋಧಃ ಶಾಶ್ವತಿಕಃ\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "५२\"द्वन्द्वश्च प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम्‌\" \"जातिरप्राणिनाम्‌\" \"विप्रतिषिद्धं चानधिकरणवाचि\" \"येषां च विरोधः शाश्वतिकः\" इत्यादीनि कानिचन सूत्राणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "53.  \"द्वन्द्वे घि\" \"अजाद्यन्तम्‌\" \"अल्पाच्तरम्‌\" ये सूत्र हैं।", "Kannada": "೫೩. \"ದ್ವಂದ್ವೆ ಘಿ\" \"ಅಜಾದ್ಯಂತಮ್\" \"ಅಲ್ಪಾಚ್ತರಮ್\" ಇವು ಸೂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "५३. \"द्वन्द्वे घि\" \"अजाद्यन्तम्‌\" \"अल्पाच्तरम्‌\" इति सूत्राणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "54.  \"धर्मादिष्वनियमः\" \"अनेकप्राप्तावेकत्र नियमोऽनियमः शेषे\", \"ऋतुनक्षत्राणांसमाक्षराणामानुपूर्व्येण\" \"लघ्वक्षरं पूर्वम्‌” \"अभ्यर्हितं च\", \"वर्णानामानुपूर्व्यण\" \"भ्रातुरज्यायसः\" इत्यादि पूर्वपद निपात बोधक वार्तिक हैं।", "Kannada": "೫೪. \"ಧರ್ಮಾದಿಷ್ವನಿಯಮಃ\" \"ಅನೇಕಪ್ರಾಪ್ತಾವೇಕತ್ರ ನಿಯಮೋಽನಿಯಮಃ ಶೇಷೆ\", \"ಋತುನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂಸಮಾಕ್ಷರಾಣಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ\" \"ಲಘ್ವಕ್ಷರಂ ಪೂರ್ವಮ್\" \"ಅಭ್ಯರ್ಹಿತಂ ಚ\", \"ವರ್ಣಾನಾಮಾನುಪೂರ್ವ್ಯೇಣ\" \"ಭ್ರಾತುರಜ್ಯಾಯಸಃ\" ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪೂರ್ವಪದ ನಿಪಾತ ಬೋಧಕ ವಾರ್ತಿಕಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "५४. \"धर्मादिष्वनियमः\" \"अनेकप्राप्तावेकत्र नियमोऽनियमः शेषे\", \"ऋतुनक्षत्राणां समाक्षराणामानुपूर्व्येण\" \"लघ्वक्षरं पूर्वम्‌” \"अभ्यर्हितं च\", \"वर्णानामानुपूर्व्यण\" \"भ्रातुरज्यायसः\" इत्यादीनि पूर्वपरनिपातबोधकानि वार्तिकानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "55. द्वन्दाच्चुदषहान्तात्समाहारे सूत्र से।", "Kannada": "೫೫. ದ್ವಂದ್ವಾಚ್ಚುದಷಹಾಂತಾತ್ಸಮಾಹಾರೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ.", "Sanskrit": "५५. द्वन्द्वाच्चुदषहान्तात्समाहारे इति सूत्रेण।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रीप्रत्यय प्रकरण संस्कृतभाषा में प्रातिपदिक संज्ञक शब्दों के तीन अर्थ हैं।", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರಕರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಕ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಮೂರು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "स्त्रीप्रत्ययप्रकरणम्‌ संस्कृतभाषायां प्रातिपदिकसंज्ञकानां शब्दानां त्रयः अर्थाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाति, व्यक्ति और लिङ्ग।", "Kannada": "ಜಾತಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ.", "Sanskrit": "जातिः व्यक्तिः लिङ्गं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां तीन लिङ्ग होते हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अत्र लिङ्गानि त्रीणि भवन्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "पुस्त्वम्‌, स्त्रीत्व, और नपुंसकत्व।", "Kannada": "ಪುಸ್ತ್ವಮ್, ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕತ್ವ.", "Sanskrit": "पुंस्त्वम्‌, स्त्रीत्वम्‌, नपुंसकत्वं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुस्त्व क्या है?", "Kannada": "ಪುಂಸ್ತ್ವ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "किं पुंस्त्वम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रीत्व क्या है?", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀತ್ವವೆಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "किं स्त्रीत्वम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "और नपुंसकत्व क्या है?", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕತ್ವವೆಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "किं च नपुंसकत्वम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसी जिज्ञासा होने पर शास्त्राकारों द्वार तीन लिङ्गों के लक्षण कहा गया है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜಿಜ್ಞಾಸವಿದ್ದಾಗ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರರಿಂದ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति जिज्ञासायां शास्त्रकारैः त्रयाणां लिङ्गानां लक्षणं प्रोच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तनकेशवती स्त्री स्थाल्लोमशः पुरुषः स्मृतः।", "Kannada": "ಸ್ತನಕೇಶವತೀ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ಥಾಲ್ಲೋಮಶಃ ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ.", "Sanskrit": "स्तनकेशवती स्त्री स्याल्लोमशः पुरुषः स्मृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभयोरन्तरं यच्च तदभावे नपुंसकम्‌।", "Kannada": "ಉಭಯೋರಂತರಂ ಯಚ್ಚ ತದಭಾವೇ ನಪುಂಸಕಮ್.", "Sanskrit": "उभयोरन्तरं यच्च तदभावे नपुंसकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तनकेशवती स्त्री होती है।", "Kannada": "ಸ್ತನಕೇಶವತೀ ಸ್ತ್ರೀ ಆಗುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "स्तनकेशवती स्त्री भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोमवान पुरुष होता है।", "Kannada": "ಲೋಮವಾನ್ ಪುರುಷನು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "लोमवान्‌ पुरुषः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तनकेशलोमादित्व से स्त्रीत्व से लक्षण फलित होता है।", "Kannada": "ಸ್ತನಕೇಶಲೋಮಾದಿತ್ವದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವದಿಂದ ಲಕ್ಷಣ ಫಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेन स्तनकेशादिमत्त्वं स्त्रीत्वस्य लक्षणं प्रतिफलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोमादित्व से पुस्त्व के लक्षण प्रतिफलित होते हैं।", "Kannada": "ಲೋಮಾದಿತ್ವದಿಂದ ಪುಂಸ್ತ್ವದ ಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लोमादिमत्त्वं पुंस्त्वस्य लक्षणं प्रतिफलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्तनकेशलोमादिव्यजक के अभाव में होने पर उन दोनों में अन्तर सादृश्य होता है।", "Kannada": "ಸ್ತನಕೇಶಲೋಮಾದಿವ್ಯಜಕದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಆದಾಗ ಅವೆರಡರಲ್ಲಿಯು ಅಂತರ ಸಾದೃಶ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदभावे स्तनकेशलोमादिव्यञ्जकाभावे सति यद्‌ उभयोः अन्तरं सादृश्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह नपुंसक होता है।", "Kannada": "ಅದು ನಪುಂಸಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तन्नपुंसकं भवति इति भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे स्तनकेशादि स्त्रीत्व का लक्षण प्रतिफलित होती लोमादि से पुरुष का लक्षण प्रतिफलित होती है और स्तनकेशलोमादि के अभाव विशिष्ट दोनों का सादृश्य का अभाव हो वहाँ नपुंसकत्व का लक्षण प्रतिफलित होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸ್ತನಕೇಶಾದಿ ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಲೋಮಾದಿಗಳಿಂದ ಪುರುಷನ ಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ತನಕೇಶಲೋಮಾದಿಗಳ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಎರಡರ ಸಾದೃಶ್ಯದ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ ನಪುಂಸಕತ್ವದ ಲಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेन स्तनकेशादिमत्त्वं स्त्रीत्वस्य लक्षणं प्रतिफलति लोमादिमत्त्वं पुंस्त्वस्य लक्षणं प्रतिफलति स्तनकेशलोमाद्यभावत्वविशिष्टोभयसदृशत्वं च नपुंसकत्वस्य लक्षणं प्रतिफलति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु लिङ्ग का यह लौकिक लक्षण जडपदार्थो में सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಲಿಂಗದ ಇದು ಲೌಕಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಜಡ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "परन्तु लिङ्गस्य इदं लौकिकं लक्षणं जडपदार्थषु न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे - वृक्षादि प्रदार्थों का लिङ्ग दिखाई नहीं देता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ವೃಕ್ಷಾದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಲಿಂಗವೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा वृक्षादिपदार्थानां न किमपि प्रोक्तं लिङ्गं दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यहां लोमादिक नहीं है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಲೋಮಾದಿಗಳಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतो हि तत्र लोमादिकं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "खद्वा आदि पदार्थों का कुछ भी लक्षण दिखाई नहीं देता है।", "Kannada": "ಖದ್ವಾ ಆದಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಯಾವ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "खद्वादिपदार्थानां न किमपि प्रोक्तं लिङ्ग दृश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि यहाँ स्तनकेश आदि नहीं है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತನಕೋಶ ಆದಿಗಳಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतो हि तत्र स्तनकेशादिकं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: दोषयुक्त यह लक्षण है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೋಷಯುಕ್ತ ಈ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः दोषयुक्तमपि इदं लक्षणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथाहि सुहृद: पर्यायभूत मित्र शब्द नपुंसकलिङ्ग होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸುಹೃದಃ ಪರ್ಯಾಯಭೂತ ಮಿತ್ರ ಶಬ್ದವು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाहि सुहृदः पर्यायभूतः मित्रशब्दः नपुंसकलिङ्गः अस्ति"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ नपुंसकलिङ्ग विशिष्ट अर्थ का वाचक है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥದ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ नपुंसकलिङ्गविशिष्टार्थस्य वाचकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु मित्र वाच्य अर्थ तो बालिका हो सकती है और बालक भी हो सकता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಮಿತ್ರ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವು ಬಾಲಿಕಾ ಕೂಡ ಆಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಬಾಲಕ ಕೂಡ ಆಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "किन्तु मित्रवाच्यः अर्थः तु बालिका अपि भवितुमर्हति, बालकः अपि भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यह स्तनकेशवती हो सकती है और लोभवान भी हो सकता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ತನಕೇಶವತೀ ಆಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಲೋಭವಾನ್ ಕೂಡ ಆಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "तत्र स्तनकेशादिकमपि भवितुमर्हति लोमादिकमपि भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक लक्षण के अनुसार मित्र पद का अर्थ स्त्रीत्व भी प्राप्त हो सकता है और पुस्त्व भी प्राप्त हो सकता है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಮಿತ್ರ ಪದದ ಅರ್ಥ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ಕೂಡ ಆಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಪುಂಸ್ತ್ವ ಕೂಡ ಆಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "तत्र लौकिकलक्षणानुसारं मित्रपदार्थस्य स्त्रीत्वमपि प्राप्तं पुंस्त्वमपि प्राप्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु मित्र शब्द नित्यनपुंसक लिङ्गविशिष्ट अर्थ का वाचक है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಮಿತ್ರ ಶಬ್ದ ನಿತ್ಯ ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥದ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु मित्रशब्दः नित्यनपुंसकलिङ्गविशिष्टस्य अर्थस्य वाचकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत एव यह शब्द नित्यनपुंसक लिङ्ग होता है ऐसा व्यवहार।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಶಬ್ದ ನಿತ್ಯ ನಪುಂಸಕತ್ವ ಲಿಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ವ್ಯವಹಾರ.", "Sanskrit": "अत एव अयं शब्दः नित्यनपुंसकलिङ्गः इति व्यवहारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे इस लक्षण के अनुसार शास्त्र में लिङ्ग की व्यवस्था।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಈ ಲಕ್ಷಣದ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ एतल्लक्षणानुसारं शास्त्रे लिङ्गस्य व्यवस्था।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः लौकिक लिङ्ग के लक्षण में दोषों को देखकर शास्त्रकर्त्ताओं द्वार लिङ्ग का शास्त्रीय लक्षण कल्पित है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಲಿಂಗದ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಶಾಸ್ತ್ರಕರ್ತೃಗಳಿಂದ ಲಿಂಗದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः लौकिकलिङ्गस्य लक्षणे दोषान्‌ दृष्ट्वा शास्त्रकर्तृभिः लिङ्गस्य शास्त्रीयं लक्षणं कल्पितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्त्वम्‌, रजः, तमः ये तीन गुण हैं।", "Kannada": "ಸತ್ವಮ್, ರಜಃ, ತಮಃ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सत्त्वम्‌, रजः, तमः, इत्येते त्रयाः गुणाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ये गुण जड़ में और चेतन में होते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಗುಣಗಳು ಜಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚೇತನದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एते च गुणाः जडे चेतने च तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुन: प्रत्येक वस्तु होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸ್ತುವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुनः प्रत्येकं वस्तुनि तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सत्वरजतम प्रकृतगुणों का उपचयः पुंस्त्व होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸತ್ವ ರಜ ತಮ ಪ್ರಕೃತಗುಣಗಳ ಉಪಚಯ ಪುಂಸ್ತ್ವವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सत्त्वरजस्तमसां प्राकृतगुणानाम्‌ उपचयः पुंस्त्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्वरजतम प्राकृत गुणों का अपचय स्त्रीत्व है।", "Kannada": "ಸತ್ವ ರಜೋ ತಮ ಪ್ರಾಕೃತ ಗುಣಗಳ ಅಪಚಯವೇ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ.", "Sanskrit": "सत्त्वरजस्तमसां प्राकृतगुणानाम्‌ अपचयः स्त्रीत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्वरजतम प्राकृत गुणों का स्थिति मात्र नपुंसकत्व है।", "Kannada": "ಸತ್ವ ರಜೋ ತಮ ಗುಣಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ ನಪುಂಸಕತ್ವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्त्वरजस्तमसां प्राकृतगुणानां स्थितिमात्रं नपुंसकत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पदार्थ में तीन गुण  होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्रत्येकं पदार्थे एते त्रयः गुणाः तिष्ठन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः प्रत्येक पदार्थ में इन गुणों का उपचय और अपचय स्थिति मात्र होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗುಣಗಳ ಉಪಚಯ ಮತ್ತು ಅಪಚಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः प्रत्येकं पदार्थे एतेषां गुणानाम्‌ उपचयः अपचयः स्थितिमात्रं च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक पदार्थ में तीन  लिङ्ग होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रत्येकं पदार्थे त्रीणि लिङ्गानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परन्तु एकलिङ्गक पदार्थ कौन है?", "Kannada": "ಆದರೆ ಏಕಲಿಂಗ ಪದಾರ್ಥ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "परन्तु कः एकलिङ्गकः पदार्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "कौन सा द्विलङ्गक पदार्थ है?", "Kannada": "ಯಾವುದು ದ್ವಿಲಿಂಗಕ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದೆ ?", "Sanskrit": "कः द्विलिङ्गकः पदार्थः?"}}
{"translation": {"Hindi": "और कौन त्रिलिङ्गक है यहाँ पर कोशादि ही प्रमाण है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಯಾರು ತ್ರಿಲಿಂಗಕವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೋಶಾದಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "कः त्रिलिङ्गकः इत्यत्र कोशादिकमेव प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे -तट शब्द लिङ्गत्रयविशिष्ट अर्थ का वाचक है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ತಟ ಶಬ್ದ ಲಿಂಗತ್ರಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥದ ವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा तटशब्दः लिङ्गत्रयविशिष्टस्य अर्थस्य वाचकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तट शब्द, तीनों लिङ्गों में होता है।", "Kannada": "ತಟ ಶಬ್ದ, ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तट शब्द त्रिषु लिङ्गेषु वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: नित्यनपुंसक होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿತ್ಯ ನಪುಂಸಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः नित्यनपुंसकलिङ्गाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार अन्य जगह भी इस का बोध होता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಇದರ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेवान्यत्रापि बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे कस्य शब्द का लिङ्ग क्या है इसके ज्ञान के लिए अमरकोशादिग्रथ और लिङ्गानुशासन को पढन चाहिए।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕಸ್ಯ ಶಬ್ದದ ಲಿಂಗವೇನಾಗುತ್ತದೆ ಇದರ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅಮರಕೋಶ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಾನುಶಾಸನವನ್ನು ಓದಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ कस्य शब्दस्य किं लिङ्गम्‌ इत्यस्य ज्ञानाय अमरकोशादिग्रन्थाः लिङ्गानुशासनादिकं च पठनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन शब्दों के लिङ्ग विषय में प्रामाणिक ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಆ ಶಬ್ದಗಳ ಲಿಂಗ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಜಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेनैव शब्दानां लिङ्गविषये प्रामाणिकं ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चाप्‌, टाप्‌, डाप्‌ प्रत्यय तीनों लिङ्गों के मध्य पुस्त्व बोध के लिए और नपुंसकत्व के ज्ञान के लिए प्रत्ययान्तर अपेक्षित नहीं है।", "Kannada": "ಚಾಪ್, ಟಾಪ್, ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುಂಸ್ತ್ವ ಬೋಧಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕತ್ವದ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಯಾಂತರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "चाप्‌ टाप्‌ डाप्‌ प्रत्ययाः तत्र त्रिषु लिङ्गेषु मध्ये पुंस्त्वबोधनाय नपुंसकत्वबोधनाय च प्रत्ययान्तरम्‌ अपेक्षितं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रातिपदिक से ही उनकी प्रतीति होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅವುಗಳ ಪ್ರತೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रातिपदिकेनैव तेषां प्रतीतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु स्त्रीत्वबोध के लिए कुछ प्रत्यय कल्पित हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ಬೋಧಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु स्त्रीत्वबोधनाय केचन प्रत्ययाः कल्पिताः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वे हैं- टाप्‌-डाप्‌-चापस्त्रयोप्येते डीप्‌-डीष्‌-डीन्‌- प्रत्ययै सह।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅವು - ಟಾಪ್ - ಡಾಪ್ - ಚಾಪ್  ಈ ಮೂರು ಜ್ಞೀಪ್-ಜ್ಞೀಷ್-ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ते च टाप्‌-डाप्‌-चापस्त्रयोप्येते ङीप्‌-ङीष्‌-ङीन्‌-प्रत्ययैः सह।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऊङ्-तिभ्यां मिलिताश्चापि सन्त्यष्टौ प्रत्ययाः स्त्रियाम्‌॥", "Kannada": "ಊಜ್ಞ್ - ತಿಭ್ಯಾಂ ಮಿಲಿತಾಶ್ಚಾಪಿ ಸಂತ್ಯಷ್ಟೌ ಪ್ರತ್ಯಯಾಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ ।।", "Sanskrit": "ऊङ्-तिभ्यां मिलिताश्चापि सन्त्यष्टौ प्रत्ययाः स्त्रियाम्‌।।"}}
{"translation": {"Hindi": "टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीप्‌, ङीष्‌, ङीन्‌, ऊङ, ति ये आठ प्रत्यय स्त्रीत्व द्योतन के लिए प्रातिपदिक से होते हैं।", "Kannada": "ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀಪ್, ಜ್ಞೀಷ್, ಜ್ಞೀನ್, ಊಜ್ಞ್, ತಿ ಇವು ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸ್ತ್ರೀತ್ವವನ್ನು ದ್ಯೋತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीप्‌, ङीष्‌, ङीन्‌, ऊङ्‌, ति इत्येते अष्टौ प्रत्ययाः स्त्रीत्वस्य द्योतनाय प्रातिपदिकात्‌ भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रातिपदिक से टाप्‌ होता है अथवा डाप्‌ होता है ऐसा जानने के लिए प्रकृत प्रकरण प्रवर्त्त होते हैं।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಟಾಪ್ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಡಾಪ್ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಕೃತ ಪ್ರಕರಣವು ಪ್ರವರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कस्माद्‌ प्रातिपदिकात्‌ टाप्‌ भवति कस्मात्‌ वा डाप्‌ भवति इति बोधयितुं प्रकृतं प्रकरणं प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ पर पाठ में टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीन्‌, ति ये पाँच प्रत्यय किस प्रातिपदिक से होते है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀನ್, ತಿ ಇವು ಐದು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಯಾವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र च पाठे टाप्‌ डाप्‌ चाप्‌ ङीन्‌ ति इत्येते पञ्च प्रत्ययाः कस्मात्‌ प्रातपदिकात्‌ भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसा प्रतिपादित किया जा रहा है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "इति प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढकर आप सक्षम होंगे- टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीन्‌, ति इन पाँचों स्त्री प्रत्ययों को जान पाने में। टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीन, ति ये पाँच स्त्री प्रत्ययों प्रयोग कर पाने में। इन प्रत्ययों के संयोजन से शब्दों में क्या-क्या परिवर्तन होता है ऐसा कर पाने में। इन प्रत्ययों का संयोजन करके स्त्रीलिङ्ग शब्दों का निर्माण कर पाने में। पठनपाठन काल में जहाँ-जहाँ शब्दों में कौन स्त्री प्रत्यय है?", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿದ ನಂತರ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ - ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀನ್, ತಿ  ಈ ಐದು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ನೀವು ಸಕ್ಷಮರಾಗುತ್ತೀರಿ. ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀನ್, ತಿ . ಈ ಐದು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲು  ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ . ಈ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ. ಈ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪಠನ ಪಾಠನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯವಿರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌ - टाप्‌ डाप्‌ चाप्‌ ङीन्‌ ति इति एतान्‌ पञ्च स्त्रीप्रत्ययान्‌ ज्ञातुं शक्नुयात्‌। टाप्‌ डाप्‌ चाप्‌ ङीन्‌ ति इति एतान्‌ पञ्च स्त्रीप्रत्ययान्‌ प्रयोक्तुं प्रभवेत्‌। एतेषां प्रत्ययानां संयोजनेन शब्देषु किं किं परिवर्तनं भवति इति ज्ञातुं शक्नुयात्‌।। एतेषां प्रत्ययानां संयोजनं कृत्वा स्त्रीलिङ्गशब्दानां निर्माणं कर्तु शक्नुयात्‌। पठनपाठनकाले तत्र तत्र शब्देषु एतेषु कः स्त्रीप्रत्ययः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऐसा सुस्पष्ट कर पाने में।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "इति सुस्पष्टं ज्ञातुं प्रभवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रार्थ-स्त्रीत्व द्योत्ये होने पर आजादिगण में पठितशब्दान्त प्रातिपदिक से परे टाप् प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಆಜಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಶಬ್ದಾಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ನಂತರ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थः - स्त्रीत्वे द्योत्ये अजादिगणपठितशब्दान्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ परः टाप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ह्रस्व अकरान्त से प्रातिपदिक से टाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವನ್ನು ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರಾಂತದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं स्त्रीत्वे द्योत्ये ह्रस्वाकारान्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ परः टाप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र टाप्‌ प्रत्यय विधायक है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं टाप्प्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजाद्यतः यह पञ्चम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಅಜಾದ್ಯತಃ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अजाद्यतः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "टाप्‌ प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಟಾಪ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "टाप्‌ इति प्रथमेकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र में स्त्रियाम्‌ (7/1) अधिकार जाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ (೭/೧) ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ .", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे स्त्रियाम्‌ (७/१) इति अधिकारः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपि च  ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ सूत्र से प्रातिपदिकात्‌ पद की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ इति सूत्रात्‌ प्रातिपदिकात्‌ इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्रत्ययः'' और “परश्च'' यहाँ अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\" ಮತ್ತು \"ಪರಶ್ಚ\" ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययः इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में अजाद्यतः पद में बहुव्रीहिगर्भसमाहार द्वन्द समास है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಜಾದ್ಯತಃ ಪದದಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಗರ್ಭಸಮಾಹಾರ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे अजाद्यतः इति पदे बहुव्रीहिगर्भसमाहारद्वन्द्वसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका विग्रह होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ವಿಗ್ರಹವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य च विग्रहः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अच्‌ है आदि मे जिसके।", "Kannada": "ಯಾವುದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಚ್ ಇದೆಯೋ ಅದೆ ಅಜಾದಿಗಳಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अजः आदिः येषां ते अजादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं अर्थ होता है-अचादि के और अकार दो।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಅಜಾದಿಗಳ ಮತ್ತು ಅಕಾರಗಳ ಎರಡು.", "Sanskrit": "एवञ्च अस्य अर्थः भवति - अजादेः अतः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अजादे: पद का अजादिगणपठितशब्द से है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಜಾದಿ ಪದದ ಅಜಾದಿಗಣ ಪಠಿತ ಶಬ್ದದಿಂದ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अजादेः इत्यस्य अजादिगणपठितशब्दात्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः का ह्रस्व अकार से अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅತಃ ಇದರ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರದಿಂದ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः इत्यस्य ह्रस्वाकारात्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ अजादे: प्रातिपादिकात्‌ इसका विशेषण होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಜಾದೇಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अजादेः इति प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः येन विधिस्तदत्तस्य इस सूत्र से अजादेः यहाँ तदन्तविधि होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯೇನ ವಿಧಿಸ್ತದಂತಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಜಾದೇಃ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತ ವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः येन विधिस्तदन्तस्य इति सूत्रेण अजादेः इत्यत्र तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अजादे: का अर्थ होता है अजादिगण पठितशब्दान्त से है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಜಾದೇಃ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಅಜಾದಿಗಣ ಪಠಿತ ಶಬ್ದಾಂತದಿಂದ.", "Sanskrit": "एवञ्च अजादेः इत्यस्यार्थो भवति अजादिगणपठितशब्दान्तात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एव अतः इसका भी प्रातिपदिकात्‌ का विशेषण होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅತಃ ಇಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ವಿಶೇಷಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अतः इत्यपि प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अतः यहाँ पर भी येन विधिरतदन्तस्य इस सूत्र से तदन्तविधि होत है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಯೇನ ವಿಧಿಸ್ತದಂತಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अतः इत्यत्रापि येन विधिस्तदन्तस्य इति सूत्रेण तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अतः का अर्थ होता है ह्रस्व अकारान्त से।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅತಃ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರಾಂತದಿಂದ.", "Sanskrit": "तेन अतः इत्यस्यार्थो भवति ह्रस्वाकारान्तात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है-अजादिगणपठितशब्दान्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर टाप्‌ प्रत्यय पर होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಅಜಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಶಬ್ದಾಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸುವ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಮೇಲೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सूत्रार्थो भवति अजादिगणपठितशब्दान्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये टाप्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं ह्रस्व अकारान्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर टाप्‌ प्रत्यय परे होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರಾಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸುವ ಹೋಗುವ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं ह्रस्वाकारान्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये टाप्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरणः-अजा, खट्वा।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಅಜಾ, ಖಷ್ಟಾ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - अजा। खट्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजादिगण में पठित अज प्रातिपदिक पठित है पुन: व्यपदेशिवत्‌ भाव से “ अजाद्यन्त्त भी है।", "Kannada": "ಅಜಾದಿಗಣ ಓದಿರುವ ಅಜ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವನ್ನು ಓದಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತೆ ವ್ಯಪದೇಶಿವತ್ ಭಾವದಿಂದ \"ಅಜಾದ್ಯಂತ\" ವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अजादिगणे अज इति प्रातिपदिकं पठितम्‌ अस्ति। पुनः व्यपदेशिवद्भावेन अजान्तमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अजादिगणपठितशब्दात्त प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಜಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿರುವ ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अजादिगणपठितशब्दान्तं प्रातिपदिकम्‌,"}}
{"translation": {"Hindi": "अज शब्द प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಅಜ ಶಬ್ದವು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अज इति प्रातिपदिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे स्त्रीत्व द्योतन के लिए अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र से टाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಲು ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ स्त्रीत्वद्योतनाय अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रेण टाप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे अज टाप्‌ ऐसी स्थिति होती है इसके बाद “चुटू सूत्र से प्रत्यय के आदि टाप्‌ के टकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಅಜ ಟಾಪ್ ಈ ಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಇದರ ನಂತರ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆದಿ ಟಾಪ್ ಇದರ ಟಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च अज टाप्‌ इति स्थितिः भवति ततः परं चुटू इति सूत्रेण प्रत्ययाद्यस्य टापः टकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तस्य लोपः सूत्र से उसका लोप होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद अज आ यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಅಜ ಆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अज आ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अकः सवर्णे दीर्घः इस सूत्र से दीर्घ होने पर आजा रूप सिद्ध होता है। और इसके बाद स्वादिप्रत्यय प्रयोग से प्रथमा एकवचन में अजा सुबन्त पद सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೀರ್ಘವಾದಾಗ ಆಜಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಸ್ವಾದಿ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನದಲ್ಲಿ ಅಜಾ ಸುಬಂತ ಪದ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परम्‌ \"अकः सर्वर्ण दीर्घः\" इति सूत्रेण दीर्घे कृते सति अजा इति रूपं सिद्ध्यति। ततश्च स्वादिप्रत्यययोगेन प्रथमैकवचने अजा इति सुबन्तं पदं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य रूपों की सिद्धि प्रक्रिया अजन्त स्त्रीलिङ्ग रमाशब्द के समान हैं।", "Kannada": "ಅನ್ಯ ರೂಪಗಳ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಅಜಂತ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರಮಾ ಶಬ್ದದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्येषां रूपाणां सिद्धिप्रक्रिया अजन्तस्त्रीलिङ्गप्रकरणे रमाशब्दवत्‌ वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ खट्व शब्द प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಖಟ್ವ ಎಂಬ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र खट्व इति प्रातिपदिकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका अन्त्यवर्ण ह्रस्व अकार है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ಅಂತ್ಯವರ್ಣ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य च अन्त्यवर्णः ह्रस्वाकारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे यहाँ प्रातिपदिक ह्रस्व अकारान्त है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन इदं प्रातिपदिकं ह्रस्वाकारान्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद ह्रस्व अकारान्त से खट्व प्रातिपदिक से स्त्रीद्योतन के लिए अजाद्यतष्टाप्‌ इस सूत्र से टाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಹ್ರಸ್ವ ಅಕಾರಾಂತದಿಂದ ಖಟ್ವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀದ್ಯೋತಕಕ್ಕಾಗಿ ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च ह्रस्वाकारान्तात्‌ खट्व इति प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वद्योतनाय अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रेण टाप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे खट्व टाप्‌ होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಖಟ್ವ ಟಾಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च खट्व टाप्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद चुटू इस सूत्र से टाप्‌ के टकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಚುಟೂ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾಪ್ ಇದರ ಟಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं चुटू इति सूत्रेण टापः टकारस्य इत्संज्ञा भवति। त"}}
{"translation": {"Hindi": "और “'तस्यलोपः'' सूत्र से उसका लोप होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು \"ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः टाप्‌ प्रत्यय के पकार की हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಟಾಪ್ ಇದರ ಪಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः टापः पकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और “तस्यलोपः”' सूत्र से उसका लोप होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಲೋಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च तस्य लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद खट्व आ यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಖಟ್ವ ಆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तश्च खट्व आ इति स्थितिः भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अकः सवर्णे दीर्घः इस सूत्र से दीर्घ होने पर खट्वा रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೀರ್ಘವಾದಾಗ ಖಟ್ವಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परम्‌ अकः सर्वर्णे दीर्घः इति सूत्रेण दीर्घे कृते सति खट्वा इति रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अजादिगण में पठित शब्दों के अन्य उदाहरण हैं-अजा, एडका, अश्वा, चटका, मूषिका, बाला, वत्सा, होडा, पाका, मन्दा, विलाता, क्रुञ्चा, उष्णिहा, देवविशा, ज्येष्ठा, कनिष्ठा, मध्यमा, कोकिला, दंष्ट्रा आदि।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಜಾದಿಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿರುವ ಶಬ್ದಗಳ ಅನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ - ಅಜಾ, ಏಡಕಾ, ಅಶ್ವಾ, ಚಟಕಾ, ಮೂಷಿಕಾ, ಬಾಲಾ, ವತ್ಸಾ, ಹೋಡಾ, ಪಾಕಾ, ಮಂದಾ, ವಿಲಾತಾ, ಕ್ರುಂಚಾ, ಉಷ್ಣಿಹಾ, ದೇವವಿಶಾ, ಜ್ಯೇಷ್ಠಾ, ಕನಿಷ್ಠಾ, ಮಧ್ಯಮಾ, ಕೋಕಿಲಾ, ದಂಷ್ಟ್ರಾ ಆದಿಗಳು.", "Sanskrit": "अत्राजादिगणपठितशब्दानामन्यान्युदाहरणानि - अजा, एडका, अश्वा चटका, मूषिका, बाला, वत्सा, होडा, पाका, मन्दा, विलाता, क्रुञ्चा, उष्णिहा, देवविशा, ज्येष्ठा, कनिष्ठा, मध्यमा, कोकिला, दंष्ट्रा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 9.2 ) डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌ ( 4.1.13 ) सूत्रार्थ-मन्नन्त प्रातिपदिक से अन्नत बहुव्रीहिसंज्ञाक से और प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर विकल्प से डाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೯.೨) ಡಾಬುಭಾಭ್ಯಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ (೪.೧.೧೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಮನ್ನಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅನ್ನಂತ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಂಜ್ಞಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಕವಾದಾಗ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(९.२) डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌ (४.१.१३) सूत्रार्थः - मन्नन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ अन्नन्तात्‌ बहुव्रीहिसंज्ञकात्‌ प्रातिपदिकात्‌ च स्त्रीत्वे द्योत्ये वा डाप्‌ प्रत्ययः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र डाप प्रत्यय का विधान करता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं डाप्प्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "डाप्‌ प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಡಾಪ್ ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "डाप्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उभाम्याम्‌ पञ्चमीद्विवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಉಭಾಭ್ಯಾಮ್ ಪಂಚಮೀ ದ್ವಿವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उभाभ्याम्‌ इति पञ्चमीद्विवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्यतरस्याम्‌ अव्ययपद है।", "Kannada": "ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्यतरस्याम्‌ इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ मन: सूत्र से मन की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮನಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮನದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र मनः इति सूत्रात्‌ मनः इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनोबहुव्रीहेः इस सम्पूर्ण सूत्र की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಅನೋಬಹುವ್ರೀಹೇಃ ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂತ್ರದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनो बहुव्रीहेः इति सम्पूर्णमपि सूत्रम्‌ अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र में “स्त्रियाम्‌” यह अधिकार आता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे \"स्त्रियाम्‌\" इति अधिकारः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“'प्रत्ययः'' (1/1) यह अधिकार और ““परश्च'' यह अधिकार यहाँ आता है।", "Kannada": "\"ಪ್ರತ್ಯಯಃ\" (೧/೧) ಈ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು \"ಪರಶ್ಚ\" ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"प्रत्ययः\" (१/१) इति अधिकारः \"परश्च\" इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ सूत्र से प्रातिपदिक (5/9) की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಜ್ಞ್ಯಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ (೫/೯) ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ इति सूत्रात्‌ प्रातिपदिकात्‌ (५/१) इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ मन्‌ का और अन्‌ का प्रातिपदिक से विशेषण होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮನ್ ಮತ್ತು ಅನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ವಿಶೇಷಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र मनः इति अनः इति च प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः “येन विधिस्तदन्तस्य'' इस सूत्र से मनः यहाँ पर और अनः यहाँ पर तदन्त विधि होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ \"ಯೇನ ವಿಧಿಸ್ತದಂತಸ್ಯ\" ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಮನಃ ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಃ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತ ವಿಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः \"येन विधिस्तदन्तस्य\" इति सूत्रेण मनः इत्यत्र अनः इत्यत्र च तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे मनः का मन्नन्तात्‌ यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಮನಃ ಇದರ ಮನ್ನಂತಾತ್ ಈ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन मनः इत्यस्य मन्नन्तात्‌ इत्यर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अनः का अन्नन्तात्‌ (अद्यन्त से) से अर्थ होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅನಃ ಇದರ ಅನ್ನಂತಾತ್ (ಅದ್ಯಂತದಿಂದ) ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनः इत्यस्य च अन्नन्तात्‌ इत्यर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बहुव्रीहेः भी प्रातिपदिकात्‌ पद का विशेषण है।", "Kannada": "ಬಹುವ್ರೀಹೇಃ ಇದು ಕೂಡ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बहुव्रीहेः इत्यपि प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्र का अर्थ है “मन्नन्तात्‌ प्रातिपदिक से अन्नन्त बहुव्रीहि से और प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योतक होने से विकल्प से डाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ \"ಮನ್ನಂತಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅನ್ನಂತ ಬಹುವ್ರೀಹಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಕವಾಗುವುದರಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रार्थो भवति - मन्नन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌, अन्नन्तात्‌ बहुव्रीहिसंज्ञकात्‌ प्रातिपदिकात्‌ च स्त्रीत्वे द्योत्ये वा डाप्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -दामा, बहुयज्वा।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ದಾಮಾ, ಬಹುಯಜ್ವಾ.", "Sanskrit": "दाहरणम्‌ - दामा। बहुयज्वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मन्नन्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಮನ್ನಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतच्च मन्नन्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: मन्नन्त दामन्‌ प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योतन के लिए डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌'' सूत्र से विकल्प से डाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮನ್ನಂತ ದಾಮನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಲು \"ಡಾಬುಭಾಭ್ಯಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः मन्नन्तात्‌ दामन्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वद्योतनाय डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌ इति सूत्रेण विकल्पेन डाप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे दामन्‌ डाप्‌ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ದಾಮನ್ ಡಾಪ್ ಸ್ಥಿತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च दामन्‌ डाप्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पर को “चुटू” सूत्र दो डकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಚುಟು ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಡಕಾರದ ಇತ್ರ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं चुटू इति सूत्रेण डकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे दामन आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದಾಮನ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन दामन्‌ आ इति स्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पर के टे: सूत्र से दामन्‌ शब्द के टि के अन्‌ का लोप होने पर दाम आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಟೇಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದಾಮನ್ ಶಬ್ದದ ಟಿ ಇದರ ಅನ್ ಲೋಪವಾದಾಗ ದಾಮ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं टेः इति सूत्रेण दामन्‌ इति शब्दस्य टेः अन्‌ इत्यस्य लोपे सति दाम्‌ आ इति स्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वर्णसम्मेलन होने पर दामा रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ದಾಮಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वर्णसम्मेलने च सति दामा इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "डाप्‌ प्रत्यय के अभाव में तो दामन्‌ रूप ही बैठता है।", "Kannada": "ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ದಾಮನ್ ರೂಪವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "डाप्‌ इत्यस्य अभावे तु दामन्‌ इत्येव रूपं तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार दामा, पामा, सीमा, अतिमहिमा इत्यादि में भी बोध्य है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ದಾಮಾ, ಪಾಮಾ, ಸೀಮಾ, ಅತಿಮಹಿಮಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯು ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव दामा पामा सीमा अतिमहिमा इत्यादावपि बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बहुयज्वन्‌ शब्द प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬಹುಯಜ್ವನ್ ಶಬ್ದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र बहुयज्वन्‌ इति प्रातिपदिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्नन्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅನ್ನಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतच्च अन्नन्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः यहाँ बहुव्रीहि समास भी है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "पुनः अत्र बहुव्रीहिसमासः अपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह बहुव्रीहि संज्ञक भी है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಂಜ್ಞಕವೂ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः इदं बहुव्रीहिसंज्ञकमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्नन्त बहुव्रीहि संज्ञक बहुयज्वन्‌ प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योतन के लिए डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌ सूत्र से विकल्प से डाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅನ್ನಂತ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಂಜ್ಞಕ ಬಹುಯಜ್ವನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಲು ಡಾಬುಭ್ಯಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವಿಕಲ್ಪದಿಂದ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अन्नन्तात्‌ बहुव्रीहिसंज्ञकात्‌ बहुयज्वन्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वद्योतनाय डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌ इति सूत्रेण विकल्पेन डाप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे बहुयज्वत्‌ डाप्‌ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಬಹುಯಜ್ವತ್ ಡಾಪ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च बहुयज्वन्‌ डाप्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पर को “चुटू” सूत्र से डकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಚುಟು ಸೂತ್ರದಿಂದ ಡಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं चुटू इति सूत्रेण डकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और “हलन्त्यम्‌” सूत्र से पकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು \"ಹಲಂತ್ಯಮ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण च पकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्य लोपः उन दोनों का लोप होता है।", "Kannada": "ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಅವೆರಡರ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च उभयोः लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे बहुयज्वन्‌ आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬಹುಯಜ್ವನ್ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन बहुयज्वन्‌ आ इति स्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके पर “टे: सूत्र से बहुयज्वन्‌ शब्द के “टेः” सूत्र से अन्‌ का लोप होने पर बहुयज्व्‌ आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಟೇಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಬಹುಯಜ್ವನ್ ಶಬ್ದದ \"ಟೇಃ\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅನ್ ಇದರ ಲೋಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं टेः इति सूत्रेण बहुयज्वन्‌ इति शब्दस्य टेः अन्‌ इत्यस्य लोपे सति बहुयज्व्‌ आ इति स्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वर्णसम्मेलन होने पर बहुयज्वा रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನ ಆದಾಗ ಬಹುಯಜ್ವಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वर्णसम्मेलने च सति बहुयज्वा इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "डाप्‌ प्रत्यय के अभाव में बहुयज्वन्‌ रूप बैठता है।", "Kannada": "ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಬಹುಯಜ್ವನ್ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "डाप्‌ इत्यस्य अभावे तु बहुयज्वन्‌ इत्येव रूपं तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार सुचर्मा, सुपर्वा बहुराजा इत्यादि में भी बोध्य है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸುಚರ್ಮಾ, ಸುಪರ್ವಾ ಬಹುರಾಜಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಬೋಧ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव सुचर्मा सुपर्वा बहुराजा इत्यादावपि बोध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 9.3 )  यङश्चाप्‌( 4.1.74 ) सूत्रार्थ-ञ्यङन्ता प्रातिपदिक से और  ष्यङन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर चाप्‌ प्रत्यय परे होता है।", "Kannada": "(೯.೩) ಯಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ (೪.೧.೭೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಜ್ಞಯಂತಾ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಮತ್ತು ಷ್ಯಜ್ಞಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(९.३) यङश्चाप्‌  सूत्रार्थः - यङन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌, ष्यङन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ च स्त्रीत्वे द्योत्ये चाप्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र द्वारा चाप्‌ प्रत्यय का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं चाप्प्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में तीन पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ त्रीणि पदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यङ्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त पद हैं।", "Kannada": "ಯಜ್ಞ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यङः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चाप्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಚಾಪ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चाप्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च यह अव्यय पद है।", "Kannada": "ಚ ಇದು ಅವ್ಯಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र में स्त्रियाम्‌ यह अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे स्त्रियाम्‌ इति अधिकारः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय: (1/1) यह अधि कार और परश्च यह अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಃ (೧/೧) ಈ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಶ್ಚ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययः (१/१) इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ सूत्र से प्रातिपदिकात्‌ (5/1) पद की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ (೫/೧) ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ इति सूत्रात्‌ प्रातिपदिकात्‌ (५/१) इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यङः से ञ्यङः और ष्यङः  का ग्रहण है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞ್ಯಜ್ಞಃ ಮತ್ತು ಷ್ಯಂಜ್ಞಃ ಇದರ ಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यङः इत्यनेन यङः ष्यङः च ग्रहणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ञ्यङः ष्यङः  च प्रत्ययै कृत्वा यहाँ पर “प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राप्ताः'' इस नियम से तदन्तविधि होती है।", "Kannada": "ಜ್ಞ್ಯಜ್ಞಃ ಷ್ಯಜ್ಞಃ ಚ ಪ್ರತ್ಯಯೌ ಕೃತ್ವಾ ಇಲ್ಲಿ \"ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೇ ತದಂತಾ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ\" ಈ ನಿಯಮದಿಂದ ತದಂತವಿಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ञ्यङः ष्यङः च प्रत्ययौ इति कृत्वा अत्र \"प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः\" इति नियमेन तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे  यङः पद का  ञ्यङन्त से और ष्यङन्त से यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಯಂಜ್ಞಃ ಪದದ ಜ್ಞಯಂಜ್ಞಂತದಿಂದ ಮತ್ತು ಷ್ಯಜ್ಞಂತದಿಂದ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन यङः इति पदस्य ञ्यङन्तात्‌ ष्यङन्तात्‌ च इत्यर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः यहाँ पर ष्यङन्तात्‌ और ञ्यङन्तात्‌ इन दोनों पदों में प्रातिपदिक से अन्वय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ  ಇಲ್ಲಿ ಷ್ಯಜ್ಞಂತದಿಂದ ಮತ್ತು ಜ್ಞಯಂಜ್ಞತದಿಂದ ಇವೆರಡು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः ष्यङन्तात्‌  ञ्यङन्तात्‌ इति अनयोः च प्रातिपदिकात्‌ इत्यत्र अन्वयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है- ञ्यङन्त प्रातिपदिक से, और ष्यङन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर चाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಜ್ಞಯಂಜ್ಞಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ, ಷ್ಯಜ್ಞಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತವಾದಾಗ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सूत्रार्थो भवति - ञ्यङन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌, ष्यङन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ च स्त्रीत्वे द्योत्ये चाप्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण- आम्बष्ठ्या। कारीषगन्ध्या।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಆಮ್ಬಷ್ಠ್ಯಾ. ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯಾ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - आम्बष्ठ्या। कारीषगन्ध्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ आम्बष्ठ्य शब्द  ञ्यङन्तः है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆಂಬಷ್ಠ್ಯ ಶಬ್ದ ಜ್ಞಂಯಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र आम्बष्ठ्य इति शब्दः ञ्यङन्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि अम्बष्ठ शब्द से अम्बष्ठस्य अपत्यं स्त्री (अम्बष्ठय की पुत्री) इस अर्थ में वृद्धेत्कोसलाजादाञ्ञ्यङ्‌ सूत्र से  ञ्यङ्‌ प्रत्यय होने पर अम्बष्ठ ञ्यङ्‌ होने पर ञकार का चुटू सूत्र से इत्संज्ञा होने पर ङकार का हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः इस सूत्र से उन दोनों का लोप होने पर अम्बष्ठ य यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಅಂಬಷ್ಟ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅಂಬಷ್ಠಸ್ಯ ಅಪತ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀ (ಅಂಬಷ್ಠ್ಯನ ಪುತ್ರೀ) ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವೃದ್ದೇತ್ಕೋಸಲಾಜಾದಾಜ್ಞ್ಜ್ಞ್ಯಜ್ಞ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞಜ್ಞ್ ಆದಾಗ ಜ್ಞಕಾರದ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಜ್ಞಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಅಂಬಷ್ಠ ಯ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतोहि अम्बष्ठशब्दात्‌ अम्बष्ठस्य अपत्यं स्त्री इत्यर्थे वृद्धेत्कोसलाजादाञ्ञ्यङ्‌ इति सूत्रेण ञ्यङ्‌ इति प्रत्यये अम्बष्ठ ञ्यङ्‌ इति जाते ञकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, ङकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे च सति अम्बष्ठ य इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद तद्धितेष्वचामादेः  इस सूत्र से आदि वृद्धि होने पर यस्येति च सूत्र से अम्बष्ठ शब्द के अन्त्य अकार का लोप होने पर आम्बष्ठ य रूप होता है।", "Kannada": "ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿ ವೃದ್ಧಿ ಆದಾಗ ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂಬಷ್ಠ ಶಬ್ದದ ಅಂತ್ಯ ಅಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆಂಬಷ್ಠ ಯ ಈ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः तद्धितेष्वचामादेः इति सूत्रेण आदिवृद्धौ यस्येति च इति सूत्रेण अम्बष्ठशब्दस्य अन्त्यस्य अकारस्य लोपे च सति आम्बष्ट य इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद वर्णसम्मेलन करके आम्बष्ठय रूप बना।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಆಂಬಷ್ಠಯ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः वर्णसम्मेलनं कृत्वा आम्बष्ठ्य इति रूपं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसी प्रकार आमबष्ठय प्रातिपदिक ञ्यङन्त है यह सुस्पष्ट ही है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆಂಬಷ್ಠಯ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವು ಜ್ಞ್ಯಜ್ಞಂತವಾಗಿದೆ ಇದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च आम्बष्ठ्य इति प्रातिपदिकं ञ्यङन्तमस्ति इति सुस्पष्टमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे स्त्रीत्व विवक्षा में  ञ्यङन्त आम्बष्ठय प्रातिपदिक से यङश्चाप्‌  सूत्र से चाप्‌ प्रत्यय होने पर आम्बष्ठय-चाप्‌ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ವಿವಿಕ್ಷಾ ಇದ್ದಾಗ ಜ್ಞ್ಯಜ್ಞಂತ ಆಂಬಷ್ಠಯ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಯಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಆಂಬಷ್ಠಯ - ಚಾಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च स्त्रीत्वविवक्षायां यङन्तात्‌ आम्बष्ठ्य इति प्रातिपदिकात्‌ यङश्चाप्‌ इति सूत्रेण चाप्‌ प्रत्यये सति आम्बष्ठ्य चाप्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद चाप्‌ प्रत्यय के चकार का चुटू सूत्र से इत्संज्ञा होने पर पकार की हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः सूत्र से उन दोनों का लोप होने पर आम्बष्ठय आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಚಕಾರವಾದಾಗ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಪಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞ್ದೆ ಆದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಆಂಬಷ್ಠಯ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः चापः चकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, पकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे सति आम्बष्ठ्य आ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अकः सवर्णे दीर्घः इस सूत्र से दीर्घ होने पर आम्बष्ठया रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೀರ್ಘವಾದಾಗ ಆಂಬಷ್ಠಯಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अकः सवर्णे दीर्घः इति सूत्रेण दीर्घे च सति आम्बष्ठ्या इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अम्बष्ठ नामक जन की पुत्री यही उसका अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂಬಷ್ಠ ಎಂದರೆ ಜನರ ಪುತ್ರೀ ಇದೇ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अम्बष्ठनामकस्य जनस्य पुत्री इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कारीषगन्ध्य शब्द ष्यङन्त है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಶಬ್ದ ಷ್ಯಜ್ಞಂತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कारीषगन्ध्य इति शब्दः ष्यङन्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि कारीषगन्धि शब्द से कारीषगन्धे: गोत्रापत्यं स्त्री इत्यर्थे (कारीषग्रन्धि की गोत्र पुत्री) अण्‌ प्रत्यय होने पर करीषगन्धि अण्‌ स्थिति में अण्‌ प्रत्यय के स्थान पर  अणिञोरनार्षयोर्गुरूपोत्तमयोः ष्यङ्‌ गोत्रे इस सूत्र से ष्यङ्‌ आदेश होने पर कारीषगन्धि ष्यङ्‌ होने पर षकार की षः प्रत्ययस्य सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, ङकार को  हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर  तस्यलोपः सूत्र से दोनों इत्संज्ञक पदों का लोप होने पर कारीषगन्धि य स्थिति होती है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಕಾರೀಷಗಂಧಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಕಾರೀಷಗಂಧೇಃ ಗೋತ್ರಾಪತ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ (ಕಾರೀಷಗಂಧಿಯ ಗೋತ್ರ ಪುತ್ರೀ) ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಕರೀಷಗಂಧಿ ಅಣ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಣಿಜ್ಞೋರನಾರ್ಷಯೋರ್ಗುರೂಪೋತ್ತಮಯೋಃ ಷ್ಯಂಜ್ಞ್ ಗೋತ್ರೇ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷ್ಯಂಜ್ಞ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧಿ ಷ್ಯಂಜ್ಞ್ ಆದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧಿ ಷ್ಯಂಗ್ ಆದಾಗ ಷಕಾರದ ಷಃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಜ್ಞಕಾರಕ್ಕೆ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡರ ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆ ಆದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡರ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಕ ಪದಗಳ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतोहि करीषगन्धिशब्दात्‌ करीषगन्धेः गोत्रापत्यं स्त्री इत्यर्थ अण्‌-प्रत्यये सति करीषगन्धि अण्‌ इति स्थितौ अणः स्थाने अणिञोरनार्षयोर्गुरूपोत्तमयोः ष्यङ्‌ गोत्रे इति सूत्रेण ष्यङ्‌ इत्यादेशे सति करीषगन्धि ष्यङ्‌ इति जाते षकारस्य षः प्रत्ययस्य इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, ङकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे च सति करीषगन्धि य इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद तद्धितेष्वचामादेः सूत्र से आदिवृद्धि होने पर और यस्येति च सूत्र से कारीषगन्धि शब्द के इकार का लोप होने पर कारीषगन्ध्‌ य रूप होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ತದ್ಧಿತೇಷ್ವಚಾಮಾದೇಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಿವೃದ್ಧಿ ಆದಾಗ ಮತ್ತು ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಕಾರೀಷಗಂಧಿ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಕಾರ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ ಯ ರೂಪ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः तद्धितेष्वचामादेः इति सूत्रेण आदिवृद्धौ यस्येति च इति सूत्रेण करीषगन्धिशब्दस्य इकारस्य लोपे च सति कारीषगन्ध्‌ य इति रूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद वर्णसम्मेलन करके कारीषगन्ध्य रूप बना।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನ ಮಾಡಿ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः वर्णसम्मेलनं कृत्वा कारीषगन्ध्य इति रूपं जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसी प्रकार कारीषगन्ध्य प्रातिपदिक ष्यङत है यह सुस्पष्ट ही है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಷ್ಯಜ್ಞಂತವಾಗಿದೆ ಇದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च कारीषगन्ध्य इति प्रातिपदिकं ष्यङन्तमस्ति इति सुस्पष्टमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे स्त्रीत्व विवक्षा में ष्यङन्त कारीषगन्ध्य प्रातिपदिक से यङश्चाप्‌  सूत्र से चाप्‌ प्रत्यय होने पर कारीषगन्ध्य चाप्‌ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ವಿವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಷ್ಯಜ್ಞಂತ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಯಂಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್  ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಚಾಪ್ ಸ್ಥಿತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च स्त्रीत्वविवक्षायां ष्यङन्तात्‌ कारीषगन्ध्य इति प्रातिपदिकात्‌ यङश्चाप्‌ इति सूत्रेण चाप्‌ प्रत्यये सति कारीषगन्ध्य चाप्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद चाप्‌ के चकार का चुदू सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, पकार की हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः सूत्र से दोनों इत्संज्ञकों का लोप होने पर कारीषगन्ध्य आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಚಾಪ್ ಇದರ ಚಕಾರದ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ , ಪಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः चापः चकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, पकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे सति कारीषगन्ध्य आ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अकः सवर्णे दीर्घः सूत्र से दीर्घ होने पर कारीषगन्ध्या रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ದೀರ್ಘವಾದಾಗ ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः अकः सवर्णे दीर्घः इति सूत्रेण दीर्घे च सति कारीषगन्ध्या इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारीषगन्धि किसी आदमी का नाम है।", "Kannada": "ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯಾ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कारीषगन्धिः इति कस्यचित्‌ जनस्य नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके गोत्रापत्यं स्त्री (कारीषगन्धि की पुत्री) कारीषगन्ध्या रूप बना।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಗೋತ್ರಾಪತ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀ (ಕರೀಷಗಂಧಿಯ ಪುತ್ರೀ) ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯಾ ರೂಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य गोत्रापत्यं स्त्री कारीषगन्ध्या इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 9.4 ) यूनस्तिः ( 4.1.77 ) सूत्रार्थ - युवन्‌ प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ति प्रत्यय होता है और वह तद्धित का होता है।", "Kannada": "(೯.೪) ಯೂನಸ್ತಿಃ (೪.೧.೭೭) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಯುವನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(९.४) यूनस्तिः॥ (४.१.७७) सूत्रार्थः - युवन्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ति प्रत्ययो भवति, स च तद्धितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र ति प्रत्यय का विधान करता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರ ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं तिप्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में यून: यह पञ्चम्येकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯೂನಃ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ यूनः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ति यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ತಿ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ति इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र में “स्त्रियाम्‌” (7. 1) यह अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ \"ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್\" (೭.೧) ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे \"स्त्रियाम्‌\" (७.१) इति अधिकारः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययः(1/1) यह अधिकार परश्च अधिकार और तद्धिताः यह अधिकार यहाँ आ रहा है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಃ (೧/೧) ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಪರಶ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ತದ್ಧಿತಾಃ ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययः (१/१) इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः तद्धिताः इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ सूत्र से प्रातिपदिकात्‌ (5/1) कौ अनुवृत्ति आ रही है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ (೫/೧) ಎಂಬ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ इति सूत्रात्‌ प्रातिपदिकात्‌ (५/१) इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ यून: प्रातिपदिक से इसका विशेषण होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯೂನಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र यूनः इति प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है- युवन्‌ प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ति प्रत्यय होता है और वह तद्धित होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಯುವನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सूत्रार्थो भवति - युवन्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ति प्रत्ययः परः भवति स च तद्धितः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ युवन्‌ नान्त प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯುವನ್ ನಾಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र युवन्‌ इति नान्तं प्रातिपदिकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और स्त्रीत्व विवक्षा में युवन्‌ प्रातिपदिक से  यूनस्ति  सूत्र से तिप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ ಯುವನ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಯೂನಸ್ತಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च स्त्रित्वविवक्षायां युवन्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ यूनस्ति इति सूत्रेण ति प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे युवन्‌ ति यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಯುವನ್ ತಿ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन युवन्‌ ति इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद न लोपः प्रातिपदिकान्तस्ये सूत्र से युवन्‌ शब्द के नकार का लोप होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ನ ಲೋಪಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾಂತಸ್ಯ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯುವನ್ ಶಬ್ದದ ನಕಾರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं नलोपः प्रातिपदिकस्य इति सूत्रेण युवन्‌ इति शब्दस्य नकारस्य लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उससे युवति होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಯುವತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च युवति इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद तद्धितान्त होने से कृत्तद्धितसमासाश्च इस सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा होने पर और स्वादि कार्य होने पर युवति: रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ತದ್ಧಿತಾಂತವಾದಾಗ ಕೃತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾಆದಾಗ ಮತ್ತು ಸ್ವಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಆದಾಗ ಯುವತಿಃ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः तद्धितान्तत्वात्‌ कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां स्वादिकार्ये च कृते युवतिः इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसका अर्थ होता है तरुणी।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ತರುಣೀ.", "Sanskrit": "तरुणी इति तदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 9.5 ) शार्ङ्गरवाद्यञो  डीन्‌ ( 4.1.73 ) सूत्रार्थ-जातिवाचक अनुपसर्जन से शार्ङ्गरवादिगण पठित अदन्त से प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीन्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೯.೫) ಶಾಂರ್ಜ್ಞರವಾದ್ಯಜ್ಞೋ ಜ್ಞೀನ್ (೪.೧.೭೩) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಜಾತಿವಾಚಕ ಅನುಪಸರ್ಜನದಿಂದ ಶಾಂರ್ಜ್ಞರವ ಆದಿ ಗಣಗಳಿಂದ ಓದಿದ ಅದಂತದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಕವಾದಾಗ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "[९.५] शार्ङ्गरवाद्यञो  ङीन्‌ - सूत्रार्थः - जातिवाचकात्‌ अनुपसर्जनात्‌ शार्ङ्गरवादिगणपठितात्‌ अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीन्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातिवाचक अनुपसर्जन अञन्त और अदन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीन्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಜಾತಿವಾಚಕ ಅನುಪಸರ್ಜನ ಅಜ್ಞಂತ ಮತ್ತು ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ  ದ್ಯೋತನೆ ಆದಾಗ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जातिवाचकात्‌ अनुपसर्जनात्‌ अञन्तात्‌ अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ च स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीन्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे ङीन्‌ प्रत्यय का विधान किया गया है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं ङीन्प्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शार्ङ्गरवाद्यञ: यह पञ्चम्येकवचनान्त पद हैं।", "Kannada": "ಶಾಂಜ್ಞರವಾದ್ಯಜ್ಞಃ ಎಂಬ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शार्ङ्गरवाद्यञ: इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङीन्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद हैं।", "Kannada": "ಜ್ಞೀನ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ङीन्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र में स्त्रियाम्‌ (7/1) अधिकार आता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ (೭/೧) ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे स्त्रियाम्‌ (७/१) इति अधिकारः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ सूत्र से प्रातिपदिकात्‌ (5/1)पद  की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ (೫/೧) ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ सूत्रे ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ इति सूत्रात्‌ प्रातिपदिकात्‌ (५/१) इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र से अतः (5/1) पद की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅತಃ (೫/೧) ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रात्‌ अतः (५/१) इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातेरस्त्रीविषयादयोपद्यात्‌ इस सूत्र से जातेः (5/1) जाते पद की अनुवृत्ति आ रही है।", "Kannada": "ಜಾತೇರಸ್ತ್ರೀ ವಿಷಯಾದಯೋಪದ್ಯಾತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜಾತೇಃ (೫/೧) ಜಾತೇ ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जातेरस्त्रीविषयादयोपधात्‌ इति सूत्रात्‌ जातेः (५/१) इति पदमनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुपसर्जन से (5/1) यह अधिकार यहाँ आ रहा है।", "Kannada": "ಅನುಪಸರ್ಜನದಿಂದ (೫/೧) ಈ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुपसर्जनात्‌ (५/१) इति अधिकारः अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययः (1/1) अधिकार और परश्च यह अधिकार यहाँ आ रहा है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಃ (೧/೧) ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಶ್ಚ ಈ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययः(१/१) इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शार्ङ्गरवाद्यः यह समस्त पद है।", "Kannada": "ಶಾಂಜ್ಞರವಾದ್ಯಃ ಇದು ಸಮಸ್ತಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शार्ङ्गरवाद्यः इति पदं समस्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ बहुव्रीहिगर्भसमाहारद्वन्द है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ  ಗರ್ಭ ಸಮಾಹಾರದ್ವಂದ್ವ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च बहुव्रीहिगर्भसमाहारद्वन्द्वसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका विग्रह होता है- शार्ङ्गरवः आदिः येषां ते शार्ङ्गरवादयः (शार्ङ्गरव आदि में है जिसमें-(शार्ङ्गरव )।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ - ಶಾಂಜ್ಞರವಃ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಶಾಂರ್ಜ್ಞರವಾದಯಃ (ಶಾಂಜ್ಞರವ ಆದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ - (ಶಾಂಜ್ಞರವ).", "Sanskrit": "अस्य च विग्रहः भवति - शार्ङ्गरवः आदिः येषां ते शार्ङ्गरवादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शार्ङ्गरवादयः च अञ्‌ च (शार्ङ्गरवादिक और अञ) शार्ङ्गरवाद्यञ्‌,  उससे शार्ङ्गरवाद्यअः।", "Kannada": "ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಯಃ ಚ ಅಜ್ಞ್ ಚ (ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿಕ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞ್)  ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಜ್ಞ್, ಅದರಿಂದ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದ್ಯಾಃ.", "Sanskrit": "शार्ङ्गरवादयश्च अञ्‌ च इति शार्ङ्गरवाद्यञ्‌, तस्मात्‌ शार्ङ्गरवाद्यअः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका अर्थ होता है शार्ङ्गरवादि का और अञ्‌ का।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿಯ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞ್ ಇದರ.", "Sanskrit": "एवञ्च अस्यार्थो भवति - शार्ङ्गरवादेः अञः च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शार्ङ्गरवादि का शार्ङ्गरवादिगण पठित से अर्थ है।", "Kannada": "ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿಯ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಗಣಪಾಠದಿಂದ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शार्ङ्गरवादेः इत्यस्य च शार्ङ्गरवादि गणपठितात्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ जातेः पद और अनुपसर्जनात्‌ पद शार्ङ्गरवादि इसका विशेषण होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜಾತೇಃ ಪದ ಮತ್ತು ಅನುಪಸರ್ಜನಾತ್ ಪದ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र जातेः इति पदम्‌ अनुपसर्जनात्‌ इति पदं च शार्ङ्गरवादेः इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः शार्ङ्गरवादेः पद प्रातिपदिकात्‌ का विशेषण होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಶಾಂಜ್ಞರವಾದೇಃ ಪದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः शार्ङ्गरवादेः इति पदं प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अञ: प्रत्ययग्रहण है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಃ ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अञः इति प्रत्ययग्रहणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे प्रत्यय ग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः इस परिभाषा से वहाँ तदन्तविधि होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಯಗ್ರಹಣೆ ತದಂತ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ ಈ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन प्रत्ययग्रहणे तदन्ता ग्राह्याः इति परिभाषया तत्र तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अञः का अजन्तात्‌ अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಜ್ಞಃ ಅಜಂತಾತ್ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अञः इत्यस्य अञन्तात्‌ इत्यर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः अञन्तात्‌ का जातेः पद और अनुसर्जनात्‌ पद विशेषण होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಂತಾತ್ ಇದರ ಜಾತೇಃ ಪದ ಮತ್ತು ಅನುಪಸರ್ಜನಾತ್ ಪದ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः अञन्तात्‌ इत्यस्य जातेः इति पदम्‌ अनुपसर्जनात्‌ इति पदं च विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे जातिवाचकात्‌ अनुपसर्जनात्‌ अञन्तात्‌ यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಜಾತಿವಾಚಕಾತ್ ಅನುಪಸರ್ಜನಾತ್ ಅಜ್ಞಂತಾತ್ ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन जातिवाचकात्‌ अनुपसर्जनात्‌ अञन्तात्‌ इत्यर्थो लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अञन्तात्‌ यह प्रातिपदिकात्‌ इसका विशेषण है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಂತಾತ್ ಇದು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अञन्तात्‌ इति प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अत: यह पद भी प्रातिपदिकात्‌ का विशेषण होता है।", "Kannada": "ಅತಃ ಈ ಪದವೂ ಕೂಡ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः इति पदमपि प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे येन विधिस्तदन्तस्य परिभाषा से यहाँ तदत्तविधि होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಯೇನ ವಿಧಿಸ್ತದಂತಸ್ಯ ಪರಿಭಾಷಾದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन येन विधिस्तदन्तस्य इति परिभाषया अत्र तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे अदन्त प्रातिपदिक से (अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌) यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ (ಅದಂತಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್) ಈ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ इत्यर्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और सूत्रार्थ होता है-जातिवाचक अनुपसर्जन दो शा्र्ङ्गरवादिगण में पठित अदन्त प्रातिपदिक से द्योत्य होने ङीन्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಸೂತ್ರಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಜಾತಿವಾಚಕ ಅನುಪಸರ್ಜನ ಎರಡು ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च सूत्रार्थो भवति - जातिवाचकात्‌ अनुपसर्जनात्‌ शा्र्ङ्गरवादिगणपठितात्‌ अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीन्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जातिवाचक अनुपसर्जन अञन्त और अदन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीन्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಜಾತಿವಾಚಕ ಅನುಪಸರ್ಜನ ಅಜ್ಞಂತ ಮತ್ತು ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जातिवाचकात्‌ अनुपसर्जनात्‌ अञन्तात्‌ अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ च स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीन्‌ प्रत्ययः परः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -शार्ङ्गरवी ।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಶಾಂಜ್ಞರವೀ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - शार्ङ्गरवी ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ शार्ङ्गरव शब्द शार्ङ्गरवादिगणे में पठित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶಾಂಜ್ಞರವ ಶಬ್ದ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದಿ ಗಣದಲ್ಲಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र शार्ङ्गरव इति शब्दः शार्ङ्गरवादिगणे पठितः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः जातिवाचक है।", "Kannada": "ಪುನಃ ಜಾತಿವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुनः जातिवाचकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुपसर्जन है और अदन्त है।", "Kannada": "ಅನುಪಸರ್ಜನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुपसर्जनः अस्ति, अदन्तश्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः स्त्रीत्व विवक्षा में शार्ङ्गरवाद्यओो ङीन्‌ सूत्र से ङीन्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ವಿವಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಶಾಂಜ್ಞರವಾದ್ಯೋ ಜ್ಞೀನ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः स्त्रीत्वविवक्षायां शार्ङ्गरवाद्यओो ङीन्‌ इति सूत्रेण ङीन्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे शार्ङ्गरव  ङीन्‌ यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಂಜ್ಞರವ ಜ್ಞೀನ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन शार्ङ्गरव ङीन्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लशक्वतद्धिते सूत्र से ङीष्‌ के ङकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಷ್ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण ङीषः ङकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हलन्त्यम्‌ सूत्र से षकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण षकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्य लोपः इस सूत्र से दोनों इत्संज्ञकों का लोप होता है।", "Kannada": "ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡರ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च उभयोः लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे शार्ङ्गरव ई स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಶಾಂಜ್ಞರವ ಈ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन शार्ङ्गरव ई इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यचि भम्‌ सूत्र से भसंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಯಚಿ ಭಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यचि भम्‌ इति सूत्रेण भसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद यस्येति च सूत्र से अकार का लोप होने पर और वर्णसम्मेलन होने पर  शार्ङ्गरवी रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಮತ್ತು ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ಶಾಂಜ್ಞರವೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः यस्येति च इति सूत्रेण अकारलोपे कृते वर्णसम्मेलने च कृते शार्ङ्गरवी इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसकी रूप प्रक्रिया अजन्त स्त्रीलिङ्ग प्रकरण में गौरी शब्द के समान जाननी चाहिए।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ರೂಪ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಅಜಂತ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಗೌರಿಯು ಶಬ್ದವು ಸಮಾನ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "अस्य रूपप्रक्रिया च अजन्तस्त्रीलिङ्गप्रकरणे गौरीशब्दवद्‌ बोध्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ बैदी शब्द है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬೈದೀ ಶಬ್ದವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र बैद इति शब्दः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शब्द अञन्त है।", "Kannada": "ಈ ಶಬ್ದವು ಅಜ್ಞಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अयं शब्दः अञन्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः जातिवाचक है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜಾತಿವಾಚಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुनः जातिवाचकः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुपसर्जन है और अदन्त है।", "Kannada": "ಅನುಪಸರ್ಜನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुपसर्जनः अस्ति, अदन्तश्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः स्त्रीत्व विवक्षा में शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्'' सूत्र से ङीन्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ವಿವಕ್ಷಾದಲ್ಲಿ \"ಶಾಂಜ್ಞರವಾದ್ಯಜ್ಞೋ ಜ್ಞೀನ್\" ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः स्त्रीत्वविवक्षायां शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्‌ इति सूत्रेण ङीन्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे बैद ङीन्‌ यह स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬೈದ ಜ್ಞೀನ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन बैद ङीन्‌ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लशक्वतद्धिते सूत्र से ङीष्‌ के ङकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಷ್ ಇದರ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण ङीषः ङकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हलन्त्यम्‌ सूत्र से षकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಷಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण षकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्यलोपः सूत्र दोनों इत्संज्ञको का लोप होता है।", "Kannada": "ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಇತ್ಸಂಜ್ಞಕಗಳ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च उभयोः लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे बैद ई स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಬೈದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन बैद ई इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यचि भम्‌ सूत्र से भसंज्ञा होती है।", "Kannada": "ಯಚಿ ಭಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"यचि भम्‌\" इति सूत्रेण भसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद यस्येति च' सूत्र से अकारलोप होने पर और वर्ण सम्मेलन होने पर बैदी रूप सिद्ध होता है। और इसकी रूप प्रक्रिया अजन्तस्त्रीलिङ्गप्रकरण में गौरीशब्द के समान जानना चाहिए।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಯಸ್ಯೇತಿ ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಕಾರಲೋಪವಾದಾಗ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ಬೈದೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ರೂಪ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಅಜಂತಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಗೌರೀ ಶಬ್ದದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "ततः यस्येति च इति सूत्रेण अकारलोपे कृते वर्णसम्मेलने च कृते बैदी इति रूपं सिध्यति। अस्य रूपप्रक्रिया च अजन्तस्त्रीलिङ्गप्रकरणे गौरीशब्दवद्‌ बोध्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 9.6 )प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः ( 7.3.44 ) सूत्रार्थ - प्रत्ययस्थ ककार से पूर्व के अत्‌ के स्थान पर इत्‌ होता है आप्‌ परे।", "Kannada": "(೯.೬) ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ಕಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾತ ಇದಾಪ್ಯಸುಪಃ (೭.೩.೪೪) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರತ್ಯಯದ ಕಕಾರದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇತ್ ಆಗುತ್ತದೆ ಆಪ್ ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "(९.६) प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः(७.३.४४) सूत्रार्थः - प्रत्ययस्थात्‌ कात्‌ पूर्वस्य अतः स्थाने इत्‌ भवति आपि परे।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु सुप्‌ के आप्‌ परे अकार के स्थान पर इकार नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸುಪ್ ಇದರ ಆಪ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಕಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु सुप्परके आपि परे अतः स्थाने इद्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से इत्‌ आदेश का विधि होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಆದೇಶದ ವಿಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रम्‌ इत्‌ इति आदेशं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में सात पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಳು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ सप्तपदानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययस्थात्‌ यह पञ्चमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययस्थात्‌ इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्‌ पञ्चम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಕಾತ್ ಇದು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कात्‌ इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वस्य यह षष्ठयन्त पद है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಇದು ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्य इति षष्ठ्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः यह षष्ठयन्त पद है।", "Kannada": "ಅತಃ ಇದು ಷಷ್ಠ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः इति षष्ठ्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इद्‌ प्रथमान्त पद है।", "Kannada": "ಇದ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत् इति प्रथमान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आपि सप्तम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಆಪಿ ಇದು ಸಪ್ತಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आपि इति सप्तम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "असुपः यह पञ्चम्यन्त पद है।", "Kannada": "ಅಸುಪಃ ಇದು ಪಂಚಮ್ಯಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "असुपः इति पञ्चम्यन्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "असुपः यह पद समस्त है।", "Kannada": "ಅಸುಪಃ ಈ ಪದವು ಸಮಸ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "असुपः इति पदं समस्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ नञ्‌ तत्पुरुषसमास है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಜ್ಞ್ ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र नञ्तत्पुरुषसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका विग्रह है न सुप्‌ इति असुप्‌।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ವಿಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ನ ಸುಪ್ ಅಸುಪ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अस्य च विग्रहः भवति न सुप्‌ इति असुप्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययस्थात्‌ यह पद कात्‌ पद का विशेषण है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ ಈ ಪದವು ಕಾತ್ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययस्थात्‌ इति पदं कात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कात्‌ पद पूर्वस्य पद का विशेषण है।", "Kannada": "ಕಾತ್ ಪದವು ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कात्‌ इति पदं पूर्वस्य इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्वस्य पद अतः का विशेषण होता है।", "Kannada": "ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಪದ ಅತಃ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्य इति पदम्‌ अतः इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इस सूत्र का अर्थ होता है प्रत्ययस्थ ककार से पूर्व अकार के स्थान पर आप्‌ परे इकार होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಪ್ರತ್ಯಸ್ಥ ಕಕಾರದ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಪ್ ನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अस्य सूत्रस्यार्थः भवति प्रत्ययस्थात्‌ कात्‌ पूर्वस्य अतः स्थाने इत्‌ भवति आपि परे।"}}
{"translation": {"Hindi": "किन्तु सुप्‌ के आप्‌ परे अत्‌ के स्थान पर इद्‌ नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸುಪ್ ಇದರ ಆಪ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅತ್ ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु सुप्परके आपि परे अतः स्थाने इद्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्‌ में यहाँ तकार उच्चारण के लिए है किन्तु श्रवण के लिए नहीं होता है।", "Kannada": "ಇತ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ತಕಾರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಇದೆ ಆದರೆ ಶ್ರವಣಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इत्‌ इत्यत्र तकारः उच्चारणार्थः न तु श्रवणार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण -कारिका, बालिका इत्यादि उदाहरण है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆ - ಕಾರಿಕಾ, ಬಾಲಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणम्‌ - कारिका बालिका इत्यादीनि उदाहरणानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कृ धातु से ण्वुल्तृचौ  सूत्र से व्वुल्‌ प्रत्यय होने पर कृ ण्वुल्‌ होने पर चुटू सूत्र से णकार की इत्संज्ञा होने पर और लकार की हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः सूत्र से दोनों इत्संज्ञकों का लोप होने पर कृ वु होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೃ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಣ್ವುಲ್ ತೃಚೌ  ಸೂತ್ರದಿಂದ ಣ್ವುಲ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಣಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ ಲಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆ ಆದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕೃ ವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कृ धातोः ण्वुल्तृचौ इति सूत्रेण ण्वुल्प्रत्यये कृते कृ ण्वुल्‌ इति जाते ततः परं चुटू इति सूत्रेण णकारस्य इत्संज्ञायाम्‌, लकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायां च सत्यां तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे कृ वु इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद युवोरनाकौ सूत्र से वु के स्थान पर अक आदेश होने पर कृ अक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಯುವೋರನಾಕೌ ಸೂತ್ರದಿಂದ ವು ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಕ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಕೃ ಅಕ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च युवोरनाकौ इति सूत्रेण वोः स्थाने अक इति आदेशे कृ अक इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अचो ञ्णिति सूत्र से ऋकार के स्थान पर वृद्धि करके कार्‌ अक होने पर और वर्णसम्मेलन में कारकः शब्द सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಚೋ ಜ್ಞ್ಣಿತಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಋಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಕಾರ್ ಅಕ ಆದಾಗ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕಾರಕಃ ಶಬ್ದವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अचो ञ्णिति इति सूत्रेण ऋकारस्य स्थाने वृद्धिं कृत्वा कार्‌ अक इति जाते वर्णसम्मेलने च सति कारक इति शब्दः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद कृदन्त होने से कृन्तद्धित समासाश्च सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञा में कारक के अदन्त प्रातिपदिकत्व से अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र से टाप्‌ प्रत्यय होने पर टाप्‌ के टकार का चुटू सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, पकार की हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, तस्यलोपः सूत्र से दोनों इत्संज्ञको का लोप होने पर कारक आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಕೃದಂತವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೃತದ್ಧಿತ ಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾದಲ್ಲಿ ಕಾರಕದ ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕತ್ವದಿಂದ ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುವುದರಿಂದ ಟಾಪ್ ಇದರ ಟಕಾರದ ಚುಟೂ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ , ಪಕಾರದ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞೆಯಾದಾಗ, ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಇತ್ಸಂಜ್ಞಕಗಳ ಲೋಪವಾದಾಗ ಕಾರಕ ಆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः कृदन्तत्वात्‌ कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञायां जातायाम्‌, कारक इत्यस्य अदसन्तप्रातिपदिकत्वात्‌ अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रेण टाप्‌- प्रत्यये टापः टकारस्य चुटू इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, पकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण उभयोः लोपे सति कारक आ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब टाप्‌ प्रत्यय परे अकरूप प्रत्ययस्थ ककार से पूर्व अकार के स्थान पर प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यातइदाप्यसुपः सूत्र से इत्‌ आदेश होने पर कारिक आ स्थिति होती है।", "Kannada": "ಆಗ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ ರೂಪ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಕಕಾರದಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ಕಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾತೈದಾಪ್ಯಸುಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ ಆದೇಶ ಆದಾಗ ಕಾರಿಕ್ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा अत्र टापि परे अकरूपप्रत्ययस्थात्‌ कात्‌ पूर्वस्य अतः स्थाने प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः इति सूत्रेण इत्‌ इत्यादेश कारिक आ इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद अकः सवर्णे दीर्घः सूत्र से सवर्णदीर्घ होने पर कारिका रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಅಕಃ ಸವರ್ಣೇ ದೀರ್ಘಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಆದಾಗ ಕಾರಿಕಾ ರೂಪವು ಸಿದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्पश्चात्‌ अकः सवर्णे दीर्घः इति सूत्रेण सवर्णदीर्घ सति कारिका इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्य उदाहरण हैं-बालिका, अश्वपालिका, अध्यापिका, तारिका, हारिका, धारिका, परिव्राजिका, शयिका, नायिकाय, गायिका, पाचिका, पाठिका इत्यादि।", "Kannada": "ಬೇರೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ - ಬಾಲಿಕಾ, ಅಶ್ವಪಾಲಿಕಾ, ಅಧ್ಯಾಪಿಕಾ, ತಾರಿಕಾ, ಹಾರಿಕಾ, ಧಾರಿಕಾ, ಪರಿವ್ರಾಜಿಕಾ, ಶಯಿಕಾ, ನಾಯಿಕಾಯ, ಗಾಯಿಕಾ, ಪಾಚಿಕಾ, ಪಾಠಿಕಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "अन्यानि उदाहरणानि - बालिका,अश्वपालिका, अध्यापिका, तारिका, हारिका, धारिका, परिव्राजिका, शयिका, नायिका, गायिका ,पाचिका, पाठिका इत्यादीनि।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कुछ पाठगत प्रश्‍न दिये जा रहे हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र केचन पाठगतप्रश्नाः प्रदीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. कितने लिङ्ग होते हैं वे कौन से हैं?", "Kannada": "೧. ಎಷ್ಟು ಲಿಂಗಗಳಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "१. कति लिङ्गानि भवन्ति ? कानि च तानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. कितने स्त्री प्रत्यय हैं?", "Kannada": "೨. ಎಷ್ಟು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿರುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "२. कति स्त्रीप्रत्ययाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र से क्या विधान है?", "Kannada": "೩. ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३. अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "4. यूनस्ति सूत्र से क्या विधान होता है?", "Kannada": "೪. ಯೂನಸ್ತಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "४. \"यूनस्तिः\" इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. दामा यहाँ कौन सा स्त्री प्रत्यय है?", "Kannada": "೫. ದಾಮಾ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ ?", "Sanskrit": "५. दामा इत्यत्र कः स्त्रीप्रत्ययः अस्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. यङश्चाप्‌ सूत्र से क्या विधान होता है?", "Kannada": "೬. ಯಂಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಾವ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "६. यङश्चाप्‌ इति सूत्रेण किं विधीयते?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. अजादिपद में कौन सा समास और कौन विग्रह है?", "Kannada": "೭. ಅಜಾದಿಪದದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಮಾಸ ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ?", "Sanskrit": "७. अजादिपदे कः समासः कश्च विग्रहः?"}}
{"translation": {"Hindi": "8. पुस्त्व का शास्त्रीय लक्षण क्या है?", "Kannada": "೮. ಪುಂಸ್ತ್ವ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣವೇನು ?", "Sanskrit": "८. पुंस्त्वस्य शास्त्रीयं लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9. स्त्रीत्व का शास्त्रीय लक्षण क्या है?", "Kannada": "೯. ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣವೇನು ?", "Sanskrit": "९ . स्त्रीत्वस्य शास्त्रीयं लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. नपुंसकत्व का शास्त्रीय लक्षण क्या है?", "Kannada": "೧೦. ನಪುಂಸಕತ್ವ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಲಕ್ಷಣವೇನು?", "Sanskrit": "१०. नपुंसकत्वस्य शास्त्रीयं लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. सिद्धान्त में लिङ्ग किसमें नष्ठ होते हैं?", "Kannada": "೧೧. ಸಿದ್ದಾಂತದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "११. सिद्धान्ते लिङ्गं किन्निष्ठम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पाठ में टाप्‌, डाप्‌, ङीन्‌ ति इन पाँच स्त्रीप्रत्ययो का वर्णन है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಜ್ಞೀನ್ ತಿ ಈ ಐದು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र पाठे टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीन्‌, ति इति पञ्चानां स्त्रीप्रत्ययानां वर्णनं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सर्वप्रथम टाप्‌ प्रत्यय विधायक  अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र की व्याख्यान है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सर्वप्रथमं टाप्प्रत्ययविधायकस्य अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रस्य व्याख्यानम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके उदाहरण दिये गये हैं पुनः डाप्‌ प्रत्यय विधायक डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌  सूत्र का व्याख्यान और उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಡಾಬುಭಾಭ್ಯಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "पुनः डाप्प्रत्ययविधायकस्य डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌ इति सूत्रस्य व्याख्यानम्‌ उदाहरणं च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद चाप्‌ प्रत्यय विधायक  यङश्चाप्‌ सूत्र का व्याख्यान और उदाहरण हैं।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಯಂಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್  ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं चाप्प्रत्ययविधायकस्य यङश्चाप्‌ इति सूत्रस्य व्याख्यानं तदुदाहरणं च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं तिप्रत्ययविधायक युनस्तिः सूत्र की व्याख्या है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ತಿಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಯೂನಸ್ತಿಃ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं तिप्रत्ययविधायकस्य यूनस्तिः इति सूत्रस्य व्याख्या वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुनः ङीन्‌ प्रत्ययविधायक शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्‌ सूत्र की व्याख्या की गई और उसके उदाहरण साधे गये हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಜ್ಞೀನ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಧಾಯಕ ಶಾಂರ್ಜ್ಞರವಾಜ್ಞೋ ಜ್ಞೀನ್ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुनः ङीन्प्रत्ययविधायकस्य \"शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्‌\" इति सूत्रस्य व्याख्या कृता तदुदाहरणानि च साधितानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः सूत्र की व्याख्यान की गई और उदाहरणों की सिद्धि दर्शायी गई है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ಕಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾತ ಇದಾಪ್ಯಸುಪಃ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆದು ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः इति सूत्रस्य व्याख्यानं तदुदाहरणानां च सिद्धिः दर्शिता इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर परीक्षोपयोगी प्रष्टव्य प्रशन दिये गये हैं- 1. अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र की सोदाहरण व्याख्या लिखो?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುವಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ - ೧. ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದ ಉದಾಹರಣೆಯ ಸಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "अत्र परीक्षोपयोगिनः प्रष्टव्याः प्रश्नाः प्रदीयन्ते- १. अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रस्य सोदाहरणं व्याख्यां लिखन्तु?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌  सूत्र को सोदाहरण व्याख्या कीजिये।", "Kannada": "೨. ಡಾಬುಭಾಭ್ಯಾಮನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "२. \"डाबुभाभ्यामन्यतरस्याम्‌\" इति सूत्रस्य सोदाहरणं व्याख्या कार्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. यङश्चाप्‌ सूत्र की सोदाहरण व्याख्या करो।", "Kannada": "೩. \"ಯಂಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್\" ಸೂತ್ರವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "३. \"यङश्चाप्‌\" इति सूत्रस्य सोदाहरणं व्याख्यां लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. युनस्ति सूत्र की सोदाहरण व्याख्या लिखो।", "Kannada": "೪. ಯೂನಸ್ತಿ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "४. \"यूनस्तिः\" इति सूत्रस्य सोदाहरणं व्याख्यां लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "5.शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्‌  सूत्र को सोदाहरण व्याख्या करो।", "Kannada": "೫. ಶಾಂರ್ಜ್ಞರವಾದ್ಯಜ್ಞೋ ಜ್ಞೀನ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಉದಾಹರಣೆ ಸಹಿತವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "५. \"शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्‌\" इति सूत्रस्य सोदाहरणं व्याख्यां कुर्वन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः सूत्र की व्याख्या लिखो।", "Kannada": "೬. \"ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಥಾತ್ಕಾತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾತ ಇದಾಪ್ಯಸುಪಃ ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "६. \"प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः\" इति सूत्रस्य व्याख्या लेख्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. कारिका प्रयोग की सिद्धि प्रक्रिया को लिखो।", "Kannada": "೭. ಕಾರಿಕಾ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "७. कारिका इति प्रयोगस्य सिद्धिप्रक्रियां लिखन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. शार्ङ्गरवी प्रयोग की सिद्धिप्रक्रिया लिखो।", "Kannada": "೮. ಶಾರ್ಜ್ಞರವೀ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "८. शार्ङ्गरवी इति प्रयोगस्य सिद्धिप्रक्रियां लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "9. कारीषगन्ध्या प्रयोग की सिद्धि प्रक्रिया लिखो?", "Kannada": "೯. ಕಾರೀಷಗಂಧ್ಯಾ ಎಂಬ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "९. कारीषगन्ध्या इति प्रयोगस्य सिद्धिप्रक्रियां लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. बहुयज्वा प्रयोग की सिद्धि प्रक्रिया प्रदर्शित करो।", "Kannada": "೧೦. ಬಹುಯಜ್ವಾ ಪ್ರಯೋಗದ ಸಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ.", "Sanskrit": "१०. बहुयज्वा इति प्रयोगस्य सिद्धिप्रक्रियां प्रदर्श्यन्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. तीन लिङ्ग होते हैं?", "Kannada": "೧. ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "१. त्रीणि लिङ्गानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्त्रीत्व, पुंस्त्व और नपुंसकत्व हैं।", "Kannada": "ಸ್ತ್ರೀತ್ವ, ಪುಂಸ್ತ್ವ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕತ್ವ ಎಂಬ ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "स्त्रीत्वम्‌, पुंस्त्वम्‌ नपुंसकत्वम्‌ च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. आठ स्त्री प्रत्यय होते हैं?", "Kannada": "೨. ಎಂಟು ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "२. अष्टौ स्त्रीप्रत्ययाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र से टाप्‌ प्रत्यय होते है?", "Kannada": "೩. ಅಜಾದ್ಯತಷ್ಟಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಟಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३. अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रेण टाप्प्रत्ययः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. यूनस्ति सूत्र से ति प्रत्यय होता है।", "Kannada": "೪. ಯೂನಸ್ತಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४. यूनस्ति इति सूत्रेण तिप्रत्ययः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. दामा यहाँ डाप्‌ प्रत्यय है।", "Kannada": "೫. ದಾಮಾ ಇಲ್ಲಿ ಡಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "५. दामा इत्यत्र डाप्प्रत्ययः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. यङश्चाप्‌ सूत्र से चाप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "೬. ಯಂಜ್ಞಶ್ಚಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಚಾಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "६. \"यङश्चाप्‌\" इति सूत्रेण चाप्प्रत्ययः विधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. अजादिपद में बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "೭. ಅಜಾದಿಪದದಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "७. अजादिपदे बहुव्रीहिसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसका अजः आदिः येषां ते अजादयः  यह विग्रह है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ಅಜಃ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಅಜಾದಯಃ ಈ ವಿಗ್ರಹವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य च अजः आदिः येषां ते अजादयः इति विग्रहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "8. सत्वरजतम प्राकृत गुणों का अपचयः: स्त्रीत्व है।", "Kannada": "೮. ಸತ್ವರಜತಮ ಪ್ರಾಕೃತ ಗುಣಗಳ ಅಪಚಯವು ಸ್ತ್ರೀತ್ವವೇ  ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "८. सत्त्वरजस्तमसां प्राकृतगुणानाम्‌ उपचयः पुंस्त्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. सत्व, रज, तम्  प्राकृत गुणों का स्थिति मात्र नपुंसकत्व है।", "Kannada": "೧೦. ಸತ್ವ ,ರಜ, ತಮೋ ಪ್ರಾಕೃತ ಗುಣಗಳ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ ನಪುಂಸಕತ್ವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१०. सत्त्वरजस्तमसां प्राकृतगुणानां स्थितिमात्रं नपुंसकत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. पदार्थनिष्ठ।", "Kannada": "೧೧. ಪದಾರ್ಥನಿಷ್ಠ.", "Sanskrit": "११. पदार्थनिष्ठम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ स्त्रीप्रत्यय प्रकरण के आदि में ही वर्णित जो आठ प्रत्यय हैं उनमें ङीप्‌ प्रत्यय भी प्रमुख है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪ್ರಕರಣದ ಆದಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವರ್ಣಿಸಿರುವ ಯಾವ ಎಂಟು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿವೆಯೋ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र स्त्रीप्रत्ययप्रकरणस्यादौ एव वर्णितं यद्‌ अष्टौ स्त्रीप्रत्ययाः सन्ति तेषु ङीप्प्रत्ययः अपि प्रमुखः प्रत्ययः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके विधायक अनेक सूत्र हैं।", "Kannada": "ಅದರ ವಿಧಾಯಕ ಅನೇಕ ಸೂತ್ರಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "तस्य विधायकानि अनेकानि सूत्राणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें- ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ , उगितश्च, वयसि प्रथमे, द्विगोः, वर्णादनुदात्तात्तोपधात्‌ तो नः, टिड्ढाणञ्द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच्तयप्ठक्ठञ्कञ्क्वरपः ये सूत्र यहाँ मुख्य रूप से चिन्तन करने योगय हैं।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ - ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್, ಉಗತಿಶ್ಚ, ವಯಸಿ ಪ್ರಥಮೇ, ದ್ವಿಗೋಃ, ವರ್ಣಾದನುದಾತ್ತಾತ್ತೋಪಧಾತ್ ತೋ ನಃ, ಟಿಡ್ಡಾಣ್ಯದ್ವ್ಯಯಸಜ್ದಘ್ನಚಜ್ಞ್ಮಾತ್ರಚ್ತಯಪ್ಠಕ್ಠಜ್ಞ್ಕೃಜ್ಞ್ಕ್ವರಪಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु - ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ , उगितश्च, वयसि प्रथमे, द्विगोः, वर्णादनुदात्तात्तोपधात्‌ तो नः, टिड्ढाणञ्द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच्तयप्ठक्ठञ्कञ्क्वरपः इति एतानि सूत्राणि मुख्यानि अत्र चितानि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "10.1 ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ ( 4.1.5 ) सूत्रार्थः -ऋदस्त प्रातिपदिक से और नान्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "೧೦.೧ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ (೪.೧.೫) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಋದಸ್ತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಮತ್ತು ನಾಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१०.१) ऋन्नेभ्यो ङीप् (४.१.५) सूत्रार्थः - ऋदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ नान्तात्‌ च प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रावतरण-यहाँ टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीप्‌, ङीष्‌, ङीन्‌, ये छ: मुख्यस्त्री प्रत्यय हैं।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ಅವತರಣೆ - ಇಲ್ಲಿ ಟಾಪ್, ಡಾಪ್, ಚಾಪ್, ಜ್ಞೀಷ್, ಜ್ಞೀಪ್, ಇವು ಆರು ಮುಖ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रावतरणम्‌ - तत्र तावत्‌ टाप्‌, डाप्‌, चाप्‌, ङीप्‌, ङीष्‌, ङीन्‌, इत्येते षट्‌ मुख्यस्त्रीप्रत्ययाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें ङीप्‌ प्रत्यय भी एक है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु ङीप्प्रत्ययः अपि एकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रत्यय के विधान के लिए भगवान्‌ पाणिनी ने ऋनेभ्यो ङीप्‌ सूत्र की रचना कीौ।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಪಾಣಿನಿ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तस्य प्रत्ययस्य विधानाय ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इति सूत्रं रचितवान्‌ भगवान्‌ पाणिनिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र ङीप्‌ प्रत्यय का विधान करता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं ङीप्प्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋन्नेभ्यः यह पञ्चमी बहुवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಋನ್ನೇಭ್ಯಃ ಇದು ಪಂಚಮೀ ಬಹುವಚನಾಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋन्नेभ्यः इति पञ्चमीबहुवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ङीप्‌ यह प्रथमा एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ಜ್ಞೀಪ್ ಇದು ಪ್ರಥಮಾ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ङीप्‌ इति प्रथमैकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र में स्त्रियाम्‌ (7/1) यह अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ (೭/೧) ಈ ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे स्त्रियाम्‌ (७/१) इति अधिकारः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ सूत्र से प्रातिपदिकात्‌ (5/1) सूत्र की अनुवृत्ति भी आती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ (೫/೧) ಸೂತ್ರದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಕೂಡ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ इति सूत्रात्‌ प्रातिपदिकात्‌ (५/१) इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययः (1/1) अधिकार और परश्च अधिकार यहाँ आ रहा है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಃ (೧/೧) ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಶ್ಚ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययः (१/१) इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋन्नोभ्य: यह पद समस्त है।", "Kannada": "ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಈ ಪದವು ಸಮಸ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ऋन्नेभ्यः इति पदं समस्तं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ इतरेतरयाग द्वन्द्व समास है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಇತರೇತರಯೋಗ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च इतरेतरयोगद्वन्द्वसममासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका यहाँ विग्रह है ऋत्‌ च नश्च इति ऋन्न, तेभ्यः, ऋन्नेभ्यः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಇಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ ಋತ್ ಚ ನಶ್ಚ ಇತಿ ಋನ್ನ, ತೇಭ್ಯಃ, ಋನ್ನೇಭ್ಯಃ.", "Sanskrit": "तस्य च विग्रहः भवति ऋत्‌ च नश्च इति ऋन्नः, तेभ्यः ऋन्नेभ्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एवं इसका अर्थ है ऋतः नात्‌ ।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇದರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಋತಃ ನಾತ್.", "Sanskrit": "एवञ्च अस्य अर्थः भवति ऋतः नात्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ ऋत: यह और नात्‌ प्रातिपदिकात्‌ इसका विशेषण है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಋತಃ ಎಂದು ಮತ್ತು ನಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಇದರ ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ऋतः इति नात्‌ इति च प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद येन विधिस्तदन्तस्य इस सूत्र से तदन्त विधि होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಯೇನ ವಿಧಿಸ್ತದಂತಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತದಂತ ವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च येन विधिस्तदन्तस्य इति सूत्रेण अत्र तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे ऋदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ नान्तात्‌ और प्रातिपदिकात्‌ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಋದಂತಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ನಾಂತಾತ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन ऋदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ नान्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ च इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके बाद सूत्र का अर्थ है- ऋदन्त प्रातिपदिक से और नान्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीप्‌ उदाहरण -कर्त्री, दण्डिनी।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಋದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಮತ್ತು ನಾಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ಉದಾಹರಣೆ - ಕರ್ತ್ರೀ, ದಂಡಿನೀ.", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रार्थः भवति - ऋदसन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ नान्तात्‌ च प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीप्‌ प्रत्ययः परः भवति। उदाहरणम्‌ - कर्त्री। दण्डिनी।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ कर्तृ शब्द ऋदन्त है और कृन्तद्धितसमासाश्च सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञक भी है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃ ಶಬ್ದ ಋದಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೃತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र कर्तृ इति शब्दः ऋदन्तः अस्ति, अपि च कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञकः अपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्तृपद ऋदन्त प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಕರ್ತೃಪದ  ಋದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च ऋदन्तं प्रातिपदिकम्‌ अस्ति कर्तृ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ सूत्र से ङीप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे कर्तृ ङीप्‌ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕರ್ತೃ ಜ್ಞೀಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कर्तृ ङीप्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लशक्वतद्धिते सूत्र से ङीप्‌ के ङकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण ङीपः ङकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हलन्त्यम्‌ सूत्र से पकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "\"हलन्त्यम्‌\" इति सूत्रेण पकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्य लोपः सूत्र से उन दोनों का लोप होता है।", "Kannada": "ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च उभयोः लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे कर्तृ ई स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಕರ್ತೃ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन कर्तृ ई इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पर को इको यणचि सूत्र से यणादेश होने पर और वर्णसम्मेलन होने पर कर्त्री रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಇಕೋ ಯಣಚಿ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಯಣಾದೇಶವಾದಾಗ ಮತ್ತು ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ಕರ್ತ್ರೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परम्‌ इको यणचि इति सूत्रेण यणादेशे कृते वर्णसम्मेलने च कृते कर्त्री इति रूपं सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ दण्डिन्‌ शब्द नान्त है और कृत्तद्धितसामासाश्च सूत्र से प्रातिपदिक संज्ञक भी है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ದಂಡಿನ್ ಶಬ್ದವು ನಾಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೃತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಕವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र दण्डिन्‌ इति शब्दः नान्तः अस्ति, अपि च कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण प्रातिपदिकसंज्ञकः अपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दण्डिन्‌ शब्द नान्त प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ದಂಡಿನ್ ಶಬ್ದ ನಾಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च नान्तं प्रातिपदिकम्‌ अस्ति दण्डिन्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ऋन्नेभ्यो ङीप्‌  सूत्र से ङीप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे दण्डिन्‌ ङीप्‌ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದಂಡಿನ್ ಜ್ಞೀಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन दण्डिन्‌ ङीप्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लशक्वतद्धिते: इस सूत्र से ङीप्‌ के ङकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇಃ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण ङीपः ङकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हलन्त्यम्‌ सूत्र से पकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण पकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्यलोपः सूत्र उन दोनों का लोप होता है।", "Kannada": "ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च उभयोः लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे दण्डिन्‌ ई स्थिति होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ದಂಡಿನ್ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन दण्डिन्‌ ई इति स्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पर वर्णसम्मेलन होने पर दण्डिनी रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ದಂಡಿನೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं वर्णसम्मलेने कृते सति दण्डिनी इति रूपे सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( 10.2 ) उगितश्च ( 4.1.6 ) सूत्रार्थ-उगित अन्त वाले प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೧೦.೨) ಉಗಿತಶ್ಚ (೪.೧.೬) ಸೂತ್ರಾರ್ಥ - ಉಗಿತ ಅಂತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "[१०.२] उगितश्च (४.१.६) सूत्रार्थः - उगिदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीप्‌ प्रत्ययः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधि सूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र से ङीप्‌ प्रत्यय का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं ङीप्प्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उगितः पञ्चमी एक वचनान्त पद है।", "Kannada": "ಉಗಿತಃ ಪಂಚಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उगितः इति पञ्चम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "च अव्यय पद है।", "Kannada": "ಚ ಅವ್ಯಯ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "च इति अव्ययपदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ सूत्र से ङीप्‌ की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ इति सूत्रात्‌ ङीप्‌ इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ सूत्र में स्त्रियाम्‌ (7/1) अधिकार आ रहा है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾಮ್ (೭/೧) ಅಧಿಕಾರವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सूत्रे स्त्रियाम्‌ (७/१) इति अधिकारः आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌  सूत्र से प्रातिपदिकात्‌ (5/1) की अनुवृत्ति आती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜ್ಞಾಪ್ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ (೫/೧) ಇದರ ಅನುವೃತ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च ङ्याप्प्रातिपदिकात्‌ इति सूत्रात्‌ प्रातिपदिकात्‌ (५/१) इति अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्ययः (1/1) यह अधिकार और परश्च अधिकार यहाँ आता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಯಃ (೧/೧) ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪರಶ್ಚ ಅಧಿಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्ययः (१/१) इति अधिकारः परश्च इति अधिकारः च अत्र आगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उगितः: यह पद समस्त (सम्पूर्ण) है।", "Kannada": "ಉಗಿತಃ ಈ ಪದವು ಸಮಸ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उगितः इति पदं समस्तं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यहाँ बहुव्रीहि समास है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र च बहुव्रीहिसमासः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका विग्रह होता है-उक्‌ इत्‌ यस्य सः उगित्‌, तस्य उगितः।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ - ಉಕ್ ಇತ್ ಯಸ್ಯ ಸಃ ಉಗಿತ್, ತಸ್ಯ ಉಗಿತಃ.", "Sanskrit": "तस्य च विग्रहः भवति- उक्‌ इत्‌ यस्य सः उगित्‌, तस्य उगितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ उगितः पद प्रातिपदिकात्‌ पद का विशेषण होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಉಗಿತಃ ಎಂಬ ಪದವು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಪದದ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र उगितः इति पदं प्रातिपदिकात्‌ इत्यस्य विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसके बाद येन विधिस्तदन्तस्य इस सूत्र से यहाँ तदन्तविधि होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಯೇನ ವಿಧಿಸ್ತದಂತಸ್ಯ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತದಂತವಿಧಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च येन विधिस्तदन्तस्य इति सूत्रेण अत्र तदन्तविधिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे उगिदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಉಗಿದಂತಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಎಂದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन उगिदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ इति लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद सूत्र का अर्थ होता है- उगित प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीप्‌ प्रत्यय होता उदाहरण -पचन्ती।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ - ಉಗಿತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಿಸಿದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆ - ಪಚಂತಿ.", "Sanskrit": "ततश्च सूत्रार्थः भवति - उगिदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीप्‌ प्रत्ययः भवति उदाहरणम्‌ - पचन्ती।"}}
{"translation": {"Hindi": "पतन्ती पचन्ती-पच्‌ धातु वर्तमानेलट्‌ सूत्र से लट्‌ प्रत्यय होने पर पच्‌ लट्‌ होता है।", "Kannada": "ಪಚಂತೀ - ಪಚ್ ಧಾತುವಿನಿಂದ ವರ್ತಮಾನೇ ಲಟ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಪಚ್ ಲಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पचन्ती। पच्‌ इति धातोः वर्तमाने लट्‌ इति सूत्रेण लट्प्रत्यये सति पच्‌ लट्‌ इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लट्‌ के स्थान पर लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे सूत्र से शतृ प्रत्यय होने पर पच्‌ शतृ होने पर शकार की लशक्ततद्धिते सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः सूत्र से लोप होने पर ऋकार की उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः सूत्र से लोप होने पर पच्‌ अत्‌ होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಟ್ ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಟಃ ಶತೃ ಶಾನಚಾವಪ್ರಥಮಾಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಶಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಋಕಾರದ ಉಪದೇಶೇಽಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಚ್ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लटः स्थाने लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे इति सूत्रेण शतृप्रत्यये कृते पच्‌ शतृ इति जाते शकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे, ऋकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌, इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे सति पच्‌ अत्‌ इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद शतु शित्‌ से तिङ्शित्सार्वधातुकम्‌  इस सूत्र से सार्वधातुक संज्ञा होने पर कर्त्तरिशप्‌ सूत्र से शप्‌ प्रत्यय होने पर पच्‌ शप्‌ अत्‌ होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಶತು ಶಿತ್ ಇದರಿಂದ ತಿಂಗ್ಶಿತ್ಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಾರ್ವಧಾತುಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಕರ್ತರಿ ಶಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆದಾಗ ಪಚ್ ಶಪ್ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः शतुः शित्त्वात्‌ तिङ्शित्सार्वधातुकम्‌ इति सूत्रेण सार्वधातुकसंज्ञायाम्‌, कर्तरि शप्‌ इति सूत्रेण शप्प्रत्यये सति पच्‌ शप्‌ अत्‌ इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद शकार की लशक्वतद्धिते सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः सूत्र से लोप होने पर पकार कौ हलन्त्यम्‌ सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः' सूत्र से लोप होने पर पच्‌ अ अत्‌ होता है। और इसके बाद अतो गुणे सूत्र से पररूप होने पर पचत्‌ सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಶಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಕಾರಕ್ಕೆ ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಪಚ್ ಅ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಅತೋ ಗುಣೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪರರೂಪವಾದಾಗ ಪಚತ್ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः शकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे, पकारस्य हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे सति पच्‌ अ अत्‌ इति जायते। ततश्च अतो गुणे इति सूत्रेण पररूपे पचत्‌ इति सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ शतृ प्रत्यय की ऋकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯದ ಋಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र शतृप्रत्ययस्य ऋकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे शतृप्रत्यय उगित्‌ है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯ ಉಗಿತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन शतृप्रत्ययः उगित्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद पचत्‌ शब्द उगिदन्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಪಚತ್ ಶಬ್ದವು ಉಗಿದಂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च पचत्‌ इति शब्दः उगिदन्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कृत्तद्धितसमासाश्च सूत्र से उसकी प्रातिपदिक संज्ञा भी होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಕೃತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಸಂಜ್ಞಾ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण तस्य प्रातिपदिकसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पचत्‌ उगिदन्त प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪಚತ್ ಉಗಿದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेन पचत्‌ इति उगिदन्तं प्रातिपदिकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उगिदन्त प्रातिपदिक से पचत्‌ इससे उगितश्च सूत्र से ङीप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉಗಿದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಪಚತ್ ಇದರಿಂದ ಉಗಿತಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उगिदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ पचत्‌ इत्यतः उगितश्च इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययःभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पचत्‌ ङीप्‌ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪಚತ್ ಜ್ಞೀಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पचत्‌ ङीप्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लशक्वतद्धिते सूत्र से ङीप्‌ के ङकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಇದರ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण ङीपः ङकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हलन्त्यम्‌ सूत्र से पकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण पकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्यलोपः सूत्र से उन दोनों का लोप होता है।", "Kannada": "ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವೆರಡರ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च उभयोः लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे पचत्‌ ई होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಪಚತ್ ಈ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन पचत्‌ ई इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद शप्श्यनोर्नित्यम्‌ सूत्र से नुम्‌ आगम होने पर पचन्त ई स्थिति में वर्णसम्मेलन होने पर पचन्ती रूप सिद्ध होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಶಪ್ಶ್ಯೋರ್ನಿತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನುಮ್ ಆಗಮವಾದಾಗ ಪಚಂತ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಣಸಮ್ಮೇಳನವಾದಾಗ ಪಚಂತೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः शप्श्यनोर्नित्यम्‌ इति नुमागमे अनुबन्धलोपे च सति पचन्त्‌ ई इति स्थिते वर्णमेलने च पचन्ती इति रूपं सिध्यति"}}
{"translation": {"Hindi": "भू धातु से वर्तमानेलट्‌ सूत्र से लट्‌ प्रत्यय होने पर भू लट्‌ होता है।", "Kannada": "ಭೂ ಧಾತುವಿನಿಂದ ವರ್ತಮಾನೇ ಲಟ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಭೂ ಲಟ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भू इति धातोः वर्तमाने लट्‌ इति सूत्रेण लट्प्रत्यये सति भू लट्‌ इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लट्‌ के स्थान पर लट:  शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणेइस सूत्र से शतृ प्रत्यय होने पर भू शतृ होने पर शकार का लशक्वतद्धिते इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्य लोपः सूत्र से लोप होने पर ऋकार की उपदेशेऽजनुनासिकइत् इस सूत्र से इत्संज्ञा होने पर तस्यलोपः सूत्र से लोप होने पर भू अत्‌ होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಟ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಲಟಃ ಶತೃಶಾನಚಾವಪ್ರಥಮಾಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶತೃ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಭೂ ಶತೃ ಆದಾಗ ಶಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಲೋಪವಾದಾಗ ತಸ್ಯ ಲೋಪಃ ಇದರಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಋಕಾರದ ಉಪದೇಶೆಽಜನುನಾಸಿಕ ಇತ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಭೂ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लटः स्थाने लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे इति सूत्रेण शतृप्रत्यये कृते भू शतृ इति जाते शकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे, ऋकारस्य उपदेशेऽजनुनासिक इत्‌ इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे सति भू अत्‌ इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद शतृ के शित्व से तिङ्शित्सार्वधातुकम्‌  सूत्र से सार्वध तुक संज्ञा होने पर कर्न्तरिशप्‌ इस सूत्र से शप्‌ प्रत्यय होने पर भू शप्‌ अत्‌ होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಶತೃ ಇದರ ಶಿತ್ವದಿಂದ ತಿಂಗ್ಶಿತ್ಸಾರ್ವಧಾತುಕಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಸಾರ್ವಧ ತುಕ್ ಸಂಜ್ಞಾ ಆದಾಗ ಕರ್ತರಿ ಶಪ್ ಈ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಶಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯವಾದಾಗ ಭೂ ಶಪ್ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः शतुः शित्त्वात्‌ तिङ्शित्सार्वधातुकम्‌ इति सूत्रेण सार्वधातुकसंज्ञायाम्‌, कर्तरि शप्‌ इति सूत्रेण शप्प्रत्यये सति भू शप्‌ अत्‌ इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद शकार की लशक्वतद्धिते सूत्र से इत्संज्ञा होने पर, तस्यलोपः सूत्र से लोप होने पर भू अ अत्‌ होता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಶಕಾರದ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೇ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾವಾದಾಗ, ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಲೋಪವಾದಾಗ ಭೂ ಅ ಅತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः शकारस्य लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण इत्संज्ञायाम्‌, तस्य लोपः इति सूत्रेण लोपे भू अ अत्‌ इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद शप्‌ का भी शित्व सार्वधातुक से सार्वधातुकार्धधातुकयोः सूत्र से भू के ऊकार का गुण होने पर ओकार में एचोऽयवायावः सूत्र से अव्‌ आदेश होने पर भत्‌ अ अत्‌ होने पर अतो गुणे' सूत्र से पररूप होने पर भवत्‌ सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಶಪ್ ಇದರ ಶಿತ್ವ ಸಾರ್ವಧಾತುಕದಿಂದ ಸಾರ್ವಧಾತುಕಾರ್ಧಧಾತುಕಯೋಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಭೂ ಇದರ ಊಕಾರದ ಗುಣವಾದಾಗ ಓಕಾರದಲ್ಲಿ ಏಚೋಽಯವಾಯಾವಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅವ್ ಆದೇಶವಾದಾಗ ಭತ್ ಅ ಅತ್ ಆದಾಗ ಅತೋ ಗುಣೇ' ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪರರೂಪವಾದಾಗ ಭವತ್ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च शपः अपि शित्त्वेन सार्वधातुकत्त्वात्‌ सार्वधातुकार्धधातुकयोः इति सूत्रेण भुवः ऊकारस्य गुणे ओकारे एचोऽयवायावः इति सूत्रेण अव्‌ इत्यादेशे च कृते भव्‌ अ अत्‌ इति जाते अतो गुणे इति सूत्रेण पररूपे भवत्‌ इति सिद्ध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ शतृप्रत्यय की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र शतृप्रत्ययस्य ऋकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे शतृप्रत्यय उगित्‌ है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಶತೃಪ್ರತ್ಯಯ ಉಗಿತ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन शतृप्रत्ययः उगित्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इसके बाद भवत्‌ शब्द उगिदन्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಭವತ್ ಶಬ್ದವು ಉಗಿದಂತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च भवत्‌ इति शब्दः उगिदन्तः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कृत्तद्धित समासाश्च सूत्र से उसकी प्रातिपदिक संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಕೃತದ್ಧಿತಸಮಾಸಾಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च कृत्तद्धितसमासाश्च इति सूत्रेण तस्य प्रातिपदिकसंज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे भवत्‌ शब्द उगिदन्त प्रातिपदिक है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಭವತ್ ಶಬ್ದವು ಉಗಿದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन भवत्‌ इति उगिदन्तं प्रातिपदिकम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः उगिदन्त प्रातिपदिक से भवत्‌ से उगितश्च सूत्र से ङीप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಉಗಿದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಭವತ್ ಇದರಿಂದ ಉಗಿತಶ್ಚ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः उगिदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ भवत्‌ इत्यतः उगितश्च इति सूत्रेण ङीप्प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे भवत्‌ ङीप्‌ होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಭವತ್ ಜ್ಞೀಪ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन भवत्‌ ङीप्‌ इति भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद लशक्वतद्धिते सूत्र से ङीप्‌ के ङकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ಲಶಕ್ವತದ್ಧಿತೆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ ಜ್ಞಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः लशक्वतद्धिते इति सूत्रेण ङीपः ङकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "हलन्त्यम्‌ सूत्र से पकार की इत्संज्ञा होती है।", "Kannada": "ಹಲಂತ್ಯಮ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಪಕಾರದ ಇತ್ಸಂಜ್ಞಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हलन्त्यम्‌ इति सूत्रेण पकारस्य इत्संज्ञा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तस्यलोपः सूत्र से दोनों का लोप होता है।", "Kannada": "ತಸ್ಯಲೋಪಃ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಎರಡರ ಲೋಪವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य लोपः इति सूत्रेण च उभयोः लोपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे भवत्‌ ई होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಭವತ್ ಈ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन भवत्‌ ई इति जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद नुमागम होने पर और अनुबन्धलोप होने पर भवन्ती रूप सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಇದರ ನಂತರ ನುಮಾಗಮವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಅನುಬಂಧಲೋಪವಾದಾಗ ಭವಂತೀ ರೂಪವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः नुमागमे अनुबन्धलोपे च सति भवन्ती इति रूपं सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अन्य उदाहरण ही इस प्रकार सिद्ध होते हेैं।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्यानि उदाहरणानि एवमेव सिद्ध्यन्ती।"}}
{"translation": {"Hindi": "(10.3) वयसिप्रथमे ( 4.1.20 ) सूत्रार्थ- प्रथमवयवाचक अदन्त प्रातिपदिक से स्त्रीत्व द्योत्य होने पर ङीप्‌ प्रत्यय होता है।", "Kannada": "(೧೦.೩) ವಯಸಿಪ್ರಥಮೇ (೪.೧.೨೦) ಸೂತ್ರದ ಅರ್ಥ - ಪ್ರಥಮವಯವಾಚಕ ಅದಂತ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವ ದ್ಯೋತಕವಾದಾಗ ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(१०.३) वयसि प्रथमे (४.१.२०) सूत्रार्थः - प्रथमवयोवाचकात्‌ अदन्तात्‌ प्रातिपदिकात्‌ स्त्रीत्वे द्योत्ये ङीप्‌ प्रत्ययः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्र व्याख्या-यह विधिसूत्र है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ - ಇದು ವಿಧಿ ಸೂತ್ರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सूत्रव्याख्या - इदं विधिसूत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सूत्र ङीप्‌ प्रत्यय का विधान होता है।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರವು ಜ್ಞೀಪ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सूत्रं ङीप्प्रत्ययं विदधाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस सूत्र में दो पद होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रेऽस्मिन्‌ द्वे पदे स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वयसि यह सप्तमी एकवचनान्त पद है।", "Kannada": "ವಯಸಿ ಇದು ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वयसि इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रथमे सप्तमी एकवचान्त पद है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮೇ ಸಪ್ತಮೀ ಏಕವಚನಾಂತ ಪದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमे इति सप्तम्येकवचनान्तं पदम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ ऋन्नेभ्यो ङीप्‌ सूत्र से ङीप्‌ (1/1) पद है और अजाद्यतष्टाप्‌ सूत्र से अत्‌ (5/1) पद की अनुवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಋನ್ನೇಭ್ಯೋ ಜ್ಞೀಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಜ್ಞೀಪ್ (೧/೧) ಪದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಜಾದ್ಯತಶ್ಚಾಪ್ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅತ್ (೫/೧) ಪದದ ಅನುವೃತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र \"ऋन्नेभ्यो ङीप्‌\" इति सूत्रात्‌ ङीप्‌ (१/१) इति पदम्‌, अजाद्यतष्टाप्‌ इति सूत्रात्‌ अतः (५/१) इति पदं च अनुवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका अर्थ यह है कि सूक्ष्मशरीर के द्वारा जीवात्मा जानी जाती है इस कारण से सूक्ष्मशरीर लिङ्गशरीर कहलाता है।", "Kannada": "ಇದರ ಅರ್ಥ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರದಿಂದ ಜೀವಾತ್ಮವು ಲಿಂಗಿಸುತ್ತದೆ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವನ್ನು ಲಿಂಗಶರೀರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यार्थः सूक्ष्मशरीरेण जीवात्मा लिङ्ग्यते ज्ञाप्यते इति कारणात्‌ सूक्ष्मशरीरम्‌ लिङ्गशरीरमिति अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्ष्मशरीर के विषय में विद्यारण्य स्वामी के द्वारा पञ्चदशी में कहा गया है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರದ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "सूक्ष्मशरीरविषये विद्यारण्यस्वामिना पञ्चदश्यां निगद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपानो नाम सृष्टि प्रलय विचार बुद्धिकर्मन्द्रियप्राणपञ्‌ धिया।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಪ್ರಾಣಪಂಚಕೈರ್ಮನಸಾ ಧಿಯಾ |", "Sanskrit": "बुद्धिकर्मेन्द्रियप्राणपञ्चकैर्मनसा धिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "संक्षेप में सृष्टिक्रम नीचे दिया जा रहा है _———— (माया/अज्ञानम्‌) ईश्वर (सोपाधिक ब्रह्म) आकाश » वायु » अग्नि » आप ® पृथिवी (सूक्ष्मभूत) पाँच ज्ञानेन्द्रियां, पाँच कर्मेन्द्रियां, पाँच स्थूलभूत, पाँच वायु, मन, बुद्धि 1 पाँच महाभूतों की सृष्टि का प्रतिपादन करने वाली तैत्तिरीय श्रुति कौन-सी है?", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. - ನಿರ್ಗುಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ( ಮಾಯಾ/ಅಜ್ಞಾನಮ್ ) ಈಶ್ವರಃ (ಸೋಪಾಧಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ) ಆಕಾಶಃ, ವಾಯುಃ, ಅಗ್ನಿಃ, ಆಪಃ, ಪೃಥಿವೀ (ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಾನಿ) ಪಂಚಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ, ಪಂಚಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ, ಪಂಚಸ್ಥೂಲಭೂತಾನಿ, ಪಂಚ ವಾಯವಃ, ಮನಃ, ಬುದ್ಧಿಃ.  ೧. ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸ್ರುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ತೈತ್ತಿರೀಯಶೃತಿ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "संक्षेपेण सृष्टिक्रमः अधः प्रदर्श्यते -निर्गुणं ब्रह्म(माया/अज्ञानम्‌)ईश्वरः (सोपाधिकं ब्रह्म)आकाशः » वायुः » अग्निः » आपः ® पृथिवी (सूक्ष्मभूतानि)  पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि, पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, पञ्च स्थूलभूतानि, पञ्च वायवः, मनः, बुद्धिः१. पञ्चभूतानां सृष्टिप्रतिपादिका तैत्तिरीयश्रुतिः का?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. अज्ञानोपाहितचैतन्य से सबसे पहले कौन-सा भूत उत्पन्न होता है?", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಮೊದಲು ಯಾವ ಭೂತವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानोपहितात्‌ चैतन्यात्‌ प्रथमं किम्‌ भूतम्‌ उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच ज्ञानेन्द्रियां कौन-कौन सी है?", "Kannada": "ಐದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि कानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच कर्मेन्द्रयाएं कौन-कौन सी है?", "Kannada": "ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "पञ्च कर्मेन्द्रियाणि कानि ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच वायु कौन-कौन हैं?", "Kannada": "ಐದು ಗಾಳಿಗಳು ಯಾವುದು.", "Sanskrit": "पञ्च वायवः के ?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. ज्ञानेन्द्रियां उत्पन्न होती हैं?", "Kannada": "ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानेन्द्रियाणि उत्पद्यन्ते -"}}
{"translation": {"Hindi": "क) सूक्ष्मभूतों के सात्विकांश से ख) सूक्ष्मभूतों के रजांश से ग) सूृक्ष्मभूतों के तम अंश से 7. कर्मेन्द्रियां उत्पन्न होती हैं?", "Kannada": "ಅ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಆ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ  ಇ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು ತಮ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಈ) ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "क) सूक्ष्मभूतानां सात्त्विकांशेभ्यः ख) सूक्ष्मभूतानां रजोंऽशेभ्यःग) सूक्ष्मभूतानां तमोऽशेभ्यः७. कर्मेन्द्रियाणि उत्पद्यन्ते -"}}
{"translation": {"Hindi": "क) सूक्ष्मभूतों के सात्विकांश से ख) सूक्ष्मभूतों के रजांश से ग) सूक्ष्मभूतों के तम अंश से 8 उदान किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಕ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ್ಉ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಖ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಲು ರಜದ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಗ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ ತಮದ ಅಂಶಗಳಿಂದ  ಉದಾನ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "क) सूक्ष्मभूतानां सात्त्विकांशेभ्यः ख) सूक्ष्मभूतानां रजोंऽशेभ्यः ग) सूक्ष्मभूतानां तमोऽशेभ्यः८. उदानो नाम कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 अन्तः करण किससे उत्पन्न होता है?", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "९. अन्तःकरणम्‌ उत्पद्यते -"}}
{"translation": {"Hindi": "क) सूक्ष्मभूतों के मिलित सात्विकांश से ख) सूक्ष्मभूतों के मिलित मिलित रजांश से ग) सूृक्ष्मभूतों के मिलित तम अंश से घ) सूक्ष्मभूतों के अलग अलग सात्विकांश से 10. अद्वैत वेदान्त के मत में सूक्ष्मशरीर के कितने अवयव होते हैं?", "Kannada": "ಕ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳಿಗೆ ಖ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಜಸ್ಸಿನ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಗ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಮ ಅಂಶಗಳಿಗೆ, ಘ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳಿಗೆ  ೧೦. ಅದ್ವೈತ ಮತಾನುಸಾರ ಸೂಕ್ಶ್ಮಶರೀರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅವಯವಗಲು ಇವೆ.", "Sanskrit": "क) सूक्ष्मभूतानां मिलितेभ्यः सात्त्विकांशेभ्यः ख) सूक्ष्मभूतानां मिलितेभ्यो रजोंऽशेभ्यःग) सूक्ष्मभूतानां मिलितेभ्यः तमोऽशेभ्यः घ) सूक्ष्मभूतानां पृथक्‌ पृथक्‌ सात्त्विकांशेभ्यः१०. अद्वैतमते सूक्ष्मशरीरे कति अवयवाः विद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. सङ्कल्पविकल्पात्मिका अन्तःकरण की प्रवृत्ति होती है?", "Kannada": "ಸಂಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಿಕಾ ಅಂತಃಕರಣವ್ರುತ್ತಿಃ -", "Sanskrit": "सङ्कल्पविकल्पात्मिका अन्तःकरणवृत्तिः -"}}
{"translation": {"Hindi": "12. निश्चयात्मिका अन्तःकरण की प्रवृत्ति होती हैं ?", "Kannada": "ನಿಶ್ವಯಾತ್ಮಿಕಾ ಅಂತಃಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्तिः -"}}
{"translation": {"Hindi": "13. प्राण किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಪ್ರಾಣವೆಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "१३. प्राणो नाम कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "14. जृम्भणकारण वायु कौन-सी होती है?", "Kannada": "ಜೃಂಭಣಕರ ವಾಯು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "जृम्भणकरः वायुः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.2 ) भूतसृष्टिक्रम में विरोध का परिहार तथा आकाश का उत्पत्ति पञ्चमहाभूत अज्ञानोपाहित चैतन्य से उत्पन्न होते हैं इस प्रकार से पहले भी कहा जा चुका है।", "Kannada": "ಭೂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧದ ಪರಿಹಾರ, ಆಕಾಶದ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಅಜ್ಞಾನದ ಅಭಾವದಿಂದ ಅಥವಾ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಸೃಷ್ಠಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "भूतसृष्टिक्रमे विरोधपरिहारः, आकाशस्य उत्पत्ति  पञ्चभूतानि अज्ञानोपहितात्‌ चैतन्यादुत्पद्यते इति पूर्वमुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अभी पञ्चमहाभूतों के बीच में किस की उत्पत्ति सबसे पहले होती है इस विषय में विचार किया जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈಗ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದದ್ದು ಎಂಬ ವಿಷಯ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु इदानीं पञ्चभूतानां मध्ये कस्योत्पत्तिरादौ इति विषये विचारणा प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले आकाश की उत्पत्ति होती है अथवा नहीं यह प्रश्‍न पूर्वपक्षी के द्वारा सबसे पहले पूछा गया।", "Kannada": "ಮೊದಲು ಆಕಾಶವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತಾ ? ಇಲ್ಲವಾ ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷದವರದ್ದು.", "Sanskrit": "तत्रादौ आकाशः उत्पद्यते न वेति प्रश्नः पूर्वपक्षिणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "छान्दोग्योपनिषद्‌ में सदेव सोम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयम्‌' (छा. उ. 6.2.1) इस प्रकार से सत्‌ शब्द से वाच्य ब्रह्म प्रकृत्य ` तदैक्षत' ` तत्तेजोऽसृजत' (छा. उ. 6.2.3) इस प्रकार से पञ्चमहाभूतों का मध्यम तेज आदि करके इनकी उत्पत्ति सुनी जाती है।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್\" (ಛಾ.ಉ.೬.೨.೧) ಎಂದು ಸಚ್ಛಬ್ದವಾಚ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ತದೈಕ್ಷತ್ \"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ\" ( ಛಾ.ಉ. ೬.೨.೩) ಎಂದು ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳ ಮಧ್ಯದ್ದು ತೇಜವನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾಡಿ ಮೂರರ ತೇಜೋಬನ್ನಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಕೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "छान्दोग्योपनिषदि 'सदेव सोम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयम्‌' (छा. उ. ६.२.१) इति सच्छब्दवाच्यं ब्रह्म प्रकृत्य 'तदैक्षत' 'तत्तेजोऽसृजत' (छा. उ. ६.२.३) इति च पञ्चानां महाभूतानां मध्यमं तेज आदि कृत्वा त्रयाणां तेजोबन्नानामुत्पत्तिः श्राव्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुति का अतीन्द्रियार्थ प्रतिपत्ति में हमारा प्रमाण होता है।", "Kannada": "ಶ್ರುತಿಯನ್ನೇ ಅತೀಂದ್ರಯದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्रुतिर्हि अतीन्द्रियार्थप्रतिपत्तौ अस्माकं प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "छान्दोग्य श्रुति के द्वारा आकाश की उत्पत्ति प्रतिपादित नहीं की गई है, इस प्रकार से आकाश की उत्पत्ति नहीं होती है ऐसा नहीं है।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯಶೃತಿಯಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಂತೂ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "छान्दोग्यश्रुत्या आकाशस्योत्पत्तिः न प्रतिपाद्यते इत्यतः नास्त्येव आकाशस्योत्पत्तिरिति चेन्न,"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश की उत्पत्ति प्रधान वाक्य श्रुतियों में प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಶೃತಿಯಂತೂ ಇದ್ದೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्ति हि उत्पत्तिश्रुतिराकाशस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म' (2.1.1) इति प्रकृत्य, ` तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः' (2.1.1) इस प्रकार से आत्म के द्वारा आकाश की उत्पत्ति वर्णित है।", "Kannada": "\"ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನಂತಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" (೨.೧.೧) ಎಂಬ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ \"ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನಃ ಸಂಭೂತಃ\" (೨.೧.೧) ಎಂಬುದರ ಮೂಲಕ ಆತ್ಮದಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉಪತ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म\" (२.१.१) इति प्रकृत्य, \"तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः\" (२.१.१) इति आत्मनः आकाशोत्पत्तिः वर्णिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रुतियों में परस्पर विप्रतिषेध पाया जाता है कहीं पर तो तेज प्रमुख सृष्टि मानी गयी है तो कहीं पर आकाश प्रमुख सृष्टि को माना है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರೆ ಶೃತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಷೇಧವನ್ನು ಅಂದರೆ ವಿರೋಧವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕಾಶವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ननु तर्हि प्राप्नोति श्रुत्योर्विप्रतिषेधः -- क्वचित्तेजःप्रमुखा सृष्टिः, क्वचिदाकाशप्रमुखेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन श्रुतियों की एक वाक्यता होनी चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಎರಡು ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಕವಾಕ್ಯತಾ (ಯುಕ್ತವಾಗಿ) ಸರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "एकवाक्यता तु अनयोः श्रुत्योर्युक्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "और 'तत्तेजोऽसृजत' इस प्रकार से एक बार श्रुत सृष्टा के स्रष्टव्य दो के द्वारा संबंध उचित नहीं है, 'तत्तेजोऽसृजतष्तदाकाशमसृजत' इस प्रकार से।", "Kannada": "\"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ\" ಎಂಬುದು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಂಬಂಧಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. \"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ\" \"ತದಾಕಾಶಮಸೃಜತ\" ಎಂಬುದಾಗಿ.", "Sanskrit": "अपि च, \"तत्तेजोऽसृजत\" इति सकृच्छ्रुतस्य स्रष्टुः स्रष्टव्यद्वयेन सम्बन्धः न उपपद्यते - \"तत्तेजोऽसृजत\" \"तदाकाशमसृजत\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहते हैं कि एक श्रुत कर्ता के भी दो कर्तव्य देखे जातें जैसे सूप को पकाकर के ओदन पकाता है, इस प्रकार तब आकाश की सृष्टि करके उसने तेज की सृष्टि करी इस प्रकार योजित कर देगें।", "Kannada": "ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಕೂಡ ಕರ್ತೃವಿನ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳೆರಡರ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಸಾರು ಮಾಡಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಮಾಡುವನು ಎಂದು. ಹೀಗೆಯೇ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಠಿಸಿ ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ ಎಂದು ಸೇರಿಸುತ್ತೇನೆ.", "Sanskrit": "ननु सकृच्छ्रुतस्यापि कर्तुः कर्तव्यद्वयेन सम्बन्धो दृश्यते -- यथा सूपं पक्त्वा ओदनं पचतीति, एवं तदाकाशं सृष्ट्वा तत्तेजोऽसृजत इति योजयिष्यामि"}}
{"translation": {"Hindi": "कही पर भारतीय दर्शन छान्दोग्योपनिषद्‌ में सदाख्याता आत्मा के तेज की सृष्टि बतायी गई है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಆತ್ಮದ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, छान्दोग्ये सदाख्यात्‌ आत्मनः तेजसः सृष्टिः समाम्नाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीयोपनिषद्‌ में तो “वायोरग्निः इस प्रकार से वायु को ही तेज के उपादानत्व रूप मे वर्णित है।", "Kannada": "ತೈತ್ತೀರಿಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ವಾಯೋರಗ್ನಿಃ\" ಎಂದು ವಾಯುವಿನಿಂದಲೇ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಉಪಾದಾನವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयके तु \"वायोरग्निः\" इति वायुरेव तेजसः उपादानत्वेन वर्णित ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी श्रुतिविरोध दिखाई देता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದೂ ಶ್ರುತಿಯ ವಿರೋಧವೇ.", "Sanskrit": "इत्यपि श्रुतिविरोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि छान्दोग्य श्रुति के अनुसार ही जाना जाए तो आकाश की उत्पत्ति ही नहीं होती है।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರೆ ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಿಂದಲೇ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಆಕಾಶದ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು.", "Sanskrit": "ननु छान्दोग्यश्रुतेरेव ज्ञायते यत्‌ नास्ति वियत उत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जो आकशोत्पत्तिवादिनी श्रुति है वह गौणत्व के रूप में समझी जानी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ಶೃತಿಯು ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿವಾದವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಎಲ್ಲವೂ ಗೌಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः या वियदुत्पत्तिवादिनी श्रुतिः विद्यते सा सर्वापि गौणत्वेन अवगम्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से तो कहते हैं कि असम्भव होने से।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ? ಎಂಬುದು ಅಸಂಭವ.", "Sanskrit": "कस्मादिति चेत्‌ असम्भवादेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आकाश की उत्पत्ति सम्भव ही नहीं है।", "Kannada": "ಇನ್ಜು ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನಂತೂ ಭಾವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न ह्याकाशस्योत्पत्तिः सम्भावयितुं।"}}
{"translation": {"Hindi": "नैयायिकों के मत मे तो कारण सामग्री ही कार्य को जन्म देने में समर्थ होती है।", "Kannada": "ನೈಯಾಯಿಕರ ಮತದಲ್ಲಂತೂ ಕಾರಣಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದಲೇ ಕಾರ್ಯವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "नैयायिकानां मते हि कारणसामग्री एव कार्यं जनयितुं शक्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण सामग्री के अभाव से आकाश की उत्पत्ति भी सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಕಾರಣಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಭಾವದಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಆಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कारणसामग्र्याभावात्‌ आकाशस्योत्पत्तिः नैव शक्यते सम्भावयितुम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "समवाय समवाय निमित्तकारणों से ही सभी की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಸಮವಾಯ್ಯಸಮವಾಯಿನಿಮಿತ್ತಕಾರಣಗಳಿಂದಲೇ ಸರ್ವವೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "समवाय्यसमवायिनिमित्तकारणेभ्यो हि सर्वमुत्पद्यमानं समुत्पद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्रव्य का एकजातीय अनेक द्रव्यो का समवायी कारण होता है।", "Kannada": "ದ್ರವ್ಯದ ಏಕಜಾತೀಯದ ಅನೇಕ ದ್ರವ್ಯವು ಸಮವಾಯಿಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "द्रव्यस्य चैकजातीयकमनेकं च द्रव्यं समवायिकारणं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश से एकजातीय अनेकद्रव्य आरम्भक नहीं है, जिसमें समवयीकारण होने पर असमवायीकारण में उसका संयोग होने पर आकाश की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಆಕಾಶದ ಏಕಜಾತೀಯವು ಮತ್ತು ಅನೇಕವು ದ್ರವ್ಯದ ಆರಂಭಕವಾಗಿರದೆ, ಸಮವಾಯಿಕಾರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಅಸಮವಾಯಿಕಾರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "न चाकाशस्य एकजातीयकम्‌ अनेकं च द्बव्यमारम्भकमस्ति; यस्मिन्समवायिकारणे सति, असमवायिकारणे च तत्संयोगे, आकाश उत्पद्येत।"}}
{"translation": {"Hindi": "समवायी तथा असमवायी कारण के अभाव से तो उसका अनुग्रहप्रवृत्त निमित्तकारण दूरापेत ही आकाश का होत है।", "Kannada": "ಸಮವಾಯ್ಯಸಮವಾಯಿಕಾರಣದ ಅಭಾವವು ಅದರ ಅನುಗ್ರಹಪ್ರವೃತ್ತಿನಿಮಿತ್ತವಾದ ಕಾರಣವು ಆಕಾಶದ ದೂರಾಪೇತವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "समवाय्यसमवायिकारणाभावात्तु तदनुग्रहप्रवृत्तं निमित्तकारणं दूरापेतमेव आकाशस्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उत्पत्ति मानने वालों के मत में तेज से लेकर के पूर्वोत्तर तथा काल में विशेष सम्भवाना होती है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಂಬುವವರ ಮತ್ತು ತೇಜ ಮುಂತಾದ ಪೂರ್ವೋತ್ತರಕಾಲಗಳ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि च, उत्पत्तिमतां च तेजःप्रभृतीनां पूर्वोत्तरकालयोर्विशेषः सम्भाव्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पत्ति से पहले प्रकाशादि कार्य नहीं होते हैं अपितु बाद में होते हैं।", "Kannada": "ಉತ್ಪತ್ತಿಗೂ ಮುಂಚೆ ಪ್ರಕಾಶಾದಿಕಾರ್ಯವು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रागुत्पत्तेः प्रकाशादिकार्य न बभूव, पश्चाच्च भवतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आकाश की पूर्वोत्तर काल में सम्भवना नहीं कर सकते।", "Kannada": "ಆಕಾಶದ ಪೂರ್ವೊತ್ತರಕಾಲಗಳ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಭಾವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आकाशस्य पुनर्न पूर्वोत्तरकालयोर्विशेषः सम्भावयितुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्या उत्पत्ति से पहले आकाश अच्छिद्र हुआ इस प्रकार से इस समझा जा सकता है।", "Kannada": "ಉತ್ಪತ್ತಿಗೂ ಮುಂಚೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಅಚ್ಛಿದ್ರವಾಗಿತ್ತೆಂದು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "किं हि प्रागुत्पत्तेः अनवकाशम्‌ अच्छिद्रं बभूवेति शक्यतेऽध्यवसातुम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथ्वी आदि के वैधर्म्य से तथा विभूत्वादि लक्षण से आकाश की अजत्व सिद्धि होती है।", "Kannada": "ಪೃಥಿವೀ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಧರ್ಮದಿಂದ ವಿಭುತ್ವಾದಿ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಆಕಾಶದ ಅಜತ್ವ (ಜನನ ರಹಿತ) ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पृथिव्यादिवैधर्म्याच्च विभुत्वादिलक्षणात्‌ आकाशस्य अजत्वसिद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे इस प्रकार से लोक में ' आकाशं कुरु', 'आकाशो जातः' इस प्रकार के गौण प्रयोग होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ಧರಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ \"ಆಕಾಶಂ ಕುರು\" \"ಆಕಾಶೋ ಜಾತಃ\" ಈ ರೀತಿಯ ಜಾತೀಯ ಗೌಣವು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्यथा लोके 'आकाशं कुरु', 'आकाशो जातः' इत्येवंजातीयको गौणः प्रयोगो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस घटाकाश,मठाकाश, करकाकाश, गृहाकाश, इस प्रकार से एक ही अकाश जातीय भेद व्यपदेश से गौण होता है उसी प्रकार श्रुति में भी आकाश की उत्पत्ति गैणता के द्वारा देखनी चाहिए।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ - ಘಟಾಕಾಶಃ, ಕರಕಾಕಾಶಃ, ಗೃಹಾಕಾಶಃ, ಈ ರೀತಿಯ ಆಕಾಶದ ಜಾತೀಯ ಭೇದವೆಂಬುದು ಗೌಣವಾದಂತೆ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಗೌಣವಾಗಿಯೇ ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा च - घटाकाशः, करकाकाशः, गृहाकाशः इत्येकस्याप्याकाशस्य एवंजातीयको भेदव्यपदेशो गौणो भवति तद्वत्‌ श्रुतौ आकाशस्योत्पत्तिः गौणतया द्रष्टव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथाहि - ष्वायुश्चान्तरिक्षं चौतदमृतम (बृ. उ. 2.3.3) इति, ` आकाशवत्सर्वगतश्च नित्यः' (शतपथब्राह्मणम्‌ 10. 6.3.2 ) इस प्रकार से।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ - \"ವಾಯುಶ್ಚಾಂತರಿಕ್ಷಂ ಚೈತದಮೃತಮ್\" (ಬೃ.ಉ/ ೨.೩.೩) ಎಂದು, \"ಆಕಾಶವತ್ಸರ್ವಗತಶ್ಚ ನಿತ್ಯಃ\" ( ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ೧೦.೬.೩.೨) ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ.", "Sanskrit": "तथाहि - \"वायुश्चान्तरिक्षं चैतदमृतम्‌\" (बृ. उ. २.३.३) इति, \"आकाशवत्सर्वगतश्च नित्यः\" (शतपथब्राह्मणम्‌ १०.६.३.२) इति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अमृत के नित्य तथा उत्पत्ति को भी नहीं समझा जा सकता है।", "Kannada": "ಅಮೃತದ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि अमृतस्य नित्यस्य च उत्पत्तिः अभ्युपगन्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से नहीं है आकाश की उत्पत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः नास्ति आकाशस्योत्पत्तिरिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो सिद्धान्ती कहते हैं कि आकाश की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು - ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಇದೆ ಎಂದೇ ಹೇಳುವರು.", "Sanskrit": "चेदुच्यते सिद्धान्तिना - अस्ति हि आकाशस्य उत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश की उत्पत्ति को नहीं मानने पर प्रतिज्ञा हानि होती है।", "Kannada": "ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಂಬದಿರುವುದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಸರಿ.", "Sanskrit": "आकाशस्य उत्पत्त्यनभ्युपगमे प्रतिज्ञाहानिः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मविज्ञान के द्वारा सभी का विज्ञान प्राप्त होता है इस प्रकार से वेदान्त प्रतिज्ञा करता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಆಗುತ್ತದೆಂದು ವೇದಾಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आत्मविज्ञानेन सर्वविज्ञानं भवतीति प्रतिवेदान्तं प्रतिज्ञा क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसको श्रुतियों में इस प्रकार कहा गया है कि ' येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्‌' (छा. उ. 6.1.3) इति, ` आत्मनि खल्वरे दुष्टे श्रुते मते विज्ञाते इद्‌ सर्व विदितम्‌' (बृ. उ. 4.5.6) इति, ` कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति' (मु.उ. 1.1.3) इस प्रकार से।", "Kannada": "ಶೃತಿಗಳು - \"ಯೇನಾಶ್ರುತಂ ಶೃತಂ ಭವತ್ಯಮತಂ ಮತಮವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜ್ಞಾತಮ್\" (ಛಾ. ಉ. ೬.೧.೩) ಎಂದು. \"ಆತ್ಮನಿ ಖಲ್ವರೆ ದೃಷ್ಟೇ ಶೃತೇ ಮತೇ ವಿಜ್ಞಾತೇ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿದಿತಮ್\" (ಬೃ.ಉ. ೪.೫.೬) ಎಂದು. \"ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಭಗವೋ ವಿಜ್ಞಾತೆ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಜ್ಞಾತಂ ಭವತಿ\" (ಮು. ಉ. ೧.೧.೩) ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ.", "Sanskrit": "तथाहि श्रुतयः - \"येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्‌\" (छा. उ.६.१.३) इति, \"आत्मनि खल्वरे दृष्टे श्रुते मते विज्ञाते इदं सर्वं विदितम्‌\" (बृ. उ. ४.५.६) इति, \"कस्मिन्नु भगवो विज्ञाते सर्वमिदं विज्ञातं भवति\" (मु. उ. १.१.३) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म से यदि आकाश की उत्पत्ति नहीं हो तो ब्रहविज्ञान के द्वारा आकाश का विज्ञान भी नहीं होता।", "Kannada": "ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಆಕಾಶದ ವಿಜ್ಞಾನವೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः यदि आकाशस्योत्पत्तिः न स्यात्तर्हि ब्रह्मविज्ञानेन आकाशविज्ञानं न स्यादिति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा एक विज्ञान के द्वारा सभी विज्ञान को जाना जाता है इस प्रतिज्ञा की भी हानि होती है।", "Kannada": "ಒಂದರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಎಲ್ಲದರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೂ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकविज्ञानेन सर्व विज्ञायत इतीयं प्रतिज्ञा हीयेत ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके साधन के लिए ये शब्द है शब्दा: सदेव सोम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयम्‌' (छा. उ. 6. 2.1) 'तदैक्षत' “तत्तेजोऽसृजत' (छा. उ. 6.2.3) इस प्रकार से कार्य होने पर ब्रह्म का प्रदर्शन करके अव्यतिरेक को प्रदर्शित करते हैं 'ऐतदात्म्यमिद्‌ सर्वम्‌' (छा. उ. 6.8.7) यहाँ से लेकर के प्रापठक की समाप्ति तक वह जो आकाश हो वह ब्रह्म का कार्य नहीं होना चाहिए।", "Kannada": "ತತ್ಸಾಧನಯೈವ ಚೊತ್ತರೇ ಶಬ್ದಾಃ ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್\" ( ಛಾ. ಉ. ೬.೨.೧) \"ತದೈಕ್ಷತ\" \"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ\" (ಛಾ. ಉ. ೬.೨.೩) ಈ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತೋರಿಸಿ ಅವ್ಯತಿರೇಕವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. \" ಏತದಾತ್ಮಮಿದಂ ಸರ್ವಮ್\" (ಛಾ. ಉ. ೬.೮.೭) ರಿಂದ ಆ ಪ್ರಪಾಠಕದ ವರೆಗೂ.", "Sanskrit": "तत्साधनायैव चोत्तरे शब्दाः सदेव सोम्येदमग्र आसीदेकमेवाद्वितीयम्‌' (छा. उ. ६.२.१) \"तदैक्षत\" \"तत्तेजोऽसृजत\" (छा. उ. ६.२.३) इत्येवं कार्यजातं ब्रह्मणः प्रदर्श्य, अव्यतिरेकं प्रदर्शयन्ति \"ऐतदात्म्यमिदं सर्वम्‌\" (छा. उ. ६.८.७) इत्यारभ्य आ प्रपाठकपरिसमाप्तेः"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म को जान जाने पर आकाश को जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ ಆಕಾಶವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "ब्रह्मणि विज्ञाते आकाशं विज्ञायेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वहाँ पर प्रतीज्ञा होनी होती है, और प्रतिज्ञा हानि के द्वारा वेदो को अप्रमाणित करना भी उचित नहीं है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಹಾನಿಯ ವೇದದ ಅಪ್ರಾಮಾಣ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ततश्च प्रतिज्ञाहानिः स्यात्‌; न च प्रतिज्ञाहान्या वेदस्याप्रामाण्यं युक्तं कर्तुम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से प्रत्येक वेदान्त में वे वे शब्द उन उन दुष्टान्तों के द्वारा उसी की प्रतीज्ञा को ज्ञापित करते हैं 'इदं सर्व यदयमात्मा” (छा. उ. 2.4.6) 'ब्रह्मवेदममृतं पुरस्तात्‌' (मु. उ. 2. 0 उच्चतर माध्यमिक माध्यमिक इस प्रकार से अग्नि आदि की तरह ही गगन की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಾಂತಕ್ಕೆ ಆಯಾಯಾ ಶಬ್ದಗಳು ಅದರ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಿಂದ ಆದರ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನೇ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. \"ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯದಯಮಾತ್ಮಾ\" (ಛಾ. ಉ. ೨.೪.೬) \"ಬ್ರಹ್ಮವೆದಮಮೃತಂ ಪುರಸ್ತಾತ್\" ( ಮು.ಉ. ೨.೨.೧೨) ಎಂಬುದಾಗಿ, ಅದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಗಳಂತೆಯೇ ಗಗನವೂ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा हि प्रतिवेदान्तं ते ते शब्दास्तेन तेन दृष्टान्तेन तामेव प्रतिज्ञां ज्ञापयन्ति \"इदं सर्वं यदयमात्मा\" (छा. उ. २.४.६) \"ब्रह्मवेदममृतं पुरस्तात्‌\" (मु. उ. २.२.१२) इत्येवमादयः; तस्माद्‌ अग्न्यादिवदेव गगनमप्युत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर इस प्रकर से कह गया है की- छान्दोग्य उपानिषद्‌ में आकाश की उत्पत्ति के अश्रवण से आकाश की उत्पत्ति नहीं है।", "Kannada": "ಪುನಃ - ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳಲಾರದ ಕಾರಣ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಇಲ್ಲವೆಂದು.", "Sanskrit": "पुनः - छान्दोग्ये आकाशस्य उत्पत्त्यश्रवणात्‌ न आकाशस्य उत्पत्तिः विद्यते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तरीय उपनिषद्‌ में आकाश की उत्पत्ति दिखाई गई है- “तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः' (तै. उ. 2.1.1)।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಉಪತ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಕಾರಣ - \"ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಎತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನ ಆಕಾಶಃ ಸಂಭೂತಃ\" ( ತೈ.ಉ. ೨.೧.೧) ಎಂದು.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयोपनिषदि आकाशोत्पत्तेः दर्शितत्वात्‌ - \"तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः\" (तै. उ. २.१.१) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं की भले ही इस उपनिषद्‌ में आकाश की उत्पत्ति दिखाई गई है लेकिन यह तत्‌ 'तत्तेजोऽसृजत' इस श्रुति वाक्य के तो विपरीत है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ವಿರುದ್ಧವದು. \"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ\" ಎಂಬುದರಿಂದ ಶೃತ್ಯಂತರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ.", "Sanskrit": "ननु सत्यं दर्शितम्‌, परन्तु विरुद्धं तत्‌ \"तत्तेजोऽसृजत\" इत्यनेन श्रुत्यन्तरेण; इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सभी श्रुतियों की एक वाक्यता कभी नहीं हो पायेगी।", "Kannada": "ಒಂದು ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इति चेन्न एकवाक्यत्वात्‌ सर्वश्रुतीनाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं भले ही एक वाक्यता हो जाए लेकिन यहाँ पर तो विरोध ही है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ವಾಕ್ಯತ್ವ ಆದರೂ ವಿರುದ್ಧವಾದಿಗಳ ವಿರೋಧವು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ननु भवतु तावत्‌ एकवाक्यत्वम्‌ अविरुद्धानाम्‌; इह तु विरोध उक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकबार सुने गये सृष्टा के प्रथम बार मे दो सृजित पदार्थो के साथ सम्बन्ध नहीं हो सकता है।", "Kannada": "ಒಮ್ಮೆ ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सकृच्छरुतस्य स्रष्टुः स्रष्टव्यद्वयेन सम्बन्धः न सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश को सृजित करके तेज की सृष्टि करी यह भी विकल्प नहीं हो सकता क्योंकि यहाँ पर भी बहुत से विरोध हैं।", "Kannada": "ಆಕಾಶವನ್ನು ನೋಡಿ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂಬ ವಿಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ವಿರೋಧಗಳೂ ಇವೆ.", "Sanskrit": "आकाशं सृष्ट्वा तेजः सृष्टि  इति विकल्पोऽपि न सम्भवति इति सन्ति विरोधाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए एक वाक्य सम्भव नहीं होता तो ऐसा भी नहीं है तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः, आकाशाद्वायुः, वायोरग्निः' इस प्रकार से तेज सृष्टि के तैत्तरीय उपनिषद्‌ में तृतीयरूप में श्रवण से श्रुतियों का एक वाक्यत्व सम्भव हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಏಕತ್ವವಾಕ್ಯತ್ವವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಿಲ್ಲ, \"ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನ ಆಕಾಶಃ ಸಂಭೂತಃ, ಆಕಾಶಾದ್ವಾಯುಃ, ವಾಯೋರಗ್ನಿಃ, ಎಂದು ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸ್ವರ್ಗದ ತೈತ್ತಿರೀಯದಲ್ಲಿ ತೃತೀಯತ್ವಶ್ರವಣದಿಂದ ಏಕವಾಕ್ಯತ್ವ ಶೃತಿಗಳಿಂದ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "अतः एकवाक्यत्वं नैव सम्भवतीति चेन्न, \"तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः, आकाशाद्वायुः, वायोरग्निः\" इति तेजःसर्गस्य तैत्तिरीयके तृतीयत्वश्रवणात्‌ सम्भवत्येव एकवाक्यत्वं श्रुतयोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह तैत्तिरीय श्रुति अन्यथा परिणित करने में असम्भव मानती है, लेकिन छान्दोग्य श्रुति सम्भव मानती है।", "Kannada": "ಈ ತೈತ್ತಿರೀಯಶೃತಿಯಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲಿ ಸಾಧಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವು. ಆದರೆ ಛಾಂದೋಗ್ಯಶೃತಿಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "अशक्या हीयं तैत्तिरीयश्रुतिः अन्यथा परिणेतुम्‌; शक्या तु परिणेतुं छान्दोग्यश्रुतिः -"}}
{"translation": {"Hindi": "छान्दोग्य श्रुति के अनुसार तब आकाश तथा वायु की सृष्टि करके, उसने तेज की सृष्टि करी।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯಶೃತಿಃ - ತದಾಕಾಶಂ ಚಾಯುಂ ಚ ಸೃಷ್ಟಿ \"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ\" ಎಂಬುದಾಗಿ.", "Sanskrit": "छान्दोग्यश्रुतिः - तदाकाशं वायुं च सृष्टि \"तत्तेजोऽसृजत\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह छान्दोग्य श्रुति तेज के जन्म देने में प्रधान नहीं होकर भी श्रुत्यन्तर प्रसिद्ध रूप में आकाश की उत्पत्ति का निवारण कर सकती है।", "Kannada": "ಇದು ಛಾಂದೊಗ್ಯಶೃತಿಯು ಅಲ್ಲ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಪ್ರಧಾನವದರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಬೇರೆ ಶೃತಿಯು ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "न हीयं छान्दोग्यश्रुतिः तेजोजनिप्रधाना सती श्रुत्यन्तरप्रसिद्धाम्‌ आकाशस्योत्पत्तिं वारयितुं शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही वाक्य के दो व्यापारों के असम्भव होने से, सृष्टा एक होने पर भी अनेक की सृष्टि करें तो एकवाक्य में अनेक सृष्टि सम्भव होती है।", "Kannada": "ಒಂದು ವಾಕ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರಗಳೆರಡ ಅಸಂಭವತೆಯಿಂದ ಶೃಷ್ಟಿಕರ್ತಾ ಒಬ್ಬನೇ ಆದರೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದೆಂದು ಏಕವಾಕ್ಯತ್ವ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "एकस्य वाक्यस्य व्यापारद्वयासम्भवात्‌; स्रष्टात्वेकोऽपि क्रमेण अनेकं स्रष्टव्यं सृजेदिति एकवाक्यत्वकल्पनायां सम्भवन्त्यां।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ लोग कहते हैं की एकबार श्रुत सृष्टा का दो सृजित पदार्थों से सम्बन्ध नहीं हो सकता है, इस प्रकार जो यह कहा गया है यह भी सङ्गत नहीं है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ, ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಗಳೆರಡರ ಸಂಬಂಧವಾಗುವುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किञ्च, सकृच्छ्रुतस्य स्रष्टुः स्रष्टव्यद्वयसम्बन्धो न सम्भवतीति यदुक्तं तन्न सङ्गतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रुति में ब्रह्म से सम्पूर्ण जगत्‌ को सृष्टि होती है तथा एक ही सृष्टा से सम्पूर्ण सृष्टि का उपदेश मिलता है।", "Kannada": "ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುವುದೆಂದು ಒಂದು ಕಡೆ ಆದರೆ, ಒಬ್ಬನಿಂದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಸರ್ವಸೃಷ್ಟಿಯ ಉಪದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रुतौ ब्रह्मण एव सर्वं सृज्यते इति एकस्मात्‌ स्रष्टुः सर्वसृष्ट्युपदेशात्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आकाश की तथा तेज की ब्रह्म से उत्पन्न होने वाली श्रुति श्रुत्यन्तर विहित तेज प्रमुख उत्पत्तिक्रम का वारण नहीं करती है।", "Kannada": "ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಆಕಾಶದ ಮತ್ತು ತೇಜಸ್ಸಿನ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪತ್ತಿಕ್ರಮವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇದು ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवम्‌ आकाशस्य तेजसश्च ब्रह्मजत्वात्‌ श्रुतिः न श्रुत्यन्तरविहितं तेजःप्रमुखम्‌ उत्पत्तिक्रमं वारयति, न च श्रुत्यन्तरविहितं।"}}
{"translation": {"Hindi": "और नहीं श्रुत्यन्तरविहित आकाश  प्रमुख के उत्पत्ति क्रम का वारण करने में योग्य है।", "Kannada": "ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಲ್ಲರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಆಕಾಶದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪತ್ತಿಕ್ರಮವನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "न च श्रुत्यन्तरविहितं नभःप्रमुखम्‌ उत्पत्तिक्रमं वारयितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और तो “तत्तेजोऽसृजत यहाँ पर कोई क्रम वाचक शब्द भी नहीं है, अर्थात्‌ क्रम का तो 'वायोरग्निः' (तै. उ. 2. 1.1) इस श्रुत्यन्तर प्रसिद्ध क्रम से निवारण हो जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ತತ್ತೇಜೋಽಸೃತಜ\" ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಮದ ವಾಚಕವು ಒಂದು ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಕ್ರಮೋ ಗಮ್ಯತೇ, ಮತ್ತು ವಾಯೋರಗ್ನಿಃ ( ತೈ. ಉ. ೨.೧.೧) ಎಂಬುದರಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಶೃತಿಯ ಕ್ರಮದಿಂದ ನಿವಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अपि च \"तत्तेजोऽसृजत\" इति नात्र क्रमस्य वाचकः कश्चिच्छब्दोऽस्ति; अर्थात्तु क्रमो गम्यते; स च \"वायोरग्निः\" (तै. उ. २.१.१) इत्यनेन श्रुत्यन्तरप्रसिद्धेन क्रमेण निवार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहीं पर आकाश की प्रथम उत्पत्ति मानने पर आकाश की सूष्टि करके फिर उसने तेज की सृष्टि की यह विकल्प भी सङ्गत है जिससे श्रुतियों का विप्रतिषेध नहीं होता हेै।", "Kannada": "ಆದರೆ, ಆಕಾಶದ ಮೊದಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ತೇಜಸ್ಸು ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಕಲ್ಪವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶೃತಿಯ ವಿಪ್ರತಿಷೇಧವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "किञ्च, आकाशस्य प्रथमजत्वाभ्युपगमे आकाशं सृष्ट्वा तेजः सृजति इति विकल्पोऽपि सुतरां सङ्गच्छते इति नास्ति श्रुत्योर्विप्रतिषेधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो यह कहा गया है कि- समानजातीय अनेक कारण द्रव्य आकाश का नहीं है तो ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ಸಮಾನ ಜಾತೀಯ ಅನೇಕವು ಕಾರಣದ್ರವ್ಯವು ಆಕಾಶದ್ದಲ್ಲ , ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यत्तूक्तं समानजातीयमनेकं कारणद्रव्यम्‌ आकाशस्य नास्तीति, तत्प्रत्युच्यते - न।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके प्रति कहा गया है कि- न तो उसका समानजातीयत्व वाला और न ही भिन्न जातीयत्व वाला नियम है।", "Kannada": "ಸಮಾನ ಜಾತೀಯವೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಿನ್ನ ಜಾತೀಯ ನಿಯಮವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तावत्समानजातीयम्‌ एवारभते, न भिन्नजातीयमिति नियमोऽस्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "न तन्तुओं के संयोगों का समानजातीयत्व होता है, तन्तु के द्रव्यत्व से, संयोग के गुणत्व से तथा निमित्तकारणों का भी और तुरी वेमादी का भी समानजातीयत्व नियम नहीं होता है।", "Kannada": "ತಂತುಗಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಸನ್ಯೋಗಗಳ ಸಮಾನ ಜಾತೀಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತಂತುವಿನ ದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಗದ ಗುಣದಿಂದ, ನಿಮಿತ್ತಕಾರಣಗಳನ್ನೂ ತುರೀವೇಮಾದಿಗಳ ಸಮಾನ ಜಾತೀಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न हि तन्तूनां तत्संयोगानां च समानजातीयत्वमस्ति, तन्तोः द्रव्यत्वात्‌, संयोगस्य च गुणत्वात्‌; न च निमित्तकारणानामपि तुरीवेमादीनां समानजातीयत्वनियमोऽस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगर समवायिकारणविषय को ही समानजातीयत्व के रूप में माने तो वह कारणन्तर विषय होने के कारण वह भी अयुक्त है।", "Kannada": "ಸಮವಾಯಿಕಾರಣವಿಷಯವೇ ಸಮಾನ ಜಾತೀಯತೆಯ ವಿಶೇಷ. ಅಕಾರಣಾಂತರ ವಿಷಯವಾದರೆ ಅದೂ ಕೂಡ ಆಯುಕ್ತವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "ननु समवायिकारणविषय एव समानजातीयत्वाभ्युपगमः, न कारणान्तरविषय इति चेत्‌ तदपि अयुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूत्रगोवाल अनेकजातीयों के द्वारा एक रज्जु सृज्यमाना दिखाई देती है, तथा सूत्र उनके द्वारा भी विचित्रकम्बलादियों का निर्माण होता है।", "Kannada": "ಸೂತ್ರಗೋವಾಲರಿಂದ ಅನೇಕಜಾತೀಯರಿಂದ ಒಂದು ಹಗ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಜೇಡಗಳು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಕಂಬಲಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सूत्रगोवालैः हि अनेकजातीयैः एका रज्जुः सृज्यमाना दृश्यते; तथा सूत्रैः ऊर्णादिभिश्च विचित्रान्कम्बलान्वितन्वते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगर द्रव्यत्व सत्व होता है दोनों और भी समान सजातीयत्व होता तो वैसा होने पर सजातीयत्वाभ्युगम सभी के सभी के द्वारा समानजातीयत्व होने से व्यर्थ ही होगा।", "Kannada": "ದ್ರವ್ಯತ್ವ ಮತ್ತು ಸತ್ವಗಳ ಎರೆಡು ಕಡೆಯೂ ಸಮಾನವೆಂದು ಸಾಜಾತೀಯತ್ವವೆನ್ನುವುದಾದರೆ ಸಾಜಾತೀಯತ್ವದ ಅಭ್ಯುಪಗಮವು ವ್ಯರ್ಥ. ಎಲ್ಲದರ ಎಲ್ಲದರಿಂದಲೂ ಸಮಾನ ಜಾತೀಯತ್ವವು.", "Sanskrit": "ननु द्रव्यत्वं सत्त्वं च उभयत्रापि समानमिति सजातीयत्वमिति चेत्‌ तथा सति सजातीयत्वाभ्युपगमः व्यर्थः, सर्वस्य सर्वेण समानजातीयत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अणु मन से आद्यकर्मारम्भ के उपगम के कारण ऐसा भी नियम नहीं है की वह एक अनेकों के द्वारा आरम्भ होता है।", "Kannada": "ಅನೇಕದಿಂದ ಏಕ ಎಂಬ ನಿಯಮವಿದೆ. ಅಣುಮನಸುಗಳ ಆದಿಕರ್ಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नापि अनेकमेवारभ्यते, नैकम्‌ इति नियमोऽस्ति, अणुमनसोः आद्यकर्मारम्भाभ्युपगमात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक-एक ही परमाणु मन के आद्य कर्मो का आरम्भ करते हैं।", "Kannada": "ಒಂದೊಂದೇ ಪರಮಾಣು ಮನಸ್ಸಿನ ಆದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकैको हि परमाणुर्मनश्चाद्यं कर्मारभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नैयायिकों के द्वार यह भी नहीं माना गया है की वह द्रव्यान्तरों से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ದ್ರವ್ಯಾಂತರಗಳಿಂದಲ್ಲದೆ ನೈಯಾಯಿಕರಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "न द्रव्यान्तरैः संहत्य इत्यभ्युपगम्यते नैयायिकैः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और कहते है कि द्रव्यारम्भ में ही अनेक आरम्भ का नियम है तो परिणामी अभ्युपगम के कारण ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ದ್ರವ್ಯಾರಂಭದಲ್ಲೆ ಅನೇಕಾರಂಭಕತ್ವ ನಿಯಮ ಎಂದ ಅಲ್ಲ. ಪರಿಣಾಮಾಭ್ಯೂಪಾಗಮದಿಂದ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ननु द्रव्यारम्भे एव अनेकारम्भकत्वनियम इति चेन्न, परिणामाभ्युपगमात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि नियम हो तो संयोगसचिव द्रव्य द्रव्यान्तर का आरम्भ समझा जाए।", "Kannada": "ನಿಯಮ ಹೀಗಿರಬೇಕು - ಸಂಯೋಗಸವಿವಾದ್ರವ್ಯವು ದ್ರವ್ಯಾಂತರದ ಆರಂಭಕವು.", "Sanskrit": "भवेदेष नियमः -- यदि संयोगसचिवं द्रव्यं द्रव्यान्तरस्य आरम्भकम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही द्रव्य विशेष के समान अवस्थान्तर से आपद्यमान कार्य समझा जाए।", "Kannada": "ದ್ರವ್ಯವೆಂದರೆ ವಿಶೇಷದಂತೆ ಅವಸ್ಥಾಂತರವನ್ನು ಆಪಾದಿಸಿರುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदेव तु द्रव्यं विशेषवदवस्थान्तरम्‌ आपद्यमानं कार्यं नाम अभ्युपगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मृद्बीजादि अङकुरादि भाव के कारण कहीं एक परिणित होता है उसी प्रकार क्षीरादि दध्यादि भाव के कारण भी कहीं पर एक परिणित होता है।", "Kannada": "ಕೆಲವು ಕಡೆ ಮೃತ್ಬೀಜವು ಮೊಳಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆ ಹಾಲು ಮೊಸರಿನ ಭಾವದಿಂದ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तच्च क्वचिदनेकं परिणमते मृद्वीजादि अङ्कुरादिभावेन; क्वचिदेकं परिणमते क्षीरादि दध्यादिभावेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ईश्वर के शासन में ऐसा नहीं है की अनेक कारण कार्य को जन्म देते हो।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈಶ್ವರನಿಲ್ಲದ ಶಾಸನವಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ नेश्वरशासनमस्ति यद्‌ अनेकमेव कारणं कार्यं जनयतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भी श्रुति में कहा गया को आकाश का नित्यत्व अभ्युपगम से अमृतत्व की उत्पत्ति नहीं है तो यह भी अयुक्त ही है।", "Kannada": "ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಹಾಗೆ ಆಕಾಶದ ನಿತ್ಯತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ ಕಥನಡಿಂದಲೂ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಇಲ್ಲವ್ವೆನ್ನುದೂ ಅಯುಕ್ತವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "यदपि उक्तं श्रुतौ आकाशस्य नित्यत्वाभ्युपगमात्‌, अमृतत्वकथनाच्च नास्ति उत्पत्तिः इति तदपि अयुक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण सृष्टि में प्रलय के अन्त तक आकाश को ही नित्य माना गया है।", "Kannada": "ಅಸೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಳಯಾಂತವೇ ಆಕಾಶದ ನಿತ್ಯತ್ವ.", "Sanskrit": "आसृष्टिप्रलयान्तं हि आकाशस्य नित्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रलय में तो आकाश का भी नाश होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ನಾಶವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रलये तु आकाशस्यापि नाशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए परमार्थतः आकाश आअनित्यत्व ही होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಪರಮಾರ್ಥವೆ ಆಕಾಶದ ಅನಿತ್ಯತ್ವ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ परमार्थतः अनित्यत्वमेव आकाशस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो-जो उत्पन्न होता है वह सब अनित्य होता है इस नियम से आकाश की भी उत्पत्ति के श्रवण से वह भी अनित्य है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುವುದೋ ಅದೆಲ್ಲ ಅನಿತ್ಯತ್ವ ಎಂಬ ನಿಯಮದಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಅನುತ್ಯತ್ವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "यद्‌ यद्‌ उत्पद्यते तत्‌ सर्वम्‌ अनित्यमिति नियमात्‌ आकाशस्यापि उत्पत्तिश्रवणात्‌ अनित्यमिति ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश की सृष्टि श्रुति को गौण भी नहीं समझ सकते है, क्योंकि उसके अभ्युपगम में कारण के अभाव से प्रतिज्ञा की हानि होती है ऐसा पूर्व में बताया भी जा चुका है।", "Kannada": "ಆಕಾಶದ ಸೃಷ್ಟಿ ಶೃತಿಯು ಗೌಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಕಾರಣಾಭಾವದಿಂದ, ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ ಹಾನಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "न हि आकाशस्य सृष्टिश्रुतिः गौणी इति शक्यते अभ्युपगन्तुम्‌, तदभ्युपगमे कारणाभावात्‌, प्रतिज्ञाहानेश्चेति उपपादितं पूर्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आकाश की उत्पत्ति होती है यह उपपन्न हो गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿತಿಯು ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्ति आकाशस्य उत्पत्तिः इति उपपन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ब्रह्म से आकाश, आकाश से वायु, वायु से तेज,तेज से जल, जल से पृथ्वी, इस प्रकार का सृष्टि का क्रम मानना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆಕಾಶದ, ಆಕಾಶದಿಂದ ವಾಯುವನ್ನು, ವಾಯುವಿನಿಂದ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು, ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು, ನೀರಿನಿಂದ ಪೃಥ್ವಿಯನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवम्‌ ब्रह्मणः आकाशस्य, आकाशात्‌ वायोः, वायोः तेजसः, तेजसः अपां, अदुभ्यः पृथिव्याः च सृष्टिः भवतीति क्रमः अनुसन्धेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगर ये कहें की आत्मा से तेज की उत्पत्ति छान्दोग्योपनिषद्‌ में कही गयी है तथा यहाँ पर तो वायु से तेज की उत्पत्ति कही गयी है यह तो असङ्गत है, तो ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದಿಂದ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯ ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನಿಂಡ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಂದು ಅಸಂಗತ ಎಂದು ಅಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "ननु आत्मनः तेजसः उत्पत्तिः छोन्दोग्ये आम्नायते, इह तु वायोः तेजसः उत्पत्तिः इति असङ्गतमिति चेन्न,"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टि के क्रम में सभी जगहों पर आत्मभावापन्न से अनुवृत्ति करना चाहिए, अन्यथा अचेतन से चेतन की उत्पत्ति अपरिहर्तव्या हो जाएगी।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಆತ್ಮ ಭಾವಾಪನ್ನದಿಂದ ಅನುವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಅನ್ಯಥಾ ಆಚೇತನ ಆಚೇತನದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಪರಿಹಾರ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सृष्टिक्रमे सर्वत्रापि आत्मभावापन्नादिति अनुवृत्तिः कर्तव्या, अन्यथा अचेतनात्‌ अचेतनस्य उत्पत्तिः अपरिहर्तव्या स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा आत्मभावापन्न वायु से तेज की उत्पत्ति होती है यहाँ पर कुछ भी असमञ्जस नहीं है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಆತ್ಮಭಾವಾಪನ್ನದಿಂದ ವಾಯುವಿನಿಂದ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಯಿತೆಂದು ಅಸಾಮಂಜಸ್ಯವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन आत्मभावापन्नाद्‌ वायोः तेजसः उत्पत्तिः जातेति नास्ति असामञ्जस्यं किञ्चित्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसर उपनिषद में तेज प्रमुखों की सृष्टि प्रतिपादित की गई हे?", "Kannada": "ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कस्याम्‌ उपनिषदि तेजःप्रमुखा सृष्टिः प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क) तैत्तिरीयोपनिषद्‌ में ख) कठोपनिषद्‌ में ग) बृहदारण्योकोपनिषद्‌ में घ) छान्दोग्योपनिषद्‌ में  किस उपनिषद में आकाश प्रमुख को सृष्टि प्रतिपादित की गई है?", "Kannada": "ಕ. ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಖ. ಕಥೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಗ. ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಘ. ಚಾಂಡೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "क) तैत्तिरीयोपनिषदि ख) कठोपनिषदि ग) बृहदारण्यकोपनिषदि घ) छान्दोग्योपनिषदि  कस्यामुपनिषदि आकाश प्रमुखा सृष्टिः प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1. क) तैत्तिरीयोपनिषद्‌ ख) कठोपनिषद्‌ ग) बृहदारण्यकोपनिषद्‌ घ) छान्दोग्योपनिषद्‌  अद्वैत सिद्धान्त में आकाश की उत्पत्ति हैं अथवा नहीं?", "Kannada": "ಕ. ತೈತ್ತೀರಿಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಖ. ಕಥೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಗ. ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಘ. ಚಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಶತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಡ್ವೈತಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ?", "Sanskrit": "क) तैत्तिरीयोपनिषदि ख) कठोपनिषदि ग) बृहदारण्यकोपनिषदि घ) छान्दोग्योपनिषदि  अद्वैतसिद्धान्ते आकाशस्य उत्पत्तिरस्ति न वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश का नित्यत्व किस प्रकार से सङ्गत होता है?", "Kannada": "ಆಕಾಶದ ನಿತ್ಯತ್ವವು ಹೇಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "आकाशस्य नित्यत्वं कथं सङ्घच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपञ्चीकृत पाँच सूक्ष्म महाभूत पञ्चीकरण की प्रक्रिया के द्वारा तथा त्रिवृत्करणप्रक्रिया के द्वारा स्थलूता को प्राप्त करके पाँच स्थूलभूत रूप में परिणित होते हैं।", "Kannada": "ಅಪಂಚೀಕೃತ ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು ಪಂಚಕರಣಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಮೂರು ವೃತ್ಕರಣಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಲಾದರೂ ಸ್ಥೂಲತ್ವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಐದು ಸ್ಥೂಲಭೂತರೂಪದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अपञ्चीकृतानि पञ्च सूक्ष्मभूतानि पञ्चीकरणप्रक्रियया त्रिवृत्करणप्रक्रियया वा स्थूलताम्‌ अवाप्य पञ्च स्थूलभूतरूपेण परिणतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी से वस्तुतः सम्पूर्ण स्थूलप्रपज्च की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥೂಲಪ್ರಪಂಚವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः एव वस्तुतः कृत्स्नः स्थूलः प्रपञ्चः आविर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सृष्टि विचार के प्रसङ्ग में पञ्चीकरण को भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿವಿಚಾರಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪಂಚೀಕರಣವನ್ನೂ ಕೂಡ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ सृष्टिविचारप्रसङ्के पञ्चीकरणम्‌ अपि ज्ञातव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टि के क्रम में अनुक्रम से उत्पन्न अपञ्चीकृत सृक्ष्मभूत व्यवहार समर्थ नहीं होते हैं इस कारण से वे ही भूत पञज्चीकृत होते है।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಂಚೀಕೃತವಲ್ಲದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳು ವ್ಯವಹಾರಸಮರ್ಥವು ಆಗದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವುಗಳೇ ಭೂತಗಳು ಪಂಚೀಕೃತಗಳಾಗುತವೆ.", "Sanskrit": "सृष्टिसमये अनुक्रमेण उत्पन्नानि अपञ्चीकृतानि सूक्ष्मभूतानि व्यवहारसमर्थानि न भवन्ति इति कारणात्‌ तानि एव भूतानि पञ्चीकृतानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर पञ्चीकरण प्रक्रिया का विस्तार दिया जा रहा है।", "Kannada": "ಈಗ ಪಂಚೀಕರಣಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदानीं पञ्चीकरणप्रक्रिया विस्तार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाश, वायु, तेज, जल तथा पृथिवी पाँच स्थूलभूत होते हैं।", "Kannada": "ಆಕಾಶಃ, ವಾಯುಃ, ತೇಜಃ, ಆಪಃ ಮತ್ತು ಪೃಥಿವೀ ಎಂಬ ಐದು ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳು.", "Sanskrit": "आकाशः वायुः तेजः आपः पृथिवी च पञ्च स्थूलभूतानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये प्रत्येक दो प्रकार से विभाजित होते है।", "Kannada": "ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "एतानि भूतानि प्रत्येकं द्विधा विभज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद फिर दस भाग को प्राप्त करते हैं।", "Kannada": "ನಂತರ ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ततः परं दश भागाः प्राप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उन दस भागों में प्राथमिक पाँच भागों से प्रत्येक चार भागों में बट जाते है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಐದು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः तेषु दशसु भागेषु प्राथमिकान्‌ पञ्च भागान्‌ प्रत्येकं चतुर्धा विभज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उन चार भागों का अपना-अपना दूसरा भाग का त्याग करके भागान्तर में संयोजन ही पञ्चीकरण कहलाता है।", "Kannada": "ಪುನಃ ಅವುಗಳ ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳ ಸ್ವಸ್ವದ್ವಿತೀಯದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭಾಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ ಪಂಚೀಕರಣ.", "Sanskrit": "पुनः तेषां चतुर्णां भागानां स्वस्वद्वितीयार्द्धभागं परित्यज्य भागान्तरेषु संयोजनम्‌ एव पञ्चीकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वेदान्तसार कारक ने कहा है की पञ्चीकरण अर्थात्‌ आकाशादि पाँच में एक-एक को दो-दो समान भागों में बाँटकर, उनको दस भागों में प्राथमिक 0 उच्तर माध्यमिक माध्यमिक भाग का आधा भाग त्यागकर भागान्तरों में संयोजन करना चाहिए।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಪಂಚೀಕರಣಂ ತು ಆಕಾಶಾದಿಪಂಚಸು ಏಕೈಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಸಮಂ ವಿಭಜ್ಯ ತೇಷು ದಶಸು ಭಾಗೇಷು ಪ್ರಾಥಮಿಕಾನ್ ಪಂಚ ಭಾಗಾನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಚತುರ್ಧಾ ಸಮಂ ವಿಭಜ್ಯ ತೇಷಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಭಾಗಾನಾಂ ಸ್ವಸ್ವದ್ವಿತೀಯಾರ್ದ್ಧಭಾಗಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಭಾಗಾಂತರೇಷು ಸಂಯೋಜನಮ್. ಎಂದು.", "Sanskrit": "उच्यते च वेदान्तसारकारेण - \"पञ्चीकरणं तु आकाशादिपञ्चसु एकैकं द्विधा समं विभज्य तेषु दशसु भागेषु प्राथमिकान्‌ पञ्च भागान्‌ प्रत्येकं चतुर्धा समं विभज्य तेषां चतुर्णां भागानां स्वस्वद्वितीयार्द्धभागं परित्यज्य भागान्तरेषु संयोजनम्‌।\"इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पञ्चदशी में कहा गया है- द्विधा विधाय चैकैकं चतुर्धा प्रथमं पुनः।", "Kannada": "ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ - ದ್ವಿಘಾ ವಿಘಾಯ ಚೆಕೇಕಂ ಚತುರ್ಧಾ ಪ್ರಥಮಂ ಪುನಃ.", "Sanskrit": "तथाहि उच्यते पञ्चदश्याम्‌ - द्विघा विघाय चेकेकं चतुर्धा प्रथमं पुनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः पञ्चीकरण पंचमहाभूतों का परस्पर सम्मिश्रण ही होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಪಂಚೀಕರಣ ಅಂದರೆ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಮಿಶ್ರಣ.", "Sanskrit": "वस्तुतः पञ्चीकरणं नाम पञ्चभूतानां परस्परसंमिश्रणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर की इच्छा से भोगायत नाना स्थूल शरीरों की सृष्टि के लिए पञ्चीकरण सम्भव होता है।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಭೋಗಿಗಳ ಸ್ಥೂಲಶರೀರಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಪಂಚೀಕರಣ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरेच्छया भोगायतनानां स्थूलशरीराणां सृष्टये पञ्चीकरणं सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चीकरण के कारण सभी भूतों में सभी भूतों के अंश विद्यमान होते हैं।", "Kannada": "ಪಂಚೀಕರಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳ ಅಂಶವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चीकरणकारणात्‌ सर्वेषु भूतेषु सर्वेषां भूतानाम्‌ अंशः विद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से कहते हैं की फिर एक ही भूत में आकाशादि का व्यपदेश क्यों किया गया है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಭೂತದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಆಕಾಶಾದಿಗಳ ವ್ಯಪದೇಶವು ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುವರು ?", "Sanskrit": "इत्यतः कथम्‌ एकस्मिन्‌ भूते आकाशादिव्यपदेशः स्यादिति चेदुच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं की जिसमें जिस भूत के अंश अधिक होते हैं,उस भूत में वह उस नाम से कहा जाता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೂತದ ಅಂಶವು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಇರುವುದೋ ಆ ಭೂತವು ಆ ಹೆಸರಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ यस्य भूतस्य अंशः अधिकः तिष्ठति तद्भूतं तन्नाम्ना एव व्यपदिश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस न्याय में इस प्रकार से कहा गया है, ' वैशेष्यात्तु तद्वादस्तद्वादः' इस प्रकार से।", "Kannada": "ನ್ಯಾಯವು - \"ವೈಶೇಷ್ಯಾತ್ತು ತದ್ವಾದಸ್ತದ್ವಾದಃ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथाहि न्यायो - 'वैशेष्यात्तु तद्वादस्तद्वादः' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका अर्थ यह है कि जिसमें जिसका विशेष अर्थात आधिक्य होता है उसका आश्रय लेकर के व्यपदेश किया होता है।", "Kannada": "ಅರ್ಥ - ಯಾವುದರ ಯಾವ ವಿಶೇಷವು ಅಧಿಕವಾಗಿರುವುದೋ ಅದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ವ್ಯಪದೇಶ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "अस्यार्थः - यस्मिन्‌ यस्य विशेषः अर्थाद्‌ आधिक्यमस्ति तमाश्रित्यैव व्यपदेशः भवतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आकाश में उसी के अंश के आधिक्य से आकाश इस प्रकार का व्यवहार सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆ ಅಂಶದ ಅಧಿಕದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಕಾಶ ಎಂದು ವ್ಯವಹಾರವು ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्माद्‌ आकाशे तदीयांशस्य आधिक्यवशाद्‌ आकाश इति व्यवहारः सिध्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अन्यभूतों में भी देखना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಬೇರೆ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೋಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "एवम्‌ अन्येषु भूतेष्वपि द्रष्टव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चीकृतभूतों के अंश पञ्चीकृतभूतानि | आकाशः | वायुः तेजः जलम्‌ | पृथिवी 1 आकाशः = 1/2 1/8 1/8 1/8 1/8 1 वायुः = 1/8 1/2 1/8 1/8 1/8 1 तेजः = 1/8 1/8 12 1/8 1/8 1 जलम्‌ = 1/8 1/8 1/8 1/2 1/8 1 पृथिवी = 1/8 1/8 1/8 1/8 1/2 पञ्चीकरण से स्थूलभूत की उत्पत्ति के अनन्तर आकाश में शब्द अभिव्यञि्‌जित होता, वायु में शब्द तथा स्पर्श, अग्नि में शब्द, स्पर्श तथा रूप, जल में शब्द स्पर्श रूप तथा रस और पृथ्वी में शब्द स्पर्श रूप रस तथ गन्ध अभिव्यजञि्‌जित होती है।", "Kannada": "ಪಂಚೀಕೃತಭೂತಾನಾಮ್ ಅಂಶಾಃ ಪಂಚೀಕೃತಭೂತಾನಿ | ಆಕಾಶಃ | ವಾಯುಃ | ತೇಜಃ | ಜಲಮ್ | ಪೃಥಿವೀ ೧ ಆಕಾಶಃ = | ೧/೨|೧/೮|೧/೮|೧/೮|೧/೮ ೧ ವಾಯುಃ = | ೧/೮| ೧/೮| ೧/೮| ೧/೮ ತೇಜಃ = | ೧/೮ | ೧/೮| ೧/೨ | ೧/೮| ೧/೮ ೧ ಜಲಮ್ = | ೧/೮| ೧/೮|೧/೮|೧/೨| ೧/೮ ೧ ಪೃಥಿವೀ | ೧/೮| ೧/೮| ೧/೮| ೧/೮| ೧/೨ ಪಂಚೀಕರಣಾತ್ ಸ್ಥೂಲಭೂತೊತ್ಪತ್ತೇನಂತರಮ್ ಆಕಾಶೇ", "Sanskrit": "पञ्चीकृतभूतानाम्‌ अंशाः पञ्चीकृतभूतानि | आकाशः | वायुः | तेजः | जलम्‌ | पृथिवी १ आकाशः = | १/२ | १/८|१/८ | १/८ | १/८ १वायुः = । १/८ |।१/२।१/८ १/८ | १/८ १तेजः = । १/८ |१/८|१/२ | १/८ | १/८ १जलम्‌ = | १/८ |१/८ १/८ | १/२ | १/८१पृथिवी = | १/८ ।१/८ १/८| १/८ | १/२ पञ्चीकरणात्‌ स्थूलभूतोत्पत्तेनन्तरम्‌ आकाशे"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पञ्चीकरण के अप्रामाण्य की आशङ्का नहीं करनी चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪಂಚೀಕರಣದ ಅಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಂಶಯಪಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "अस्य पञ्चीकरणस्य अप्रामाण्यं न आशङ्कनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रमाण छान्दोग्य श्रुति में त्रिवित्करण के रूप में प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿವೃತ್ಕರಣದ ಪ್ರಮಾಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्ति हि छान्दोग्यश्रुतिः त्रिवृत्करणस्य प्रामाण्याय ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“तासां त्रिवृतं त्रिवृतम्‌ एकैकं करवाणि” इस प्रकार से।", "Kannada": "ಆ ತ್ರಿವೃತಂ ತ್ರಿವೃತಮ್ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಮಾಡುವೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "“तासां त्रिवृतं त्रिवृतम्‌ एकैकं करवाणि” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से त्रिवृत्‌ करण से तात्पर्य है तेज का, जल का, तथा पृथ्वी का विशेष नियम के द्वार सम्मिश्रण।", "Kannada": "ತ್ರಿವೃತ್ಕರಣಂ ಎಂದರೆ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀರಿನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಿಶೇಷನಿಯಮದಿಂದ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "त्रिवृत्करणं नाम तेजसः आपः पृथिव्याः च विशेषनियमेन संमिश्रणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चीकरण के समान ही इनकी प्रक्रिया होती है।", "Kannada": "ಪಂಚೀಕರಣದಂತೆಯೇ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು", "Sanskrit": "पञ्चीकरणवदेव एषा प्रक्रिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही त्रिवृत्करण श्रुति पञ्चीकरण की ज्ञापिका होती है।", "Kannada": "ಇದೇ ತ್ರಿವೃತ್ಕರಣಶೃತಿಯು ಪಂಚೀಕರಣದ ಸ್ಮರಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एषैव त्रिवृत्करणश्रुतिः पञ्चीकरणस्य ज्ञापिका भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सदानन्दयोगीन्द्र ने वेदान्तसार में कहा है “ अस्य अप्रामाण्यं न  आशङ्कनीयं त्रिवृत्करणश्रुतेः पञ्चीकरणस्यापि उपलक्षणत्वात्‌” इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರರಿಂದ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ - \"ಅಸ್ಯ ಅಪ್ರಾಮಾಣ್ಯಂ ನ ಆಶಂಕನೀಯಂ ತ್ರಿವೃತ್ಕರಣಶೃತೇಃ ಪಂಚೀಕರಣಸ್ಯಾಪಿ ಉಪಲಕ್ಷಣತ್ವಾತ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः एव सदानन्दयोगीन्द्रेण वेदान्तसारे उच्यते - “अस्य अप्रामाण्यं न आशङ्कनीयं त्रिवृत्करणश्रुतेः पञ्चीकरणस्यापि उपलक्षणत्वात्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके बाद पञ्चीकरण के बाद व्यवहार योग्य स्थूलभूत उत्पन्न होते है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪಂಚೀಕರಣದಿಂದ ಅನಂತರ ವ್ಯವಹಾರಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದವು.", "Sanskrit": "एवं पञ्चीकरणाद्‌ अनन्तरं व्यवहारयोग्यानि स्थूलभूतानि उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन पञ्चीकृत भूतों से चौदह भुवन अथवा लोक उत्पन्न होते है।", "Kannada": "ಈ ಪಂಚೀಕರಣ ಮಾಡಿದ ಭೂತಗಳಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಲೋಕಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतेभ्यः पञ्चीकृतभूतेभ्यः चतुर्दश भुवनानि लोकाः वा उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूः, भुवः, स्वः, महः, जनः, तपः, सत्यम्‌ इस क्रम से ऊपर के सात लोक।", "Kannada": "ಅವುಗಳು ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಮಹಃ, ಜನಃ, ತಪಃ, ಸತ್ಯಮ್, ಎಂದು ಏಳು ಲೋಕಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ.", "Sanskrit": "तानि हि भूः, भुवः, स्वः, महः, जनः, तपः, सत्यम्‌ इति सप्त क्रमेण ऊरद्र्ध्वलोकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार सात के क्रम से नीचे के लोक होते है अतल, वितल, सुतल, रसातल, तलातल, महातल तथा पाताल इस प्रकार से।", "Kannada": "ಇನ್ನೂ ಏಳು ಅಧೋಲೋಕಗಳು  ಕ್ರಮವಾಗಿ - ಅತಲ, ವಿತಲ, ಸುತಲ, ರಸಾತಲ, ತಲಾತಲ, ಮಹಾತಲ, ಪಾತಾಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सप्त च क्रमेण अधोलोकाः अतल-वितल-सुतल-रसातल-तलातल-महातल- पातालाः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल चतुर्दश भुवनों को अपितु इस ब्रह्माण्ड की और ब्रह्माण्ड अन्तर्गत चार प्रकार के स्थूल शारीरों की और अन्नपानादि की उत्पत्ति भी इस पञ्चीकृत महाभूत से होती है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳಲ್ಲದೇ, ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾಂತರ್ಗತಗಳ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ಥೂಲಶರೀರಗಳ ಅನ್ನಪಾನಾದಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಪಂಚೀಕರಣ ಮಾಡಿದ ಭೂತಗಳಿಂದಲೇ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "न केवलं चतुर्दशभुवनानाम्‌, अस्य ब्रह्माण्डस्य, ब्रह्माण्डान्तर्गतानां च चतुर्विधस्थूलशरीराणाम्‌ अन्नपानादीनां च उत्पत्तिरपि पञ्चीकृतभूतेभ्यो जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जरायुज, स्वेदज, अण्डज तथा उदिभज इस प्रकार से यह चार प्रकार के स्थूल शरीर होते हैं।", "Kannada": "ಜರಾಯುಜಂ, ಸ್ವೆದಜಮ್, ಅಂಡಜಮ್, ಉದ್ಭೀಜಮ್, ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥೂಲಶರೀರಗಳು.", "Sanskrit": "जरायुजं स्वेदजम्‌ अण्डजम्‌ उद्भिज्जं चेति चतुर्विधानि स्थूलशरीराणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जरायु अर्थात्‌ गर्भ से उत्पन्न होने वाले मनुष्य पशु आदि।", "Kannada": "ಜರಾಯುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮನುಷ್ಯಪಶುಗಳು ಜರಾಯುಜಗಳು.", "Sanskrit": "जरायुभ्यः जातानि मनुष्यपश्वादीनि जरायुजानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "अण्डज अर्थात्‌ अण्डे से उत्पन्न होने वाले पक्षी तथा सर्पादि।", "Kannada": "ಅಂಡಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪಕ್ಷಿ ಸರ್ಪಗಳು ಅಂಡಜಗಳು.", "Sanskrit": "अण्डेभ्यः जातानि पक्षिसर्पादीनि अण्डजानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वेदज अर्थात्‌ स्वेद से उत्पन्न होने वाले जू मच्छर आदि तथा मृत्तिका में उत्पन्न होने वाले लता वृक्षादि उद्भिज कहलाते हैं।", "Kannada": "ಸ್ವೇದದಿಂದ ( ಬೆವರಿನಿಂದ) ಹುಟ್ಟಿದ ಹೇನು, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಸ್ವೇದಜಗಳು. ಮಣ್ಣನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಹುಟ್ಟಿದ ತರುಲತೆಗಳು ಉದ್ಭಿಜ್ಜಗಳು.", "Sanskrit": "स्वेदेभ्यः जातानि यूकमशकादीनि स्वेदजानि। मृत्तिकाम्‌ उद्भिद्य जातानि लतावृक्षादीनि उद्किज्जानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पाँच भूतों की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪಂಚಭೂತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "इत्थं पञ्चभूतानां समुत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उनभूतों से भौतिक वस्तुओं की समुत्पत्ति होती हेै।", "Kannada": "ಆ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೌತಿಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "तेभ्यः भूतेभ्यः भौतिकानां च समुत्पत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.4.1 ) नित्य प्रलयः प्रलय अर्थात्‌ त्रिलोक का नाश होता है।", "Kannada": "೧೧.೪.೧) ನಿತ್ಯ ಪ್ರಳಯವು ಪ್ರಳಯ ಎಂದು ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ನಾಶವು.", "Sanskrit": "११.४.१.)नित्यप्रलयः प्रलयः नाम त्रैलोक्यनाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रलय चार प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಳಯವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ.", "Sanskrit": "प्रलयः चतुर्विधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य, प्राकृत, नैमित्तिक तथा आत्यन्तिक।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ, ಪ್ರಾಕೃತ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ, ಮತ್ತು ಆತ್ಯನ್ತಿಕ.", "Sanskrit": "नित्यः प्राकृतः नैमित्तिकः आत्यन्तिकः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य प्रलय सुषुप्ति होता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯ ಪ್ರಳಯ ಎಂದರೆ ಸುಷುಪ್ತಿಃ ( ನಿದ್ರೆ )", "Sanskrit": "नित्यप्रलयः नाम सुषुप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस अवस्था में जाकर के सुप्त पुरुष कोई भी कामना नहीं करता है, तथा न कोई स्वप्न देखता है वह सुषुप्ति अवस्था कहलाती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ ಪುರುಷನು ಯಾವ ಆಸೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದೆ, ಯಾವ ಕನಸ್ಸನ್ನೂ ಕಾಣದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "यस्याम्‌ अवस्थायां सुप्तः पुरुषः न कञ्चन कामं कामयते, न कञ्चन स्वप्नं पश्यति सा सुषुप्त्यवस्थेति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव नित्य सुषुप्ति अवस्था में जाते है, इस कारण से सुषुप्ति नित्य प्रलय कहलाती है।", "Kannada": "ಜೀವಿಗಳು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಸುಷುಪ್ತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯು ನಿತ್ಯಪ್ರಳಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नित्यं हि जीवाः सुषुप्तिं गच्छन्ति इति कारणात्‌ सुषुप्तिर्हि नित्यप्रलयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस सुषुप्ति में पुरुष परब्रह्म के साथ ऐकात्म्य को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಆ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷನು ಪರಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तस्यां सुषुप्तौ पुरुषः परेण ब्रह्मणा सह ऐकात्म्यं प्राप्नोति"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके द्वारा अखिल कार्यों के विनाश को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳು ವಿನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तेन च अखिलकार्याणि विनाशम्‌ आप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं की सुषुप्ति में प्राणस्पन्दन रुकता है इसलिए अखिल कार्य विनाश नहीं होता है तब कहते हैं की अन्तः करण की दो शक्तियाँ होती है ज्ञानशक्ति तथा क्रिया शक्ति।", "Kannada": "ಮಲಗಿದಾಗ ಪ್ರಾಣಸ್ಪಂದನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳ ವಿನಾಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳು ಇವೆ. ಅವು ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ननु सुषुप्तौ प्राणस्पन्दनं तिष्ठतीत्यतः अखिलकार्यविनाशः नैव भवतीति चेदुच्यते अन्तःकरणस्य द्वे शक्ती स्तः। ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिः चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानशक्तिविशिष्ट अन्तः करण का सुषुप्ति में नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟವು ಅಂತಃಕರಣಶಕ್ತಿಯ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानशक्तिविशिष्टस्य अन्तःकरणस्य सुषुप्तौ नाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन क्रिया शक्ति विशिष्ट अन्तः करण का नाश नहीं होता है, इस कारण से प्राण उसी अवस्था में रुकता है इस प्रकार से यह अद्वैतवादियों का मत है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿವಿಷಿಷ್ಟದ ಅಂತಃಕರಣದ ನಾಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಾಣವು ಆ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದ್ವೈತಿಗಳ ಮತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु क्रियाशक्तिविशिष्टस्य अन्तःकरणस्य नाशः न भवतीति कारणात्‌ प्राणः तस्यामवस्थायां तिष्ठति एवेति अद्वैतिनां मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्रियाशक्ति विशिष्ट अन्तःकरण का तो नाश शरीर के विनाश होने पर होता है।", "Kannada": "ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟದ ಅಂತಃಕರಣವಂತು ಶರೀರನಾಶದ ನಂತರವೇ ನಾಶವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "क्रियाशक्तिविशिष्टस्य अन्तःकरणस्य तु नाशः शरीरविनाशे भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति में प्राण जागृत होता है इसका श्रुतियों में भी प्रमाण है।", "Kannada": "ಮಲಗಿದಾಗ ಪ್ರಾಣವು ಜಾಗೃತವಾಗಿತ್ತದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಶೃತಿಪ್ರಮಾಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तौ प्राणः जागर्ति इत्यत्र श्रुतिप्रमाणं हि -"}}
{"translation": {"Hindi": "यदा सुप्तः न कञ्चन स्वप्नं पश्यति, अथास्मिन्‌ प्राण एव एकधा भवति, अथैनं वाक्‌ सर्वेर्नामभिः सहाप्यति” (कौषितक्युपनिषत्‌-3/2 ) इस प्रकार से सुषुप्ति में सत्पम्पन्नत्व से सबकुछ विनाश की और चला जता है यहाँ पर छान्दोग्य श्रुति यह कहती है कि - “सता सौम्य तदा सम्पन्नो भवति स्वमपीतो भवति”( 6/8/1) च इस प्रकार से।", "Kannada": "ಮಲಗಿದ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬನು ಕನಸು ನೋಡಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣವೇ ಒಂದೇ ಥರ ಆಗುವುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಮಾತು", "Sanskrit": "“यदा सुप्तः न कञ्चन स्वप्नं पश्यति, अथास्मिन्‌ प्राण एव एकधा भवति, अथैनं वाक्‌ सर्वैर्नामभिः सहाप्यति” (कौषितक्युपनिषत्‌-३/२) इति। सुषुप्तौ सत्सम्पन्नत्वात्‌ सर्वम्‌ विनाशं गच्छतीत्यत्र छान्दोग्यश्रुतिर्हि - “सता सौम्य तदा सम्पन्नो भवति स्वमपीतो भवति”( ६/८/१) च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.4.2 ) प्राकृत प्रलय प्राकृतप्रलय हिरण्यगर्भ विनाशक निमित्त अखिल कार्यों के नाश होने पर होता है।", "Kannada": "11.4.2) ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪ್ರಳಯ ಎಂದರೆ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "११.४.२) प्राकृतप्रलयः प्राकृतप्रलयः नाम हिरण्यगर्भविनाशनिमित्तकः अखिलकार्यानां नाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हिरण्यगर्भ अशेष ब्रह्माण्ड का अधिकारी सबसे पहला जीव है।", "Kannada": "ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವು ಅಶೇಷಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಮೊದಲ ಜೀವವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "हिरण्यगर्भः अशेषब्रह्माण्डस्य अधिकारी प्रथमः जीवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के अपरोक्षज्ञान से वह जीवन मुक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅದನ್ನು ಜೆವನ್ಮುಕ್ತ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः अपरोक्षज्ञानत्वात्‌ स जीवन्मुक्तः इति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म का अपरोक्ष ज्ञान होने पर भी उसका प्रारब्ध कर्मवश नाश नहीं होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಜ್ಞಾನದಿಂದಲೂ ಅವನ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಅವನ ನಾಶ ಆಗಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ब्रह्मापरोक्षज्ञाने सत्यपि तस्य प्रारब्धकर्मणः नाशः न अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह जीवन्मुक्त कहलाता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "अतः स जीवन्मुक्तः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब उसके प्रारब्धकर्म का अशेषता के कारण नाश होता है तब वह उसकी विदेह मुक्ति होती है।", "Kannada": "ಯಾವಗ ಅವನ ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಗಳು ಅಶೇಷದಿಂದ ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೋ ಆಗ ಅವನ ದೇಹವು ವಿಮುಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा तस्य प्रारब्धकर्मणः अशेषतया विनाशः भवति तदा तस्य विदेहमुक्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके प्रमाण के लिए ये श्रुतियां हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿಯು ಪ್ರಮಾಣಭೂತವಾಗಿದೆ -", "Sanskrit": "तत्र प्रमाणभूता श्रुतिर्हि -"}}
{"translation": {"Hindi": "11.4.3 ) नैमित्तिकप्रलय कार्यब्रह्म हिरण्यगर्भ के दिवसावसान निमित्तक त्रैलोक्यमात्र का नाश नैमित्तिक प्रलय कहलाता है।", "Kannada": "ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಪ್ರಳಯ ಎಂದರೆ - ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಪ್ರಳಯವು ಕಾರ್ಯಬ್ರಹ್ಮನ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭದ ದಿವಸದ ಅವಸಾನದ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ನಾಶ ಎಂದು.", "Sanskrit": "११.४.३) नैमित्तिकप्रलयः कार्यब्रह्मणः हिरण्यगर्भस्य दिवसावसाननिमित्तकः त्रैलोक्यमात्रनाशः नैमित्तिकः प्रलयः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों युगों की सहस्रावाधि ब्रह्मा का दिन कहा जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಯುಗಗಳ ಸಹಸ್ರಮಾನದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणः दिनमुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नैमित्तिक प्रलय के विषय में यह पुराणवचन प्राप्त होता है।", "Kannada": "ನಿಮಿತ್ತಿಕ ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣದ ವಚನವು -", "Sanskrit": "नैमित्तिकप्रलये पुराणवचनं तावत्‌ -"}}
{"translation": {"Hindi": "11.4.4 ) आत्यन्तिकप्रलय ब्रह्म के साक्षात्कार के कारण अशेषमोक्ष ही आत्यन्ति क प्रलय कहलाता है।", "Kannada": "೧೧.೪.೪) ಆತ್ಯಂತಿಕಪ್ರಳಯದ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕಾರಣದಿಂದ ಅಶೇಷಮೋಕ್ಷವೇ ಆತ್ಯಂತಿಕ ಪ್ರಳಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "११.४.४) आत्यन्तिकप्रलयः ब्रह्मसाक्षात्कारकारणात्‌ अशेषमोक्षः एव आत्यन्तिकः प्रलयः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्यन्तिक प्रलय का अपर नाम तुरीय प्रलय है।", "Kannada": "ಆತ್ಯಂತಿಕಪ್ರಳಯದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ತುರೀಯಪ್ರಳಯ ಎಂದು.", "Sanskrit": "आत्यन्तिकप्रलयस्य अपरं नाम तुरीयप्रलयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सर्वे एकीभवन्ति” यह श्रुति यहाँ पर प्रमाण स्वरूप है।", "Kannada": "\"ಸರ್ವೇ ಏಕೀಭವನ್ತಿ\" ಎಂಬ ಶೃತಿ ಪ್ರಾಣವಿದೆ.", "Sanskrit": "“सर्वे एकीभवन्ति” इति श्रुतिरत्र मानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस क्रम से भूतों की तथा भौतिकों कि सृष्टि होती है उनका विपरीत क्रम से लय भी होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೂತಗಳ ಮತ್ತು ಬಹುತಿಕಗಳ ಸ್ರುಷ್ಟಿ ಆಗುವುದೋ ಅದರ ವಿರುದ್ಧಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲಯವೂ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "येन क्रमेण भूतानां भौतिकानां च सृष्टिः भवति तद्विपरीतक्रमेण लयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस पृथ्वी का जल में लय होता है।", "Kannada": "ಪೃಥಿಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲಯವಾದಂತೆ.", "Sanskrit": "यथा पृथिव्याः अप्सु लयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जल का तेज में, तेज का वायु में, वायु का आकाश में, आकाश का जीव अहङकार में उस जीवाहङकार का हिरण्यगर्भाहङ्कार में और उस हिण्यगर्भाहङकार का अविद्या में लय हो जाता हेै।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अपां तेजसि, तेजसः वायो, वायोराकाशे, आकाशस्य जीवाहङ्कारे, तस्य जीवाहङ्कारस्य हिरण्यगर्भाहङ्कारे, तस्य हिरण्यगर्भाहङ्कारस्य अविद्यायां लयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको विष्णुपुराण में इस प्रकार से कहा गया हे कि- जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे !", "Kannada": "ಜಗತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದೇವರ್ಷೇ ಎಂದು ವಿಷ್ಣುಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विष्णुपुराणे निगदितम्‌ अस्ति यत्‌ जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे !"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से सृष्टि होती है प्रलय उसके विपरीत क्रम से होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಕಾರ ಸೃಷ್ಟಿಯೋ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಪ್ರಳಯವು.", "Sanskrit": "येन क्रमेण सृष्टिः तद्विपरीतक्रमेण प्रलयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रलय में कार्य कारण भाव को प्राप्त करते है।", "Kannada": "ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕಾರಣಭಾವವನ್ನುಹೊಂದುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "प्रलये कार्याणि कारणभावं प्राप्नुवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार भोगायतन चार प्रकार के सम्पूर्ण स्थूल शरीर, भोग्यरूप अन्नादि भू: आदि चौदह भुवन तथा ब्रह्माण्ड और सभी कारण ये ही पञ्चीकृत महाभूत मात्र होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಭೋಗಾಯತನವು ಚತುರ್ವಿಧಗಳ ಸಕಲಸ್ಥೂಲಶರೀರಗಳಿಂದಾದ ಭೋಗ್ಯರೂಪದಿಂದ ಪಾನಾದಿಕವಿಲ್ಲದೆ ಇವು ಆಯತನಭೂತಗಳು ಭೂ ಆದಿಯಾಗಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳು, ಈ ಆಗಿರುವ ಭೂತವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಎಲ್ಲದರ ಕಾರಣರೂಪವಾದ ಪಂಚೀಕೃತಭೂತಮಾತ್ರವೇ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तथाहि भोगायतनं चतुर्विधसकलस्थूलशरीरजातं भोग्यरूपान्नपानादिकम्‌ एतदायनतभूतानि भूरादिरचतुर्दशभुवनानि, एतदायतनभूतं ब्रह्माण्डं चैतत्‌ सर्वम्‌ एतेषां कारणरूपं पञ्चीकृतभूतमात्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्दादि विषय सहित पञ्चीकृतभूत, ज्ञानेन्द्रियां, कर्मेन्द्रिया, सभी वायु, अन्तःकरण तथा सम्पूर्ण जगत्‌ इस कारण रूप अपञ्चीकृतभूतमात्र के स्वरूप होते हैं।", "Kannada": "ಶಬ್ದಾದಿವಿಷಯಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿರುವ ಪಂಚೀಕೃತ ಭೂತಗಳು, ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ವಾಯುಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣವು ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಕಾರಣರೂಪವಾದ ಅಪಂಚೀಕೃತಭೂತಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "शब्दादिविषयसहितानि पञ्चीकृतानि भूतानि, ज्ञानेन्द्रियाणि, कर्मेन्द्रियाणि, वायवः, अन्तःकरणं चैतत्‌ सर्वम्‌ एतेषां कारणरूपम्‌ अपञ्चीकृतभूतमात्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सत्वादि गुण सहित अपञ्चीकृत भूत तथा इनका कारणभूत अज्ञानोपाहितचैतन्यमात्र होता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳು ಸತ್ವಾದಿ ಗುಣಸಹಿತವಾದವುಗಳು ಅಪಂಚೀಕೃತ ಭೂತಗಳು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಾದ ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतानि सत्त्वादिगुणसहितानि अपञ्चीकृतानि भूतानि एतत्कारणभूतम्‌ अज्ञानोपहितचैतन्यमात्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अज्ञान अज्ञानोपाहित चैतन्य तथा ईश्वरादि तथा इनका आधारभूत अनुपहित चैतन्यरूप निर्विशेष निर्गुण ब्रह्म मात्र होता है।", "Kannada": "ಈ ಅಜ್ಞಾನವು ಕೇವಲ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಾದಿ ಚೈತನ್ಯವು ಆಧಾರಭೂತವಾದ ಅನುಪಹಿತಚೈತನ್ಯರೂಪವು ನಿರ್ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮಮಾತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतद्‌ अज्ञानम्‌ अज्ञानोपहितं चैतन्यं च ईश्वरादिकम्‌ एतदाधारभूतम्‌ अनुपहितचैतन्यरूपम्‌ निर्विशेषं निर्गुणं ब्रह्ममात्रं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्यन्तिक प्रलय में तो ब्रह्म अपने स्वरूप मात्र में ही विराजते हैं।", "Kannada": "ಆತ್ಯಂತಿಕಪ್ರಳಯದಲ್ಲಂತೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸ್ವಸ್ವರೂಪಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "आत्यन्तिकप्रलये तु ब्रह्म स्वस्वरूपमात्रेण विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 पञ्चीकरण किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧. ಪಂಚೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಏನು.", "Sanskrit": "१.किं नाम पञ्चीकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "2.पञ्चीकरण प्रतिपादक पञ्चदशी का श्लोक कौन-सा है?", "Kannada": "೨. ಪಂಚೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಪಂಚದಶೀಶ್ಲೋಕ ಯಾವುದು.", "Sanskrit": "२.पञ्चीकरण प्रतिपादकः पञ्चदशीश्लोकः कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "3.पञ्चीकृत वायु में वायु के कितने अंश होते हैं?", "Kannada": "೩. ಪಂಚೀಕರಿಸಿದ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ವಾಯುವಿನ ಎಷ್ಟು ಅಂಶ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३.पञ्चीकृते वायौ वायोः कियान्‌ अंशः तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौदह भुवन कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "चतुर्दशभुवनानि कानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "चार प्रकार के स्थूल शरीर कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ಥೂಲಶರೀರಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "चतुर्विधानि स्थूलशरीराणि कानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रलय कितने प्रकार के होते हैं तथा कौन-कौन से प्रलय होते हैं?", "Kannada": "ಪ್ರಳಯವು ಎಷ್ಟು ವಿಧ ? ಅವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "प्रलयः कतिविधः। के च ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य प्रलय किसे कहते हैं?", "Kannada": "ನಿತ್ಯಪ್ರಳಯ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "नित्यप्रलयः नाम कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्यन्तिक प्रलय किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಆತ್ಯಂತಿಕ ಪ್ರಳಯ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "आत्यन्तिकप्रलयः नाम कः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी दर्शनों के समान ही अद्वैत वेदान्तियों का सृष्टिक्रम भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ದರ್ಶನಗಳಂತೆ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "सर्वेषां दर्शनानामिव अद्वैतवेदान्तिनां सृष्टिक्रमः इति वेदितव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत वेदान्त के मत में अज्ञानोपाहित चैतन्य से आकाश, आकाश से वायु, वायु से अग्नि, अग्नि से जल तथा जल पृथ्वी उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಜ್ಞಾನದ ಸಮೀಪದ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಆಕಾಶವು, ಆಕಾಶದಿಂದ ಗಾಳಿಯು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿಯು, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೀರು, ನೀರಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಯಿತು.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तमते अज्ञानोपहितात्‌ चैतन्यात्‌ आकाशस्य, ततः वायोः, ततः अग्नेः, ततः आपः, ततश्च पृथिव्याः समुत्पत्तिरभूत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सूक्ष्मभूत व्यवहार समर्थित तथा अपञ्चीकृत भूत भी कहलाते हैं।", "Kannada": "ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭೂತಗಳು ವ್ಯವಹಾರಸಮರ್ಧಗಳು ಅಪಂಚೀಕೃತ ಭೂತಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतानि सूक्ष्माणि भूतानि व्यवहारासमार्थानि अपञ्चीकृतभूतानि इत्युच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन अपञ्चीकृत पांचसृक्ष्मभूतों से पञ्चीकरण की प्रक्रिया के द्वारा पांचस्थूलभूत, पांचज्ञानेन्द्रियां, पांचकर्मेन्द्रियां, पांचवायु, बुद्धि तथा मन उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಈ ಅಪಂಚೀಕೃಗಳಿಂದ ಪಂಚಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳಿಂದ ಪಂಚೀಕರಣಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಐದು ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳು, ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ವಾಯುಗಳು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एतेभ्यः अपञ्चीकृतेभ्यः पञ्चसूक्ष्मभूतेभ्यः पञ्चीकरणप्रक्रियया पञ्च स्थूलभूतानि, पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, पञ्च कर्मेन्द्रियाणि, पञ्च वायवः, बुद्धिः मनश्चेति उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चीकरण किसे कहते हैं तो कहते हैं कि पञ्चीकरण एक प्रक्रिया होती है ।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಪಂಚೀಕರಣ ಎಂದರೆ - ಪಂಚೀಕರಣವೆಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.", "Sanskrit": "ननु किं नाम पञ्चीकरणमिति चेदुच्यते -पञ्चीकरणं नाम एका प्रक्रिया।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसके द्वारा भूतों के द्वितीय अंश को अन्य चार भूतों के अष्टम अंश के साथ मिलाकर के एक पूर्णव्यवहार योग्य स्थूलभूत का निर्माण होता हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭೂತಗಳ ದ್ವಿತೀಯಾಂಶದ ಬೇರೆಯ ನಾಲ್ಕು ಭೂತಗಳ ಎಂಟನೆಯ ಅಂಶದಿಂದ ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥೂಲಭೂತವು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यया प्रत्येकं भूतानाम्‌ द्वितीयांशः अन्येषां चतुर्णां भूतानां अष्टमांशेन मिलित्वा एकं पूर्णं व्यवहारयोग्यं स्थूलभूतं निर्माति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानेन्द्रिय आकाशादि के अलग-अलग सात्विक अंशों से क्रम से उत्पन्न होती हैं।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಲು ಆಕಾಶಾದಿಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानेन्द्रियाणि आकाशादीनां पृथक्‌ पृथक्‌ सात्त्विकांशेभ्यः क्रमेण उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मेन्द्रियां आकाशादियों के अलग-अलग रजांशों से क्रम से उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಲು ಆಕಾಶಾದಿಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರಜೋ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कर्मेन्द्रियाणि आकाशादीनां पृथक्‌ पृथक्‌ रजोंऽशेभ्यः क्रमेण उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच वायु आकाशादियों के रजांशों से मिलकर के उत्पन्न होते है।", "Kannada": "ಐದು ವಾಯುಗಳು ಆಕಾಶಾದಿಗಳ ರಜೋ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸೇರಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "पञ्च वायवः आकाशादीनां रजोंऽशेभ्यः मिलितेभ्यः उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाशादिय के सात्विकांशों से मिलकर के अन्तःकरण उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಕಾಶಾದಿಗಳ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಅಂತಃಕರಣವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आकाशादीनां सात्त्विकांशेभ्यः मिलितेभ्यः अन्तःकरणम्‌ उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्त: करण के ही वृत्तिभेद के द्वारा बुद्धि मन, चित्त, तथा अहङ्कार इस प्रकार से चार विभाग होते है।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣದಿಂದಲೇ ವೃತ್ತಿಭೇದದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು, ಚಿತ್ತ, ಅಹಂಕಾರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಬೇದಗಳು.", "Sanskrit": "अन्तःकरणस्यैव वृत्तिभेदेन बुद्धिः मनः चित्तम्‌ अहङ्कारः इति चतुर्धा विभागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पांच ज्ञानेन्द्रियां, पांचकर्मेन्द्रियां, पांच वायु, बुद्धि तथा मन इस प्रकार से सत्रह अवयवों बना हुआ सूक्ष्म शरीर होता है।", "Kannada": "ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಐದು ವಾಯುಗಳು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಹದಿನೇಳು ವಾಯುಗಳಿಂದಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವಿದು.", "Sanskrit": "पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि, पञ्चकर्मेन्द्रियाणि, पञ्च वायवः, बुद्धिः मनश्चेति सप्तदशावयवोपेतं सूक्ष्मशरीरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी का अपर नाम लिङ्ग शरीर भी है।", "Kannada": "ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಲಿಂಗಶರೀರವೆಂದು.", "Sanskrit": "तस्य अपरं नाम लिङ्गशरीरमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भलेही नेैयायिकों के दर्शन में आकाश नित्य है फिर भी वेदान्तियों के मत में आकाश ब्रह्म से उत्पन्न होता है अर्थात्‌ अनित्य है।", "Kannada": "ನೈಯಾಯಿಕರ ಮತದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವು ನಿತ್ಯ ಆದರೂ ವೇದಾಂತಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ್ವು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಆಕಾಶವು ಅನಿತ್ಯವು.", "Sanskrit": "यद्यपि नैयायिकानां नये आकाशः नित्यः तथापि वेदान्तिनां मते आकाशः ब्रह्मणः उत्पद्यते अर्थात्‌ अनित्यः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अङ्गीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "इति अङ्गीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस क्रम से अद्वैत  के द्वारा सृष्टि का प्रतिपादन किया गया है उसी क्रम से उसका प्रलय भी वे अङ्गीकार करते हैं।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತಿಗಳಿಂದ ಯಾವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ತದ್ವಿಪರೀತಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಳಯವನ್ನೂ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "येन क्रमेण सृष्टिः प्रतिपाद्यते अद्वैतिभिः तद्विपरीतक्रमेण प्रलयम्‌ अङ्गीकुर्वन्ति ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्रैलोक्यविनाश प्रलय कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಳಯ ಎಂದ ರೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ವಿನಾಶ.", "Sanskrit": "प्रलयो नाम त्रैलोक्यविनाशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह नित्य, प्राकृत, नैमित्तिक तथा आत्यन्तिक भेद से चार प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಅದು ನಿತ್ಯ-ಪ್ರಾಕೃತ - ನೈಮಿತ್ತಿಕಾತ್ಯಂತಿಕಭೇದಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स च नित्य-प्राकृत-नैमित्तिकात्यन्तिकभेदेन चातुर्विध्यं भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन में ब्रह्म साक्षात्कार के द्वारा अशेष प्रपञ्च का विनाश आत्यन्तिक प्रलय कहलाता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾರದಿಂದ ಅಶೇಷಪ್ರಪಂಚದ ವಿನಾಶವು ಆತ್ಯಂತಿಕಪ್ರಲವು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतेषु ब्रह्मसाक्षात्कारेण अशेषप्रपञ्चविनाशः आत्यन्तिकप्रलयः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत वेदान्त में विस्तार से सृष्टितत्त्व को  जाना।", "Kannada": "ಯಾವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಅದ್ವಿತಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "येन क्रमेण सृष्टिः प्रतिपाद्यते अद्वैतिभिः"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत वेदान्त में सृष्टिक्रम को जाना।", "Kannada": "ಯಾವ್ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅದ್ವೈತಿಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "येन क्रमेण सृष्टिः प्रतिपाद्यते अद्वैतिभिः"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टिक्रम में श्रुतिणें के विरोध को जाना।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವು ಶೃತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सृष्टिक्रम:  श्रुतेः  विरोध: ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आकाशादि सृष्टि को जाना।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಆತ್ಮದಿಂದ ಆಕಾಶವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "“तस्माद्वा एतस्मादात्मनः आकाशः सम्भूतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चीकरण प्रक्रिया को विस्तार से जाना।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಪಂಚೀಕರಣ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एव पञ्चीकरणम्‌ ज्ञायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रलय के विषय में विस्तार से वर्णित हैं ।", "Kannada": "ಪ್ರಳಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रलयः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 .सृष्टि के क्रम विषय में एक लघु टिप्पणी लिखिए?", "Kannada": "೧. ಸ್ರುಷ್ತಿಯ ಕ್ರಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಲಘು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "१.सृष्टिक्रमविषये लघुटिप्पणीमेकां लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 सप्तदशावयवविशिष्ट लिङ्गशरीर का परिचय दीजिए?", "Kannada": "೨. ಹದಿನೇಳು ಗಾಳಿಗಳಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಲಿಂಗಶರೀರದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕೊಡಿ.", "Sanskrit": "२. सप्तदशावयवविशिष्टस्य लिङ्गशरीरस्य परिचयः दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. मिलित सुक्ष्मभूतों के कार्यो कों संक्षेप में लिखिए?", "Kannada": "೩. ದೊರೆತಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "३. मिलितानां सूक्ष्मभूतानां कार्याणि संक्षेपेण लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 पञ्चीकरण की प्रक्रिया का विस्तार पूर्वक प्रतिपादन कीजिए?", "Kannada": "೪. ಪಂಚೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "४. पञ्चीकरण प्रक्रियां विस्तरेण प्रतिपाद्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. अद्वैतवेदान्त के मत में आकाश उत्पत्ति सम्भव है अथवा नहीं विचार कीजिए?", "Kannada": "೫. ಅದ್ವೈತಿಗಳ ಮತದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸಂಭವವೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂದು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿರಿ.", "Sanskrit": "५. अद्वैतवेदान्तमते आकाशस्य उत्पत्तिः सम्भवति न वेति विचारयत ?"}}
{"translation": {"Hindi": "6 चार प्रकार के प्रलयों का संक्षेप में परिचय दीजिए?", "Kannada": "೬. ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಪ್ರಳಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪರಿಚಮಾಡಿರಿ.", "Sanskrit": "६. चतुर्विधप्रलयानां संक्षेपेण परिचयः दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. श्रोत्र, चक्षु, जह्वा, घ्राण, इस प्रकार से ये पाँच ज्ञानेन्द्रियां हैं ध्यान दें: 4 वाक्‌, पाणि, पाद, पायु तथा उपस्थ ये पाँच कर्मेन्द्रियां कहलाती है।", "Kannada": "೩. ಶ್ರೋತ್ರಂ, ಚಕ್ಷುಃ, ತ್ವಕ್, ಜಿಹ್ವಾ, ಘ್ರಾಣಂ ಎಂದು ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ೪. ವಾಕ್, ಪಾಣಿಃ, ಪಾದಃ, ಪಾಯುಃ, ಉಪಸ್ಥಾ ಎಂಬ ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.", "Sanskrit": "३.श्रोत्रं, चक्षुः, त्वक्‌, जिह्वा, घ्राणं च इति पञ्च ज्ञानेन्द्रियाणि। ४.वाक्‌, पाणिः, पादः, पायुः, उपस्थः चेति पञ्च कर्मेन्द्रियाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. प्राण, अपान, समान व्यान तथा उदान ये पाँच वायु होती हैं।", "Kannada": "೫. ಪ್ರಾಣಃ, ಆಪಾನಃ, ವ್ಯಾನಃ, ಉದಾನಃ, ಸಮಾನಃ ಎಂದು ಐದು ವಾಯುಗಳು.", "Sanskrit": "५.प्राणः, अपानः, व्यानः, उदानः, समानः चेति पञ्च वायवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 क) सूक्ष्मभूतों के सात्विक अंशों से।", "Kannada": "೬. ಕ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳಿಂದ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "६.क) सूक्ष्मभूतानां सात्त्विकांशेभ्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ख) सूक्ष्मभूतों के रज अंशों से।", "Kannada": "ಖ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ ರಜೋ ಗುಣಗಳಿಂದ", "Sanskrit": "ख) सूक्ष्मभूतानां रजोंऽशेभ्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7. उदान कण्ठ स्थानीय ऊर्ध्वगमन करने वाली वायु होती है।", "Kannada": "೭. ಉದಾನ ಎಂದರೆ ಕಂಠಸ್ಥಾನೀಯ \"ಊರದೂರ್ಧ್ವಗಮನವಾನ್ ಉತ್ಕ್ರಮಣವಾಯುಃ |", "Sanskrit": "७.उदानो नाम कण्ठस्थानीयः ऊरदुर्ध्वगमनवान्‌ उत्क्रमणवायुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "क) सूक्ष्मभूतों के मिलितसात्त्विकांशो से।", "Kannada": "ಕ) ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಸಾತ್ವಿಕಾಂಶಗಳು.", "Sanskrit": "क) सूक्ष्मभूतानां मिलितेभ्यः सात्त्विकांशेभ्यः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "13 प्राण वायु नासाग्रवर्ती होती है।", "Kannada": "೧೩. ಪ್ರಾಣವೆಂದರೆ ಪ್ರಾಗ್ಗಮನವಾನ್ ವಾಯುಃ ನಾಸಾಗ್ರವರ್ತೀ | ಎಂದು.", "Sanskrit": "१३. प्राणो नाम प्राग्गमनवान्‌ वायुः नासाग्रवर्ती।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 घ) छान्दोग्योपनिषद्‌ में।", "Kannada": "೧. ಘ) ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತನಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "१. घ) छान्दोग्योपनिषदि।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 क) तैत्तिरीयोपनिषद्‌ में।", "Kannada": "೨. ಕ) ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "२. क) तैत्तिरीयोपनिषदि।"}}
{"translation": {"Hindi": "3 आकाश कौ उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "೩. ಆಕಾಶದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "३.आकाशस्य उत्पत्तिरस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 प्रलय पर्यन्त ही आकाश का नित्यत्व साथ में होता है।", "Kannada": "೪. ಪ್ರಳಯಪರ್ಯಂತ ಮಾತ್ರವೇ ಆಕಾಶದ ನಿತ್ಯತ್ವವೆಂದು ನಿತ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "४.प्रयलपर्यन्तं हि आकाशस्य नित्यत्वमिति नित्यता सङ्गच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यवहार समर्थ पाँच सूक्ष्मभूतों के परस्पर समिश्रण के द्वारा व्यवहार योग्य स्थूल भूतोत्पत्ति प्रक्रिया ही पञ्चीकरण है।", "Kannada": "ವ್ಯವಹಾರಸಮರ್ಥಗಳಾದ ಐದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೂತಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ವ್ಯವಹಾರಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥೂಲಭೂತಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ಪಂಚೀಕರಣ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "व्यवहारासमर्थानां पञ्च सूक्ष्मभूतानां परस्परसंमिश्रणेन व्यवहारयोग्य-स्थूलभूतोत्पत्तिप्रक्रिया एव पञ्चीकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भूः, भुवः, स्वः, महः, जनः, तपः, सत्यम्‌ इति सप्त ऊद्धर्वलोकाः, अतल, वितल, सुतल, रसातल, तलातल, महातल तथा पाताल इस प्रकार से सात अधोलोक होते हैं।", "Kannada": "ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಮಹಃ, ಜನಃ, ತಪಃ, ಸತ್ಯಮ್ ಎಂದು ಏಳು ಊರ್ಧ್ವಲೋಕಗಳು, ಅತಲ-ವಿತಲ-ಸುತಲ-ರಸಾತಲ-ತಲಾತಲ-ಪಾತಾಲ ಎಂಬ ಏಳು ಅಧೋಲೋಕಗಳು ಎಂದು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭುವನಗಳು ಇವು.", "Sanskrit": "भूः, भुवः, स्वः, महः, जनः, तपः, सत्यम्‌ इति सप्त ऊद्‌र्ध्वलोकाः, अतल-वितल-सुतल- रसातल-तलातल-महातल-पातालाः इति सप्त च अधोलोकाः इति चतुर्दश भुवनानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जरायुज, स्वेदज, अण्डज, उद्भिज्ज इस प्रकार से चार प्रकार के स्थूल शरीर होते हैं।", "Kannada": "ಜರಾಯುಜ, ಸ್ವೇದಜ, ಅಂಡಜ, ಉದ್ಭಿಜ್ಜಂ ಎಂದು ಚತುರ್ವಿಧಗಳು ಸ್ಥೂಲಶರೀರಗಳು.", "Sanskrit": "जरायुजं स्वेदजम्‌ अण्डजम्‌ उद्भिज्जं चेति चतुर्विधानि स्थूलशरीराणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रलय चार प्रकार के होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಳಯವು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧ.", "Sanskrit": "प्रलयः चतुर्विधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य, प्राकृत, नैमित्तिक तथा आत्यन्तिक । नित्यप्रलय सुषुप्ति होती है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಃ, ಪ್ರಾಕೃತಃ, ನೈಮಿತ್ತಿಕಃ, ಆತ್ಯಂತಿಕಃ ಎಂದು. ನಿತ್ಯ ಪ್ರಳಯ ಎಂದರೆ ಸುಷುಪ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "नित्यः, प्राकृतः ,नैमित्तिकः, आत्यन्तिकः चेति।  नित्यप्रलयः नाम सुषुप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मसाक्षात्कार के कारण से अशेष मोक्ष ही आत्यन्तिक प्रलय कहलाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕಾರಣಾದಿಂದ ಅಶೇಷಮೋಕ್ಷವೇ ಆತ್ಯಂತಿಕ ಪ್ರಳಯವು.", "Sanskrit": "ब्रह्मसाक्षात्कारकारणात्‌ अशेषमोक्षः एव आत्यन्तिकः प्रलयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आस्तिक तथा नास्तिक भेद से दो प्रकार के होते हैं।", "Kannada": "ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಆಸ್ತಿಕ ನಾಸ್ತಿಕಗಳೆಂದು ಎರಡು ವಿಧದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दर्शनानानि आस्तिकानि नास्तिकानि चेति द्वेधा व्यवह्वियन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आस्तिक दर्शनों में सबसे अन्यतम वेदान्त दर्शन होता है।", "Kannada": "ಆಸ್ತಿಕದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು ವೇದಾಂತ.", "Sanskrit": "आस्तिकदर्शनेषु अन्यतमो भवति वेदान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों का अन्तिम भाग ही वेदान्त कहालाता है।", "Kannada": "ವೇದಗಳ ಅಂತಿಮ ಭಾಗವೇ ವೇದಾಂತ.", "Sanskrit": "वेदानामन्तिमो भागः भवति वेदान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद कर्मकाण्ड तथा ज्ञान काण्ड के रूप में दो प्रकार का होता है।", "Kannada": "ವೇದವು ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕಾಂಡವೆಂದು ದ್ವಿವಿಧ.", "Sanskrit": "वेदः कर्मकाण्डः ज्ञानकाण्डश्चेति द्विविधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मकाण्ड में यगादि कर्मों का विचार तथा ज्ञानकाण्ड में ब्रह्म का विचार किया गया है।", "Kannada": "ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಯಾಗಾದಿಕರ್ಮಗಳ ವಿಚಾರವು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಚಾರವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "कर्मकाण्डे यागादिकर्मणां विचारः तथा ज्ञानकाण्डे ब्रह्मविचारश्च स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर ब्रह्मविचार परक ज्ञानकाण्ड का विचार वेद के अन्तिम भाग में है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಚಾರಪರವಾದ ಜ್ಞಾನಕಾಂಡದ ವಿಚಾರವು ವೇದದ ಅಂತಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ब्रह्मविचारपरस्य ज्ञानकाण्डस्य विचारः वेदस्यान्तिमभागे विद्यतेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी अन्तिम भाग को वेदान्त के नाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ವೇದಾಂತ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "तस्य वेदान्त इति नामधेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त यह मुख्य रूप से उपनिषदों का ही नाम है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳ ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "वेदान्त इति मुख्यतया उपनिषदां नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषदों के तात्पर्य का विचार जिन ग्रन्थों के द्वारा होता है वे वेदान्त पद के द्वारा बोध्य होते हैं।", "Kannada": "ಉಪನಿಷ್ಟತ್ತುಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವಿಚಾರರು ಯಾವ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ವೇದಾಂತಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदां तात्पर्यविचारः यैः ग्रन्थैः क्रियते ते वेदान्तपदबोध्याः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस ब्रह्मसूत्र, भगवद्गीता तथा उनके भाष्य आदि हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರವು ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಭಾಷ್ಯಾದಿಗಳು.", "Sanskrit": "तथाच ब्रह्मसूत्रं भगवद्गीता तद्भाष्यादिकञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त से तात्पर्य उपनिषद्‌ प्रमाण तदुपकारी शारीरिक सूत्रादि जो वेदान्त शास्त्र में कहे गये हैं।", "Kannada": "ವೇದಾಂತವೆಂದರೆ ಉಪನಿಷದ್ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಕಾರಿಗಳು ಶಾರೀರಿಕಸೂತ್ರಗಳು ಹೇಳಿದ ವೇದಾಂತಸಾರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तो नाम उपनिषद्प्रमाणं तदुपकारीणि शरीरकसूत्रादीनि चेति उक्तं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "मत भेद के द्वारा वेदान्त बहुत प्रकार से व्यवहार में लाया जाता है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತವು ಮತಭೇದಗಳಿಂದ  ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧವಾಗಿ ವ್ಯವಹ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मतभेदेन वेदान्तः बहुधा व्यवह्नियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें अद्वैत, भेदाभेद, विशिष्टाद्वैत, द्वैत, शुद्धाद्वैत इत्यादि प्रमुख सम्प्रदाय होता है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ಎಂದರೆ ಭೇದ ಅಭೇದವು, ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ವೆಂದರೆ ದ್ವೈತವು ಶುದ್ಧಾದ್ವೈತವು ಇತ್ಯಾದಿ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तत्र अद्वैतं भेदाभेदं विशिष्टाद्वैतं द्वैतं शुद्धाद्रैतम्‌ इत्यादयः मुख्याः सम्प्रदायाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके क्रमानुसार ये आचार्य हैं शङ्कराचार्य, भास्कराचार्य, रामानुजाचार्य, माध्वाचार्य तथा वल्लभाचार्य इस पाठ को पढ़कर के आप सक्षम होंगे;  वेदान्त का समान्य ज्ञान प्राप्त करने में;  अद्वैत वेदान्त शब्द के विशेषार्थ का ज्ञान प्राप्त करने में;  वेदान्त के इतर विभागों का परिचय प्राप्त करने में;  वेदान्त प्रतिपाद्य मुख्यतत्वों का ज्ञान प्राप्त करने में; ®शङ्कराचार्य आदि आचार्यो का सामान्य परिचय प्राप्त करने में;  अवस्थात्रय के विषय में सामान्य बोध प्राप्त करने में;  आत्म का चतुष्पादत्व का सम्यक्‌ अवगमन प्राप्त करने में;  विश्व वेश्वानरादि स्वरूप का ज्ञान प्राप्त करने में;  अद्वैतशाब्दार्थ जहाँ पर द्वैत नहीं होता है उसका अर्थ अद्वैत होता है।", "Kannada": "ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೇದಾಂತ ಪ್ರವರ್ತಕರು - ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು, ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯರು. ೧. ಈ ಪಾಠಗಳಿಂದ ಉದ್ದೇಶಗಳು - ವೇದಾಂತದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ ದೊರಕುವುದು. ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತಶಬ್ದದ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ವೇದಾಂತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಆಗುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತಪ್ರತಿಪಾದಕರುಗಳ ಮುಖತತ್ವಗಳ ಜ್ಞಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಾದಿ ಆಚಾರ್ಯರುಗಳ ಪರಿಚಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವಸ್ಥಾತ್ರಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸುಷ್ಠು ಬೋಧನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ತತ್ವಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವವೈಶ್ವಿಕಗಳ ಸ್ವರೂಪವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದ್ವೈತಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ - ನ ವಿದ್ಯತೇ ದ್ವೈತಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ತತ್ ಅದ್ವೈತಮಿತಿ. ಇದರರ್ಥ.", "Sanskrit": "एतेषां यथाक्रमं प्रवर्तकाः भवन्ति शङ्कराचार्यः भास्कराचार्यः रामानुजाचार्यः मध्वाचार्यः वल्लभाचार्यश्च। ९) उद्देश्यानि पाठस्यास्याध्ययनेन- वेदान्तस्य सामान्यज्ञानं लभ्यते। अद्वैतवेदान्तशब्दस्य विशेषार्थः अवगम्यते। वेदान्तस्य इतरविभागानां परिचयः प्राप्यते। वेदान्तप्रतिपाद्यानां मुख्यतत्त्वानां ज्ञानम्‌ उपलभ्यते। शङ्कराद्याचार्याणां परिचयः सामान्यतया उपलभ्यते। अवस्थात्रयविषये सुष्ठु बोधः लभ्यते। आत्मनः चतुष्पात्त्वं सम्यगवगम्यते विश्ववैश्वनरादिस्वरूपमवबुद्ध्यते। अद्वैतशब्दार्थः न विद्यते द्वैतं यस्मिन्‌ तत्‌ अद्वैतमिति तस्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अद्वैत शब्द के अर्थ विशेष का विचार किया जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದ್ವೈತಶಬ್ದದಿಂದ ಅರ್ಥವಿಶೇಷವು ವಿಚಾರಣೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत अद्वैतशब्दस्य अर्थविशेषः विचार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो दोनो से होता है वह अद्वैत कहलाता है।", "Kannada": "ದ್ವಾಭ್ಯಾಮ್ ಇತಿ ದ್ವೀತಮ್ |", "Sanskrit": "द्वाभ्याम्‌ इतं द्वीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा जीव तथा जगत्‌ इन दोनों से विशिष्ट जगत्‌ अद्वैत कहलाता है।", "Kannada": "ಜೀವಜಗದ್ಭ್ಯಾಮಿತಂ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ದ್ವೀತಮ್ |", "Sanskrit": "जीवजगद्भ्यामितं विशष्टं ब्रह्मैव द्वीतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अद्वैत का भाव ही द्वैत है।", "Kannada": "ದ್ವೀತಸ್ಯ ಭಾವಃ ದ್ವೈತಮ್ ದ್ವೈತಸ್ಯಾಭಾವಃ ಅದ್ವೈತಮ್ |", "Sanskrit": "द्वीतस्य भावः द्वैतम्‌ द्वैतस्याभावः अद्वैतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा द्वैत का अभाव अद्वैत है।", "Kannada": "ದ್ವೈತಮ್ ದ್ವೈತಸ್ಯಾಭಾವಃ ಅದ್ವೈತಮ್ | ದ್ವೈತ ದ್ವೈತದ ಅಭಾವವು ಅದ್ವೈತವು.", "Sanskrit": "द्वैतम्‌ द्वैतस्याभावः अद्वैतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो द्वैत नहीं होता है वह अद्वैत कहलाता है।", "Kannada": "ನ ದ್ವೈತಮ್ ಅದ್ವೈತಮ್ | ದ್ವೈತವಲ್ಲದ್ದು ಅದ್ವೈತವು.", "Sanskrit": "न द्वैतम्‌ अद्वैतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जो ब्रह्म का जीव तथा जगत्‌ का विशिष्टत्व नहीं मानते हैं वे अद्वैतवादी कहलाते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮತ್ತು ಜೀವಜಗತ್ತುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತ್ವವನ್ನು ಯಾರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವರೇ ಅದ್ವೈತಿಗಳು.", "Sanskrit": "एवञ्च ब्रह्मणः जीवजगद्भ्यां विशिष्टत्वं ये नानुमन्यन्ते त एवाद्वैतिनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(बृहदारण्यकभाष्यवार्तिकम्‌-4.3.1907) इस प्रकार से शुद्ध चैतन्य अद्वैत होता है।", "Kannada": "( ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕಭಾಷ್ಯವಾರ್ತಿಕಮ್ - ೪.೩.೧೯೦೭) ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶುದ್ಧದ ಚೈತನ್ಯವೇ ಅದ್ವೈತವು.", "Sanskrit": "(बृहदारण्यकभाष्यवार्तिकम्‌ - ४.३.१९०७) एवञ्च शुद्धं चैतन्यमेव अद्वैतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर सिर्फ चैतन्य का ही अवधान किया गया हे।", "Kannada": "ಚೈತನ್ಯದ್ದೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ತ್ವದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "चैतन्यस्यैव प्रत्यक्त्वेनात्र अवधानात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म सत्य है तथा जगत्‌ मिथ्या है तथा जीव ब्रह्म के अलावा और कुछ भी नहीं यह अद्वैत का प्रतिपाद्य विषय है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಂ ಜಗನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಜೀವೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ನಾಪರ ಎಂಬುದು ಅದ್ವೈತದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या जीवो ब्रह्मैव नापर इति भवति अद्वैतस्य मुख्यं प्रतिपाद्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्शनों में वेदान्त का तथा वहाँ पर भी अद्वैत का स्थान सबसे अधिक प्रधान है।", "Kannada": "ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತದ ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತದ ಸ್ಥಾನ ಅತೀವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "दर्शनेषु वेदान्तस्य तत्राद्वैतस्य च स्थानम्‌ अतीवप्राधान्यमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "12.2 ) आत्मा के तीन रूप वेदान्त शास्त्र का मुख्य विषय जीव तथा ब्रह्म का ऐक्य है।", "Kannada": "೧೨.೨ ) ಆತ್ಮದ ಮೂರು ರೂಪಗಳು ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೀವಬ್ರಹ್ಮರ ಏಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "१२.२) आत्मनः त्रीणि रूपाणि वेदान्तशास्त्रस्य मुख्यः विषयो भवति जीवब्रह्मणोरैक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा जीवात्मा का तथा परमात्मा का अभेद ज्ञान है।", "Kannada": "ಜೀವಾತ್ಮದ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮದ ಅಭೇದ ಜ್ಞಾನವು.", "Sanskrit": "अथवा जीवात्मनः परमात्मनश्च अभेदज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस अभेद का प्रतिपादन करने के लिए शास्त्र में अनेक उपाय स्वीकार किये हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಅಭೇದದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अभेदस्य प्रतिपादनं कर्तुं शास्त्रे नैके उपायाः स्वीकृताः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर एक उपाय के प्रदर्शन के लिए यह विचार स्वीकार किया गया है।", "Kannada": "ಒಂದು ಉಪಾಯದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र एकस्योपायस्य प्रदर्शनार्थम्‌ अयं विचारः स्वीकृतो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा के अधिदैवत सविशेष तीन रूप होते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಧಿದೈವತದ ಸವಿಶೇಷಗಳು ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तथा च परमात्मनः अधिदैवतं सविशेषाणि त्रीणि रूपाणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार जीवात्मा के अध्यात्म सविशेष तीन रूप होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಾತ್ಮದ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಸವಿಶೇಷಗಳು ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तथैव जीवात्मनः अध्यात्मं च सविशेषाणि त्रीणि रूपाणि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिदैवत इसका देवतात्मक अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅಧಿದೈವತಮ್ ಎಂಬುದರ ದೇವತಾತ್ಮಕ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अधिदैवतम्‌ इत्यस्य देवतात्मकमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यात्म इसका जीवात्मक अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎಂದರೆ ಜೀವಾತ್ಮಕ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अध्यात्मम्‌ इत्यस्य जीवात्मकमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अधिदैवत के तीन रूप होते हैं- ईश्वर, हिरण्यगर्भ तथा विराट।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅಧಿದೈವತವು ಮೂರು ರೂಪಗಳು ಇವೆ ಅವು ಈಶ್ವರ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ವಿರಾಟ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथा च अधिदैवतं त्रीणि रूपाणि भवन्ति ईश्वरः, हिरण्यगर्भः विराट्‌ च।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अध्यात्म के भी विश्व तैजस प्राज्ञ भेद से तीन रूप होते हैं।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾತ್ಮವು ವಿಶ್ವ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಭೇದದಿಂದ ಮೂರು ರೂಪಗಳು.", "Sanskrit": "अध्यात्मं तु विश्वतैजसप्राज्ञभेदेन त्रीणि रूपाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें वैश्वानर का स्थान जाग्रत होता है।", "Kannada": "ವೈಶ್ವಾನರನ ಸ್ಥಾನವು ಜಾಗೃತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र वैश्वानरस्य स्थानं भवति जाग्रत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैजस का स्थान स्वप्न होता है तथा प्राज्ञ का स्थान सुषुप्ति होता है।", "Kannada": "ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ವಪ್ನ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ಥಾನ ಸುಶುಪ್ತಿ.", "Sanskrit": "तैजसस्य स्थानं भवति स्वप्नः। प्राज्ञस्य स्थानं सुषुप्तिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीरस्थ जीवात्मा की तीसरा अवस्थाएँ होती हैं।", "Kannada": "ಶರೀರದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಾತ್ಮದ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "शरीरस्थस्य जीवात्मनः तिस्रः अवस्थाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो है जाग्रत, स्वप्न तथा सुषुप्ति।", "Kannada": "ಅವು ಜಾಗ್ರತ್ ಸ್ವಪ್ನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ताश्च जाग्रत्‌ स्वप्नः सुषुप्तिः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये अवस्थाएँ परस्पर विलक्षण होती है।", "Kannada": "ಪರಸ್ಪರ ವಿಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ಅವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "परपस्परविलक्षणाः भवन्ति एता अवस्थाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में स्वप्न नहीं होता है।", "Kannada": "ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಪ್ನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जाग्रदवस्थायां स्वप्नः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नावस्था में जाग्रत अवस्था नहीं होती है।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्वप्नावस्थायां जाग्रदपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ये दोनों सुषुप्ति अवस्था में नहीं होती हैं।", "Kannada": "ಅವೆರಡು ಸುಷುಪ್ತಿಗಳಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ते द्वे अपि सुषुप्तौ न स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निरुपाधिक ब्रह्म का स्वरूप जानने के लिए ही इन अवस्थाओं का शास्त्रों में निरूपण किया है।", "Kannada": "ನಿರುಪಾಧಿಕನ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಈ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "निरुपाधिकस्य ब्रह्मणः स्वरूपम्‌ अवगन्तुमेव एताः अवस्थाः निरूप्यन्ते शास्त्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वोपाधिविवर्जित ब्रह्म इन अवस्थाओं से भी मुक्त होता हे।", "Kannada": "ಸರ್ವೋಪಾಧಿಗಳು ಬಿಟ್ಟ ಬ್ರಹ್ಮ ಈ ಅವಸ್ಥೆಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "सर्वोपाधिवर्जितं ब्रह्म एताभ्यः अवस्थाभ्यः अपि मुक्तं भवततीति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसे प्रतिपादित किया जाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अनेन प्रतिपाद्यते"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार अवस्थाओं से भिन्न और कोई अवस्था जीव को नहीं होती है।", "Kannada": "ಈ ಅವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಅವಸ್ಥೆಯು ಜೀವದ್ದು ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एताभ्यः अवस्थाभ्यः भिन्ना काचिदवस्था जीवस्य नास्ति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "और इन अवस्थाओं का भी शरीरस्थ जीव ही अनुभव करता है।", "Kannada": "ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳೂ ಶರೀರದಲ್ಲಿನ ಜೀವ ಹೀಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अवस्थात्रयमपि शरीरस्थः जीव एव अनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब प्रश्‍न करते हैं की यह जीव कौन है तथा अवस्थाएँ कौन-कौन सी होती हैं।", "Kannada": "ಜೀವ ಎಂದರೇನು ? ಅವಸ್ಥೆಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "कोऽयं जीवः? अवस्थाश्च काः?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव अन्तः करण अवच्छिन्न चैतन्य को जानना चाहिए।", "Kannada": "ಜೀವ ಎಂದರೆ ಅಂತಃಕರಣಾವಚ್ಛಿನ್ನವಾದ ಚೈತನ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "जीवो नाम अन्तःकरणावच्छिन्नं चैतन्यमिति ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मादि के समान जीव भी विभु, नित्य तथा सन्मात्र चैतन्य होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮದಂತೆ ಜೀವವೂ ನಿತ್ಯವಿಭುವಾದ ಸನ್ಮಾತ್ರಚೈತನ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मादिवत्‌ जीव अपि विभुः नित्यः सन्मात्रचैतन्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही इस नामरूपात्मक जगत का आधार भूत होता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಇದರ ನಾಮ ರೂಪಾತ್ಮಕದ ಜಗದಾಧಾರಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स एवास्य नामरूपात्मकस्य जगत आधारभूत आस्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियमन अहङकार आदि उपाधियों के द्वारा  अलग अलग अवच्छिन्न आत्मा ही जीव कहलाती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನೋ ಅಹಂಕಾರಾದಿಗಳ ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪವನ್ನು ಆತ್ಮವನ್ನು ಜೀವ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "इन्द्रियमनोऽहंकाराद्युपाधिभिः पृथक्‌ पृथक्‌ अविच्छिन्नः आत्मैव जीवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा सत्‌ तथा एक होती है फिर भी उपाधि भेद से अनेक जीव स्वरूप से प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ಸದಾ ಒಂದೇ ಆದರೂ ಉಪಾಧಿ ಭೇದಗಳಿಂದ ಅನೇಕಜೀವಸ್ವರೂಪಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा तु सदेकः तथापि उपाधिभेदेन अनेकजीवस्वरूपेण प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अकर्ता आत्मा भी कर्ता हो जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ಕರ್ತಾ ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अकर्ता आत्मा कर्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभोक्ता आत्मा भोक्ता हो जाता है।", "Kannada": "ಅಭುಕ್ತವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಭುಕ್ತವಾದದ್ದು ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अभोक्ता आत्मा भोक्ता च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुखी दुःखी हो जाता है।", "Kannada": "ಸುಖವೂ ಮತ್ತು ದುಃಖವೂ ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुखी दुःखी च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके कर्तृत्व भोक्तृत्व आदि उपाधिकृत होते हैं, न की वास्तविक रुप में।", "Kannada": "ಕರ್ತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತೃತ್ವಗಳನ್ನು ಹಸರಿಸಲಾಗಿದೆ ಬದಲಿಗೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कर्तृत्वभोक्तृत्वादिकम्‌ उपाधिकृतं न तु वास्तविकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव परमात्मा अंश नहीं होता है।", "Kannada": "ಜೀವವು ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಂಶವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जीवः परमात्मनः न अंशः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उसका परिणाम भी  नहीं होता है।", "Kannada": "ಜೀವವು ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಂಶವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जीवः परमात्मनः न अंशः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी केवल विवर्तरूप प्रतीति मात्र होती है।", "Kannada": "ಆದರ ಅದರ ವಿವರ್ತರೂಪದ ಪ್ರತೀತಿ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु तस्य विवर्तरूपप्रतीतिमात्र एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जीव ही संसारी होता है।", "Kannada": "ಜೀವವೇ ಸಂಸಾರಿಯಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "जीव एव संसारी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवस्था त्रय विचार बन्धन तथा मोक्ष होते हैं।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಂಧ ಮೋಕ್ಷಗಳು.", "Sanskrit": "तस्यैव बन्धमोक्षौ च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव ही पाप पुण्य आदि को उपार्जित करता है तथा उनके फलों को भोगता है।", "Kannada": "ಜೀವವೇ ಪಾಪಪುಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಅದರ ಫಲವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीव एव पापपुण्यादीनि उपार्जयति तत्फलं भुङ्क्ते च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव का जीवत्व आग में उष्णत्व के समान स्वभाविक नहीं है अपितु कल्पित होता है।", "Kannada": "ಜೀವದ ಜೀವತ್ವವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಉಷ್ಣತೆಯಂತೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಲ್ಲ ಆದರೆ ಕಲ್ಪಿತಮಾತ್ರವೇ.", "Sanskrit": "जीवस्य जीवत्वं वह्नेः उष्णत्ववत्‌ न स्वाभाविकम्‌ किन्तु कल्पितमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोह के अन्ध कार में भ्रान्ति बुद्धि से वह अपने आप को जीव रूप में मानने लगता है।", "Kannada": "ಮೋಹದ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಎಂಬ ಭ್ರಾಂತಿಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಜೀವತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मोहान्धकारे अहमिति भ्रान्तिबुद्ध्या जीवत्वं भजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्त्वमसि आदि के ज्ञान के द्वारा जीव अज्ञान का विनाश करके अपने स्वरूप को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ತತ್ವಮಸಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವವು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿನಾಶ ಮಾಡಿ ಸ್ವಂತ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्त्वमस्यादिजन्यज्ञानेन जीवः अज्ञानं विनाशयित्वा स्वस्वरूपमाप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ब्रह्म को जानने वाला बनकर ब्रह्मस्वरूप हो जाता है इस प्रकार से तैत्तिरीय श्रुति में कहा गया है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಪ್ನೋತಿ ಪರಮ್ ಎಂಬುದು ತೈತ್ತಿರೀಯಶೃತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मविदाप्नोति परम्‌ इति तैत्तिरीयश्रुतेः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेद कितने प्रकार के होते हैं?", "Kannada": "ವೇದವು ಎಷ್ಟು ವಿಧ ?", "Sanskrit": "वेदः कतिविधः?"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञानकाण्ड का दूसरा नाम क्या है?", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಕಾಂಡದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಏನು ?", "Sanskrit": "ज्ञानकाण्डस्य अपरं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत वेदान्त के प्रवर्तक कौन है?", "Kannada": "ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तप्रवर्तकः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वैत वेदान्त के प्रवर्तक कौन हैं?", "Kannada": "ದ್ವೈತವೇದಾಂತದ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "द्वैतवेदान्तप्रवर्तकः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "विशिष्टाद्वैत के प्रवर्तक कोन हे?", "Kannada": "ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಯಾರು ?", "Sanskrit": "विशिष्टाद्वैतस्य प्रवर्तकः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त का मुख्य विषय क्या है?", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "वेदान्तस्य मुख्यः विषयः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा के कितने रूप होते हैं?", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ರೂಪಗಳೆಷ್ಟು ?", "Sanskrit": "आत्मनः कति रूपाणि?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव की कितनी अवस्थाएँ होती हैं?", "Kannada": "ಜೀವದ ಅವಸ್ಥೆಗಳೆಷ್ಟು ?", "Sanskrit": "जीवस्य अवस्थाः कति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "जीवो नाम कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "जागरण इन्द्रियों के द्वारा अर्थोपलब्धि को कहते हैं।", "Kannada": "ಜಾಗ್ರದವಸ್ಥಾ ಜಾಗರಣಂ ಎಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಅರ್ಥ ಗ್ರಹಣವಾಯಿತು ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "जाग्रदवस्था जागरणं नाम इन्द्रियैः अर्थोपलब्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियाँ ज्ञान तथा कर्म के भेद से दस होती है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಭೇದಗಳಿಂದ ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणि ज्ञानकर्मभेदेन दश।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन इन्द्रियों के द्वारा विषयों के साथ सन्निकर्ष प्राप्त करके जीव जब सुख तथा दुःख को प्राप्त करता है तब वह जीव की जाग्रत अवस्था होती है, इस प्रकार से कह सकते हैं।", "Kannada": "ಆ ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಜೀವವು ಯಾವಾಗ ಸುಖದುಃಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೋ ಆಗ ಜೀವವು ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "तैरिन्द्रियैः विषयैः साकं सन्निकर्ष प्राप्य जीवः यदा सुखदुःखे अनुभवति तदा जीवः जागर्ति इति वक्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में जीव के स्थूल विषय भोग होते हैं।", "Kannada": "ಜೀವದ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳ ಉಪಭೋಗವು ಜಾಗೃತ್ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "जीवस्य स्थूलविषयोपभोगः भवति जाग्रदवस्थायाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में जीव जिन-जिन विषयों का भोग करता है, वे विषय उसके चित्त में वासना के रूप में स्थित हो जाते हैं।", "Kannada": "ಜಾಗೃದವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವವು ಯಾವ ಯಾವ ವಿಷಯ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೋ ಅದರ ಎಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವಾಸನಾರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रत्काले जीवः यद्यद्विषयविशेषम्‌ अनुभवति तस्य सर्वस्यापि चित्ते वासनारूपेण स्थितिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौकिक तथा वैदिक कर्मों के सुख दुःखादि फलों को भोगने के लिए धर्म तथा अधर्म में, बन्धन तथा मोक्ष में ये वासना युक्त जाग्रत ही आश्रय कहलाते हैं।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳ ಸುಖದುಃಖಗಳ ಫಲಭೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮ ಅಧರ್ಮಗಳ ಮತ್ತು ಬಂಧನ ಮೋಕ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಈ ವಾಸನಾಯುಕ್ತವಾದ ಜಾಗರಣೆಯೇ ಆಶ್ರಯವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "लौकिकवैदिककर्मणां सुखदुःखादिफलभोगाय धर्माधर्मयोश्च तथा बन्धमोक्षप्राप्रये च एतद्वासनायुक्तं जाग्रदेव आश्रयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में ही प्रमातृ, प्रमाण, प्रमेय आदि व्यवहार होते हैं।", "Kannada": "ಜಾಗರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಮಾತೃ-ಪ್ರಮಾಣ-ಪ್ರಮೇಯಾದಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "जाग्रति प्रमातृप्रमाणप्रमेयव्यवहाराः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ प्रमाणों के द्वारा जो अर्थ को प्रमाण के द्वारा प्राप्त करता है वह प्रमाता कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾತಾ ಎಂದರೆ - ಪಮಾಣದಿಂದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಮಿಣಿಸುವುದು.", "Sanskrit": "तत्र प्रमाणैः यः अर्थं प्रमिणोति स प्रमाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे प्रमाणित करता है वह प्रमाण कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವುದರಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀ ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ಪ್ರಮಾಣಮ್.", "Sanskrit": "येन प्रमिणोति तत्‌ प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस के द्वारा प्रमाण किया जाता है वह प्रमेय कहलाता है।", "Kannada": "ಯತ್ ಪ್ರಮೀಯತೇ ತತ್ ಪ್ರಮೇಯಮಿತಿ ವಿವೇಕಃ |", "Sanskrit": "यत्‌ प्रमीयते तत्‌ प्रमेयमिति विवेकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रमाता जीव चेतन होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾತಾ ಜೀವ ಮತ್ತು ಚೆತನವು.", "Sanskrit": "प्रमाता जीवश्चेतनो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में जीव का वैश्वानर इस प्रकार का नाम होता हे।", "Kannada": "ಜಾಗರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವದ ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रदवस्थायां जीवस्य वैश्वानर इति नाम भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा के चार पाद होते हैं।", "Kannada": "ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "आत्मनः चत्वारः पादाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आत्मा चार पैरों वाली होती है इस प्रकार का माण्डूक्य वाक्य ही वहाँ पर प्रमाण होता है।", "Kannada": "ಸೋಽಯಮಾತ್ಮಾ ಚತುಷ್ಪಾತ್ ಎಂದು ಮಾಂಡೂಕ್ಯವಾಕ್ಯವೇ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "सोऽयमात्मा चतुष्पात्‌ इति माण्डूक्यवाक्यमेव तत्र प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिनके ह्वारा ब्रह्म तथा आत्मा का ऐक्य समझा जाता है वह पाद विश्वादि कहलाते हैं।", "Kannada": "ಪದ್ಯತೇ ಗಮ್ಯತೇ ಅವಗಮ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮೈಕ್ಯಮ್ ಏಭಿರಿತಿ ಪಾದಾಃ ವಿಶ್ವಾದಯಃ |", "Sanskrit": "पद्यते गम्यते अवगम्यते ब्रह्मात्मैक्यम्‌ एभिरिति पादाः विश्वादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व, तैजस, प्राज्ञ तथा ईश्वर इस प्रकार से चार पाद होते हैं।", "Kannada": "ವಿಶ್ವಃ, ತೈಜಸಃ, ಪ್ರಾಜ್ಞಃ, ಈಶ್ವರಃ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು.", "Sanskrit": "विश्वः तैजसः प्राज्ञ ईश्वरः इति चत्वारः पादाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व ही वैश्वानर होता है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವವೇ ವೈಶ್ವಾನರ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विश्‍व एव वैश्वानरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व के नरों को ले जाने के कारण इसका नाम वैश्वानर है।", "Kannada": "ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವರ ಪಾಲಸುವನೇ ವೈಶ್ವಾನರ.", "Sanskrit": "विश्वेषां नराणां नयनाद्‌ वैश्वानरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में विद्यमान आत्मा प्रथम पाद के रूप में होता है।", "Kannada": "ಜಾಗಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವದ ಹೆಸರು ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂದು.", "Sanskrit": "जाग्रतावस्थायां जीवस्य वैश्वनर इति नाम भवति"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्यविषयों में ही इसकी प्रज्ञा अवभासित होती है।", "Kannada": "ಬಾಹ್ಯವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाह्यविषयेषु एव अस्य प्रज्ञा अवभासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह बहिष्प्रज्ञ भी होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಬಹಿಷ್ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं बहिष्प्रज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह जागरित सात अङग वाला उन्नीस मुख वाला स्थूलभुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ಜಾಗರಿತಸ್ಥಾನವು ಏಳು ಅಂಗ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮುಖ, ಸ್ಥೂಲಭುಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अयं जागरितस्थानः सप्ताङ्ग एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुक्‌ च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुतियों में कहा हे जागरितस्थानो बहिष्प्रज्ञः सप्ताङ्गो एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग्वैश्वानरः प्रथमः पादः इति।", "Kannada": "ತಥಾ ಚ ಶೃತಿಃ ಜಾಗರಿತಸ್ಥಾನೋ ಬಹಿಷ್ಪ್ರಜ್ಞಃ ಸಪ್ತಾಂಗೋ ಎಕೊನವಿಂಶತಿಮುಖ ಸ್ಥೂಲಭುಗ್ವೇಶ್ವಾನರಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪಾದಃ ಇತಿ |", "Sanskrit": "तथा च श्रुतिः जागरितस्थानो बहिष्प्रज्ञः सप्ताङ्गो एकोनविंशतिमुखः स्थूलभुग्वेश्वानरः प्रथमः पादः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूर्धा सुतेजा, चक्षुर्विश्वरूप, प्राण पृथग्वर्त्मात्म, सन्देह बहुल, वस्तिरेवरयि, पृथ्वी दोनों पैर, मुख आहवनीय अग्नि इस प्रकार से वैश्वानर के सात अङ्ग होते है।", "Kannada": "ಮೂರ್ಧಾ ಸುತೇಜಾ, ಚಕ್ಷುರ್ವಿಶ್ವರೂಪಃ, ಪ್ರಾಣಃ ಪೃಥಗ್ವರ್ತ್ಮಾತ್ಮಾ, ಸಂದೇಹೋ ಬಹುಲೋ, ವಸ್ತಿರೇವರಯಿಃ, ಪೃಥಿವ್ಯೇವ ಪಾದೌ, ಮುಖಮ್ ಆಹವನೀಯಾಗ್ನಿಃ ಇವು ವೈಶ್ವಾನರನ ಏಳು ಅಂಗಗಳು.", "Sanskrit": "मूर्धा सुतेजा, चक्षुर्विश्वरूपः, प्राणः पृथग्वर्त्मात्मा, सन्देहो बहुलो, वस्तिरेवरयिः, पृथिव्येव पादौ, मुखम्‌ आहवनीयाग्निः इत्येवं भवन्ति वैश्वानरस्य सप्ताङ्गानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच ज्ञानेन्द्रियाएँ, पाँच कर्मेन्द्रियाएँ, पाँच प्राण, बुद्धि, मन, अहङकार तथा चित्त इस प्रकार से इसके उन्नीस मुख होते है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಪಂಚಕಮ್, ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಪಂಚಕಮ್. ಬುದ್ಧಿಃ, ಮನಸ್ಸು, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ ಇವು ಹನ್ನೊಂದು ಮುಖಗಳು.", "Sanskrit": "ज्ञानेन्द्रियपञ्चकं, कर्मेन्द्रियपञ्चकं, प्राणादिपञ्चकं, बुद्धिः, मनः, अहङ्कारः, चित्तम्‌ इत्येवं तस्य नवदशमुखानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनेक द्वारा ही वैश्वानर शब्दादि स्थूल विषयों का भोग करता है।", "Kannada": "ಇವುದುಗಳಿಂದ ವೈಶ್ವಾನರನು ಶಬ್ದಾದಿಸ್ಥೂಲವಿಷಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವನು.", "Sanskrit": "एतैः वैश्वानरः शब्दादिस्थूलविषयान्‌ भुङ्क्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके द्वारा ही द्वितीय पाद की प्राप्ति होती है इस कारण से यह वैश्वानर प्रथम पाद होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಎರಡನೇ ಪಾದದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು ವೈಷ್ವಾನರ ಮೊದಲ ಪಾದವು.", "Sanskrit": "अनेन एव द्वितीयस्य पादस्य प्राप्तिर्भवतीति कारणात्‌ अयं वैश्वानरः प्रथमः पादः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में स्थूलशरीराभिमानी यह विश्व होता हे।", "Kannada": "ಜಾಗರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದ ಅಭಿಮಾನಿ ವಿಶ್ವ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रदवस्थायां स्थूलशरीराभिमानी भवति विश्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव उपाधि तन्त्र होता है।", "Kannada": "ಉಪಾಧಿ ತಂತ್ರವು ಜೀವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपाधितन्त्रो भवति जीवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर शरीर एक उपाधि होता है।", "Kannada": "ಶರೀರ ಒಂದು ಉಪಾಧಿ", "Sanskrit": "शरीरं तत्र एक उपाधिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर तीन प्रकार होता है।", "Kannada": "ಶರೀರವು ಮೂರು ವಿಧ.", "Sanskrit": "शरीरञ्च त्रिविधम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूल शरीर, सूक्ष्म शरीर, तथा कारण शरीर ये तीनों आत्मा में कल्पित होते हैं।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ, ಕಾರಣ ಶರೀರ. ಮೂರು ಶರೀರಗಳು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "स्थूलशरीरं सूक्ष्मशरीरं कारणशरीरञ्च। त्रीणि शरीराणि आत्मनि कल्पितानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर अज्ञान कारण होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನವು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कारणं भवति अज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में स्थूल शरीर का प्राधान्य होता है।", "Kannada": "ಜಾಗರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रदवस्थायां स्थूलशरीरस्य प्राधान्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूल शरीर किसे कहते हैं यह जिज्ञासा होती है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲಶರೀರ ಎಂದರೇನು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्नाम स्थूलशरीरमिति जिज्ञासा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं को आँख के द्वारा दिखाई दिये जाने वाले हाथ पैर मस्तकादि इस स्थूल देह के अंश होते हैं।", "Kannada": "ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಕೈ ಕಾಲು ತಲೆಗಳು ಸ್ಥೂಲದೇಹದ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "चक्षुषा वीक्षमाणाः हस्तपादमस्तकादयः स्थूदेहस्य अंशाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मज्जास्ति मेद चर्म, रक्त मांसादि उसके ही अंश होते हैं इसलिए कहा गया हैं मज्जास्तिमेदः पलरक्तचर्मत्वगाहवयैर्धातुभिरेभिरन्वितम्‌ पादोरुवक्षो भुजपृष्ठमस्तकैरंगैरुपांगैरुपयुक्तमेतत्‌।", "Kannada": "ಮಜ್ಜ, ಅಸ್ತಿ, ಮೇದಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಮ, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸಾದಿಗಳು ಇದರ ಅಂಶಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ಎಂದು - ಮಜ್ಜಾಸ್ತಿಭೇದಃ ಪರರಕ್ತಚರ್ಮತ್ವಗಾಹ್ವಯೇರ್ಘಾತುಭಿರೆಭಿರನ್ವಿತಮ್ ಪಾದೋರುವಕ್ಷೋ ಭುಜಪೃಶ್ಠಮಸ್ತಕೇರಂಗೈರುಪಯುಕ್ತಮೇತತ್ | ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मज्जास्तिमेदाः चर्मरक्तमांसादयश्च तस्यांशा एव तदुक्तं- मज्जास्तिमेदः पररक्तचर्मत्वगाह्वयेर्घातुभिरेभिरन्वितम्‌ पादोरुवक्षो भुजपृष्ठमस्तकेरंगैरुपांगैरुपयुक्तमेतत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "74॥ (विवेकचूडामणिः) खाये गये अन्न के स्थूल मध्यम तथा सूक्ष्म भेद से तीन भाग जानना चाहिए।", "Kannada": "೭೪|| (ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಃ) ಅಶಿತಸ್ಯ ಅನ್ನಸ್ಯ ಸ್ಥೂಲಮಧ್ಯಮಸೂಕ್ಷ್ಮಭೇದೇನ ತ್ರಿಧಾ ವಿಭಾಗೋ ಜ್ಞೇಯಃ | ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರವು ಸ್ಥೂಲ, ಮಧ್ಯಮ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಭೇದಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "७४॥ (विवेकचूडामणिः) अशितस्य अन्नस्य स्थूलमध्यमसूक्ष्मभेदेन त्रिधा विभागो ज्ञेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेज तथा घृतादि का जो मध्यम भाग होता है वह मज्जा होता है।", "Kannada": "ತೇಜಸ್ಸಿನ ಘೃತಾದಿಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗವೇ ಮಜ್ಜಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तेजसो घृतादेः मध्यमो भागः मज्जा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका अन्तिम भाग अस्थि होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಸ್ಥವಿಷ್ಠವಾದ ಭಾಗವೇ ಅಸ್ಥಿ (ಮೂಳೆ)", "Sanskrit": "तस्य स्थविष्ठो भागः अस्थि।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका पूर्व परिणाम मेद होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಮೊದಲ ಪರಿಣಾಮವೇ ಮೇದ.", "Sanskrit": "तस्य पूर्वपरिणामः मेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "खाये हुए अन्न का मध्यम भाग रक्त बनता है।", "Kannada": "ಸೇವಿಸಿದ ಆಹಾರದ ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವೇ ರಕ್ತ (ಲೋಹಿತಮ್)", "Sanskrit": "अशितस्य अन्नस्य मध्यमो भागः लोहितं"}}
{"translation": {"Hindi": "पीये हुए जल का मध्यम भाग चर्म तथा स्थूलावरण होता है।", "Kannada": "ಕುಡಿದ ನೀರಿನ ಮಧ್ಯಭಾವೇ ಸ್ಥೂಲ ಆವರಣವಾದ ಚರ್ಮ.", "Sanskrit": "पीतानाम्‌ अपां मध्यमो भागः, चर्म स्थूलावरणम् ।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्वच्‌ सूक्ष्मावरणों को अन्दर की धातु ,नाडी आदि सप्तावरणों को ढककर रखती है।", "Kannada": "ತ್ವಕ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆವರಣವು ಒಳಗಿನ ಧಾತುಗಳ ನಾಡಿಗಳು ಏಳು ಆವರಣಗಳು ಇದನ್ನು ಆವೃತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "त्वक्‌ सूक्ष्मावरणम्‌ आन्तरान्धातून्‌ नाड्यादींश्च सप्तावरणानि आवृण्वन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के अवयवों से युक्त स्थूलशरीर होता है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಅವಯವಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದದ್ದು ಸ್ಥೂಲಶರೀರವು.", "Sanskrit": "एतादृशैः अवयवैः युक्तं भवति स्थूलशरीरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूल शरीर आत्मा का नहीं होता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವು ಆತ್ಮದ್ದಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्थूल शरीरम्‌ आत्मनः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर अज्ञान के कारण आत्मा इसे स्वयं का मानता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಅಜ್ಞಾನದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಸ್ವಂತದ್ದೇ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ.", "Sanskrit": "तथापि अज्ञानात्‌ स्वकीयं मनुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसे उनमें उसे मैं मोटा हूँ, मैं पतला हूँ, मैं सुन्दर हूँ इस प्रकार का इस प्रकार के में रूपी अभिमान होता है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲೂ ನಾನು ದಪ್ಪ, ಸಣ್ಣ, ಸುಂದರ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾನು ಎನ್ನುವ ಅಭಿಮಾನವೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च तेषु अहं स्थूलः अहं कृशः अहं सुन्दरः इत्येवंविधः अहंत्वाभिमानः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और में ब्राह्मण हूँ, मैं क्षत्रिय हूँ, इस प्रकार के विशेष रूप से होते हैं।", "Kannada": "ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಎಂಬ ವಿಶೇಷತೆಯೂ.", "Sanskrit": "अहं ब्रह्मणः अहं क्षत्रियः इति तत्र विशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर मेरे हाथ, मेरे पैर, मेरा शरीर इस प्रकार का ममता वाला अभिमान भी होता है।", "Kannada": "ನನ್ನ ಕಾಲುಗಳು, ನನ್ನ ಕೈಗಳು, ನನ್ನ ದೇಹ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನವು.", "Sanskrit": "तत्र मम पादौ मम हस्तौ मम देहः इत्येवविधः ममताभिमानश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञानप्रयुक्त अध्यास से ही मैं, यह, मेरा, इस प्रकार का लोक व्यवहार होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗದ ಅಧ್ಯಾಸದಿಂದಲೇ ನಾನು ಇದು, ನನ್ನದೇ ಇದು ಎಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಲೋಕವ್ಯವಹಾರವಿದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानप्रयुक्ताध्यासादेव अहमिदं ममेदमिति नैसर्गिकः लोकव्यवहारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूल शरीर जीव का भोगायतन होता है, जाग्रत काल में वैश्वानर दिग्वातार्कवरूणाश्वों के द्वार क्रम से नियन्त्रित श्रोत्रादि पाँच इन्द्रियों के द्वारा क्रम से शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गन्ध आदि स्थूल विषयों का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವು ಜೀವದ ಭೋಗಾಯತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾಗರಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಶ್ವಾನರನು ದಿಕ್ಕು, ಗಾಳಿ, ಸೂರ್ಯ, ವರುಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಸರಗಂಧಾಂತಗಳಾದ ಸ್ಥೂಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्थूलशरीरं जीवस्य भोगायतनं भवति। जाग्रत्काले वैश्वानरः दिग्वातार्कवरुणाश्विभिः क्रमाद्‌ नियन्त्रितेन श्रोत्रादीन्द्रियपञ्चकेन क्रमात्‌ शब्दस्पर्शरूपरसगन्धान्तान्‌ स्थूल  विषयान् अनुभवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अग्नि, इन्द्र, उपेन्द्र, यम, प्रजापतियों के द्वारा क्रम से नियन्त्रित वागादि पाँच इन्द्रियों से क्रम से वचन, दान, गमन, विसर्ग, आनन्द, स्थूल विषयों का क्रम से अनुभव करता है।", "Kannada": "ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ, ಯಮ, ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾತುಕೊಡುವುದರಿಂದ ಆನಂದಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳಿಂದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अग्नीन्द्रोपेन्द्रयमप्रजापतिभिः क्रमाद्‌ नियन्त्रितेन वागादीन्द्रियपञ्चकेन क्रमाद्‌ वचनादानगमनविसर्गानन्दान्‌ स्थूलविषयान्‌ अनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चन्द्र, चतुर्मुख, शङ्कर,तथा अच्युत के द्वारा क्रम से नियन्त्रित मन बुद्धि अहङ्कार तथा चित्त के माध्यम से अन्तरिन्द्रियचतुष्कोण से क्रम से सङ्कल्प विकल्प निश्चय अहङ्कार तथा चित्त स्थूल विषयों का वैश्वानर अनुभव करता है।", "Kannada": "ಚಂದ್ರ, ಚತುರ್ಮುಖ, ಶಂಕರರಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಮನೋಬುದ್ಧ್ಯಹಂಕಾರಚಿತ್ತಾದಿಗಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಅಂತರಿಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದ ವಿಕಲ್ಪಗಳ ನಿಶ್ಚಯಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳನ್ನು ವೈಶ್ವಾನರನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "चन्द्रचतुर्गुखशङ्कराच्युतैः क्रमाद्‌ नियन्त्रितेन मनोबुद्ध्यहङ्कारचित्ताख्येन अन्तरिन्द्रियचतुष्केण क्रमात्‌ सङ्कल्पविकल्पनिश्चयाहङ्कार्यचैत्तांश्च स्थूलविषयान्‌ वैश्वानरः अनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वेदान्तसार में कहा गया है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्युक्तं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर स्थूलभुक वैश्वानर ही प्रमाण होता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲಭುಕ್ ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂಬುದೇ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "स्थूलभुक्‌ वैश्वानर इति तत्र प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जागरण किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಜಾಗರಣೆ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "जागरणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "12. स्थूल विषयोपभोग कब होता है?", "Kannada": "೧೨. ಸ್ಥೂಲವಿಷಯೋಪಭೋಗವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१२ स्थूलविषयोपभोगः कदा भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "13. प्रमाता कौन होता है?", "Kannada": "೧೩. ಪ್ರಮಾತಾ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "१३ प्रमाता कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. आत्मा के चार पैर कौन-कौन से है?", "Kannada": "೧೪. ಆತ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "१४ आत्मनः चत्वारः पादाः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. जागरितस्थान कौन-सा है?", "Kannada": "೧೫. ಜಾಗರಿತಸ್ಥಾನ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१५.जागरितस्थानः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "16. तीन प्रकार के शरीर कौन-कौन से है?", "Kannada": "೧೬. ತ್ರಿವಿಧ ಶರೀರಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "१६.त्रिविधानि शरीराणि कानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "17 जीव का भोगायतन क्या होता है?", "Kannada": "ಜೀವದ ಭೋಗಯಾತನೆ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१७.जीवस्य भोगायतनं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न जागरित संस्कार प्रत्यय सविषय होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನ ಎಂದರೆ ಜಾಗರಿತಸಂಸ್ಕಾರಪ್ರತ್ಯಯದ ವಿಷಯವು.", "Sanskrit": "स्वप्नो नाम जागरितसंस्कारप्रत्ययः सविषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था से अत्यन्त भिन्न कोई अवस्था स्वप्नावस्था कहलाती है।", "Kannada": "ಜಾಗಣಾವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಅವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಸ್ವಪ್ನವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रदवस्थातः अत्यन्तं भिन्ना काचिदवस्था भवति स्वप्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर इन्द्रियों के मन में लीन हो जाने से उनकी प्रवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಲೀನತ್ವವು ಇಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र इन्द्रियाणां प्रवृत्तिर्नास्ति तेषां मनसि लीनत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों के अभाव में स्वप्नस्थ विषयों का दर्शन किस प्रकार से सम्भव होता है यह जिज्ञासा उत्पन्न होती हे ,तो कहते हैं की साक्षी के द्वारा।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಯಗಳ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಸ್ವಪ್ನದ ವಿಷಯಗಳ ದರ್ಶನ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಮ್ದ ಎಂದು.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणाम्‌ अभावे स्वप्नस्थविषयाणां दर्शनं कथं सम्भवतीति जिज्ञासायामुच्यते साक्षिद्वारा इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करणोपहित चैतन्य साक्षी कहलाता है।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣದ ಸಾಮೀಪ್ಯವಾದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಸಾಕ್ಷೀ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "अन्तःकरणोपहितं चैतन्यमेव साक्षीत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब इन्द्रियों के उपरमित सत्य होने पर भी मनस की प्रवृत्ति नहीं होती है।", "Kannada": "ಆಗ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮೇಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा इन्द्रियाणाम्‌ उपरमे सत्यपि मनसः प्रवृत्तिर्शवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जाग्रत कालीन स्थूल विषयों से इन्द्रिय उपरमित होने पर भी मन उन विषयों का फिर भोग करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜಾಗಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಮನಸ್ಸು ಆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः जाग्रत्कालीनस्थूलविषयेभ्यः इन्द्रियाणाम्‌ उपरमेऽपि मनः अनुपरतं सत्‌ विषयान्‌ सेवते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही स्वप्नकाल में स्थूल विषय नहीं होते हैं, फिर भी सृक्ष्म विषय तो होते ही हैं।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳು ಇಲ್ಲವಾದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಲು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि स्वप्नकाले स्थूलविषयाः न सन्ति तथापि सूक्ष्मविषयाः सन्त्येव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कहा गया है इन्द्रियाणाम्‌ उपरमे मनोऽनुपरतं यदि सेवते विषयानेव तद्विद्यात्‌ स्वप्नदर्शनम्‌॥", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथा च ज्ञायते-इन्द्रियाणाम्‌ उपरमे मनोऽनुपरतं यदि सेवते विषयानेव तद्विद्यात्‌ स्वम्नदर्शनम्‌॥"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न काल में प्राण के सत्त्व होने से शरीर की जडता नहीं होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶರೀರದ ಜಡತೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्वप्नकाले शरीरस्य जडता नास्ति प्राणस्य सत्त्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नकाल में भी जाग्रतकाल समान ही सभी प्रकार के व्यवहार सम्भव होते हैं।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಜಾಗರಾವಸ್ಥೆಯಂತೆಯೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नकाले जाग्रत्कालीनवत्‌ सर्वोऽपि व्यवहारः सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर रथ, रथचालक अश्व तथा मार्गादि होते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ರಥಗಳು, ಸಾರಥಿಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಇವೆ.", "Sanskrit": "तत्र रथाः रथचालकाः अश्वाः मार्गाश्च सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कैसे होते हैं तो कहते हैं कि जीव इन सभी की सृष्टि करता है।", "Kannada": "ಅವು ಹೇಗಿವೆ ಎಂದರೆ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कथं सन्ति इति चेत्‌ जीवः एतत्‌ सर्व सृजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए स्वप्नलोक जीव की सृष्टि है इस प्रकार से श्रुतियाँ कहती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಪ್ನಲೊಕವು ಜೀವದ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಮ್ದು ಶೃತಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः स्वप्नलोकः जीवस्य सृष्टिरिति श्रुतिर्वदति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न तत्र रथा रथयोगानपन्थानो भवन्त्यथ रथयोगान्‌ पथः सृजते - (बृह. 4.3.10) स्वप्न विषय जाग्रत काल के समान परमार्थ नहीं होते हैं अपितु मिथ्या ही होते हैं।", "Kannada": "ನ ತತ್ರ ರಥಾ ರಥಯೋಗಾನಪಂಥಾನೋ ಭವಂತ್ಯಥ ರಥಯೋಗಾನ್ ಪಥಃ ಸೃಜತೇ - (ಬೃಹ. ೪.೩.೧೦) ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿನ ವಿಷಯಗಳು ಜಾಗರಣಕಾಲದಂತೆ ಪರಮಾರ್ಥಗಳಲ್ಲ ಆದರೂ ಸುಳ್ಳೇ ಅದು.", "Sanskrit": "न तत्र रथा रथयोगानपन्थानो भवन्त्यथ रथयोगान्‌ पथः सृजते -(बृह. ४.३.१०) स्वप्नस्थविषयाः जाग्रत्कालीनवत्‌ न परमार्थाः किन्तु मिथ्या एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "(सू.भ.-3.2.3) इसलिए वहाँ पर क्रियमाण पुण्य तथा पाप के द्वारा जीव का सम्बन्ध ही नहीं होता है।", "Kannada": "(ಸೂ. ಭ - ೩.೨.೩) ಅತಃ ತತ್ರ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇನ ಪುಣ್ಯೇನ ಪಾಪೇನ ವಾ ಜೀವಸ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಎವ ನಾಸ್ತಿ | ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೋ ಜೀವದ ಸಂಬಂಧವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(सू भ.-३.२.३) अतः तत्र क्रियमाणेन पुण्येन पापेन वा जीवस्य सन्बन्ध एव नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही स्वप्न जाग्रत अवस्था में अनुभूत विषयों की ही स्मृति होती है।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನವು ಜಾಗರಣಾವಸ್ಥೆಯ ಅನುಭೂತಿವಿಷಯಗಳ ಸ್ಮೃತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि स्वप्नः जाग्रदवस्थानुभूतविषयाणां स्मृतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले देखी गई स्मृति ही प्रायः स्वप्न होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಾಯಶಃ ಹಿಂದೆ ನೋಡಿದ ನೆನಪನ್ನೇ ಸ್ವಪ್ನ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "पूर्वदृष्टस्य स्मृतिर्हि प्रायेण स्वप्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(बृ.सू.भा. 4.3.9) इस जन्म में अनुभूत विषयों का ही स्वप्न में दर्शन होता है केवल ऐसा नहीं मानना चाहिए अपितु इसके अतिरिक्त यहाँ अनुभूत विषय के साथ-साथ परलोकस्थ विषयों का भी स्वप्न में दर्शन होता है।", "Kannada": "(ಬೃ. ಸೂ. ಭಾ. ೪.೩.೯) ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನುಭವವಾದ ವಿಷಯಗಳೇ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವವು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆಗದಿರುವ ಅನುಭವಗಳೂ ಕೂಡ ಸ್ವಪ್ನದ ವಿಷಯವಾಗಬಹುದು. ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿನ ವಿಷಯಗಳ ದರ್ಶನವೂ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "(बृ.सू भा.४.३.९) इह जन्मनि अनुभूतनानां विषयाणामेव स्वप्नदर्शनं भवतीति न मन्तव्यं तद्व्यतिरिक्तम्‌ इह अननुभूतमपि स्वप्नस्य विषयो भवति। परलोकस्थविषयाणामपि दर्शनं स्वप्नकाले अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही परलोकस्थ सुख दुःखों का साक्षात्‌ अनुभव होता है फिर भी उनका दर्शन तो होता है इस प्रकार से सभी का अनुभव है।", "Kannada": "ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖದುಃಖಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಅನುಭವ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದರ ದರ್ಶನವಾಗುವುದೆಂದು ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.", "Sanskrit": "यद्यपि परलोकस्थसुखदुःखे साक्षान्नानुभवति तथापि तद्दर्शनं भवतीति सर्वेषामनुभवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न में अनुभूत अश्वगजादि विषय प्रतिभासिक होते हैं।", "Kannada": "ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕುದುರೆ-ಆನೆಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರಾತಿಭಾಸಿಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "स्वप्ने अनुभूताः अश्वगजादिविषायाः प्रातिभासिकाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे जब प्रतिभास के रूप में होते है।", "Kannada": "ಅವು ಎಲ್ಲಯ ವರೆಗೂ ಪ್ರತಿಭಾಸದಲ್ಲಿರುವವೋ ಆಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೂ ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "ते यावत्प्रतिभासमवतिष्ठन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न स्वप्नकाल में सत्य के समान लगता है तथा जगने पर असद्‌ हो जात है।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪ್ರಬೋಧದಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नः स्वकाले सत्यवद्भाति प्रबोधे चासद्भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे स्वप्नकाल में मन से कल्पित सुख दुःख हेतु वस्तु सत्य के समान लगते हैं तथा प्रबोध होने पर असत्‌ हो जाते हैं।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಸುಖ ದುಃಖ ಭಯಾದಿಗಳು ವಿಷಯಗಳು ಸತ್ಯವೆಂದು ಕಂಡರೂ ಅಸತ್ಯವಾಗಿ ಇರುವವು.", "Sanskrit": "यथा स्वप्नकाले मनःकल्पितानि सुखदुःखाभयादिहेतूनि वस्तूनि सत्यवद्भान्ति प्रबोधे चासन्ति भवेयुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार अज्ञान काल में यह जगत्‌ द्वैत इस प्रकार से सत्य के समान अनुभूत होकर के सर्व व्यवहारास्पद होकर के सुखादुःखादि का अनुभव करवाकर के आत्मप्रबोध होने पर निश्शेष होकर निवर्तित हो जाता है।", "Kannada": "ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನಕಾಲದಲ್ಲಿ ದ್ವೈತವು ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯದಂತೆ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಸುಖ ದುಃಖಾದಿ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಭಾವಿಸಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಶೇಷವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथाज्ञानकाले द्वैतमिदं जगत्‌ सत्यवद्भात्वा सर्वव्यवहारास्पदं भूत्वा सुखदुःखाद्यनुभवान्‌ भावयित्वा आत्मप्रबोधे च निश्शेषं निवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः जाग्रत प्रपञ्च मिथ्या होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಜಾಗೃತ್ಪ್ರಪಂಚವು ಸುಳ್ಳಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः जाग्रत्प्रञ्चः मिथ्या भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोकों का वैसा अनुभव नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಅಂತಹ ಅನುಭವವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु लोकानां तथा अनुभवः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्राचार्यों के उपदेश के द्वारा यह सिद्ध है लेकिन परोक्षानुभव तो कुछ को ही है।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯೋಪದೇಶಸಿದ್ಧವು ಪರೋಕ್ಷಾನುಭವವು ಕೆಲವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಿದೆ.", "Sanskrit": "शास्त्राचार्योपदेशसिद्धः परोक्षानुभवस्तु केषाश्चिदस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नविषय वैसा नहीं होता है उसका मिथ्यात्व सभी को समझ में आता ही है।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೇನಿಲ್ಲ. ಅದರ ಮಿಥ್ಯತ್ವವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नविषये तथा नास्ति। तस्य मिथ्यात्वं सर्वानुभवगम्यमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नस्थ विषयों का प्रतीतिकालमात्रसत्ताकत्व होने से उनका प्रबोध काल में अनुभव नहीं कर सकते हैं।", "Kannada": "ಕನಸಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳು ಎಚ್ಚರವಾದಾಗ ಅನುಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಅವುಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ನೋಡಲು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "स्वप्नस्थविषायाः प्रबोधकाले नानुभोक्तुं शक्याः तेषां कल्पितत्वेन प्रतीतिकालमात्रसत्ताकत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न में कोई अपने को राजा के रूप में देखता है।", "Kannada": "ಕೆಲವರು ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರಾಜನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "स्वप्ने कश्चन आत्मानं राजानं पश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जगने पर तो वह दरिद्र ही होता है न की राजा।", "Kannada": "ಎಚ್ಚರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನು ರಾಜನಾಗಿರದೆ ದರಿದ್ರನಾಗೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "प्रबोधे च स दरिद्र एव भवति न तु राजा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार स्वप्नस्थ विषय क्षणिक होते हैं न कि दीर्घ कालिक।", "Kannada": "ಕನಸಿನಲ್ಲಿನ ವಿಷಯಗಲು ಕ್ಷಣಿಕಗಳೇ ನ ತು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्वप्नस्थविषयाः क्षणिकाः न तु दीर्घकालिकाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार जाग्रत्प्रपज्च भी स्वप्न के समान ही देखना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಜಾಗೃತ್ಪ್ರಪಂಚವೂ ಸ್ವಪ್ನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं जाग्रत्प्रपञ्च अपि स्वप्नतुल्यो द्रष्टव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैजस आत्म का दूसरा पाद होता है।", "Kannada": "ತೇಜಸ್ಸು ಆತ್ಮದ ಎರಡನೇ ಪಾದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तैजसः आत्मनो द्वितीयः पादः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तेजोमय अन्तःकरण से उपहित जीव का तैज इस प्रकार का नाम होता है।", "Kannada": "ತೇಜೋಮಯವಾದ ಅಂತಃಕರಣದಿಂದ ಜೀವದ ಹೆಸರು ತೇಜಸ್ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तेजोमयान्तःकरणोपहितत्वात्‌ जीवस्य तैजस इति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह तेजोमय तथा वासनामय होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತೇಜೋಮಯತ್ವವು ಕೇವಲ ವಾಸನಾಮಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेजोमयत्वञ्चात्र वासनामयत्वमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में अन्तः करण कौ वृत्ति के द्वारा जो जो शब्दादि विषय जीव के स्थूलरूप के द्वारा अनुभूत होते हैं उनके संस्कार सूक्ष्म रूप से मन में रहते हैं उन्हीं का नाम वासना होता है।", "Kannada": "ವಾಸನಾ ಜಾಗರಣಾವಸ್ಥೆಯ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಆಯಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಯಾವ ಯಾವ ಶಬ್ದವಿಷಯಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲರೂಪವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೋ ಆಯಾ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪದಿಂದ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳ ಹೆಸರೇ ವಾಸನಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "वासना च जाग्रदवस्थायाम्‌ अन्तःकरणवृत्तिद्वारा तत्तदिन्द्रियैः ये  ये शब्दादिविषयाः जीवेन स्थूलरूपेण अनुभूताः तेषां संस्काराः सूक्ष्मरूपेण मनसि वर्तन्ते, तेषां नाम भवति वासना इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैजस का स्थान स्वप्न होता है।", "Kannada": "ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ವಪ್ನವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तैजसस्य स्थानं भवति स्वप्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह स्वप्न स्थान इस प्रकार से भी जाना जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸ್ವಪ್ನಸ್ಥಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं स्वप्नस्थानः इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न सूक्ष्म शरीराभिमानी तैजस होता है।", "Kannada": "ತೇಜಸ್ಸು ಸ್ವಪ್ನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नसूक्ष्मशरीराभिमानी भवति तैजसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न में वासना रूप के द्वारा प्रज्ञा स्थिर होती है वैश्वानर स्थूल विषयों का साक्षात्‌ अनुभव करता है जिससे उसकी प्रज्ञा भी स्थूल हो जाती हे।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ವಾಸನಾರೂಪದಿಂದಲೇ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ. ವೈಶ್ವಾನರ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳ ನೇರ ಅನುಭವ ಆಗುತ್ತದೆಂಬ ಕಾರಣ ಅದರ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्ने वासनारूपेणैव प्रज्ञायाः स्थितिर्भवति। वैश्वानरः स्थूलविषयान्‌ साक्षादनुभवतीति हेतुना तस्य प्रज्ञा स्थूला भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन स्वप्न काल में जाग्रत कालीन वासनाभूत सूक्ष्म विषयों का अनुभव करता है इस हेतु से तैज की प्रज्ञा सूक्ष्म हो जाती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತ್ ಸಮಯಗಳ ವಾಸನಾದಿಂದಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु स्वप्नकाले जाग्रत्कालीनान्‌ वासनाभूतान्‌ सूक्ष्मविषयान्‌ अनुभवति इति हेतुना तैजसस्य प्रज्ञा सूक्ष्मा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकाल में सूक्ष्म विषयों का अनुभव होता है इसलिए वह प्रविविक्त भुक्‌ इस प्रकार से कहलाता है।", "Kannada": "ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಭುಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्काले सूक्ष्मविषयान्‌ अनुभवति इति स प्रविविक्तभुक्‌ इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रतकाल के समान ही स्वप्नस्थ भोग स्थूल नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಜಾಗೃತ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೋಗಗಳು ಸ್ಥೂಲಗಳಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जाग्रत्कालीनवत्‌ स्वप्नस्थभोगाः न स्थूलाः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनसे अत्यन्त विविक्त होते हैं इस प्रकार से वे प्रविविक्तिभुक्‌ कहलाते हैं।", "Kannada": "ಅವುಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಿಕ್ತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಭುಕ್.", "Sanskrit": "तेभ्यः अत्यन्तं विविक्ताः वर्तन्ते इति प्रविविक्तभुक्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रविविक्ति का आरासंतर यह भी नामान्तर है।", "Kannada": "ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಾಹಾರತರಃ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಹೆಸರು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्य प्रविविक्ताहारतरः इत्यपि नामान्तरमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नलोक में जीव के लिए अन्न का अतिसूक्ष्मांश ही आहार होता है।", "Kannada": "ಕನಸಿನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅನ್ನದ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷಾಂಶವೇ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नलोके जीवस्य कृते अन्नस्य अतिसूक्ष्मांश एव आहारो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्न का मध्यम अँश ही अत्यन्त विविक्त होता है।", "Kannada": "ಅನ್ನದ ಮಧ್ಯಮಾಂಶವು ಅತ್ಯಂತ ವಿವಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्नस्य मध्यमांशद्‌ अत्यन्तं विविक्तः इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह तैजस का प्रविविक्ताहारतर होता है इस प्रकार से बृहदारण्य में कहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೇಜಸ್ಸು ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಾಹಾರತರವಾಗುವುದೆಂದು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं तैजसः प्रविविक्ताहारतरश्च भवतीति बृहदारण्यके अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं के द्वार सम्पादित वासनाओं के अनुरोध से मन के द्वारा अन्दर ही प्रज्ञारूप में जीव की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಸ್ವತಃ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ವಾಸನಾಗಳ ಅನುರೋಧನೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಳಗೇ ಪ್ರಜ್ಞಾಜೀವದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वेन सम्पादितानां वासनानाम्‌ अनुरोधेन मनोद्वारा अन्तः एव प्रज्ञा जीवस्य उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह तेज अन्तः प्रज्ञः होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೇಜಸ್ಸಿನ ಒಳಗೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयं तैजसः अन्तःप्रज्ञश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सात अङ्ग तथा उन्नीस मुख वाला यह प्रविविक्त भुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಏಳು ಅಂಗಗಳು ಹತ್ತೋಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಭುಕ್ ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एवं सप्ताङ्गः एकोनविंशतिमुखः प्रविविक्तभुक्‌ च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैश्वानर के जैसे सात अङ्गादि वर्णित है वैसे ही इसको भी देखना चाहिए।", "Kannada": "ವೈಶ್ವಾನರನ ಏಳು ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "वैश्वानरस्य यथा सप्ताङ्गादयः वर्णिताः तथा अस्यापि द्रष्टव्याः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्रुति में कहा है।", "Kannada": "ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथा च श्रुतिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत होने पर स्थूलशरीर अच्छी प्रकार से अवभास युक्त होता है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೋಳಿಸಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಭಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूक्ष्मशरीरम्‌ जाग्रति स्थूलशरीरं सम्यगवभासेत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो स्वप्नकाल में किस शरीर का भास होता है यह जिज्ञासा होती है तब उत्तर देते हैं की सूक्ष्म शरीर का भास होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶರೀರದ್ದು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಹೇಳಿದೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರದ್ದು ಎಂದು.", "Sanskrit": "तर्हि स्वप्नकाले कस्य शरीरस्य भानमिति जिज्ञासायामुच्यते सूक्ष्मशरीरस्य इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्ष्म शरीर क्या होता है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವೆಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "किन्नाम सूक्ष्मशरीरम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब कहते हैं की सूक्ष्म शरीर सप्तदश अवयवों वाला लिङ्ग शरीर होता है।", "Kannada": "ಸೂಕ್ಷಶರೀರಗಳು ಹದಿನೇಳು ಅವಯವಗಳು ಲಿಂಗಶರೀರಗಳು ಎಂದು.", "Sanskrit": "सूक्ष्मशरीराणि सप्तदशावयवानि लिङ्गशरीराणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अनभिज्ञो के द्वारा इस प्रकार से कहा गया है की मुख्य तो सत्रह रूपों में ही होता है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹದಿನೇಳುಗಳನ್ನೇ ಲಿಂಗವೆಂದು ಬುದ್ಧಿ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तमभिज्ञैः मुख्यं तु सप्तदशकं प्रथितं हि लिङ्गम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके द्वारा प्रत्येक आत्मा को जाना जाता है इसलिए इसे लिङ्ग कहते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆತ್ಮದ ಸದ್ಭಾವದಿಂದಲೇ ಆಗಿರುವ ಲಿಂಗಗಳು.", "Sanskrit": "प्रत्यगात्मसद्भाव एभिरिति लिङ्गानिे।"}}
{"translation": {"Hindi": "अवयव से तात्पर्य है पाँच ज्ञानेन्द्रियाँ, पाँच कर्मेन्द्रियाँ, बुद्धि मन तथा पाँच वायु होते हैं।", "Kannada": "ಅವಯವಗಳಂತೂ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಐದು, ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಐದು, ಬುದ್ಧಿ, ಮನಸ್ಸು, ವಾಯುಪಂಚಕಗಳಿಂದ ಆಗಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अवयवास्तु ज्ञानेन्द्रियपञ्चकं कर्मेन्द्रियपञ्चकं बुद्धिमनसी वायुपञ्चकञ्चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कराचार्य ने विवेकचूडामणि में इसे इसप्रकार से कहा है- वागादिपञ्च श्रवणादिपञ्च प्राणादिपञ्चाभ्रमुखानि पञ्च।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ - ವಾಗಾದಿಪಂಚ, ಶ್ರವಣಾದಿಪಂಚ, ಪ್ರಾಣಾದಿಪಂಚ, ಭ್ರಮುಖಾನಿ ಪಂಚ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तदुक्तं शङ्कराचार्येण विविकचूडामणौ- वागादिपञ्च श्रवणादिपञ्च प्राणादिपन्चाभ्रमुखानि पञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धयाद्यविद्यापि च कामकर्माणि अवस्था त्रय विचार पुर्यष्टकं सूक्ष्मशरीरमाहुः॥", "Kannada": "ಬುಸ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವಿದ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಮಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಪುರ್ಯಷ್ಟಕಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "बुस्याद्यविद्यापि च कामकर्माणि पुर्यष्टकं सृक्ष्मशरीरमाहुः॥"}}
{"translation": {"Hindi": "(वि.चू. 98) ज्ञान का साधन करने वाली इन्द्रियाँ ज्ञानेन्द्रियाँ कहलाती हैं।", "Kannada": "(ವಿ.ಚೂ. ೯೮) ಜ್ಞಾನಸಾಧನಾನೀಂದ್ರಿಯಾಣಿ ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಾಣಿ.", "Sanskrit": "(वि.चू. ९८) ज्ञानसाधनानीन्द्रियाणि ज्ञानेन्द्रियाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे है श्रोत्र, त्वचा, नेत्र, जिह्वा, तथा घ्राण।", "Kannada": "ಅವುಗಳು - ಶ್ರೋತ್ರತ್ವಕ್ವಕ್ಷುರ್ಜಿಹ್ವಾಘ್ರಾಣಾಖ್ಯಾನಿ | ಶ್ರೋತ್ರ, ತ್ವಕ್, ಅಕ್ಷು, ಜಿಹ್ವಾ, ಘ್ರಾಣ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तानि च श्रोत्रत्वक्वक्षुर्जिह्वाघ्राणाख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनेक इसी क्रम से शब्द, स्पर्श, रूप, रस तथा गन्ध ये विषय होते है।", "Kannada": "ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪಸಗಂಧಾಃ ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "यथाक्रमं शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाः तेषां विषयाश्च भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मों को साधने वाली इन्द्रियाँ कर्मेन्द्रियाँ कहलाती हैं।", "Kannada": "ಕೆಲಸದ ಸಾಧನಗಳು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು.", "Sanskrit": "कर्मणः साधनानि इन्द्रियाणि कर्मेन्द्रियाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे हैं वाक्‌, पाणि, पाद, पायु तथा उपस्थ।", "Kannada": "ಅವುಗಳು ವಾಕ್ಪಾಣಿಪಾದಪಾಯೂಪಸ್ಥಗಳು.", "Sanskrit": "तानि च वाक्पाणिपादपायूपस्थाख्यानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके क्रमशः विषय है वचन, दान, गमन, विसर्ग तथा आनन्द।", "Kannada": "ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ವಚನಾದಾನಗಮನವಿಸರ್ಗಾನಂದಸಾಧಕತ್ವವು ಇವುಗಳಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथाक्रमं वचनादानगमनविसर्गानन्दसाधकत्वं भवति एतेषाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्‌ इन्द्रिय वचन साधती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವಾಗಿಂದ್ರಿಯವು ಮಾತನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा च वागिन्द्रियं वचनं साधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्‌ इन्द्रिय के बिना हम लोग कहने में असमर्थ होते हैं।", "Kannada": "ವಾಗಿಂದ್ರಿಯವಿಲ್ಲದೇ ಮಾತನಾಡಲು ನಾವು ಅಸಮರ್ಥರು.", "Sanskrit": "वागिन्द्रियं विना कथने वयम्‌ असमर्था एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाणि आदान का साधन करती है पाणि के बिना किसी भी वस्तु का आदान सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಕೈ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಯ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ಕೊಟ್ಟು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पाणिः आदानं साधयति। विना पाणिसाहाय्यं कस्यचित्‌ वस्तुनः आदानं नैव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाद इन्द्रिय गमन साधती है।", "Kannada": "ಪಾದವು ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पादः गमनं साधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पादेन्द्रय के बिना गमन क्रिया सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೇ ಕ್ರಮಿಸಿ ದೇಶಾಂತರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पद्भ्यां विना क्रमित्वा देशान्तरं प्रति गन्तुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पायु इन्द्रिय विसर्जन करती है।", "Kannada": "ಪಾಯುವು ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पायुः विसर्जनं साधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीरस्थ मल का विसर्जन इसी पायु इन्द्रिय के द्वारा ही होता है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ಹೊಲಸನ್ನು ವಿಸರ್ಜನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಾಯುವಿನಿಂದ ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "शरीरस्थस्य मलस्य विसर्जनं पाय्वाख्येन इन्द्रियणैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख साधक इन्द्रिय उपस्थ होती | ध्यान देः है तथा यह मूत्रविसर्जनसाधक भी होती है।", "Kannada": "ಸುಖಸಾಧಕವಾದ ಇಂದ್ರಿಯ ಎಂದರೆ ಅದು ಉಪಸ್ಥ. ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನ ಸಾಧಕವೂ ಹಾಗೂ ಸುಖಸಾಧಕವೂ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुखसाधकमिन्द्रियं भवति उपस्थम्‌। मूत्रविसर्जनसाधकं तथा सुखसाधकञ्चेन्द्रियं भवति उपस्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यहाँ पर प्रश्‍नोपनिषद्‌ का वाक्य है वाक्‌ च वक्तव्यं च हस्तौ च दातव्यं च उपस्थश्चानन्दयितव्यञ्‌्च पायुश्च विसर्जयितव्यञ्च पादौ गन्तव्यञ्च।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷದ್ವಾಕ್ಯವಿದೆ. ವಾಕ್ ಚ ವಕ್ತವ್ಯಂ ಚ ಹಸ್ತೌ ಚ ದಾತವ್ಯಂ ಚ ಉಪಸ್ಥಶ್ಚಾನಂದಿತವ್ಯಂಚ ಪಾಯುಶ್ಚ ವಿಸರ್ಜಯಿತವ್ಯಂಚ ಪಾದೌ ಗಂತವ್ಯಂಚ | ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथा च प्रश्नोपनिषद्वाक्यमस्ति। वाकू च वक्तव्यं च हस्तौ च दातव्यं च उपस्थश्चानन्द्यितव्यञ्च पायुश्च विसर्जयितव्यञ्च पादौ गन्तव्यञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "(प्र.उप. 4.8 ) अब बुद्धि तथा मन की क्या गति है इस पर भी विचार करते हैं।", "Kannada": "( ಪ್ರ. ಉಪ. ೪.೮) ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳ ಯಾವ ಗತಿ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "(प्र.उप. ४.८ ) अथ बुद्धिमनसोश्च का गतिरिति चिन्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि निश्चयात्मिका अन्तः करणवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡುವಂತಹದ್ದು, ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बुद्धिर्नाम निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन सङ्कल्प विकल्पात्मिका अन्तः करण वृत्ति होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनो नाम सङ्कल्पविकल्पात्मिका अन्तःकरणवृत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त के तथा अहङ्कार के इनके ही अन्दर होने से उन दोनों की अलग से विचार अपेक्षित नहीं होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಅಂತರ್ಭಾವದಿಂದ ಬೇರೆ ವಿಚಾರದ ಅಪೇಕ್ಷೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "चित्तस्य अहंकारस्य च अनयोरेव अन्तर्भावात्‌ तयोः पृथक्‌ विचारः नापेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसे वेदान्त परिभाषा में इस प्रकार से कहा गया हे।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तं वेदान्तपारिभाषायाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तःकरण चार प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣವು ನಾಲ್ಕುವಿಧ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अन्तःकरणं चतुर्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन, बुद्धि, अहङ्कार तथा चित्त के रूप में।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ, ಚಿತ್ತ ಎಂದು.", "Sanskrit": "मनः बुद्धिः अहंकारः चित्तं च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर संशय मन का विषय होता है, निश्यय बुद्धि का विषय होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ - ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಷಯವು ಇದೆ. ನಿಶ್ವಯವು ಬುದ್ಧಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र संशयः- मनसः विषयो भवति। निश्चयः बुद्धेः विषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गर्व, अहङ्कार का तथा स्मरण चित्त का विषय होता है।", "Kannada": "ಗರ್ವವು ಅಹಂಕಾರದ್ದು. ನೆನಪು ಆತ್ಮದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गर्वः अहङ्कारस्य, स्मरणं च चित्तस्य विषयौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुसन्धानात्मक अन्तः करण की वृत्ति चित्त होता है।", "Kannada": "ಅನುಸನ್ಧಾನಾತ್ಮಕಾಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಃ ಚಿತ್ತಮ್ |", "Sanskrit": "अनुसन्धानात्माकान्तःकरणवृत्तिः चित्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभिमानात्मक वृत्ति वाला अहङकार होता है।", "Kannada": "ಅಭಿಮಾನಾತ್ಮಿಕಾಂತಃಕರಣವ್ರುತಿಃ ಅಹಂಕಾರಃ |", "Sanskrit": "अभिमानात्मिकान्तःकरणवृत्तिः अहङ्करः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृति अनुभव जन्य होती है।", "Kannada": "ನೆನಪು ಅನುಭವದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्मृतिः अनुभवजन्या भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनुभव निश्चयात्मक होता है।", "Kannada": "ಅನುಭವವು ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अनुभवशच निश्चयात्मकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निश्चयात्मा बुद्धि में ही चित्त का अन्तर्भाव होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಶ್ವಯಾತ್ಮಕದಲ್ಲಿನ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಹೃದಯದ ಅಂತರ್ಭಾವವು.", "Sanskrit": "अतः निश्चयात्मिकायां बुद्धौ एव चित्तस्य अन्तर्भावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार अहङ्कार के सङकल्पविकल्पात्मक होने से मन के अन्दर अन्तर्भाव होता है।", "Kannada": "ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಕಲ್ಪವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕತ್ವದಿಂದ ಅದು ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहङ्कारस्य सङ्कल्पविकल्पात्मकत्वात्‌ सः मनसि चान्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके अलावा पाँच वायु का वर्णन है।", "Kannada": "ಐದು ವಾಯುಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथ पञ्च वायवः चिन्त्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण, अपान, व्यान, उदान तथा समान पाँच वायु होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾಪಾನವ್ಯಾನೋದಾನಸಮಾನಗಳು ಐದು ವಾಯುಗಳು.", "Sanskrit": "प्राणापानव्यानोदानसमानाः पञ्च वायवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण सबसे पूर्व चलेन वाला नासाग्रवर्ती होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣವೇ ಮೊದಲೇ ಹೋಗುವ ಮೂಗಿನ ತುತ್ತದಿಯದ್ದು. ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಪ್ರಾಗ್ಗಮನವಾನ್ ನಾಸಾಗ್ರವರ್ತೀ |", "Sanskrit": "प्राणो हि प्राग्गमनवान्‌ नासाग्रवर्ती।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपान आवागमन वाला पायु आदिस्थानवर्ती होता है।", "Kannada": "ಅಪಾನೋ ಹಿ ಅವಾಗ್ಗಮನವಾನ್ ಪಾಯ್ವಾದಿಸ್ಥಾನವರ್ತೀ |", "Sanskrit": "अपानो हि अवाग्गमनवान्‌ पाय्वादिस्थानवर्ती।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यान विश्वगमनवान्‌ होने से अखिलशरीरवर्ती होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಾನೋ ಹಿ ವಿಶ್ವಗ್ಗಮನವಾನ್ ಅಖಿಲಶರೀರವರ್ತೀ |", "Sanskrit": "व्यानो हि विष्वग्गमनवान्‌ अखिलशरीरवर्ती।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदान कण्ठस्थानीय ऊर्ध्वगमनवाला उत्क्रणवायु होता है।", "Kannada": "ಉದಾನೋ ಹಿ ಕಂಠಸ್ಥಾನೀಯ ಊರ್ಧ್ವಗಮನವಾನ್ ಉತ್ಕ್ರಣವಾಯುಃ |", "Sanskrit": "उदानो हि कण्ठस्थानीय जर्ध्वगमनवान्‌ उत्क्रणवायुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समान शरीर के मध्य में पीतान्नादि समीकरण कारक होता है इस प्रकार से वेदान्त सार में कहा गया है।", "Kannada": "ಸಮಾನೋ ಹಿ ಶರೀರಮಧ್ಯಗತಾಶಿತಪೀತಾನ್ನಾದಿಸಮೀಕರಣಕರಃ  ಎಂದು ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ (ಇತಿ ಉಕ್ತಂ ವೇದಾಂತಸಾರೆ |)", "Sanskrit": "समानो हि शरीरमध्यगताशितपीतान्नादिसमीकरणकरः इति उक्तं वेदान्तसारे।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेकचूडामणी में इस प्रकार से कहा गया है प्राणापानव्यानोदानसमानाः भवत्यसौ प्राणः।", "Kannada": "ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನವ್ಯಾನೋದಾನಸಮಾನಗಳು ಪ್ರಾಣಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तं विवेचूडामणौ प्राणापानव्यानोदानसमानाः भवत्यसौ प्राणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(वि.चू. 97) इस प्रकार से पूर्वोक्त सप्तदश वायु वाले इस सूक्ष्म शरीर का भान स्वप्न में होता है।", "Kannada": "(ವಿ. ಚೂ. ೯೭) ಎವಂಚ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಸಪ್ತದಶಾವಯವೋಪೇತಂ ಸೂಕ್ಶ್ಮಶರೀರಸ್ಯ ಭಾನಂ ಭವತಿ ಸ್ವಪ್ನೇ |", "Sanskrit": "(वि.चू ९७) एवञ्च पूर्वोक्तं सप्तदशावयवोपेतं सूक्ष्मशरीरस्य भानं भवति स्वप्ने।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस शरीर की विभक्त्यवस्था तथा भेदकावस्था स्वप्न मे होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಪ್ನವು ಈ ಶರೀರದ ವಿಭಕ್ತ್ಯವಸ್ಥಾ ಮತ್ತು ಭೇದಕಾವಸ್ಥೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अस्य शरीरस्य विभक्त्यवस्था भेदकावस्था भवति स्वप्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ स्थूलदेह के अभाव से सृक्ष्मदेह में अभिमान होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲದೇಹದ ಅಭಾವದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮದೇಹದಲ್ಲಿಯೇ ಅಭಿಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र स्थूलदेहाभावात्‌ सूक्ष्मदेहे एव अभिमानो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राज्ञ आत्मा का तृतीय पाद होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಆತ್ಮದ ಮೂರನೇ ಪಾದವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राज्ञः आत्मनो तृतीयः पादः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यष्ट्यज्ञानोपहित चैतन्य प्राज्ञ कहलाता है।", "Kannada": "ವ್ಯಷ್ಟ್ಯಜ್ಞಾನೋಪಹಿತವಾದ ಚೈತನ್ಯವು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "व्यष्ट्यज्ञानोपहितं चैतन्यं प्राज्ञः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सुषुप्तिकारण शरीरा भिमानी होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಸುಷುಪ್ತಿಕಾರಣಶರೀರಾಭಿಮಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तिकारणशरीराभिमानी भवति प्राज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अच्छी प्रकार से अज्ञ है वह प्राज्ञ कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ಅಜ್ಞಃ ಎಂದು ಪ್ರಾಜ್ಞದ ರೂಪ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रकर्षेण अज्ञः इति प्राज्ञो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाज्ञानावभासकत्व से इसका प्राज्ञत्व होता है।", "Kannada": "ಏಕಾಜ್ಞಾನದ ಅವಭಾಸಕತ್ವದಿಂದ ಇದರ ಪ್ರಾಜ್ಞತ್ವವು.", "Sanskrit": "एकाज्ञानावभासकत्वात्‌ अस्य प्राज्ञत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राज्ञ स्थान सुषुप्ति अथवा गाढनिद्रा का होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಜ್ಞದ ಸ್ಥಾನವು ಸುಷುಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಗಾಢವಾದ ನಿದ್ರೆ.", "Sanskrit": "प्राज्ञस्य स्थानं भवति सुषुप्तिः अथवा गाढनिद्रा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति अवस्था में विद्यमान आत्मा प्राज्ञ होती है, सुषुप्तिकाल में स्थूल विषय तथा सूक्ष्म विषय नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆತ್ಮಾ ಪ್ರಾಜ್ಞವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳು ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಷಯಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुषुप्त्यवस्थायां विद्यमानः आत्मा प्राज्ञः भवति। सुषुप्तिकाले स्थूलविषयाः सूक्ष्मविषयाः वा न सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केबल अज्ञान ही अवभासित होता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಅಜ್ಞಾನವೇ  ಅರ್ಥವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "केवलम्‌ अज्ञानमेव अवभासते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह अज्ञानमात्र साक्षी होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅಜ್ಞಾನಮಾತ್ರದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सः अज्ञानमात्रसाक्षी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञानावभासकत्व से इस प्राज्ञ का नाम कुछ लोग कारण शरीराभिमानी प्राज्ञ मानते हैं।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾದ ತೋರಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರ. ಪ್ರಾಜ್ಞವು ಕಾರಣಶರೀರಾಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानावभासकत्वात्‌ अस्य प्राज्ञ इति नाम इति केचित्‌। कारणशरीराभिमानी भवति प्राज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण शरीर का वर्णन आगे होगा कारण शरीर में अभिमान इस तादात्म्य अध्यास से अहम्‌ इस प्रकार का अज्ञान वाला जीव होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣಶರೀರವರ್ಣನೆಯಂತು ಮುಂದೆ ಆಗಲಿದೆ. ಕಾರಣಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿ ಎಂಬುದರ ತಾದಾತ್ಮ್ಯಾಧ್ಯಾಸದಿಂದ ನಾನು ಎಂಬ ಅಭಿಮಾನವು ಜೀವ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "कारणशरीरवर्णनन्तु अग्रे भविष्यति। कारणशरीरे अभिमानवान्‌ इत्यस्य तादात्म्याध्यासेन अहम्‌ इत्यभिमानवान्‌ भवति जीव इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविनाशीस्वरूप अनुभवरूप प्रज्ञा जिसकी होती है वह प्रज्ञ होता है तथा कुछ के मत में प्रज्ञ ही प्राज्ञ होता है।", "Kannada": "ವಿನಾಶ ರಹಿತವಾದ ಸ್ವರೂಪಾನುಭವರೂಪವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಯಾವುದೋ ಅದೇ ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಎಂದು ಕೆಲವರ ಮತ.", "Sanskrit": "अविनाशिस्वरूपानुभवरूपा प्रज्ञा यस्य भवति सः प्रज्ञः, प्रज्ञ एव प्राज्ञः इति केषाञ्चित्‌ मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(पञ्‌चदशी-1.17) सुषुप्ति में प्राज्ञ आत्मा ऐक्य को प्राप्त कर लेती है।", "Kannada": "( ಪಂಚದಶೀ - ೧.೧೭ ) ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜ್ಞವು ಆತ್ಮದಿಂದ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "(पञ्चदशी-१.१७) सुषुप्तौ प्राज्ञः आत्मना ऐक्यं प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्ता सौम्य सम्पन्न होता है जब वह सोया हुआ रहता है, जिससे इसका स्वपिति इस प्रकार का नाम छान्दोग्योपनिषद में है।", "Kannada": "ಇರುವ ಸೌಮ್ಯವು ಯಾವಾಗ ಸಂಪನ್ನವಾಗುವುದೋ ಆಗ ಸ್ವಂ ಆಗುವುದು. ಆದ್ದರಿಂದ (ಸ್ವಪಿತೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ) ನಿದ್ರಾ ಎಂದು ಛಾಂದೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सता सोम्य तदा सम्पन्नो भवति स्वमपीतो भवति, तस्मादेनं स्वपितीत्याचक्षते छान्दोग्ये अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वपिति यह इस जीव का लोकप्रसिद्ध नाम होता है।", "Kannada": "ವಪಿತಿ ಎಂಬುದು ಜೀವದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "स्वपितीति अस्य जीवस्य लोकप्रसिद्धं नाम भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत होने पर ही जीव की उपाधि अन्तः करण होता है।", "Kannada": "ಜೀವದ ಜಾಗರಣೆಯು ಅಂತಃಕರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रति जीवस्य उपाधिर्भवति अन्तःकरणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह अन्तः करणोपाधिक होता हुआ विषयों को ग्रहण करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅಂತಃಕರಣದ ಉಪಾಧಿಯಾದರೂ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः स अन्तःकरणोपाधिकः सन्‌ विषयान्‌ गृह्णाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न में तद्वासनाविशिष्ट होता हुआ स्वप्न देखता हुआ मन शब्द वाच्य होता है।", "Kannada": "ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಆ ವಾಸನಾವಿಷಿಷ್ಟವಾದರೂ ಕನಸು ಕಾಣುವ ಮನಃಶಬ್ದವಾಚ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्ने तद्वासनाविशिष्टः सन्‌ स्वप्नं पश्यन्‌ मनःशब्दवाच्यो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी दोनों उपाधियाँ सुषुप्ति में नहीं होती हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳು ಕೂಡ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदुपाधिद्वयमपि सुषुप्तौ नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसिलए तदुपाधिकृत विशेष भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಹೆಸರಿಸಿದ ವಿಶೇಷವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः तदुपाधिकृतः विशेषोऽपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए आत्मा में उसका लय होता है यह इसका तात्पर्य है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಅದರ ಲಯವಾಗುವುದೆಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "अतः आत्मनि तस्य लयो भवतीति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे आनन्द का अनुभव होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च सआनन्दमनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह जीव तब आनन्दभुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆನಂದಭುಕ್ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "अतः आनन्दभुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनन्द का भोग करने वाला आनन्दभुक्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಆನಂದಂ ಭುಂಕ್ತೇ ಎಂಬುದು ಆನಂದಭುಕ್ |", "Sanskrit": "आनन्दं भुङ्क्ते इति आनन्दभुक्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनन्द स्वरूपान्द होता है।", "Kannada": "ಆನಂದವು ಸ್ವರೂಪಾನಂದವು.", "Sanskrit": "आनन्दः स्वरूपानन्दः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्तिस्थान एकीभूत प्रज्ञानघन चेतोमुख प्राज्ञस्तृतीय इस प्रकार से आनन्दभुक्‌ माण्डुक्योपनिषद्‌ में कहा गया है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಸ್ಥಾನವು ಒಂದೇ ಆಗಿ ಪ್ರಜ್ಞಾನಘನವೇ ಆನಂದಭುಕ್ ಚೇತೋಮುಖ ಪ್ರಾಜ್ಞಸ್ತೃತೀಯಃ ಎಂದು ಮಾಂಡೂಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तस्थानः एकीभूतः प्रज्ञानघन एवानन्दभुक्‌ चेतोमुखः प्राज्ञस्तृतीयः इति माण्डूक्ये अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनन्द के भोगार्थ उसकी अन्तः करण वृत्ति नहीं होती है इस प्रकार की शङ्का नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಆನಂದದ ಭೋಗಾರ್ಥವು ಅಂತಃಕರಣದ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಸಂಶಯಪಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "आनान्दस्य भोगार्थं तत्र अन्तःकरणवृत्तिः नास्ति इति शङ्का न कार्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर उसके अभाव में अज्ञावृत्ति इस प्रकार से होती है।", "Kannada": "ಅದರ ಅಭಾವದಲ್ಲೂ ಅಜ್ಞಾವೃತ್ತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तत्र तदभावेऽपि अज्ञावृत्तिरस्त्येव।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके जडत्व होने पर चैतन्य के द्वारा वह प्रदीप्त होती है।", "Kannada": "ಅದರ ಜಡತ್ವವೂ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಪ್ರದೀಪ್ತವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तस्य जडत्वेऽपि चैतन्येन प्रदीप्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और चैतन्यप्रदीप्त अतिसूक्ष्म अज्ञानवृत्ति के द्वारा आनन्द का अनुभव होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಚೈತನ್ಯಪ್ರದೀಪ್ತಿಯಿಂದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಅದು ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा च चैतन्यप्रदीप्ताभिः अतिसूक्ष्माभिः अज्ञानवृत्तिभिः स आनन्दम्‌ अनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गाढ्निद्रा ही सुषुप्ति कहलाती है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯು ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तिः गाढनिद्रा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति अर्थात्‌ सभी विषयों के ज्ञान का अभाव।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನದ ಅಭಾವ.", "Sanskrit": "सुषुप्तिर्नाम सर्वविषयज्ञानाभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत्‌ प्रपञ्च से तथा स्वप्न प्रपञ्च अत्यन्त भिन्न सुषुप्ति को जानना चाहिए।", "Kannada": "ಜಾಗೃತ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭಿನ್ನಿವಾದ ಸುಷುಪ್ತಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "जाग्रत्प्रपञ्चात्‌ स्वप्नप्रपञ्चाच्च अत्यन्तं भिन्ना सुषुप्तिरियं ज्ञेया।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें स्थूलविषय तथा सूक्ष्म विषय नहीं होते है तथा विषयों का भान भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಷಯಗಳು ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಷಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्थूलविषयाः सूक्ष्मविषयाश्च न सन्ति।तत्र विषायाणां भानमेव नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इन्द्रियों तथा मन से भी परम होती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "इन्द्रियाणां मनसश्चात्रोपरमः ज्ञेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रबोध काल में जीव स्थूल सुक्ष्म शरीर द्वारा तथा स्वप्न में अन्तः करण के द्वारा भोगों का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಪ್ರಬೋಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವವು ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಅಂತಃಕರಣದಿಂದ ಸ್ವಕರ್ಮದಿಂದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रबोधकाले जीवः स्थूलसूक्ष्मशरीरद्वारा, स्वप्ने च अन्तःकरणद्वारा स्वकर्मणा भोगान्‌ अनुभूतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर तो जीव अत्यन्त शान्ति का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜೀವವು ಅತ್ಯಂತ ಆಯಾಸಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र जीवः अत्यन्तम्‌ आयासमनुभूतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस पक्षी बहुत दूर तक उड़कर के थकान के कारण विश्रान्ति के उद्देश्य से अपने घोसले में आकर के प्रवेश करते हैं, उसी प्रकार जीव भी अन्यत्र दोनों अवस्थाओं में अपने कर्म के द्वारा प्रयास से थककर विश्रान्ति के लिए सुषुप्ति को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಪಕ್ಷಿಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತುಂಬದೂರ ಹಾರಾಡುತ್ತಾ ಆಯಾಸದಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಸ್ವ ಪಂಜರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆ ಜೀವವೂ ಬೇರಡೆ ಅವಸ್ಥೆಗಳೆರಡರಲ್ಲಿ ಸ್ವ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಆಯಾಸದಿಂದ ಸುಸ್ತಾದರೂ ಸಹ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಸುಷುಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "यथा पक्षिणः वियदि बहुदूरम्‌ उदड्डयनं कृत्वा आयासात्‌ विश्रान्तिमुद्दिश्य स्वकीयं पञ्जरमुपगत्य प्रविशति। तथा जीवः अपि अन्यत्रावस्थाद्वये स्वकर्मणा आयासेन श्रान्तः सन्‌ विश्रान्तये सुषुप्तिं प्राप्नोति|"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसे श्रुतियों में इस प्रकार से कहा गय है- तद्यथास्मिन्नाकाशे श्येनो वा सुपर्णो वा विपरिपत्य श्रान्तः संहत्य पक्षौ संलयायैव ध्रियते एवमेवायं पुरुष एतस्मा अन्ताय धावति।", "Kannada": "ಶೃತಿ - ತದ್ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ನಾಕಾಶೇ ಶ್ಯೇನೋ ವಾ ಸೂಪರ್ಣೊ ವಾ ವಿಪರಿಪತ್ಯ ಶ್ರಾಂತಃ ಸಂಹತ್ಯ ಪಕ್ಷೋ ಸಂಠಯಾಯೈವ ಪ್ರಿಯತೇ ಏವಮೇವಾಯಂ ಪುರುಷ ಏತಸ್ಮಾತ್ ಅಂತಾಯ ಧಾವತಿ l", "Sanskrit": "तथा च श्रुतिः- तद्यथास्मिन्नाकाशे श्येनो वा सुपर्णो वा विपरिपत्य श्रान्तः संहत्य पक्षो संठयायैव प्रियते एवमेवायं पुरुष एतस्मा अन्ताय धावति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(बृह. भा. 4.3.19) पक्षी ताप को झेलने से तथा उडने की थकान को दूर करने के लिए जिस प्रकार से अपने घोंसले में आते हैं उसी प्रकार जाग्रत अवस्था में तथा स्वप्नावस्था में कार्यकरण संयोग क्रियाफल के द्वारा जो  संयुज्मान श्रम होता है।", "Kannada": "(ಬೃಹ.ಭಾ ೪.೩.೧೯) ಪಕ್ಷಿಗಳು ಪರಿಪತನಶ್ರಮವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸ್ವಂತ ಗೂಡಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆಯೋ ಹಾಗೆ ಜಾಗರಣ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನದ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂಯೋಗದ ಕ್ರಿಯಾಫಲಗಳಿಂದ ಸನ್ಯೋಗವಾಗುವ ಶ್ರಮವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "(बृह.भा. ४.३.१९)पक्षिणः परिपतनश्रमम्‌ अपनोतुं स्वनीडं प्रति यथा आगच्छति, तथा जाग्रदवस्थायां स्वप्नावस्थायाञ्च कार्यकरणसंयोगजक्रियाफलैः संयुज्यमानस्य श्रमो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के श्रम का निवारण करने के लिए जीव अपने आश्रय स्थान सुषुप्ति  की और जाता है।", "Kannada": "ಅಂತಹ ಶ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡಲೆಂದೇ ಜೀವವು ಸ್ವಾಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸುಷುಪ್ತಿಗಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशं श्रमं निवर्तयितुं एव जीवः स्वाश्रयस्थानं सुषुप्ति गच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्व संसार धर्म विलक्षण सर्व क्रिया कारक फलायासशून्य जो आत्मा होती है वह आत्मस्वरूप में प्रवेश करता है, इसका इस प्रकार का तात्पर्य है।", "Kannada": "ಸರ್ವಸಂಸಾರಧರ್ಮವಿಲಕ್ಷಣವು ಮತ್ತು ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಫಲಾಯಾಸಶೂನ್ಯವು ಯಾವ ಆತ್ಮವು ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು ಎಂಬುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "सर्वसंसारधर्मविलक्षणः सर्वक्रियाकारकफलायासशून्यश्च यः आत्मा तमात्मानं प्रविशतीति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न के अभाव से जो निद्रा होती है वह ही जीव की सुषुप्ति अवस्था होती है।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನದ ಅಭಾವದಿಂದ ಯಾವ ನಿದ್ರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಜೀವದ ಸುಷುಪ್ತಿ.", "Sanskrit": "स्वप्नाभावेन या निद्रा भवति सा एव सुषुप्तिर्जीवस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत तथा स्वप्न में मन चञ्चल हो जाता है और सुषुप्ति में वह निश्चल होता है।", "Kannada": "ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನಗಳ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रत्स्वप्नयोः मनः चञ्चलं भवति। सुषुप्तौ तु निश्चलं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका अन्यन्त आश्चर्य क्या है तो कहते हैं कि बिना पूछे ही किसी का सुषुप्तिकालीन अनुभव जान जा सकता है।", "Kannada": "ಈ ಅವಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಕೇಳದಯೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲೀನವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "अत्यन्तम्‌ आश्चर्यम्‌ एतदवस्थायाः किमिति चेत्‌ अपृष्ट्वा एव कस्यचित्‌ सुषुप्तिकालीनः अनुभवः ज्ञातुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन जाग्रत तथा स्वप्नावस्था में ऐसा नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನ ಹಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु जाग्रत्स्वप्नयोः तथा नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत काल में तो क्या अनुभूत किया गया है इस प्रकार से पूछने पर ही जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಜಾಗರಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏನು ಅನುಭವ ಎಂದು ಕೇಳಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "जाग्रत्काले स्वप्नकाले च किं किम्‌ अनुभूतमिति पृष्ट्वा एव ज्ञातुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत काल में कोई रोगी कहता हे की वैद्य मेरे पैर मे वेदना है, उसके बिना कहे जाना नहीं जा सकता है।", "Kannada": "ಜಾಗರಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರೋಗಿಯು ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - ಎಲೈ ವೈದ್ಯ ನನ್ನ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೋವಿದೆ ಅದು ಬರೀ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ತಿಳಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "जाग्रत्काले रुग्णः कश्चन कथयति वैद्यम्‌- भो वैद्य मम पादे वेदनास्तीति तच्च विना कथनेन अवगन्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिना पूछे वेद्य स्वयं नहीं कह सकता है कि तेरे पैर में वेदना है।", "Kannada": "ಕೇಳಿದ ವೈದ್ಯನು ತಾನುಭೇಳುವುದಿಲ್ಲ - ನಿನ್ನ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೋವಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अपृष्ट्वा वैद्यः स्वयं न कथयति- तव पादे वेदना अस्तीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार कल मैंने एक स्वप्न देखा।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೆನ್ನೆ ಕನಸೊಂದನ್ನು ಕಂಡೆನು.", "Sanskrit": "एवं ह्यः अहमेकं स्वप्नं दृष्टवानति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सुनकर के किस प्रकार का तथा क्या स्वप्न देखा इस प्रकार से प्रश्‍न होता है।", "Kannada": "ಕೇಳಿ ಎಂತಹ ಸ್ವಪ್ನ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "श्रुत्वा कीदृशः स्वप्नः इति प्रश्नः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाघ का स्वप्न देखा यह उसका समाधान होता है।", "Kannada": "ಹುಲಿಯ ಕಥೆ ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ", "Sanskrit": "व्याघ्रस्य इति समाधानम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाघ ने क्या किया इस प्रकार से बार-बार प्रश्‍न करने पर हम अन्य के स्वप्न के अनुभव के विषय में पूर्ण रूप से जान सकते है।", "Kannada": "ಹುಲಿ ಏನು ಮಾಡೀತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ವಪ್ನವು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्याघ्रेण किं कृतम्‌ इत्येवं पौनःपुन्येन आकाङ्कया प्रश्नान्‌ कृत्वैव अपरस्य स्वप्नानुभवः सम्यगवबुध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल में अच्छे से सोया ऐसा सुनकर शयन किस प्रकार का था, तथा क्या अनुभव किया इस प्रकार के प्रश्‍न कोई भी नहीं करता है।", "Kannada": "ನಿನ್ನೆ ನಾನು ಚನ್ನಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ ನಿದ್ರೆಯು ಹೇಗಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಅನುಭವ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕೇಳುವುದು.", "Sanskrit": "ह्यः मया सम्यक्‌ सुप्तम्‌ इति श्रुत्वा स्वापः कथमासीत्‌ तत्र किं किमनुभूतमित्यादिप्रश्नाः न क्रियन्ते केनचिदपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति का अनुभव अत्यन्त सुखकर होता है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತ್ಯನುಭವವು ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಕರವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "सुषुप्त्यनुभवः अत्यन्तं सुखकरः इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये सभी जानते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ವಿಷಯವೇ.", "Sanskrit": "सर्वे जानन्ति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें कुछ भी विशेष नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ವಿಶೇಷವೂ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कोऽपि विशेषः तत्र नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(बृ-2.1.19) सुषुप्ति में संसार नहीं होता है।", "Kannada": "( ಬೃ.೨.೧.೧೯) ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸಾರವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(बृ-२.१.१९) सुषुप्तौ संसारो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बालक हो अथवा स्त्री,पुरुष,महाराज,दरिद्र कोई भी हो इन सभी में भेद के बिना सुख की सभी की वह सुख रूपी एकावस्था ही होती है।", "Kannada": "ಬಾಲಕನೋ ಸ್ತ್ರೀಯೋ ಪುರುಷನೋ ಮಹಾರಜನೋ ಅಥವಾ ದರಿದ್ರನೋ ಆಗಿರಲಿ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖವೊಂದೇ ಎಂಬ ಅವಸ್ಥೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बालको वा स्त्री वा पुरुषो वा महाराजो दरिद्रो वेति भेदं विना सर्वेषामपि सुखमित्येकैवावस्था भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ का आनन्द सर्वश्रेष्ठ होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯ ಆನಂದವನ್ನು ಅತಿಘ್ನೀ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्रत्यः आनन्दः अतिघ्नी इत्यभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें दुःख की गन्ध भी नहीं रहती है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ದುಃಖಗಂಧವೂ ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "यतः दुःखगन्धोऽपि नास्ति तत्र।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति कालीन अनुभव किस प्रकार का होता है इस प्रकार की जिज्ञास करने पर कहते हैं कि अज्ञानान्द के अनुभव की तरह।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆದ ಅನುಭವವು ಎಂತಹದ್ದು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನಂಗದಗಳ ಅನುಭವ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सुषुप्तिकालीनानुभवः कीदृश इति जिज्ञासायामुच्यते अज्ञानानन्दयोरनुभव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोकर के उठे हुए पुरुष के वाक्‍य होते है कि सुख सो करके उठा हुँ मुझे कुछ भी नहीं पता है।", "Kannada": "ಮಲಗಿ ಎದ್ದ ಪುರುಷನ ವಾಕ್ಯವು - ಸುಖವಾಗಿ ಮಲಗಿದ್ದೆ ಏನೂ ಗೊತ್ತಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सुप्तोत्थितस्य पुरुषस्य वाक्यमस्ति- सुखेन सुप्तः न किञ्चिन्मया ज्ञातम्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके द्वारा सुप्तोथिक की स्मृति को यह समझा जाता है कि सुषुप्ति में सुख तथा अज्ञान का अनुभव होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಸುಪ್ತೋತ್ಥಿತವಾದ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಏನಂದರೆ ಅದರಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಖವು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವು ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनेन सुप्तोत्थितस्य स्मृत्या अवगम्यते यत्‌ तेन सुषुप्तौ सुखम्‌ अज्ञानञ्च अनुभूतमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न कुछ अनुभव किया इस प्रकार की भी यह स्मृति होने योग्य ही है।", "Kannada": "ಅನುಭವ ಆಗದಿರುವುದೇ ಒಂದು ಸ್ಮೃತಿ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "न अननुभूतस्य कस्यचित्‌ स्मृतिर्भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुप्तोत्थित का वाक्य स्मृति ही होती है।", "Kannada": "ಎಚ್ಚರವಾದನ ವಾಕ್ಯವೇ ಸ್ಮೃತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुप्तोत्थितस्य वाक्यं स्मृतिरेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्मृति अनुभवजन्या होती है।", "Kannada": "ಸ್ಮೃತಿಯು ಅನುಭವಜನ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "स्मृतिश्च अनुभवजन्या इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सुप्त को अज्ञानानन्द का अनुभव होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆನಂದಗಳ ಅನುಭವ ಸುಪ್ತದಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "सुप्तस्य अज्ञानानन्दयोरनुभवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से स्वीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಇತ್ತು ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "आसीदिति स्वीकरणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(पञ्चदशी-1.5) अविद्या ही आत्मा का कारण शरीर होता है।", "Kannada": "೧೭.೧೩) ಕಾರಣಶರೀರವು ಅವಿದ್ಯಾದಿಂದಲೇ ಆತ್ಮದ ಕಾರಣಶರೀರವು ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "१७.१३) कारणशरीरम्‌ अविद्या एव आत्मनः कारणशरीरं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण शरीर की असाधारणी अवस्था सुषुप्ति होती है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣಶರೀರದ ಅಶಾಧಾರಣವಾದ ಅವಸ್ಥೆಯೇ ಸುಷುಪ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य कारणशरीरस्य असाधारणी अवस्था भवति सुषुप्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूल जाग्रत के भान के समान ही कारण शरीर का सुषुप्ति में ही सम्यक्‌ भान होता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲದ ಜಾಗೃತ್ಕಾಲದಂತೆ ಕಾರಣಶರೀರದ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಚನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्थूलस्य जाग्रत्कालभानवत्‌ कारणशरीरस्य सुषुप्तौ एव सम्यक्‌ भानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मज्ञान से अज्ञान का नाश होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानस्य नाशः भवति ब्रह्मज्ञानेन ।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर का भी नाश होता है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ನಾಶವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरमपि नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए नाश के साम्य से अज्ञान का भी शरीर नाम होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಾಶದ ಸಾಮೀಪ್ಯದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶರೀರ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "अतः नाशसाम्यात्‌ अज्ञानस्यापि शरीरमिति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूल सूक्ष्म प्रपञ्च होता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಪಂಚದ ಕಾರಣವು ಕಾರಣತ್ವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्थूलसूक्ष्मप्रपञ्चकारणं भवतीति कारणत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव को स्वयं का ज्ञान नहीं होता है।", "Kannada": "ಜೀವದ ಸ್ವಯಂ ಯಾರೆನ್ನುವ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जीवस्य स्वयं क इति ज्ञानं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही जीव का अज्ञान होता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಜೀವದ ಅಜ್ಞಾನ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एतदेव जीवस्य अज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस अज्ञान से ही भ्रान्ति होती है।", "Kannada": "ಈ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಭ್ರಾಂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्माद्‌ अज्ञानात्‌ भ्रान्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह स्वयं को स्थूल देह के रूप में मानने लगता है।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂ ಸ್ಥೂಲದೇಹ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वयं स्थूलदेहः इति मनुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे वह मैं पुरुष हूँ, स्त्री हूँ, तथा ब्राह्मण हूँ, इस प्रकार का मूढ विचार करता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಪುರುಷ, ನಾಸ್ತ್ರೀ, ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂಬ ಮೂಢವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततश्च अहं पुरुषः भवामि स्त्री भवामि ब्राह्मणो भवामि इत्येवं मूढविचारं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे वह रागद्वेष वश भिन्न भिन्न कर्म करता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ರಾಗದ್ವೇಷಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततश्च रागद्वेषादिवशात्‌ भिन्नं भिन्नं कर्म करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन कर्मो का फल स्वान्तकरण से युक्त होता है।", "Kannada": "ಆ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಫಲವು ಸ್ವಾಂತಃಕರಣದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषां कर्मणां फलं स्वान्तःकरणेन युक्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस फल के उपभोग के लिए बार बार जन्म सम्भव होता है।", "Kannada": "ಆ ಫಲದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्य फलस्य उपभोगाय पुनः पुनः जन्म सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक जन्म में सूक्ष्म शरीर के आयतन के लिए स्थूल शरीर को स्वीकार करता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿ ಜನ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರದ ಆಯತನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रति जन्म सूक्ष्मशरीरस्यायतनाय स्थूलशरीरं स्वीकरोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सभी का कारण अज्ञान ही होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಎಲ್ಲದರ ಕಾರಣವು ಅಜ್ಞಾನವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सर्वस्यापि कारणम्‌ अज्ञानमेव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा व्यष्टि के अभिप्राय से वृक्ष के समान अनेक होता है।", "Kannada": "ಮರದಂತೆ ವ್ಯಷ್ಟ್ಯಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಅನೇಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यष्ट्यभिप्रायेण अनेकञ्च भवति वृक्षवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यष्टि विशेष होता है तथा समष्टि सामान्य होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಷ್ಟಿ ವಿಶೇಷವು ಮತ್ತು ಸಮಷ್ಟಿ ಸಾಮಾನ್ಯ", "Sanskrit": "व्यष्टिः विशेषः, समष्टिः सामान्यञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः अज्ञान एक ही होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾನವೂ ಒಂದಿದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतः अज्ञानमेकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही प्रत्येक जीव में भिन्न भिन्न होता है।", "Kannada": "ಅದು ಪ್ರತಿ ಜೀವದಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तच्च प्रति जीवं भिन्नं भिन्नमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवगत नानात्व के रूप में भासमान अज्ञान समष्टि के अभिप्राय से एक ही होता है।", "Kannada": "ಜೀವಗತವು ಬೇರೆಬೇರೆಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಅಜ್ಞಾನವು ಸಮಾಷ್ಟ್ಯಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಒಂದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवगतं नानात्वेन भासमानम्‌ अज्ञानं समष्ट्यभिप्रायेण एकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समष्टि अज्ञानोपाहित चैतन्य ईश्वर होता है।", "Kannada": "ಸಮಧಷ್ಟ್ಯ ಜ್ಞಾನೋಪಾಹಿತವಾದ ಚೈತನ್ಯವು ಈಶ್ವರ ಆಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "समधष्ट्यज्ञानोपहितं चैतन्यं भवति ईश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ईश्वर ही इस समष्टि के अखिलकारणत्व से कारण शरीर होता है आकाशादि भी यहा पर उपरमण करते हैं।", "Kannada": "ಈಶ್ವರನ ಈ ಸಮಷ್ತಿಯು ಎಲ್ಲ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾರಣಶರೀರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ईश्वरस्य इयं समष्टिः अखिलकारणत्वात्‌ कारणशरीरं भवति। आकाशादयः अत्रैव उपरमन्ते इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से महासुषुप्ति तथा प्रलय होता।", "Kannada": "ಮಹಾಸುಷುಪ್ತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಳಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "महासुषुप्तिः अथवा प्रलयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यष्टि के अभिप्राय से अज्ञान अनेक होते है।", "Kannada": "ವ್ಯಷ್ಟ್ಯಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಜಾಸ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्यष्ट्यभिप्रायेण अज्ञानमनेकमित्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यष्टिज्ञानोपाहित चैतन्य प्राज्ञ होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಷ್ಟ್ಯಜ್ಞಾನದ ಸಾಮೀಪ್ಯದ ಚೈತನ್ಯವೇ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಎಂದು.", "Sanskrit": "व्यष्ट्यज्ञानोपहितं चैतन्यं भवति प्राज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहङकारादि का सुषुप्ति अवस्था में संस्कार विशेष से स्थित के कारणत्व से यह व्यष्टि कारण शरीर होता है।", "Kannada": "ಅಹಂಕಾರಾದಿಗಳ ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆಗಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ವ್ಯಷ್ಟಿಯು ಕಾರಣಶರೀರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहङ्कारादीनां सुषुप्त्यवस्थायां संस्कारावशेषेण स्थितस्य कारणत्वात्‌ इयं व्यष्टिः कारणशरीरं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह जगत्‌ प्रपञ्च तथा स्वप्न प्रपञ्च नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೇ ಜಾಗೃತಪ್ರಪಂಚ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನಪ್ರಪಂಚ ಅಂತ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इह हि जाग्रत्प्रपञ्चः स्वप्नप्रपञ्चो वा न स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी विषयों का उपरमत्व होने से यह सुषुप्ति के रूप में भी जाना जाता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳ ಉಪರಮತೆಯನ್ನು ಸುಷುಪ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. .", "Sanskrit": "सर्वेषां विषयाणामिह उपरमत्वात्‌ सुषुप्तरिति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "12.14 ) सुषुप्ति में जगद भान का अभाव जाग्रत काल में स्थूल प्रपञ्च होता है।", "Kannada": "೧೭.೧೪) ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತ್ ಭಾಸದ ಕೊರೆತೆಯು ಜಾಗೃತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಪ್ರಪಂಚವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "१७.१४) सुषुप्तौ जगद्भानाभावः जाग्रत्काले स्थूलप्रपञ्चः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नकाल में सूक्ष्मप्रपज्च होता हे।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಪಂಚವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नकाले सूक्ष्मप्रपञ्चः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्तिकाल में प्रपञ्च नहीं होता है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुषुप्तिकाले प्रपञ्चः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त में मन से अतिरिक्त अविद्या नहीं होती है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಅತಿಕ್ರಿಕ್ತವಿದ್ಯೆಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वेदान्ते मनसः अतिरिक्ता अविद्या नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए संसारबन्धकारणभूत अविद्या मन ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸಾರಬಂಧಗಳ ಕಾರಣಭೂತವು ಅವಿದ್ಯೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः संसारबन्धकारणभूता अविद्या मन एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का सत्व होने पर देहादि में अभिमानरूप बन्धन होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಸತ್ವದಲ್ಲೇ ಶರೀರಾದಿಗಳ ಅಭಿಮಾನರೂಪದ ಬಂಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः सत्त्वे एव देहादौ अभिमानरूपः बन्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के असत्व होने पर बन्धन नहीं होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸತ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಂಧವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः असत्त्वे स बन्धो नास्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मन के अन्यव व्यतिरेक के द्वारा बन्धकारणत्व सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯವ್ಯತಿರೇಖದಿಂದ ಬಂಧಕಾರಣತ್ವವು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं मनसः अन्वयव्यतिरेकेण बन्धकारणत्वं सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न में मन के जागरण से जाग्रतवासनायुक्त मनस विजृम्भित प्रपञ्च का जीव को अनुभव होता है।", "Kannada": "ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಜಾಗರಣೆಯಿಂದ ಜಾಗೃದ್ವಾಸನಾಯುಕ್ತಮನಸ್ಸು ವಿಜೃಂಭಿಸಿ ಪ್ರಪಂಚವು ಜೀವದಿಂದ ಅನುಭೂತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्ने मनसः जागरणात्‌ जाग्रद्वासनायुक्तमनसा विजृम्भितः प्रपञ्चः जीवेन अनुभूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न के समान जाग्रत होने पर भी मन सभी का सर्जन करता है।", "Kannada": "ಕನಸಿನಂತೆ ಜಾಗೃತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಮನಸ್ಸೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नवत्‌ जाग्रत्यपि मन एव सर्व सृजति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह सब मन का विजूृम्भण मात्र ही है, स्वप्रेर्थशुन्ये  सृजति स्वशक्त्या भोक्कादि विश्वं मन एव सर्वम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಜೃಂಭತೆಮಾತ್ರ. ಸ್ವಪ್ರೇರಿತಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಭೋಕ್ತಾದಿಗಳ ವಿಶ್ವವು ಮನಸ್ಸೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सर्वमेतत्‌ मनसः विजृम्भणमात्रमेव। स्वप्रेर्थशुन्ये  सृजति स्वशक्त्या भोक्कादि विश्वं मन एव सर्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(वि.चू. 172) सुषुप्तिकाल में मन का लय सम्भव होने से मन के कारण भूत जगत्‌ प्रपञ्च तथा स्वप्नप्रपञ्च नहीं होते हैं।", "Kannada": "(ವಿ. ಚೂ. ೧೭೨) ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನಸಿನ ಲಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಜಾಗೃತ್ಪ್ರಪಂಚವು ಅಥವ ಸ್ವಪ್ನಪ್ರಪಂಚವೋ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(वि.चू. १७२) सुषुप्तिकाले मनसः लयसम्भवात्‌ मनःकारणभूतः जाग्रत्प्रपञ्चः स्वप्नप्रपञ्चो वा न स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण के अभाव में कार्य का भी अभाव होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣಾಭಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಭಾವವು.", "Sanskrit": "कारणाभावे कार्याभावात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का अस्तित्व जाग्रत तथा स्वप्न में ही होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಜಾಗರಣೆಯ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः अस्तित्वं जाग्रति स्वप्ने चैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब ही प्रपज्च का अनुभव होता है।", "Kannada": "ಆಗಲೇ ಪ್ರಪಂಚದ ಅನುಭವ.", "Sanskrit": "तदा एव प्रपञ्चानुभवश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दृश्यमान प्रपञ्च मन से कल्पित ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಣುವ ಪ್ರಪಂಚವು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದದ್ದು.", "Sanskrit": "अतः दृश्यमानः प्रपञ्चः मनसा कल्पित एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति में मन के विलय होने से मन होता ही नहीं है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ನಾಶದಿಂದ ವಿಷವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुषुप्तौ मनसः विलयात्‌ विषयः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी प्राणियों का यह एक अनुभव होता है कि सुषुप्ति में कुछ भी अवशिष्ट नहीं रहता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಇದೊಂದೇ ಅನುಭವ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "सर्वेषां प्राणिनाम्‌ अयमेक एवानुभव अस्ति सुषुप्तौ 'न किञ्चदवेदिषम्‌' इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के सत्व होने से स्वप्न तथ जाग्रत अवस्था में संसार की उपलब्ध होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಸತ್ವದಿಂದ ಸ್ವಪ್ನ ಜಾಗೃತಿಯು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು.", "Sanskrit": "मनसः सत्त्वात्‌ स्वप्नजाग्रतोः संसारोपलब्धिः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के असत्व होने से सुषुप्ति में उसकी अनुपलब्धि होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸತ್ವದಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಪಲಬ್ಧಿಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः असत्त्वात्‌ सुषुप्तौ तदनुपलब्धिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "(वि.चू. 173) जाग्रत अवस्था में ही स्थूलशरीर का भान स्पष्ट होता है।", "Kannada": "(ವಿ. ಚೂ. ) ಜಾಗೃತಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರದ ತೋರಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರದ ತೋರಿಕೆಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(वि.चू. १७३) जाग्रति स्थूलशरीरस्य भानं स्पष्टमस्ति स्वप्ने सूक्ष्मशरीरस्य भानञ्च स्पष्टमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न में सूक्ष्मशरीर का भान स्पष्ट होता है।", "Kannada": "ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರದ ಭಾಸವು ಸ್ಪಷ್ಟಿವಿದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्ने सूक्ष्मशरीरस्य भानञ्च स्पष्टमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा सुषुप्ति में तो कारण शरीर का भान ही स्पष्ट रहता है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಂತೂ ಕಾರಣಶರೀರದ ಭಾಸವೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तौ तु कारणशरीरस्य भानमेवास्ति स्पष्टतया।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अज्ञान ही कारण शरीर होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವೇ ಕಾರಣಶರೀರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानमेव कारणशरीरं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(वि.चू. 122) सुषुप्ति में सभी इन्द्रियों की तथा बुद्धि की वृत्ति प्रलीन होती है।", "Kannada": "(ವಿ. ಚೂ. ೧೨೨) ಸುಷುಪ್ತಿಯು ಪ್ರಲೀನಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಬುದ್ಧಿಯ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "(वि.चू. १२२) सुषुप्तिः प्रलीनसर्वेन्द्रियबुद्धिवृत्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी इन्द्रियां बुद्धि तथा उनकी वृत्तियाँ वहाँ पर नहीं होती हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಂಗಲು ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವೃತ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿಲ್ಲವೆಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "सर्वाणि इन्द्रियाणि बुद्धिः तद्गृत्तयश्च तत्र न सन्तीति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वासनाओं का नाश तो नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಸಹ ವಾಸನಾಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि वासनानां नाशस्तु नास्त्येव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वासनाएँ बीज रूप में अवितिष्ठित रहती हैं।", "Kannada": "ವಾಸನಾ ಬೀಜದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वासना बीजरूपेण अवतिष्ठते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनसे ही फिर जाग्रत्‌ तथा स्वप्न की सृष्टि होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಜಾಗೃತ್ಸ್ವಪ್ನಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ पुनः जाग्रत्स्वप्नयोः सृष्टिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वासनाओं के नाश के अभाव | अवस्था त्रय विचार से यह कारण शरीर के रूप में जाना जाता है।", "Kannada": "ವಾಸನೆಗಳ ನಾಶದ ಅಭಾವದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಶರೀರತ್ವವು. ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮವು ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "वासनानां नाशाभावादेव कारणशरीरत्वमस्य। अत्र जीवात्मनः तिस्रः अवस्थाः प्रतिपादिताः"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर जीवात्मा की तीन अवस्थाएँ प्रतिपादित की गई हैं।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮದ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र जीवात्मनः तिस्रः अवस्थाः प्रतिपादिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे हैं जाग्रतावस्था, स्वप्नावस्था तथा सुषुप्ति अवस्था।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜಾಗೃದವಸ್ಥೆಯು  ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯು ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथा च जाग्रदवस्था स्वप्नावस्था सुषुप्त्यवस्था च।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रतावस्था में जीव का नाम वैश्वानर होता है।", "Kannada": "ಜಾಗೃದವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವದ ವೈಶ್ವಾನರ ಎಂದು ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "जाग्रवदवस्थायां जीवस्य वैश्वानर इति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह तब स्थूल विषयों का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಅದು ಆಗ ಸ್ಥೂಲವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स तदा स्थूलविषयान्‌ अनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह स्थूलभुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ಸ್ಥೂಲಭುಕ್ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः स स्थूलभुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाह्यविषयों में प्रवृत्त के कारण वह बहिष्प्रज्ञ होता है।", "Kannada": "ಹೊರಗಿನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಬಹಿಷ್ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाह्यविषयेषु प्रवृत्तत्वात्‌ बहिष्प्रज्ञश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नावस्था  में यह तैजस के रूप में होता है।", "Kannada": "ಕನಸಿನ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ತೇಜಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नावस्थायाम्‌ अयं तैजसो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर सूक्ष्मविषयों के अनुभव के कारण वह प्रविविक्तभुक्‌ होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಶ್ಮವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಭುಕ್ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र सूक्ष्मविषयान्‌ अनुभवतीति कारणात्‌ स प्रविविक्तभुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ध्यान दे: बाह्यप्रपञ्च के अनुभव के अभास से यह वह अन्तः प्रज्ञ भी होता है।", "Kannada": "ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಅನುಭವದ ಅಭಾವದಿಂದ ಅದು ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बाह्यप्रपञ्चानुभवाभावात्‌ स अन्तःप्रज्ञः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति अवस्था में आत्मा का प्राज्ञ इस प्रकार का नाम भी होता है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಎಂದು ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "सुषुप्त्यवस्थायाम्‌ आत्मनः प्राज्ञ इति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह अज्ञानात्मक कारण शरीराभिमानी होता है।", "Kannada": "ಆದ ಅದು ಅಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕಕಾರಣಶರೀರಾಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा सः अज्ञानात्मककारणशरीराभिमानी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह आनन्दमात्र का अनुभव करता है इसलिए आनन्दभुक्‌ कहलाता है।", "Kannada": "ಆಗ ಆನಂದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ ಅದು ಆನಂದಭುಕ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा आनन्दमात्रमनुभवतीति स आनन्दभुक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रतकालीन स्थूलप्रपञ्च स्वप्नकाल में नहीं होता है।", "Kannada": "ಜಾಗೃತ್ಕಾಲೀನ ಸ್ಥೂಲಪ್ರಪಂಚವು ಸ್ವಪ್ನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "जाग्रत्कालीनः स्थूलप्रपञ्चः स्वप्नकाले नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी उस वासनायुक्ति मनोवृतियों के कारण उसे सूक्ष्म प्रपज्च का भान होता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಆ ವಾಸನಾಗಳಿಮ್ದ ಕೂಡಿದ ಮನೋವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಪಂಚವು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि तद्वासनायुक्ताभिः मनोवृत्तिभिः सूक्ष्मप्रपञ्चस्य भानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये दोनो प्रपञ्च भी इस सुषुप्ति में नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚಗಳೆರೆಡೂ ಸುಷುಪ್ತಿಗಳಲ್ಲ.", "Sanskrit": "प्रपञ्चद्वयमप्येतत्‌ सुषुप्तौ नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब आत्मा के साथ प्राज्ञ एकीभूत होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಆತ್ಮದ ಜೊತೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा आत्मना सह एकीभूतो भवति प्राज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूलात्मक जगत्प्रपज्च का स्वप्नस्थप्रपञ्च का तथा सूक्ष्मप्रपञ्च का सुषुप्ति अवस्था में लय हो जाता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲಾತ್ಮದ ಜಗೃತ್ಪ್ರಪಂಚದ ಸ್ವಪ್ನಸ್ಥದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಪಂಚದ ಸುಷುಪ್ತಿಗಳು ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्थूलात्मकस्य जाग्रत्प्रपञ्चस्य स्वप्नस्थस्य सूक्ष्मप्रपञ्चस्य च सुषुप्तौ लयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सुषुप्ति स्थूलसूक्ष्मलयस्थान वाली कही जाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯು ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಪಂಚಲಯಸ್ಥಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सुषुप्तिः स्थूलसूक्ष्मप्रपञ्चलयस्थानमित्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जाग्रत अवस्था में स्थूल शरीर का स्वप्न में लिङग शरीर का तथा सुषुप्ति में कारण शरीर का भान होता है।", "Kannada": "ಜಾಗೃತ್ ಸ್ಥೂಲಶರೀರದ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರಣಶರೀರದ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जाग्रति स्थूलशरीरस्य स्वप्ने लिङ्गशरीरस्य सुषुप्तौ कारणशरीरस्य च भानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "स्वप्नः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्नप्रपज्च किस प्रकार का होता है?", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನಪ್ರಪಂಚವು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "स्वप्नप्रपञ्चः कीदृशः?"}}
{"translation": {"Hindi": "तैजस किसे कहते हैं?", "Kannada": "ತೇಜಸ್ಸು ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "तैजसः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "सूक्ष्मशरीर किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವೆಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "किं सूक्ष्मशरीरम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्तः करण के चार प्रकार कौन-कौन हैं?", "Kannada": "ಅಂತಃಕರಣದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "अन्तःकरणस्य चातुर्विध्यम्‌ किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच वायु कौन-कौन से है?", "Kannada": "ಐದು ವಾಯುಗಳು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "पञ्च वायवः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राज्ञ का स्वरूप क्या है?", "Kannada": "ಪ್ರಾಜ್ಞದ ಸ್ವಾರೂಪವೇನು ?", "Sanskrit": "प्राज्ञस्य स्वरूपं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति अवस्था का वर्णन कीजिए?", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ?", "Sanskrit": "सुषुप्त्यवस्थां वर्णयत?"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण शरीर किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಕಾರಣಾಶರೀರವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "किं कारणशरीरम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति में जगत्‌ का भान क्यों नहीं होता है?", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಭಾಸವು ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲ ?", "Sanskrit": "सुषुप्तौ जगतः भानं कुतो नास्ति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त उपनिषद्‌ प्रमाण तथा तदुपकारी शारीरिक सूत्रादि होते हैं।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಎಂದರೆ ಉಪನಿಷತ್ ಪ್ರಮಾಣವು ಅದರ ಉಪಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಶರೀರಿಕಸೂತ್ರಗಳು.", "Sanskrit": "वेदान्तो नाम उपनिषदुप्रमाणं तदुपाकारीणि शारीकसूत्रादीनि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "दो प्रकार के।", "Kannada": "ಎರಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "द्विविधः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तथा ब्रह्म का ऐक्य।", "Kannada": "ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವು.", "Sanskrit": "जीवब्रह्मणोरेक्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों के द्वारा अर्थोपलब्धि।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಲಿಂದ ಅರ್ಥದ ಉಪಲಬ್ಧಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रियैः अर्थोपलब्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर जो प्रमाणों के द्वारा अर्थ का निर्धारण करता है वह प्रमाता कहलाता हे।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಮಾಣವೆಂಬುದೇ ಪ್ರಮಾತಾ.", "Sanskrit": "तत्र प्रमाणैः यो अर्थं प्रमिणोति स प्रमाता।"}}
{"translation": {"Hindi": "विश्व, तैजस, प्राज्ञ तथा ईश्वर इस प्रकार से चार पैर होते हैं।", "Kannada": "ವಿಶ್ವ, ತೇಜಸ್ಸು, ಪ್ರಾಜ್ಞ, ಈಶ್ವರ ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು.", "Sanskrit": "विश्वः तैजसः प्राज्ञ ईश्वर इति चत्वारः पादाः।।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त का अन्यतम विभाग अद्वैत वेदान्त है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ಅನ್ಯತಮವಾದ ಭಾಗವು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತವು.", "Sanskrit": "वेदान्तस्य अन्यतमः विभागोऽस्ति अद्वैतवेदान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके प्रवर्तक आदिशङर्‍काराचार्य हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರವರ್ತಕ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ", "Sanskrit": "तस्य प्रवर्तको भवति शङ्कराचार्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैतवेदान्त वेदान्त का मर्मभूत विषय है जीवात्मा तथा परमात्मा का ऐक्य।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಮೇಲನದಲ್ಲಿ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तस्य मर्मभूतः प्रतिपाद्यः विषयो भवति जीवात्मनः परमात्मनश्च ऐक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय को सुलभता से समझ नहीं सकते है।", "Kannada": "ಈ ವಿಷಯ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विषयश्चायं सुलभेन अवगन्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि आत्मविचार को समझना अत्यन्त ही कठिन है।", "Kannada": "ಆತ್ಮ ವಿಚಾರವೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यतश्च अत्यन्तं दुर्विज्ञेयो भवति आत्मविचारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस लोक में सत्य वस्तु क्या है इसका वेदान्त शास्त्र के द्वारा अन्वेषण होता है।", "Kannada": "ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಾದ ವಸ್ತು ಏನೆಂದು ಹುಡುಕಲು ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "लोके सत्यवस्तु किमस्ति इत्यन्वेषणं भवति वेदान्तशास्त्रस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके विषय में आगमशास्त्र ही अन्तिम प्रमाण होते हैं।", "Kannada": "ಆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಗಮನ ಶಾಸ್ತ್ರವೇ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "तद्विषये आगमशास्त्रमेव अन्त्यं प्रमाणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आगम कहते हैं कि ब्रह्म ही सत्य है।", "Kannada": "ಆಗಮವು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಸತ್ಯ ಎಂದು", "Sanskrit": "आगमश्च कथयति ब्रह्म एव सत्यमेकं ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस ब्रह्मरूपी एक वस्तु के अलावा सब असत्य है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಒಂದೇ ಸತ್ಯವಾದ ವಸ್ತು, ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಸತ್ಯ.", "Sanskrit": "ब्रह्म एव सत्यमेकं वस्तु तदतिरिक्तं सर्वमपि असत्यमेवेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शङ्कराचार्य जी ने कहा है ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या यही वेदान्त शास्त्र का तात्पर्य है।", "Kannada": "ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯಂ ಜಗನ್ಮಿಥ್ಯಾ  ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವೇದಾಂತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "तदुक्तं शङ्कराचार्यः ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या इदं तु वेदान्तशास्त्रस्य तात्पर्यमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ही अद्वैत होता है वहाँ पर द्वैत का स्थान ही नहीं होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಅದ್ವೈತವು ಇಲ್ಲಿ ದ್ವೈತಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನವೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ब्रह्म च अद्वैतं भवति तत्र द्वैतस्य स्थानमेव नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन प्रत्यक्ष प्रतीति के द्वारा द्वैत का ही मुख्य भान होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ ಪ್ರತೀತಿಯಿಂದ ದ್ವೈತದ ಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु प्रत्यक्षप्रतीत्या द्वैतस्यैव मुख्यं भानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "द्वैत वास्तविक रूप से कुछ भी नहीं होता है वह केवल समझाने के लिए कल्पना रूप से शास्त्रों में मिलता है।", "Kannada": "ದ್ವೈತವು ವಾಸ್ತವಿಕವಲ್ಲ ಆದರೆ ಕಲ್ಪಿತ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಶಾಸ್ತ್ರವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "द्वैतं न वास्तविकं किन्तु कल्पितमिति बोधयितुं शास्त्रं प्रवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आचार्य का यह वचन हैं कि अज्ञानकल्पितभेदनिवृत्तिपरत्व शास्त्रों का होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತಭೇಡನಿವೃತ್ತಿಪರತ್ವಾತ್ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಎಂಬುದು ಆಚಾರ್ಯರ ವಚನ.", "Sanskrit": "अज्ञानकल्पितभेदनिवृत्तिपरत्वात्‌ शास्त्राणामिति आचार्यवचनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी आत्मतत्व को अच्छी प्रकार से जानने के लिए बहुत सारे उपाय शास्त्रों में स्वीकार किये गये हैं।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನ ಸರಿಯಾದ ತಿಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परमात्मतत्त्वस्य सुष्टु बोधाय बहवः उपायाः स्वीकृताः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें से एक उपाय है पञ्चकोश की कल्पना।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲೊಂದು ಪಂಚಕೋಷ ಕಲ್ಪನಮ್", "Sanskrit": "तेषु एक उपायो भवति पञ्चकोशकल्पनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यारोपवाद तथा अपवाद के द्वारा यह निष्प्रपञ्च प्रपञ्चित होता है इस प्रकार का न्याय यहाँ पर आधार होता है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾರೋಪಾಪವಾದಾಭ್ಯಾಂ ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರಪಂಚ್ಯತೇ ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಯಸೂತ್ರಧಾರ.", "Sanskrit": "अध्यारोपापवादाभ्यां निष्प्रपञ्चः प्रपञ्च्यते इति न्यायस्तत्राधारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अध्यारोप तथा अपवाद वाद वस्तु में अवस्तु का आरोप ही अध्यारोप का लक्षण है, जैसे असर्पभूत रस्सी में सर्प का आरोप होता है।", "Kannada": "ಅಧ್ಯಾರೋಪಾಪವಾದದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಎಂಬ ಲಕ್ಷಣ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಸರ್ಪವಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಹಗ್ಗದಲ್ಲೂ ಸರ್ಪದ ಆಭಾಸ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अध्यारोपापवादौ वस्तुनि अवस्त्वारोपः अध्यारोप इति लक्षणम्‌। यथा असर्पभूतायां रज्जौ सर्पस्य आरोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कल्पना को ही आरोप कहते हैं।", "Kannada": "ಆರೋಪ ಎಂದರೆ ಕಲ್ಪನೆ", "Sanskrit": "आरोपो नाम कल्पनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस्सी को देखकर के रूप साम्य से यह सर्प है इस प्रकार का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಹಗ್ಗವನ್ನು ನೋಡಿ ರೂಪಾ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನ ಆಗುತ್ತದೆ", "Sanskrit": "रज्जुं दृष्ट्वा रूपसाम्यात्‌ सर्प इति ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः वहाँ पर रस्सी ही होती है न की सर्प।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗವೆ ಇದೆ ಆದರೆ ಸರ್ಪವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वस्तुतः तत्र रज्जुरेव वर्तते न सर्पः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस्सी सर्प की भ्रान्ति से अधिष्ठान होती है।", "Kannada": "ಹಗ್ಗವು ಹಾವಿನಂತೆ ಭ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रज्जुः सर्पभ्रान्तेः अधिष्ठानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिष्ठान रज्जु अंश का अज्ञान ही सर्प प्रतीति का कारण होता है।", "Kannada": "ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ಹಗ್ಗದ ಅಂಶದ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಸರ್ಪದ ಪ್ರತೀತಿಗೆ ಕಾರಣ.", "Sanskrit": "अधिष्ठानस्य रज्ज्वंशस्य अज्ञानमेव सर्पप्रतीतेः कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत दृष्टान्त में वस्तु रज्जु होती है तथा अवस्तु सर्प होता है।", "Kannada": "ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವು ಹಗ್ಗ, ಅವಸ್ತು ಸರ್ಪ.", "Sanskrit": "प्रकृतदृष्टान्ते वस्तु भवति रज्जुः अवस्तु भवति सर्पश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सिद्धान्त में तो ब्रह्म ही वस्तु होता है तथा अज्ञानादि सकलजगत्‌ समूह अवस्तु होता है।", "Kannada": "ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತು ಅಜ್ಞಾನಾದಿಸಕಲಜಡಸಮೂಹವು ಅವಸ್ತು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सिद्धान्ते च ब्रह्म वस्तु अज्ञानादिसकलजडसमूह अवस्तु च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रज्जु को देखकर के सर्प की भ्रान्ति जिस प्रकार से होती है उसी प्रकार सर्प को देखकर के भी रज्जु की भ्रान्ति होती है।", "Kannada": "ಹಗ್ಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಸರ್ಪದ ಭ್ರಾಂತಿ ಹೇಗೆಯೋ ಹಾಗೆ ಸರ್ಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಹಗ್ಗದ ಭ್ರಾಂತಿ ಆಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "रज्जुं दृष्ट्वा सर्पस्य भ्रान्तिः यथा भवति तथैव सर्पं दृष्ट्वा रज्जुभ्रान्तिरपि भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर कारण साम्य जानना चाहिए।", "Kannada": "", "Sanskrit": "साम्यं तत्र कारणमिति ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से वस्तुओं का परस्पर अध्यास होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪರಸ್ಪರ ವಸ್ತುಗಳ ಅಧ್ಯಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अध्यासः वस्तुनोः परस्परं भवत्येव।"}}
{"translation": {"Hindi": "रज्जु सर्प के सिर तथा पूँछ नहीं होती है।", "Kannada": "ಹಗ್ಗವು ಸರ್ಪದ ತಲೆಯಂತೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "रज्जोः सर्पस्य इव शिरः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी दोनों की कल्पना रस्सी में की जाती है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "तथापि तदुभयमपि कल्प्यते रज्जौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार सर्प के जो जो धर्म होते हैं वे सभी रस्सी मे कल्पित किये जाते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ಪದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಶಿರಾದಿ ಧರ್ಮಗಳು ಇವೆಯೋ ಅವು ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "एवञ्च सर्पे ये ये धर्माः वर्तन्ते शिरस्त्वादयः ते रज्जौ कल्प्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर अज्ञान कारण होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣ ಅಜ್ಞಾನವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कारणं भवति अज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान अनिर्वचनीय त्रिगुणात्मक तथा ज्ञान निवर्त्यक रूप में होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವಂತೂ ಅನಿರ್ವಚನೀಯ ಮತ್ತು ತ್ರಿಗುಣಗಳ ಜ್ಞಾನನಿವರ್ತ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानञ्च अनिर्वचनीयं त्रिगुणात्मकं ज्ञाननिवर्त्यञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान की निवृत्ति ज्ञान के द्वारा ही होती है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದ ನಿವೃತ್ತಿಯೂ ಜ್ಞಾನಡಿಂದಲೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानस्य निवृत्तिः ज्ञानेनैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से सूर्योदय होने पर अन्धकार की निवृत्ति होती है उसी प्रकार ज्ञान होने पर अज्ञान की निवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಕತ್ತಲು ಹೇಗೆ ದೂರವಾಗುವುದು ಹಾಗೇ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूर्योदये तमसः यथा बाधः भवति तथा ज्ञानोदये अज्ञानस्य नाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वास्तविक रस्सी पदार्थ का ज्ञान उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆಗ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಹಗ್ಗದ ಎಂಬ ವಸ್ತುವಿನ ಜ್ಞಾನ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा वास्तविकस्य रज्जुपदार्थस्य ज्ञानमुदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही अपवाद कहलाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಅಪವಾದ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदेवापवाद इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्य वस्तु को असत्य वस्तु में परिणित होने पर उस असत्य वस्तु का निरास हो जाता है।", "Kannada": "ಸತ್ಯವಸ್ತು ಅಸತ್ಯವಸ್ತು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ಆ ವಸ್ತುವು ಅಸತ್ಯವಸ್ತುವಿನ ನಿರಾಶೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्यवस्तु असत्यवस्तुरूपेण परिणतं तस्य असत्यवस्तुनः निरासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस दृष्टान्त में वस्तु रज्जु होती है।", "Kannada": "ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗವೇ ವಸ್ತು ಆಗಿತ್ತು.", "Sanskrit": "दृष्टान्ते वस्तु आसीत्‌ रज्जुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह असत्यभूत सर्पाकार में परिणित होती है तब उस असत्य वस्तु का निरास हो जाता है।", "Kannada": "ಅದು ಅಸತ್ಯಭೂತ ಸರ್ಪಾಕಾರದಿಂದ ಪರಿಣತ ಎಂದು ಅದರ ಅಸತ್ಯವಸ್ಟುವಿನ ನಿರಾಶೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सः असत्यभूतसर्पाकारेण परिणतः, तस्य असत्यवस्तुनः निरासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सिद्धान्त तो ब्रह्म जगताकार में प्रतीत होता है प्रतीत असत्य वस्तु का जगत निरास हो जाता है।", "Kannada": "ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಗದ ಆಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತೀತವಾದ ಆಸತ್ಯವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ನಿರಾಶೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सिद्धान्ते तु ब्रह्म जगादाकारेण प्रतीतं, प्रतीतस्य असत्यवस्तुनः जगतः निरासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "नेह नानास्ति किञ्चित इस श्रुति के द्वारा ब्रह्म में नानाभूत अद्वैत का निषेध किया जाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನಾನಾಭೂಟದ್ವೈತದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ.", "Sanskrit": "नेह नानास्ति किञ्चन इति श्रुत्या ब्रह्मणि नानाभूतद्वैतस्य निषेधः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कहाँ से किस प्रकार का उपाय होता है इस प्रकार की जिज्ञासा सभी के मन में उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಂದ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कुत एवं कश्चन उपाय इति जिज्ञासा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "संसार बन्धनों से मुक्ति सभी चाहते हैं।", "Kannada": "ಸಂಸಾರಬಂಧನದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "संसारबन्धनात्‌ मुक्तिं सर्व इच्छन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और मुक्ति का तो एक ही उपाय है ब्रह्मज्ञान जैस पाक्‌ की अग्नि के ज्ञान के बिना भोजन सिद्ध नहीं होता है उसी प्रकार ब्रह्मज्ञान के बिना मोक्ष सम्भव नहीं होता है, इस प्रकार से आचार्य के द्वारा आत्मबोध प्रकरण में कहा गया है।", "Kannada": "ಮುಕ್ತಿಯೊಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಉಪಾಯ. ಅಡುಗೆಯ ಬೆಂಕಿಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ಆತ್ಮಬೋಧದಲ್ಲಿ ಆವಾರ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "मुक्तेस्तावदेक एव उपायः ब्रह्मज्ञानम्‌। पाकस्य वह्निवज्ज्ञानं विना मोक्षो न सिद्ध्यति इति आत्मबोधे आचार्यणोक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मज्ञान सुलभ नहीं है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಸುಲಭವಿಲ್ಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "ब्रह्मज्ञानं सुलभं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस के निर्गुणत्व से तथा निर्धर्मकत्व से वह किसी भी प्रमाण का विषय नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಿರ್ಗುಣದಿಂದ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಷಯವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्य निर्गुणत्वात्‌ निर्धर्मकत्वाच्च कस्यापि प्रमाणस्य विषयो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मुमुक्षुओं के लिए ब्रह्मज्ञान सम्पादन में सविशेष ब्रह्मज्ञान के द्वारा निर्विशेष का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಸವಿಷೇಶ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿರ್ವಿಷೇಶದ ಜ್ಞಾನ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः मुमुक्षूणां कृते ब्रह्मज्ञानसम्पादनमुद्दिश्य सविशेषब्रह्मज्ञानद्वारा निर्विशेषस्य ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से क्रमशः सत्यज्ञानानन्तलक्षण के द्वारा यथार्थ तत्व के प्रति जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮುಮುಕ್ಷುಗಳ ಸತ್ಯಜ್ಞಾನಾಂತಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಯಥಾರ್ಥ ತತ್ವದ ಕಡೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं क्रमशः मुमुक्षवः सत्यज्ञानानन्तलक्षणद्वारा यथार्थतत्त्वं प्रति नीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और पहले ब्रह्मजिज्ञासा होने पर बुद्धिगोचर के लिए सविशेष का प्रतिपादन करके अन्त में उसका निषेध किया जाता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ ಮೊದಲು ಬ್ರಹ್ಮಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ಗೋಚರಕ್ಕಾಗಿ ಸವಿಷೇಶವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನಿಷೇಧ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथा च प्रथमं ब्रह्मजिज्ञासायां बुद्धिगोचराय सविशेषमिति प्रतिपाद्य अन्ते तन्निषेधः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस क्रम से यह अध्यारोपवाद न्याय कहलाता है।", "Kannada": "", "Sanskrit": "अस्यैव क्रमस्य अध्यारोपापवादन्यायः इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही सृष्टि, स्थिति तथा लय, ब्रह्म से ही होते हैं।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯ ಇವು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೆ", "Sanskrit": "यद्यपि सृष्टिस्थितिलयाः ब्रह्मण एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वे वस्तुतः ब्रह्म के स्वरूप नहीं होते है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವು ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वस्तुतः ते ब्रह्मस्वरूपे न सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको अन्त में ही जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಅದು ಕೊನೆಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "तच्च अन्ते एव ज्ञातुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष मार्ग के प्रथम सोपान में अध्यारोपकाल में वस्तुस्थिति समझ में नहीं आती है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷ ಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾರೋಪಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मोक्षमार्गस्य प्रथमसोपाने अध्यारोपकाले वस्तुस्थितिः नावगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म को सृष्टिकर्ता मानकर के उससे कर्तृत्व निषेध कार्य किया जाता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಕರ್ತೃತ್ವ ನಿಷೇಶವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "ब्रह्म सृष्टिकर्ता इति ज्ञात्वा ततः कर्तृत्वनिषेषः कार्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधारण मानव तथा अज्ञानी ब्रह्म से भिन्न स्वतन्त्र कुछ और जगत्‌ होता है इस प्रकार से चिन्तन करते है।", "Kannada": "ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನವರು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಭಿನ್ನವಾದ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಗುವುದೇ ಜಗತ್ತು ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "साधारणमानवाः अज्ञानिनः ब्रह्मणः भिन्नं स्वतन्त्रं किञ्चिद्भवति जगदिति चिन्तयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके लिए जगत्‌ का निमित्त तथा उपादान कारण ब्रह्म ही है इस प्रकार से प्रदिपादन करना होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ನಿಮಿತ್ತೋಪಾದಾಣಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषां कृते जगतो निमित्तोपादानकारणे ब्रह्म इति प्रतिपादनीयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जगत की स्वतन्त्र सत्ता नहीं होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं जगतः स्वतन्त्रसत्ता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म में ही उसकी स्थिति होती है, इस प्रकार से दृढ अवबोध उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಅದರ ಸ್ಥಿತಿ ಆಗುತ್ತದೆಂದು ದೃಢವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणि एव तस्य स्थितिर्भवतीति दृढावबोधः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसस निधर्मक ब्रह्म में जगत्‌ का कर्तृत्व सम्भव नहीं होता है तथा कार्यकारणरहित उसमें जगत्‌ का कारण भी सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ಕರ್ತೃತ್ವವು ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಯಕಾರಣ ರಹಿತವಾದಲ್ಲಿ ಜಗಟ್ಕಾರಂತ್ವವು ಆಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ.", "Sanskrit": "ततश्च निर्धर्मके ब्रह्मणि जगत्कर्तृत्वं नैव सम्भवति, कार्यकारणरहिते तस्मिन्‌ जगत्कारणत्वं नैव सम्भवतीत्यादिभिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से कल्पितविचारों के निषेधों के द्वारा निर्विशेष ब्रह्म में ही गति होती है।", "Kannada": "ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಎಲ್ಲ ನಿಷೇಧಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಿಷೇಶ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "विचारैः कल्पितानां सर्वेषां निषेधद्वारा निर्विशिषब्रह्मावगतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बुद्धि का स्थैर्य सम्पादन के द्वारा लक्ष्यप्राप्ति तक जो कुछ भी परिकल्पना करके साक्षात्कार होने पर लक्ष्य में परिकल्पित का निषेध करना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದ ಏನಾದರೂ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿ ನೇರವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಕಲ್ಪಿಸಿ ನೇಶೇಧವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवञ्च बुद्धेः स्थैर्यसम्पादनद्वारा लक्ष्यप्रा्तिपर्यन्तं यत्किञ्चित्‌ परिकल्पनं कृत्वा साक्षात्कृते लक्ष्ये परिकल्पितस्य निषेधः कार्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही अध्यारोप तथा अपवाद का प्रयोजन है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಅಧ್ಯಾಪೋಪ ಅಪವಾದದ ಪ್ರಯೋಜನ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एतदेव अध्यापोपापवादयोः प्रयोजनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और ब्रह्मत्व को समझने पर कहे गये पञ्चकोशों की भी ब्रह्म में ही कल्पना करनी चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಹೇಳುವ ಪಾಂಚಕೋಷಗಳು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "तथा च ब्रह्मस्वरूपावगतये वक्ष्यमाणाः पञ्चकोशाः अपि ब्रह्मणि कल्पिताः वर्तन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म वहाँ पर अधिष्ठान तथा पञ्चकोश आरोपित होते हैं।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮ ಅಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಪಂಚಕೋಷಗಳ ಆರೋಪಣೆಯು", "Sanskrit": "ब्रह्म तत्र अधिष्ठानं, पञ्चकोशाः आरोपिताश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चकोशों में भी सर्वप्रथम ब्रह्मत्वबुद्धि की कल्पना करके फिर उसके द्वारा यथार्थ ब्रह्म में गति होती है।", "Kannada": "ಐದು ಕೋಶಗಳಲ್ಲೂ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಅದರ ನಿರಸನದಿಂದ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಿಳುವಳಿ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "पञ्चस्वपि कोशेषु ब्रह्मत्वबुद्धिं प्रथमं प्रकल्प्य पुनस्तन्निरसनद्वारा यथार्थब्रह्मावगतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस विषय के स्पष्टीकरण के लिए अरुन्धती न्याय का सहारा लिया जाता है।", "Kannada": "ವಿಷಯದ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅರುಂಧತೀನಕ್ಷತ್ರನ್ಯಾಯವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "विषयस्य स्पष्टीकरणार्थम्‌ अरुन्धतीनक्षत्रन्यायः उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवाह के बाद रात्रिकाल में अपनी पत्नी बाहर लाकर के पति अरुन्धती नक्षत्र का दर्शन करवाता है।", "Kannada": "ವಿವಾಹಾನಂತರ ರಾತ್ರಿಕಾಲದಲ್ಲ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ಕರೆದು ಪತಿಯಾದವು ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "विवाहानन्तरं रात्रिकाले स्वभार्यां बहिरानीय भर्ता अरुन्धतीनक्षत्रं प्रदर्शयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अरुन्धती नक्षत्र अत्यन्त सृक्ष्म होता है।", "Kannada": "ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಶತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಶ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अरुन्धतीनक्षत्रम्‌ अत्यन्तं सूक्ष्मं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसका दर्शन भी कठिन होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ದರ್ಶನ ಕಷ್ಟ.", "Sanskrit": "अत एव तस्य दर्शनं दुष्करमपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "पति तो पहले ही देख लेता है।", "Kannada": "ಗಂಡನೇ ಮೋದಲು ನೋಡಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "भर्ता तु पूर्वं दृष्टवानस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन भार्या पहले कभी नहीं देखती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹೆಂಡತಿ ಮೊದಲು ನೋಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु भार्या तु पूर्वं न दृष्टवती।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसके लिए अत्यन्त सूक्ष्म अरुन्धती नक्षत्र का दर्शन सुलभ नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಷತ್ರದ ದರ್ಶನವು ಸುಲಭವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अत्यन्तं सूक्ष्मभूतस्य अरुन्धतीनक्षत्रस्य दर्शनं न सुलभम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भर्ता कोई उपाय करता है।", "Kannada": "ಪತಿಯಿಂದ ಒಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.", "Sanskrit": "भर्त्रा तत्र कश्चन उपायः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह उपाय यह है कि | ध्यान देंः भर्ता अपनी अङ्गुली को दिखाकर के भार्या से कहता हैं कि ऊपर अत्यन्त प्रकाशमान स्थूलरूप में दिखाई दे रहा है क्या वह आपको दिख रहा है, क्या?", "Kannada": "ಆ ಉಪಾಯವು - ಪತಿಯು ತನ್ನ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಪತ್ನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಇದೆಯಲ್ಲ ಎಂದು.", "Sanskrit": "स च उपायः उच्यते। भर्ता स्वाङ्गुल्या आकाशं प्रदर्श्य कथयति भार्याम्‌, उपरि अत्यन्तं प्रकाशमानं स्थूलं यत्‌ नक्षत्रं वर्तते तत्‌ दृष्टं किल इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देखकर के भार्या पूछती है कि क्या वह अरुन्ध ती नक्षत्र है।", "Kannada": "ನೋಡಿದ ಪತ್ನಿ ಅದೇ ನಾ ? ಅರುಂಧತಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ.", "Sanskrit": "दृष्टं तद्वा अरुन्धतीनक्षत्रमिति भार्या पृच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह कहता हैं कि वह अरुन्धती नक्षत्र नहीं है।", "Kannada": "ಆಗ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಅದಲ್ಲ ಅರುಂಧತಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तदा कथयति तन्न अरुन्धतीनक्षत्रमिति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके पास में एक और लघु प्रकाशमान नक्षत्र दिखाई दे रहा है, क्या?", "Kannada": "ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಳೆಯುವ ಸಣ್ಣದು ಯಾವುದು ಇದೆಯೋ ಅದೇ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तत्समीपे अन्यदेकं प्रकाशमानं लघुभूतं यत्‌ वर्तते तदेव इति?"}}
{"translation": {"Hindi": "भर्ता कहता है वह नहीं लेकिन उसके पास में जो सबसे छोटा नक्षत्र दिखाई दे रह है वह अरुन्धती नक्षत्र है।", "Kannada": "ಗಂಡನ ಮಾತು ಅದಲ್ಲ ಅರುಂಧತಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಎಂದು. ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಇದೆಯೋ ಅದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "भर्तुः वचनमस्ति तन्न अरुन्धतीनक्षत्रमिति। तस्य समीपे यत्‌ अत्यन्तं लघुभूतमस्ति तदेव इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से स्थूल नक्षत्रों को पहले दिखाकर के फिर उससे छोटे नक्षत्रों को दिखाकर के उसके बाद में सबसे लघु नक्षत्र को दिखाना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ದೊಡ್ಡ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ತೋರಿಸಿ ನಂತರ ಸಣ್ಣದನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅದರ ಉತ್ತರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಸಣ್ಣ ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं स्थूलानि नक्षत्राणि प्रथमं प्रदर्श्य ततः लघुभूतानि प्रदर्श्य तदुत्तरम्‌ अन्ते अत्यन्तं सूक्ष्मम्‌ अरुन्धतीनक्षत्रं प्रदर्श्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जिन नक्षत्रों का दर्शन सुलभ होता सबसे पहले उनका दर्शन करवाकर के उसके बाद फिर एक एक नक्षत्र का निरास करके अन्त में मुख्य अरुन्धती नक्षत्र का प्रदर्शन करवाना चाहिए।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಯಾವ ನಕ್ಷತ್ರಗಲ ದರ್ಶನ ಸುಲಭವೋ ಆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಅರುಂಧತೀ ಎಂದೇ ಪರಿಚಯಿಸಿ ಆಮೇಲೆ ಒಂದೊಂದನ್ನೇ ನಿರಾಸವಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं येषां नक्षत्राणां दर्शनं सुलभं भवति तेषां नक्षत्राणां प्रथमम्‌ अरुन्धतीत्वेन परिचयं कृत्वा ततश्च एकैकस्य निरासं कृत्वा अन्ते मुख्यस्य अरुन्धतीनक्षस्य प्रदर्शनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस उपाय से दुर्विज्ञेय भी सुविज्ञेय हो जाता है।", "Kannada": "ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ ಗೋತ್ತಾಗದೇ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च अनेन उपायेन दुर्विज्ञेयमपि सुविज्ञेयमभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से दुर्विज्ञेय आत्मा का उपदेश देने के लिए शास्त्र अरुन्धती नक्षत्र के निर्देशन के समान लोकबुद्धि का अनुसरण करता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಗೊತ್ತಾಗದಿರುವುದು ಸ್ವಯಂ ತಿಳಿಸಲು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಲೋಕಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं दुर्विज्ञेयम्‌ आत्मानं उपदेष्टुं शास्त्रम्‌ अरुन्धतीनक्षत्रनिदर्शनवत्‌ लोकबुद्धिम्‌ अनुसरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नमय शरीर ही आत्मा है इस प्रकार से मूढ लोग सोचते है।", "Kannada": "ಅನ್ನಮಯ ಶರೀರವು ಆತ್ಮಾ ಎಂದು ಮೂಢರು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अन्नमयं शरीरम्‌ आत्मा इति मूढाः चिन्तयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनके अनुसार उनको समझाने के लिए आत्मा अन्नमय होता है इस प्रकार से उनको समझाया जाता है।", "Kannada": "ಅದರಂತೆಯೇ ಅನ್ನಮಯದಿಂದ ಆತ್ಮ ಆಗುವುದೆಂದು ಮೊದಲು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदनुसारम्‌ अन्नमयः आत्मा भवतीति प्रथमं बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नमय आत्मा होता है यह बोध होने पर उसका वहाँ पर निरास किया जाता है।", "Kannada": "ಅನ್ನಮಯವು ಆತ್ಮ ಎಂದು ಮೂಢನಿಗೆ ಯಾವಾಫ಼್ಗ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೋ ಆಗ ನಿರಾಸವು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्नमय आत्मा इति यदा मूढस्य बोधः भवति तदा तस्य निरासः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद यह समझाया जाता है कि अन्नमय आत्मा नहीं हो सकती है, अपितु उसके अन्तर्गत विद्यमान प्राणमय कोश ही आत्मा होती है फिर उसके बाद में इसका भी निरास करवाकर के यह कहा जाता है की प्राणमय कोश भी आत्मा नहीं होती है अपितु वर्तमान मनोमय कोश ही आत्मा है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಅನ್ನಮಯ ಆತ್ಮ ಆಗಲು ಸಾಧವಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶವೇ ಆತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ ಪ್ರಾಣಮಯವೂ ಕೂಡ ಆತ್ಮ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಈಗ ಮನೋಮಯವು ಆತ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "तदुत्तरम्‌ अन्नमयः नात्मा भवितुमर्हति, तदन्तः विद्यमानः प्राणमयकोश एव आत्मा इति बोधयति। तदुत्तरं प्राणमयः अपि नात्मा इत्युक्त्वा तदन्तः वर्तमानः मनोमय आत्मा इति बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर इसी क्रम में उसके अन्दर विद्यमान विज्ञानमय कोश और फिर आनन्दमय कोश आत्मा होती है इस प्रकार से समझाया जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೊನೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯವು ಆತ್ಮಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च क्रमेण तदन्तः तदन्तः विद्यमानः विज्ञानमयः आनन्दमयश्च आत्मा इति बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अन्त में पञ्चकोश भी आत्मा होने योग्य नहीं है ऐसा कहकर के यथार्थ आत्मस्वरूप का बोध करवाया जाता है।", "Kannada": "ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಂಚಕೋಶಗಳೂ ಕೂಡ ಆತ್ಮ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्ते च एते पञ्चकोशाः अपि आत्मा भवितुं नार्हति इत्युक्त्वा यथार्थम्‌ आत्मस्वरूपं उद्बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका आगे वर्णन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಮುಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "स च प्रकारः प्रपञ्च्यते अग्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त का विषय क्या है?", "Kannada": "ವೇದಾಂತದ ವಿಷಯ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "वेदान्तस्य विषयः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 आत्मविषय में अन्त्य प्रमाण क्या है?", "Kannada": "೨. ಆತ್ಮದ ವಿಷದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಮಾಣ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "२. आत्मविषये अन्त्यं प्रमाणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. वेदान्तशास्त्र का तात्पर्य क्या है?", "Kannada": "೩. ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರದ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಏನು ?", "Sanskrit": "३. वेदान्तशास्त्रस्य तात्पर्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 अध्यारोप तथा अपवाद वाद के द्वारा प्रपञ्च क्या होता है?", "Kannada": "೪. ಅಧ್ಯಾರೋಪಾಪವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "४. अध्यारोपापवादाभ्यां प्रपञ्च्यते कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "5. अध्यारोप किसे कहते हैं?", "Kannada": "೫. ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "५. अध्यारोपः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "6 सर्प भ्रान्ति में अधिष्ठान क्या हे?", "Kannada": "೬. ಸರ್ಪಭ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನಲ್ಲಿ ಏನು ?", "Sanskrit": "६. सर्पभ्रान्तेः अधिष्ठानं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "7. सिद्धान्त वस्तु क्या है?", "Kannada": "೭. ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "७. सिद्धान्ते वस्तु किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 सिद्धान्त में अवस्तु क्या है?", "Kannada": "೮. ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಅವಸ್ತು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "८. सिद्धान्ते अवस्तु किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 अज्ञान किसे कहते हैं?", "Kannada": "೯. ಅಜ್ಞಾನವೆಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "९. किन्नाम अज्ञानम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. अपवाद किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧೦. ಅಪವಾದ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१०. अपवादः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. मुक्ति का एक ही उपाय क्या है?", "Kannada": "೧೧. ಮುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಉಪಾಯ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "११. मुक्तेः एक एव उपायः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "12.किस न्याय के द्वारा दुर्विज्ञेय आत्मा का प्रतिपादन किया जाता हे?", "Kannada": "೧೨. ಯಾವ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ದುರ್ವಿಜ್ಞದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ?", "Sanskrit": "१२. केन न्यायेन दुर्विज्ञेयस्य आत्मनः प्रतिपादनं क्रियते?"}}
{"translation": {"Hindi": "अनात्मविषयों के बाद ही आत्मस्वरूप का विवेचन किया गया है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "अनात्मविषयेभ्यः आत्मस्वरूपं विवेचनीयमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर शास्त्र में अनेक उपाय बताए गये हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "तत्र नैके उपायाः सन्ति शास्त्रे।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे पूर्वपाठ में उसके लिए अवस्थात्रय का विचार तथा शरीरत्रय का विचार भी किया गया है।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಅದರರ್ಥ ಅವಸ್ಥಾಗಳ ಮೂರರ ವಿಚಾರವು ಶರೀರಗಳ ಮೂರರದ್ದು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पूर्वस्मिन्‌ पाठे तदर्थम्‌ अवस्थात्रयविचारः शरीरत्रयविचारश्च कृतौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पञज्चकोश का विचार किया जाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಕೋಶಗಳ ವಿಚಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इह तु पञ्चकोशविचारः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव का वास्तविक रूप ब्रह्म ही होता है।", "Kannada": "ಜೀವದ ವಾಸ್ತವಿಕ ರೂಪವೇ ಬ್ರಹ್ಮ.", "Sanskrit": "जीवस्य वास्तविकं रूपं ब्रह्म एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्य ज्ञान के पश्चात्‌ अद्वितीय वस्तु को अपने शरीर में हृदयरूपी गुहा के अन्दर जानना होता है।", "Kannada": "ಸತ್ಯ ಜ್ಞಾನಾಂತವು ಅದ್ವಿತೀಯವು ವಸ್ತು ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಹೃದಯದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "सत्यज्ञानान्तम्‌ अद्वितीयं वस्तु स्वशरीरे हृदयगुहायामेव अवगन्तव्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिससे उसकी वहीं पर उपलब्धि होती है, वहाँ पर गीता ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेर्जुन तिष्ठति।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ ಅದರ ಉಪಲಭಿಯು ಅಲ್ಲೇ. ಅಲ್ಲಿ ಗೀತಾವಚನವು ಪ್ರಮಾಣ - ಈಶ್ವರ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಹೃದದೇಶೇರ್ಜುನ ತಿಷ್ಠತಿ |", "Sanskrit": "यतः तस्य तत्रैवोपलब्धिरस्ति। तत्र गीतावचनं प्रमाणम्‌- ईश्वरः सर्वभूतानां हृददेशेर्जुन तिषठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "( भ.गी. 18.61) यहाँ पर कही गयी हृदय रूपी गुहा के चारों ओर पञ्‌कोष होते हैं।", "Kannada": "( ಭ.ಗೀ. ೧೮.೬೧) ಅತ್ರೋಕ್ತಹ್ರುದಯಗುಹಾಂ ಪರಿತಃ ಪಂಚಕೋಶಾಃ ಸಂತಿ |", "Sanskrit": "(भ.गी. १८.६१)अत्रोक्तहृदयगुहां परितः पञ्चकोशाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे हैं अन्नमय कोश, प्राणमय कोश, मनोमयकोश, विज्ञानमयकोश तथा आनन्दमय कोश इस प्रकार से होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅನ್ನಮಯಕೋಷ, ಪ್ರಾನಮಯಕೋಷ, ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಷ ಹಾಗೂ ಆನಂದಮಯಕೋಶ.", "Sanskrit": "तथा च अन्नमयकोशः प्राणमयकोशः मनोमयकोशः विज्ञानमयकोशः आनन्दमयकोशश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके पञ्चदशी में इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "ततदुक्तं पञ्चदश्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प.द. 1.33 अन्न, प्राण,मन बुद्धि तथा आनन्द इस प्रकार से पाँच कोश होते हैं।", "Kannada": "ಪ. ದ್. 1.33. ಅನ್ನ, ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆನಂದಗಳು ಐದು ಕೋಶಗಳು.", "Sanskrit": "प.द्‌. १.३३ अन्नं प्राणो मनो बुद्धिरानन्दश्चेति पञ्चकोशाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि यहाँ पर विज्ञान होती है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಯು ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ", "Sanskrit": "बुद्धिरत्र विज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन पाँचों कोशों के द्वारा आत्मा ढकी हुई रहती है।", "Kannada": "ಈ ಐದು ಕೋಶಗಳಿಂದ ಆತ್ಮ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतैः पञ्चभिः कौशैः आत्मा आवृतो वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आवरण यहाँ पर ढकी हुई के समान ही समझना चाहिए।", "Kannada": "ಆವೃತವೆಂದರೆ ಆವೃತದಂತೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "आवृत इत्यस्य आवृत इव इति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि वस्तुतः आत्मा का आवरण नहीं होता है।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಆವರಣವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": ", नतु वस्तुतः आवरणं तत्र विवक्षितम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आत्मा के आवरण के कारण से अपने स्वरूप को नहीं समझकर तथा उसे भूलकर जीव संसारी हो जाता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಆತ್ಮವು ಆವೃತವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಇರುವುದನ್ನು ಮರೆತು ಸಂಸಾರಿ ಆಗುವುದು ಜೀವವು.", "Sanskrit": "एवं आत्मा आवृत इति कारणात्‌ स्वस्वरूपं अनवगम्य विस्मृत्या संसारी भवति जीवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञज्चकोश के विषय में तैत्तिरीय श्रुति में यह प्रमाण है तस्माद्वा एतत्स्मादन्नरसमयादन्योन्तर आत्मा प्राणमयः।", "Kannada": "ಪಂಚಕೊಶಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತೈತ್ತಿರೀಯ ಶೃತಿಯು ಪ್ರಮಾನವಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅನ್ನರಸಮಯದ ಅನಂತರದ ಆತ್ಮವೇ ಪ್ರಾಣಮಯ ಎಂದು.", "Sanskrit": "पञ्चकोशविषये तैत्तिरीयश्रुतिः प्रमाणमस्ति। तस्माद्वा एतत्स्मादन्नरसमयादन्योन्तर आत्मा प्राणमयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "(तै.उ.2.1-4) विश्व का व्यष्टि स्थूल शरीर ही अन्नमय कोश होता है।", "Kannada": "(ತೆ. ಉ.೩.೧-೪) ವಿಷ್ವಸ್ಯ ವ್ಯಷ್ಟಿಸ್ಥೂಲಶರೀರಂ ಅನ್ನಮಯಕೋಶೋ ಭವತಿ.", "Sanskrit": "(ते.उ.२.१-४) विश्वस्य व्यष्टिस्थूलशरीरम्‌ अन्नमयकोशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँच प्राण तथा पाँच कर्मेन्द्रियों के साथ प्राणमय कोश होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾದಿ ಐದು ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ಪ್ರಾಣಮಯ ಕೋಶವು ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "प्राणादिपञ्चकं कर्मेन्द्रियैः सहितं सत्‌ प्राणमयकोशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन तो ज्ञानेन्द्रियों के साथ मनोमय कोश रूप में होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಂತು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ಮನೋಮಯಕೋಷ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "मनस्तु ज्ञानेन्द्रियैः सहितं मनोमयकोशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि ज्ञानेन्द्रियों के साथ विज्ञानमय कोश कहलाती है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಯು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಷವು.", "Sanskrit": "बुद्धिः ज्ञानेन्द्रियैः सहिता विज्ञानमयकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अविद्या परिणाम रूप वृत्ति आनन्दमय कोश कहलाती है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾ ಪರಿಣಾಮ ರೂಪದ ವೃತ್ತಿಯು ಆನಂದಮಯ.", "Sanskrit": "अविद्यापरिणामरूपा वृत्तिः आनन्दमयश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोश के समान आच्छादकत्व होने से इसका कोश नाम दिया गया है।", "Kannada": "ಕೋಶದ ಹಾಗೆ ಹಾಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೋಷವೆಂದು ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "कोशवदाच्छादकत्वात्‌ कोश इति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे संसार में खड्ग का कोश होता है जो खड्ग को आच्छादित किये हुए रहता है।", "Kannada": "ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗದ ಕೋಶವು ಹೇಗೆ ಆವರಿಸುವುದು ಹಾಗೆ ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಷಗಳನ್ನೂ ಆತ್ಮವು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लोके खड्गस्य कोशः यथा आच्छादयति तथैव अन्नमयादयः कोशा अपि आत्मानम्‌ आच्छादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार अन्नमयादि कोश भी आत्मा को आच्छादित किये हुए रहते हैं।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಆನ್ನಮಯಕೋಷವು ಜೀವದ ಅಭಿಮತವಾಗುವುದೋ ಆಗ ಅದು ಅನ್ನಮಯಾತ್ಮಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा अन्नमयकोशे अभिमतः जीवस्य भवति तदा सः अन्नमायात्मा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब अन्नमयकोश अभिमत वाला जीव होता है तब वह अन्नमयात्मा होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾಣಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀವದ ಅಭಿಮಾನವಿದೆಯೋ ಆಗ ಪ್ರಾಣಮಯವು ಆತ್ಮ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "यदा प्राणमये अभिमानः तदा जीवः प्राणमय आत्मा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब प्राणमय अभिमान वाला होता है तब उसकी प्राणमय आत्मा होती है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾಣಮಯದಲ್ಲಿ ಜೀವದ ಅಭಿಮಾನವಿದೆಯೋ ಆಗ ಪ್ರಾಣಮಯ ಆತ್ಮ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "यदा प्राणमये अभिमानः तदा जीवः प्राणमय आत्मा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार उस उस कोष में कल्पित अभिमान जीव की मनोमयात्मा, विज्ञानमयात्मा तथा आनन्दमयात्मा होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಆಯಾಯಾ ಕೊಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಮನೋಮಯಾತ್ಮವು, ವಿಜ್ಞಾನಮಯಾತ್ಮವು ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯಾತ್ಮವು ಜೀವ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "एवं तत्तत्कोशेषु कल्पिताभिमानात्‌ मनोमायात्मा विज्ञानमयात्मा आनन्दमयात्मा च भवति जीवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर तीन प्रकार के होते हैं कारण शरीर, सूक्ष्म शरीर तथा स्थूल शरीर।", "Kannada": "ಶರೀರತ್ರಯವು - ಕಾರಣಶರೀರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರ, ಸ್ಥೂಲಶರೀರ ಎಂದು.", "Sanskrit": "शरीरत्रयं भवति कारणशरीरम्‌, सूक्ष्मशरीरम्‌, स्थूलशरीरं च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें स्थूल शरीर अन्नमयकोश कहलाता है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಶರೀರವನ್ನು ಅನ್ನಮಯಕೋಶ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एतेषु स्थूलशरीरम्‌ अन्नमयकोश इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चीकृत भूतों से उत्पन्न स्थूल देह ही अन्नमयकोश होता है।", "Kannada": "ಪಂಚೀಕರಿಸಿದ ಭೂತಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸ್ಥೂಲದೇಹವೇ ಅನ್ನಮಯಕೋಶವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "पञ्चीकृतभूतेभ्यः उत्पन्नः स्थूलदेह एव आन्नमयकोशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चीकृतस्थूलों से बना हुआ देह अन्न संज्ञक होता है।", "Kannada": "ಪಂಚೀಕೃತ ಸ್ಥೂಲಗಳಿಂದ ದೇಹವು ಅನ್ನದ ಸಂಜ್ಞೆಯು.", "Sanskrit": "पञ्चीकृतस्थूलोत्थः देहो अन्नसंज्ञिक इति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पञ्चदशीकार ने कहा है।", "Kannada": "ಎಂದು ಪಂಚದಶೀಕಾರರು.", "Sanskrit": "इति पञ्चदशीकारः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर भी अन्न का ही विकार होता है।", "Kannada": "ಶರೀರವು ಅನ್ನದ ವಿಕಾರವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शरीरम्‌ अन्नस्य विकारः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नविकारत्व से ही यह अन्नमय कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ನವಿಕಾರದಿಂದ ಅನ್ನಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अन्नविकारत्वात्‌ अन्नमयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूलभोग को आयतन होने से यह स्थूल शरीर भी कहलाता है।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲಭೋಗದ ಆಯತನವಾಗುವುದೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಥೂಲಶರೀರವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्थूलभोगस्य आयतनं भवतीति कारणात्‌ स्थूलशरीरमपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "माता पिता के द्वारा भुक्ति अन्न से भी इसकी उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಮಾತೃಪಿತೃಗಳು ಉಣಬಸುವಂತದ್ದು ಅನ್ನವಿಕಾರದಿಂದ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मातृपितृभुक्तात्‌ अन्नविकारात्‌ उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अपने द्वारा खाये हुए अन्न से यह स्थित रहता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ತಾನೇ ತಿಂದ ಅನ್ನದಿಂದ ಶರೀರದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च स्वेन भुक्तेन अन्नेन शरीरस्य स्थितिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस शरीर का नाम अन्नमय शरीर किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅನ್ನಮಯ ಎಂದು ಶರೀರದ ಹೆಸರು ಅನ್ವರ್ಥವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अन्नमयः इति शरीरस्य नाम अन्वर्थ एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नमयकोश में तन्मय होकर के जीव संसरण करता है।", "Kannada": "ಅನ್ನಮಯಕೊಷದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯವಾದ ಜೀವವು ಸಂಸರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्नमयेकोशे तन्मयो भूत्वा जीवः संसरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "में स्थलू हूँ, मैं कृश हूँ, में सुन्दर हूँ इस प्रकार का भ्रान्तिग्रस्त यह जीव हो जाता है।", "Kannada": "ನಾನು ದಪ್ಪ, ನಾನು ಸಣ್ಣ, ನಾನು ಸುಂದರ ಇತ್ಯಾದಿ ಭ್ರಾಂತಿಗ್ರಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहं स्थूलः अहं कृशः सुन्दरः इत्येवं भ्रान्तिग्रस्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहं शब्द का यहाँ पर आत्मा अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅಹಂ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहं शब्दस्य आत्मेति अर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं स्थूल हूँ इस प्रकार से यहाँ पर जीव आत्मा को स्थूल समझता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ನಾನು ಸ್ಥೂಲ ಎಂಬುದರಿಂದ ಆತ್ಮದ ಸ್ಥೂಲತ್ವವು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अहं स्थूलः इत्यस्य आत्मनः स्थूलत्वं बुद्ध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा शरीरस्थ सौन्दर्यादि धर्म आत्मा के हैं इस प्रकार से चिन्तन करता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ಸ್ಥೂಲತ್ವವನ್ನು ಮಾಡಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಧರ್ಮಗಳು ಆತ್ಮವೆಂದೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अथवा स्थूलत्वं कृत्वं सौन्दर्यमित्यादिधर्माः आत्मनः इति चिन्तयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः स्थूलत्वादि धर्म देह के होते है न की आत्मा के।", "Kannada": "ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥೂಲತ್ವಾದಿ ಧರ್ಮಗಳು ದೇಹದ್ದೇ ನ ತು ಆತ್ಮದ್ದು ಎಂದು.", "Sanskrit": "वस्तुतः स्थूलत्वादिधर्माः देहस्यैव नतु आत्मनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह जीव शरीर के क्लेशों को आत्मा मानकर के दुःखों का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ತೊಂದರೆ ಆತ್ಮದ್ದೇ ಎಂದು ತಿಳಿದು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "शरीरस्य क्लेशः आत्मनः इति विचिन्त्य दुःखमनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": ",11.2.2 ) प्राणमय कोश अब प्राणमय कोश का निरूपण किया जा रहा है।", "Kannada": "೧೮.೨.೨) ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶಃ ಅಥ ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶಃ ನಿರೂಪ್ಯತೇ |", "Sanskrit": "१८.२.२) प्राणमयकोशः अथ प्राणमयकोशः निरूप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सप्तदश अवयव (17) तथा सूक्ष्म शरीर का पूर्व में विचार किया जा चुका है।", "Kannada": "ಸಪ್ತದಶಾವಯವೋಪೇತವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರವನ್ನು ಅಧಿಕರಿಸಿ ಮುಂಚೆಯೇ ವಿಚಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सप्तदशावयवोपेतं सूक्ष्मशरीरमधिकृत्य पूर्वं विचारितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर पाँच प्राण कर्मेन्द्र्यों के साथ मिलकर के प्राणमय कोश का निर्माण करतें है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಾದಿ ಪಂಚ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಪ್ರಾಣಮಯಕೊಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र प्राणादिपञ्चकं कर्मेन्द्रियैः सहितं सत्‌ प्राणमयकोशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्तिभेद से पाँच प्राण होते हैं।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಭೇದದಿಂದ ಪಂಚಪ್ರಾಣಗಳು.", "Sanskrit": "वृत्तिभेदेन पञ्चप्राणाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण, अपान, समान, व्यान तथा उदान।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ವ್ಯಾನ, ಉದಾನ ಮತ್ತು ಸಮಾನ", "Sanskrit": "प्राणः अपानः व्यानः उदानः समानश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पाँच कर्मेन्द्रियाँ होती है- वाक्‌, पाणि, पाद, पायु तथा उपस्थ।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಐದು - ವಾಕ್, ಪಾಣಿ, ಪಾದ, ಪಾಯು, ಉಪಸ್ಥ.", "Sanskrit": "एवं कर्मेन्द्रियाणि पञ्च वाक्‌ पाणि पाद पायु उपस्थभेदेन।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इन दशों का समूह प्राणमय कोश होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಅಂಶಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एवं दशांशानां समूहः प्राणमयकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नमय कोश अनयन्त स्थूल होता है, प्राणमय कोश उतना स्थूल नहीं होता है।", "Kannada": "ಅನ್ನಮಯಕೋಶವು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಸ್ಥೂಲ ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अन्नमयकोशः अत्यन्तं स्थूलः भवति। तावान्‌ स्थूलः न भवति प्राणमयकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अत्यन्त सूक्ष्म होता है ऐसा भी नहीं कह सकते हैं लेकिन अन्नमय कोश की अपेक्षा कुछ सूक्ष्म तो होता ही हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ ಇನ್ನೂ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅನ್ನಮಯಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु अत्यन्तं सूक्ष्म इत्यपि वक्तुं न शक्यते। अन्नमयापेक्षया किञ्चित्‌ सूक्ष्मं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब मनोमय कोश का निरूपण किया जा रहा है।", "Kannada": "ಮನೋಮಯಕೋಷವನ್ನು ವಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "अथ मनोमयकोशो निरूप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह तीसरा कोश है।", "Kannada": "ಮೂರನೇ ಕೋಷವಾಗಿದೆ ಇದು.", "Sanskrit": "तृतीयः भवति अयं कोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन ज्ञानेन्द्रियों से मिलकर के मनोमय कोश का निर्माण करता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಮನೋಮಯ ಕೋಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनस्तु ज्ञानेन्द्रियैः सहितं मनोमयकोशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ यह भी कह सकते हैं की पाँच ज्ञानेन्द्रिय मन के साथ मिलकर के षष्टम अंश के रूप में मनोमय कोश का निर्माण करती हैं।", "Kannada": "ಐದು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಸೇರಿ ಆರು ಅಂಶದಿಂದ ಮನೋಮಯಕೋಶವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चज्ञानेन्द्रियाणि मनश्च मिलित्वा षडंशेन मनोमयकोशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रोत्र, त्वक्‌, चक्षु, जिह्वा घ्राण तथा मन मनोमय कोश के अन्तर्गत होते हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಶ್ರೋತ್ರ, ತ್ವಕ್, ಚಕ್ಷು, ಜಿಹ್ವಾ, ಘ್ರಾಣ, ಹಾಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ಇವು ಮನೋಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं श्रोत्रं त्वक्‌ चक्षुः जिह्वा घ्राणं तथा मनश्च मनोमयकोशे अन्तर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर श्रोत्रमय कोश, चक्षुमय कोश, इसका नाम नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಶ್ರೋತ್ರಮಯ, ಚಕ್ಷುರ್ಮಯ ಎಂದು ಕೋಶದ ಹೆಸರು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि श्रोत्रमयः चक्षुर्मय इति कोशस्य नाम नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर यह कारण है कि सभी इन्द्रियों का अध्यक्ष मन होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮನಸ್ಸು ಅಧ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषामपि इन्द्रियाणां मनः अध्यक्षः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के अधीन ही इन्द्रियों की प्रवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಮನೋಧೀನತೆಯಿಂದಲೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "मनोधीनतया एव इन्द्रियाणां प्रवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रोत्रेन्द्रिय स्वतन्त्रता से शब्द का ग्रहण नहीं कर सकती हैं।", "Kannada": "ಶ್ರೋತ್ರೇಂದ್ರಿಯವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗ್ರಹೀಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "श्रीत्रेन्द्रियं स्वतन्त्रतया शब्दं ग्रहीतुं न समर्थम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर उसे मन की सहायता की अपेक्षा होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಸಹಾಯವು ಅಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनसः साहाय्यं तत्रापेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार चक्षु मन के विना रूप का ग्रहण नहीं करता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಣ್ಣು ಮನಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं चक्षुः मनसा विना रूपं न गृह्णाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से सभी जगहों पर मन की अधीनता के द्वारा ही इन्द्रियाँ विषयों का ग्रहण करती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಧೀನತೆಯಿಂದಲೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಷಯಗ್ರಹಣವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "एवं सर्वत्र मनोधीनतया एव इन्द्रियाणां विषयग्रहणमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इन्द्रियों की अपेक्षा मन के प्रधान होने से इस कोश का नाम मनोमय कोश है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಮನಸಿನ ಇಂದ್ರಿಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯಿಂದ ಮನೋಮಯಕೋಶ ಎಂದು ಹೆಸರು.", "Sanskrit": "इत्थं मनसः इन्द्रियापेक्षया प्रधानत्वात्‌ मनोमयकोश इति नाम।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों के अभाव में भी स्वप्न में मन की प्रवृत्ति होती है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಾಭಾವದಿಂದ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रियाभावेपि स्वप्ने मनसः प्रवृत्तिरस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सङ्कल्प तथा विकल्प मन के ही विषय होते हैं।", "Kannada": "ಸಂಕಲ್ಪಿತ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಷಯಗಳೆರೆಡು ಇವೆ.", "Sanskrit": "सङ्कल्पविकल्पे मनसः विषयौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहेन्द्रियों में तथा घर आदि में अहंता तथा ममता का उत्पादन मन ही करता है।", "Kannada": "ದೇಹದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಮತೆ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸೇ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देहेन्द्रियादिषु गेहादिषु च अहन्तां ममतां च मन एव उत्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्दार्थ व्यतिरिक्त प्रपञ्च नहीं होता है।", "Kannada": "ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ವ್ಯತಿರೇಕವು ಪ್ರಪಂಚವು ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शब्दार्थव्यतिरिक्तः प्रपञ्चो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रपञ्च मन में ही होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚ ಮನಸಿನಲ್ಲಿದೆ.", "Sanskrit": "अत एव प्रपञ्चः मनसि वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बन्धन तथा मोक्ष मन के ही अधीन होते हैं।", "Kannada": "ಬಂಧದ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಧೀನತ್ವವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "बन्धस्य मोक्षस्य च मनोधीनत्वं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अन्नमय के तथा प्राणमय के ज्ञानशक्ति रहित होने से वह बलिष्ठ भी होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಅನ್ನಮಯದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಮಯದ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಯ ಅಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಬಲವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अन्नमयस्य प्राणमयस्य च ज्ञानशक्त्यभावात्‌ ततो बलिष्ठत्वमपि अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के अतिरिक्त कोई अविद्या नहीं होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಅತಿರಿಕ್ತವಾದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनसः अतिरिक्ता काचिदविद्या नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन ही अविद्या का कार्य होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಅವಿದ್ಯೆಯ ಕಾರ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "मनः अविद्यायाः कार्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए संसारबन्धन का हेतु मन ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಸಾರಬಂಧದ ಕಾರಣ ಮನಸ್ಸು.", "Sanskrit": "अतः संसारबन्धहेतुः मन एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मन को ही बन्धन का कारण बताया गया है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸೇ ಬಂಧದ ಕಾರಣವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनः बन्धस्य कारणमित्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के होने से ही देहादि में अभिमानरूप बन्ध होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿದ್ದರೆ ದೇಹಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನದ ರುಪಬಂಧವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनः अस्ति चेदेव देहादिषु अभिमानरूपबन्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अगर मन नहीं है तो देहादि में अभिमान रूप बन्ध भी नहीं है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಆ ಅಭಿಮಾನವೂ ಇಲ್ಲ", "Sanskrit": "मनः नास्ति चेत्‌ तदभिमानं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मन ही बन्धकारणत्व रूप में सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧಕಾರಣವು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं मनसः बन्धकारणत्वं सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन के विनष्ट हो जाने पर सबकुछ विनष्ट हो जाता है।", "Kannada": "ಮನಸು ನಾಶವಾದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಂತೆ.", "Sanskrit": "मनसि विनष्टे सर्वं विनष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सुषुप्ति में जगत को प्रतीति नहीं होती हे।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭಾವದಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರತೀತಿಯೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुषुप्तौ मनोभावात्‌ जगतः प्रतीतिरेव नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि.चू. 172 सुषुप्तिकाल में मन का लय हो जाता है इस प्रकार से कहा जा चुका है।", "Kannada": "ವಿ.ಚೂ. ೧೭೨ ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಲಯ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "वि.चू. १७२ सुषुप्तिकाले मनसः लयः भवतीत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उस समय जगत का भान भी नहीं रहता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಜಗತ್ತು ಭಾನವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत एव जगतः भानमपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति से उत्थि की स्मृति भी उस समय कुछ नहीं जानती है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಿಂದ ಎದ್ದ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಸ್ಮೃತಿಯೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्त्युत्थितस्य स्मृतिरप्यस्ति प्रमाणतया।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह संसार मनकल्पित ही होता है।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಸಂಸಾರವು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः संसारः मनःकल्पित एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन कल्पित संसार की वास्तविकता नहीं होती हे स्वप्न के समान ही।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸಂಸಾರದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯು ಸ್ವಪ್ನದಂತೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनःकल्पितस्य संसारस्य वास्तविकता नास्ति स्वप्नवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि.चू 173 मनसः बन्धमोक्षकारणत्वम्‌ मन ही मनुष्यों के बन्धन तथा मोक्ष का कारण होता है।", "Kannada": "ವಿ. ಚೂ. ೧೭೩ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಮನಸ್ಸೇ ಕಾರಣ ಮನುಷ್ಯರ ಬಂಧಮೋಕ್ಷಗಳಿಗೆ.", "Sanskrit": "वि.चू १७३ मनसः बन्धमोक्षकारणत्वम्‌ मन एव कारणं मनुष्याणां बन्धमोक्षयोः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से वायु के द्वारा मेघ लाये जाते है तथा उसी के द्वारा उनका लय हो जाता है।", "Kannada": "ಬಾಯುವಿನಿಂದ ಮೇಘಗಳು ತರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮತ್ತೆ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "वायुना आनीयते मेघः तथैव लीयते च पुनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार मन से बन्धन बनाये जाते हैं तथा फिर मन के द्वारा ही उनका निरास कर दिया जाता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಮನಸಿನ ಬಂಧವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮನಸಿನಿಂದ ಅದರ ನಿರಾಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं मनसा बन्धः आनीयते। ततः मनसा तस्य निरासश्च क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से मन के द्वारा बन्धनों की कल्पना को जाती है उसी प्रकार मन के द्वारा ही मोक्ष को भी कल्पना की जाती है।", "Kannada": "ಮನಸಿನ ಬಂಧವು ಯಾವುದರಿಂದ ಮೊಕ್ಷವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "येन मनसा बन्धः कल्प्यते मोक्षः तैनैव कल्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण के द्वारा स्पष्ट होता है।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उदाहरणेन स्पष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पशु रज्जु से बद्ध होता है।", "Kannada": "ಪಶುವು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಲ್ಪತ್ತಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पशुः रज्ज्वा बद्धो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पशु के बन्धन तथा मुक्ति का हेतु वह रज्जु होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಶುವಿನ ಬಂಧದ ಕಾರಣ ಹಾಗ್ಗವೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः पशोः बन्धहेतुर्भवति रज्जुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस रस्सी के द्वारा पशु का बन्धन होता है उसके द्वारा ही उसकी मुक्ति भी होती है।", "Kannada": "ಯಾವ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಪಶುವಿನ ಬಂಧವು ಆಗಿದೆಯೋ ಅದರಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವು ಆಗಬಹುದು.", "Sanskrit": "यया रज्ज्वा पशोः बन्धः जातः तयैव मोचनमपि भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस्सी के खोलने पर पशु भी मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ಹಗ್ಗದ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದ ಪಶುವು ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रज्ज्वा विमोचनेन पशुरपि मोचितो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार यह मन भी पुरुष में दुढ॒ता को जन्म देकर के पुरुष को बाँध लेता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆಯೇ ಮನಸ್ಸು ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪುರುಷನನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव मनः पुरुषे दृढं रागं जनयित्वा पुरुषं बध्नाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ पुरुष उस समय रागपाश के द्वारा बन्ध जाता है।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿ ಎಂಬ ಪಾಶದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "रागपाशेन पुरुषं बध्नातीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस रागपाश का यहाँ स्वभाव है की यह देहादि विषयों में राग को उत्पन्न करता है।", "Kannada": "ಇದರ ಪ್ರೀತಿ ಪಾಶದ ಈ ಸ್ವಭಾವವು ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य रागपाशस्य अयं स्वभावः देहादिषु विषयेषु रागम्‌ उत्पादयतीति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए राग ही पाश है इस प्रकार से राग पाश को जानना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯೇ ಪಾಶ ಪ್ರೀತಿಪಾಶ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः राग एव पाशः रागपाश इति ज्ञातव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जो पुरुष राग पाश के द्वारा बन्ध जाता है वह विषयों के अधीन होकर ही जीवन जीता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಯಾವ ಪುರುಷನ ರಾಗಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧನವಾಗಿದೆಯೋ ಅವನು ವಿಷಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವನು.", "Sanskrit": "एवं रागपाशेन बन्धः यस्य पुरुषस्य अभवत्‌ सः विषयाधीनतया जीवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे रागपाश के बन्धन कारण मन होता है वैसे ही रागपाश के मोचन के लिए भी मन का ही कारण्य अपेक्षित होता है।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿಪಾಶದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದೋ ಹಾಗೆಯೇ ರಾಗಪಾಶದ ಮೊಕ್ಷಕ್ಕೊ ಸಹ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಾರುಣ್ಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रागपाशेन बन्धकारणं मनः यथा भवति तथा रागपाशस्य मोचनार्थमपि मनसः कारुण्यमपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके लिए विषयों से मन को विरक्ति अपेक्षित होती है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿರಕ್ತಿಯು ಆಗಬೇಕಿದೆ.", "Sanskrit": "तदर्थं विषयेभ्यः मनसः विरक्तिः अपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विरक्ति नित्य तथा अनित्य वस्तुओं के विवेक के ज्ञान से होती है।", "Kannada": "ವಿರಕ್ತಿಯೂ ನಿತ್ಯ ಅನಿತ್ಯದ ವಸ್ತುವಿವೇಕಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विरक्तिश्च नित्यानित्यवस्तुविवेकज्ञानेन भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक मन के द्वारा उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ವಿವೇಕವು ಮನಸಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवेकश्च मनसा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तात्पर्य यह है कि मन के राज जनन से बन्धन का कारण होता है तथा वैराग्य जनन से मोक्ष कारण होता है।", "Kannada": "ಪ್ರೀತಿಯ ಜನಗಳಿಂದ ಮನಸಿನ ಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು. ಹಾಗೆಯೇ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣವೂ ಕೂಡ.", "Sanskrit": "रागजननद्वारा मनः बन्धस्य कारणं तथा वैराग्यजननद्वारा मोक्षकारणञ्च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार का यह तात्पर्य है।", "Kannada": "ಆಗುತ್ತದೆಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "भवतीति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बन्धन का कारण तथा मोक्ष कारण मन ही है यह सिद्ध हो चुका है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಬಂಧಕಾರಣ ಮತ್ತು ಮೊಕ್ಷಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸೇ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಸಿದ್ಧ.", "Sanskrit": "एवं बन्धनकारणं मोचनकारणमपि मन एव इति सिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि.चू. 176 मन किस प्रकार से बन्धन तथा मोक्ष का कारण होता है।", "Kannada": "ವಿ. ಚೂ. ೧೭೬ ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಬಂಧ ಮೊಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ?", "Sanskrit": "वि.चू १७६ मनः कथं बन्धस्य मोक्षस्य च कारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं की अशुद्ध मन बन्ध का कारण होता है।", "Kannada": "ಅಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಬಂಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.", "Sanskrit": "अशुद्धं मनः बन्धस्य कारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा शुद्धमन मोक्ष का कारण होता है।", "Kannada": "ಶುದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शुद्धं मनः मोक्षस्य कारणञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मलिन मन ही अशुद्ध के रूप में कहा जाता है।", "Kannada": "ಮಲಿನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅಶುದ್ಧವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मलिनं मन एव अभशुद्धमित्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुण तीन प्रकार के होते है।", "Kannada": "ಮೂರು ಗುಣಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "त्रयः गुणाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्त्वगुण, रजोगुण तथा तमोगुण।", "Kannada": "ಸತ್ವಗುಣ, ರಜೋಗುಣ, ತಮೋಗುಣ ಎಂದು", "Sanskrit": "सत्त्वगुणः रजोगुणः तमोगुणश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर रजोगुण तथा तमोगुण के साथ जब मन होता है तब वह मन अशुद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಯಾವಾಗ ಕೂಡಿರುತ್ತದೋ ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र रजोगुणेन तमोगुणेन च सहितं यदा भवति मनः तदा अशुद्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा रजोगुण और तमोगुण से रहित मन जब मात्र सत्त्वगुण से युक्त होता है तब वह शुद्ध होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಯಾವಾಗ ರಜೋ ಮತ್ತು ತಮೋ ಗುಣಗಳ ರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅಥವಾ ಸತ್ವಗುಣದ್ದು ಮಾತ್ರವೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಆಗ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रजोस्तमोभ्यां रहितं यदा मनः भवति अथवा सत्त्वमात्रगुणयुक्तं भवति तदा शुद्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मन का एकत्व भी गुण भेद के कारण बन्ध तथा मोक्ष का कारण हो जाता हे।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸು ಎಂಬ ಗುಣಗಳಿಂದ ರಹಿತವಾದ ಮನಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं रजसा तमसा च नितरां रहितं मनः मोक्षस्य हेतुर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन का शुद्धि सम्पादन शुद्ध मन मोक्ष का हेतु होता है, इस प्रकार से कहा जा चुका है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧತೆ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಮನಸ್ಸು ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः शुद्धिसम्पादनम्‌ शुद्धं मनः मोक्षस्य हेतुर्भवतीत्यक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब मन की शुद्धि किस प्रकार से होती है इस पर विचार किया जा रहा है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कथं मनसः शुद्धिः सम्पादयितुं शक्यतेति चिन्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक तथा वैराग्य के द्वारा मन शुद्ध होता है।", "Kannada": "ವಿವೇಕ ವೈರಾಗ್ಯಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विवेकवैराग्याभ्यां मनः शुद्धं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विवेक यह आत्मा है तथा यह आत्मा नहीं है इस प्रकार के विवेचन का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ವಿವೇಕ ಎಂದರೆ ಈ ಆತ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ ಈ ಆತ್ಮ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विवेको नाम अयमात्मा भवति अयमात्मा न भवतीति विवेचनज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ आत्मा तथा अनात्मा का ज्ञान ही विवेक कहलाता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮ ಅನಾತ್ಮದ ವಿವೇಕ ಎಂಬುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "आत्मानात्मविवेक इति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञानादि सकल जड समूह अनात्मा होते हैं।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನಾದಿ ಎಲ್ಲ ಜಡಸಮೂಹವನ್ನು ಅನಾತ್ಮ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "अज्ञानादि सकलजडसमूहः अनात्मा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा सच्चिदानन्दस्वरूप होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा च सच्चिदानन्दस्वरूपञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख की प्राप्ति आत्मा में ही होती है।", "Kannada": "ಸುಖದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಆತ್ಮದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "सुखस्य प्राप्तिः आत्मनि एव वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मभिन्न वस्तुओं में सुख होता ही नहीं है केवल दुःख ही होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮ ಭಿನ್ನವಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖವು ದುಃಖವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आत्मभिन्नेषु वस्तुषु सुखं नास्ति दुःखमेव वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से शास्त्राचार्यों के उपेदश के कारण जिसकी इस प्रकार से जब बुद्धि उत्पन्न होती | ध्यान दे: है तब दुःखजनक अनात्माओं में उसे विरक्ति हो जाती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯು ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯೋಪದೇಶದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದೋ ಆಗ ದುಃಖ ಉತ್ಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನಾತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ವಿರಕ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं यस्य बुद्धिरुद्‌पद्यते शास्त्राचार्योपदेशात्‌। तदा दुःखजनकेषु अनात्मसु तस्य विरक्तिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विरक्त होने पर फिर देहादि विषयों मे राग उत्पन्न नहीं होता है।", "Kannada": "ವಿರಕ್ತನಾದವನು ಮತ್ತೆ ಶರೀರಾದಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विरक्तः पुनः देहादिविषयेषु रागं नोत्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यही वैराग्य कहलाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ವೈರಾಗ್ಯ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एतदेव वैराग्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विवेक तथा वैराग्य के द्वारा मन अन्तर्मुखी हो जाता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ವಿವೇಕ ವೈರಾಗ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಅಂತರ್ಮುಖಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं विवेकवैराग्याभ्यां मनः अन्तर्मुखं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उससे मन की शान्ति प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಶಾಂತಿ ದೊೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च मनसः शान्तिः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मन की शुद्धि को सम्पादित करके वह प्रसन्न चित्त होकर के संसार से मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿ ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇರುವವನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एवं मनसः शुद्धिं सम्पाद्य प्रशान्तचित्तः सन्‌ संसारात्‌ मुक्तो भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वि.चू. 177 यदि विषयों को अरण्य के रूप मे स्वीकार करें तो मन वहाँ पर बाधित होता है।", "Kannada": "ವಿ. ಚೂ. ೧೭೭ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರಣ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದರೆ, ಮನಸ್ಸು ಅಲ್ಲಿ ಹುಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वि.चू १७७ विषयाः यदि अरण्यमिति स्वीकुर्मः। तर्हि मनः तत्र व्याघ्रः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्याघ्र के मरण के भय से लोग जिस प्रकार से अरण्य में प्रवेश नहीं करते हैं उसी प्रकार साधु जन भी मोक्ष की इच्छा करते हुए मनोरूपी व्याघ्र के भय से विषय रूपी अरण्य में प्रवेश नहीं करते हैं विषयों के प्रति जाना मन का स्वभाव होता है।", "Kannada": "ಹುಲಿಯಿಂದ ಮರಣಭಯದಿಂದ ಜನಗಳು ಹೇಗೆ ಹೆದರುವರೋ ಹಾಗೆ ಸಾಧುಗಳು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುವವರು ಮನೋವ್ಯಾಪ್ರದಿಂದ ವಿಷಯ ಎನ್ನವ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಭಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಜಾರುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವಭಾವ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्याघ्रात्‌ मरणभयात्‌ जनाः यथा अरण्यं न प्रविशन्ति तथा साधवः मोक्षं कामयमानाः मनोव्याप्रभयात्‌ विषयारण्यं न प्रविशेयुः। विषयं प्रति गमनं मनसः स्वभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.2.4 ) विज्ञानमय कोश यह चौथा कोश होता है।", "Kannada": "೧೮.೨.೪.) ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕೋಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१८.२.४) विज्ञानमयकोशः अयं चतुर्थः कोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि तथा ज्ञानेन्द्रियों के सहित यह विज्ञानमय कोश होता हे।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವು.", "Sanskrit": "बुद्धिः ज्ञानेन्द्रियैः सहिता विज्ञानमयकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसे विवेकचूडामणी में इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ಇದು ವಿವೇಕ ಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तं विवेकचूडामणौ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "186 इस कोश में बुद्धि प्रधान होती है।", "Kannada": "೧೮೬ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१८६ कोशेऽस्मिन्‌ बुद्धिः प्रधानम्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि निश्चयात्मिका अन्तः करण की प्रवृत्ति होती है।", "Kannada": "ನಿಶ್ವಯಾತ್ಮಿಕಾ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿರ್ಭವತಿ ಬುದ್ಧಿಃ | ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕವಾದಂತಹದ್ದು ಮತ್ತು ಅಂತಃಕರಣದ ವೃತ್ತಿಯು ಬುದ್ಧಿ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्तिर्भवति बुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बुद्धि का विषय निश्चय होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಯ ವಿಷಯವು ನಿಶ್ವಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवं बुद्धेः विषयः निश्चयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह कोश कर्तृलक्षण कोश होता है।", "Kannada": "ಕರ್ತೃಲಕ್ಷಣ ಇದು ಕೋಶವು.", "Sanskrit": "कर्तृलक्षणः अयं कोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "में कर्ता हूँ इस प्रकार के कर्तृत्व के अभिमान से बुद्धि के कार्य होते हैं ।", "Kannada": "ನಾನು ಕರ್ತಾ ಎಂಬ ಕರ್ತೃತ್ವದ ಅಭಿಮಾನವು ಬುದ್ಧಿಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अहं कर्ता इति कर्तृत्वाभिमानः बुद्धेः कार्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्तृत्व ज्ञानेच्छा ही कर्तृत्व होती है।", "Kannada": "ಕರ್ತೃತ್ವವು ಜ್ಞಾನೇಚ್ಛಾಕೃತಿತ್ವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कर्तृत्वं तु ज्ञानेच्छाकृतिमत्त्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से घट के निर्माण के लिए कुलाल की इच्छा होती है।", "Kannada": "ಘಟವನ್ನು ಮಾಡಲು ಕುಲಾಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.", "Sanskrit": "घटं निर्मातुं कुलालः इच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल इच्छा से घट का निर्माण नहीं होता हे।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಇಚ್ಚೆಯಿಂದ ಘಟವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "केवलम्‌ इच्छया घटः न उत्पद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर ज्ञान भी अपेक्षित होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ज्ञानमपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट के निर्माण के लिए जो जो अपेक्षित है उन सबके द्वारा किस प्रकार से बनाया जाए यह भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಘಟನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಏನೇನು ಬೇಕು ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "घटनिर्माणार्थं यद्यत्‌ अपेक्षते एवं कथं निर्मातव्यं इत्येतत्‌ सर्वमपि ज्ञातव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मिट्टी वहाँ पर उपादान कारण होती है।", "Kannada": "ಮಣ್ಣು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मृत्‌ तत्र उपादानकारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्र के भ्रमण के द्वारा घट का निर्माण करना चाहिए।", "Kannada": "ಚಕ್ರದ ತಿರುಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಘಟವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "चक्रभ्रमणद्वारा घटः निर्मातव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका आकार पृथुबुध्नोदर विशिष्ट होना चाहिए।", "Kannada": "ಅದರ ಆಕಾರವು (ಪೃಥುಬುಧ್ನೋದರವಿಶಿಷ್ಟ) ಮಂಡಾಳುಂಡೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು.", "Sanskrit": "तस्य आकारः पृथुबुध्नोदरविशिष्ठः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ज्ञान की स्थिति होती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಜ್ನಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯು.", "Sanskrit": "एवं ज्ञानस्य स्थितिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा कृति प्रयत्न होता है।", "Kannada": "ಕೃತಿಯು ಪ್ರಯತ್ನವು.", "Sanskrit": "कृतिः प्रयत्नः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अन्तः करण मन तथा बुद्धि होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂತಃಕರಣವು ಬುದ್ಧಿಯೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मनः अन्तःकरणं भवति बुद्धिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन करणत्व कारक है तथा बुद्धि कर्तृत्व कारक है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ಕರಣತ್ವವು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಕರ್ತೃತ್ವವು ಎಂಬುದು ವಿವೇಕವು.", "Sanskrit": "मनसः करणत्वं बुद्धेः कर्तृत्वञ्च इति विवेकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विचारान्तर ही पुरुष की प्रवृत्ति होती है।", "Kannada": "ವಿಚಾರಾಂತರವೇ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು.", "Sanskrit": "विचारानन्तरं हि पुरुषस्य प्रवृत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मनोमय से अन्यतर  आत्मा विज्ञानमय होती है ऐसा तैत्तिरीय श्रुति में कहा गया है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಅಥವ ಇಂತಹ ಮನೋಮಯದಿಂದ ಇತರಗಳ ಅಂತರದ ಆತ್ಮವು ವಿಜ್ಞಾನಮಯವು ಎಂದು ತೈತ್ತಿರೀಯಾ ಶೃತಿಯು ಪ್ರಮಾಣ.", "Sanskrit": "तस्माद्वा एतस्माद्‌ मनोमयादन्योन्तर आत्मा विज्ञानमयः इति तैत्तिरीया श्रुतिरेव तत्र प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्म चैतन्य बुद्धि में प्रतिबिम्ब के रूप मे रहता है।", "Kannada": "ಪ್ರಮಾತ್ಮಚೈತನ್ಯವು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परमात्मचैतन्यं बुद्धौ प्रतिबिम्बते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह प्रतिबिम्ब जीव कहलाता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಾ ಜೀವವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा स प्रतिबिम्बः जीव इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बुद्धि परमात्मा के दर्पण के समान ही होती है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಬುದ್ಧಿಯು ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಪಣದಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं बुद्धिः परमात्मनः दर्पणमिव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब दर्पण होता है तब ही प्रतीबिम्ब होता है।", "Kannada": "ದರ್ಪಣವು ಯಾವಾಗ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಆಗಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दर्पणं यदा अस्ति तदा एव प्रतिबिम्बः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दर्पण के अभाव में तो प्रतिबिम्ब भी नहीं होता है।", "Kannada": "ದರ್ಪಣದ ಅಭಾವವಿದ್ದಾಗ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಅಭಾವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दर्पणाभावे प्रतिबिम्बोपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति काल में बुद्धि नहीं होती है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सुषुप्तिकाले बुद्धिः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए बुद्धि रूपी दर्पण के अभाव में जीव भी नहीं होता हे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದರ್ಪಣದ ಅಭಾವವಿದ್ದಾಗ ಜೀವವು ಕೂಡಾ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः बुद्धिरूपदर्पणाभावात्‌ जीवोपि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका परमात्मा मे लय हो जाता है।", "Kannada": "ಅದು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य परमात्मनि लयसम्भवात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विवेक चूडामणि में यह कहा गया है कि बुद्धि जीव के पीछे-पीछे चलती है।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಬುದ್ಧಿಯು ಜೀವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಮನಸ್ಸು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत उच्यते बुद्धिः जीवमनुगच्छतीति। अनुव्रजच्चित्प्रतिबिम्बशक्तिः इति विवेकचूडामणौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष ज्ञान के प्रति कारण होता है इस प्रकार से बुद्धि का विज्ञानमयत्व सिद्ध होता है, परमार्थ जो ज्ञान होता है उससे अन्य यह विज्ञान होता है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತಿ ಕಾರಣವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬುದ್ಧಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಮಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪರಮಾರ್ಥದ ಯಾವ ಜ್ಞಾನವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಜ್ಞಾನವಿರುವುದೇ ವಿಜ್ಞಾನ.", "Sanskrit": "विशेषज्ञानं प्रति कारणं भवतीत्यतः बुद्धेः विज्ञानमयत्वम्‌। परमार्थं यत्‌ ज्ञानमस्ति तस्मात्‌ अन्यत्‌ भवतीदं विज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मूलप्रकृति से अविद्या के परिणाम रूप में यह होती है।", "Kannada": "ಮೂಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅವಿದ್ಯೆಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಇದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मूलप्रकृतेः अवद्यायाः परिणामो भवत्ययम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या त्रिगुणात्मिक होती है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯು ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्या त्रिगुणात्मिका।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अविद्यागत सत्त्वगुण का परिणाम बुद्धि होती हेै।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಬಂದ ಸತ್ವಗುಣದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु अविद्यागतसत्त्वगुणस्य परिणामो भवति बुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह निर्मल होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव निर्मला च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार इसके निर्मलत्व होने के कारण ही दर्पण के समान परमात्मा का प्रतिबिम्ब इसमें दिखाई देता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಯ ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಇಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं निर्मलत्वादेव दर्पण इव परमात्मनः प्रतिबिम्बः अत्र भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वच्छ पदार्थ में प्रतिबिम्ब निश्चित रूप से रहता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಸ್ವಚ್ಛ ಪದಾರ್ಥವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲವೇ?", "Sanskrit": "प्रतिबिम्बस्तु स्वच्छे पदार्थ खलु भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से चित्प्रतिबिम्बभूत जीव के ह्वारा ही कुछ समझा जा सकता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಭೂತದ ಜೀವದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अत एव चित्प्रतिबिम्बभूतेन जीवेन किञ्चिदिव अवगन्तुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "में स्थूल हूँ, कृश हूँ इत्यादि उसके तादात्म्य अभिमान के कारण होता है यह जानना चाहिए।", "Kannada": "ನಾನು ಸ್ಥೂಲನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಕೃಶನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಅದರ ತಾದಾತ್ಮ್ಯದ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಎಂದೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "अहं स्थूलः कृशः इत्यादितादात्म्याभिमानात्‌ अस्य ज्ञानत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि क्रियात्व का उपपादन करती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಂದ ಅದರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉಪಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इतश्च तस्य क्रियात्वमुपपादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अविद्या का विकार भी होती है इस प्रकार से कहा भी जा चुका है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯ ವಿಕಾರವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अविद्यायाः विकारः भवतीत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो अविद्या के समान बुद्धि का अनादित्व होता है क्या यह संशय उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತೆ ಅವಿದ್ಯೆಯ ರೀತಿಯೇ ಬುದ್ಧಿಯ ಅನಾದಿತ್ವವು ಆಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಸಂಶಯ.", "Sanskrit": "तर्हि अविद्यावत्‌ बुद्धेः अनादित्वम्‌ अस्ति वेति संशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो इसका एक समाधान है।", "Kannada": "ಇದೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಸಮಾಧಾನವಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्तीति समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि पूर्वकृत कर्मवासनाओं का आश्रय होती है।", "Kannada": "ಬುದ್ದಿಯು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವಸಾನಗಳ ಆಶ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुर्वकृतकर्मवासनायाः आश्रयो भवति बुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार को बुद्धि के नाश होने पर तो कर्मानुगुण सृष्टि सम्भव ही नहीं होती है।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯ ಬುದ್ಧಿಯ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तादृशबुद्धेः नाशे कर्मानुगुणा सृष्टः नैव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविदेह कैवल्य संसारकारणभूता बुद्धि का अनादित्व अवश्य कहना चाहिए।", "Kannada": "ಅವಿದೇಹವಾದ ಕೈವಲ್ಯ ಸಂಸಾರ ಕಾರಣಾಭೂತವಾದ ಬುದ್ಧಿಯ ಅನಾದಿತ್ವವು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಹೇಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "आविदेहकैवल्यं संसारकारणभूतायाः बुद्धेः अनादित्वम्‌ अवश्यं वक्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "विज्ञानमय कोश सभी व्यवहारो में अर्थात्‌ लौकिक तथा वैदिक व्यवहारों मे कर्ता के रूप में होता है।", "Kannada": "ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವು ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ತಾ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विज्ञानमयः सर्वव्यवहारेषु लोकिकेषु वैदिकेषु च कर्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसकी जाग्रत, स्वप्न, सुषुप्ति, समाधि आदि अवस्थाएँ होती हैं।", "Kannada": "ಜಾಗ್ರತ, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ, ಸಮಾಧಿ ಅವಸ್ಥೆಗಳು ಇದರದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्यैव भवन्ति जाग्रतस्वप्नसुषुप्त्यवस्थाः समाधिश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपने कर्मानुसार यह संसरण करता है।", "Kannada": "ಸ್ವಕರ್ಮದ ಅನುಸಾರವಾಗಿಯೇ ಈ ಸಂಸಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वकर्मानुसारेण अयं संसरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विज्ञानमय आत्मा के अत्यन्त समीप होता है।", "Kannada": "ವಿಜ್ಞಾನಮಯವಾದ ಆತ್ಮವು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विज्ञानमयः आत्मनः अत्यन्तं समीपं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह अत्यन्त प्रकाशमान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्यन्तं प्रकाशमानः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं जड होते हुए भी आत्म प्रतिबिम्ब के सम्भव होने से यह चेतन के समान प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂ ಜಡವಾಗಿದ್ದರು ಆತ್ಮ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸಂಭವದಿಂದ ಚೇತನದಂತೆಯೇ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वयं जडश्चेदपि आत्मप्रतिबिम्बसम्भवात्‌ चेतन इव प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देहादि के आश्रमधर्म तथा तदनुगण कर्म भी होते हैं।", "Kannada": "ದೇಹಾದಿಗಳ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತದನುಗುಣ ಕರ್ಮಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देहादीनां भवति आश्रमधर्माः तदनुगुणकर्माणि च।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन विज्ञानमय उन सभी को अहंता ममता की चिन्ता के द्वारा स्वयं में चिन्तन करता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನಮಯವು ಅವೆಲ್ಲದರ ಅಹಂತಾ ಮಮತಾ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಎಂದೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु विज्ञानमयः तत्सर्वम्‌ अहन्ताममताचिन्तया स्वीयमिति चिन्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर वह कर्ता तथा भोक्ता होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಕರ್ತಾ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः कर्ता भोक्ता च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से इस संसार के दुःख भी होते है।", "Kannada": "ಅದೇ ರೀತಿ ಈ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ದುಃಖಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव अस्य संसारदुःखं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लौहित्य स्फटिक का धर्म नहीं होता है फिर भी लोहित स्फटिक इस प्रकार का व्यवहार होता है।", "Kannada": "ಲೋಹಕ್ಕೆ ಸ್ಪಫಟಿಕದ ಧರ್ಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರು ಲೋಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಟಿಕ ಎಂಬ ವ್ಯವಹಾರವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लौहित्यं स्फटिकस्य धर्मः नास्ति, तथापि लोहितः स्फटिक इति व्यवहारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर यह कारण है कि स्फटिक समीप लोहित पुष्प का होना।", "Kannada": "ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಲೇ ಸ್ಫಟಿಕದ ಸಮೀಪವೇ ಲೋಹಿತ ಪುಷ್ಪವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कारणं हि स्फटिकस्य समीपे लोहितं पुष्पं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पुष्प में रक्तिमा भी होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪುಷ್ಪದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಿಮವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च पुष्पे रक्तिमा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रक्तिमा पुष्प का धर्म होता है।", "Kannada": "ರಕ್ತಿಮಾ ಪುಷ್ಪದ ಧರ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रक्तिमा पुष्पस्य धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी सामीप्य से पुष्प की रक्तिमा स्फटिक में प्रतिबिम्बित होती है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಸಮೀಪದಿಂದ ಪುಷ್ಪದ ರಕ್ತಿಮಾ ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि समीप्यात्‌ पुष्पस्य रक्तिमा स्फटिके प्रतिबम्बते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोग स्फटिक में प्रतीयमान रक्तिमा को पुष्प की रक्तिमा इस प्रकार से नहीं जानकर के अविवेक से लोहित स्फटिक इस प्रकार से ही कहते है।", "Kannada": "ಜನರು ಸ್ಫಟಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಯಮಾನವಾದ ರಕ್ತಿಮಾ ಪುಷ್ಪಸ್ಯ ಈ ರೀತಿ ಇದ್ದಾಗ ಅವಿವೇಕದಿಂದ ಲೋಹಿತಃ ಸ್ಫಟಿಕಃ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जनाः स्फटिके प्रतीयमानः रक्तिमा पुष्पस्य भवतीत्यज्ञात्वा अविवेकेन लोहतः स्फटिकः इति कथयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से में कर्ता हूँ, मैं भोक्ता हूँ, इस प्रकार का सभी का व्यवहार होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಕರ್ತಾ, ನಾನು ಭೋಕ್ತಾ ಎಂಬ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव अहं कर्ता भोक्ता इति सर्वेषां व्यवहारः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अथवा मैं सन्यासी हूँ, में ब्रह्मचारी हूँ, इस प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಅಥವಾ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ನಾನು ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथवा अहं ब्रह्मचारी अहं सन्यासी इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर अहं पद से आत्मा विवक्षित होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪದದಿಂದ ಆತ್ಮವು ವಿವಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहंपदेन आत्मा विविक्षतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से कर्तृत्व तथा भोक्तृत्वादि धर्म आत्मा के होते हैं इस प्रकार से अविवेकी लोग चिन्तन करते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತೃ ಆದಿ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಗಳದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅವಿವೇಕಿ ಜನರು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च कर्तृत्वभोक्तृत्वादिधर्माः आत्मनः भवन्तीति अविवेकिनः चिन्तयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर केवल उपाधि सामीप्य कारण होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಉಪಾಧಿಯ ಸಮೀಪ.", "Sanskrit": "तत्र कारणं भवति उपाधिसामीप्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे पुष्पसामीप्य स्फटिक का कारण होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಪುಷ್ಪ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಸ್ಫಟಿಕದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा पुष्पसामीप्यं स्फटिकस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकृत आत्मा की उपाधि बुद्धि होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಕೃತಿ ಆತ್ಮದ ಉಪಾಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಬುದ್ಧಿ.", "Sanskrit": "प्रकृते आत्मनः उपाधिर्भवति बुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बुद्धि के सामीप्य से बुद्धिगत कर्तृत्व भोक्तृत्वादि धर्मो को आत्मा में आरोपित करके मैं कर्ता हूँ मैं भोक्ता हूँ इस प्रकार से तादात्म्य अभिमान के कारण मनुष्य चिन्तन करता हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿಯ ಸಾಮೀಪ್ಯದಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಬಂದ ಕರ್ತೃತ್ವ ಮತ್ತು ಭೋಕ್ತೃತ್ವದ ಧರ್ಮಗಳ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಿ ನಾನು ಕರ್ತಾ ಆಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಭೋಕ್ತಾ ಆಗಿದ್ದೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ತಾದಾತ್ಮ್ಯದ ಅಭಿಮಾನದ ಕಾರಣ ಮನುಷ್ಯನು ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "एवं बुद्धिसामीप्यात्‌ बुद्धिगतान्‌ कर्तृत्वभोक्तृत्वादिधर्मान्‌ आत्मनि आरोप्य अहं कर्ता अहं भोक्ता इत्येवं तादात्म्याभिमानात्‌ चिन्तयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुष्प को हटाने से स्फटिक का लोहित्य भी हट जाता है।", "Kannada": "ಪುಷ್ಪವನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ ಸ್ಫಟಿಕದ ಲೌಹಿತ್ಯವು ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुष्पस्य अपनयने स्फटिकस्य लौहित्यमपि अपगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार बुद्धि रूपी उपाधि के नाश होने पर उसमें होने वाले कर्तृत्वादि धर्म भी बाधित हो जाते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿ ರೂಪಿ ಉಪಾಧಿಯ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆಗುವ ಕರ್ತೃತ್ವಾದಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕೂಡ ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्वत्‌ बुद्ध्युपाधिनाशे तद्गताः कर्तृत्वादिधर्माः अपि बाध्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इसे विवेकचूडामणी में इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ಆದರಿಂದ ವಿವೇಕಚೂಡಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तं विवेकचूडामणौ-"}}
{"translation": {"Hindi": "(191) उपाधिसम्बन्धवशात्‌ परात्माप्युपाधिधर्माननुभाति तत्गुणः।", "Kannada": "ಉಪಾಧಿಸಂಬಂಧವಶಾತ್ ಪರಾತ್ಮಾಪ್ಯುಪಾಧಿಧರ್ಮಾನುಭಾತಿ ತತ್ಗುಣಃ.", "Sanskrit": "उपाधिसम्बन्धवशात्‌ परात्माप्युपाधिधर्माननुभाति तत्गुणः। (१९३)"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा का जीव भाव उपाधि के द्वारा कहा गया है।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನ ಜೀವ ಭಾವವನ್ನು ಉಪಾಧಿಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परमात्मनः जीवभावः उपाधिना भवतीत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपाधि तथा विज्ञानमय कोश अनादि होते हैं।", "Kannada": "ಉಪಾಧಿ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವು ಅನಾದಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपाधिश्च विज्ञानमयकोशः अनादिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनादि का नाश नहीं होता है।", "Kannada": "ಅನಾದಿಯು ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अनादेः नाशः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो आत्मा के जीव भाव का नाश नष्ट नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮದ ಜೀವ ಭಾವವು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तर्हि आत्मनः जीवभावोऽपि न नश्यति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसके द्वारा तो जीव का मोक्ष नहीं यह संदेह होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಜೀವದ ಮೋಕ್ಷವು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಸಂದೇಹವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तेन च जीवस्य न मोक्षश्च इति संदेहः स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कहते हैं की यह भ्रान्ति के कारण कल्पित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्रोच्यते एतत्सर्वं भ्रान्त्या कल्पितं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ये वास्तविक नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः न वास्तविकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भ्रान्ति के बिना असंख्य निष्क्रिय निराकार आत्मा का विषयों के साथ संबंध नहीं होता है।", "Kannada": "ಭ್ರಾಂತಿಯಿಲ್ಲದೇ ಅಸಂಗದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯದ ನಿರಾಕಾರದಿಂದ ಆತ್ಮದ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विना भ्रान्तिम्‌ असङ्गस्य निष्क्रियस्य निराकारस्य च आत्मनः विषयसम्बन्धः नैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से बुद्धि के तादात्म्य से, भ्रान्ति से प्राप्त आत्मा का जीवाभाव होता हे।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬುದ್ಧಿಯ ತಾದಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ , ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಆತ್ಮವು ಜೀವಾಭಾವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं बुद्धितादात्म्यात्‌ भ्रान्त्या प्राप्तः आत्मनः जीवभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भ्रान्ति का बाध करने पर जीवत्व का भी बाध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದಾಗ ಜೀವವು ಬಾಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः भ्रान्तिबाधे जीवत्वमपि बाध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जितने काल तक भ्रान्ति रुकती है उतने काल तक ही जीवभाव की भी सत्ता होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಭ್ರಾಂತಿಯು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಜೀವ ಭಾವದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यावत्कालं भ्रान्तिः अवतिष्टते तावत्कालमेव जीवभावस्य सत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे भ्रान्तिकाल में ही रज्जु में प्रतीत सर्प की सत्ता होती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀತವಾದ ಸರ್ಪದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ.", "Sanskrit": "यथा भ्रान्तिकाले एव रज्जौ प्रतीतस्य सर्पस्य सत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "भ्रान्ति के नाश होने पर रज्जु में कल्पित सर्पत्व का भी नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಭ್ರಾಂತಿಯ ನಾಶವಾದಾಗ ರಜ್ಜು (ಹಗ್ಗ) ಎಂದು ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಸರ್ಪತ್ವವೂ ನಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भ्रान्तिनाशे सति रज्जौ कल्पितं सर्पत्वमपि नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्याकार्य का अनादित्व होने पर भी विद्या का उदय होने पर सूर्योदय के समय अन्धकार के नष्ट होने के समान अविद्या भी अस्त हो जाती है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾಕಾರ್ಯದ ಅನಾದಿತ್ವವಾದಾಗ ವಿದ್ಯೆಯು ಉದಯವಾದಾಗ ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಧಕಾರ ನಷ್ಟವಾಗುವಂತೆಯೇ ಅವಿದ್ಯೆಯು ಕೂಡ ಮುಳುಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्याकार्यस्य अनादित्वे अपि विद्यायाः उदये सूर्योदये तमस इव अस्तमयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न में जो-जो देखा जाता है प्रबोध होने पर उन सभी का मूल सहित नाश हो जाता |", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಏನೇನು ನೋಡಿದೆವೋ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಬೋಧವಾದಾಗ ಎಲ್ಲ ಮೂಲಗಳ ಸಹಿತವಾಗಿ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्ने यद्यत्‌ दृष्टं तत्सर्वमपि प्रबोधे समूलं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार आत्मा का बुद्धि से अविद्यानिमित्त सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ಬುದ್ಧಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಅವಿದ್ಯಾ ನಿಮಿತ್ತವಾದ ಸಂಬಂಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मनः बुद्धिसम्बन्धः अविद्यानिमित्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्यक्‌ ज्ञान होने पर ही वह अविद्या नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಸರಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದಾಗ ಆ ಅವಿದ್ಯೆಯು ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सम्यग्ज्ञाने सति सा अविद्या नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्यक्‌ ज्ञान से तात्पर्य है ब्रह्म के साथ एकत्व का ज्ञान।", "Kannada": "ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮದ ಜೊತೆಗಿನ ಏಕತ್ವದ ಜ್ಞಾನ.", "Sanskrit": "सम्यग्ज्ञानं नाम ब्रह्मैकत्वज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं स्वयं आत्मा हूँ इसका ज्ञान होता है।", "Kannada": "ನಾನು ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮ ಎನ್ನುವುದೇ ಜ್ಞಾನ.", "Sanskrit": "अहं स्वम्‌ आत्मा इति ज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ज्ञान किस प्रकार से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯಾದ ಜ್ಞಾನವು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "तच्च ज्ञानं कथं उत्पद्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आत्मा तथा अनात्मा के विवेकियों के ह्वार जानना जाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮಾ ವಿವೇಕದಿಂದ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "इति चेत्‌ आत्मानात्मविवेकेन इति ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कीचड से संयुक्त जल जिस प्रकार से स्पष्ट रूप में प्रकाशित नहीं होता है।", "Kannada": "ಕೊಳಚೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜಲವು ಹೇಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ.", "Sanskrit": "पङ्कसंयुक्तं जलं यथा स्पष्टं न प्रकाशते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार आत्मा भी उपाधियुक्त होता हुआ स्पष्ट रूप में प्रकाशित नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮವು ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथा आत्मा अपि उपाधियुक्तं सत्‌ स्पष्टं न प्रकाशते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कीचड़ के निकल जाने पर जल स्वयं ही शुद्ध होता है उसी प्रकार उपाध्याय उपनयन होने पर आत्मा शुद्धता के ह्वारा अभिव्यजञ्जित होती हे।", "Kannada": "ಕೊಳಚೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಹೇಗೆ ಜಲವು ಸ್ವಯಂ ಶುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಉಪಾಧಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಅತ್ಮವು ಶುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पङ्कापनयने सति जलं स्वयमेव शुद्धं भवति तथा उपाध्यपनयने सति आत्मा शुद्धतया अभिव्यज्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.2.5 ) आनन्दमय कोश कारण शरीर का भान सुषुप्ति अवस्था में होता है इस प्रकार से कहा भी जा चुका है।", "Kannada": "೧೮.೨.೫) ಆನಂದಮಯ ಕೋಶ ಕಾರಣ ಶರೀರದ ಭಾನ ಸುಷುಪ್ತಿ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಎಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "१८.२.५) आनन्दमयकोशः कारणशरीरस्य भानं सुषुप्त्यवस्थाया भवतीत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण शरीर अविद्यात्मक होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣಶರೀರವು ಅವಿದ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यात्मकं कारणशरीरमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या में तीन गुण होते हैं।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यायां त्रयः गुणाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सत्त्वगुण, रजोगुण तथा तमोगुण।", "Kannada": "ಸತ್ವಗುಣ , ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣ.", "Sanskrit": "सत्त्वगुणः रजोगुणः तमोगुणश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या सत्वगुण, रजोगुण तथा तमोगुण के द्वारा युक्त होती है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯ ಸತ್ವಗುಣ ಮತ್ತು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಸತ್ವಗುಣ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यायां रजोगुणेन तमोगुणेन च युक्तः भवति सत्त्वगुणः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वहाँ सत्त्वगुण की अविशुद्धता होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ವಗುಣದ ಅವಿಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत एव सत्त्वगुणस्य अविशुद्धता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ सत्त्वगुण की शुद्धि विनष्ट होती है।", "Kannada": "ಸತ್ವಗುಣದ ಶುದ್ಧಿಯು ವಿನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सत्त्वगुणस्य शुद्धिः विनष्टा भवतीत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मलिन सत्त्व, आनन्दमय कोश होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವ ಸತ್ವವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಆನಂದಮಯಕೋಶ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधः मलिनं यत्‌ सत्त्वमस्ति तदेव आनन्दमयकोशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी फिर तीन प्रकार की वृत्तियाँ होती हैं।", "Kannada": "ಅದಕ್ಕೆ ಪುನಃ ಮೂರು ವೃತ್ತಿಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य पुनः अस्ति वृत्तित्रयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रिय, मोद तथा प्रमोद।", "Kannada": "ಪ್ರಿಯ, ಮೋದ ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋದ.", "Sanskrit": "प्रियं मोदः प्रमोदश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्ट वस्तु का दर्शन जन्य सुख प्रिय होता है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟ ವಸ್ತುವಿನ ದರ್ಶನವಾದಾಗ ಜನ್ಯವಾಗುವ ಸುಖವು ಪ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इष्टवस्तुदर्शनजन्यं सुखं प्रियम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका लाभ होने पर मोद होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಲಾಭವಾದಾಗ ಅದು ಮೋದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तल्लाभे मोदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उसके भोग होने पर प्रमोद होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರ ಭೋಗವಾಗುವಾಗ ಅದು ಪ್ರಮೋದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तद्भोगे प्रमोदश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभीष्ट वस्तु के दर्शन में जो वृत्ति उत्पन्न होती है वह प्रिय रूप में व्यवहरणीय होती है।", "Kannada": "ಬಯಸಿದ ವಸ್ತುವಿನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಯಾವ ವೃತ್ತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಪ್ರಿಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अभीष्टवस्तुदर्शने या वृत्तिः उदेति सा प्रियमिति व्यवह्रीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्ट वस्तु के दर्शन के बाद जब उसकी प्राप्ति होती है तब वह उत्पन्न होने पर वृत्ति मोद कहलाती है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟವಾದ ದರ್ಶನದ ನಂತರ ಯಾವಾಗ ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆಗುವ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೋದವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इष्टवस्तुनः दर्शनानन्तरं यदा तस्य प्राप्तिर्भवति तदा जायमाना वृत्तिः मोद इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तु का दर्शन हो गया वह मिल भी गयी तथा जब उसका उपभोग किया तो उससे उत्पन्न होने वाली वृत्ति प्रमोद कहलाती है।", "Kannada": "ವಸ್ತುವಿನ ದರ್ಶನವು ಆಯಿತು, ಅದನ್ನು ಪಡೆದೊಕೊಂಡಿದ್ದು ಆಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಭವವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆಗುವ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮೋದವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वस्तुनः दर्शनमभवत्‌। तस्य प्राप्तिरपि जाता। ततश्च तदनुभवः यदा भवति तदा जायमाना वृत्तिः प्रमोद इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से तीन प्रकार की वृत्तियों के द्वारा यह आनन्दमय कोश प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮೂರು ವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಈ ಆನಂದಮಯಕೋಶವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एवंविधैः त्रिभिः वृत्तिभिः आनन्दमयकोशस्य प्रसिद्धिर्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्ति मे आनन्दमय कोश का अच्छी प्रकार से स्फुरण होता है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದ ಒಳ್ಳೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ಫುರಣವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तौ आनन्दमयस्य सम्यक्‌ स्फुरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनन्द का अनुभव अच्छी तरह से होता है, यह ही उसका अभिप्राय है।", "Kannada": "ಆನಂದದ ಅನುಭವವು ಒಳ್ಳೇ ರೀತಿಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आनन्दानुभवः सम्यगस्तीत्यभिप्रायः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह अज्ञान से आवृत्त है इस कारण से सुषुप्ति कालीन आनन्द मुख्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆವೃತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿ ಕಾಲದ ಆನಂದವು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानेनावृतमिति कारणात्‌ सुषुप्तिकालीनः आनन्दः न मुख्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वप्न तथा जागरण में आनन्द का अल्प ही स्फुरण होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಜಾಗರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಫುರಣವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वप्नजागरणयोः आनन्दस्य अल्पमेव स्फुरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से उस आनन्द का प्रिय मोद तथा प्रमोद के रूप में अनुभव होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾದ ಪ್ರಿಯ ಮೋದ ನತ್ತು ಪ್ರಮೋದದ ರೂಪದಲ್ಲಿ  ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सच आनन्दः प्रियमोदप्रमोदैः अनुभूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "13. कोश कितने होते हैं?", "Kannada": "೧೩. ಎಷ್ಟು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಕೋಶಗಳು ಇವೆ?", "Sanskrit": "१३. कति कोशाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. पञ्चकोश कौन-कौन से होते हैं?", "Kannada": "೧೫. ಪಂಚಕೋಶಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "१४. पञ्चकोशाः के ?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. प्रथम कोश कौन-सा होता हैं?", "Kannada": "೧೫. ಪ್ರಥಮ ಕೋಶವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "१५. प्रथमः कोशः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "16. ईश्वर सभी भूतों में कहाँ पर रहता है?", "Kannada": "೧೬. ಈಶ್ವರನು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ?", "Sanskrit": "१६. ईश्वरः सर्वभूतानां कुत्र तिष्ठति?"}}
{"translation": {"Hindi": "17. पाँच कोशों के द्वारा कौन आवृत्त होता है?", "Kannada": "೧೭. ಐದು ಕೋಶಗಳಿಂದ ಯಾವ ಆವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१७. पञ्चभिः कोशैः कः आवृतो भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "18. अन्न रसमय आदि से अन्यतर आत्मा कौन-सी होती है?", "Kannada": "೧೮. ಅನ್ನ ರಸಮಯ ಆದಿಗಳಿಂದ ಅನ್ಯತರ ಆತ್ಮವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "१८. अन्नरसमयादन्योन्तर आत्मा कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "19. अन्नमय कोश क्या है?", "Kannada": "೧೯. ಅನ್ನಮಯ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "१९. अन्नमयकोशः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "20. प्राणमय कोश क्या है?", "Kannada": "೨೦. ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "२०. प्राणमयकोशः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "21. मनोमय कोश क्या है?", "Kannada": "೨೧. ಮನೋಮಯ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "२१. मनोमयकोशः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "22. विज्ञानमय कोश क्या है?", "Kannada": "೨೨. ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "२२. विज्ञानमयकोशः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "23. आनन्दमय कोश क्या है?", "Kannada": "೨೩. ಆನಂದಮಯ ಕೋಶವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "२३. आनन्दमयकोशः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "24. कोश इस प्रकार के नाम का क्या अभिप्राय है?", "Kannada": "೨೪. ಕೋಶ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಏನಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "२४. कोश इति नाम कथं युज्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "25. अन्नमय कोश में तन्मय होकर कौन संसरण करता है?", "Kannada": "೨೫. ಅನ್ನಮಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ತನ್ಮಯವಾಗಿ ಯಾರು ಸಂಸರಿಸುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "२५. अन्नमयकोशे तन्मयो भूत्वा कः संसरति?"}}
{"translation": {"Hindi": "26. वृत्तिभेद से प्राण कितने प्रकार के होते हैं?", "Kannada": "೨೬. ವೃತ್ತಿ ಭೇದದಿಂದ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಗಳಿವೆ?", "Sanskrit": "२६. वृत्तभेदेन प्राणाः कति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "27. मनोमय कोश में कितने अंश होते हैं?", "Kannada": "೨೭. ಮನೋಮಯ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಂಶಗಳು ಇರುತ್ತವೆ?", "Sanskrit": "२७. मनोमयकोशे कति अंशाः सन्ति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "28. गेहादि में अहंता तथा ममता को उत्पादन कौन करता है?", "Kannada": "೨೮. ಗೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಹಂತಾ ಮತ್ತು ಮಮತಾವನ್ನು ಯಾರು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "२८. गेहादिषु च अहन्तां ममतां च उत्पदयति कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "29. मन किसका कार्य होता है?", "Kannada": "೨೯. ಮನಸ್ಸು ಯಾರ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "२९. मनः कस्याः कार्यम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "30. मन से कल्पित क्या होता है?", "Kannada": "೩೦. ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಏಕೆ ಕಲ್ಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३०. मनःकल्पित एव कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "31. मन मनुष्य के किस किस का कारण है?", "Kannada": "೩೧. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮನಸ್ಸೇ ಏಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३१. मन एव कारणं मनुष्याणां कयोः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "32. वैराग्य जनन के द्वारा मोक्ष का क्या कारण होता है?", "Kannada": "೩೨. ವೈರಾಗ್ಯವು ಜನಿಸಿದಾಗ ಮೋಕ್ಷದ ಕಾರಣವು ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३२. वैराग्यजननद्वारा मोक्षकारणं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "33. राग जनन के द्वारा बन्धन का क्या कारण है?", "Kannada": "೩೩. ರಾಗ ಜನನವಾದಾಗ ಬಂಧನ ಕಾರಣವು ಏನಾಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३३. रागजननद्वारा बन्धकारणं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "34. विवेक तथा वैराग्य के द्वारा क्या शुद्ध होता है?", "Kannada": "೩೪.ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಗಳು ಯಾವಾಗ ಶುದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३४. विवेकवैराग्याभ्यां कम्‌ शुद्धं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "35. निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्ति कौन-सी है?", "Kannada": "೩೫. ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಿಕ ಅಂತಃಕರಣದ ವೃತ್ತಿಯು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३५. निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्तिः का ?"}}
{"translation": {"Hindi": "36. कर्तृलक्षण कोश कौन-सा है?", "Kannada": "೩೬. ಕರ್ತೃಲಕ್ಷಣ ಎಂಬ ಕೋಶವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "३६. कर्तृलक्षणः अयं कोशः, कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "37. अविद्यागत सत्वगुण का क्या परिणाम होता है?", "Kannada": "೩೭. ಅವಿದ್ಯಾಗತ ಸತ್ವಗುಣದ ಪರಿಣಾಮವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३७. अविद्यागतसत्त्वगुणस्य परिणामो भवति कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "38. परमात्मा का जीवभाव किसके द्वारा होता है?", "Kannada": "೩೮. ಪರಮಾತ್ಮನ ಜೀವಭಾವವು ಯಾವುದರಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "३८. परमात्मनः जीवभावः केन भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "39. अविद्या के कितने गुण होते हैं?", "Kannada": "೩೯. ಅವಿದ್ಯೆಯ ಎಷ್ಟು ಗುಣಗಳು ಇವೆ?", "Sanskrit": "३९. अविद्यायां कति गुणाः सन्ति?"}}
{"translation": {"Hindi": "40. तीन गुण कौन-कौन से हैं?", "Kannada": "೪೦. ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "४०. त्रयः गुणाः के?"}}
{"translation": {"Hindi": "41. आनन्दमय कोश की तीन वृत्तियाँ कौन-कौन सी हैं?", "Kannada": "೪೧. ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದ ಮೂರು ವೃತ್ತಿಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "४१. आनन्दमयकोशस्य वृत्तित्रयं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "42. इष्टवस्तु का दर्शनजन्य सुख क्य होता है?", "Kannada": "೪೨. ಇಷ್ಟ ವಸ್ತುವಿನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗುವ ಸುಖವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "४२. इष्टवस्तुदर्शनजन्यं सुखं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "43. मोद कब होता है?", "Kannada": "೪೩. ಮೋದವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "४३. मोदः कदा भवति ?"}}
{"translation": {"Hindi": "44. आनन्दमय कोश का सम्यक्‌ स्फुरण कब होता है?", "Kannada": "೪೪. ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಫುರಣವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "४४. आनन्दमयस्य सम्यक्‌ स्फुरणं भवति कदा ?"}}
{"translation": {"Hindi": "18.3 ) अनात्मों में आत्मा के समान बुद्धि अन्नमयादि कोश होते हैं।", "Kannada": "೧೮.೩) ಅನಾತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಮಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಬುದ್ಧಿಯು ಅನ್ನಮಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१८.३) अनात्मसु आत्मत्वबुद्धिः अन्नमयादयः कोशाः भवन्ति|"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका जीव बोधकत्व किस प्रकार से होता है इस प्रकार की शङ्का होती है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಜೀವ ಬೋಧಕವು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषां जीवबोधकत्वं कथमिति शङ्का स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसमें तादात्म्य का कोई दोष नहीं है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಯಾವ ದೋಷವು ತಾದಾತ್ಮ್ಯದಿಂದ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नायं दोषः तादात्म्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नमयादि कोशपरत्व होने पर भी उनके द्वारा तादात्म्य अध्यास से वह तत्‌ तन्मय हो जाता है।", "Kannada": "ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಶಗಳ ನಂತರವಿದ್ದರು ಅವುಗಳು ತಾದಾತ್ಮ್ಯದ ಅಧ್ಯಾಸದಿಂದ ಅದು ತನ್ಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्नमयादीनां कोशपरत्वेपि तैः तादात्म्याध्यासात्‌ तत्तन्मयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोशों में अभिमान से स्वयं जीव उस उस कोश को मानता है।", "Kannada": "ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಜೀವವು ಆಯಾ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कोशेषु अभिमानात्‌ स्वयं जीवः तत्तत्कोश इति मनुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अन्नमयकोश में अभिमान से स्वयं को जीव स्थूलशरीर भी मानने लगता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅನ್ನಮಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ತನನ್ನು ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ अन्नमये कोशे अभिमानात्‌ स्वयं स्थूलशरीरमिति मनुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यवहार काल में अन्नमयादि कोशों का प्राधान्य होता है।", "Kannada": "ವ್ಯವಹಾರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನ್ನಮಯಾದಿಗಳ ಕೋಶಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यवहारकाले अन्नमयादीनां कोशानां प्राधान्यमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अन्नमयादि जीव के शब्द वाच्यत्व होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗಾಗಿ ಅನ್ನಮಯಾದಿಗಳು ಜೀವ ಶಬ್ದದ ವಾಚ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अन्नमयादि शब्दवाच्यत्वं जीवस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्तन्मयत्व से ही जीव का बन्ध होता है, इसको पञ्चदशी में इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ತತ್ತನ್ಮಯದಿಂದಲೇ ಜೀವದ ಬಂಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्तन्मयत्वादेव जीवस्य बन्धः। तदुक्तं पञ्चदश्याम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव अपने स्वरूप परमात्मा को भूलकर के देहादियों में आत्मवत्‌ बुद्धि कल्पना करता हैं।", "Kannada": "ಜೀವವು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರೆತು ದೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದಂತೆಯೇ ಇರುವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवः स्वरुपं परमात्मानं विस्मृत्य देहादिषु आत्मत्वबुद्धिं कल्पयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही जीव स्थूल देहादि से अथवा पञ्चकोशों से अत्यन्त ही भिन्न होता है।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಜೀವವು ಸ್ಥೂಲ ದೇಹಾದಿಗಳ ಅಥವಾ ಪಂಚಕೋಶಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि जीवः स्थूलदेहादिभ्यः अथवा पञ्चकोशेभ्यः अत्यन्तं भिन्नः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी वे अपने स्वरूप का चिन्तन करते हैं।", "Kannada": "ಆದರು ಅದು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವೇ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि ते च स्वीयं स्वरूपमिति चिन्तयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस लोक में दश लोग नदी को तैरकर पार करके ग्रामान्तर को प्राप्त करके हमलोग दस लोग हैं अथवा नहीं इस प्रकार से स्वयं को छोडकर गणना करते है और उस दसवें को ढूँढ॒ते हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಜನರು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಈಜುತ್ತಾ ಗ್ರಾಮಾಂತರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ನಾವು ಹತ್ತು ಜನರೇ ಇದ್ದೇವೆಯೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಸ್ವಯಂ ತನ್ನನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಇತರರನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ.", "Sanskrit": "यथा वा लोके दशजनाः नदीं तीर्त्वा ग्रामान्तरं प्राप्य दशजानाः अपि सन्तीति निर्णयार्थं समारब्धगणनायां गणनकर्ता आत्मानं दशमं विहाय अन्यत्र दशमम्‌ अन्विषते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार जीव भी वास्तविक आत्मा को परित्याग करके आत्मभिन्न अनात्मकोषों में आत्मा को ढूँढता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಅನಾತ್ಮ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव जीवः वास्तविकम्‌ आत्मानं परित्यज्य आत्मभिन्नेषु अनात्मभूतेषु कोशेषु आत्मानं अन्विषते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या के द्वार पञ्चकोशो से में अभिन्न हूँ इस प्रकार से मानता है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಪಂಚಕೋಶಗಳು ನಾನು ಅಭಿನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यया पञ्चकोशेभ्यः अहम्‌ अभिन्न एव इति मनुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नमयादि अनात्मों से मैं अन्य नहीं हूँ इस प्रकार का अभिमान करता है।", "Kannada": "ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಅನಾತ್ಮಗಳಿಂದ ನಾನು ಅನ್ಯನಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्नमयाद्यनात्मभ्यः नान्योऽहमस्मीति अभिमन्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से स्वयं ब्रह्म होते हुए भी उसके द्वारा ब्रह्म अप्राप्त होता है।", "Kannada": "ಅದು ಸ್ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿದ್ದರು ಅದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಅಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं स्वयं ब्रह्म भवति चेदपि स्वेन ब्रह्म अप्राप्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अविद्या के द्वार अप्राप्त जो ब्रह्म स्वरूप है उसकी प्राप्ति विद्या के द्वारा होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमविद्यया अप्राप्तं यत्‌ ब्रह्मस्वरूपमस्ति तस्य प्राप्तिस्तु भवति विद्यया।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विद्या आचार्यों के उपदेश से प्राप्त होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆಯು ಆಚಾರ್ಯರ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विद्या च आचार्योपिदेशात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.4 ) पञ्चकोश विवेक अध्यारोपवाद तथा अपवाद के द्वार पञ्चकोश प्रपञ्चित होता है इसे पूर्व में कहा जा चुका है।", "Kannada": "೧೮.೪) ಪಂಚಕೋಶ ವಿವೇಕ ಅಧ್ಯಾರೋಪವಾದ ಮತ್ತು ಅಪವಾದದಿಂದ ಪಂಚಕೋಶವು ಪ್ರಪಂಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "१८.४) पञ्चकोशविवेकः अध्यारोपापवादाभ्यां निष्प्रपञ्चः प्रपञ्च्यते इत्युक्तमादौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन पञ्चकोशों के प्रतिपादन के द्वारा ही आत्मा में अनात्मभूत अन्नमयादि कोशों का अध्यारोप हुआ।", "Kannada": "ಈ ಪಂಚಕೋಶಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅನಾತ್ಮಭೂತ ಅನ್ನಮಯಾದಿ ಕೋಶಗಳ ಅಧ್ಯಾರೋಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतावता पञ्चकोशानां प्रतिपादनेन आत्मनि अनात्मभूतानां अन्नमयादिकोशानां अध्यारोपः अभवत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब अपवाद को आरम्भ करते हैं।", "Kannada": "ಈಗ ಅಪವಾದವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अथ अपवाद आरभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपवाद निरास कहलाता है।", "Kannada": "ಅಪವಾದವನ್ನು ನಿರಾಸವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अपवादश्च निरासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा में कल्पित अतद्धर्मों का निरास होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿತವಾದ ಅತದ್ಧರ್ಮದ ನಿರಾಸವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मनि कल्पितानां अतद्धर्माणां निरासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उससे आत्मस्वरूप का भान होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪದ ಭಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेन च आत्मस्वरूपस्य भानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जगह सभी में आत्म होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वत्र सर्वेषु आत्मा वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन सुलभता से उसकी प्राप्ति किसी को भी नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯು ಯಾರಿಗು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु सुलभेन तस्य प्राप्तिः कस्यापि नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर कारण है आत्मा का गूढ रूप होना।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣವು ಇರುತ್ತದೆ ಆತ್ಮವು ಗೂಢ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र कारणं भवति आत्मा गूढरूपेण वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गूढत्व से तात्पर्य है आच्छादत्व होना।", "Kannada": "ಗೂಢತ್ವವೆಂದರೆ ಆಚ್ಛಾದತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "गूढत्वं नाम आच्छाद्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चकोशों के द्वार आत्मा आवृत होता है इस प्रकार का वहाँ पर आशय है।", "Kannada": "ಪಂಚಕೋಶಗಳಿಂದ ಆತ್ಮದ ಆವೃತವಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಶಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चकोशैः आत्मा आवृतो वर्तते इति आशयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म गुहातीत होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವು ಗುಹಾತೀತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म च गुहाहितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा गुहा पञ्चकोशों के द्वारा निर्मित होती है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಗುಹನಿಂದ ಪಂಚಕೋಶಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गुहा च पञ्चकोशैः निर्मिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसे आवृत्त होकर के निर्गुण ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿ ನಿರ್ಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तैरावृत्य वर्तते निर्गुणं ब्रह्म|"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले अन्नमयकोश होता है उसके बाद प्राणमयकोश होता है उसके बाद मनोमय कोश होता है उसके बाद विज्ञानमय कोश होता है तथा उसके बाद आनन्दमयकोश होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಅನ್ನಮಯಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ, ತದನಂತರ ಮನೋಮಯಕೋಶ ಆಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಮೇಲೆ ಆನಂದಮಯಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमं अन्नमयकोशः तदन्तः प्राणमयकोशः तदन्तः मनोमयकोशः तदन्तः विज्ञानमयकोशः तदन्तश्च आनन्दमयकोशश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आनन्दमय कोश के भी अन्दर होता है वह आत्मा होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಆನಂದಮಯ ಕೋಶದ ಒಳಗೆ ಯಾವುದು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಆತ್ಮಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं आनन्दमयादपि अभ्यन्तरे यो वर्तते स आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से उसे गुहातीत जानना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಗುಹಾತೀತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवं गुहाहितत्वं ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुहातीत का ज्ञान पञ्चकोशों के विवेक के ज्ञान के द्वारा होता है।", "Kannada": "ಗುಹಾತೀತದ ಜ್ಞಾನವು ಪಂಚಕೋಶಗಳ ವಿವೇಕಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गुहाहितस्य ज्ञानं पञ्चकोशविवेकज्ञानेनैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह आत्मा अन्नमयकोश नहीं होती है न ही प्राणमय कोश, न मनोमय कोश, विज्ञानमय कोश और न ही यह आनन्दमय कोश होती है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆತ್ಮವು ಅನ್ನಮಯಕೋಶದಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಈ ಆತ್ಮವು ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶದಿಂದ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮನೋಮಯಕೋಶದಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶದಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದು ಆನಂದಮಯಕೋಶದಿಂದಲೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नायमात्मा अन्नममयेकोशः, नायमात्मा प्राणमयकोशः, नायं मनोमयकोशः, नायं विज्ञानमयः, नायम्‌ आनन्दमयश्च ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आत्मा तथा अनात्मा का विवेक करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಆತ್ಮಾ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮದ ವಿವೇಕವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "इति आत्मानात्मविवेकः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से पञज्चकोशों का भी अपवाद करके हेय तथा उपादेय रहित जो जाना जाता है वह ब्रह्म कहलाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪಂಚಕೋಶಗಳ ಅಪವಾದವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೇಯ ಮತ್ತು ಉಪಾದೇಯ ರಹಿತವಾದ ಯಾವುದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದು ಇರುತ್ತದೆಯೋ  ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं पञ्चकोशानाम्‌ अपवादं कृत्वा हेयोपादेयरहितं यत्‌ ज्ञायते तदेव ब्रह्म इति बुध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.4.1 ) अन्नमय का आत्मत्व निराश स्थूल देह अन्नमय कोश होता है।", "Kannada": "೧೮.೪.೧) ಅನ್ನಮಯದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸವಾದಾಗ ಸ್ಥೂಲ ದೇಹವು ಅನ್ನಮಯ ಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१८.४.१) अन्नमयस्य आत्मत्वनिरासः स्थूलदेहः खलु अन्नमयकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "देह की वृद्धि तथा क्षय अन्न के विकारत्व के कारण ही होती है।", "Kannada": "ದೇಹದ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯವು ಅನ್ನದ ವಿಕಾರತ್ವದ ಕಾರಣವೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देहस्य वृद्धिः क्षयश्च भवतः अन्नविकारत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पर वे दोनों आत्मा के नहीं होते है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅವೆರಡು ಆತ್ಮದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदुभयमपि आत्मनो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए देह आत्मा नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ದೇಹವು ಆತ್ಮದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः देहः नात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "देह जन्म से पहले नहीं होती है तथा मरण से बाद नहीं होती है।", "Kannada": "ದೇಹವು ಜನ್ಮದ ಮುಂಚೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮರಣದ ನಂತರವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "देहः जन्मनः प्राक्‌ नास्ति मरणादूर्ध्वञ्च नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन आत्मा तो हमेशा होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ಯಾವಾಗಲು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा तु सर्वदा अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्न के विकारत्व से अन्न का कार्य अन्नमय कोश में होता है।", "Kannada": "ಅನ್ನದ ವಿಕಾರತ್ವದಿಂದ ಅನ್ನದ ಕಾರ್ಯವು ಅನ್ನಮಯಕೋಶದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्नविकारत्वात्‌ अन्नस्य कार्यं भवति अन्नममयेकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्म का तो कार्य तथा कारण दोनों ही नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರಣ ಎರಡು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मनः कार्यं कारणं वा न स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से क्षणिकत्वादि धर्म विशिष्ट अन्नमयकोश नित्यत्वादि धर्म लक्षित लक्षण आत्मा का नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷಣಿಕತ್ವಾದಿ ಧರ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅನ್ನಮಯಕೋಶ ನಿತ್ಯತ್ವಾದಿ ಧರ್ಮ ಲಕ್ಷಿತ ಲಕ್ಷಣಾ ಆತ್ಮದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं क्षणिकत्वादिधर्मविशिष्टः अन्नमयकोशः नित्यत्वादिधर्मलक्षितलक्षणः आत्मा नैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसे पञ्चदशी में इस प्रकार से कहा है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಪಂಚದಶೀಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "तदुक्तं पञ्चदश्याम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर के गुण क्षण क्षण में बदलते रहते हैं इसका कोई नियत एक निश्‍चित स्वभाव नहीं होता है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ಗುಣವು ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ವಭಾವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शरीरस्य गुणः क्षणे क्षणे भिद्यते। अस्य नियतः स्वभावः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह एक रूप के द्वारा व्यवस्थित नहीं होता है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ರೂಪದಿಂದ ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकरूपेण न व्यवस्थित इति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही जन्म में बाल्यकौमरादि अवस्थाओं में भी शरीर भिन्न भिन्न रूप में जाना जाता है।", "Kannada": "ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಕೌಮಾರ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶರೀರವು ಭಿನ್ನ ರೂಪದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एकस्मिन्नपि जन्मनि बाल्यकौमाराद्यवस्थासु अपि शरीरं भिन्नत्वेन ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बालक का शरीर भिन्न होता है।", "Kannada": "ಬಾಲಕನ ಶರೀರವು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बालकस्य शरीरं भिन्नमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसकी अपेक्षा कुमार का शरीर भिन्न होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕುಮಾರನ ಶರೀರವು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदपेक्षया कुमारस्य शरीरं भिन्नमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृद्धावस्था में बाल्य तथा कौमार आदि अवस्थाओं से अत्यन्त ही भिन्न होता है।", "Kannada": "ವೃದ್ಧಾವಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕೌಮಾರ ಆದಿ ಅವಸ್ಥಾಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वार्धक्ये बाल्याद्‌ कौमाराच्च शरीरम्‌ अत्यन्तं भिन्नमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाल्य काल में कोमल एवं सुन्दर गात्र होता है। यौवन काल में भी शरीर सुन्दर तथा दृढ होता है।", "Kannada": "ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೋಮಲ ಹಾಗೆಯೇ ಸುಂದರವಾದ ಗಾತ್ರವು ಇರುತ್ತದೆ. ಯೌವನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶರೀರವು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ದೃಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाल्यकाले कोमलं सुन्दरञ्च गात्रं भवति। यौवनकालेपि सुन्दरं दृढञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन वृद्धावस्था में शरीर सुन्दर नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವೃದ್ಧಾವಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಶರೀರವು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु वार्धक्ये शरीरं सुन्दरं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और यौवन काल में जितना बल होता है उतना बल भी वृद्धावस्था में नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಯೌವನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಬಲವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಬಲವು ವೃದ್ಧಾವಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अपि च यौवनादिकाले यावत्‌ बलमासीत्‌ तावत्‌ बलमपि न भविष्यति वार्धक्ये।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब शरीर अत्यन्त दुर्बल होता है।", "Kannada": "ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्यन्तं दुर्बलं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन अवस्थाओं में शरीर की वृद्धि भी होती है तथा क्षय भी होता है।", "Kannada": "ಈ ಅವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಶರೀರದ ವೃದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ ಕ್ಷಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतासु अवस्थासु शरीरस्य वृद्धिर्भवति क्षयश्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आत्मा में नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆತ್ಮವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं आत्मा नैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा के अवयव नहीं होते है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ಅವಯವಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मनः अवयवाः न सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसके गुण तथा दोष भी नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಗುಣ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः गुणः दोषो वा न स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही उसके शरीर के समान वृद्धि तथा क्षय भी नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶರೀರದ ಸಮಾನವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत एव शरीरवत्‌ वृद्धिर्वा क्षयो वा न स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर जड होता है तथा आत्मा तो चेतन होता है।", "Kannada": "ಶರೀರವು ಜಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮವು ಚೇತನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरं जडमस्ति। आत्मा तु चेतनः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घटादियों का आँखों के द्वारा दर्शन त्वचा से स्पर्श होता है।", "Kannada": "ಘಟ ಮತ್ತು ಪಟಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ದರ್ಶನ ತ್ವಚೆಯಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶ ಇವಾಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "घटपटादीनां चक्षुषा दर्शनं त्वचा स्पर्शनंञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से शरीर का भी दर्शन तथा स्पर्श होता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶರೀರದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं शरीरस्यापि स्पष्टं दर्शनमस्ति स्पर्शनञ्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा को आँखों के द्वारा उसके रूप के अभाव के कारण देखा नहीं जा सकता।", "Kannada": "ಆತ್ಮವನ್ನು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದರ ರೂಪದ ಅಭಾವದಿಂದ.", "Sanskrit": "आत्मा चक्षुषा द्रष्टुं न शक्यते। तस्य रूपाभावात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि चक्षु का विषय रूप होता है तथा त्वक्‌ इन्द्रिय का विषय स्पर्श होता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಚಕ್ಷುವಿನ ವಿಷಯವು ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತ್ವಕ್ ಇಂದ್ರಿಯದ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಸ್ಪರ್ಶ.", "Sanskrit": "यतः चक्षुषः विषयो भवति रूपम्‌। त्वगिन्द्रियस्य विषयो भवति स्पर्शः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके अभाव से आत्मा को स्पर्श नहीं कर सकते हैं।", "Kannada": "ಅದರ ಅಭಾವದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तदभावात्‌ आत्मनः स्पर्शनमपि कर्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से गन्धादि के अभाव के समान आत्मा में इन्द्रियों का प्रवेश नहीं होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಗಂಧದ ಅಭಾವದಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರವೇಶವು ಕೂಡ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं गन्धाद्यभावावात्‌ इतरेन्द्रियाणामपि तत्र प्रवेशो नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पादहस्तादि स्थूल शरीर के अवयव होते हैं।", "Kannada": "ಪಾದ ಮತ್ತು ಹಸ್ತಗಳು ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದ ಅವಯವಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पादहस्तादयः स्थूलशरीरस्य अवयवाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाद आत्मा नहीं होती है क्योंकि पाद के अभाव में कोई जीवित रहता है।", "Kannada": "ಪಾದವು ಆತ್ಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಪಾದದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾರದರು ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पादः नात्मा। पादाभावेपि कश्चन जीवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से हस्त के अभाव में भी कोई जीवित रहता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಹಸ್ತಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರು ಯಾರಾದರು ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवं हस्ताभावेपि जीवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार विकलाङ्ग जीते जो हमारे प्रत्यक्ष में है।", "Kannada": "ವಿಕಲ ಅಂಗಗಳಿರುವ ಜನರು ಜೀವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೂ ಇದೆ.", "Sanskrit": "विकलाङ्गजनाः जीवन्तीति अस्माकं प्रत्यक्षमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अवयवों में आत्मबुद्ध भ्रान्ति मात्र है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಯವಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದ ಬುದ್ಧಿಯು ಭ್ರಾಂತಿ ಮಾತ್ರ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अवयवेषु आत्मत्वबुद्धिः भ्रान्तिमात्रा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके द्वारा अपने कर्मो को करने में तथा शक्ति प्रदान करने में मूल तत्व आत्मा ही होती है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾದ ಸ್ವಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಮೂಲ ತತ್ವವು ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां स्वकर्मकरणे शक्तिप्रदायको भवत्यात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "चेतनत्व होने से आत्मा शरीर तथा इन्द्रियों की नियामक होती है।", "Kannada": "ಚೇತನವು ಇರುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಾಮಕವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा शरीरेन्द्रियाणां नियामको अस्ति चेतनत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर नियम्य होने के कारण जड होता है।", "Kannada": "ಜಡದಿಂದಾಗಿ ಶರೀರದ ನಿಯಮ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरञ्च नियम्यञ्च जडत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से नियम्य तथा नियामक में भेद नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಮ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಯಾಮಕಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न खलु नियम्यनियामकयोरभेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा पैर नहीं होती है अपितु गमनार्थ शक्ति प्रदायिका होती है इसी प्रकार से आत्मा पाद की पाद तथा हाथ की हाथ होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ಪಾದವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾದದ ಪಾದವಿರುತ್ತದೆ. ಪಾದದ ಗಮನಾರ್ಥ ಶಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಕವೆಂದೇ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಹಸ್ತದ ಹಸ್ತವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा न पादः। पादस्य पादः भवति। पादस्य गमनार्थं शक्तिप्रदायक इति तात्पर्यम्‌। एवं हस्तस्य हस्तो भवत्यात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "देह धर्म देह के कर्म देह के सम्बन्ध और अवस्थाएँ इन सभी की साक्षी आत्मा होती है।", "Kannada": "ದೇಹ ಧರ್ಮ ದೇಹದ ಕರ್ಮ ದೇಹದ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಅವಸ್ಥಾಗಳು ಇವೆಲ್ಲದರ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಆತ್ಮ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देहः देहधर्माः देहस्य कर्माणि देहसम्बद्धाः अवस्थाश्च एतेषां सर्वेषामपि साक्षी भवत्यात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जनन देह का धर्म होता है।", "Kannada": "ಜನನವು ದೇಹದ ಧರ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जननं देहस्य धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मरण भी देह का धर्म होता है।", "Kannada": "ಮರಣವು ಕೂಡ ದೇಹದ ಧರ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मरणं देहस्य धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बाल्ययौवनादि भी देह के धर्म होते हैं।", "Kannada": "ಬಾಲ್ಯ ಯೌವನಾದಿಗಳು ದೇಹದ ಧರ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बाल्ययौवनादिकं देहस्य धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गमनागमनादि भी देह के धर्म होते हैं।", "Kannada": "ಹೋಗುವುದು ಬರುವುದು ಇದೂ ಕೂಡ ದೇಹದ ಧರ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गमनागमनादिकं देहस्य धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "में स्थूल हूँ, मैं कृश हूँ इस प्रकार के व्यवहार देह के होते हैं।", "Kannada": "ನಾನು ಸ್ಥೂಲನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಕೃಶನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ವ್ಯವಹಾರವು ದೇಹದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहं स्थूलः अस्मि, अहं कृशः अस्मि इत्यादिव्यवहाराः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अहं पद का अर्थ आत्म होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪದದ ಅರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆತ್ಮ.", "Sanskrit": "अहंपदस्य अर्थः भवति आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आत्मा स्थूल आत्मा कृश इस प्रकार की स्थिति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆತ್ಮವು ಸ್ಥೂಲ ಆತ್ಮವು ಕೃಶ ಎಂಬ ದುಃಸ್ಥಿತಿಯು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ आत्मा स्थूलः आत्मा कृशः इति दुस्थितिः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्थूलत्वादि धर्म देह के ही होते हैं।", "Kannada": "ಸ್ಥೂಲತ್ವಾದಿ ಧರ್ಮವು ದೇಹದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्थूलत्वादिधर्माः देहस्यैव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे अध्यासवश आत्मा में आरोपित होकर के व्यवहरित होते हैं।", "Kannada": "ಅವು ಅಧ್ಯಾಸವಶದಿಂದ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆರೋಪವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ते च अध्यासवशात्‌ आत्मनि आरोप्य व्यवहरन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सभी का साक्षी आत्मा होता है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲದರ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य सर्वस्यापि आत्मा साक्षी भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इन सभी के साक्षित्व होने के कारण आत्मा देहादि से विलक्षण होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ಸಾಕ್ಷಿತ್ವ ಆಗಿರುವ ಕಾರಣ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಹವು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च आत्मा देहादिवलक्षणः तत्साक्षित्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "देह आत्मा नहीं है यहाँ पर अन्य कारण है।", "Kannada": "ದೇಹವು ಆತ್ಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "देहः नात्मा इत्यत्र अन्यत्‌ कारणम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "देह अशुद्ध पदार्थ होता है।", "Kannada": "ದೇಹವು ಅಶುದ್ಧ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "देहः अशुद्धः पदार्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि देह मांस में लिप्त तथा पुरीष से पूर्ण होता है।", "Kannada": "ಏಕೆಂದರೆ ಆ ದೇಹವು ಮಾಂಸದಲ್ಲಿ ಲಿಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುರೀಷದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यतश्च सः देहः मांसेन लिप्तः पुरीषेण पूर्णश्च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और स्वेददुर्गन्धादि से अत्यन्त ही अशुद्ध होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವೇದದುರ್ಗಂಧಾಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ದೇಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं स्वेददुर्गन्धादिभूयिष्ठतया अत्यन्तम्‌ अशुद्धः भवति स देहः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सबसे विलक्षण स्वयं में निर्मल आत्मा होती है।", "Kannada": "ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಆತ್ಮವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतद्विलक्षणः स्वयं निर्मलः आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर कभी भी अशुद्ध होने योग्य नहीं है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಲು ಅಶುದ್ಧ ದೇಹವು ಆಗಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कदापि अशुद्धः देहः नैव भवितुमर्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.4.2) मूढ तथा अमूढ कौन है अथवा पण्डित कौन है इस प्रकार से विचार किया जाता है।", "Kannada": "೧೮.೪.೨) ಮೂಢ ಮತ್ತು ಅಮೂಢ ಎಂದರೆ ಯಾರು ಅಥವಾ ಪಂಡಿತ ಎಂದರೆ ಯಾರು ಎಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "१८.४.२) मूढामूढयोर्वैलक्षण्यम्‌ मूढः कः अमूढः अथवा पण्डितश्च क इति चिन्त्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "त्वचा मांसादि सहित अशुद्ध शरीर को जो आत्मा मानता है वह मूढ होता है।", "Kannada": "ತ್ವಚೆ ಮಾಂಸಾದಿ ಸಹಿತವಾಗಿ ಅಶುದ್ದ ಶರೀರವು ಯಾವ ಆತ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅವನು ಮೂರ್ಖನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "त्वङ्मांसास्थिसहितम्‌ अशुद्धं शरीरं यः आत्मा इति मनुते सः मूढः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ जो शरीर मैं पन वाली तादात्म्य बुद्धि करता है वह मूढ होता है।", "Kannada": "ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಹಂ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮೂಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरे अहमिति तादात्म्यबुद्धिं करोति मूढः इति तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर विचारशील पुरुष तो देहविलक्षण निर्मल परमार्थस्वरूप परमात्मा को ही अपने स्वरूप के रूप में जानता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಶೀಲ ಪುರುಷನು ದೇಹವಿಲಕ್ಷಣ ನಿರ್ಮಲ ಪರಮಾರ್ಥಸ್ವರೂಪ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನೇ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪ ಆತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अत्र विचारशील: पुरुषस्तु देहविलक्षणः निर्मलः परमार्थस्वरूपं परमात्मानमेव स्वस्य आत्मानं जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं दैह ही हूँ, इस प्रकार से मूढ़ चिन्तन करता है।", "Kannada": "ನಾನು ದೇಹವೇ ಅಲ್ಲ ಅದರ ತದ್ವಿಲಕ್ಷಣ ಎಂದೇ ಪಾಮರರು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अहं देह एव न तद्विलक्षणः इति पामरः चिन्तयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पण्डित तो देह रूप में जीव में ही आत्मबुद्धि की कल्पना करता है।", "Kannada": "ಪಂಡಿತರು ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀವದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पण्डितम्मन्यमानस्तु देहे जीवे च आत्मबुद्धिं कल्पयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "देह एवं देहस्थित जीव अहं पद का अर्थ है।", "Kannada": "ಎಂದರೆ ದೇಹ ಮತ್ತು ಜೀವವು ಅಹಂ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नाम देहः जीवश्च अहंपदस्य अर्थौ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसको शास्त्रजन्य कुछ अपरोक्ष ज्ञान भी होता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ ಕಿಂಚಿತ್ ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य तु शास्त्रजन्यं किञ्चिदपरोक्षज्ञानमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लोक व्यवहारों में देह में तथा वैदिक व्यवहारों में स्वर्गादि में जीवों में अहत्व बुद्धि की कल्पना की जाती है।", "Kannada": "ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವದಲ್ಲಿ ಅಹಂತ್ವ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "लोकिकव्यवहारेषु देहे वैदिकव्वयहारेषु स्वर्गादिषु जीवे च अहंत्वबुद्धिं कल्पयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीरविशिष्ट जीव होता है।", "Kannada": "ಶರೀರ ವಿಶಿಷ್ಟವು ಜೀವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शरीरविशिष्टः जीव"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से इनकी मति है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇವರ ಮತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "इति एतेषां मतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विना शरीर के जीव तथा आत्मा और शरीर की स्थिति नहीं होती है यह उनका वाद है।", "Kannada": "ಶರೀರವಿಲ್ಲದೆ ಜೀವದ ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮವಿಲ್ಲದ ಶರೀರದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಇದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विना शरीरं जीवस्य वा जीवात्मानं विना शरीरस्य वा स्थितिः नास्तीति वादस्तेषाम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "न केवल जो आत्मा तथा अनात्मा के विवेक को जानने वाला विद्वान्‌ होता है वह शरीरादिविलक्षण परमार्थ आत्मस्वरूप को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ನ ಕೇವಲ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮದ ವಿವೇಕವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವನು ವಿದ್ವಾಂಸನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಶರೀರಾದಿ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪರಮಾರ್ಥದ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "न किन्तु यो आत्मानात्मविवेकज्ञः विद्वान्‌ भवति सः शरीरादिविलक्षणं परमार्थम्‌ आत्मस्वरूपम्‌ अवगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ शङ्कराचार्य का यह उपदेश है कि स्थूल देह में इस प्रकार की आत्मबुद्धि का त्याग करके निर्विकल्प शुद्ध ब्रह्म में, मैं ब्रह्मा हूँ इस प्रकार कौ बुद्धि का सम्पादन करना चाहिए आत्रात्मबुद्धिं त्यज मूढबुद्धे त्वङऱमांसमेदोस्थिपुरीषराशौ।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥೂಲ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪದ ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ , ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ (ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ) ಎಂಬ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ರ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಂ ತ್ಯಜ ಮೂಢಬುದ್ಧೇ ತ್ವಂಜ್ಞ್ಯಾಂಸಮೇದೋಸ್ಥಿಪುರೀಷರಾಶೌ.", "Sanskrit": "अत्र शङ्कराचार्यस्य उपदेशोऽस्ति। स्थूलदेहस्थम्‌ अहमिति आत्मत्वबुद्धिं त्यक्त्वा निर्विकल्पे शुद्धे ब्रह्मणि अहं ब्रह्मास्मीति बुद्धिं सम्पादयतु इति। आतत्रात्मबुदिं त्यज मूढबुद्धे त्वड्यांसमेदोस्थिपुरीषराशौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.4.3 ) प्राणमय कोश का आत्मत्वनिरास देह में सर्वत्र व्याप्य वायु ही प्राणमय कोश है।", "Kannada": "೧೮.೪.೩) ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವನಿರಾಸಃ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯು ವ್ಯಾಪ್ಯವಾದ ವರ್ತಮಾನವಾದ ವಾಯುವೇ ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶ.", "Sanskrit": "१८.४.३) प्राणमयकोशस्य आत्मत्वनिरासः देहे सर्वत्र व्याप्य वर्तमानः वायुरेव प्राणमयकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह जड होती है।", "Kannada": "ಅದೇ ಜಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च जडः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा तो चेतन होता है इसलिए जडत्वधर्मविशिष्ट प्राणमयकोश आत्मा नहीं होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ಚೇತನವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಜಡತ್ವ ಧರ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವು ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶ ಆತ್ಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मा तु चेतनः अतः जडत्वधर्मविशिष्टः प्राणमयकोशः न आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायु का विकार होता है इसलिए वह प्राणमय हे।", "Kannada": "ವಾಯುವಿನ ವಿಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಾಣಮಯ.", "Sanskrit": "वायोः विकारः भवति अयं प्राणमयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायु जैसे आती है वैसे ही जाती है।", "Kannada": "ವಾಯುವು ಹೇಗೆ ಬರುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वायुः यथा आगच्छति निर्गच्छति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से प्राण का आगमन उच्छवास तथा निर्गमन निच्छवास कहलाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣದ ಆಗಮನವೇ ಉಚ್ಛ್ವಾಸ. ನಿರ್ಗಮನವೇ ನಿಚ್ವಾಸವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं प्राणस्यागमनमेव उच्छ्वासः।  निर्गमनं निश्वासश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह क्रियावान्‌ तथा परिच्छिन्न होता है।", "Kannada": "ಇದು ಕ್ರಿಯಾವಾನ್ ಮತ್ತು ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं क्रियावान्‌ परिच्छन्नश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा निष्क्रिय तथा अपरिच्छिन्न होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा निष्क्रियः अपरिच्छन्नश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्राण अचेतन तथा परतन्त्र होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಾಣವು ಅಚೇತನ ಮತ್ತು ಪರತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयं प्राणः अचेतनः परतन्त्रश्च अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह इष्ट अनिष्ट सुख तथा दुख को नहीं जानता है।", "Kannada": "ಈ ಇಷ್ಟ ಅನಿಷ್ಟ ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यतश्च इष्टमनिष्टं वा सुखं दःखं वा नायं जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राणमय काल मे यह निरुद्ध होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ನಿರುದ್ಧವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणायामकाले अयं निरुद्ध्यते च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका निरुध्यमानत्व प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಇದರ ನಿರುಧ್ಯಮಾನವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य निरुद्ध्यमानत्वं प्रसिद्धमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण सुषुप्ति में जागता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಷುಪ್ತಿಯು ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणः सुषुप्तौ जागर्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि यह प्राण आत्मा होता तो सुषुप्ति काल में इसके जागने से चोरादि चोरी आदि कार्य नहीं कर सकते।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಈ ಪ್ರಾಣವು ಆತ್ಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಆಗ ಸುಷುಪ್ತಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದರ ಜಾಗರಣೆಯಿಂದ ಕಳ್ಳರು ಕದಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यदि अयं प्राणः आत्मा भवेत्‌ तर्हि सुषुप्तिकालेपि तस्य जागरणात्‌ चौरेण चौर्यादिकं न कुर्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चोरों के घर में प्रवेश करते ही वह प्राणात्मा जाना जाए।", "Kannada": "ಕಳ್ಳರು ಮನೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದು ಪ್ರಾಣಾತ್ಮವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "चौरे गृहं प्रविष्टे सति सः प्राणात्मा जानीयात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन इस प्रकार का अनुभव संसार मे नहीं है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಅನುಭವವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु तथानुभवः नास्ति लोके।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह प्राण आत्मा नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಾಣವು ಆತ್ಮವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः नायं प्राणः आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.4.4 ) मनोमयकोशस का आत्मत्व निरास देहादियों में अभिमान का कारण जो होता है वह मन होता है।", "Kannada": "೧೮.೪.೪) ಮನೋಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸವು ದೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನದ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಯಾವುದಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಮನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१८.४.४) मनोमयकोशस्य आत्मत्वनिरासः देहादिषु अभिमानकारणं यत्‌ भवति तदेव मनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह मन ही मनोमय कोश होता है।", "Kannada": "ಈ ಮನವೇ ಮನೋಮಯ ಕೋಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतत्‌ मन एव मनोमयकोशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह में हूँ यह मेरा है इस प्रकार का अभिमानी यह मनोमनय कोश होता है।", "Kannada": "ಇದು ನಾನು ಇದು ನನ್ನದು ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಅಭಿಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಇದು ಮನೋಮಯ ಕೋಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहमिदं ममेदम्‌ इत्यभिमानाविष्टो भवति मनोमयकोशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मैं ब्राह्मण हूँ, मैं पण्डित हूँ, यह मेरा घर है, यह मेरा पुत्र है, इस प्रकार से यह अहंता तथा ममता करता है।", "Kannada": "ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಪಂಡಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಇದು ನನ್ನ ಮನೆ, ಇವನು ನನ್ನ ಮಗ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಹಂತಾ ಮತ್ತು ಮಮತಾ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहं ब्राह्मणः अहं पण्डितः मम गृहं मम पुत्रः इत्येवम्‌ अहन्तां ममतां च करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर केबल अभिमान ही कारण होता है।", "Kannada": "ಅಭಿಮಾನವೇ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अभिमानमेव तत्र कारणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से कामक्रोधादि भी मन के ही विकार होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರಗಳಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं कामक्रोधादयः मनसः विकाराः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा तो निर्विकार तथा निराभिमानी होता है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ನಿರ್ವಿಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಭಿಮಾನಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा निर्विकारः निरभिमानी च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह मनोमयकोश आत्मा नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮನೋಮಯಕೋಶವು ಆತ್ಮವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः मनोमयः नात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.4.5 ) विज्ञानमयकोश का आत्मत्व निरास सुषुप्ति में लय को प्राप्त करने वाले तथा जाग्रत में नखशिखापर्यन्त व्याप्य शरीर में जो बुद्धि है वह निश्चयात्मिका बुद्धि विज्ञानमय कोश कहलाती है।", "Kannada": "೧೮.೪.೫) ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸವು ಸುಷುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗ್ರತದಲ್ಲಿ ನಖ ಶಿಖದವರೆಗು ವ್ಯಾಪ್ಯ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬುದ್ಧಿ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕ ಬುದ್ಧಿಯು ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१८.४.५) विज्ञानमयकोशस्य आत्मत्वनिरासः सुषुप्तौ लयं प्राप्य जाग्रति नखशिखान्तं व्याप्य शरीरे वर्तमाना निश्चयात्मिका बुद्धिःविज्ञानमयकोशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुषुप्तिकाल में विज्ञानमय कोश का अस्त तथा फिर जाग्रत काल में उदय हो जाता है।", "Kannada": "ಸುಷುಪ್ತಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶದ ಅಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुषुप्तिकाले विज्ञानमयस्य अस्तमयः पुनः जाग्रत्काले उदयश्च ज्ञायेते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विज्ञानमय कोश के जैसा उदय या अस्त होने वाला यह आत्मा नहीं होता है। इसलिए आत्मा विज्ञानमयकोश नहीं है।", "Kannada": "ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವು ಹೇಗೆ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೋ ಅಥವಾ ಅಸ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಆತ್ಮವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮವು ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विज्ञानमयवत्‌ उदयः अस्तमयो वा आत्मनः नास्ति। अतः नात्मा विज्ञानमयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्ति ही बुद्धि होती है।", "Kannada": "ನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಿಕಾ ಅಂತಃಕರಣದ ವೃತ್ತಿಯು ಬುದ್ಧಿಯು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निश्चयात्मिका अन्तःकरणवृत्तिर्भवति बुद्धिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "संशयात्मिका अन्तः करणवृत्ति मन होता है।", "Kannada": "ಸಂಶಯಾತ್ಮಿಕ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಯು ಮನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "संशयात्मिकान्तःकरणवृत्तिर्भवति मनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि तथा मन दोनों ही अन्तः करण के ही अंश होते हैं।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಇವೆರಡು ಅಂತಃಕರಣದ ಅಂಶವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बुद्धिमनसी द्वयमपि अन्तःकरणस्यैव अंशो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर किसलिए दो प्रकार कल्पित है इस प्रकार की आशङ्का नहीं करनी चाहिए।", "Kannada": "ಪುನಃ ಏತಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಇವೆ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಆಶಂಕೆಯನ್ನು ನಾವು ಮಾಡಬಾರದು.", "Sanskrit": "पुनः किमर्थं द्विधा कल्पनमिति नाशङ्कनीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्तृत्व तथा करणत्व के भेद सद्भाव से यह दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಕರ್ತೃ ಕರಣ ಇವೆರಡು ಭೇದದ ಸದ್ಭಾವದಿಂದ ಇದು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्तृत्वकरणत्वाभ्यां भेदसद्भावात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन करण होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಕರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनः करणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि कर्ता होती है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಯು ಕರ್ತಾವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बुद्धिस्तु कर्ता च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अन्तरिन्द्रिय अन्तः करण कर्तुरूप मे तथा करण रूप मे परिणित होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಂತರಿಂದ್ರಿಯ ಅಂತಃ ಕರಣ ಕರ್ತೃರೂಪದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च अन्तरिन्द्रियं अन्तःकरणं कर्तृरूपेण करणरूपेण च परिणमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि अन्दर होती है तथा मन उसकी अपेक्षा बाहर होता है यह भी भेद यहाँ पर वाच्य है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಯು ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲಿ ವಾಚ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बुद्धिः अन्तः वर्तते तदपेक्षया मनः बहिश्च वर्तते इत्यपि भेदः वाच्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए दो कोशों का व्यवहार उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡು ಕೋಶಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः कोशद्वयव्यवहारः उपपद्यते एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "18.4.6 ) आनन्दमयकोश का आत्मत्व निरास आनन्द आत्मा का स्वरूप होता है।", "Kannada": "೧೮.೪.೬) ಆನಂದಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವ ನಿರಾಸ ಆನಂದ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१८.४.६) आनन्दमयकोशस्य आत्मत्वनिरासः आनन्दः आत्मनः स्वरूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी का ही भोग काल में कुछ अनुभव किया जाता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ಭೋಗ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನುಭವವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "तदेव भोगकाले किञ्चिदिव अनुभूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुण्य कममों के द्वारा फलों के अनुभव काल मे कुछ वृत्ति अन्तर्मुखी होने पर वह आनन्द को प्रतिबिम्ब कराने वाली होती है।", "Kannada": "ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಫಲಗಳ ಅನುಭವದಿಂದ ಯಾವುದೋ ವೃತ್ತಿಯು ಅಂತರ್ಮುಖವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಆನಂದವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुण्यकर्मणां फलानुभवकाले काचिद्धीवृत्तिःअन्तर्मुखा सती आनन्दप्रतिबिम्भभाक्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही फिर भोगान्तर निद्रारूप मे लीन हो जाती है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪುನಃ ಭೋಗದ ಅನಂತರ ನಿದ್ರಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा एव पुनः भोगानन्तरं निद्रारूपेण लीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही वृत्ति आनन्दमय कहलाती है।", "Kannada": "ಅದೇ ವೃತ್ತಿಯು ಆನಂದಮಯವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा च वृत्तिः आनन्दमयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह आनन्दमय कभी कौन होता है, कभी होता है तथा कभी नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಆನಂದಮಯವು ಯಾವಾಗಲಾದರು ಯಾರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲಾದರು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अयम्‌ आनन्दमयः कादाचित्कः भवति। कदाचित्‌ भवति कदाचिन्न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कभी उसके अनित्यत्व का बोध होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗಲಾದರು ಇದರ ಅನಿತ್ಯತ್ವವು ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कादाचित्कत्वं तस्य अनित्यत्वं बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य तो हमेश एकरूप में ही रहता है।", "Kannada": "ನಿತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಯಾವಾಗಲು ಏಕರೂಪವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यश्चेत्‌ सर्वदा एकरूपेण भवत्येव ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अनित्यत्व से नित्य आत्मा होने योग्य नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಿತ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆತ್ಮವಾಗಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अनित्यत्वात्‌ नित्यः आत्मा भवितुं नार्हति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि आदि में जो आनन्द प्रतीत होता है अथव प्रतिबिम्ब के द्वारा अवस्थित होता है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆನಂದವು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದ ಅವಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बुद्ध्यादौ य आनन्दः प्रतीयते अथवा प्रतिबिम्बतया अवस्थितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस आनन्दमय का कारणभूत जो आनन्द होता है वही आत्मा है।", "Kannada": "ಆ ಆನಂದಮ್ಯದ ಕಾರಣಭೂತವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಆತ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य आनन्दमयस्य कारणभूतो य आनन्दः अस्ति। स एव आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सभी प्रकार के आनन्द का हेतु आत्मा ही है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಆನಂದದ ಹೇತುವು ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नाम सर्वस्यापि आनन्दस्य हेतुः आत्मा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही आनन्द करवाता है इस प्रकार से श्रुतियों ने माना भी है।", "Kannada": "ಇದೇ ಆನಂದವು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಶೃತಿಯು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एष ह्येवानन्दयति इति श्रुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो आनन्द प्रदान करता है वह प्रचुरानन्द होता है इस प्रकार से लोक में प्रसिद्ध भी है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಆನಂದವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಪ್ರಚುರಾನಂದವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आनन्दयतीत्यर्थः। यः आनन्दयति स प्रचुरानन्दो भवतीति प्रसिद्धं लोके।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अन्यों के लिए धन देता है वह अधिक धनवान होता उसीप्रकार।", "Kannada": "ಯಾರು ಅನ್ಯರಿಗೆ ಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಧನವಂತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा य अन्येषां कृते धनं यच्छति सः अधिकधनवान्‌ स्यात्‌, तद्वत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर दुःख मन का होता है तथा धर्म तथा सुख आनन्दमय धर्म का होता है इस प्रकार से विवेचना करके जानना चाहिए 18.5 ) पञ्चकोशों से अतिरिक्त आत्मा स्थूल शरीर से लेकर सुषुप्ति के आनन्द तक ज्ञान की कोई सीमा होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ದುಃಖವು ಮನದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸುಖವು ಆನಂದಮಯ ಧರ್ಮದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ೧೮.೫) ಪಂಚಕೋಶಗಳಿಂದ ಅತಿರಿಕ್ತವಾದ ಆತ್ಮವು ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದಿಂದ ಸುಷುಪ್ತಿಯವರೆಗಿನ ಆನಂದದವರೆಗು ಜ್ಞಾನದವರೆಗು ಜ್ಞಾನದವರೆಗು ಯಾವುದಾದರು ಸೀಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र दुःखं मनसः धर्मः सुखं आनन्दमयस्य धर्मश्च इति विविच्य ज्ञेयम्‌। १८.५) पञ्चकोशातिरिक्तः आत्मा स्थूलशरीरादारभ्य सुषुप्तानन्दपर्यन्तं खलु कस्यचित्‌ ज्ञानस्य सीमा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बीच में कोई भी आत्मा विद्यमान नहीं होती है ऐसा कहा जा चुका है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಆತ್ಮವು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तन्मध्ये विद्यमानः न कोऽपि आत्मा भवतीत्युक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो फिर वह आत्मा क्या है यह चिन्तन का विषय है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಈ ಆತ್ಮವು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ ಇದು ವಿಷಯದ ಚಿಂತನದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तर्हि स आत्मा क इति चिन्तनीयमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्चकोश तथा उसके धर्म जाने जाते है।", "Kannada": "ಪಂಚಕೋಶವು ಅದರ ಧರ್ಮವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चकोशाः तस्य धर्माश्च ज्ञायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वे ज्ञान के विषय होते है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः ज्ञानस्य विषयाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो ज्ञान के विषय होते हैं वह ज्ञान आत्मा कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯವು ಇರುತ್ತದೆ ಆ ಜ್ಞಾನವೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यस्य ज्ञानस्य विषयाः भवन्ति तज्ज्ञानम्‌ आत्मा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबकुछ आत्मा के विषय होते हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲವೂ ಆತ್ಮದ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वमपि आत्मनो विषयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सभी आत्मा के द्वारा जाने जाते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮವು ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः आत्मना ज्ञायते सर्वमपि।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन आत्मा को कोई भी नहीं जानता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಆತ್ಮವನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु नात्मानं कोपि जानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "न कोई उसका जानकार है।", "Kannada": "ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तस्यास्ति वेत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये कहे गये पञ्च कोश के द्वार प्रकाशित होते हैं वह चैतन्य ही आत्मा कहलाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಹೇಳಿದ ಪಂಚಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ ಆ ಚೈತನ್ಯವು ಆತ್ಮವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उक्ताः पञ्चकोशाः येन प्रकाश्यन्ते तच्चैतन्यमेवात्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "परब्रह्म उपाधिवर्जित तथा शुद्ध होता है।", "Kannada": "ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಉಪಾಧಿವರ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಶುದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परं ब्रह्म उपाधिवर्जितं शुद्धं च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जन्मनाश रहित होता है।", "Kannada": "ಅದು ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ನಾಶದ ಜೊತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जन्मनाशरहितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान से अस्पृष्ट होता हे।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಸ್ಪೃಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानेन अस्पृष्टमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मायाकृत द्वैत से रहित होता है।", "Kannada": "ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆದ ಯಾವ ದ್ವೈತವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರ ಜೊತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मायाकृतं यत्‌ द्वैतमस्ति तद्रहितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका रूप नहीं होता है।", "Kannada": "ಅದರ ರೂಪವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्य रूपं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "गन्ध नहीं होती है।", "Kannada": "ಗಂಧವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "गन्धः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रस नहीं होता है।", "Kannada": "ರಸವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "रसः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्पर्श नहीं होता है।", "Kannada": "ಸ್ಪರ್ಶವು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स्पर्शः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द भी नहीं होता है।", "Kannada": "ಶಬ್ದವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शब्दश्च नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उसका प्रत्यक्ष प्रमाण के द्वारा ग्रहण नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः प्रत्यक्षप्रमाणेन गृहीतुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह किसी भी प्रमाण का विषय नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಷಯವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कस्यापि प्रमाणस्य विषयो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अप्रमेय होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅದು ಅಪ್ರಮೇಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अप्रमेयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसका न आदि होता है न अन्त होता है।", "Kannada": "ಇದರ ಆದಿಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अस्य आदिर्नास्ति अन्तश्च नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह आत्मा आदि तथा अन्त रहित होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅದು ಆದಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः आद्यन्तरहितः आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा सर्वत्र सभी में होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆತ್ಮವು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आत्मा सर्वत्र अस्ति सर्वेषामस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इसका त्याग नहीं किया जा सकता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अस्य त्यागः कर्तु न श्क्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं का ही स्वरूप होता है इसलिए ब्रह्म हेयोपादेय रहित होता है।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂ ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಹೇಯೋಪಾದೇಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स्वस्यैव स्वरूपं भवतीत्यतः ब्रह्म हेयोपादेयरहितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसप्रकार की आत्मा के बोध के लिए पाँच कोश कल्पित किये गये है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಪಂಚಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतादृशस्य आत्मनः बोधाय पञ्चकोशाः कल्पिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कोशों में जीव किस प्रकार से तन्मय होता है?", "Kannada": "ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯಾಗಿ ತನ್ಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "कोशेषु जीवः तत्तन्मयो भवति कुतः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "गुहाहित क्या होता है?", "Kannada": "ಗುಹಾಹಿತವು ಏನಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "गुहाहितं भवति किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "हेयोपादेय रहित क्या होता है?", "Kannada": "ಹೇಯೋಪಾದೇಯ ರಹಿತ ಅಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "हेयोपादेयरहितं किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "चक्षुष किसका विषय होता हे?", "Kannada": "ಚಕ್ಷುಷಃ ಯಾವುದರ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "चक्षुषः विषयः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर तथा इन्द्रियों का नियामक कौन है?", "Kannada": "ಶರೀರ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಾಮಕವು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "शरीरेन्द्रियाणां नियामकः कः ?"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर में अहं इस प्रकार की तादात्म्य बुद्धि कौन करता है?", "Kannada": "ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಯಾರು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "शरीरे अहमिति तादात्म्यबुद्धिं करोति कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "वायो विकार का क्या कोश होता है?", "Kannada": "ವಾಯು ವಿಕಾರ ಕೋಷವು ಯಾವಾಗ ಆಗುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "वायोः विकारः कोषः कः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "विज्ञानमय के समान ही उदय तथा अस्तमय कौन नहीं होता है?", "Kannada": "ವಿಜ್ಞಾನಮಯದ ತರಹವೇ ಸಮಾನವೇ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ ಯಾರಿಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विज्ञानमयवत्‌ उदयः अस्तमयो वा नास्ति, कस्य?"}}
{"translation": {"Hindi": "संशायात्मिका अन्तः करणप्रवृत्ति क्या होती है?", "Kannada": "ಸಂಶಯಾತ್ಮಿಕಾ ಅಂತಃ ಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಯಾವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ?", "Sanskrit": "संशयात्मिकान्तःकरणवृत्तिर्थवति किम्‌ ?"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी आनन्द का हेतु कौन है?", "Kannada": "ಎಲ್ಲದರ ಆನಂದದ ಹೇತುವು ಯಾರು?", "Sanskrit": "सर्वस्यापि आनन्दस्य हेतुः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ किसका वेत्ता नहीं होता हे?", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದರ ವೇತ್ತಾ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "न तस्यास्ति वेत्ता, कस्य ?"}}
{"translation": {"Hindi": "पञ्‌चकोश विवेक इस पाठ का विषय है।", "Kannada": "ಪಂಚಕೋಶವಿವೇಕಃ ಈ ಪಾಠದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पञ्चकोशविवेकः अस्ति अस्य पाठस्य विषयः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पहले तो अध्यारोप क्या है तथा अपवाद क्या है इसका सुष्ठु विचार किया गया है।", "Kannada": "ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಅಧ್ಯಾರೋಪವೆಂದರೆ ಏನು ಮತ್ತು ಅಪವಾದ ಎಂದರೆ ಎನು ಇದರ ಸುಷ್ಟು ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रथमं तावत्‌ अध्यारोपः कः अपवादश्च क इति सुष्टु विचारितमस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनदोनों के विचारों के बिना पञ्चकोश विवेक नहीं किया जा सकता है।", "Kannada": "ಅವರೆಡರ ವಿಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ಪಂಚಕೋಶವಿವೇಕವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तयोर्विचारं विना पञ्चकोशविवकः कर्तु न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के प्रतिपादन के लिए पञ्चकोशों की कल्पना की गई है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಾಗಿ ಪಂಚಕೋಶಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मप्रतिपादनार्थं भवति पञ्चानां कोशानां कल्पनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म निरूपाधिक निर्गुण तथा निर्धर्मक होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ನಿರುಪಾಧಿಕ ನಿರ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರ್ಮಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म च निरुपाधिकं निर्गुणं निर्धर्मकञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार के ब्रह्म का प्रतिपादन नहीं किया जा सकता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ईदृशस्य ब्रह्मणः प्रतिपादनं कर्तुं न शक्‍यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निर्गुण के प्रतिपादन के लिए सगुण का प्रतिपादन अपेक्षित है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ಗುಣದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಗುಣದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः निर्गुणस्य प्रतिपादनार्थं सगुणस्य प्रतिपादनमपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसीप्रकार निरूपाधिक के प्रतिपादन के लिए सोपाधिक का प्रतिपादन अपेक्षित है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ನಿರುಪಾಧಿಕಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸೋಪಾದಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं निरुपाधिकस्य प्रतिपादनाय सोपाधिकस्य प्रतिपादनञ्च अपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सोपाधिक ब्रह्म के ज्ञान के द्वारा निरूपाधिक दुर्विज्ञेय ब्रह्म का ज्ञान हो जाता है इस कारण से पञ्चकोश कल्पित किये गये है।", "Kannada": "ಸೋಪಾಧಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ನಿರುಪಾಧಿಕ ದುರ್ವಿಜ್ಞೇಯ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಂಚಕೋಶಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सोपाधिकब्रह्मज्ञानेनैव निरुपाधिकस्य दुर्विज्ञेयस्य ज्ञानं भवतीति कारणात्‌ पञ्चकोशाः कल्पिताः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो इस प्रकार से अन्नमयकोश, प्राणमयकोश, मनोमयकोश, विज्ञानमयकोश, तथा आनन्दमयकोश।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅನ್ನಮಯಕೋಶ, ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶ, ಮನೋಮಯಕೋಶ, ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶ, ಮತ್ತು ಆನಂದಮಯ ಕೋಶ.", "Sanskrit": "तथा च अन्नमयकोशः प्राणमयकोशः मनोमयकोशः विज्ञानमयकोशः आनन्दमयकोशश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर एक एक कोश का लक्षण पहले कहा जा चुका है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಕೋಶದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र एकैककोशस्य लक्षणमुक्तं प्रथमम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा प्रत्येक का विस्तार पूर्वक वर्णन किया जा चुका है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದರ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ततश्च एकैकः अपि विस्तरशः वर्णितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किसी कोश का जाग्रत अवस्था में प्राधान्य है तो कोई कोश किस अवस्था मे प्राधान्य है इस प्रकार का विचार किया गया है।", "Kannada": "ಯಾವ ಕೋಶದ ಜಾಗ್ರದಾದಿ ಯಾವುದಾದರು ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ವಿಚಾರವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "कस्य कोशस्य जाग्रदादिषु कस्याम्‌ अवस्थायां प्राधान्यमस्तीति विचारिम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से उपर से लेकर के एक-एक कोश आत्मव्यतिरिक्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಕೋಶದಲ್ಲಿಯು ಆತ್ಮವು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदुर्ध्वम्‌ एकैकः अपि कोशः आत्मव्यतिरिक्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आत्मा तथा अनात्म का विवेक प्रदर्शित किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮದ ವಿವೇಕವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति आत्मानात्मविवेकः प्रदर्शितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शरीर का नाश सम्भव होने से अविनाशी आत्मा नहीं होता है ऐसा कहकर अन्नमय का आत्मत्व में निरास किया गया है।", "Kannada": "ಶರೀರದ ನಾಶ ಸಂಭವದಿಂದ ಅವಿನಾಶೀ ಆತ್ಮವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅನ್ನಮಯದ ಆತ್ಮತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शरीरस्य नाशसम्भवात्‌ अविनाशी नात्मा भवतीत्युक्त्वा अन्नमयस्य आत्मत्वनिरासः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्राण क्रियावान होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಾಣವು ಕ್ರಿಯಾವಾನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणः क्रियावान्‌ भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निष्क्रिय आत्मा प्राणमय कोश न ही होता है इस प्रकार से उसका निरास किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾ ಆತ್ಮವು ಪ್ರಾಣಮಯ ಕೋಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದಲೇ ಅದರ ನಿರಾಸವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः निष्क्रिय आत्मा प्राणमयकोशः न भवतीति तन्निरासः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कामक्रोधादि मन के विकार होते हैं।", "Kannada": "ಕಾಮಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कामक्रोधादयः मनसः विकाराः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए निर्विकारी आत्मा का मनोमय कोश कभी भी नहीं होता है ऐसा कहकर के मनोमय कोश से भी आत्मा का निरास किया गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ವಿಕಾರಿ ಆತ್ಮವು ಮನೋಮಯಕೋಶದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಈ ಮನೋಮಯಕೋಶದಿಂದ ಆತ್ಮದ ನಿರಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः निर्विकारी आत्मा मनोमयकोशः कदापि न भवतित्युक्त्वा मनोमयस्य आत्मत्वनिरासः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विज्ञानमय के समान ही उदय तथा अस्तमय आत्मा नहीं होती है ऐसा कहकर विज्ञानमय कोश का आत्मत्व निरास किया गया है।", "Kannada": "ವಿಜ್ಞಾನಮಯದ ಸಮಾನವೇ ಉದಯ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಮಯ ಆತ್ಮವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವದ ನಿರಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विज्ञानमयवत्‌ उदयः अस्तमयो वा आत्मनः नास्तीत्युक्त्वा विज्ञानमयस्य आत्मत्वनिरासः कृतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्त मे आनन्दमय कोश आत्मा नहीं है इस प्रकार से प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದಮಯವು ನಾತ್ಮಾ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अन्ते च आनन्दमयः नात्मा इति प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनन्दमय कोश अनित्यत्व से युक्त होता है।", "Kannada": "ಆನಂದಮಯವು ಅನಿತ್ಯತ್ವದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आनन्दमयः अनित्यत्वमागतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा आत्मा अनित्य नहीं होती है।", "Kannada": "ಆತ್ಮವು ಅನಿತ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "आत्मा न अनित्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाठ के अन्त में पञ्‌चकोश के अतिरिक्त आत्मा का भी स्वरूप प्रदर्शित किया गया है।", "Kannada": "ಪಾಠದ ಅಂತದಲ್ಲಿ ಪಂಚಕೋಶವಲ್ಲದೆ ಅತಿರಿಕ್ತ ಆತ್ಮದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पाठान्ते च पञ्चकोशातिरिक्तस्य आत्मनः स्वरूपं प्रदर्शितम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "1 अध्यारोप तथा अपवाद के द्वारा निष्प्रपञ्च क्या होता है?", "Kannada": "೧. ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಅಪವಾದಗಳು ನಿಷ್ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ?", "Sanskrit": "1 अध्यारोपापवादाभ्यां निष्प्रपञ्चः प्रपञ्च्यते, कथम्‌"}}
{"translation": {"Hindi": "2 पज्चकोशों के स्वरूप का वर्णन कीजिए?", "Kannada": "ಪಂಚಕೋಶಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಸಿರಿ?", "Sanskrit": "पञ्चकोशानां स्वरूपं वर्णयत?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. असरुन्धतीनक्षत्रनिदर्श का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "೩. ಅರುಂಧತೀ ನಕ್ಷತ್ರದ ನಿದರ್ಶವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "3 अरुन्धतीनक्षत्रनिदर्शनं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. अन्नमय कोश का अनात्मत्व का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "೪. ಅನ್ನಮಯಕೋಶದ ಅನಾತ್ಮತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "4 अन्नमयकोशस्य अनात्मत्वं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 प्राणमय कोश के अनात्मत्व का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "೫. ಪ್ರಾಣಮಯಕೋಶದ ಅನಾತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "5 प्राणमयकोश अनात्मत्वं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 विज्ञानमय कोश के आत्मत्व का निरास कीजिए।", "Kannada": "೬. ವಿಜ್ಞಾನಮಯಕೋಶದ ಅನಾತ್ಮತ್ವದ ನಿರಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "6. विज्ञानमकोशस्य आत्मत्वनिरासं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 आनन्दमय कोश के आत्मत्व का निरास कीजिए।", "Kannada": "೭. ಆನಂದಮಯಕೋಶದ ಆತ್ಮತ್ವನಿರಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿ.", "Sanskrit": "7 आनन्दमयकोशस्य आत्मत्वनिरासं कुरुत।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 आत्मा के पाँच कोश के अतिरिक्त प्रबन्ध की रचना कीजिए।", "Kannada": "೮. ಆತ್ಮದ ಪಂಚಕೋಶವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ರಚಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "8 आत्मनः पञ्चकोशातिरिक्तत्वे प्रबन्धमारचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म, अर्थ, काम तथा मोक्ष ये चार पुरुषार्थ होते हे।", "Kannada": "ಧರ್ಮ ಅರ್ಥ ಕಾಮ ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "धर्मः अर्थः कामः मोक्षः च इति चत्वारः पुरुषार्थाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें परमपुरुषार्थ मोक्ष है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲೆನೆಯ ಪುರುಷಾರ್ಥವು ಮೋಕ್ಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु परमः पुरुषार्थः मोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष तथा उसके उपायों का ज्ञान अलौकिक उपयों के द्वारा ही होता है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷದ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಅಲೌಕಿಕ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मोक्षस्य तदुपायस्य च ज्ञानम्‌ अलौकिकेनोपायेन एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर ज्ञान में परमप्रमाण वेद ही होते हेैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ವೇದವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ज्ञाने परमं प्रमाणं वेदाः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्यजुसामार्थव भेद से वेद चार प्रकार के होते हैं।", "Kannada": "ಋಗ್, ಯಜುಃ, ಸಾಮ , ಅಥರ್ವ ಭೇದಗಳಿಂದ ವೇದವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ऋग्यजुःसामाथर्वभेनदेन तेषां चातुर्विध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन वेदों के द्वारा ही मोक्ष को जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ವೇದಗಳಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "एतेभ्यो वेदेभ्यो मोक्षो ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मोक्ष तथा ब्रह्म के ऐक्य के ज्ञान होने पर ही सम्भव होता है उसके अलावा ओर कोई प्रकार नहीं है।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯಾದ ಮೋಕ್ಷವು ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स च मोक्षो जीवब्रह्मणोः ऐक्यज्ञानेनैव सम्भवति नान्यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह एक्य का ज्ञान वेदों के द्वारा ही होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯದ ಜ್ಞಾನವು ವೇದಗಳಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ ऐक्यज्ञानं च वेदेभ्य एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार का एक्य चार प्रकार के वाक्यों के द्वारा ही प्रतिपादित होता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾದ ಐಕ್ಯವು ನಾಲ್ಕು ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशम्‌ ऐक्यं चतुर्भिः वाक्यैः प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो चार वाक्य महावाक्य कहलाते है।", "Kannada": "ಆ ನಾಲ್ಕು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तानि वाक्यानि महावाक्यानि कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों वेदों मे चार महावाक्य है ऋग्वेद में “प्रज्ञानं ब्रह्म\" (3/1/3) तब यह महावाक्य है।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿಯು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ - \"ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ\"(೩/೧/೩) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्षु वेदेषु चत्वारि महावाक्यानि सन्ति-  ऋग्वेदे “प्रज्ञानं ब्रह्म” (३/१/३) इति महावाक्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद में “ अहं ब्रह्मास्मि\" (1/4/10) महावाक्य हैं।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ \"ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" (೧/೪/೧೦) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदे “अहं ब्रह्मास्मि” (१/४/१०) इति महावाक्यं शोभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेदे “तत्त्वमसि” यह महावाक्य है तथा अथर्ववेदे “ अयमात्मा ब्रह्म” यह महावाक्यं सुशोभित है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ \"ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सामवेदे “तत्त्वमसि” इति महावाक्यं विद्यते। अथर्ववेदे “अयमात्मा ब्रह्म” इति महावाक्यं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ में ऋग्वेदीय तथा यजुर्वेदीय महावाक्यों का विचार किया जा रहा है।", "Kannada": "ಈ ಪಾಠದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದೀಯ ಮತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದೀಯ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्मिन्‌ पाठे ऋग्वेदीयं यजुर्वेदीयं च महावाक्यं विचार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ को पढ़कर के आप सक्षम होंगे; वेदान्तों का गुह्यतत्व क्या है यह जानने में; ब्रह्म शब्द का क्या अर्थ है यह जानने में; मन किस प्रकार से इन्द्रिय होता है इसका परिचय प्राप्त करने में; शब्द किस प्रकार से अपरोक्ष का जनक होता है जानने में; ब्रह्म को जानने वाला गुरु किस प्रकार का होता है इस बारे में जानने में; तात्पर्य निर्णय के लिए छः प्रकार के लिङगों को जानने में; अज्ञान किस प्रकार होता", "Kannada": "ಈ ಪಾಠವನ್ನು ಓದಿ ನೀವು - ವೇದಾಂತಗಳ ಗುಹ್ಯತತ್ವವೆಂದರೆ ಏನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ , ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ . ಮನವು ಏಕೆ ಇಂದ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪರಿಚಯವು ಆಗುತ್ತದೆ, ಶಬ್ದವು ಹೇಗೆ ಅಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನದ ಜನಕವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಗುರುವು  ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಿಸಲು ಷಡ್ವಿಧ (ಆರು ವಿಧ) ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಜ್ಞಾನವು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "इमं पाठं पठित्वा भवान्‌- वेदान्तानां गुह्यं तत्त्वं किम्‌ इति बोद्धुं शक्नुयात्‌। ब्रह्मशब्दार्थः कः इति जानीयात्‌। मनः कथं न इन्द्रियं भवति इति परिचिनुयात्‌। शब्दः कथम्‌ अपरोक्षज्ञानस्य जनकः भवति इति अवगच्छेत्‌। ब्रह्मविद्गुरुः कीदृशः भवति इति वक्तुं शक्ष्यति। तात्पर्यनिर्णयाय षड्विधानां लिङ्गानि जानीयात्‌। अज्ञानं कीदृशं भवति इति अवगच्छेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त उपनिषद्‌ को कहते है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಎಂದರೆ ಉಪನಿಷತ್.", "Sanskrit": "वेदान्तो नाम उपनिषद्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्त को अन्तिम निष्कर्ष रूप सिद्धान्त जहाँ होता है वह वेदान्त नाम से जाना जाता है।", "Kannada": "ವೇದದ ಅಂತ್ಯವೆಂದರೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವೇದಾಂತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदस्य अन्तः नाम सिद्धान्तः यत्र विद्यते तद्‌ वेदान्तनाम्ना अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ इस शब्द का रहस्य यह अर्थ है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ರಹಸ್ಯ ಎಂದು.", "Sanskrit": "उपनिषत्‌ इति शब्दस्य रहस्यमर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ अध्यात्मविद्या के रहस्य का प्रतिपादन करते हैं।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಿದ್ಯಾ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषदः अध्यात्मविद्यारहस्यं प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और उपनिषद्‌ शब्द का प्रसिद्ध अर्थ है ब्रह्मविद्या।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಉಪನಿಷತ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "पुनः च उपनिषत्‌ इति शब्दस्य प्रसिद्धः अर्थः भवति ब्रह्मविद्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह अर्थ इस प्रकार से उपनिषद्‌ शब्द की व्युत्पत्ति के द्वारा प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಈ ಅರ್ಥವು ಉಪನಿಷತ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एषः अर्थः उपनिषदिति शब्दस्य व्युत्पत्त्या प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सद्‌ धातु के तीन अर्थ होते है।", "Kannada": "ಸದ್ ಧಾತುವಿನ ಮೂರು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सदिति धातोः त्रयः अर्थाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे प्रथम विशरण इसे विनाश भी कहते है।", "Kannada": "ವಿಶರಣಂ ಎಂದರೆ ವಿನಾಶಃ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशरणं नाम विनाशः इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा है गति इसका ज्ञान (विद्या ) अर्थ होता है।", "Kannada": "ಗತಿ ಎಂಬುದರ ಜ್ಞಾನ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गतिः इत्यस्य ज्ञानम्‌ (विद्या) अर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तीसरा है अवसाद इसका शैथिल्य अर्थ होता है।", "Kannada": "ಅವಸಾದನವೆಂದರೆ ಶೈಥಿಲ್ಯ.", "Sanskrit": "अवसादनं नाम शैथिल्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर सद्‌ धातु का गति परक अर्थ स्वीकार करते है तो उपनिषद्‌ शब्द का ब्रह्मविद्या यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸದ್ ಧಾತುವಿಗೆ ಗತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಉಪನಿಷತ್ ಶಬ್ದದ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सद्धातोः गतिः इत्यर्थः स्वीक्रियते चेत्‌ उपनिषच्छब्दस्य ब्रह्मविद्या इत्यर्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उप इस उपसर्ग से सामीप्य को समझा जाता है।", "Kannada": "ಉಪ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ಸಮೀಪ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उप इत्युपसर्गात्‌ सामीप्यम्‌ अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस उपनिषद्‌ से समीप आत्मा सूचित होती है।", "Kannada": "ಆ ಉಪಸರ್ಗದಿಂದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಆತ್ಮ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ उपसर्गात्‌ समीपतमः आत्मा सूच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नि अर्थात्‌ निश्चय रूप से जो विद्या ब्रह्म की जीवात्मा को प्राप्ति करवाती है वह ब्रह्मविद्या इसलिए शङ्कराचार्य ने कठोपनिषद्‌ के भाष्य में कहा की “पूर्वोक्तविशेषणान्मुमुक्षून्‌ वा परं ब्रह्म गमयति इति ब्रह्मगमयितृत्वेन योगात्‌ ब्रह्मविद्या उपनिषत्‌” इति।", "Kannada": "ನಿ ಎಂದರೆ ನಿಶ್ಚಯ ರೂಪದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಜೀವಾತ್ಮದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ವಿದ್ಯೆಯು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯ ಆದ್ದರಿಂದ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನ ಭೂಮಿಕಾ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ \"ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಿಶೇಷಣಾನ್ಮುಮುಕ್ಷುಕ್ಷೂನ್ ವಾ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಮಯತಿ ಇತಿ ಬ್ರ್ಹಮಗಮಯಿತೃತ್ವೇನ ಯೋಗಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾ ಉಪನಿಷತ್\" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नि अर्थात्‌ निश्चयरूपेण ब्रह्मणि एव जीवात्मानं प्रापयति या विद्या सा ब्रह्मविद्या अतः एव शङ्कराचार्येण कठोपनिषदः भूमिकाभाष्ये उच्यते “पूर्वोक्तविशेषणान्मुमुक्षून्‌ वा परं ब्रह्म गमयति इति ब्रह्मगमयितृत्वेन योगात्‌ ब्रह्मविद्या उपनिषत्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दश उपनिषद्‌ प्रसिद्ध है ईशोपनिषत्‌ केनोपनिषत्‌, कठोपनिषत्‌, प्रश्नोपनिषत्‌, मुण्डकोपनिषत्‌, माण्डूक्योपनिषत्‌, तैत्तिरीयोपनिषत्‌ ऐतरेयोपनिषत्‌ छान्दोग्योपनिषत्‌ तथा बृहदारण्यकोपनिषत्‌।", "Kannada": "ಹತ್ತು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈಷೋಪನಿಷತ್ ಕೇನೋಪನಿಷತ್ ಕಠೋಪನಿಷತ್ ಪ್ರಶ್ನೋಪನಿಷತ್ ಮಾಂಡೂಕ್ಯೋಪನಿಷತ್ ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷತ್ ಐತರೇಯೋಪನಿಷತ್ ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ ಮತ್ತು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷತ್.", "Sanskrit": "दश उपनिषदः प्रसिद्धाः सन्ति। ईशोपनिषत्‌ केनोपनिषत्‌ कठोपनिषत्‌ प्रश्नोपनिषत्‌ मुण्डकोपनिषत्‌ माण्डूक्योपनिषत्‌ तैत्तिरीयोपनिषत्‌ ऐतरेयोपनिषत्‌ छान्दोग्योपनिषत्‌ बृहदारण्यकोपनिषत्‌ च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिसमें ऋग्वेदीय ऐतरेयोपनिषद्‌ में “प्रज्ञानं ब्रह्म” (3/1/3 ) इसर प्रकार का महावाक्य है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" (೩/೧/೩) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ऋग्वेदीयायां ऐतरेयोपनिषदि “प्रज्ञानं ब्रह्म\" (३/१/३) इति महावाक्यम्‌ विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महावाक्य से तात्पर्य है अखण्डार्थ प्रतिपादक वाक्य।", "Kannada": "ಮಹಾವಾಕ್ಯವೆಂದರೆ ಅಖಂಡಾರ್ಥ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ವಾಕ್ಯ.", "Sanskrit": "महावाक्यं नाम अखण्डार्थप्रतिपादकं वाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तथा ब्रह्म का अभेदार्थ जिन उपनिषदों के द्वारा सूचित होता है वे महावाक्य कहलाते है।", "Kannada": "ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಭೇದವಾದ ಅರ್ಥವು ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जीव-ब्रह्मणोः अभेदार्थः यैः उपनिषद्वाक्यैः सूचितः तानि महावाक्यानि इत्युच्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "महान्‌ अर्थ का प्रतिपादन करने से महावाक्य कहलाते हैं।", "Kannada": "ಮಹಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾಹಾವಾಕ್ಯಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "महदर्थप्रतिपादकत्वात्‌ महावाक्यम्‌ इति अभिधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तथा ब्रह्म में अभेदार्थ ही यहाँ पर महान्‌ अर्थ है।", "Kannada": "ಜೀವ - ಬ್ರಹ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಭೇದವಾದ ಯಾವ ಅರ್ಥಗಳು ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅರ್ಥವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जीव-ब्रह्मणोः अभेदार्थः एवात्र महदर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्यों के तात्पर्य के निर्णय के लिए मीमांसाशास्त्र में छ: प्रकार के तात्पर्यग्राहकलिङ्गों का प्रयोग किया है।", "Kannada": "ವಾಕ್ಯಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ನಿರ್ಣಯದಿಂದ ಮೀಮಾಂಸಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಷಡ್ ವಿಧ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वाक्यानां तात्पर्यनिर्णयाय मीमांसाशास्त्रे षड्विधतात्पर्यग्राहकलिङ्गानि उपयुज्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन तात्पर्य ग्रहाकलिङ्गों के द्वारा ही वेदान्तवाक्यों के तात्पर्य का ग्रहण होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಲೇ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಗ್ರಾಹಕ ಲಿಂಗಗಳಿಂದ ವೇದಾಂತ ವಾಕ್ಯಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तैरेव तात्पर्यग्राहकलिङ्गैः वेदान्तवाक्यानां तात्पर्य॑निर्णीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस महावाक्यों के तात्पर्य के लिए तात्पर्यलिङगों का सबसे पहले विचार किया जा रहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಲಿಂಗಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮೊದಲು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः महावाक्यानाम्‌ तात्पर्यनिर्णयाय तात्पर्यलिङ्गानि आदौ विचार्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.2 ) लिङऱगों का परिचय उपक्रम संहार, अभ्यास, अपूर्वता, फल, अर्थवाद तथा उपपत्ति इस प्रकार से ये छह लिङग होते है।", "Kannada": "೧೧.೨) ಲಿಂಗಗಳ ಪರಿಚಯ ಉಪಕ್ರಮ ಸಂಹಾರ, ಅಭ್ಯಾಸ, ಅಪೂರ್ವತಾ, ಫಲ, ಅರ್ಥವಾದ ಮತ್ತು ಉಪಪತ್ತಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ಆರು ಲಿಂಗಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "11.2) लिङ्गानां परिचयः उपक्रमोपसंहारौ अभ्यासः अपूर्वता फलम्‌ अर्थवादः उपपत्तिः चेति षड्विधानि लिङ्गानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदि में जो कहा गया है अन्त में भी उसका कथन उपक्रम तथा उपसंहार कहलाता है।", "Kannada": "ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಏನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ ಅಂತದಲ್ಲಿಯು ಅದರ ಕಥನವೇ ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदौ यत्‌ वदति अन्तिमे अपि तस्यैव कथनम्‌ उपक्रमोपसंहारौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आदि में तथा अन्त में एक ही विषय कहा गया है इस प्रकार से एक ही वह एक विषय कहलाता है तो वह ही प्रकार का प्रतिपाद्य विषय होता है।", "Kannada": "ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಅದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आदौ अन्तिमे च एकः एव विषयः कथ्यते चेत्‌ स एव प्रकरणस्य प्रतिपाद्यः विषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे छान्दोग्योपनिषद्‌ में पिता उद्दालक पुत्र श्वेतकेतु से कहता है कि “सदेव सोम्य इदम्‌ अग्र आसीत्‌, एकमेवाद्वितीयम्‌” (6/2/1) इति।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಉದ್ದಾಲಕನು ಪುತ್ರ ಶ್ವೇತಕೇತುವಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ \"ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯ ಇದಮ್ ಅಗ್ರ ಆಸೀತ್, ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್\" (೬/೨/೧) ಎಂದು.", "Sanskrit": "यथा- छान्दोग्योपनिषदि पिता उद्दालकः पुत्रं श्वेतकेतुं कथयति यत्‌ “सदेव सोम्य इदम्‌ अग्र आसीत्‌, एकमेवाद्वितीयम्‌” (६/२/१) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से आरम्भ में ब्रह्म का उपक्रम कहकर अन्त में जो “ऐतदात्म्यमिदं सर्व तत्‌ सत्यं स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो” (6/8/7) इति।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಉಪಕ್ರಮವೆಂದು ಅಂತದಲ್ಲಿ ಯಾವ \"ಏತದಾತ್ಮ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವ ತತ್ ಸತ್ಯಂ ಸ ಆತ್ಮಾ ತತ್ವಮಸಿ ಶ್ವೇತಕೇತೋ\" (೬/೮/೭) ಎಂದು.", "Sanskrit": "एवम्‌ आरम्भे सद्ब्रह्म उपक्रम्य अन्तिमे उच्यते यत्‌ “ऐतदात्म्यमिदं सर्वं तत्‌ सत्यं स आत्मा तत्त्वमसि श्वेतकेतो” (६/८/७) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दूसरा लिङग है अभ्यास।", "Kannada": "ಎರಡನೇ ಲಿಂಗವಾಗುತ್ತದೆ ಅಭ್ಯಾಸಃ.", "Sanskrit": "द्वितीयं लिङ्गं तावत्‌ अभ्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरण में प्रतिपाद्य विषय बार बार प्रतिपादन करना अभ्यास कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಿಷಯದ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದೇ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकरणे प्रतिपाद्यस्य विषयस्य पौनःपुन्येन प्रतिपादनम्‌ अभ्यासः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे छान्दोग्योपनिषद्‌ के छठे अध्याय में “तत्त्वमसि” इस वाक्य को नौ बार पढ़ा गया है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಒಂಭತ್ತು ಬಾರಿ ಓದಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यथा- छान्दोग्योपनिषदः षष्ठाध्याये “तत्त्वमसि” इति वाक्यं नववारं पठितम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ही प्रतिपाद्य वस्तु है इस प्रकार से सूचित करने के लिए ही नौ बार कथन किया गया है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಒಂಭತ್ತು ಬಾರಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म एव प्रतिपाद्यं वस्तु इति एतदेव सूचयितुं ब्रह्मणः नवकृत्वः कथनम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तृतीय लिङ्ग है अपूर्वता।", "Kannada": "ತೃತೀಯಾ ಲಿಂಗವಾಗಿದೆ ಅಪೂರ್ವತಾ.", "Sanskrit": "तृतीयं लिङ्गं तावत्‌ अपूर्वता।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरण में जिस वस्तु का प्रतिपादन किया जाता है उसी वस्तु का प्रमाणान्तर से अविषयीकरण करना अपूर्वता कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಮಾಣಾಂತರದಿಂದ ಅವಿಷಯೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ಅಪೂರ್ವತಾ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रकरणे यत्‌ वस्तु प्रतिपाद्यते तस्यैव वस्तुनः प्रमाणान्तरेण अविषयीकरणम्‌ अपूर्वता।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे- बृहदारण्यकोपनिषद्‌ में कहा गया है- “तन्त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि” (3/9/26) इति।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆಯೋ - \"ತಂತ್ವೌಪನಿಷದಂ ಪುರುಷಂ ಪೃಚ್ಛಾಮಿ\" (೩/೯/೨೬) ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा - बृहदारण्यकोपनिषदि आम्नायते “तन्त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि” (३/९/२६) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ इसप्रकार की श्रुतियों के द्वारा उपनिषद्‌ मात्रवेद्यत्व प्रतिपादन से ज्ञेय ब्रह्म कहा गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಶೃತಿಗಳಿಂದ ಉಪನಿಷತ್ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗುವುದೇ ಬ್ರಹ್ಮ.", "Sanskrit": "अनया श्रुत्या ज्ञायते यत्‌ उपनिषत्प्रमाणमात्रेण ज्ञेयं ब्रह्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "चौंथा लिङग है फल।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕನೇ ಲಿಂಗವೇ ಆಗಿದೆ ಫಲಮ್.", "Sanskrit": "चतुर्थं लिङ्गं तावत्‌ फलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरण के प्रतिपाद्य विषय जिन स्थलों में होता है उन स्थलों में श्रूयमाण प्रयोजन फल कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣದ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯವಾಗಿರುವ ವಿಷಯವು ಯಾವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಪ್ರಯೋಜನವೇ ಫಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "प्रकरणस्य प्रतिपाद्यः विषयः येषु स्थलेषु विद्यते तेषु स्थलेषु श्रूयमाणं प्रयोजनं फलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे- छान्दोग्योपनिषद्‌ के छठे अध्याय में कहा गया है “आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद, तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्ये अथ सम्पत्स्ये” (6/14/2) इति।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಆರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಆಚಾರ್ಯವಾನ್ ಪುರುಷೋ ವೇದ, ತಸ್ಯ ತಾವದೇವ ಚಿರಂ ಯಾವನ್ನ ವಿಮೋಕ್ಷ್ಯೇ ಅಥ ಸಂಪತ್ಸ್ಯ\" (೬/೧೪/೨) ಎಂದು.", "Sanskrit": "यथा- छान्दोग्योपनिषदः षष्ठाध्याये आम्नायते “आचार्यवान्‌ पुरुषो वेद, तस्य तावदेव चिरं यावन्न विमोक्ष्ये अथ सम्पत्स्ये” (६/१४/२) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्रुति में अद्वितीय ब्रह्मज्ञान का अद्वितीय ब्रह्मप्राप्ति परक ही फल बताया है।", "Kannada": "ಈ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यां श्रुतौ अद्वितीयब्रह्मज्ञानस्य अद्वितीयब्रह्मप्राप्तिरेव फलम्‌ इति उक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से “ब्रह्मवित्‌ ब्रह्मैव भवति” (मुण्डकोपनिषत्‌ 3.2.9) “तरति शोकम्‌ आत्मवित्‌” (छान्दोग्योपनिषत्‌ 7.1.3 )।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಭವತಿ\" (ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ ೩.೨.೧) \"ತರತಿ ಶೋಕಮ್ ಆತ್ಮವಿತ್\" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ ೭.೧.೩).", "Sanskrit": "एवं “ब्रह्मवित्‌ ब्रह्मैव भवति” (मुण्डकोपनिषत्‌ ३.२.९) “तरति शोकम्‌ आत्मवित्‌” (छान्दोग्योपनिषत्‌ (७.१.३)।"}}
{"translation": {"Hindi": "इत्यादि श्रुतियों में ब्रह्म तथा आत्मा के एकत्व का फल कहा गया है।", "Kannada": "ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಏಕತ್ವದ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इत्यादिषु श्रुतिषु ब्रह्मात्मैकत्वविज्ञानमेव फलमिति कथितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाँचवां लिङ्ग है अर्थवाद।", "Kannada": "ಐದನೇ ಲಿಂಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅರ್ಥವಾದ.", "Sanskrit": "पञ्चमं लिङ्गं भवति अर्थवादः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकरण में प्रतिपाद्य वस्तु की प्रतिपाद्य स्थल मे प्रशंसा करना अर्थवाद कहलाता है।", "Kannada": "ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಿವುದೇ ಅರ್ಥವಾದ.", "Sanskrit": "प्रकरणे प्रतिपाद्यस्य वस्तुनः प्रतिपाद्यस्थले प्रशंसनम्‌ अर्थवादः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस छान्दोग्योपनिषद में कहा गया है - “उत तमादेशम्‌ अप्राक्ष्यः येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्‌” (6/1/3)।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಉತ ತಮಾದೇಶಮ್ ಅಪ್ರಾಕ್ಷ್ಯಃ ಯೇನಾಶೃತಂ ಶೃತಂ ಭವತ್ಯಮತಂ ಮತಮವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜ್ಞಾತಮ್\" (೬/೧/೩).", "Sanskrit": "यथा- छान्दोग्योपनिषदि आम्नायते - “उत तमादेशम्‌ अप्राक्ष्यः येनाश्रुतं श्रुतं भवत्यमतं मतमविज्ञातं विज्ञातम्‌” (६/१/३) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्रुति में अद्वितीय ब्रह्म की प्रशंसा की गई है।", "Kannada": "ಈ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ವಸ್ತುವಿನ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यां श्रुतौ अद्वितीयस्य वस्तुनः ब्रह्मणः प्रशंसा क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "छठा लिङ्ग है उपपत्ति प्रकरण में जिन स्थालों में जो अर्थ प्रतिपादित किया गया है उन स्थलों में उस अर्थ के साधन मे श्रूयमाण युक्ति उत्पत्ति कहलाती है।", "Kannada": "ಆರು ಲಿಂಗಗಳಿವೆ ಉಪಪತ್ತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ . ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅರ್ಥದ ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಯುಕ್ತಿಯೇ ಉಪಪತ್ತಿ.", "Sanskrit": "षष्ठं लिङ्गं भवति उपपत्तिः। प्रकरणे येषु स्थलेषु यः अर्थः प्रतिपाद्यते तेषु स्थलेषु तस्य अर्थस्य साधने श्रूयमाणा युक्तिः उपपत्तिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रपञ्चरूप कार्य का मूल कारण ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಪಂಚರೂಪ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲ ಕಾರಣವು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रपञ्चरूपस्य कार्यस्य मूलं कारणं ब्रह्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म के बिना प्रपञ्च की अतिरिक्त कोई भी सत्ता नहीं है इस प्रकार से उपनिषद्‌ में मृत्तिका आदि दुष्टान्तों के द्वारा कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದ ವಿನಹ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೃತ್ತಿಕಾ ಆದಿ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः ब्रह्म विना प्रपञ्चस्य अतिरिक्ता कापि सत्ता नास्ति इति उपनिषदि मृत्तिकादिभिः दृष्टान्तैः आम्नातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "भले ही अज्ञानवश पदार्थों की नाना रूपों के द्वारा प्रतीति होती हे।", "Kannada": "ಆದರೂ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ನಾನಾರೂಪಗಳಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि अज्ञानवशात्‌ पदार्थानां नानारूपेण प्रतीतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी सब कुछ यह अद्वितीय एक ब्रह्म ही उपनिषद्‌ में कहा गया है।", "Kannada": "ಆದರು ಇವೆಲ್ಲವು ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮ ವಸ್ತುವಿರುವುದು ಎಂದು ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तथापि सर्वमिदम्‌ अद्वितीयम्‌ एकमेव ब्रह्म वस्तु इति उपनिषदि उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्ठितीयवस्तु ब्रह्म के साधन में विकारार्थ पद की वाङ्मात्रत्व विषय में युक्ति है - यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्व मृण्मयं विज्ञातं स्यात्‌ वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्‌” (छान्दोग्योपनिषत्‌ 6.1.4 ) इस श्रुति का अर्थ मृत्पिण्ड के द्वारा निर्मित गृह घटादि होते हैं।", "Kannada": "ಅದ್ವಿತೀಯವಸ್ತುವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕಾರಾರ್ಥ ಪದಾರ್ಥದ ವಾಂಕಾತ್ರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತಿಯು ಇದೆ - ಯಥಾ ಸೋಮ್ಯೈಕೇನ ಮೃತ್ಪಿಂಡೇನ ಸರ್ವಂ ಮೃಣ್ಮಯಂ ವಿಜ್ಞಾತಂ ಸ್ಯಾತ್ ವಾಚಾರಂಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಮೃತ್ತಿಕೇತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್\"(ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ ೬.೧.೪) ಈ ಶೃತಿಯ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಮೃತ್ಪಿಂಡದಿಂದ ಗೃಹ ಘಟಾದಿಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वितीयवस्तुनः ब्रह्मणः साधने विकारपदार्थस्य वाङ्कात्रत्वविषये युक्तिः तावत्‌- “यथा सोम्यैकेन मृत्पिण्डेन सर्वं मृण्मयं विज्ञातं स्यात्‌ वाचारम्भणं विकारो नामधेयं मृत्तिकेत्येव सत्यम्‌” (छान्दोग्योपनिषत्‌ ६.१.४) इति। अस्याः श्रुतेः अर्थः भवति मृत्पिण्डेन एव निर्मिताः गृहघटादयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "ये घटादि वस्तुतः मृत्तिका ही होते हैं।", "Kannada": "ಈ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಘಟಾದಿಗಳು ಮೂಲವಾಗಿ  ಮಣ್ಣಿನದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एते गृहघटादयः वस्तुतस्तु मृत्तिका एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी गृह घटादि शब्दों के द्वार कहे जाते हैं।", "Kannada": "ಆದರು ಗೃಹ ಮತ್ತು ಘಟಾದಿ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथापि गृहघटादिभिः शब्दैः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ केवल मृत्तिका ही सत्य हेै।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೃತ್ತಿಕಾ ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र मृत्तिका एव सत्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.3 ) प्रज्ञानं ब्रह्म यह सबकुछ ब्रह्म ही है।", "Kannada": "೧೧.೩) ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "11.3) प्रज्ञानं ब्रह्म सर्वम्‌ इदं ब्रह्म एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा ये सब नाम भी ब्रह्म के ही है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಹೆಸರುಗಳೇ ಆಗಿವೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः एव नामधेयानि एतानि सर्वाणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ऐतरेयोपनिषद्‌ में कहा है “एष ब्रह्मैष इन्द्र एष प्रजापतिरेते सर्वे देवा इमानि च पञ्च महाभूतानि पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानीमानि च क्षुद्रमिश्राणीव बीजानि इतराणि चेतराणि चाण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि चोदिभजानि चाश्वा गावः पुरुषा हस्तिनो यत्किञ्चेदं प्राणि जङ्गमं च पतत्रि च यच्च स्थावरं सर्व तत्प्रज्ञानेत्रम प्रज्ञाने प्रतिष्ठितं प्रज्ञानेत्रो ल", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಹೇಳುತ್ತದೆ \"ಏಷ ಬ್ರಹ್ಮೈಷ ಇಂದ್ರ ಏಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಏತೇ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಇಮಾನಿ ಚ ಪಂಚ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಪೃಥ್ವೀ ವಾಯುರಾಕಾಶ ಆಪೋ ಜ್ಯೋತಿಷೀತ್ಯೇತಾನಾಮಾನಿ ಚ ಕ್ಷುದ್ರಮಿಶ್ರಾಣೀವ ಬೀಜಾನಿ ಇತರಾಣಿ ಚೇತರಾಣಿ ಚಾಂಡಜಾನಿ ಚ ಜಾರುಜಾನಿ ಚ ಸ್ವೇದಜಾನಿ ಚೋಜ್ಞದ್ಕಿಜಾನಿ ಚಾಶ್ವ ಗಾವಃ ಪುರುಷಾ ಹಸ್ತಿನೋ ಯತ್ಕಿಂಚೇದಂ ಪ್ರಾಣಿ ಜಂಗಮಂ ಚ ಪತತ್ರಿ ಚ ಯಚ್ಚ ಸ್ಥಾವರಂ ಸರ್ವಂ ತತ್ಪ್ರಜ್ಞಾನೇತ್ರಮ್.", "Sanskrit": "अतः एव ऐतरेयोपनिषदि उच्यते “एष ब्रह्मैष इन्द्र एष प्रजापतिरेते सर्व देवा इमानि च पञ्च महाभूतानि पृथिवी वायुराकाश आपो ज्योतींषीत्येतानीमानि च क्षुद्रमिश्राणीव बीजानि इतराणि चेतराणि चाण्डजानि च जारुजानि च स्वेदजानि चोङद्किजानि चाश्वा गावः पुरुषा हस्तिनो यत्किञ्चेदं प्राणि जङ्गमं च पतत्रि च यच्च स्थावरं सर्वं तत्प्रज्ञानेत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म का यह जगत विवर्तरूप है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಈ ಜಗತ್ತು ವಿವರ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः इदं जगत्‌ विवर्तरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तत्वतः इसे अन्यथा प्रथा विवर्त कहा जाता हे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ವತಃ ಇದರಿಂದ ಅನ್ಯಥಾ ಪ್ರಥಾ ಇದನ್ನು ವಿವರ್ತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतो तत्त्वतः अन्यथाप्रथा विवर्तः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो दो सत्ता आपस में भिन्न होती है उनमें विवर्त भाव होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಎರಡು ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ವಿವರ್ತ ಭಾವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ययोः द्वयोः सत्ता परस्परं भिद्यते तयोः विवर्तभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस ब्रह्म की पारमार्थिकी सत्ता तथा जगत को व्यावहारिकी सत्ता।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕೀ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ.", "Sanskrit": "यथा- ब्रह्मणः पारमार्थिकी सत्ता, जगतः व्यवहारिकी सत्ता।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म का विवर्तरूप ही यह जगत होता है ।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿವರ್ತರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಜಗತ್ತು.", "Sanskrit": "अतः ब्रह्मणः विवर्तरूपमिदं जगत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सिद्धान्तलेश सङ्ग्रह में कहा गया है कि “ब्रह्म का उपादानत्व अद्विती यक्कूटस्थ चैतन्य स्वरूप के न परमाणुओं की तरह ही आरम्भकत्व रूप वाले होते हैं, न की प्रकृति के समान परिणामित्व रूप वाले होते हैं।", "Kannada": "ಸಿದ್ಧಾಂತಲೇಶ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ - \"ಬ್ರಹ್ಮನ ಉಪಾದಾನತ್ವ ಅದ್ವಿತೀಯಕೂಟವಾದ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ನ ಪರಮಾಣುವಿನ ತರಹವೇ ಆರಂಭಕತ್ವ ರೂಪವೇ ಆಗುತ್ತದೆ , ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಮಾನ ಪರಿಣಾಮ ರೂಪವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सिद्धान्तलेशसङ्ग्रहे कथ्यते “ब्रह्मणश्च उपादानत्वम्‌ अद्वितीयकूटस्थचैतन्यरूपस्य न परमाणूनाम्‌ इव आरम्भकत्वरूपम्‌, न वा प्रकृतेरिव परिणामित्वरूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अविद्या के द्वारा विद्यादि प्रपञ्च रूप से विवर्त मानत्व लक्षण इनका हो जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ವಿಯದಾದಿ ಪ್ರಪಂಚ ರೂಪದಿಂದ ವಿವರ್ತಮಾನ ಲಕ್ಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु अविद्यया वियदादिप्रपञ्चरूपेण विवर्त्तमानत्वलक्षणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः तत्समसत्ता का अन्यथाभाव परिणाम होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಸಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅನ್ಯಥಾಭಾವದ ಪರಿಣಾಮವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुनः तत्समसत्ताकः अन्यथाभावः परिणामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह तदसमसत्ता विवर्त इस प्रकार से कहलाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಸಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ವಿವರ್ತವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदसमसत्ताकः विवर्त्त इति वा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारणसलक्षण अन्यथा भाव तथा परिणाम जो होते हैं इनसे विलक्षण विवर्त होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣಸಲಕ್ಷಣ ಅನ್ಯಥಾಭಾವ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ ಯಾವುದಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ವಿಲಕ್ಷಣವು ವಿವರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कारणसलक्षणः अन्यथाभावः परिणामः, तद्विलक्षणः विवर्तत इति वा।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारणभिन्न कार्य का परिणाम होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣದಿಂದ ಅಭಿನ್ನವಾದ ಕಾರ್ಯವು ಪರಿಣಾಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कारणाभिन्नं कार्यं परिणामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके भेद के बिना ही उसके अतिरिक्त दुवर्चनीय कार्य विवर्त कहलाता है, इस प्रकार से यह विवर्त तथा परिणाम में विवेक होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಭೇದದ ವಿನಹವೇ ಅದರಿಂದ ಅತಿರಿಕ್ತವಾದ ದುರ್ವಚಾ ಕಾರ್ಯವು ವಿವರ್ತಾ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಈ ವಿವರ್ತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ವಿವೇಕವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदभेदं विना तद्व्यतिरिक्तेन दुर्वचं कार्यं विवर्त्त इति वा विवर्त्तपरिणामयोः विवेकः” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी शरीरों में स्थित प्राण प्रज्ञारूपी आत्मा होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಶರೀರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರಾಣವು ಪ್ರಜ್ಞಾರೂಪವಾದ ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषु शरीरेषु स्थितः प्राणः प्रज्ञारूपः आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "सबसे पहले शरीरी प्रजापति आत्मा  ही है।", "Kannada": "ಮೊದಲೇ ಇರುವ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂಬ ಆತ್ಮವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रथममेव जातः शरीरी प्रजापतिः आत्मा एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्र अग्नि आदि सभी देव ब्रह्म के ही विवर्त रूप होते है।", "Kannada": "ಇಂದ್ರ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ವಿವರ್ತರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्राग्न्यादयः सर्वे देवा ब्रह्मणः एव विवर्तरूपाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पृथ्वी, जल, तेज, वायु, तथा आकाश ये सभी पञ्चमहाभूत उससे ही उत्पन्न होते हैं।", "Kannada": "ಪೃಥ್ವಿ, ಜಲ, ತೇಜಸ್ಸು, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ಈ ಪಂಚಭೂತಗಳು ಅದರಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पृथिवी आपः तेजः वायुराकाशः चेति पञ्चमहाभूतानि तस्मादेव जातानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्षुद्रजीवों के साथ उनके कारण सर्पादि बीज, अण्डों से पक्षी आदि, जरायु से मनुष्य आदि उत्पन्न हुए, स्वेद से जूं मच्छरादि उत्पन्न हुए, तथा उदिभज वृक्षादि, और अश्व गायें हाथी आदि ब्रह्म से उत्पन्न हुए है।", "Kannada": "ಕ್ಷುದ್ರಜೀವಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಸರ್ಪ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಬೀಜಗಳು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಜರಾಯುಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರು ಉತ್ಪನ್ನರಾದರು , ಸ್ವೇದಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಹೇನು, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು, ಮತ್ತು ಉದ್ಭಿಜ ವೃಕ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಅಶ್ವ, ಗೋವು, ಆನೆ ಇವುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದವು.", "Sanskrit": "क्षुद्रजीवैः सह तत्कारणानि सर्पादीनि बीजानि, अण्डेभ्यः जातानि पक्ष्यादीनि, जरायुजेभ्यः जातानि मनुष्यादीनि, स्वेदेभ्यः जातानि यूकमशकादीनि उद्भिज्जानि वृक्षादीनि, अश्वाः गावः हस्तिनः च ब्रह्मणः एव उत्पद्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सब उस प्रज्ञा के ही नेत्र हैं क्योंकि प्रज्ञा के द्वारा ही इनको ले जाया जाता है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲವು ಪ್ರಜ್ಞಾ ನೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वमिदं प्रज्ञानेत्रम्‌। यतो हि प्रज्ञया एव सर्वं नीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर शङ्कराचार्य ने यह कहा हैं कि “सब कुछ उस ब्रह्मरूपी प्रज्ञा का ही नेत्र है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ \"ಸರ್ವಂ ತದಶೇಷತಃ ಪ್ರಜ್ಞಾನೇತ್ರಮ್\"(ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದ ಪ್ರಜ್ಞಾದ ನೇತ್ರವಾಗಿದೆ).", "Sanskrit": "शङ्कराचार्येण अत्र उच्यते “सर्वं तदशेषतः प्रज्ञानेत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रज्ञप्त प्रज्ञा है और वह ब्रह्म ही है जिसके द्वारा ले जाया जाता है वह नेत्र होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞಪ್ತವು ಪ್ರಜ್ಞಾವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ಇದರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದೇ ನೇತ್ರ.", "Sanskrit": "प्रज्ञप्तिः प्रज्ञा तच्च ब्रह्मैव। नीयते अनेन इति नेत्रम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रज्ञानब्रह्म में उत्पत्ति स्थिति तथा लय कालों में प्रतिष्ठित प्रज्ञा अर्थ होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞಾನಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रज्ञाने ब्रह्मणि उत्पत्तिस्थितिलयकालेषु प्रतिष्ठितं प्रज्ञायमित्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह प्रज्ञानेत्र रूप पूर्ववत्‌ होता है।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞಾ ನೇತ್ರಾ ಎಂದು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्रज्ञानेत्रो लोकः पूर्ववत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह लोक प्रज्ञा चक्षु है तथा इस जगत की प्रतिष्ठा प्रज्ञा ही है।", "Kannada": "ಈ ಲೋಕವು ಪ್ರಜ್ಞಾ ಚಕ್ಷುವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲೋಕವು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रज्ञाचक्षुर्वा सर्व एव लोकः प्रज्ञा प्रतिष्ठा सर्वस्य जगतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह प्रज्ञान ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಅದರಿಂದಲೇ ಇದು ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ प्रज्ञानं ब्रह्म” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सङ्कल्पविकल्पात्मक अन्तःकरण चक्षु आदि इन्द्रियों के द्वारा निकलकर के घटादिविषय देश की और जाकर के घटादिविषयाकार के द्वारा जब परिणमित होता है तब वह परिणामविशेष वेदान्त वृत्ति कहलाती हे।", "Kannada": "ಸಂಕಲ್ಪ ವಿಕಲ್ಪಾತ್ಮಕ ಅಂತಃಕರಣವು ಚಕ್ಷು ಆದಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಘಟಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಆದೇಶದಿಂದ ಹೋಗಿ ಘಟಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವಾಗ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಅದು ಪರಿಣಾಮವಿಶೇಷ ವೇದಾಂತವು ವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सङ्कल्पविकल्पात्मकम्‌ अन्तःकरणं चक्षुरादिभिः इन्द्रियैः निर्गत्य घटादिविषयदेशं प्रति गत्वा घटादिविषयाकारेण यदा परिणमते तदा स परिणामविशेषः वेदान्ते वृत्तिरुच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.3.1 ) प्रज्ञानशाब्दार्थ पुरुष चक्षु द्वारा निर्गत जिस अन्तःकरणवृत्त्युपहित चैतन्य से दर्शन योग्य रूपादि को देखता है, वैसे ही श्रोत्र इन्द्रिय के द्वारा निर्गत जिस अन्तः करणवृत्युपहित चैतन्य से शब्दों का श्रवण होता है।", "Kannada": "೧೧.೩೧.೧) ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ - ಪುರುಷ ಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಉಪಹಿತವಾದ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ನೋಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೋತೃ ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಹೋದ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಯ ಉಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಶಬ್ದಗಳ ಶ್ರವಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.3.1) प्रज्ञानशब्दार्थः- पुरुषः चक्षुरद्वारा निर्गतेन येन अन्तःकरणवृत्त्युपहितचैतन्येन दर्शनयोग्यं रूपादिकं पश्यति, तथैव श्रोत्रेन्द्रियेण निर्गतेन येन अन्तःकरणवृत्त्युपहितचैतन्येन शब्दजातं शृणोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्‌ इन्द्रिय के ह्वारा निर्गत जिस अन्तःकरणवृत्युपहित चैतन्य से शब्दों का व्यवहार होता है।", "Kannada": "ವಾಕ್ ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಹೊರಹೋದ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿ ಉಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಶಬ್ದಗಳ ವ್ಯವಹಾರವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वागिन्द्रियेण निर्गतेन येन अन्तःकरणतवृत्त्युपहितचैतन्येन शब्दजातं व्याहरति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घ्राणेन्द्रिय के द्वारा निर्गत जिस अन्तःकरणवृत्युपहितचैतन्य के द्वारा गन्धसमूहों को सूँघता है।", "Kannada": "ಘ್ರಾಣ ಇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಹೋದ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿ ಉಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಗಂಧ ಸಮೂಹವನ್ನು ಅದು ವಾಸನೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "प्राणेन्द्रियेण निर्गतेन येन अन्तःकरणवृत्त्युपहितचैतन्येन गन्धसमूहान्‌ जिघ्रति।"}}
{"translation": {"Hindi": "रसनेन्द्रिय के द्वारा निर्गत जिस अन्तःकरणवृत्युपहित चैतन्य से स्वाद तथा अस्वाद का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ರಸನೇಂದ್ರಿಯದಿಂದ ಹೊರಹೋದ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿ ಉಪಹಿತವಾದ ಚೈತನ್ಯವಿದೆಯೋ ಅದರಿಂದ ಸ್ವಾದು ಅಸ್ವಾದು ಇವೆಲ್ಲದರ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रसनेन्द्रयिण निर्गतेन येन अन्तःकरणवृत्त्युपहितचैतन्येन स्वादु अस्वादु च विजानाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार यहाँ उक्त तथा अनुक्त समस्त इन्द्रिय अन्तःकरणवृत्तिभेद के द्वारा उपलक्षित चैतन्य ही प्रज्ञान होता है।", "Kannada": "ಇದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಕ್ತ ಮತ್ತು ಅನುಕ್ತವಾದ ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಂತಃಕರಣ ವೃತ್ತಿಭೇದದಿಂದ ಉಪಲಕ್ಷಿತವಾದ ಚೈತನ್ಯವೇ ಪ್ರಜ್ಞಾನ.", "Sanskrit": "अत्र उक्तानुक्तैः सकलैः इन्द्रियैः अन्तःकरणवृत्तिभेदैः उपलक्षितं चैतन्यमेव प्रज्ञानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पञ्चदशीकार विद्यारण्यस्वामी ने महावाक्यविवेक प्रकरण में कहा है कि- “येनेक्षते शृणोतीदं जिघ्रति व्याकरोति च।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ  ಪಂಚದಶೀಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮಹಾವಾಕ್ಯ ವಿವೇಕ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಯೇನೆಕ್ಷತೆ ಶೃಣೋತೀದಂ ಜಿಘ್ರತಿ ವ್ಯಾಕರೋತಿ ಚ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः एव पञ्चदशीकारेण विद्यारण्यस्वामिणा महावाक्यविवेकप्रकरणे उच्यते- “येनेक्षते शृणोतीदं जिघ्रति व्याकरोति च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस बात को कौषीतकी उपनिषद्‌ में भी कहा है।", "Kannada": "ಇದು ಕೌಷೀತಕಿ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कौषितक्युपनिषदि अपि आम्नायते"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्यकोपनिषद मे कहा गया है कि “मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति हृदयेन हि रूपाणि जानाति” (1/5/3) यहाँ पर मन आदि शब्द के द्वारा चैतन्य रूप प्रज्ञान को ही कहा है।", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಮನಸಾ ಹ್ಯೇವ ಪಶ್ಯತಿ ಮನಸಾ ಶೃಣೋತಿ ಹೃದಯೇನ ಹಿ ರೂಪಾಣಿ ಜಾನಾತಿ\" (೧/೫/೩) ಇಲ್ಲಿ ಮನಃ ಆದಿ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಚೈತನ್ಯರೂಪವು ಪ್ರಜ್ಞಾನವೆಂದೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "बृहदारण्यकोपनिषदि आम्नायते “मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति हृदयेन हि रूपाणि जानाति” (१/५/३) इत्यत्र मनःआदिशब्देन चैतन्यरूपं प्रज्ञानमेव उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मनादि प्रज्ञान के नामधेय होते हैं।", "Kannada": "ಮನಾದಿ ಪ್ರಜ್ಞಾನದ ನಾಮಧೇಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मनआदीनि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यह ऐतरेय उपनिषद में कहा गया है- “यदेतद्धृदयं मनश्चौतत संज्ञानमाज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं मेधा दुष्टिर्धृतिर्मतिर्मनीषा जूतिः स्मृतिः सङ्कल्पः क्रतुरसुः कामो वश इति सर्वाण्येवेतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति” (3/1/2) इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಯದೇತಧೃದಯಂ ಮನಶ್ಚೌತತ ಸಂಜ್ಞಾಮಾಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಮೇಧಾ ದುಷ್ಟಿರ್ಧೃತಿರ್ಮನೀಷಾ ಜೂತಿಃ ಸ್ಮೃತಿಃ ಸಂಕಲ್ಪಃ ಕ್ರತುರಸುಃ ಕಾಮೋ ವಶ ಎಂಬ ಸರ್ವಾಣ್ಯೆವೈತಾನಿ ಪ್ರಜ್ಞಾನಸ್ಯ ನಾಮಧೇಯಾನಿ ಭವಂತಿ\" (೩/೧/೨) ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एव ऐतरेयोपनिषदि आम्नायते - “यदेतद्धृदयं मनश्चैतत्‌। संज्ञानमाज्ञानं विज्ञानं प्रज्ञानं मेधा दृष्टिर्धृतिर्मतिर्मनीषा जूतिः स्मृतिः सङ्कल्पः क्रतुरसुः कामो वश इति सर्वाण्येवैतानि प्रज्ञानस्य नामधेयानि भवन्ति” (३/१/२) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.3.2 ) ब्रह्मशाब्दार्थ इस प्रकार से प्रज्ञान शब्द का अर्थ कहकर के विद्यारण्य स्वामी ने पञ्चदशी मे ब्रह्म शब्द का अर्थ इस प्रकार से कहा है- “चतुर्मुखेन्द्रदेवेषु मनुष्याश्वगवादिषु।", "Kannada": "೧೧.೩.೨) ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ - ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಿ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಚತುರ್ಮುಖೇಂದ್ರದೇವೇಷು ಮನುಷ್ಯಾಶ್ವಗವಾದಿಷು\".", "Sanskrit": "11.3.2) ब्रह्मशब्दार्थः- एवं प्रज्ञानशब्दस्य अर्थम्‌ उक्त्वा विद्यारण्यस्वामिणा पञ्चदश्यां ब्रह्मशब्दस्यार्थः कथ्यते- “चतुर्मुखेन्द्रदेवेषु मनुष्याश्वगवादिषु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत का जन्म स्थिति तथ लय का कारण जो चैतन्य उत्तमदेवादि, मध्यम मनुष्यादि में तथा अधम अश्वादि में, पृथ्वी आदि में होता है वह ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಲಯದ ಕಾರಣ ಯಾವ ಚೈತನ್ಯವು ಉತ್ತಮವಾದ ದೇವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಮಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ, ಅಧಮ ಅಶ್ವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪೃಥಿವ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जगज्जन्मस्थितिलयकारणं यत्‌ चैतन्यं उत्तमदेवादिषु, मध्यममनुष्यादिषु, अधमेषु अश्वादिषु पृथिव्यादिषु च भूतेषु अस्ति तत्‌ ब्रह्म एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी में चैतन्य स्वरूप ब्रह्म ही अनुस्यूत होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯು ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಅನುಸ್ಯೂತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेषु चैतन्यस्वरूपं ब्रह्म अनुस्यूतं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जगह अवस्थित प्रज्ञान ब्रह्म ही है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ಅವಸ್ಥಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಬ್ರಹ್ಮವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सर्वत्रावस्थितं प्रज्ञानं ब्रह्म एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के जगत्‌ जन्मादिकारणत्व में श्रुति प्रमाण होती है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಾದಿ ಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯು ಪ್ರಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः जगज्जन्मादिकारणत्वे श्रुतिः प्रमाणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तैत्तिरीयो पनिषद्‌ में इस विषय में यह श्रुति है की “यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते।", "Kannada": "ತೈತ್ತಿರೀಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ - \"ಯತೋ ವಾ ಇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯಂತೆ\". ಎಂದು.", "Sanskrit": "तैत्तिरीयोपनिषद्गता श्रुतिः भवति - “यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जाना जाता है कि जो ब्रह्म में जगत्‌ जन्मादि कारणत्व होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ ಮತ್ತು ಜನ್ಮಾದಿ ಕಾರಣತ್ವವಿದೆ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः ज्ञायते यत्‌ ब्रह्मणि जगज्जन्मादिकारणत्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर जगत्‌ पद के द्वारा सभी कार्यजात विविक्षित होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಜಗತ್ ಪದದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಜಾತವು ವಿವಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र जगत्पदेन सर्वं कार्यजातं विवक्षितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखिलकार्यजात का एक ही कारण अद्वितीय ब्रह्म है।", "Kannada": "ಅಖಿಲಕಾರ್ಯಜಾತ ಇದರ ಕಾರಣವು ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अखिलकार्यजातस्य एकमेव कारणम्‌ अद्वितीयं ब्रह्म।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारणपद के द्वारा ब्रह्म में कर्तृत्व होता है इस प्रकार से यह कहा गया है।", "Kannada": "ಕಾರಣಪದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃತ್ವವಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कारणपदेन ब्रह्मणि कर्तृत्वम्‌ अस्ति इति निगदितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कार्य के प्रति जो उपादान कारण है उन कारणों का जिसमें अपरोक्ष ज्ञान होता है तथा कार्य करने की इच्छा एवं कार्य करणानुकूल प्रयत्न जिसमें होता है वह कर्ता है।", "Kannada": "ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಯಾವ ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಕಾರಣಗಳ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆಯೋ , ಆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛೆ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರಣಾನುಕೂಲ ಪ್ರಯತ್ನವು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಕರ್ತಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कार्यं प्रति यानि उपादानकारणानि सन्ति तेषां कारणानाम्‌ अपरोक्षज्ञानं यस्मिन्‌ अस्ति, कार्यं कर्तुम्‌ इच्छा कार्यकरणानुकूलप्रयत्नः च यस्मिन्‌ विद्यते स कर्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमेश्वर ब्रह्म में यह सब है ।", "Kannada": "ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "परमेश्वरे ब्रह्मणि एतत्‌ सर्वम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए परमेश्वर ब्रह्म कर्तृत्व ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಕರ್ತೃತ್ವವು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः परमेश्वरे कर्तृत्वम्‌ अस्ति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तपरिभाषा में धर्मणाजाध्वरीन्द्र के द्वारा कहा गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಪರಿಭಾಷಾದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಜಾಧ್ವರೀಂದ್ರರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तपरिभाषायां धर्मराजाध्वरीन्द्रेण कथ्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर ब्रह्म के नौ तटस्थलक्षण बताए है- (वेदान्त परिभाषा में कहा गया है- तटस्थलक्षणं तु यावल्लक्ष्यकालमनवस्थितत्वे सति यद्दयावर्तकं तदेव यथा गन्धवत्त्वं पृथ्वीलक्षणम्‌” इति।)", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂಭತ್ತು ತಟಸ್ಥಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - (ವೇದಾಂತ ಪರಿಭಾಷಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ತಟಸ್ಥಲಕ್ಷಣವು ಯಾವಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಕಾಲಮನವಸ್ತಿತತ್ವೆ ಸತಿ ಯದ್ದಯಾವರ್ತಕಂ ತದೇವ ಯಥಾ ಗಂಧವತ್ವಂ ಪೃಥ್ವೀಲಕ್ಷಣಮ್) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः नव तटस्थलक्षणानि- (वेदान्तपरिभाषायां निगद्यते- “तटस्थलक्षणं तु यावल्लक्ष्यकालमनवस्थितत्वे सति यद्व्यावर्तकं तदेव यथा गन्धवत्त्वं पृथ्वीलक्षणम्‌” इति।)"}}
{"translation": {"Hindi": "कह सकते हैं।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "वक्तुं शक्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 जगज्जन्मानुकूलापरोक्षज्ञानवत्त्व 2. जगत्स्थित्यनुकूलापरोक्षज्ञानवत्त्व 3. जगल्लयानुकूलापरोक्षज्ञानवत्त्व 4 जगज्जन्मानुकूलचिकीर्षावत्त्व 5. जगत्स्थित्यनुकूलचिकीर्षावत्त्व 6 जगल्लयानुकूलचिकीर्षावत्त्व 7 जगज्जन्मानुकूलप्रयत्नवत्त्व 8 जगत्स्थित्यनुकूलप्रयत्नवत्त्व 9 जगल्लयानुकूलप्रयत्नवत्त्व इस प्रकार से ब्रह्म शब्दार्थ कहकर के यजुर्वेद के बृहदारण्यकोपनिषद्‌ गत महावाक्य कहते हैं।", "Kannada": "೧)ಜಗಜ್ಜನ್ಮಾನುಕೂಲಾಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವತ್ವ ೨)ಜಗತ್ಸ್ಥಿತತ್ಯನುಕೂಲಾಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವತ್ವ ೩)ಜಗಲ್ಲಯಾನುಕೂಲಾಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವತ್ವ ೪)ಜಗಜ್ಜನ್ಮಾಕೂಲಚಿಕೀರ್ಷಾವತ್ವ ೫)ಜಗತ್ಸಿಥ್ಯನುಕೂಲಚಿಕೀರ್ಷವತ್ವ ೬)ಜಗಲ್ಲಯಾನುಕೂಲಚಿಕೀರ್ಷಾವತ್ವ ೭)ಜಗಜ್ಜನ್ಮಾನುಕೂಲಪ್ರಯತ್ನವತ್ವ ೮)ಜಗತ್ಸ್ಥಿತ್ಯನುಕೂಲಪ್ರಯತ್ನವತ್ವ ೯)ಜಗಲ್ಲಯಾನುಕೂಲಪ್ರಯತ್ನವತ್ವ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಿ ಯಜುರ್ವೇದದ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಮಹಾವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "१ ) जगज्जन्मानुकूलापरोक्षज्ञानवत्त्वम्‌ २) जगत्स्थित्यनुकूलापरोक्षज्ञानवत्त्वम्‌ ३) जगल्लयानुकूलापरोक्षज्ञानवत्त्वम्‌ ४) जगज्जन्मानुकूलचिकीर्षावत्त्वम्‌ ५) जगत्स्थित्यनुकूलचिकीर्षावत्त्वम्‌ ६) जगल्लयानुकूलचिकीर्षावत्त्वम्‌ ७) जगज्जन्मानुकूलप्रयत्नवत्त्वम्‌ ८) जगत्स्थित्यनुकूलप्रयत्नवत्त्वम्‌ ९) जगल्लयानुकूलप्रयत्नवत्त्वम्‌ एवं ब्रह्मशब्दार्थम्‌ उक्त्वा यजुर्वेदस्य बृहदारण्यकोपनिषद्गतं महावाक्यं विचार्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.4 ) अहं ब्रह्मास्मि बृहदारण्यकोपनिषद्‌ में इसको कहा गया है - “ अह ब्रह्मास्मि\" (1/4/10)।", "Kannada": "೧೧.೪) ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. \"ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" (೧/೪/೧೦).", "Sanskrit": "11.4) अहं ब्रह्मास्मि - बृहदारण्यकोपनिषदि आम्नायते “अहं ब्रह्मास्मि” (१/४/१०) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्या प्राप्ति के लिए इष्टदेव की आराधना जिस प्रकार से की जाती है वैसे ही गुरु को आराधाना भी विद्या प्राप्ति के लिए की जाती है।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಇಷ್ಟದೇವರ ಆರಾಧನೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಗುರುವಿನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विद्याप्राप्त्यर्थम्‌ इष्टदेवस्य आराधना यथा क्रियते तथैव गुरोः आराधना अपि विद्याप्राप्त्यर्थं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर शास्त्र के द्वारा प्रतिपादित अर्थ का यथार्थ विद्या का बोध होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ಅರ್ಥದ ಯಥಾರ್ಥ ವಿದ್ಯೆಯ ಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र विद्या नाम शास्त्रेण प्रतिपाद्यस्य अर्थस्य यथार्थतया बोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के यथार्थ बोध के लिए निर्विघ्न रूप से निष्ठापूर्वक शास्त्राध्ययन अपेक्षित है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಯಥಾರ್ಥ ಬೋಧಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ವಿಘ್ನದಿಂದ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "तादृशः यथार्थतया बोधः निर्विघ्नेन निष्ठापूर्वकं शास्त्राध्ययनम्‌ अपेक्षते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्मल चित्तवाले पुरुष की ही शास्त्र में श्रद्धा होती है।", "Kannada": "ನಿರ್ಮಲ ಚಿತ್ತವಿರುವ ಪುರುಷನ ಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्मलचित्तस्य पुरुषस्य शास्त्राध्ययने श्रद्धा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इष्ट देव की कृपा के बिना चित्त कभी भी निर्मल नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಷ್ಟದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ತವು ಯಾವಾಗಲು ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "इष्टदेवस्य कृपां विना चित्तं कदापि निर्मलं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल देव के अनुग्रह से कभी भी शास्त्र का यथार्थ ज्ञान नहीं होता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ದೇವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಯಥಾರ್ಥಜ್ಞಾನವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "केवलं देवानुग्रहवशात्‌ शास्त्रस्य यथार्थज्ञानं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यब तक गुरु की कृपा नहीं होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಗುರುವಿನ ಕೃಪೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು.", "Sanskrit": "यावत्पर्यन्तं गुरोः कृपा न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तक शास्त्र का यथार्थ ज्ञान नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಯಥಾರ್ಥಜ್ಞಾನವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तावत्पर्यन्तं शास्त्रस्य यथार्थज्ञानं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए गुरु की आराधना करना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುವಿನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः गुरोः आराधना कर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्वेताश्वतरोपनिषद्‌ में “यस्य देवे परा भक्तिः यथा देवे तथा गुरौ।", "Kannada": "ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - \"ಯಸ್ಯ ದೇವೆ ಪರಾ ಭಕ್ತಿಃ ಯಥಾ ದೇವೆ ತಥಾ ಗುರೌ\".", "Sanskrit": "श्वेताश्वतरोपनिषदि उच्यते- “यस्य देवे परा भक्तिः यथा देवे तथा गुरौ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुराणकारों के द्वारा भी कहा गया है।", "Kannada": "ಪುರಾಣಕಾರರು ಕೂಡ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पुराणकारेणापि कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु शब्द वर्ण त्रयात्मक होता है।", "Kannada": "ಗುರು ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "गुरुशब्दः वर्णत्रयात्मकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गकार का का सिद्धिदातृत्व अर्थ है।", "Kannada": "ಗಕಾರದ ಸಿದ್ಧಿದಾತೃ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गकारस्य सिद्धिदातृत्वमर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रकार का पापदाहकत्व अर्थ है, उकार का पालकत्व अर्थ है।", "Kannada": "ರಕಾರದ ಪಾಪದಾಹಕತ್ವ ಅರ್ಥವಿರುತ್ತದೆ, ಉಕಾರದ ಪಾಲಕತ್ವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "रकारस्य पापदाहकत्वमर्थः, उकारस्य पालकत्वमर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु शिष्य का पापक्षालन करता है।", "Kannada": "ಗುರುವು ಶಿಷ್ಯನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಅಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "गुरुः शिष्यस्य पापक्षालनं करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शङ्कराचार्य के द्वारा उपदेशसाहसी में कहा गया है।", "Kannada": "ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಉಪದೇಶಸಾಹಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शङ्कराचार्येण उपदेशसाहस्यां निगद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु श्रद्धावान्‌ अन्तेवासी के हृदय में ज्ञान का दीपक जलाकर के अज्ञान का नाश करता है।", "Kannada": "ಗುರುವು ಶ್ರದ್ಧಾವತ ಮತ್ತು ಅಂತೇವಾಸಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ದೀಪವನ್ನು ಅಂಟಿಸಿ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "गुरुः श्रद्धावतः अन्तेवासिनः हृदये ज्ञानरूपं प्रदीपं प्रज्वाल्य अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो अपनी बुद्धि के द्वारा परमात्मा को जानना चाहता है वह भी अज्ञान में ही डूबता रहता है।", "Kannada": "ತಮ್ಮ ಸ್ವಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಅವನು ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿರುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वबुद्ध्या परमात्मानं यः ज्ञातुम्‌ इच्छति स अज्ञाने निमज्जति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शास्त्रपारदर्शी को भी स्वतन्त्रता से ब्रह्मज्ञान का अन्वेषण नहीं करना चाहिए।", "Kannada": "ಶಾಸ್ತ್ರಪಾರದರ್ಶಿಯು ಕೂಡ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शास्त्रपारदर्शिभिरपि स्वतन्त्रतया ब्रह्मज्ञानस्य अन्वेषणं न करणीयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर गुरु ही अवधारणात्मक होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಗುರು ಎನ್ನುವುದೇ ಅವಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतत्‌ गुरुमेव इति अवधारणफलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर गुरु के महात्म्य के विषय में कहा है ।", "Kannada": "ಆದರೆ ಗುರುವಿನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पुनरपि गुरोः माहात्म्यविषये उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए गुरु के पास मे उपदेश प्राप्त करने के लिए शिष्य को गुरु की शरण ग्रहण करनी चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುವಿಗೆ ಶರಣಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एव गुरोः सकाशात्‌ उपदेशप्राप्त्यर्थं शिष्यः गुरोः शरणं प्राप्नोति|"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु निर्मल चित्त शमदमादि सम्पन्न शिष्य के लिए ब्रह्म विद्या का उपदेश देता है।", "Kannada": "ಗುರುವಿನ ನಿರ್ಮಲ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಶಮದಮಗಳನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "गुरुः निर्मलचित्ताय शमदमादिसम्पन्नाय शिष्याय ब्रह्मविद्याम्‌ उपदिशति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुण्डकोपनिषद्‌ में कहा गया है।", "Kannada": "ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुण्डकोपनिषदि श्रूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "शमदमादि से तात्पर्य है शम, दम, उपरति, तितिक्षा, समाधान तथा श्रद्धा यह छ: जब भूख अत्यन्त तीव्र होती है तब भोजन को छोड़कर के अन्य कुछ भी मन के अच्छा नहीं लगता है।", "Kannada": "ಶಮಾದಿಗಳಿಂದ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಶಮ, ದಮ, ಉಪರತಿ, ತಿತಿಕ್ಷಾ, ಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧಾ  ಎಂಬ ಆರು ಸಂಪತ್ತಿಗಳು ಇವೆ. ಯಾವಾಗ ಹಸಿವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಭೋಜನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಏನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "शमादयः नाम शमः दमः उपरतिः तितिक्षा समाधानं श्रद्धा च इति षट्‌। यदा बुभुक्षा अतितीव्रा भवति तदा भोजनं विहाय अन्यत्‌ किञ्चित्‌ अपि मनसे न रोचते।"}}
{"translation": {"Hindi": "भोजन में कुछ भी विलम्ब सहन नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವು ವಿಳಂಬವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "भोजने किञ्चिदपि विलम्बः सोढुं न शक्‍यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से जब पूर्व संस्कारवश माला चन्दन भार्या, पुत्र, गृह, पशुक्षेत्र में जाने वाले मन को जिस अन्तःकरणनिवृत्ति विशेष के द्वारा निग्रहण किया जाता है उसी प्रकार का वृत्ति विशेष शम कहलाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಏನಾದರು ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾಲಾ ಚಂದನ ಭಾರ್ಯಾ, ಪುತ್ರ, ಗೃಹ, ಪಶುಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಂತಃಕರಣದ ನಿವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷದಿಂದ  ನಿಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಆ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಶಮವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ एव यदा पूर्वसंस्कारवशात्‌ मालाचन्दनभार्यापुत्रगृहक्षेत्रपशुषु गम्यमानं मनः येन अन्तःकरणनिवृत्तिविशेषेण निगृह्यते तादृशः वृत्तिविशेषः शमः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर ज्ञानसाधन भिन्न शब्द स्पर्श रूपसरादि विषयों से श्रोत्रादि बाह्य इन्द्रियों का जिस वृत्ति विशेष के ह्वारा निग्रहण किया जाता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಗಳ ಭಿನ್ನ ಶಬ್ದ ಸ್ಪರ್ಶ ರೂಪ ಮತ್ತು ರಸಾಸಿ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಯಾವ ವೃತ್ತಿ ವಿಶೇಷದಿಂದ ನಿಗ್ರಹಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः ज्ञानसाधनभिन्नेभ्यः शब्दास्पर्शरूपरसादिविषयेभ्यः श्रोत्रादीनि बाह्येन्द्रियाणि येन वृत्तिविशेषेण निगृह्यन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वृत्तिविशेष दम कहलाता है।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ವೃತ್ತಿವಿಶೇಷ ದಮವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स वृत्तिविशेषः दमः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शम तथा दम जिस पुरुष के द्वारा साध लिए जाते है।", "Kannada": "ಶಮ ಮತ್ತು ದಮ ಯಾವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शमः दमः च येन साधितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस स्थितिप्रज्ञ पुरुष के पास में ब्रह्मज्ञानमार्ग खुल जाता है।", "Kannada": "ಆ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಪುರುಷನ ಹತ್ತಿರ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य स्थितप्रज्ञस्य पुरुषस्य सकाशे ब्रह्मज्ञानस्य मार्गः उन्मुक्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए श्री मदभगवद्गीता मे भगवान श्री कृष्ण ने कहा है- “यदा संहरते चायं कूर्मोऽडऱगानीव सर्वशः।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಯದಾ ಸಂಹರತೆ ಚಾಯಂ ಕೂರ್ಮೋಽಜ್ಞಾನೀವ ಸರ್ವಶಃ\".", "Sanskrit": "श्रीमद्भगवद्गीतायाम्‌ भगवता श्रीकृष्णेन निगद्यते-“यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपरति से तात्पर्यं है निगृहीतबाह्येन्द्रिय तथा मन का आत्मविषयक श्रवणादियों में स्थिरीकरण करना तथा विहित नित्यकर्मादियों विधि से परित्याग करना।", "Kannada": "ಉಪರತಿಃ ಎಂದರೆ ನಿಗೃಹೀತಬಾಹ್ಯೇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಮನದ ಆತ್ಮವಿಷಯಕ ಶ್ರವಣೇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಅಥವಾ ವಿಹಿತವಾದ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಿಯಿಂದ ಪರಿತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "उपरतिः नाम निगृहीतानां बाह्येन्द्रियाणां मनसः च आत्मविषयकश्रवणादिषु स्थिरीकरणम्‌ अथवा विहितानां नित्यकर्मादीनां विधिना परित्यागः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर सर्वकर्मसन्यास ही इष्ट होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ವಕರ್ಮ ಸನ್ಯಾಸವೇ ಇಷ್ಟವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सर्वकर्मसन्न्यासः एव इष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी और से निवृत्त चित्त पुरुष सुखदुःखशीतोष्णप्रेमघृणादि में, देहादियों में तथा अनात्मवस्तु युक्त धर्मों में उदासीन होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ನಿವೃತ್ತಚಿತ್ತಪುರುಷನ ಸುಖದುಃಖಶೀತೋಷ್ಣಪ್ರೇಮಘೃಣಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅನಾತ್ಮವಸ್ತು ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ಉದಾಸೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वतः निवृत्तचित्तः पुरुषः सुखदुःखशीतोष्णप्रेमघृणादिषु देहादिषु अनात्मवस्तुधर्मेषु उदासीनः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शीतोष्णद्वन्दवसहिष्णुता ही तितिक्षा है।", "Kannada": "ಶೀತೋಷ್ಣದ್ವಂದ್ವಸಹಿಷ್ಣುತಾ ಇದೇ ತಿತಿಕ್ಷಾವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "शीतोष्णादिद्वन्द्वसहिष्णुता एव तितिक्षा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "आत्मा के विषय में अनवरत चिन्तन ही समाधि अर्थात्‌ समाधान है।", "Kannada": "ಆತ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನವರತ ಚಿಂತನೆಯೇ ಸಮಾಧಿ ಎಂದರೆ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आत्मविषये अनवरतम्‌ अनुचिन्तनं समाधिः अर्थात्‌ समाधानम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु के द्वारा जो उपदिष्ट वेदवाक्य है, उन वाक्यों में विश्वास ही श्रद्धा है।", "Kannada": "ಗುರುವಿನಿಂದ ಉಪದಿಷ್ಟವಾದ ಯಾವ ವೇದಾಂತವಾಕ್ಯಗಳಿವೆಯೋ, ಆ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವೇ ಶ್ರದ್ಧಾಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गुरुणा उपदिष्टानि यानि वेदान्तवाक्यानि तेषु वाक्येषु विश्वासः श्रद्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्मविद्‌ गुरु उस प्रकार के शिष्य के लिए तत्त्वमसि आदि वाक्यों का उपदेश करता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಗುರುಃ ಆ ಪ್ರಕಾರದ ಶಿಷ್ಯನಿಗಾಗಿ ತತ್ವಮಸಿ ಆದಿ ವಾಕ್ಯಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मविद्गुरुः तादृशाय शिष्याय तत्त्वमस्यादिवाक्यम्‌ उपदिशति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें श्रद्धा अवश्य होनी चाहिए।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಆಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "अस्मासु श्रद्धा अवश्यं भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि यदि श्रद्धा नहीं है तो कार्य की सफलता भी प्राप्त नहीं होती है।", "Kannada": "ಕಾರಣವು ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कारणं हि श्रद्धा नास्ति चेत्‌ कार्यं न प्राप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही भगवान्‌ श्री कृष्ण ने श्रीमदभगवद्गीता में कहा है- “ अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಗವಾನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ಅಶ್ರದ್ಧಯಾ ಹುತಂ ದತ್ತಂ ತಪಸ್ತಪ್ತಂ ಕೃತಂ ಚ ಯತ್\"", "Sanskrit": "अतः एव भगवता श्रीकृष्णेन श्रीमद्भगवद्गीतायां निगद्यते- “अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5 ) अहं आकार वृत्ति उसके बाद शिष्य की मै नित्य शुद्ध बुद्ध मुक्त सत्य स्वभाव वाला परमानन्दाननताद्वयं बह्य हूँ इस प्रकार की अखण्डाकार चित्तवृत्ति उत्पन्न होती है।", "Kannada": "೧೧.೫) ಅಹಮ್ ಆಕಾರ ವೃತ್ತಿ ಅದರ ನಂತರ ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿತ್ಯ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧ ಸತ್ಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಉಳ್ಳವನು ಪರಮಾನಂದ ಅನಂತಾ ಎಂಬ ಎರಡು ಬ್ರಹ್ಮಗಳಾಗಿದ್ದೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಖಂಡಾಕಾರ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.5) अहमाकारा वृत्तिः- ततः परं शिष्यस्य अहं नित्यशुद्धबुद्धमुक्तसत्यस्वभावं परमानन्दानन्ताद्वयं ब्रह्म अस्मीति अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिः उदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा के रूप में मैं हमेशा ही विद्यमान हूँ इस प्रकार से शिष्य को अनुभव होता है।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಾನು ಯಾವಾಗಲು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗುತ್ತೇನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅನುಭವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परमात्मा अहं सर्वदा एव विद्यमानः अस्मीति शिष्यस्य अनुभवो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मेरा जन्म नहीं होता है, मेरा विनाश नहीं होता हे, अज्ञान नहीं है, दुःखों का स्पर्श भी नहीं है, संसार में कुछ भी नानात्व नहीं है इस प्रकार से शिष्य को अपरोक्षानुभव होता है।", "Kannada": "ನನ್ನ ಜನ್ಮವು ಇಲ್ಲ, ನನ್ನ ವಿನಾಶವು ಇಲ್ಲ, ಅಜ್ಞಾನವು ಇಲ್ಲ, ದುಃಖಗಳ ಸ್ಪರ್ಷವೂ ಇಲ್ಲ, ನಾನಾತ್ವವು ಇಲ್ಲ, ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಾನಾತ್ವವು ಇಲ್ಲ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅಪರೋಕ್ಷದ ಅನುಭವವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "मम जन्म नास्ति, मम विनाशः नास्ति, अज्ञानं नास्ति, दुःखस्पर्शः नास्ति, नानात्वं नास्ति इत्येवं शिष्यस्य अपरोक्षानुभवो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि ब्रह्म अपरोक्षस्वभाव वाला होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಪರೋಕ್ಷಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಉಳ್ಳವನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कारणं हि ब्रह्म अपरोक्षस्वभावं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए बृहदारण्यकोपनिषद में भी कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "बृहदारण्यकोपनिषदि आम्नातम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए शिष्य का अनुभव अपरोक्ष ही होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಷ್ಯನ ಅನುಭವವು ಅಪರೋಕ್ಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः शिष्यस्य अनुभवः अपरोक्षः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब संशय होता है कि इन्द्रियजन्य ज्ञान ही प्रत्यक्ष होता है।", "Kannada": "ಈಗ ಸಂಶಯವಾಗುತ್ತದೆ ಯಾವ ಇಂದ್ರಿಯ ಜನ್ಯ ಜ್ಞಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अधुना संशयः भवति यत्‌ इन्द्रियजन्यं ज्ञानमेव प्रत्यक्षं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द तो अपरोक्ष ज्ञान का जनक मात्र होता है।", "Kannada": "ಶಬ್ದವು ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನದ ಜನಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शब्दः तु अपरोक्षज्ञानस्य जनकः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि शब्द प्रत्यक्ष ज्ञान का जनक होता तो पर्वत पर आग है ' इस वाक्य से अग्नि का प्रत्यक्ष ज्ञान उत्पन्न हो जाए।", "Kannada": "ಏನಾದರು ಶಬ್ದವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನದ ಜನಕವೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಆಗ \"ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ವಹ್ನಿಯು ಇದೆ\" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "यदि शब्दः प्रत्यक्षज्ञानस्य जनकः भवति तर्हि “पर्वते वह्निरस्ति' इत्यस्मात्‌ वाक्यात्‌ अग्नेः प्रत्यक्षं ज्ञानम्‌ उदितं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन इस वाक्य से अग्नि का प्रत्यक्ष ज्ञान नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ वाक्यात्‌ अग्नेः प्रत्यक्षं ज्ञानं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से संशय होने पर अद्वेतवादी कहते हैं को प्रत्यक्षज्ञान केवल इन्द्रिय निर्भर नहीं होता है अपितु वह विषय निर्भर होता है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಂಶಯವಾದಾಗ ಅದ್ವೈತಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವು ಕೇವಲ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿರ್ಭರ ಶೀಲವೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ವಿಷಯ ನಿರ್ಭರವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं संशये सति अद्वैतिनः कथयन्ति प्रत्यक्षं न केवलम्‌ इन्द्रियनिर्भरशीलम्‌। अपि तु विषयनिर्भरशीलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियजन्य ज्ञान को प्रत्यक्ष स्वीकार करते हैं तो सुखदुःखादि जिस प्रकार से प्रत्यक्ष होता उसी प्रकार सुखदुःखादि की स्मृति भी प्रत्यक्ष होती है इस प्रकार से अङ्गीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಆದ ಜ್ಞಾನವೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ ಯಾವ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳ ಸ್ಮೃತಿಯು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "इन्द्रियजन्यं ज्ञानमेव प्रत्यक्षम्‌ इति स्वीक्रियते चेत्‌ सुखदुःखादिकं यथा प्रत्यक्षं भवति तथैव सुखदुःखादादीनां स्मृतिरपि प्रत्यक्षा भवति इति अङ्गीकार्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वायु रूप हीन होती है।", "Kannada": "ವಾಯುವಿಗೆ ರೂಪವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "वायुः रूपहीनः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वायु का चाक्षुष प्रत्यक्ष नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುವು ಚಕ್ಷುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः वायुः चाक्षुषप्रत्यक्षः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट का रूप भी रूपहीन होता है।", "Kannada": "ಘಟದ ರೂಪವು ರೂಪ ಹೀನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटरूपमपि रूपहीनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि यदि रूप का रूप स्वीकार करें तो अनवस्थादोष हो जाएगा।", "Kannada": "ಕಾರಣವು ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ ಏನಾದರು ರೂಪದ ರೂಪವಿದೆ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಅನವಸ್ತಾದೋಷವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "कारणं हि रूपे रूपमस्ति इति स्वीक्रियते चेत्‌ अनवस्थादोषः भविष्यति|"}}
{"translation": {"Hindi": "घटरूप घटगतसंख्या चाक्षुष प्रत्यक्ष होती है।", "Kannada": "ಘಟದ ರೂಪ, ಘಟದಿಂದ ಬಂದ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटरूपम्‌, घटगतसंख्या चाक्षुषप्रत्यक्षा भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार स्वीकार किया गया हे।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इति स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए कौन-सी वस्तु प्रत्यक्ष होती है कौन-सी नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ವಸ್ತುವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಯಾವುದು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः किं वस्तु प्रत्यक्षं भवति, किं न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर वस्तु स्वभाव ही नियामक होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವಭಾವವೇ ನಿಯಾಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्यत्र वस्तुस्वभावः एव नियामकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "शब्द भी कुछ अपरोक्ष ज्ञान उत्पन्न करने में सक्षम होता है।", "Kannada": "ಶಬ್ದವು ಕೆಲವು ಅಪರೋಕ್ಷಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ಷಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शब्दः अपि क्वचित्‌ अपरोक्षज्ञानम्‌ उत्पादयितुं समर्थः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे दस लोग नदी को पार करके उसके दूसरे तट पर पहुँच जाते हैं।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಹತ್ತು ಜನರು ನದಿಯನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಿ ಒಂದು ದಡದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ದಡವನ್ನು ತಲುಪಿದರೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा दशजनाः नद्याः अपरतीरात्‌ ततः विपरीततीरम्‌ आगतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "हम लोग दस ही हैं क्या इसका निर्णय करने के लिए उनमें से कोई सभी को गणना करता है।", "Kannada": "ನಾವು ಹತ್ತು ಜನರೇ ಇದ್ದೇವೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "दशजनाः एव सन्ति न वा इति निश्चेतुं तेषु कश्चन स्वेषां गणनां करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन वह अपने को छोड़कर के नौ जनों को ही गिनता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಒಂಭತ್ತು ಜನರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎಣಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "किन्तु स स्वं विहाय नवजनानां गणनां कृतवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह सोचता है कि अविशिष्ट दसवां व्यक्ति कहाँ पर है तब उनमें से ही कोई व्यक्ति कहता है कि दसवां तुम हो।", "Kannada": "ಆಗ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಉಳಿದ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಹೋದನು ಎಂದು . ಆಗ ಒಬ್ಬನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - \"ಎಲೈ! ನೀನು ಹತ್ತನೆಯವನಾಗಿದ್ದೀಯ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "तदा स चिन्तितवान्‌ यत्‌ अवशिष्टः एकः जनः कुत्र गतः इति। तदा तेषु एव कश्चन कथयति- भोः! दशमः त्वम्‌ असि।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब उसको ज्ञान हो जाता है कि दशवां में ही हूँ।", "Kannada": "ಆಗ ಅವನಿಗೆ ಆ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ ಹತ್ತನೆಯವನು ನಾನೇ ಆಗಿದ್ದೀನಿ ಎಂದು.", "Sanskrit": "तदा तस्य ज्ञानं जातं यत्‌ दशमः अहमस्मि इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद वे दस लोग आनन्द से जाते है।", "Kannada": "ಆದರ ನಂತರ ಆ ಹತ್ತು ಜನರು ಆನಂದದಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ततः परं ते दशजनाः आनन्देन गतवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से शब्द समूह भी अपरोक्ष ज्ञान का जनक होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಶಬ್ದ ಸಮೂಹವೂ ಕೂಡ ಅಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನ ಜನಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं शब्दसमूहः अपि अपरोक्षज्ञानजनको भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.6 ) मन का अनिन्द्रियत्व ब्रह्म इन्द्रियगोचर नहीं होता है।", "Kannada": "೧೧.೬) ಮನದ ಅನಿಂದ್ರಿಯತ್ವ - ಬ್ರಹ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೆ ಗೋಚರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "11.6) मनसः अनिन्द्रियत्वम्‌- ननु ब्रह्म इन्द्रियगोचरं खलु।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्योपकनिषद में कहा गया हैं कि ““मनसैवानुद्रष्टव्यम्‌” (4/4/1९) अर्थात्‌ मन के के द्वारा ब्रह्म का दर्शन करना चाहिए।", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ- \"ಮನಸೈವಾನುದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್\" (೪/೪/೧೯) ಎಂದು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "बृहदारण्यकोपनिषदि आम्नायते “मनसैवानुद्रष्टव्यम्‌” (४/४/१९) इति। मनसा एव ब्रह्मदर्शनं कर्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्नम्भट्ट ने तर्क संग्रह में कहा है कि “सुखाद्युपलब्धिसाधनमिन्द्रियं मनः” इस प्रकार से तथा श्रीमद्भगवद्गीता मे भी कहा गया है कि “ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः।", "Kannada": "ಅನ್ನಂಭಟ್ಟನ ತರ್ಕ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಸುಖಾದ್ಯುಪಲಭ್ಧಿಸಾಧನಮಿಂದ್ರಿಯಂ ಮನಃ\" ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾದಲ್ಲಿಯು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಮಮೈವಾಂಶೋ ಜೀವಲೋಕೆ ಜೀವಭೂತಃ ಸನಾತನಃ\".", "Sanskrit": "अन्नम्भट्देन तर्कसङ्ग्रहे उच्यते- “सुखाद्युपलब्धिसाधनमिन्द्रियं मनः” इति। श्रीमद्भगवद्गीतायामपि कथ्यते-“ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्रुति में इन्द्रियों से अलग मन का ग्रहण किया गया है।", "Kannada": "ಈ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದಲು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಮನದ ಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्यां श्रुतौ इन्द्रियेभ्यः पृथक्त्वेन मनसः ग्रहणं कृतम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन्द्रियों से भी विषय श्रेष्ठ होते हैं।", "Kannada": "ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಇದು ವಿಷಯವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इन्द्रियेभ्यः अपि विषयाः श्रेष्ठाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विषयों से मन श्रेष्ठ होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಿಂದಲು ಮನವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विषयेभ्यः मनः श्रेष्ठम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "मन से बुद्धि श्रेष्ठ होती है तथा बुद्धि से महान्‌ आत्मा श्रेष्ठ होती है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ಬುದ್ಧಿಯು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಗಿಂತ ಮಹಾನ್ ಆತ್ಮವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मनसः अपि बुद्धिः श्रेष्ठा, बुद्धेरपि महान्‌ आत्मा श्रेष्ठः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनिन्द्रिय शमदमादि के संस्कृत से शुद्ध मन से ब्रह्म का प्रत्यक्ष होता है।", "Kannada": "ಅನಿಂದ್ರಿಯ ಶಮ ದಮಾದಿಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಶುದ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अनिन्द्रियेण शमदमादिसंस्कृतेन शुद्धेन मनसा ब्रह्म प्रत्यक्षं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस शङ्कराचार्य के द्वारा श्रीमदभगवद्गीता के भाष्य में कहा गया है कि “शास्त्राचार्योपदेशजनितशमदमादिसंस्कृतं मनः आत्मदर्शने करणम्‌” (2/21) इति।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾ ಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ \"ಶಾಸ್ತ್ರಾಚಾರ್ಯೋಪದೇಶಜನಿತಮದಮಾದಿಸಂಸ್ಕೃತಂ ಮನಃ ಆತ್ಮದರ್ಶನೆ ಕರಣಮ್\" (೨/೨೧) ಎಂದು.", "Sanskrit": "अत एव शङ्कराचार्येण श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये निगद्यते “शास्त्राचार्योपदेशजनितशमदमादिसंस्कृतं मनः आत्मदर्शने करणम्‌” (२/२१) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.7 ) ब्रह्मज्ञान का अज्ञाननाशकत्व अब कहते हैं कि अद्वैतवेदान्त में ब्रह्म निर्विशेष तथा निराकार होता है।", "Kannada": "೧೧.೭) ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಅಜ್ಞಾನ ನಾಶಕತ್ವ - ಈಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಿರ್ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.7) ब्रह्मज्ञानस्य अज्ञाननाशकत्वम्‌- ननु अद्वैतवेदान्ते ब्रह्म निर्विशेषं निराकारञ्च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और निराकार ब्रह्म का आकार धारण करना अयुक्त है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ನಿರಾಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆಕಾರವು ಧಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಅಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निराकारस्य ब्रह्मणः आकारधारणम्‌ अयुक्तं खलु।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से संशय होने पर समाधान बताते हैं कि अखण्डाकार चित्तवृत्ति यहाँ आकार शब्द के स्वार्थ में तात्पर्य नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಸಂಶಯವಾದಾಗ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಅಖಂಡಾಕಾರಾ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರಶಬ್ದದ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एवं संशये सति समाधानं कथयति यत्‌ अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिः इत्यत्र आकारशब्दस्य स्वार्थे तात्पर्यं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भी बहुत सारी वृत्तियाँ होती हैं।", "Kannada": "ಇನ್ನು ಒಂದಿಷ್ಟು ವೃತ್ತಿಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "अपि तु बह्व्यः वृत्तयः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन वृत्तियों के परस्पर भेद दर्शन के लिए आकार शब्द प्रयुक्त हुआ है।", "Kannada": "ಆ ವೃತ್ತಿಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಭೇದ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಆಕಾರ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तासां वृत्तीनां परस्परं भेददर्शनार्थम्‌ आकारशब्दः प्रयुक्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो जिस विषय अज्ञान को निवर्तिका होती है वह वृत्ति तद्विषयाकार ही हो जाती है।", "Kannada": "ಯಾವ ವೃತ್ತಿಯು ಆ ವಿಷಯದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಿರ್ವರ್ತಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ವಿಷಯವು ತದ್ವಿಷಯಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "या वृत्तिः यद्विषयस्य अज्ञानस्य निर्वर्तिका भवति सा वृत्तिः तद्विषयाकारा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो वृत्ति घटविषयक अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಯಾವ ವೃತ್ತಿಯು ಘಟವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "या वृत्तिः घटविषयकम्‌ अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वृत्ति घटाकार होती है।", "Kannada": "ಆ ವೃತ್ತಿ ಘಟಾಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सा वृत्तिः घटाकाराकारिता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ अखण्डाकारवृत्ति अखण्डब्रह्म के साथ सम्बन्धवश चित्त का परिणाम विशेष होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಖಂಡಾಕಾರವೃತ್ತಿ ಅಖಂಡಬ್ರಹ್ಮನ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧವಶದಿಂದ ಚಿತ್ತದ ಪರಿಣಾಮವಿಶೇಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र अखण्डाकारवृत्तिः नाम अखण्डब्रह्मणा सह सम्बन्धवशात्‌ चित्तस्य परिणामविशेषः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डाकार वृत्ति ही अखण्डब्रह्म गत अज्ञान का नाश करती है।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾಕಾರ ವೃತ್ತಿಯೇ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಬಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डाकारवृत्तिः अखण्डब्रह्मगतम्‌ अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति जड होती है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿ ಜಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्तिः जडा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वृत्ति स्वयं अज्ञान का नाश नहीं कर सकती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೃತ್ತಿಯು ಸ್ವತಃ ಅಜ್ಞಾನಂ ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः वृत्तिः स्वतः अज्ञानं नाशयितुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चैतन्यप्रतिबिम्मयुक्त वृत्ति होने पर ही वह अज्ञान का नाश करनें में समर्थ होती है।", "Kannada": "ಚೈತನ್ಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ವೃತ್ತಿಯಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನವು ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चैतन्यप्रतिबम्बयुक्ता सती वृत्तिः अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्मल अन्तः करण में जब चैतन्य प्रतिबिम्बित होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ಮಲವಾದ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्मले अन्तःकरणे यदा चैतन्यं प्रतिबिम्बितं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब अन्तःकरण प्रकाश होता हुआ अज्ञान का नाश करता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅಂತಃಕರಣವು ಪ್ರಕಾಶವಾಗುತ್ತಾ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा अन्तःकरणं प्रकाशशीलं सत्‌ अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तुतः चैतन्य ही अज्ञान का नाशक होता है।", "Kannada": "ವಸ್ತುತವಾಗಿ ಚೈತನ್ಯವೇ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वस्तुतस्तु चैतन्यमेव अज्ञानस्य नाशकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अज्ञान स्वयं ही नष्ट नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನವು ಸ್ವತಃ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु स्वतः न अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु वृत्ति के माध्यम से ही अज्ञान का नाश होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ವೃತ್ತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವು ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपि तु वृत्तिमाध्यमेन अज्ञानं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे सूर्य का आतप स्वयं तृणादि का नाशक नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- ಸೂರ್ಯನ ತಾಪದಿಂದ ಸ್ವತಃ ತೃಣಾದಿಗಳ ನಾಶವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा- सूर्यस्य आतपः स्वतः तृणादीनां नाशकः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्यकान्तमणि में प्रतिफलित होता हुआ तृणादि का नाश करने में समर्थ होता है।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ತಾಪವು ತೃಣಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सूर्यकान्तमणौ प्रतिफलितः सन्‌ आतपः तृणादिकं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस समय संशय जड होती है चित्त प्रतिबिम्ब युक्त होने पर अज्ञान तथा अज्ञान के कार्य का नाश करती है।", "Kannada": "ಈಗ ಸಂಶಯವಾಗುತ್ತದೆ ಜಡವಿರುತ್ತದೆ ಚಿತ್ತವು ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಯುಕ್ತವಾದ ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अधुना संशयो भवति जडा वृत्तिः चित्प्रतिबिम्बिता सती अज्ञानम्‌ अज्ञानकार्यं च नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद वह वृत्ति नष्ट नहीं होती ।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಆ ವೃತ್ತಿಯು ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं सा वृत्तिः तु न नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वृत्ति के नाशकान्तर के अभाव से वृत्ति तो रुकती ही है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವೃತ್ತಿಯ ನಾಶಕಾಂತರ ಅಭಾವದಿಂದ ವೃತ್ತಿಯು ಹಾಗೆಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः वृत्तेः नाशकान्तराभावात्‌ वृत्तिस्तु तिष्ठति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः मोक्ष की दशा में भी वृत्ति के विद्यमान होने पर भी एक ही अद्वितीय तत्व अनुपपन्न होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷದ ದಶೆಯ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯು ವಿದ್ಯಮಾನವಾದಾಗ ಒಂದೇ ಅದ್ವಿತೀಯ ತತ್ವವು ಅನುಪಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः मोक्षदशायां वृत्तेरपि विद्यमानात्‌ एकमेव अद्वितीयं तत्त्वम्‌ अनुपपन्नं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से संशय होने पर समाधान कहा जाता है की पट का उपादान कारण तन्तु होते हैं।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಶವಾದಾಗ ಸಮಾಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ - ಬಟ್ಟೆಯ ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣದಿಂದ ತಂತುವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं संशये सति समाधानम्‌ उच्यते - पटस्य उपादानकारणानि तन्तवः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तन्तु के दग्ध होने पर तन्तुकार्य पट भी दग्ध हो जाता है।", "Kannada": "ತಂತುಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದರೆ ತಂತುಕಾರ್ಯವುಳ್ಳ ಬಟ್ಟೆಯು ಕೂಡ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तन्तवः दग्धाः भवन्ति चेत्‌ तन्तुकार्यं पटोऽपि दग्धः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही प्रपञज्चरूप अखिल कार्य का कारण अज्ञान नष्ट होता है तो अज्ञान के कार्यों का भी नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಪಂಚರೂಪವಾಗಿರುವ ಅಖಿಲಕಾರ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವು ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಆಗ ಅಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯಗಳ ನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव प्रपञ्चरूपस्य अखिलस्य कार्यस्य कारणम्‌ अज्ञानं नष्टं चेत्‌ अज्ञानकार्याणाम्‌ अपि नाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृत्ति भी अज्ञान का कार्य ही होती है ।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಯು ಕೂಡ ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृत्तिरपि अज्ञानकार्यमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अज्ञान का नाश होने पर अज्ञान कार्य वृत्ति का भी नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯದ ವೃತ್ತಿಯು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अज्ञाने नाशे सति अज्ञानकार्यस्य वृत्तेरपि नाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जडपदार्थ के आकार से आकारित चित्तवृत्ति अखण्डवृत्ति के साथ भिदती है।", "Kannada": "ಜಡ ಪದಾರ್ಥದ ಆಕಾರದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಅಖಂಡವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जडपदार्थस्य आकारेण आकारिता चित्तवृत्तिः अखण्डवृत्त्या साकं भिद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे यह घट है,यहाँ पर घटाकार चित्तवृत्ति अज्ञानविषयीभूत चैतन्य विषयीकृत होकर घटावच्छिन्न चैतन्यगत अज्ञान का नाश करके स्वगत चिदाभास से जड घट का प्रकाश करता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಘಟವಿದೆ ಇದು ಘಟಾಕಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಾಗ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಅಜ್ಞಾನವಿಷಯೀಭೂತ ಚೈತನ್ಯವಿಷಯೀಕೃತವಾಗಿ ಘಟಾವಚ್ಛಿನ್ನ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಬಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಮಾಡಿ ತನ್ನಿಂದ ಆದ ಚಿದಾಭಾಸದಿಂದ ಜಡವು ಘಟವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- अयं घटः इत्यत्र घटाकाराकारिता चित्तवृत्तिः अज्ञानविषयीभूतं घटावच्छिन्नं चैतन्यं विषयीकृत्य घटावच्छिन्नचैतन्यगतम्‌ अज्ञानं नाशयित्वा स्वगतचिदाभासेन जडं घटमपि प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पञ्चदशी में कहा गया हैं कि “बुद्धितत्स्थचिदाभासौ द्वावपि व्याप्नुतो घटम्‌।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - \"ಬುದ್ಧಿತತ್ಸ್ಥಚಿದಾಭಾಸೌ ದ್ವಾವಪಿ ವ್ಯಾಪ್ನುತೋ ಘಟಮ್\" ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः एव पञ्चदश्यां निगदितं- “बुद्धितत्स्थचिदाभासो द्वावपि व्याप्नुतो घटम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्लोक का यह अर्थ है की बुद्धि तथा बुद्धिस्थ चैतन्यप्रतिबिम्ब दोनों घट में व्याप्त हो जाते हैं।", "Kannada": "ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಈ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೆರಡು ಘಟದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्य श्लोकस्यार्थस्तावत्‌ बुद्धिः बुद्धिस्थं च चैतन्यप्रतिबिम्बम्‌ उभयमपि घटं व्याप्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर घटवृत्ति से घट रूपी अज्ञान का नाश होता है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವೃತ್ತಿಯ ಘಟ ರೂಪವಾದ ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र बुद्धिवृत्त्या घटगतम्‌ अज्ञानं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर प्रतिबिम्ब के द्वारा घट प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದ ಘಟವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः प्रतिबिम्बेन घटः प्रकाश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस दीपक प्रकाश में अन्धकार में विद्यमान घट विषयी कृत होकर घट का नाश करता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- ಪ್ರದೀಪದ ಪ್ರಕಾಶವು ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಘಟದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಘಟದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- प्रदीपस्य आलोकः अन्धकारे विद्यमानं घटं विषयीकृत्य अन्धकारं नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी परम आलोक के द्वारा घट प्रकाशित होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಪರಮ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಘಟವು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परम्‌ आलोकेन घटः प्रकाश्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं कि वृत्ति के नाश हो जाने पर वृत्तिजन्य चिदाभास तो रुकता ही है।", "Kannada": "ವೃತ್ತಿಯ ನಾಶವಾದಾಗ ವೃತ್ತಿ ಇಂದ ಜನ್ಯವಾದ ಚಿದಾಭಾಸವು ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ननु वृत्तिः नश्यति चेत्‌ अपि वृत्तिजन्यः चिदाभासः तिष्ठति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान के नष्ट हो जाने पर चैतन्य मात्र तो रूकता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾದಾಗ ಚೈತನ್ಯವು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञाने नष्टे चैतन्यमात्रं विराजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चैतन्य न तो कार्य होता है और ना ही कारण।", "Kannada": "ಆಗ ಚೈತನ್ಯವು ಕಾರ್ಯವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರಣವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्‌ चैतन्यं न कार्यम्‌, नापि कारणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह चैतन्य चिदाभास का नाश नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಚೈತನ್ಯಕ್ಕೆ ಚಿದಾಭಾಸವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्‌ चैतन्यं तु चिदाभासं नाशयितुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अद्वैत की हानि होने पर वह नहीं होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಅದ್ವೈತದ ಹಾನಿಯಾದಾಗ ಅದು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अद्वैतहानिः खलु इति चेदुच्यते तन्न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अन्त में स्वाश्रित काष्ठखण्ड का नाश करके स्वयं भी नष्ट हो जाता है।", "Kannada": "ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನಿಂದಲೇ ಆಶ್ರಿತವಾದ ಮರದ ತುಂಡನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ತಾನು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अन्तिमे स्वाश्रितं काष्ठखण्डं नाशयित्वा स्वयमपि नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार चिदाभास भी अखण्ड ब्रह्मत अज्ञान का नाश करके अन्त में स्वयं भी निवृत्त हो जाता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಚಿದಾಭಾಸವು ಕೂಡ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಬಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಾನೇ ನಿವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव चिदाभासः अपि अखण्डब्रह्मगतम्‌ अज्ञानं नाशयित्वा अन्तिमे स्वयमेव निवृत्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उपाधि का नाश होता है तो प्रतिबिम्ब बिम्ब के रूप मे ही रहता है।", "Kannada": "ಆಗ ಉಪಾಧಿಯು ನಾಶವಾದಾಗ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಬಿಂಬರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनश्च उपाधिः नश्यति चेत्‌ प्रतिबिम्बः बिम्बरूपः एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे दर्पण विनष्ट होता है तो दर्पणस्थ मुखप्रबिम्ब बिम्ब के साथ अभिन्न होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಕನ್ನಡಿಯು ನಾಶವಾದಾಗ ದರ್ಪಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಮುಖದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಬಿಂಬದ ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- दर्पणः विनष्टः चेत्‌ दर्पणस्थः मुखप्रतिबिम्बः बिम्बेन साकम्‌ अभिन्नः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक ही वृत्ति जब नष्ट होती है तो तब चैतन्य प्रतिबिम्ब बिम्बभूत चैतन्य के साथ अभिन्न होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ವೃತ್ತಿಯು ಯಾವಾಗ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಬಿಂಬದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚೈತನ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव वृत्तिः यदा नश्यति तदा चैतन्यप्रतिबिम्बः बिम्बभूतेन चैतन्येन साकम्‌ अभिन्नः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिम्बभूत चैतन्य का कभी भी नाश नहीं होता है।", "Kannada": "ಬಿಂಬಾಭೂತ ಚೈತನ್ಯದ ನಾಶವು ಯಾವಾಗಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "बिम्बभूतस्य चैतन्यस्य कदापि नाशः न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ही सिद्धान्तलेश सङ्ग्रह में कहा गया है कि “अविनाशी वा अरे अयमात्मा इति श्रवणं जीवस्य तदुपाधिनिवृत्तौ प्रतिबिम्बभावापगमे अपि स्वरूपं न विनश्यति इत्येतत्परं न तदतिरिक्त्मूटस्थनामचैतन्यान्तरपरम्‌\" इस प्रकार से प्रतिबिम्ब की बिम्ब के अतिरिक्त कोई भी सत्ता नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದಾಂತಲೇಶಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - \"ಅವಿನಾಶಿ ವಾ ಅರೆ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಇತಿ ಶ್ರವಣಂ ಜೀವಸ್ಯ ತದುಪಾಧಿನಿವೃತ್ತೌ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಭಾವಾಪಗಮೆ ಅಪಿ ಸ್ವರೂಪಂ ನ ವಿನಶ್ಯತಿ ಇತ್ಯೇತತ್ಪರಂ ನ ತದತಿರಿಕ್ತಕೂಟಸ್ಥಾನಮಚೈತನ್ಯಾನ್ಯತ್ಪರಮ್\" ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಬಿಂಬವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः एव सिद्धान्तलेशसङ्ग्रहे उच्यते “अविनाशी वा अरे अयमात्मा इति श्रवणं जीवस्य तदुपाधिनिवृत्तौ प्रतिबिम्बभावापगमे अपि स्वरूपं न विनश्यति इत्येतत्परं न तदतिरिक्तकूटस्थनामचैतन्यान्तरपरम्‌” इति। प्रतिबिम्बस्य बिम्बातिरिक्ता कापि सत्ता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अद्वैततत्व उपपन्न होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅದ್ವೈತ ತತ್ವವು ಉಪಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अद्वैततत्त्वम्‌ उपपन्नं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर यह जानना चाहिए की विचार चिदाभास चैतन्यस्वरूप ब्रह्म प्रकाश करने में समर्थ नहीं है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಯಾವ ಚಿದಾಭಾಸವಾಗಿರುವ ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र ज्ञातव्यं यत्‌ चिदाभासः चैतन्यस्वरूपं ब्रह्म प्रकाशयितुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे दीप की की प्रभा सूर्य की प्रभा को प्रकाशित करने में समर्थ नहीं है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ- ದೀಪದ ಬೆಳಕು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ.", "Sanskrit": "यथा- प्रदीपप्रभा सूर्यप्रभां प्रकाशयितुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म का प्रकाश करने के लिए चिदाभास का उपायोग नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ರೀತಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಚಿದಾಭಾಸದ ಉಪಯೋಗವು ಆಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ ब्रह्म प्रकाशयितुं चिदाभासस्य उपयोगः एव नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विद्यारण्य स्वामी नें पञ्चदशी में कहा हे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः एव विद्यारण्यस्वामिणा पञ्चदश्यां निगद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ही सब को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म एव सर्व प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मुण्डकोपनिषद्‌ में कहा गया है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुण्डकोपनिषदि आम्नायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो सूर्य सभी को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಸೂರ್ಯನು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यः सूर्यः सर्वान्‌ प्रकाशयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह सूर्य भी ब्रह्म में प्रकाशित नहीं होता है।", "Kannada": "ಆ ಸೂರ್ಯನು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स सूर्यः अपि ब्रह्मणि न भाति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ वह सूर्य ब्रह्म को प्रकाशित नहीं कर सकता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಆ ಸೂರ್ಯನಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ स सूर्यः ब्रह्म प्रकाशयितुं न शक्‍नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु ब्रह्म का प्रकाश ही सूर्यादि सभी को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶವೇ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರಿಗು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "अपि तु ब्रह्मणः प्रकाशः सूर्यादीन्‌ सर्वान्‌ प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी के ही प्रकाश से सभी प्रकाशमान होते हैं।", "Kannada": "ಅವನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्यैव प्रकाशेन सर्वे प्रकाशमानाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म ही यहाँ अहं पद के द्वारा परिलक्षित होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಸ್ವತಃವಾಗಿ ಪರಿಲಕ್ಷಿತವಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तदेव प्रकाशस्वरूपं ब्रह्म अत्र अहं पदेन परिलक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्यारण्य स्वामी के द्वारा पञ्चदशी में कहा गया है।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "विद्यारण्यस्वामिणा पञ्चदश्यां कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों श्लोको के अर्थ के अनुसार तो देश काल तथा वस्तु से अपरिच्छिन्न आत्मा होता है।", "Kannada": "ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ದೇಶ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಅಪರಿಚ್ಛಿನವಾಗಿರುವುದೇ ಆತ್ಮವೆಂದು.", "Sanskrit": "अनयोः श्लोकयोः अर्थस्तावत्‌ देशेन कालेन वस्तुना च अपरिच्छिन्नः आत्मा।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार का सभी जगह पर ही व्याप्त परमात्मा माया कल्पित इस जगत में विद्या लाभ योग्य श्रवणमनन निदिध्यासना अनुष्ठित मनुष्यादि शरीरों में साक्षी के रूप में स्थित होकर के हमेशा प्रकाशमान होता हुआ रुकता है।", "Kannada": "ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯು ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನ ಮಾಯೆಯಾಗಿರುವ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆಯ ಲಾಭ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಶ್ರವಣ ಮನನ ನಿಧಿಧ್ಯಾಸ ಇವುಗಳಿಂದ ಅನುಷ್ಠಿತವಾದ ಮನುಷ್ಯಾದಿ ಶರೀರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಯಾವಾಗಲು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तादृशः अपरिच्छिन्नः, सर्वत्र एव व्याप्तः परमात्मा मायाकल्पिते अस्मिन्‌ जगति विद्यालाभयोग्येषु श्रवणमनननिदिध्यासनानुष्ठानवत्सु मनुष्यादिशरीरेषु साक्षितया स्थित्वा सर्वदा प्रकाशमानः तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उक्त श्लोक के द्वारा बुद्धिपद से सूक्ष्म शरीर को कहा गया है।", "Kannada": "ಹೇಳಿದ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿ ಪದದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्लोकोक्तेन बुद्धिपदेन सूक्ष्मशरीरं निगदितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“अहं ब्रह्मास्मि” (बृहदारण्यकोपनिषत्‌-1/4/10) यहाँ पर अस्मि इस पद से जीव तथा ब्रह्म के एक्य को सूचित किया गया है।", "Kannada": "\"ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" (ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷತ್- ೧/೪/೧೦) ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ಮಿ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "“अहं ब्रह्मास्मि” (बृहदारण्यकोपनिषत्‌-१/४/१०) इत्यत्र अस्मीति पदेन जीवब्रह्मणोः ऐक्यं सूचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 कऋग्वेद का महावाक्य कौन-सा है?", "Kannada": "೧. ಋಗ್ವೇದದ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "१. ऋग्वेदस्य महावाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 यजुर्वेद का महावाक्य कौन-सा है?", "Kannada": "೨.ಯಜುರ್ವೇದದ ಮಾಹಾವಾಕ್ಯವು ಯಾವುದು?", "Sanskrit": "२. यजुर्वेदस्य महावाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. छः प्रकार के लिङग कौन-कौन है?", "Kannada": "೩. ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಲಿಂಗಗಳು ಯಾವುವು?", "Sanskrit": "३. षड्विधानि लिङ्गानि कानि?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 मन तथा इन्द्रियों की यहाँ पर कौन-सी श्रुति है?", "Kannada": "೪. ಮನ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯು ಯಾವುದಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "४. मनः न इन्द्रियम्‌ इत्यत्र का श्रुतिः?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 अर्थवाद किसे कहते हैं?", "Kannada": "೫. ಅರ್ಥವಾದ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "५. अर्थवादः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. महावाक्य किसे कहते हैं?", "Kannada": "೬. ಮಹಾವಾಕ್ಯವೆಂದರೆ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "६. महावाक्यं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 अरोक्ष स्वभाव वाल ब्रह्म होता है यहाँ पर क्या श्रुति है?", "Kannada": "೭.ಅರೋಕ್ಷ ಸ್ವಭಾವವಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ಇಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯು ಏನು?", "Sanskrit": "७. अरोक्षस्वभावं ब्रह्म इत्यत्र का श्रुतिः?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 उपनिषद्‌ इस शब्द का क्या अर्थ है?", "Kannada": "೮.ಉಪನಿಷತ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವೇನು?", "Sanskrit": "८. उपनिषत्‌ इति शब्दस्य अर्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 देश काल वस्तु के द्वारा क्या परिच्छिन्न नहीं होता है?", "Kannada": "೯. ದೇಶ ಕಾಲ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಯಾವುದು ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ?", "Sanskrit": "९. देशेन कालेन वस्तुना च किं न परिच्छिद्यते?"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी उपनिषदों का ब्रह्म में ही तात्पर्य होता है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ತಾತ್ಪರ್ಯವೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वासाम्‌ उपनिषदां ब्रह्मणि एव तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तथा ब्रह्म का ऐक्य प्रतिपादन ही वेदान्त का विषय है।", "Kannada": "ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಐಕ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ವೇದಾಂತದ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जीवस्य ब्रह्मणा साकम्‌ ऐक्यप्रतिपादनम्‌ एव वेदान्तानां विषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सब कुछ यह ब्रह्म ही होता है समस्त संसार इसी से ही उत्पन्न हुआ है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲವು (ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚವು) ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वम्‌ इदं ब्रह्मणः एव समुत्पन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस जगत्‌ की उत्पत्ति ब्रह्म से ही होती है।", "Kannada": "ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಠಿಕರ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अस्य जगतः उत्पत्तिः ब्रह्मणः एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत की स्थिति ब्रह्म में ही होती है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥಿತಿಯು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जगतः स्थितिः ब्रह्मणि एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जगत का लय भी ब्रह्म में ही होता है।", "Kannada": "ಜಗತ್ತಿನ ಲಯವು ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जगतः लयः ब्रह्मणि एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पुरुषार्थ चार होते हैं।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "चत्वारः पुरुषार्थाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें परमपुरुषार्थ मोक्ष होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪುರುಷಾರ್ಥವೇ ಮೋಕ್ಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तेषु परमः पुरुषार्थः मोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उपनिषद्‌ प्रतिपाद्य मोक्ष स्वरूप ब्रह्म ही होता है।", "Kannada": "ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ಮೋಕ್ಷ ಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "उपनिषत्प्रतिपाद्यं मोक्षस्वरूपं ब्रह्म |"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रसिद्ध उपनिषदों के मध्य ऋग्वेद के ऐतरेयोपनिषद में “प्रज्ञानं ब्रह्म” इस प्रकार का महावाक्य है।", "Kannada": "ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಐತರೇಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "प्रसिद्धानाम्‌ उपनिषदां मध्ये ऋग्वेदस्य ऐतरेयोपनिषदि “प्रज्ञानं ब्रह्म\" इति महावाक्यं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रज्ञान शब्द से यहाँ पर चैतन्य को कहा गया है।", "Kannada": "ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रज्ञानशब्देन अत्र चैतन्यम्‌ उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चैतन्य ही सभी जगह अनुस्यूत रहता है।", "Kannada": "ಆ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्चैतन्यं सर्वत्र एव अनुस्यूतं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्यकोपनिषद्‌ में “ अहं ब्रह्मास्मि” यह महावाक्य है।", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "बृहदारण्यकोपनिषदि “अहं ब्रह्मास्मि” इति महावाक्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "महावाक्य जीव तथा ब्रह्म का एक्य प्रतिपादित करते है।", "Kannada": "ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "महावाक्यानि जीवस्य ब्रह्मणः च ऐक्यं प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निर्विशेष निरवयव प्रकाशस्वरूप ब्रह्म ही होता है।", "Kannada": "ನಿರ್ವಿಶೇಷ ನಿರವಯವ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮವು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निर्विशेषं निरवयवं प्रकाशस्वरूप ब्रह्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म का ही प्रकाश सभी को प्रकाशित करता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶವು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः एव प्रकाशः सर्वं प्रकाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सूर्य तथा चन्द्र भी ब्रह्म से ही प्रकाशित होते हैं।", "Kannada": "ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಕೂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "सूर्यचन्द्रादयः अपि ब्रह्मणा एव प्रकाशिताः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ब्रह्म हम सभी के द्वारा प्राप्तव्य है।", "Kannada": "ಆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲರು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "तत्‌ ब्रह्म अस्माभिः सर्वैः प्राप्तव्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए ब्रह्म प्राप्त के लिए ब्रह्मज्ञ गुरु के पास जाना चाहिए।", "Kannada": "ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಹ್ಮಣರು ಗುರುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು.", "Sanskrit": "अतः ब्रह्मप्राप्तये ब्रह्मविदः गुरोः सकाशं गमनीयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है की गुरु ही अज्ञान का नाश करता है।", "Kannada": "ಕಾರಣವಿ ಇದೇ ಆಗಿದೆ ಗುರುವೇ ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "कारणं हि गुरुः अविद्यां नाशयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्या प्राप्ति के लिए जिस प्रकार से इष्टदेव की आराधना की जाती है,उसी प्रकार गुरु को आराधना भी विद्या प्राप्ति के लिए को जाती है।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಇಷ್ಟದೇವರ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆಯೋ ಆಗ್ ಗುರುವಿನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಕೂಡ ವಿದ್ಯಾಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विद्याप्राप्त्यर्थम्‌ इष्टदेवस्य आराधना यथा क्रियते तथैव गुरोः आराधना अपि विद्याप्राप्त्यर्थं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्या के द्वारा अमृत की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮೃತವು ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विद्यया अमृतं लभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ मुक्ति को प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ मुक्तिः प्राप्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैत में मुक्ति दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अद्वैते मुक्तिः द्विविधा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्मुक्ति तथा विदेह मुक्ति।", "Kannada": "ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಹಮುಕ್ತಿ.", "Sanskrit": "जीवन्मुक्तिः विदेहमुक्तिः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्ड ब्रह्मज्ञान के द्वारा ब्रह्मविषयक अज्ञान का नाश होता है।", "Kannada": "ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷಯಕ ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डब्रह्मज्ञानेन ब्रहमविषयकम्‌ अज्ञानं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब ब्रह्म का साक्षात्कार होने पर अज्ञानादिकार्य प्रपज्चादि संशय विपर्यय आदि का बोध होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರಪಂಚಾದಿ ಸಂಶಯ ವಿಪರ್ಯಯಗಳ ಬೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा ब्रह्मसाक्षात्कारे सति अज्ञानकार्याणां प्रपञ्चादीनां संशयविपर्ययादीनां च बाधः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद पुरुष सर्वबन्धनरहित होता हुआ ब्रह्मनिष्ठ जीवन्मुक्त हो जाता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಪುರುಷನು ಸರ್ವಬಂಧನ ರಹಿತನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "ततः परं पुरुषः सर्वबन्धनरहितः सन्‌ ब्रह्मनिष्ठः जीवन्मुक्तः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से मुण्डकोपनिषद्‌ में भी कहा गया है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿಯು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "मुण्डकोपनिषदि अपि आम्नायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या तथा वासनामय जो काम होते है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ವಾಸನಾಮಯ ಇವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अविद्यावासनामयाः कामाः ये सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन कामों के ज्ञेय विषय में विद्यमान संशयों का नाश ब्रह्मनिष्ठ पुरुष का होता है।", "Kannada": "ಆ ಕಾಮಗಳ ಜ್ಞೇಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಸಂಶಯಗಳ ನಾಶವು ಬ್ರಹ್ಮ ನಿಷ್ಠ ಪುರುಷನದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषां कामानाम्‌, ज्ञेयविषये विद्यमानानां संशयानां च नाशः ब्रह्मनिष्ठस्य पुरुषस्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर उस जीवन्मुक्त पुरुष की ज्ञानोत्पत्ति के लिए पूर्व में जो कर्म किये हैं जन्मान्तरों में जो कर्म फल देने में अप्रवृत्त होते हैं, उनके कर्मों का नाश होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನ ಜ್ಞಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಜನ್ಮಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮವು ಫಲಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಕರ್ಮಗಳ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनश्च तस्य जीवन्मुक्तस्य पुरुषस्य ज्ञानोत्पत्तेः पूर्वं यानि कर्माणि सन्ति, जन्मान्तरे च यानि कर्माणि फलदाने अप्रवृत्तानि सन्ति, तेषां कर्मणां नाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह जीवन्मुक्त पुरुष इच्छा के द्वारा अनिच्छा के द्वारा,परेच्छा के द्वारा प्रारब्धकर्मों के फलों का अनुभव करता है।", "Kannada": "ಆ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನು ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅನಿಚ್ಛೆಯಿಂದ , ಪರರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮದ ಫಲವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स जीवन्मुक्तः पुरुषः इच्छया अनिच्छया परेच्छया वा प्रारब्धकर्मणः फलम्‌ अनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब प्रारब्ध कर्मों का क्षय हो जाता है तब आनन्दस्वरूप परब्रह्म में उसके प्राणों का लय हो जाता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮಗಳ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ಆನಂದಸ್ವರೂಪದ ಪರಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಾಣಗಳ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदा प्रारब्धकर्मणः क्षयः भवति तदा आनन्दस्वरूपे परब्रह्मणि तस्य प्राणाः लीयन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद उस पुरुष के भेदज्ञानशून्य होने पर परमकैवल्यरूप अखण्डब्रह्म में अवस्थान होता है।", "Kannada": "ಅದರ ನಂತರ ಆ ಪುರುಷನ ಭೇದಜ್ಞಾನ ಶೂನ್ಯವಾದಾಗ ಪರಮಕೈವಲ್ಯರೂಪವಾದ ಅಖಂಡಬ್ರಹ್ಮನ ಅವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं तस्य पुरुषस्य भेदज्ञानशून्ये परमकैवल्यरूपे अखण्डब्रह्मणि अवस्थानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही विदेह मुक्ति कहलाती है।", "Kannada": "ಇದೇ ವಿದೇಹ ಮುಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतदेव विदेहमुक्तिः कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से हमें अज्ञान का नाश करना चाहिए।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನಮಗೆ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "अज्ञाननाशः अस्माभिः कर्तव्यः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान सत्‌ तथा असत्‌ के द्वारा अनिर्वचनीय होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅನಸ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಅನಿರ್ವಚನೀಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानं सदसद्भ्याम्‌ अनिर्वचनीयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "और अज्ञान ज्ञानविरोधि सत्त्वरजतमगुणात्मक होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದ ಜ್ಞಾನವಿರೋಧಿಯು ಸತ್ವರಜತಮೋಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः च अज्ञानं ज्ञानविरोधि सत्त्वरजस्तमोगुणात्मकं च भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब उस अज्ञान का नाश होता है उसी क्षण में ब्रह्मज्ञान होता है।", "Kannada": "ಆ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಎಂದು ಆಗುತ್ತದೆಯೋ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य अज्ञानस्य नाशः यदा भवति तदा तस्मिन्‌ क्षणे एव ब्रह्मज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब चित्त निर्मल हो जाता है तब उस प्रकार का शुद्ध चित्त ब्रह्मज्ञान के प्रति कारण होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವು ಯಾವಾಗ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಆ ರೀತಿಯಾದ ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತವು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तं यदा निर्मलं भवति तदा तादृशं शुद्धं चित्तं ब्रह्मज्ञानं प्रति करणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "खण्ड भेद को कहते हैं।", "Kannada": "ಖಂಡ ಎಂದರೆ ಭೇದ.", "Sanskrit": "खण्डः नाम भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "भेद तीन प्रकार का होता है।", "Kannada": "ಭೇದವು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "भेदत्रयम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वगत सजातीय तथा विजातीय।", "Kannada": "ಸ್ವಗತ, ಸಜಾತೀಯ ಮತ್ತು ವಿಜಾತೀಯ.", "Sanskrit": "स्वगतः सजातीयः विजातीयः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्वयं आत्मा से प्राप्त भेद स्वगत भेद होता है।", "Kannada": "ತನ್ನ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಭೇದವನ್ನು ಸ್ವಗತ ಭೇದವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "स्वम्‌ आत्मानं गतः प्राप्तः भेदः स्वगतभेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृक्ष के साथ वृक्ष का जो भेद होता है वह सजातीय भेद होता है।", "Kannada": "ಒಂದು ಮರದ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಮರದ ಯಾವ ಭೇದವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಸಜಾತೀಯ ಭೇದವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृक्षेण साकं वृक्षस्य यः भेदः स सजातीयः भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वृक्ष के साथ शिलादि का जो भेद होता है वह विजातीय भेद कहलाता है।", "Kannada": "ಮರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಲೆಗಳ ಯಾವ ಭೇದವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ವಿಜಾತೀಯ ಭೇದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वृक्षेण साकं शिलादीनां यः भेदः स विजातीयः भेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से भेदत्रय रहित ब्रह्म होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮೂರು ಭೇದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದೇ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतत्‌ भेदत्रयरहितं ब्रह्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ब्रह्म साक्षीहोता हुआ विराजमान रहता है।", "Kannada": "ಆಗ ಆ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ ब्रह्म साक्षितया विराजमानं वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गुरु जब तत्वसि इस वाक्य का उपदेश करता है तब शुद्धचित्त शिष्य की अखण्डाकार चित्तवृत्ति का उदय होता है।", "Kannada": "ಗುರುವು ಯಾವಾಗ ತತ್ವಮಸಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆಯೋ ಆಗ ಶುದ್ಧ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ಶಿಷ್ಯನ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಾಕಾರನಿಂದ ಆಗಿರುವ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯ ಉದಯವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गुरुः यदा तत्त्वमस्यादिवाक्यम्‌ उपदिशति तदा शुद्धचित्तयुक्तस्य शिष्यस्य अखण्डब्रह्माकाराकारिता चित्तवृत्तिः उदेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह चित्तवृत्ति अखण्डब्रह्मगत अज्ञान का नाश करके अन्त में स्वयं भी नष्ट हो जाती है।", "Kannada": "ಆ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿಯು ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಬಂದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "सा चित्तवृत्तिः अखण्डब्रह्मगतम्‌ अज्ञानं नाशयित्वा अन्तिमे स्वयम्‌ अपि नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस अग्नि सभी का नाश करके अन्त में स्वयं भी उपशान्त हो जाती है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಅಗ್ನಿಯು ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಉಪಶಾಂತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ.", "Sanskrit": "यथा अग्निः सर्वं नाशयित्वा अन्तिमे स्वयमपि उपशान्तः भवति इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ अखण्ड ब्रह्म में ही सबकुछ पर्यवसित होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಲ್ಲದರ ಪರ್ಯವಸಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ अखण्डे ब्रह्मणि एव सर्वं पर्यवसितं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 अज्ञान का नाशक गुरु होता है।", "Kannada": "೧. ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಗುರುವೇ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "1 अज्ञानस्य नाशकः गुरुः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 अद्वितीय ब्रह्मज्ञान का अद्ठितीयब्रह्म की प्राप्ति ही फल है।", "Kannada": "೨. ಅದ್ವಿತೀಯಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ  ಅದ್ವಿತೀಯಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯೇ ಫಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "2 अद्वितीयब्रह्मज्ञानस्य अद्वितीयब्रह्मप्राप्तिरेव फलम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. महावाक्य जीव तथा ब्रह्म के ऐक्य का प्रतिपादन करते हैं।", "Kannada": "೩. ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "3. महावाक्यानि जीवब्रह्मणोः ऐक्यं प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. ब्रह्म के नौ तटस्थ लक्षण है।", "Kannada": "೪. ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂಭತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्मणः नव तटस्थलक्षणानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 अज्ञान के नाश के लिए ब्रह्म में वृत्तिव्याप्ति अपेक्षिता है।", "Kannada": "೫. ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "5 अज्ञाननाशाय ब्रह्मणि वृत्तिव्याप्तिरपेक्षिता।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. प्रतिबिम्ब के बिम्ब को छोडकर और कोई भी सत्ता नहीं हैं।", "Kannada": "೬. ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಬಿಂಬವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾವ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "6. प्रतिबिम्बस्य बिम्बम्‌ अतिरिच्य कापि सत्ता नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 ब्रह्म स्वयं प्रकाश रूप होता है।", "Kannada": "೭. ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "7 ब्रह्म स्वयं प्रकाशस्वरूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 सभी उपनिषदों का जीव तथा ब्रह्म ऐक्य प्रतिपादित ही तात्पर्य हे।", "Kannada": "೮. ಎಲ್ಲಾ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಐಕ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "8 सर्वासाम्‌ उपनिषदां जीवब्रह्मणोः ऐक्यप्रतिपादने एव तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 ब्रह्म में ही जगत की उत्पत्तिलय संभव है।", "Kannada": "೯. ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ಜಗತ್ತಿನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಸ್ಥಿತಿ ಲಯಗಳ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "9 ब्रह्मणि एव जगतः उत्पत्तिस्थितिलयाः भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 प्रज्ञानं ब्रह्म” यहाँ पर प्रज्ञान शब्द के अर्थ का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "೧. \"ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾನ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "1 “प्रज्ञानं ब्रह्म” इत्यत्र प्रज्ञानशब्दस्य अर्थं प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "2. “ अहं ब्रह्मास्मि\" यहाँ पर अहं पद के अर्थ का आलोचन कोजिए।", "Kannada": "೨. \"ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" ಇಲ್ಲಿ ಅಹಂ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "2 “अहं ब्रह्मास्मि” इत्यत्र अहंपदस्य अर्थम्‌ आलोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. मन इन्द्रिय होता है इसके पूर्वपक्ष का उपस्थापन कीजिए।", "Kannada": "೩. ಮನವು ಇಂದ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ ಮತವನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "3 मनः इन्द्रियं भवति इति पूर्वपक्षिमतम्‌ उपस्थापयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 गुरु के महात्म्य का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "೪. ಗುರುವಿನ ಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿರಿ.", "Sanskrit": "4 गुरोः माहात्म्यं वर्णयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 उपक्रम तथा उपसंहार को उदाहरण के द्वारा प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "೫. ಉಪಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಪಸಂಹಾರ ಇವುಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "5 उपक्रमोपसंहारौ उदाहरणेन प्रतिपादयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. “ अहंवाद\" किसे कहते हैं?", "Kannada": "೬. \"ಅಹಂವಾದ\" ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "6 “अहंवादः\" नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 परम पुरुषार्थ क्या है?", "Kannada": "೭. ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "7 परमः पुरुषार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 अर्थवाद का उदारहण बताइए?", "Kannada": "೮. ಅರ್ಥವಾದ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "8 अर्थवादस्य उदाहरणं दीयताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 फल क्या होता है अह' ब्रह्मास्मि यहाँ पर पञ्चदशीकार के द्वारा उक्त ब्रह्म के अर्थ को लिखिए।", "Kannada": "೯. ಫಲವೆಂದರೆ ಏನು? \"ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚದಶೀಕಾರರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "9 फलं नाम किम्‌? ब्रह्मास्मि” इत्यत्र पञ्चदशीकारेण उक्तः ब्रह्मशब्दार्थः लिख्यताम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. छः प्रकार के लिङ्ग कौन-कौन से होते हैं?", "Kannada": "೧೦. ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "10 षड्विधानि लिङ्गानि आलोचयत।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. मन इन्द्रिय नहीं होता है यहाँ पर सिद्धान्तियों का मत लिखिए।", "Kannada": "೧೧. ಮನವು ಇಂದ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಮತವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "11 मनः न इन्द्रियम्‌ इत्यत्र सिद्धानिनां मतं लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. अभ्यास किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧೨. ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "12 अभ्यासः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "13. अखण्ड ब्रह्म किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧೩. ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "13 अखण्डं ब्रह्म नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. छान्दोग्योपनिषद में कथित अभ्यास वाक्य क्या है?", "Kannada": "೧೪. ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಅಭ್ಯಾಸವಾಕ್ಯವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "14 छान्दोग्योपनिषदि कथितम्‌ अभ्यासवाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. अखण्डाकारिता चित्तवृत्ति यहाँ पर आकार शब्द का क्या तात्पर्य है।", "Kannada": "೧೫. ಅಖಂಡದಿಂದ ಆಗಿರುವ ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಶಬ್ದದ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಏನಾಗಿದೆ?", "Sanskrit": "१५. अखण्डाकाराकारिता चित्तवृत्तिः इत्यत्र आकारशब्दस्य तात्पर्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "16. अपूर्वता किसे कहते हैं।", "Kannada": "೧೬. ಅಪೂರ್ವತಾ ಎಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?", "Sanskrit": "१६. अपूर्वता नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "17. ब्रह्म के स्वरूप का वर्णन कीजिए?", "Kannada": "೧೭. ಬ್ರಹ್ಮನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ.", "Sanskrit": "१७. ब्रह्मणः स्वरूपं वर्णयतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "18. फलरूप के लिङ्ग का एक उपनिषद्‌ वाक्य लिखिए।", "Kannada": "೧೮. ಫಲರೂಪ ಲಿಂಗದ ಒಂದು ಉಪನಿಷತ್ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "१८. फलरूपस्य लिङ्गस्य एकम्‌ उपनिषद्वाक्यं लिखतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "19. ब्रह्म ही सभी को प्रकाशित करता है यहाँ पर उपनिषद्‌ वाक्य क्या है?", "Kannada": "೧೯. ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉಪನಿಷತ್ ವಾಕ್ಯವಿದೆ.", "Sanskrit": "१९. ब्रह्म एव सर्वं प्रकाशयति इत्यत्र उपनिषद्वाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "20. अर्थवाद किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೦. ಅರ್ಥವಾದ ಎಂದರೇನು?", "Sanskrit": "२०. अर्थवादः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "21. परमपुरुषार्थ क्या है?", "Kannada": "೨೧. ಪರಮಪುರುಷಾರ್ಥ ಎಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "२१. परमः पुरुषार्थः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "22. अर्थवाद का उदाहरण दीजिए।", "Kannada": "೨೨. ಅರ್ಥವಾದದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿ.", "Sanskrit": "२२. अर्थवादस्य उदाहरणं दीयताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "23. फल किसे कहते हैं?", "Kannada": "೨೩. ಫಲವೆಂದರೆ ಏನು?", "Sanskrit": "२३. फलं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3 उपक्रम उपसंहार, अभ्यास,अपूर्वता;फल, अर्थवाद, उपपत्त इस प्रकार से यह छ लिङग होते हैं।", "Kannada": "೩. ಉಪಕ್ರಮ ಉಪಸಂಹಾರ,ಅಭ್ಯಾಸ, ಅಪೂರ್ವತಾ, ಫಲ, ಅರ್ಥವಾದ, ಉಪಪತ್ತಿ ಇವು ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "३. उपक्रमोपसंहारौ अभ्यासः अपूर्वता फलम्‌ अर्थवादः उपपत्तिः चेति लिङ्गानि।"}}
{"translation": {"Hindi": "4 “इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः” इति कठोपनिषद्‌ में यह श्रुति है।", "Kannada": "೪. \"ಇಂದ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪರಾ ಹ್ಯರ್ಥಾ ಅರ್ಥೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪರಂ ಮನಃ\" ಇದು ಕಠೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಶೃತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "४. “इन्द्रियेभ्यः परा ह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः” इति कठोपनिषद्गता श्रुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "5. प्रकरण में प्रतिपाद्य वस्तु के प्रतिपाद्य स्थल में प्रशंसा अर्थवाद कहलाती है।", "Kannada": "೫. ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡುವುದೇ ಅರ್ಥವಾದವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "५. प्रकरणे प्रतिपाद्यस्य वस्तुनः प्रतिपाद्यस्थले प्रशंसनम्‌ अर्थवादः।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 छ प्रकार के तात्पर्यलिङ्गोपेत वाक्य महावाक्य किस प्रकार से कहलाता है।", "Kannada": "೬. ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಲಿಂಗೋಪೇತ ವಾಕ್ಯವು ಮಹಾವಾಕ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "६. षड्विधतात्पर्यग्राहकलिङ्गोपेतं वाक्यं महावाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 “यत्साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म” यह बृहदारण्यकोपनिषद्‌ में बताया गया है।", "Kannada": "೭. \"ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ\" ಎಂಬುದು ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದ ಶೃತಿಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "७. “यत्साक्षादपरोक्षादुब्रह्म” इति बृहदारण्यकोपनिषद्गता श्रुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 इसका अर्थ रहस्य होता है।", "Kannada": "೮. ರಹಸ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "८. रहस्यम्‌ इति अर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 परमब्रह्म परिच्छिन्न नहीं होता है।", "Kannada": "೯.ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪರಿಚ್ಛಿನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "९. परमं ब्रह्म न परिच्छिद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म, अर्थ, काम तथा मोक्ष ये चार पुरुषार्थ होते है।", "Kannada": "ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷ ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "धर्मः अर्थः कामः मोक्षः च इति चत्वारः पुरुषार्थाः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनमें परम पुरुषार्थ मोक्ष है।", "Kannada": "ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪುರುಷಾರ್ಥವು ಮೋಕ್ಷವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषु परमः पुरुषार्थः मोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष का तथा उसके उपायों का ज्ञान अलौकिक उपायों के द्वारा ही होता है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಾಯಗಳ ಜ್ಞಾನವು ಅಲೌಕಿಕ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मोक्षस्य तदुपायस्य च ज्ञानम्‌ अलौकिकेनोपायेन एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर ज्ञान में परम प्रमाण वेद ही होते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣವು ವೇದವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र ज्ञाने परमं प्रमाणं वेदाः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "ऋग्यजुसामार्थव भेद से वेद चार प्रकार के होते हैं।", "Kannada": "ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಾಥರ್ವ ಭೇದದಿಂದ ವೇದವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ऋग्यजुःसामाथर्वभेनदेन तेषां चातुर्विध्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदों के द्वारा ही मोक्ष को जाना जाता है।", "Kannada": "ಈ ವೇದಗಳಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "एतेभ्यो वेदेभ्यो मोक्षो ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह मोक्ष तथा ब्रह्म के ऐक्य के ज्ञान होने पर ही सम्भव होता है उसके अलावा ओर कोई प्रकार नहीं है।", "Kannada": "ಆ ಮೋಕ್ಷದಿಂದ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಐಕ್ಯವೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರಾವುದರಿಂದಲು ಕೂಡ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "स च मोक्षो जीवब्रह्मणोः ऐक्यज्ञानेनैव सम्भवति नान्यथा।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह एक्य का ज्ञान वेदों के द्वारा ही होता है।", "Kannada": "ಈ ಐಕ್ಯದ ಜ್ಞಾನವು ವೇದಗಳಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदम्‌ ऐक्यज्ञानं च वेदेभ्य एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार का ऐक्य चार प्रकार के वाक्यों के द्वारा ही प्रतिपादित होता है।", "Kannada": "ಆ ರೀತಿಯಾದ ಐಕ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तादृशम्‌ ऐक्यं चतुर्भिः वाक्यैः प्रतिपाद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वो चार वाक्य महावाक्य कहलाते है।", "Kannada": "ಆ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तानि वाक्यानि महावाक्यानि कथ्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चारों वेदों में चार महावाक्य है ऋग्वेद में “प्रज्ञानं ब्रह्म” (3/1/3) इति यह महावाक्य हैं।", "Kannada": "ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಇವೆ ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ \"ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" (೩/೧/೩) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "चतुर्षु वेदेषु चत्वारि महावाक्यानि सन्ति। ऋग्वेदे “प्रज्ञानं ब्रह्म\" (३/१/३) इति महावाक्यम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यजुर्वेद में “अह ब्रह्मास्मि\" (1/4/10) महावाक्य है।", "Kannada": "ಯಜುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ \"ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ\" (೧/೪/೧೦) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "यजुर्वेदे “अहं ब्रह्मास्मि” (१/४/१०) इति महावाक्यं शोभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेदे “तत्त्वमसि” यह महावाक्यं हैं तथा अथर्ववेदे “अयमात्मा ब्रह्म” यह महावाक्य सुशोभित है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದಲ್ಲಿ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ. ಅಥರ್ವವೇದದಲ್ಲಿ \"ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "सामवेदे “तत्त्वमसि” इति महावाक्यं विद्यते। अथर्ववेदे “अयमात्मा ब्रह्म” इति महावाक्यं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सामवेद के छान्दोग्योपनिषद्‌ में “तत्त्वमसि” (6/8/7 ) यह महावाक्य है।", "Kannada": "ಸಾಮವೇದದ ಛಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ತತ್ವಮಸಿ\" (೬/೮/೭) ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "सामवेदस्य छान्दोग्योपनिषदि “तत्त्वमसि” (६/८/७) इति महावाक्यं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डार्थ प्रतिपादक वाक्य ही महावाक्य कहलाते हैं।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾರ್ಥ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ವಾಕ್ಯವೇ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अखण्डार्थप्रतिपादकं वाक्यं हि महावाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अखण्डार्थ से तात्पर्य है जीव तथा ब्रह्म का ऐक्य।", "Kannada": "ಅಖಂಡಾರ್ಥ ಎಂದರೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಐಕ್ಯ.", "Sanskrit": "अखण्डार्थो नाम जीवब्रह्मणोः ऐक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब अध्यारोपवाद तथा अपवाद के द्वारा तत्‌ त्वम्‌ पदार्थ को शोधन किया जा रहा है।", "Kannada": "ಈಗ ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಮತ್ತು ಅಪವಾದಗಳಿಂದ ತತ್ ತ್ವಮ್ ಪದಾರ್ಥದ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधुना अध्यारोपापवादाभ्यां तत्त्वम्पदार्थशोधनं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वस्तु में अवस्तु का आरोप अध्यारोप कहलाता है।", "Kannada": "ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವಸ್ತುವಿನ ಆರೋಪವನ್ನು ಅಧ್ಯಾರೋಪವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "वस्तुनि अवस्तुनः आरोपः अध्यारोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस रज्जु मे सर्प का आरोप।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪದ ಆರೋಪವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा रज्जौ सर्पस्य आरोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "रज्जु असर्पभूत होती है।", "Kannada": "ಹಗ್ಗವು ಅಸರ್ಪಭೂತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "रज्जुः असर्पभूता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसमें असर्पभूतरज्जु में सर्प का आरोप अध्यारोप होता है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿ ಅಸರ್ಪಭೂತ ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ಪದ ಆರೋಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಅಧ್ಯಾರೋಪವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्याम्‌ असर्पभूतायां रज्ज्वौ सर्पस्य आरोपः अध्यारोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सच्चिदानन्द अद्वितीय ब्रह्म ही वस्तु होता है।", "Kannada": "ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಬ್ರಹ್ಮ ವಸ್ತುವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सच्चिदानन्दम्‌ अद्वयं ब्रह्म वस्तु।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म के बिना अज्ञानकार्यभूत सबकुछ अवस्तु होता है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನಿಲ್ಲದೇ ಅಜ್ಞಾನಕಾರ್ಯಭೂತವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅವಸ್ತುವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म विना अज्ञानकार्यभूतं सर्वम्‌ अवस्तु भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान सद्‌ तथा असद्‌ दोनों के द्वारा अनिर्वचनीय होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಅನಿರ್ವಚನೀಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानं सदसद्भ्याम्‌ अनिर्वचनीयं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान है इस प्रकार से नहीं कह सकते हैं।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अज्ञानम्‌ अस्ति इति वक्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि यदि अज्ञान है तो किसी भी अवस्था में उसका बाध नहीं हो।", "Kannada": "ಕಾರಣವು ಹೀಗಿದೆ ಏನಾದರು ಅಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೆ ಯಾವುದಾದರು ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಾಧೆಯು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कारणं हि यदि अज्ञानम्‌ अस्ति तर्हि कस्याम्‌ अपि अवस्थायां तस्य बाधः न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन ब्रह्मज्ञान होने पर अज्ञान का बाध अर्थात्‌ नाश हो जाता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವಿದ್ದಾಗ ಅಜ್ಞಾನದ ಬಾಧೆಯು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु ब्रह्मज्ञाने सति अज्ञानस्य बाधः अर्थात्‌ नाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर अज्ञान असत्‌ अर्थात्‌ अज्ञान नहीं है ऐसा कभी भी नहीं कह सकते हैं।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವು ಅಸತ್ ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "पुनः च अज्ञानम्‌ असत्‌ अर्थात्‌ अज्ञानं नास्ति इति अपि वक्तुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि यदि अज्ञान नहीं है तो कभी भी अपरोक्ष उसका प्रतिभास नहीं हो।", "Kannada": "ಕಾರಣವೇ ಇದಾಗಿದೆ ಏನಾದರು ಅಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಯಾವಾಗಲು ಅದರ ಅಪರೋಕ್ಷ ಪ್ರತಿಭಾಸವು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कारणं हि यदि अज्ञानं नास्ति तर्हि कदापि तस्य अपरोक्षः प्रतिभासः न स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अज्ञान का अपरोक्ष प्रतिभासरूप संसार प्रतीत होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನದ ಅಪರೋಕ್ಷ ಪ್ರತಿಭಾಸ ರೂಪವಾದ ಸಂಸಾರವು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु अज्ञानस्य अपरोक्षः प्रतिभासरूपः संसारः प्रतीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अज्ञान असत्‌ भी नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अज्ञानं नापि असत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बुद्धि से लेकर देह पर्यन्त अज्ञान का ही कार्य होता है।", "Kannada": "ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ದೇಹದವರೆಗು ಎಲ್ಲವು ಅಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "बुद्धितः आरभ्य देहपर्यन्तं सर्वम्‌ अज्ञानस्य कार्य भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान सत्त्वरज तथा तमोगुणात्मक होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಸತ್ವರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮೋಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अज्ञानं सत्त्वरजस्तमोगुणात्मकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इसे श्वेताश्वतरोपनिषद्‌ में इस प्रकार से कहा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "श्वेताश्वतरोपनिषदि निगद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निश्चित रूप से जो उत्पन्न होता है वह नष्ट भी होता है।", "Kannada": "ನಿಶ್ಚಿತ ರೂಪದಿಂದ ಯಾವುದು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ನಷ್ಟವೂ ಕೂಡ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ननु यत्‌ जायते तत्‌ नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अज्ञान कभी उत्पन्न ही नहीं होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಎಂದಿಗೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अज्ञानं न जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अज्ञान का नाश कभी भी सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅಜ್ಞಾನದ ನಾಶವು ಯಾವಾಗಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अज्ञानस्य नाशः अपि कदापि न सम्भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस आशङ्का को दूर करने के लिए कहते हैं की अज्ञान ज्ञानविरोधी होता है।", "Kannada": "ಈ ಶಂಕೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಅಜ್ಞಾನವು ಜ್ಞಾನವಿರೋಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इति आशङ्कां दूरीकरणाय उच्यते अज्ञानं ज्ञानविरोधि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "ज्ञान के द्वारा अर्थात्‌ आत्मासाक्षात्कार के द्वारा अज्ञान नष्ट होता है।", "Kannada": "ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅಂದರೆ ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದಾಗ ಅಜ್ಞಾನವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ज्ञानेन अर्थात्‌ आत्मसाक्षात्कारेण अज्ञानं नश्यति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भगवान श्री कृष्ण ने श्री मद्भगवद्गीता में कहा है “दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दूरत्यया।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಭಗವಂತ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು ಶ್ರೀ ಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - \"ದೈವೀ ಹ್ಯೇಷಾ ಗುಣಮಯೀ ಮಮ ಮಾಯಾ ದೂರತ್ಯಯಾ.\"", "Sanskrit": "अतः एव भगवता श्रीकृष्णेन श्रीमद्भगवद्गीतायां कथ्यते- “दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दूरत्यया।"}}
{"translation": {"Hindi": "और फिर अज्ञान भावरूप होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವು ಭಾವರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः च अज्ञानं भावरूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भलेही अज्ञान भावरूप होता है।", "Kannada": "ಆದರು ಅಜ್ಞಾನವು ಭಾವರೂಪವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यद्यपि अज्ञानं भावरूपं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी “यह इस प्रकार से' दिखाने में समर्थ नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರು \"ಇದು ಹೀಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ\" ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तथापि इदम्‌ इत्थम्‌“ इत्येवं दर्शयितुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर तो अनुभव ही शरण होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಆ ಅನುಭವವೇ ಶರಣಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र तु अनुभवः एव शरणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "'मैं अज्ञ हूँ ' मैं अद्वैत को नहीं जानता हूँ इस प्रकार का अनुभव होता है।", "Kannada": "' ನಾನು ಅಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನಾನು ಅದ್ವೈತವನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ\" ಎನ್ನುವುದೇ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "'अहम्‌ अज्ञः, अहम्‌ अद्वैतं न जानामि” इत्येवम्‌ अनुभवः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार में सदानन्दयोगीन्द्र के द्वारा कहा गया है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾನಂದಯೋಗೀಂದ್ರಸರಸ್ವತೀ ಇವರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे सदानन्दयोगीन्द्रसरस्वत्या उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "“ अज्ञान सद्‌ तथा असद्‌ के द्वारा अनिर्वचनीय त्रिगुणात्मक ज्ञानविरोधी भावरूप जो कुछ भी लोग कहते हैं।", "Kannada": "\"ಅಜ್ಞಾನವು ಅಸ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಅನಸ್ತಿತ್ವ ಇವುಗಳಿಂದ ಅನಿರ್ವಚನೀಯವಾಗಿ ಮೂರುಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಭಾವರೂಪವೆಂದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೋ ಅದು.\"", "Sanskrit": "“अज्ञानं तु सदसद्भ्याम्‌ अनिर्वचनीयं त्रिगुणात्मकं ज्ञानविरोधि भावरूपं यत्‌ किञ्चित्‌ इति वदन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे मैं अज्ञ हूँ इत्यादि अनुभव से इसका पता चलता है।", "Kannada": "ನಾನು ಅಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಅನುಭವದಿಂದ ಇದರ ಅರಿವಾಗಿತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अहमज्ञः इत्याद्यनुभवात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "और 'देवात्मशक्ति स्वगुणैः निगूढाम्‌' इस प्रकार से (श्वेताश्वतरोपनिषत्‌, 1/3) ” इति।", "Kannada": "\"ದೇವಾತ್ಮಶಕ್ತಿಂ ಸ್ವಗುಣೈಃ ನಿಗೂಢಮ್\" (ಶ್ವೇತೋಶ್ವತರೋಪನಿಷತ್, ೧/೩) ಎಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“देवात्मशक्तिं स्वगुणैः निगूढाम्‌' (श्वेताश्वतरोपनिषत्‌, १/३)” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपवाद वस्तु में भासमान अवस्था आदि प्रपञ्च का वस्तुमात्रत्व होता है।", "Kannada": "ಅಪವಾದವೆಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುವ ಅವಸ್ಥಾದಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತುಮಾತ್ರವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अपवादः नाम वस्तुनि भासमानस्य अवस्त्वज्ञानादेः प्रपञ्चस्य वस्तुमात्रत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे रज्जु का विवर्त रूप सर्प होता है, वह उस रज्जु से भिन्न नहीं होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಹಗ್ಗದ ವಿವರ್ತರೂಪವಾಗಿ ಸರ್ಪವಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಗ್ಗವು ಅದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा रज्जोः विवर्तरूपः सर्पः तस्मात्‌ रज्जोः न भिन्नः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही ब्रह्मरूप वस्तु का विवर्तभूत अज्ञानप्रपञ्चादि होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪ ವಸ್ತುವಿನ ವಿವರ್ತಭೂತವು ಅಜ್ಞಾನಪ್ರಪಂಚ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव ब्रह्मरूपस्य वस्तुनः विवर्तभूतम्‌ अज्ञानप्रपञ्चादिकम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वह ब्रह्म से भिन्न नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्मात्‌ ब्रह्मणः न भिन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तसार मे कहा गया है “ अपवादो नाम रज्जुविवर्तस्य सर्पस्य रज्जुमात्रत्ववत्‌ वस्तुविवर्तस्य अवस्तुनः अज्ञानादेः प्रपञ्चस्य वस्तुमात्रत्वम्‌” अर्थात्‌ अपवाद रज्जुविवर्त सर्प का रज्जुमात्रत्व के समान वस्तुविवर्त अवस्तु अज्ञानादि प्रपञ्च का वस्तुमात्रत्व होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವೇದಾಂತಸಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ \"ಅಪವಾದೋ ನಾಮ ರಜ್ಜುವಿವರ್ತಸ್ಯ ಸರ್ಪಸ್ಯ ರಜ್ಜುಮಾತ್ರತ್ವತ್ ವಸ್ತುವಿವರ್ತಸ್ಯ ಅವಸ್ತುನಃ ಅಜ್ಞಾನಾದೇಃ ಪ್ರಪಂಚಸ್ಯ ವಸ್ತುಮಾತ್ರತ್ವಮ್\" ಅಂದರೆ ಅಪವಾದವು ಹಗ್ಗ ವಿವರ್ತದ ಸರ್ಪ ಹಗ್ಗ ಮಾತ್ರದ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಸ್ತುವಿನ ವಿವರ್ತ ಅವಸ್ತುವಿನ ಅಜ್ಞಾನ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತು ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तसारे भण्यते “अपवादो नाम रज्जुविवर्तस्य सर्पस्य रज्जुमात्रत्ववत्‌ वस्तुविवर्तस्य अवस्तुनः अज्ञानादेः प्रपञ्चस्य वस्तुमात्रत्वम्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह सब चैतन्यस्वरूप ब्रह्म ही होता है।", "Kannada": "ಇವೆಲ್ಲವು ಚೈತನ್ಯಸ್ವರೂಪ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इदं सर्वं चैतन्यस्वरूपं ब्रह्म एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी शरीरभेद से समष्टिकारणशरीर अज्ञानोपहित चैतन्य सर्वज्ञ ईश्वर होता है।", "Kannada": "ಆದರು ಶರೀರಭೇದದಿಂದ ಸಮಷ್ಠಿ ಕಾರಣ ಶರೀರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಈ ಭೇದವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸಮಷ್ಠಿ ಕಾರಣ ಶರೀರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚೈತನ್ಯ ಸರ್ವಜ್ಞನು ಈಶ್ವರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "तथापि शरीरभेदेन समष्टिव्यष्ट्यभिप्रायेण अस्य भेदाः कल्प्यन्ते । समष्टिकारणशरीराज्ञानोपहितं चैतन्यं सर्वज्ञः ईश्वरः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यष्टिकारणशरीराज्ञोनोपहित चैतन्य प्राज्ञ होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಷ್ಠಿ ಕಾರಣ ಶರೀರ ಜ್ಞಾನ ಉಪಹಿತಗಳಿಂದ ಚೈತನ್ಯವು ಪ್ರಾಜ್ಞವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यष्टिकारणशरीराज्ञानोपहितं चैतन्यं प्राज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समष्टिसूक्ष्मशरीराज्ञानोपहित चैतन्य हिरण्यगर्भ होता है।", "Kannada": "ಸಮಷ್ಠಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆದ ಚೈತನ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समष्टिसूक्षशरीराज्ञानोपहितं चैतन्यं हिरण्यगर्भः।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यष्टिसूक्ष्मशरीर अज्ञानोपहित चैतन्य तैजस होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಷ್ಟಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ  ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೈತನ್ಯವು ತೇಜಸ್ಸಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "व्यष्टिसूक्षशरीराज्ञानोपहितं चैतन्यं तैजसः।"}}
{"translation": {"Hindi": "समष्टिस्थूलशरीणज्ञानोपहित चैतन्य विराट्‌ होता है व्यष्टि स्थूलशरीराज्ञानोपहित चैतन्य विश्व होता है।", "Kannada": "ಸಮಷ್ಟಿ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚೈತನ್ಯವು ವಿರಾಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಷ್ಟಿ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ವಿಶ್ವ.", "Sanskrit": "समष्टिस्थूलशरीराज्ञानोपहितं चैतन्यं विराड्। व्यष्टिस्थूलशरीराज्ञानोपहितं विश्वः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अभी अध्यारोप तथा अपवाद दोनों के द्वारा सभी का वस्तुमात्रत्व जाना।", "Kannada": "ಈಗ ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಮತ್ತು ಅಪವಾದ ಇವೆರಡರಿಂದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತು ಮಾತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.", "Sanskrit": "अधुना अध्यारोपापवादाभ्यां सर्वस्य वस्तुमात्रत्वं ज्ञातम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन दोनों के द्वारा ही तत्व तथा पदार्थ में परिशुद्धि भी होती है।", "Kannada": "ಇವೆರಡರಿಂದ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಿಶುದ್ಧಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "आभ्यामेव तत्त्वम्पदार्थयोः परिशुद्धिरपि भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वाक्यार्थ ज्ञान पदार्थज्ञान सापेक्ष होता है।", "Kannada": "ವಾಕ್ಯಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನ ಪದಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನವು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "वाक्यार्थज्ञानं पदार्थज्ञानसापेक्षं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "पदसमूह ही वाक्य कहलाता है।", "Kannada": "ಪದಸಮೂಹವನ್ನು ವಾಕ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पदसमूहः वाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए पदार्थ ज्ञान से परे ही वाक्यार्थ ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪದಾರ್ಥ ಜ್ಞಾನದ ನಂತರ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥದ ಜ್ಞಾನವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः पदार्थज्ञानात्‌ परमेव वाक्यार्थस्य ज्ञानं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः तत्‌ तथा त्वम्‌ पदार्थ आगे कहे जा चुके है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ ಮತ್ತು ತ್ವಮ್ ಪದಾರ್ಥದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तत्पदार्थः त्वम्पदार्थः च आदौ कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.1 ) तत्पद का वाच्यार्थ तथा लक्ष्यार्थ लोहपिण्ड तप्त होता है तो लोहे के जलने पर लौहपिण्ड तथा अग्नि में अभेद से प्रतीति होती है।", "Kannada": "೧೧.೫.೧) ತತ್ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥವು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ - ಲೋಹಪಿಂಡವು ತಪ್ತವಾಗಿದ್ದರೆ ಲೋಹವು ಸುಟ್ಟಾಗ ಲೋಹ ಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಅಭೇದದಿಂದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.5.1) तत्पदस्य वाच्यार्थः लक्ष्यार्थः च- लौहपिण्डः तप्तः भवति चेत्‌ अयो दहतीति लौहपिण्डाग्न्योः अभेदेन प्रतीतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार समष्टि कारण सूक्ष्म स्थूल शरीर ज्ञान समष्टि होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸಮಷ್ಟಿ ಕಾರಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರ ಜ್ಞಾನವು ಸಮಷ್ಠಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव समष्टिकारणसूक्ष्मस्थूलशरीराज्ञानसमष्टिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उपहित चैतन्य अर्थात्‌ ईश्वर हिरण्यगर्भ अथवा विराट्‌ कहा जाता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉಪಹಿತವಾದ ಚೈತನ್ಯ ಅಂದರೆ ಈಶ್ವರ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಅಥವಾ ವಿರಾಟವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एतदुपहितं चैतन्यम्‌ अर्थात्‌ ईश्वरः हिरण्यगर्भः विराड्‌ च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे अनुपहित तुरीय ब्रह्म एकत्व के कारण अवभासमान तत्‌ पद का वाच्यार्थ होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಅನುಪಹಿತವಾದ ಮತ್ತು ತುರೀಯವಾದ ಏಕತ್ವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವಭಾಸವಾಗುವ ತತ್ ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतदनुपहितं तुरीयं च ब्रह्म एकत्वेन अवभासमानं तत्पदस्य वाच्यार्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समष्टिकारणशरीराज्ञानोपहितचैतन्य से समष्टिसूक्ष्मशरीराज्ञानोपहितचैतन्य से समष्टिस्थूल-शरीराज्ञानोपहितचैतन्य से ईश्वरहिरण्यगर्भवैश्वानरों का आधारभूत तुरीय चैतन्य भेद से अवभासमान तत्पद लक्ष्यार्थ होता है।", "Kannada": "ಸಮಷ್ಟಿಕಾರಣಶರೀರಾಜ್ಞಾನೋಪಹಿತಚೈತನ್ಯದಿಂದ  ಸಮಷ್ಟಿಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರಾಜ್ಞಾನೋಪಹಿತಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಸಮಷ್ಠಿಸ್ಥೂಲ-ಶರೀರಾಜ್ಞಾನೋಪಹಿತಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಈಶ್ವರಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವೈಶ್ವಾನರರ ಆಧಾರಭೂತ ತುರೀಯ ಚೈತನ್ಯ ಭೇದದಿಂದ ಅವಭಾಸದಿಂದ ತತ್ಪದ ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "समष्टिकारणशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात्‌ समष्टिसूक्ष्मशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात्‌ समष्टिस्थूलशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात्‌ ईश्वरहिरण्यगर्भवैश्वानराणाम्‌ आधारभूतं तुरीयं चैतन्यं भेदेन अवभासमानं तत्पदस्य लक्ष्यार्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.2 ) त्वम्‌ पद का वाच्यार्थ तथा लक्ष्यार्थ व्यष्टि का कारणसूक्ष्मस्थूलशरीर अज्ञान समूह होता है, इससे उपहित चैतन्य अर्थात्‌ प्राज्ञ तैजस तथा विश्व होता है।", "Kannada": "೧೧.೫.೨) ತ್ವಮ್ ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥ - ವ್ಯಷ್ಠಿಯ ಕಾರಣಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ಥೂಲ ಶರೀರ ಅಜ್ಞಾನ ಸಮೂಹವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಉಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಜ್ಞ ತೈಜಸ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.5.2) त्वम्पदस्य वाच्यार्थः लक्ष्यार्थः च - व्यष्टिकारणसूक्ष्मस्थूलशरीराज्ञानसमूहः, एतदुपहितं चैतन्यम्‌ अर्थात्‌ प्राज्ञः तैजसः विश्वः च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इससे उपहित तथा तुरीय ब्रह्म के अभेद से अवभासमान त्वं पद वाच्यार्थ होता है।", "Kannada": "ಇದರಿಂದ ಉಪಹಿತ ಮತ್ತು ತುರೀಯ ಬ್ರಹ್ಮದ ಅಭೇದದಿಂದ ಅವಭಾಸವಾದ ತ್ವಂ ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एतदनुपहितं तुरीयं च ब्रह्म अभेदेन अवभासमानं त्वम्पदस्य वाच्यार्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "व्यष्टिकारणशरीर अज्ञानोपहित चैतन्य प्राज्ञ से,व्यष्टिसृक्ष्मशरीर अज्ञानोपहित तेज से, व्युष्टिस्थूलशरीर अज्ञानोपहित चैतन्य से विश्व से तुरी चैतन्य अर्थात्‌ प्राज्ञ तैजसविश्व का आधारभूत चैतन्य भेद से अवभासमान त्वं पद का वाच्यार्थ होता है।", "Kannada": "ವ್ಯಷ್ಟಿಕಾರಣಶರೀರ ಅಜ್ಞಾನನೋಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯ ಪ್ರಾಜ್ಞದಿಂದ , ವ್ಯಷ್ಟಿಸೂಕ್ಷ್ಮಶರೀರ ಅಜ್ಞಾನೋಪಹಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ, ವ್ಯುಷ್ಟಿಸ್ಥೂಲಶರೀರ ಅಜ್ಞಾನೋಪಹಿತ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ವಿಶ್ವದಿಂದ ತುರೀಯ ಚೈತನ್ಯ ಅಂದರೆ ಪ್ರಾಜ್ಞ  ತೈಜಸವಿಶ್ವದ ಆಧಾರಭೂತ ಚೈತನ್ಯ ಭೇದದಿಂದ ಅವಭಾಸವಾದ ತ್ವಂ ಪದದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "व्यष्टिकारणशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात्‌ प्राज्ञात्‌, व्यष्टिसूक्षशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात्‌ तैजसात्‌, व्यष्टिस्थूलशरीराज्ञानोपहितचैतन्यात्‌ विश्वात्‌ तुरीयं चैतन्यम्‌ अर्थात्‌ प्राज्ञतैजसविश्वानाम्‌ आधारभूत चैतन्यं भेदेन अवभासमानं त्वम्पदस्य लक्ष्यार्थः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं कि जीव तथा ईश्वर में अनेक भेद देखे जाते हैं।", "Kannada": "ಈಗ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭೇದಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ननु जीवेश्वरयोः अत्यन्तं भेदः दृश्यते खलु।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव अल्पज्ञ होता है ईश्वर सर्वज्ञ होता है।", "Kannada": "ಜೀವವು ಅಲ್ಪಜ್ಞವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಈಶ್ವರನು ಸರ್ವಜ್ಞನಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवः अल्पज्ञः, ईश्वरः सर्वज्ञः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव अपरोक्ष होता है ईश्वर परोक्ष होता है।", "Kannada": "ಜೀವ ಅಪರೋಕ್ಷ, ಈಶ್ವರ ಪರೋಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जीवः अपरोक्षः, ईश्वरः परोक्षः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो इस प्रकार से विलक्षण जीव तथा ईश्वर में कैसे तत्‌ त्वं असि आदि वाक्य अखण्ड एक रस ब्रह्म का प्रतिपादन करते हैं।", "Kannada": "ವಿಲಕ್ಷಣಗಳ ಮತ್ತು ಜೀವ ಈಶ್ವರ ಹೇಗೆ ತತ್ವಮಸಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವಾಕ್ಯಗಳು ಹೇಗೆ ಅಖಂಡೈಕರಸಂ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "विलक्षणयोः जीवेश्वरयोः कथं तत्त्वमस्यादीनि वाक्यानि कथम्‌ अखण्डैकरसं ब्रह्म प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से यह आशङ्का सत्य प्रतीत होती है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಈ ಆಶಂಕೆಯನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "एवम्‌ आशङ्कायां सत्याम्‌ उच्यते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्त्वमसि आदि महावाक्य साक्षात्‌ एक्य का प्रतिपादन नहीं करते है।", "Kannada": "ತತ್ವಮಸ್ಯಾದಿ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "तत्त्वमस्यादीनि महावाक्यानि साक्षात्‌ ऐक्यं न प्रतिपादयन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "अपितु लक्षणा के द्वारा तीनों सम्बन्ध से अखण्डार्थ के बोधक होते हैं।", "Kannada": "ಇದರ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಅಖಂಡ ಅರ್ಥದ ಬೋಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेदपि लक्षणया सम्बन्धत्रयेण अखण्डार्थस्य बोधकानि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोनों पदों में सामानाधिकरण, दोनों पदार्थों में विशेषण विशेष्य भाव तथा प्रत्यगात्मपदार्थों में लक्ष्यलक्षण भाव इस प्रकार से तीन प्रकार के सम्बन्ध होते है।", "Kannada": "ಪದಗಳ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣ,  ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಣ ವಿಶೇಷ್ಯ ಭಾವ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣಭಾವಗಳೆಂಬ ಮೂರು ಸಂಬಂಧಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "पदयोः सामानाधिकरण्यम्‌, पदार्थयोः विशेषणविशेष्यभावः, प्रत्यगात्मपदार्थयोः लक्ष्यलक्षणभावः इति सम्बन्धत्रयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नैष्कर्म्यसिद्धि में सुरेश्‍वराचार्य ने इस प्रकार से कहा है।", "Kannada": "ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಸಿದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುರೇಶ್ವರಚಾರ್ಯರಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "नैष्कर्म्यसिद्धौ सुरेश्वराचार्येण उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "लक्ष्यलक्षणसम्बन्धः पदार्थप्रत्यगात्मनाम्‌॥", "Kannada": "ಲಕ್ಷ್ಯಲಕ್ಷಣಸಂಬಂಧಃ ಪದಾರ್ಥಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮಾನಾಮ್.\" ಇತಿ.", "Sanskrit": "लक्ष्यलक्षणसम्बन्धः पदार्थप्रत्यगात्मनाम्‌।।” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.3 ) सामानाधिकरण्य सम्बन्ध वह यह देवदत्त है, इस वाक्य में तत्कालविशिष्ट देवदत्तवाचक तत्‌ पद का अर्थात्‌ 'सः' (वह)इस पद का, फिर एतत्‌ विशिष्ट देवदत्तवाचक ` अयम्‌' ( यह) इस पद का एकदेवदत्तरूप पिण्ड में ही तात्पर्यसम्बन्ध है।", "Kannada": "೨೦.೫.೩) ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯಸಂಬಂಧಃ - \"ಸೋಽಯಂ ದೇವದತ್ತಃ\" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದೇವದತ್ತವಾಚಕದ ತತ್ಪದದ ಎಂದರೆ \"ಸ\" ಎಂಬ ಪದದ , ಒಂದು ದೇವದತ್ತ ರೂಪವಾದ ಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಸಂಬಂಧಃ.", "Sanskrit": "२०.५.३) सामानाधिकरण्यसम्बन्धः- 'सोऽयं देवदत्तः” इत्यस्मिन्‌ वाक्ये तत्कालविशिष्टस्य देवदत्तवाचकस्य तत्पदस्य अर्थात्‌ 'स' इति पदस्य, पुनः च एतत्कालविशिष्टस्य देवदत्तवाचकस्य अयम्‌“ इति पदस्य एकस्मिन्‌ देवदत्तरूपपिण्डे एव तात्पर्यसम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ सामानाधिकरण्य यह अर्थ है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯಧಿಕರಣ್ಯ ಎಂದರ್ಥ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ सामानाधिकरण्यम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से ही “तत्त्वमसि” इस वाक्य में परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादि विशिष्ट चैतन्यवाचक तत्पद का, फिर अपरोक्षत्व अल्पज्ञादिविशिष्ट चैतन्य वाचक त्वम्‌ पद का एक ही चैतन्य में तात्पर्य सम्बन्ध अर्थात्‌ सामानाधिकरण्य यह अर्थ होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರೋಕ್ಷದ ಸರ್ವಜ್ಞದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ  ಚೈತನ್ಯವಾಚಕ ತತ್ಪದ, ಆಮೇಲೆ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯ ವಾಚಕ ತ್ವಮ್ ಪದದ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯ ವಾಚಕ ತ್ವಂ ಪದದ ಒಂದೇ ಚೈತನ್ಯ ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ  ತಾತ್ಪರ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಅಂದರೆ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवमेव “तत्त्वमसि” इत्यस्मिन्‌ वाक्ये परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टस्य चैतन्यवाचकस्य तत्पदस्य, पुनः अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टस्य चैतन्यवाचकस्य त्वम्पदस्य एकस्मिन्‌ चैतन्ये एव तात्पर्यसम्बन्धः अर्थात्‌ सामानाधिकरण्यम्‌ इत्यर्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.4 ) विशेषण विशेष्यभाव सम्बन्ध जो व्यावर्तक होता है।", "Kannada": "೧೧.೫.೪) ವಿಶೇಷಣ ವಿಶೇಷ್ಯಭಾವ ಸಂಬಂಧ - ಯಾವುದು ವ್ಯಾವರ್ತಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "11.5.4) विशेषणविशेष्यभावसम्बन्धः - यत्‌ व्यावर्तकं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह विशेषण होता है।", "Kannada": "ಅದು ವಿಶೇಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ विशेषणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो व्यावर्त्य होता है वह विशेष्य होता है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ವ್ಯಾವರ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ವಿಶೇಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ व्यावर्त्य भवति तत्‌ विशेष्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भेद का व्यावर्तक है वह विशेष कहलाता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಭೇದವು ವ್ಯಾವರ್ತಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ವಿಶೇಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्‌ भेदस्य व्यावर्तकं तत्‌ विशेषणम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर जिसका भेद व्यावर्त्य है वह विशेष्य कहलाता है।", "Kannada": "ನಂತರ ಯಾವುದರ ಭೇದವು ವ್ಯಾವರ್ತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "पुनः यस्य भेदः व्यावृत्तः तत्‌ विशेष्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "'इस काल से विशिष्ट तथ इस देश से विशिष्ट यह वह देवदत्त है ' यहाँ पर 'वह' अर्थात्‌ तत्कालविशिष्ट देवदत्तरूप पिण्ड, “यह ' अर्थात्‌ एतत्कालविशिष्ट देवदत्तरूपपिण्ड अभिन्न जब प्रतीत होता है।", "Kannada": "\"ಈ ಕಾಲದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಈ ದೇಶದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ದೇವದತ್ತನಿದ್ದಾನೆ\" ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಂದರೆ ಆ ಕಾಲವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವದತ್ತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಪಿಂಡ, ಅಂದರೆ  ಏತತ್ಕಾಲವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವದತ್ತರೂಪಪಿಂಡ ಅಭಿನ್ನವೆಂದು ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“एतत्कालविशिष्टः एतद्वेशविशिष्टः च देवदत्तः अयं सः” इत्यत्र सः अर्थात्‌ तत्कालतद्देशविशिष्टात्‌ देवदत्तरूपपिण्डात्‌ अयम्‌ अर्थात्‌ एतत्कालैतद्वेशविशिष्टः देवदत्तरूपपिण्डः अभिन्नः इति यदा प्रतीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब एतत्कालविशिष्ट देवदत्त रूप पिण्ड का तत्कालविशिष्ट देवदत्तरूप पिण्ड से भेद व्यावृत्त होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಈ ಕಾಲವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವದತ್ತ ರೂಪ ಪಿಂಡದ ಆ ಕಾಲವಿಶಿಷ್ಟ ಆ ದೇಶವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವದತ್ತ ರೂಪ ಪಿಂಡದಿಂದ ಭೇದವು ವ್ಯಾವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा एतत्कालैतद्देशविशिष्टस्य देवदत्तरूपपिण्डस्य तत्कालतद्वेशविशष्टात्‌ देवदत्तरूपपिण्डात्‌ भेदः व्यावृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर अयम्‌ (यह) शब्द में विशेष्यत्व होता है।", "Kannada": "ಅದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಯಮ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अयम्‌ इति शब्दार्थस्य विशेष्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर 'यहाँ' उस पद का व्यावर्तकत्व अर्थात्‌ विशेषणत्व होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಪದದ ವ್ಯಾವರ್ತಕದ ಅಂದರೆ ವಿಶೇಷಣವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः अत्र तत्पदस्य व्यावर्तकत्वम्‌ अर्थात्‌ विशेषणत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“उस काल से विशिष्ट वह यह है ” यहाँ पर यह अर्थात्‌ एतत्कालविशिष्ट देवदत्तरूप पिण्ड से तथा सः (वह) अर्थात्‌ तत्काल विशिष्ट देवदत्तरूप पिण्ड से अभिन्न जब प्रतीत होता है तब तत्कालविशिष्ट देवदत्तरूप पिण्ड अभिन्न इसप्रकार से जब प्रतीत होता है तब तत्कालदेशविशिष्ट देवदत्तरूपपिण्ड का एतत्‌ काल एतत्‌ देश विशिष्ट देवदत्तरूप पिण्ड से भेद व्यावृत होता है।", "Kannada": "\"ಆ ಕಾಲದ ಆ ದೇಶ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅವನು ಇವನಾಗಿದ್ದಾನೆ\" ಇಲ್ಲಿ ಈ ಎಂದರೆ ಏತತ್ಕಾಲವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವದತ್ತ ರೂಪ ಪಿಂಡದಿಂದ ಅಭಿನ್ನಃ ಎಂದು ಯಾವಾಗ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ತತ್ಕಾಲದೇಶವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವದತ್ತರೂಪ ಪಿಂಡ ಇದರ ಏತತ್ ಕಾಲ ಏತತ್ ದೇಶ ವಿಶಿಷ್ಟ ದೇವದತ್ತ ರೂಪ ಪಿಂಡದಿಂದ ಭೇದವು ವ್ಯಾವೃತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“तत्कालतद्वेशविशिष्टः सः अयम्‌” इत्यत्र अयम्‌ अर्थात्‌ एतत्कालैतद्वेशविशिष्टात्‌ देवदत्तरूपपिण्डात्‌ सः अर्थात्‌ तत्कालतद्वेशविशिष्टः देवदत्तरूपपिण्डः अभिन्नः इति यदा प्रतीयते तदा तत्कालतद्देशविशिष्टस्य देवदत्तरूपपिण्डस्य एतत्कालैतद्वेशविशिष्टात्‌ देवदत्तरूपपिण्डात्‌ भेदः व्यावृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर सः इस शब्दार्थ का तत्काल तत्देशविशिष्ट भेद व्यावृत्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಃ ಎಂಬ ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ತತ್ಕಾಲ ತದ್ದೇಶ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೇದದಿಂದ ವ್ಯಾವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र सः इति शब्दार्थस्य तत्कालतद्देशविशिष्टस्य भेदः व्यावृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सः (वह)यह शब्दार्थ विशेष्यत्व होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸಃ ಶಬ್ದಾರ್ಥವು ವಿಶೇಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः सः इति शब्दार्थस्य विशेष्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा अयम्‌ (यह) यह शब्दार्थ विशेषणत्व होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಅಯಮ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥವು ವಿಶೇಷಣವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अयम्‌ इति शब्दार्थस्य विशेषणत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से “तत्त्वमसि” यहाँ पर भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಇಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमेव “तत्त्वमसि” इत्यत्रापि ज्ञेयम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“त्वं तदसि” ( तू कहता है ) यहाँ पर तत्‌ अर्थात्‌ सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट चैतन्य से त्वम्‌ अर्थात्‌ अल्पज्ञत्वादिविशिष्ट चैत्यन अभिन्न इस प्रकार से जब प्रतीत होता है, तब त्वं पद वाच्य का अल्पज्ञत्वादिविशिष्ट चैतन्य तत्पदवाच्य से सर्वज्ञत्वादि विशिष्ट चैतन्य से भेद व्यावृत्त होता है।", "Kannada": "\"ತ್ವಂ ತದಸಿ\" ಇಲ್ಲಿ ಆ ತತ್ ಅರ್ಥದ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯವು ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಅಭಿನ್ನಾವಾಗಿದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಆಗ ತ್ವಂ ಪದ ವಾಚ್ಯದ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಚೈತನ್ಯವು ತತ್ಪದವಾಚ್ಯದಿಂದ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಭೇದವು ವ್ಯಾವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "त्वं तदसि” इत्यत्र तत्‌ अर्थात्‌ सर्वज्ञत्वादिविशिष्टात्‌ चैतन्यात्‌ त्वम्‌ अर्थात्‌ अल्पज्ञत्वादिविशिष्टं चैतन्यम्‌ अभिन्नम्‌ इति यदा प्रतीयते तदा त्वम्पदवाच्यस्य अल्पज्ञत्वादिविशिष्टस्य चैतन्यस्य तत्पदवाच्यात्‌ सर्वज्ञत्वादिविशिष्टात्‌ चैतन्यात्‌ भेदः व्यावृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर त्वम्‌, इस शब्दार्थ का अपरोक्षत्वकिजिचित्‌ ज्ञत्वादि विशिष्ट चैत्यन्य का भेद व्यावृत्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತ್ವಂ ಎಂಬ ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವದ  ಕಿಂಚಿತ್ ಜ್ಞಾತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಚೈತನ್ಯದ ಭೇದವು ವ್ಯಾವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र त्वम्‌ इति शब्दार्थस्य अपरोक्षत्वकिञ्चिज्ज्ञत्वादिविशिष्टस्य चैतन्यस्य भेदः व्यावृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए त्वं पदार्थ का विशेष्यत्व होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ವಂ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಶೇಷ್ಯತ್ವವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः त्वम्पदार्थस्य विशेष्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्पदार्थ का “तत्त्वमसि” यहाँ पर भी त्वम्‌ अर्थात्‌ अपरोक्षत्व अल्पज्चत्वादिविशिष्ट चैतन्य से तत्‌ अर्थात्‌ परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्ट चैतन्य अभिन्न होता है इस प्रकार की जब प्रतीति होती है।", "Kannada": "\"ತತ್ವಮಸಿ\" ಇಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ತ್ವಂ ಅರ್ಥದಿಂದ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ತತ್ ಅರ್ಥದಿಂದ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯವು ಅಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆಯೋ.", "Sanskrit": "“तत्त्वमसि” इत्यत्रापि त्वम्‌ अर्थात्‌ अरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टात्‌ चैतन्यात्‌ तत्‌ अर्थात्‌ परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टं चैतन्यम्‌ अभिन्नम्‌ इति यदा प्रतीयते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तत्पदार्थ का परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादि विशिष्ट चैतन्य से भेद व्यावृत्त होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಆ ತತ್ಪದಾರ್ಥ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದ ಭೇದವು ವ್ಯಾವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा तत्पदार्थस्य परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टस्य चैतन्यस्य भेदः व्यावृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहां पर तत्‌ इस शब्दार्थ सर्वज्ञत्वादिविशिष्ट चैतन्य का भेद व्यावृत्त होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ತತ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದ ಭೇದವು ವ್ಯಾವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र तत्‌ इति शब्दार्थस्य सर्वज्ञत्वादिविशिष्टस्य चैतन्यस्य भेदः व्यावृत्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर तत्पदार्थ का विशेष्यत्व रूप होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ತತ್ ಪದಾರ್ಥದ ವಿಶೇಷ್ಯತ್ವ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतोऽत्र तत्पदार्थस्य विशेष्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर त्वम्‌ पदार्थ का अल्पज्ञत्वादिविशिष्ट चैतन्य का विशेषणत्व होता है।", "Kannada": "ನಂತರ ತ್ವಂ ಪದಾರ್ಥದ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದ ವಿಶೇಷಣವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः त्वम्पदार्थस्य अल्पज्ञत्वादिविशिष्टस्य चैतन्यस्य विशेषणत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से तत्‌ तथा त्वं पदार्थो को अन्योन्यभेदव्यावर्तक के द्वारा विशेषण विशेष्य भाव होता है।", "Kannada": "ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತತ್ ತ್ವಂ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಭೇದ ವ್ಯಾವರ್ತಕದಿಂದ ವಿಶೇಷಣ ವಿಶೇಷ್ಯ ಭಾವವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवं तत्त्वम्पदार्थयोः अन्योन्यभेदव्यावर्तकतया विशेषणविशेष्यभावः।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.5 ) लक्ष्य लक्षण भाव सम्बन्ध जो वाक्य असाधारण धर्म का प्रतिपादन करता है।", "Kannada": "೧೧.೫.೫) ಲಕ್ಷ್ಯ- ಲಕ್ಷಣಭಾವ ಸಂಬಂಧ - ಯಾವ ವಾಕ್ಯವು ಅಸಾಧಾರಣಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.5.5) लक्ष्यलक्षणभावसम्बन्धः- यत्‌ वाक्यम्‌ असाधारणधर्मं प्रतिपादयति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह वाक्य लक्षण होता है।", "Kannada": "ಆ ವಾಕ್ಯವು ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ वाक्यं लक्षणं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "असाधारण धर्मप्रतिपादक वाक्य की जो प्रतिपाद्य वस्तु लक्ष्य होती है वही लक्ष्य होती है।", "Kannada": "ಅಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮಪ್ರತಿಪಾದಕ ವಾಕ್ಯದ ಯಾವ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ವಸ್ತುವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "असाधारणधर्मप्रतिपादकस्य वाक्यस्य यत्‌ प्रतिपाद्यं वस्तु तदेव लक्ष्यं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सोऽयं देवदत्तः” (वह यह देवदत्त है) इस वाक्य में सः शब्द तथा अयं शब्द इन दोनों के अर्थ में तो विरुद्धांश है उनका तत्काल तत्देश विशिष्ट तत्काल देश तत्काल विशिष्टों का परित्याग से अविरुद्ध देवदत्त पिण्ड से साथ देवदत्त विशिष्ट देवदत्त वाचचक शब्द का लक्ष्य लक्षण भाव सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "\"ಸೋಽಯಂ ದೇವದತ್ತಃ\" (ಅವನು ಈ ದೇವದತ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ) ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಃ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಯಂ ಶಬ್ದ ಇವೆರಡರ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಿರುದ್ಧಾಂಶಗಳಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅವುಗಳ ತತ್ಕಾಲ ತದ್ದೇಶ ವಿಶಿಷ್ಟಗಳ ತತ್ಕಾಲ ತದ್ದೇಶ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳ ಪರಿತ್ಯಾಗದಿಂದ ಅವಿರುದ್ಧ ದೇವದತ್ತ ಪಿಂಡದ ಜೊತೆಗೆ ದೇವದತ್ತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದೇವದತ್ತ ವಾಚಕ ಶಬ್ದದ ಲಕ್ಷ್ಯ-ಲಕ್ಷಣ ಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "“सोऽयं देवदत्तः” इत्यस्मिन्‌ वाक्ये सशब्दायंशब्दयोः तदर्थयोः च ये विरुद्धांशाः सन्ति तेषां तत्कालतद्देशविशिष्टैतत्कालैतद्वेशविशिष्टांशानां परित्यागेन अविरुद्धदेवदत्तपिण्डेन साकं देवदत्तविशिष्टदेवदत्तवाचकशब्दस्य लक्ष्यलक्षणभावसम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ “सोऽयं देवदत्तः” यहाँ पर त्यक्त विरुद्ध सः शब्द तथा अयं शब्दों के अर्थो का लक्षणत्व होता है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ \"ಸೋಽಯಂ ದೇವದತ್ತಃ\" ಇಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಲಾದ ವಿರುದ್ಧಗಳ ಸ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅಯಂ ಶಬ್ದಗಳ ತದರ್ಥಗಳ ಲಕ್ಷಣವೇ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ “सोऽयं देवदत्तः” इत्यत्र त्यक्तयोः विरुद्धयोः सशब्दायंशब्दयोः तदर्थयोः च लक्षणत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविरुद्ध देवदत्तरूपपिण्ड का लक्ष्यत्व होता है।", "Kannada": "ಅವಿರುದ್ಧದ ದೇವದತ್ತರೂಪ ಪಿಂಡದ ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अविरुद्धस्य देवदत्तरूपपिण्डस्य लक्ष्यत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार “तत्त्वमसि” यहाँ पर तत्‌ तथा त्वम्‌ पदे के जो विरुद्धांश होते है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಇಲ್ಲಿ ತತ್ ಮತ್ತು ತ್ವಂ ಪದಗಳ ವಿರುದ್ಧಾಂಶಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "एवमेव “तत्त्वमसि” इत्यत्र तत्त्वम्पदार्थयोः ये विरुद्धांशाः सन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनका परोक्षत्वसर्वज्ञादिविशिष्ट अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादि विशिष्ट अंशों के परित्याग से अविरुद्ध अखण्डैकरस चैतन्य के साथ परोक्षत्व सर्वक्षत्व अपरोक्षत्व अल्पज्ञत्वादि विशिष्ट तत्‌ तथा त्वम्‌ पद का लक्ष्य लक्षण भाव सम्बन्ध होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳ ಪರೋಕ್ಷ ಸರ್ವಜ್ಞ ವಿಶಿಷ್ಟದಿಂದ ಅಪರೋಕ್ಷ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರಿಂದ ಅವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಖಂಡ ಏಕ ರಸ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪರೋಕ್ಷ ಸರ್ವಜ್ಞ  ಅಪರೋಕ್ಷ ಅಲ್ಪಜ್ಞ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟದಿಂದ ತತ್ ಮತ್ತು ತ್ವಮ್ ಪದದ ಲಕ್ಷ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಭಾವದ ಸಂಬಂಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषां परोक्षत्वसर्वज्ञादिविशिष्टापरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टांशानां परित्यागेन अविरुद्धेन अखण्डैकरसचैतन्येन साकम्‌ परोक्षत्वसर्वज्ञत्वापरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टयोः तत्त्वम्पदयोः लक्ष्यलक्षणभावसम्बन्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भागत्यागलक्षणा के द्वारा विरुद्धांशो के परित्याग से अविरुद्धचेतन्यमात्रत्व समझा जाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಭಾಗ ತ್ಯಾಗ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧ ಅಂಶಗಳ ಪರಿತ್ಯಾಗದಿಂದ ಅವಿರುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಮಾತ್ರವೆಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अत्र भागत्यागलक्षणया विरुद्धांशपरित्यागेन अविरुद्धचैतन्यमात्रत्वम्‌ अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही भागत्याग लक्षणा जहद्‌ तथा अजहत्‌ लक्षणा कहलाती है।", "Kannada": "ಇದೇ ಭಾಗ ತ್ಯಾಗ ಲಕ್ಷಣಾ ಜಹತ್ ಮತ್ತು ಅಜಹತ್ ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "इयमेव भागत्यागलक्षणा जहदजहल्लक्षणा उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.6 ) लक्षणा तथा उसके भेद लक्षणा का विषय लक्ष्य होता है।", "Kannada": "೧೧.೫.೬) ಲಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಭೇದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ವಿಷಯ ಲಕ್ಷ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.5.6) लक्षणा तद्भेदाः च - लक्षणायाः विषयः लक्ष्यो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लक्षणा के दो भाग होते है केवल लक्षणा तथा लक्षित लक्षणा।", "Kannada": "ಲಕ್ಷಣಗಳ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿರುತ್ತದೆ ಕೇವಲ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಿತ ಲಕ್ಷಣಾ.", "Sanskrit": "लक्षणायाः भागद्वयम्‌ अस्ति। केवललक्षणा लक्षितलक्षणा च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "शक्यसाक्षात्सम्बन्ध वाली लक्षणा केवललक्षणा कहलाती है।", "Kannada": "ಶಕ್ಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಂಬಂಧವ್ನ್ನೇ ಕೇವಲ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "शक्यसाक्षात्सम्बन्धः केवललक्षणा ।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस गङर्‍गायां घोषः (गङ्गा में कुटिया) यहाँ पर गङऱगापद वाच्यार्थ के द्वारा गङ्गाप्रवाह रूप के साथ साक्षात्‌ संबंध तीर में केवल लक्षण है।", "Kannada": "ಗಂಗಾಯಾಂ ಘೋಷಃ ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಪದ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥದಿಂದ ಗಂಗಾ ಪ್ರವಾಹ ರೂಪದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸಂಬಂಧವಾದ ತೀರವು ಕೇವಲ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "गङ्गायां घोषः इत्यत्र गङ्गापदवाच्यार्थेण गङ्गाप्रवाहरूपेण साकं साक्षात्सम्बन्धिनि तीरे केवललक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ पर शक्यार्थ के परम्परासम्बन्ध से वाच्यार्थ से भिन्न अर्थ की प्रतीति होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ಯಾರ್ಥದ ಪರಂಪರಾ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಅರ್ಥದ ಪ್ರತೀತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "यत्र शक्यार्थस्य परम्परासम्बन्धेन वाच्यार्थात्‌ भिन्नस्य अर्थस्य प्रतीतिः भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर लक्षित लक्षणा होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಿತ ಲಕ್ಷಣವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्र लक्षितलक्षणा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस सिंह माणवक।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಸಿಂಹವೇ ಮಾಣವಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सिंहो माणवकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर सिंहपदवाच्य सिहरूप पशु होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ ಪದ ವಾಚ್ಯವು ಸಿಂಹ ರೂಪ  ಪಶುವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्यत्र सिंहपदवाच्यः सिंहरूपपशुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस पशु के क्रूरत्वादिसम्बन्ध के ह्वार माणवक की प्रतीति होती है।", "Kannada": "ಆ ಪಶುವಿನ ಕ್ರೂರ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಮಾಣವಕದ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्य पशोः क्रुरत्वादिसम्बन्धेन माणवकस्य प्रतीतिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकाणन्तर से लक्षणा के तीन भाग किये गये हैं।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾರಾಂತದಿಂದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿವೆ.", "Sanskrit": "प्रकारान्तरेण लक्षणायाः भागत्रयं विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहल्लक्षणा, अजहल्लक्षणा और जहदजहल्लक्षणा जहाँ पर शक्यार्थ के अनन्तर्भाव्य ही अर्थान्तर प्रतीत होता है वहाँ पर जहल्लक्षणा होती है।", "Kannada": "ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ, ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಜಹದಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ಯಾರ್ಥದ ಅನಂತರ್ಭಾವ್ಯವೇ ಅರ್ಥಾಂತರ ಪ್ರತೀತಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ ಅದೇ ಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "जहल्लक्षणा अजहल्लक्षणा जहदजहल्लक्षणा च इति। यत्र शक्यार्थम्‌ अनन्तर्भाव्य एव अर्थान्तरप्रतीतिः भवति तत्र जहल्लक्षणा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस विषं भुङक्ष्व।", "Kannada": "ಉದಾ: ವಿಷಂ ಭುಂಕ್ಷ್ವಾ.", "Sanskrit": "यथा- विषं भुङ्क्ष्व ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर विषभोजन शक्यार्थ होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ ಭೋಜನ ಎಂಬುದು ಶಕ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इत्यत्र विषभोजनं शक्यार्थो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ पर शक्यार्थ के अन्तर्भाव्य ही अर्थान्त प्रतीति होती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿ ಶಕ್ಯಾರ್ಥದ ಅಂತರ್ಭಾವ್ಯವೇ ಅರ್ಥಾಂತರ ಪ್ರತೀತಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र शक्यार्थम्‌ अन्तर्भाव्य एव अर्थान्तरप्रतीतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर जहल्लक्षणा होती है।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्र अजहल्लक्षणा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहर खाओ यहाँ पर विष भोजन शक्यार्थ होता है उस शक्यार्थ का अन्तर्भाव्य यह है कि शत्रु के घर में भोजन मत करो इस प्रकार से यहाँ पर भोजन को निवृत्ति लक्षित की गई है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ವಿಷಂ ಭುಂಕ್ಷ್ವಾಇಲ್ಲಿ ವಿಷಭೋಜನ ಇದು ಶಕ್ಯಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಆ ಶಕ್ಯಾರ್ಥವು ಹೀಗೆ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿದೆ ಶತೃವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಭೋಜನವನ್ನು ನಿವೃತ್ತಿ ಲಕ್ಷಿತ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यथा- विषं भुङ्क्ष्व इत्यत्र विषभोजनं शक्यार्थो भवति। तं शक्यार्थ न अन्तर्भाव्य शत्रोः गृहे भोजनं मा कुरु इति भोजननिवृत्तिः लक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विषं भुङ्क्ष्व यहाँ पर जहत्‌ लक्षणा है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಷಂ ಭುಂಕ್ಷ್ವಾಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः विषं भुङ्क्ष्व इत्यत्र जहल्लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ पर शक्यार्थ ही अन्तर्भाव्य ही अर्थान्तर प्रतीति करवाता है वहाँ पर अजहल्‌ लक्षणा होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಶಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥದ ಅಂತರ್ಭಾವ್ಯವೇ ಅರ್ಥಾಂತರ ಪ್ರತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र शक्यार्थम्‌ अन्तर्भाव्य एव अर्थान्तरप्रतीतिः तत्र अजहल्लक्षणा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैसे शुक्ल: घट: (सफेद घड़ा) यहाँ पर शुक्ल शब्द का शुक्लगुणरूप वाच्यार्थ है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಶುಕ್ಲ ಘಟ ಅಂದರೆ (ಬಿಳಿಯ ಘಟ) ಇಲ್ಲಿ ಶುಕ್ಲ ಶಬ್ದದ ಶುಕ್ಲಗುಣ ರೂಪವೇ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यथा- शुक्लो घटः इति। अत्र शुक्लशब्दस्य शुक्लगुणरूपः वाच्यार्थः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह शुक्ति गुणरूप स्वार्थ अन्तर्भाव्य ही शुक्ल शब्द तथा शुक्लगुणविशिष्ट द्रव्य मे लक्षणा के द्वारा ही रहता है।", "Kannada": "ಆ ಶುಕ್ಲ ಗುಣ ರೂಪದ ಸ್ವಾರ್ಥವೇ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಶುಕ್ಲ ಶಬ್ದದ ಶುಕ್ಲಗುಣವಿಶಿಷ್ಟ ದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಾದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तं शुक्लगुणरूपं स्वार्थम्‌ अन्तर्भाव्य एव शुक्लशब्दः शुक्लगुणविशिष्टे द्रव्ये लक्षणया तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहाँ पर विशिष्ट वाचक शब्द विशेषण के रूप में एकदेश को छोड़कर के विशेष्यरूप एकांश का बोधक होता है वहाँ पर जहद्‌ तथा अजहत्‌ लक्षणा होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಚಕ ಶಬ್ದವು ವಿಶೇಷಣ ರೂಪದಿಂದ ಏಕದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿಶೇಷ್ಯ ರೂಪದಿಂದ ಏಕಾಂಶದ ಬೋಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यत्र विशिष्टवाचकः शब्दः विशेषणरूपम्‌ एकदेशं विहाय विशेष्यरूपस्य एकांशस्य बोधकः भवति तत्र जहदजहल्लक्षणा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस वह यह देवदत्त है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ - ಅವನೇ ಈ ದೇವದತ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा- सोऽयं देवदत्तः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर दोनों पद के वाच्य में तत्काल तद्देशविशिष्ट में तत्कालतद्देशविशिष्ट मे ऐक्य की अनुपपत्ति से देवदत्तपिण्डरूप विशेष्यमात्रपत्व होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳ ವಾಚ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಕಾಲತದ್ದೇಶವಿಶಿಷ್ಟದಲ್ಲಿ ತತ್ಕಾಲತದ್ದೇಶವಿಶಿಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗಿ ಅನುಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ದೇವದತ್ತಪಿಂಡ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ್ಯ ಮಾತ್ರ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्यत्र पदद्वयवाच्ययोः तत्कालतद्देशविशिष्टेतत्कालैतद्देशविशिष्टयोः ऐक्यानुपपत्त्या देवदत्तपिण्डरूपविशेष्यमात्रपरत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": ",11.5.7 ) तत्त्वमसि जहल्लक्षणा असडऱगति तत्वमसि यहाँ पर जहत्‌ लक्षणा सङ्गत नहीं है।", "Kannada": "೧೧.೫.೭) ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾಃ ಅಸಂಗತಿಃ ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "11.5.7) तत्त्वमसीत्यत्र जहल्लक्षणायाः असङ्गतिः तत्त्वमसीत्यत्र जहल्लक्षणा न सङ्गच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गङ्गा में घोष(कुटिया) यहाँ पर तो जहत्‌ लक्षणा ही सङ्गत होती है।", "Kannada": "ಗಂಗಾಯಾಂ ಘೋಷಃ ಇಲ್ಲಿ ಜಹತ್ ಲಕ್ಷಣಾ ಸಂಗತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गङ्गायां घोषः इत्यत्र तु जहल्लक्षणा सङ्गच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "गङ्गा तथा घोष में आधार तथा आधेय भाव ही है।", "Kannada": "ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಘೋಷಃ ಆಧಾರ-ಆಧೇಯ ಭಾವವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गङ्गाघोषयोः आधाराधेयभावो विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और वह आधार तथा आधेय भाव अशेषतः विरुद्ध होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಧಾರ-ಆಧೇಯ ಭಾವವು ಅಶೇಷದಿಂದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च आधाराधेयभावः अशेषतः विरुद्धः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि गङ्गा में घोष कभी भी रुक नहीं सकती है।", "Kannada": "ಕಾರಣವು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷವು ಯಾವಾಗಲು ನಿಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कारणं हि गङ्गायां कदापि घोषः अवस्थातुं न शक्नोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए गङगा में घोष इस वाक्य के मुख्यार्थ का विरोध होने पर मुख्यार्थ का परित्याग करके लक्षणा के द्वारा उससे सम्बन्धित तीर में घोष के अवस्थान सम्भव से यहाँ पर जहत्‌ लक्षणा स्वीकार की जाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ ಆ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲಕ್ಷಣಾದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಘೋಷದ ಅವಸ್ಥಾನದ ಸಂಭವವಾದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಜಹತ್ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अतः गङ्गायां घोषः इति वाक्यस्य मुख्यार्थे विरोधे सति मुख्यम्‌ अर्थं परित्यज्य लक्षणया तत्सम्बन्धिनि तीरे घोषस्य अवस्थानसम्भवात्‌ जहल्लक्षणा अत्र स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर जैस गडऱगापद प्रवाहरूप स्वार्थ का परित्याग करके स्वसम्बन्ध तीर को लक्षित करते है वैसे ही तत्पद परोक्षत्वसर्वक्षत्वादि विशिष्ट स्वार्थ का परित्याग करके त्वं पदार्थ अर्थात्‌ जीव चैतन्य को ही लक्षित करते है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಗಂಗಾ ಪದದ ಪ್ರವಾಹರೂಪ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತೀರವನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತ್ವಂ ಪದಾರ್ಥ ಅಂದರೆ ಜೀವ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷಿತವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अत्र यथा गङ्गापदं प्रवाहरूपं स्वार्थं परित्यज्य स्वसम्बद्धं तीरं लक्षयति तथैव तत्पदं परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टं स्वार्थं परित्यज्य त्वम्पदार्थमर्थात्‌ जीवचैतन्यं लक्षयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी प्रकार से त्वम्पद से अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्ट स्वार्थ का परित्याग करके तत्पदार्थ अर्थात्‌ ईश्वर चैतन्य को लक्षित करे।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ತ್ವಂ ಪದದ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಪರಿತ್ಯಜಿಸಿ ತತ್ಪದಾರ್ಥದ ಈಶ್ವರ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "एवमेव त्वम्पदम्‌ अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टं स्वार्थं परित्यज्य तत्पदार्थम्‌ ईश्वरचैतन्यं लक्षयतु।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर जहत्‌ लक्षणा हो ऐसी आशङ्का के होने पर कहतें है कि ऐसा नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣವೇ ಆಗಲಿ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯು ಇದ್ದಾಗ ಹಾಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः अत्र जहल्लक्षणा भवतु इति आशङ्कायां सत्याम्‌ उच्यते तत्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मुख्यार्थ का विरोध होने पर ही मुख्यार्थ से सम्बन्धित जो अर्थ श्रुत नहीं है, उसके अश्रुत अर्थ में लक्षणा होती है।", "Kannada": "ಮುಖ್ಯಾರ್ಥದ ವಿರೋಧವಾದಾಗ ಮುಖ್ಯಾರ್ಥದಿಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಅರ್ಥವು ಶೃತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ , ಅದರ ಅಶೃತ ಅರ್ಥವು ಕೂಡ ಲಕ್ಷಣಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मुख्यार्थे विरोधे सति एव मुख्यार्थेन सम्बद्धः यः अर्थः श्रुतः नास्ति, तस्मिन्‌ अश्रुते अर्थ लक्षणा भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शास्त्र प्रसिद्ध है।", "Kannada": "ಇದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इति शास्त्रप्रसिद्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "गङ्गा मे घोष है यहाँ पर गङगा पद प्रवाह रूप स्वार्थ पद का परित्याग करके तीर पदार्थ को लक्षित करता है, इस प्रकार से यह युक्तियुक्त होता है।", "Kannada": "ಗಂಗಾಯಾಂ ಘೋಷಃ ಇಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಪದವು ಪ್ರವಾಹ ರೂಪವಾದ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ತೀರ ಪದವನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಯುಕ್ತಿಯು ಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "गङ्गायां घोषः इत्यत्र गङ्गापदं प्रवाहरूपं स्वार्थं परित्यज्य तीरपदार्थं लक्षयति इति युक्तियुक्तं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि गङगा तथा घोष में आधार तथा आधेय भाव सम्बन्ध रूप मुख्यार्थ का विरोध होता है।", "Kannada": "ಕಾರಣವು ಇದಾಗಿದೆ ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಘೋಷ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಧಾರ ಆಧೇಯಭಾವ ಸಂಬಂಧರೂಪ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥದ ವಿರೋಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कारणं हि गङ्गाघोषयोः आधाराधेयभावसम्बन्धरूपस्य मुख्यार्थस्य विरोधो विद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर यहाँ तीर्थ पद अश्रुत होता है।", "Kannada": "ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ತೀರ ಪದಾರ್ಥದ ಅಶೃತ ಅರ್ಥವು ಇರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पुनः अत्र तीरपदार्थः अश्रुतः अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए लक्षणा के द्वारा अश्रुत तीर्थ पद का ज्ञान अपेक्षित है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಬಂದ ಅಶೃತ ತೀರ ಪದದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः लक्षणया अश्रुतस्य तीरपदार्थस्य ज्ञामम्‌ अपेक्षितम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन तत्वमसि यहाँ पर तत्‌ तथा त्वम्‌ दोनों पदों से ही उन दोनों के परोक्षत्व सर्वज्ञत्वादि विशिष्टापरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादि विशिष्ट अर्थ श्रुत होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ತತ್ ಮತ್ತು ತ್ವಮ್ ಎರಡು ಪದಗಳಿಂದ ಅವೆರಡರ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥವು ಶೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किन्तु तत्त्वमसि इत्यत्र तत्त्मम्पदाभ्याम्‌/ एव तयोः परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टापरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टः अर्थः श्रुतः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर अश्रुत पदार्थ नहीं होता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಶೃತ ಪದಾರ್ಥವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अत्र अश्रुतः पदार्थः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस पदार्थ में जहल्‌ लक्षणा स्वीकार की जाती है, उस लक्षणा के द्वारा श्रुत पदार्थ का ज्ञान अपेक्षित नहीं होता है।", "Kannada": "ಯಾವ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ  ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆಯೋ, ಆ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಶೃತ ಪದಾರ್ಥದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यस्मिन्‌ पदार्थे जहल्लक्षणा स्वीक्रियेत। लक्षणया श्रुतस्य पदार्थस्य ज्ञानं न अपेक्षितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तत्वमसि यहाँ पर जहत्‌ लक्षणा स्वीकार नहीं की जाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः तत्त्वमसि इत्यत्र जहल्लक्षणा न स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.8 ) तत्त्वमसि यहाँ पर अजहत्‌ लक्षणा की असङऱगति शोणो धावति।", "Kannada": "೧೧.೫.೮) ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣದ ಅಸಂಗತಿ - ಶೋಣೋ ಧಾವತಿ.", "Sanskrit": "11.5.8) तत्त्वमसीत्यत्र अजहल्लक्षणायाः असङ्गतिः- शोणो धावति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर इस वाक्य में शोण के गुण में गमन के असम्भव होने से मुख्यार्थ का विरोध होता है।", "Kannada": "ಈ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೋಣ ಎಂಬ ಗುಣದಲ್ಲಿ ಗಮನದ ಅಸಂಭವವಾದಾಗ ಮುಖ್ಯಾರ್ಥದ ವಿರೋಧವಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्यस्मिन्‌ वाक्ये शोणोगुणस्य गमनासम्भवात्‌ मुख्यार्थस्य विरोधः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उस वाक्य में श्रूयमाण शोणपद स्वार्थ का परित्याग किए बिना ही अपने आश्रयभूत अश्वादि को लक्षित करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವ ಶೋಣ ಪದದ ಸ್ವಾರ್ಥದ ತ್ಯಜಿಸದೇ ಅದರ ಆಶ್ರಭೂತವಾದ ಅಶ್ವಾದಿಗಳನ್ನು ಲಕ್ಷಿತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः तस्मिन्‌ वाक्ये श्रूयमाणं शोणपदं स्वार्थम्‌ अपरित्यज्य स्वस्य आश्रयभूतम्‌ अश्वादिकं लक्षयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर अजहत्‌ लक्षणा है सङ्गत होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र अजहल्लक्षणा सङ्गच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन तत्वमसि यहाँ पर अजहत्‌ लक्षणा भी सङ्गत नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದರೆ ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣವು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु तत्त्वमसि इत्यत्र अजहल्लक्षणा न सङ्गच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि तत्वमसि यहाँ पर परोक्षत्वसर्वज्ञत्व अपरोक्षत्व किञ्चिद्‌ ज्ञत्वादि विशिष्ट चैतन्य के एकत्ववाक्यार्थ के विरुद्धत्व से परोक्षत्वसर्वज्ञत्वापरोक्षत्व किजञिचज्ज्ञत्वादिवि शिष्टांशा परित्याग के कारण उससे सम्बन्ध युक्त जिस किसी का भी लक्षितत्व सत्य होने पर परोक्षत्वसर्वज्ञत्वापरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टांशों के विरोध का परिहार नहीं कर सकते हैं।", "Kannada": "ಕಾರಣವು ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಕಿಂಚಿದ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚೈತನ್ಯದ ಏಕತ್ವ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಕಿಂಚಿದ್ ಜ್ಞಾತ್ವಾದಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳ ಪರಿತ್ಯಾಗದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವ ಲಕ್ಷಿತವು ಇದ್ದಾಗ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳ ವಿರೋಧದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कारणं हि तत्त्वमसि इत्यत्र परोक्षत्वसर्वज्ञत्वापरोक्षत्वकिञ्चिज्ज्ञत्वादिविशिष्टचैतन्यैकत्वस्य वाक्यार्थस्य विरुद्धत्वात्‌  परोक्षत्वसर्वज्ञत्वापरोक्षत्वकिञ्चिज्ज्ञत्वादिविशिष्टांशापरित्यागेन तत्सम्बन्धयुक्तस्य यस्य कस्यापि लक्षितत्वे सत्यपि परोक्षत्वसर्वज्ञत्वापरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टांशानां विरोधः परिहर्तुं नैव शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए विरोध के परिहार के असम्भव होने से यहाँ पर अजहत्‌ लक्षणा सङ्गत नहीं होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಿರೋಧ ಪರಿಹಾರದ ಅಸಂಭವದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः विरोधपरिहारस्य असम्भवात्‌ अत्र अजहल्लक्षणा न सङ्गच्छते।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.9 ) तत्त्वमसि यहाँ पर भागत्यागलक्षणा की सडऱगति भागत्याग लक्षणा का दूसरा नाम जहत्‌ अजहत्‌ लक्षणा है।", "Kannada": "೧೧.೫.೯) ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಾಗ ತ್ಯಾಗ ಲಕ್ಷಣದ ಸಂಗತಿಯು ಬರುತ್ತದೆ - ಭಾಗತ್ಯಾಗ ಲಕ್ಷಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಜಹತ್ ಅಜಹತ್ ಲಕ್ಷಣ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "11.5.9) तत्त्वमसीत्यत्र भागत्यागलक्षणायाः सङ्गतिः- भागत्यागलक्षणायाः अपरं नाम जहदजहल्लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह यह देवदत्त है, यहाँ पर जैसे तत्काल विशिष्ट के तथा एतत्कालविशिष्ट के विरुद्धांश का परित्याक करके लक्षणा के द्वारा अविरुद्ध देवदत्त रूप पिण्ड अवबोधित होता है।", "Kannada": "ಅವನು ಈ ದೇವದತ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತತ್ಕಾಲ ವಿಶಿಷ್ಟದ ಮತ್ತು ಏತತ್ ಕಾಲವಿಶಿಷ್ಟದ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧ ಅಂಶದ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ಲಕ್ಷಣದ ಅವಿರುದ್ಧ ದೇವದತ್ತ ರೂಪ ಪಿಂಡದ ಅವಬೋಧವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सोऽयं देवदत्तः इत्यत्र यथा तत्कालतद्देशविशिष्टस्य एतत्कालैतद्वेशविशिष्टस्य च विरुद्धांशस्य परित्यागं कृत्वा लक्षणया अविरुद्धदेवदत्तरूपपिण्डः अवबुध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से तत्वमसि यहाँ पर भी अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्ट अंश का परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टांश के विरुद्धांश का परित्याग करके लक्षणा के द्वारा अविरुद्ध अखण्डचैतन्यमात्र का बोध होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಲಕ್ಷಣದ ಅವಿರುದ್ಧ ಅಖಂಡ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तथैव तत्त्वमसि इत्यत्र अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टांशस्य परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टांशस्य च विरुद्धांशस्य परित्यागं कृत्वा लक्षणया अविरुद्धाखण्डैकचैतन्यमात्रं बोधयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर भागत्याग लक्षणा युक्तियुक्त होती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಭಾಗ ತ್ಯಾಗ ಲಕ್ಷಣದ ಯುಕ್ತಿಯು ಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र भागत्यागलक्षणा युक्तियुक्ता भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "साम्प्रदायिक लोग भी कहते हैं कि जो तत्त्वमसि वाक्य हैं यहाँ पर तत्पदवाच्य का परोक्षत्वासर्वज्ञत्वादि विशिष्ट के त्वम्पदवाच्य के द्वारा अपरोक्षत्व अल्पज्ञत्वादि विशिष्ट के साथ ऐक्य अनुपत्ति से ऐक्यसिद्धि के लिए ही स्वरुप में लक्षणा स्वीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕರು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಯಾವ ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬ ಪದವಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲಿ ತತ್ಪದವಾಚ್ಯದ ಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ತ್ವಂ ಪದ ವಾಚ್ಯದಿಂದ ಅಪರೋಕ್ಷತ್ವ ಅಲ್ಪಜ್ಞತ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟದ ಜೊತೆಗೆ ಐಕ್ಯವಾಗಿ ಅನುಪಪತ್ತಿಯಿಂದ ಐಕ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "साम्प्रदायिकाः अपि कथयन्ति यत्‌ तत्त्वमसि इत्यत्र तत्पदवाच्यस्य परोक्षत्वसर्वज्ञत्वादिविशिष्टस्य त्वम्पदवाच्येन अपरोक्षत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टेन साकम्‌ ऐक्यानुपपत्तेः ऐक्यसिदुध्यर्थमेव स्वरूपे लक्षणा स्वीकर्तव्या इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.10 ) तत्त्वमसि यहाँ पर कोई भी लक्षणा नहीं है।", "Kannada": "೧೧.೫.೧೦) ತತ್ವಮಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "11.5.10) तत्त्वमसीत्यत्र न कापि लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "वेदान्तपरिभाषाकार धर्मराजध्वरीन्द्र के मत में तो यहाँ लक्षणा ही नहीं होती है।", "Kannada": "ವೇದಾಂತ ಪರಿಭಾಷಾಕಾರರ ಧರ್ಮರಾಜಾಧ್ವರೀಂದ್ರರ ಮತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ.", "Sanskrit": "वेदान्तपरिभाषाकाराणां धर्मराजाध्वरीन्द्रागां मते तु अत्र लक्षणा एव नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्काल एतत्काल तद्‌ देश एतद्देश आदि विशेषण विशिष्ट वाचक पदों का एकदेश एक विशेष्य देवदत्तस्वरूपपिण्डमात्र में जो तात्पर्य होता है वह यह देवदत्त है इस प्रकार की लक्षणा का यहाँ पर आश्रय लेना चाहिए।", "Kannada": "ತತ್ಕಾಲ ಏತತ್ಕಾಲ ತದ್ದೇಶ ಏತದ್ದೇಶ ಆದಿ ವಿಶೇಷಣ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಚಕ ಪದಗಳ ಏಕದೇಶ ಏಕವಿಶೇಷ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವದತ್ತ ಸ್ವರೂಪ ಪಿಂಡಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಏನಾದರು ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅವನು ಈ ದೇವದತ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣದ ಯಾವುದೇ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು.", "Sanskrit": "तत्कालैतत्कालतद्देशैतद्देशादिविशेषणविशिष्टवाचकपदानाम्‌ एकदेशे विशेष्ये देवदत्तपिण्डस्वरूपमात्रे यदि तात्पर्यं भवति तर्हि सोऽयं देवदत्तः इत्यत्र लक्षणा न आश्रयणीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "शक्ति के द्वारा ही देवदत्त पिण्ड स्वरूप का बोध होता है।", "Kannada": "ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ದೇವದತ್ತಪಿಂಡ ಸ್ವರೂಪದ ಬೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "शक्त्या एव देवदत्तपिण्डस्वरूपस्य बोधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नानार्थक शब्द के नानार्थ में शक्ति होती है , तो भी जिस अर्थ मे तात्पर्य निश्चित होता है।", "Kannada": "ನಾನಾರ್ಥಕ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ನಾನಾರ್ಥದಲ್ಲಿಯೇ ಶಕ್ತಿ ಜ್ಞಾನವು ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರು ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नानार्थकशब्दस्य नानार्थे शक्तिज्ञानं भवति चेदपि यस्मिन्‌ अर्थ तात्पर्यनिश्चयो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "नानार्थक पद से उसके ही अर्थ संस्कारबोध से उस अर्थ की ही उपस्थिति होती है, न की अन्य किसी अर्थ की उपस्थिति होती है।", "Kannada": "ನಾನಾರ್ಥಕ ಪದದಿಂದ ಅದರದ್ದೇ ಅರ್ಥವಾದ ಸಂಸ್ಕಾರಬೋಧದಿಂದ ಅದರ ಅರ್ಥದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಅರ್ಥದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "नानार्थकपदेन तस्य एव अर्थस्य संस्कारोद्वोधात्‌ तस्य अर्थस्य उपस्थितिः भवति, नान्यस्य कस्यापि अर्थस्य।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशिष्टोपस्थापक पदों के विशेष्य स्वरूप मात्र में तात्पर्य निश्चय होता है तो विशेष्यस्वरूप संस्कार का उद्बोध होता है।", "Kannada": "ವಿಶಿಷ್ಟ ಉಪಸ್ಥಾಪಕ ಪದಗಳ ವಿಶೇಷ್ಯಸ್ವರೂಪ ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆಗ ವಿಶೇಷ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಉದ್ಬೋಧವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशिष्टोपस्थापकपदानां विशेष्यस्वरूपमात्रे तात्पर्यनिश्चयो भवति चेत्‌ विशेष्यस्वरूपसंस्कारस्य उद्गोधो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विशेष्य के स्वरूप विषय संस्कार सहकृत पदों के श्रवण ही विशेष्यस्वरूप की उपस्थिति होती है।", "Kannada": "ವಿಶೇಷ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ ವಿಷಯಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಸಹಕೃತ ಪದಗಳ ಶ್ರವಣದಿಂದ ವಿಶೇಷ್ಯಸ್ವರೂಪದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विशेष्यस्य स्वरूपविषयकसंस्कारसहकृतपदानां श्रवणात्‌ एव विशेष्यस्वरूपस्य उपस्थितिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सर्वज्ञत्वाल्पज्ञत्वादि  विशिष्ट वाचक पदों के विशेष्य अखण्ड ब्रह्म में यदि तात्पर्य होता है तो लक्षणा यहाँ पर स्वीकार्य नहीं होती है।", "Kannada": "ಸರ್ವಜ್ಞತ್ವಾಲ್ಪಜ್ಞತ್ವಾದಿವಿಶಿಷ್ಟವಾಚಕಪದಗಳ  ವಿಶೇಷದಲ್ಲಿ ಅಖಂಡಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದರ್ಥವಾದರೆ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सर्वज्ञत्वाल्पज्ञत्वादिविशिष्टवाचकपदानां विशेष्ये अखण्डब्रह्मणि यदि तात्पर्यं तर्हि लक्षणा अत्र न स्वीकर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्वमसि यहाँ पर तत्‌ पद से तथा त्वम्‌ पद से विशेष्य अखण्ड एक रस चैतन्य ही उपस्थापित होता है।", "Kannada": "ತತ್ತ್ವಮಸಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ತತ್ ಪದದಿಂದ ಮತ್ತು ತ್ವಮ್ ಪದದಿಂದ ವಿಶೆಷ್ಯವು ಅಖಂಡದ ಏಕರಸವನ್ನು ಚೈತನ್ಯವೇ ಉಪಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तत्त्वमसि इत्यत्र तत्पदेन त्वम्पदेन च विशेष्यम्‌ अखण्डैकरसं चैतन्यमेव उपस्थापितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उन दोनों चैतन्यों के अभेदान्वय में कोई भी बाधक नहीं होता है।", "Kannada": "ಆ ಎರಡು ಚೈತನ್ಯಗಳ ಅಭೇದಾನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಬಾಧಕವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तयोः चैतन्ययोः अभेदान्वये कोऽपि बाधकः नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि विशेष्यमात्र तात्पर्ययुक्त वाक्य में लक्षणा स्वीकार करते है तो घर में घट-घट में रूप, घट को लाओ इत्यादि वाक्यों में भी लक्षणा स्वीकार करना चाहिए।", "Kannada": "ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಶೇಷ್ಯಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಯುಕ್ತವಾದ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಘಟವು, ಘಟದಲ್ಲಿ ರೂಪವು, ಘಟಮ್ ಆನಯ ಎಂಬಲ್ಲಿಯೂ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "यदि विशेष्यमात्रे तात्पर्ययुक्तवाक्ये लक्षणा स्वीक्रियते तर्हि गेहे घटः, घटे रूपम्‌, घटम्‌ आनय इत्यादिषु अपि लक्षणा स्वीकर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए धर्मराजध्वरीन्द्र के द्वारा वेदान्तपरिभाषा मे कहा गया है कि “इसी प्रकार से तत्वमसि इस वाक्य में भी  शक्ति के  स्वतन्त्र उपस्थित तत्‌ तथा त्वम्‌ पदार्थों के अभेदान्वयक बाधक भाव से लक्षणा नहीं है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಧರ್ಮರಾಜ ಅಧ್ವರಿಯವರಿಂದ ವೇದಾಂತ ಪರಿಭಾಷದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ - \"ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣ ಇಲ್ಲ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಾದ ತತ್ವಂ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಅಭೆದಾನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಬಾಧಕಾಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः एव धर्मराजाध्वरीन्द्रेण वेदान्तपरिभाषायां निगद्यते “एवमेव तत्त्वमसि इति वाक्ये अपि न लक्षणा, शक्त्या स्वातन्त्र्येण उपस्थितयोः तत्त्वम्पदार्थयोः अभेदान्वये बाधकाभावात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "नहीं तो घर में घट है, घट में रूप है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಗೇಹೇ ಘಟ, ಘಟೇ ರೂಪವು.", "Sanskrit": "अन्यथा गेहे घटः, घटे रूपम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट लाओ इत्यादि मे घटत्वगेहत्वादि की अभिमतान्वयबोध योग्यता के द्वारा वहाँ पर भी घटादि पदों के विशेष्यमात्रपरत्व मे लक्षणा ही होनी चाहिए।", "Kannada": "ಘಟಮ್ ಆನಯ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಘಟತ್ವ ಗೆಹತ್ವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮತಾನ್ವಯ ಬೋಧಕಯೋಗ್ಯತೆಯಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಘಟಾದಿ ಪದಗಳ ವಿಶೇಷವೇ ಪರವು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣ ಇರಬಹುದು. ಎಂದು.", "Sanskrit": "घटम्‌ आनय इत्यादौ घटत्वगेहत्वादेः अभिमतान्वयबोधयोग्यतया तत्रापि घटादिपदानां विशेष्यमात्रपरत्वे लक्षणा एव स्यात्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अद्वैतवेदान्त सिद्धान्त मे तात्पर्य अनुपपत्ति ही लक्षणा होती है।", "Kannada": "ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಅನುವಪಪತ್ತಿಯೇ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अद्वैतवेदान्तसिद्धान्ते तात्पर्यानुपपत्तिरेव लक्षणा।"}}
{"translation": {"Hindi": "गङ्गा मे घोष है यहाँ पर गङ्गा पद का  के तीर पर यह तात्पर्य होता है।", "Kannada": "ಗಂಗಾಯಾಂ ಘೋಷಃ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಪದದ ಗಂಗಾತಟ ಎಂದು ತಾತ್ಪರ್ಯ.", "Sanskrit": "गङ्गायां घोषः इत्यत्र गङ्गापदस्य गङ्गातीरे एव तात्पर्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब गङ्गा पद का जलप्रवाह रूप शक्यार्थ स्वीकार किया जाता है तब तात्पर्य की अनुपपत्ति होती है।", "Kannada": "ಗಂಗಾಪದವನ್ನು ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "यदा गङ्गापदस्य जलप्रवाहरूपः शक्यार्थः स्वीक्रियते तदा तात्पर्यस्य अनुपपत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए यहाँ पर लक्षणा स्वीकार की जाती है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः अत्र लक्षणा स्वीक्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तत्वमसि यहाँ पर तो जीवात्मा  तथा परमात्मा का ऐक्यरूप ही तात्पर्य के रूप में उपपद्य होता है।", "Kannada": "ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಏಕರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्त्वमसि इत्यत्र तु जीवात्मनः परमात्मनः च ऐक्यरूपं तात्पर्यम्‌ उपपद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जीवब्रह्मात्मैक्यरूपतात्पर्य की उपपत्ति की लक्षणा का यहाँ पर आश्रय नहीं लेना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಏಕರೂಪ ತಾತ್ಪರ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः जीवब्रह्मात्मैक्यरूपतात्पर्यस्य उपपत्तेः अत्र लक्षणा न आश्रयणीया।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं कि मैं ईश्वर नहीं हूँ, मैं मनुष्य हूँ, इत्यादि प्रत्यक्ष के द्वारा एक ही, किञ्चिसर्वज्ञत्वा परोक्षत्व परोक्षत्वादि विरुद्ध हेतु से जीव ब्रह्म का भेद स्पष्ट होता है।", "Kannada": "ನಾನೇನು ಈಶ್ವರನಲ್ಲ, ನಾನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಒಂದರಲ್ಲೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನದ ಪರೋಕ್ಷತ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರಣ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ಬೇಧದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "ननु अहम्‌ ईश्वरः न, अहं मनुष्यः इत्यादिप्रत्यक्षेण,, एकस्मिन्‌ एव किञ्चिज्ञत्वसर्वज्ञत्वापरोक्षत्वपरोक्षत्वादिविरुद्धहेतुना जीवब्रह्मणोः भेदः स्पष्टः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मुण्डकोपनिषद में कहा गया है- “द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ದ್ವಾ ಸುಪರ್ಣಾ ಸಯುಜಾ ಸಖಾಯಾ ಸಮಾನಂ ವೃಕ್ಷಮ್ ಪರಿಷಸ್ವಜಾತೆ", "Sanskrit": "अतैव मुण्डकोपिनिषदि आम्नायते -“द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर भी जीव तथा ब्रह्म के भेद से कथन सुना जाता है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮದ ಭೇದಗಳೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्रापि जीवब्रह्मणोः भेदेन कथनं श्रूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और भगवान्‌ श्री कृष्ण ने श्रीमद्भगवद्गीता में कहा है- “द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ - \"ದ್ವಾವಿಮೌ ಪುರುಶೌ ಲೋಕೇ ಕ್ಷರಶ್ಚಾಕ್ಷರ ಏವ ಚ. ಎಂದು", "Sanskrit": "अपि च भगवता श्रीकृष्णेन श्रीमद्भगवद्गीतायां कथ्यते “द्वाविमो पुरुषो लोके क्षरश्चाक्षर एव च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से गीतादिस्मृतियाँ भी जीव तथा ब्रह्म के भेद को बताती है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ಗೀತಾದಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳೂ ಕೂಡ ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮದ ಭೇದವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "एवं गीतादिस्मृतिभिरपि जीवब्रह्मणोः भेदः निगदितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "आनन्दमयाधिकरण में पठित “ भेदव्यपदेशाच्च(1-1-17) ” इस सूत्र में श्रोत जीव ब्रह्मभेद व्यपदेश कहलाता है।", "Kannada": "ಆನಂದಮಯ ಅಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ - \"ಭೇದವ್ಯಪದೇಶಾಚ್ಚ (೧.೧.೧೭)\" ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೃತಿಯು ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಗಳ ವ್ಯಪದೇಶವನ್ನು ನಿಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आनन्दमयाधिकरणे पठिते “भेदव्यपदेशाच्च(१-१-१७)” इत्यस्मिन्‌ सूत्रे श्रौतः जीवब्रह्मभेदव्यपदेशः निगदितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं की जीव तथा ब्रह्म का अज्ञान कृत कल्पित भेद स्वीकार करने से लब्धलब्धव्य भाव स्वीकार करने का अर्थ प्रसिद्ध होता है तो कहते हैं कि ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಅಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತ ಭೇದಗಳ ಸ್ವೀಕಾರದಿಂದ ಲಬ್ಧಿ ಅಲಬ್ಧಿಗಳ ಅಭಾವಸ್ವೀಕಾರದ ವೈಯರ್ಥ್ಯವು ಯೋಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "ननु जीवब्रह्मणोरज्ञानकृतकल्पितभेदस्वीकारात्‌ लब्धृुलब्धव्यभावस्वीकारस्य वैयर्थ्यं प्रसज्यते इति चेन्न, ।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमार्थतः उन दोनों में अभेद कथन के लिए लब्धूलब्धव्य भाव कहा गया है।", "Kannada": "ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವೆರಡರ ಭೇದವನ್ನು ಹೇಳಲು ಲಬ್ಧುಲಬ್ಧವ್ಯಭಾವವು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परमार्थतः तयोरभेदकथनाय लंब्धृलब्धव्यभावः कथितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "बृहदारण्यकोपनिषद्‌ में कहा गया हैं कि -“ नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा” (3-7-23) इस प्रकार से।", "Kannada": "ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ - \"ನಾನ್ಯೋsತೋsಸ್ತಿ ದ್ರಷ್ಟಾ\" (೩.-೭.೨೩)", "Sanskrit": "बृहदारण्यकोपनिषदि उच्यते-“नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा” (३-७-२३) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवान शङऱकाराचार्य भी यह ही कहते हैं कि - “प्रतिषिध्यते एव तु परमार्थतः सर्वज्ञात्‌ परमेश्वरात्‌ अन्यः द्रष्टा श्रोता वा, नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा इत्यादिना” इति।", "Kannada": "ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಕೂಡ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯತೆ ಏವ ತು ಪರಮಾರ್ಥತಃ ಸರ್ವಜ್ಞಾತ್ ಪರಮೇಶ್ವರಾತ್ ಅನ್ಯಃ ದ್ರಷ್ರಾ ಶ್ರೋತಾ ವಾ ನಾನ್ಯೋsತೋ sಸ್ತಿ ದ್ರಷ್ಟಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "भगवान्‌ शङ्कराचार्योऽपि एवमेव कथयति -“प्रतिषिध्यते एव तु परमार्थतः सर्वज्ञात्‌ परमेश्वरात्‌ अन्यः द्रष्टा श्रोता वा, नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा इत्यादिना” इति॥"}}
{"translation": {"Hindi": "निश्चित रूप से परमार्थत रूप से जीव के ब्रह्म से अभिन्नत्व से जीव का अविद्याकल्पितत्व ईश्वर भी मिथ्या है तो अविद्या कल्पित जीव से परमेश्वर के भिन्न होने से ऐसा भी नहीं है।", "Kannada": "ಪರಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಜೀವದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಭಿನ್ನತ್ವಾತ್ ಮತ್ತು ಜೀವದ ಆವಿದ್ಯಾ ಕಲ್ಪಿತತ್ವಾತ್ ಇಷ್ವರನೂ ಸುಳ್ಳು ಎಂದಲ್ಲ, ಅವಿದ್ಯಾಕಲ್ಪಿತ ಜೀವದಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ.", "Sanskrit": "ननु परमार्थतः जीवस्य ब्रह्माभिन्नत्वात्‌, जीवस्य च अविद्याकल्पितत्वात्‌ ईश्वरोऽपि मिथ्या इति चेन्न, अविद्याकल्पितजीवात्‌ परमेश्वरस्य भिन्नत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जीव अविद्यायुक्त होते है इस प्रकार से सुरेशवराचार्य के द्वारा नैष्कर्म्यसिद्धि के तृतीय अध्याय में 111 वाँ श्लोक है - “ अहो धार्ष्ट्यमविद्यायाः न कश्चिदतिवर्तते।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಜೀವಗಳು ಅವಿದ್ಯಾಗಳೇ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಸುರೇಶ್ವರಾಚಾರ್ಯರಿಂದ ಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೧೧೧ ನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ - ಆಹೋ ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯಮವಿದ್ಯಾಯಾ: ನ ಕಷ್ಚಿದತಿವರ್ತತೆ l", "Sanskrit": "सर्वे जीवा अविद्यामन्त एवेति दर्शयितुमुच्यते सुरेश्वराचार्येण नैष्कर्म्यसिद्धेः तृतीयाध्यायगते एकादशाधिकशततमे श्लोके-अहो धार्ष्ट्यमविद्यायाः  न कश्चिदतिवर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "“रसं ह्येवायं लब्ध्वानन्दी भवति” इत्यादि श्रुति में रस इसको द्वितीयान्त पद के द्वारा तथा अयम्‌ इसमें प्रथमान्त पद के द्वारा जीव तथा ब्रह्म के लब्ध लब्धव्यभाव के द्वारा दिशा निर्देश किये गये।", "Kannada": "\"ರಸಂ ಹ್ಯೇವಾಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾನಂದೀ ಭವತಿ\" ಎಂಬ ಶೃತಿಯಲ್ಲಿ ರಸವೆಂಬುದು ದ್ವಿತೀಯಾಂತ ಪದ, ಅಯಂ ಎಂಬುದು ಪ್ರಥಮಾಂತ ಪದ, ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಲಬ್ಧ್ರುಲಬ್ಧವ್ಯ ಭಾವದಿಂದ ಭೇದನಿರ್ದೇಶವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "“रसं ह्येवायं लब्ध्वानन्दी भवति” इत्यस्यां श्रुतौ रसमिति द्वितीयान्तपदेन, अयमिति प्रथमान्तपदेन जीवब्रह्मणोः लब्धृलब्धव्यभावेन भेदनिर्देशः निगदितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधिष्ठान व्यतिरिक्त कल्पितवस्तु के सत्त्व असिद्ध होने पर भी कल्पितवस्तु सत्ताव्यतिरेक से अधिष्ठानसत्तव प्रत्यक्ष ही सिद्ध होता है।", "Kannada": "ಅಧಿಷ್ಠಾನವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಕಲ್ಪಿತವಸ್ತುಗಳ ಸತ್ವಸಿದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲ್ಪಿತವಸ್ತುಸತ್ತಾವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಾನಸತ್ವವು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಸಿದ್ಧವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अधिष्ठानव्यतिरेकेण कल्पितवस्तुनः सत्त्वासिद्धे सत्यपि कल्पितवस्तुसत्ताव्यतिरेकेण अधिष्ठानसत्त्वं प्रत्यक्षसिद्धमेव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए अविद्याकल्पितत्व से जीव का ब्रह्म अभिन्न अधिष्ठान्न अवश्य कहना चाहिए।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಿದ್ಯಾಕಲ್ಪಿತತ್ವದಿಂದ ಜೀವದ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಭಿನ್ನವನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत अविद्याकल्पितत्वात्‌ जीवस्य ब्रह्माभिन्नमधिष्ठानमवश्यं वक्तव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "बिम्ब व्यतिरेक से प्रतिबिम्ब के निरपेक्ष सत्व के अभाव से प्रतिबिम्ब बिम्ब से भिन्न होता है।", "Kannada": "ಬಿಂಬವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ನಿರಪೇಕ್ಷಸತ್ವಾಭಾವದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಬಿಂಬಾಭಿನ್ನವು.", "Sanskrit": "बिम्बव्यतिरेकेण प्रतिबिम्बस्य निरपेक्षसत्त्वाभावात्‌ प्रतिबिम्बं बिम्बाभिन्नम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अप्पयदीक्षित के द्वारा भी सिद्धान्तलेख सङ्ग्रह मे यही कहा गया है कि “ इस प्रकार से मुक्त होने पर जीव तथा ईश्वर के प्रतिबिम्ब विशेष पक्षों में जो बिम्ब स्थानीय ब्रह्म होता है, वह मुक्त प्राप्य शुद्ध चैतन्य होता है।", "Kannada": "ಅಪ್ಪಯ್ಯದೀಕ್ಷಿತನಿಂದ ಹೀಗೆಯೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಲೇಖಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ - ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಜೀವ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಿಶೇಷಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಿಂಬಸ್ಥಾನವು ಬ್ರಹ್ಮ ಅದು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಶುದ್ಧಚೈತನ್ಯವೆಂದು\"", "Sanskrit": "अप्पयदीक्षितेनापि एवमेव भण्यते सिद्धान्तलेखसंग्रहे - “एवमुक्तेषु एतेषु जीवेश्वरयोः प्रतिबिम्बविशेषपक्षेषु यत्‌ बिम्बस्थानीयं ब्रह्म तत्‌ मुक्तप्राप्यं शुद्धचैतन्यमिति” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन प्रतिबिम्ब के बिम्ब से अभिन्नत्व होने पर भी बिम्ब प्रतिबिम्ब के द्वारा परिणमित नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಬಿಂಬಾಭಿನ್ನತ್ವವೂ ಬಿಂಬವು ಪ್ರತಿಬಿಂಬರೂಪದಿಂದ ಪರಿಣಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु प्रतिबिम्बस्य बिम्बाभिन्नत्वेऽपि बिम्बः प्रतिबिम्बरूपेण न परिणमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए परमेश्व का मिथ्यात्व नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮೇಶ್ವರನದ್ದಲ್ಲ ಸುಳ್ಳು ಎಂದು.", "Sanskrit": "अतः न परमेश्वरस्य मिथ्यात्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तत्वमसि यह महावाक्य यदि अभेदार्थक होता है तो वेदस्मृति प्रत्यक्ष प्रमादि से विरुद्ध होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವೇನಾದರೂ ಅಭೇದಾರ್ಥವಾದರೆ ವೇದಸ್ಮೃತಿಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಪ್ರಮಾದಿಗಳಿಂದ ಅದು ವಿರುದ್ಧವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तत्त्वमसि इति महावाक्यं यदि अभेदार्थकं भवति तर्हि वेदस्मृतिप्रत्यक्षप्रमादिभ्यः तत्‌ विरुद्ध्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए तत्वमसि यह महावाक्य अभेदार्थ से भिन्नार्थक होता है, लेकिन इस आशङ्का के सत्य होते हुए भी वह नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ತತ್ವಮಸಿ ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಅಭೇದಾರ್ಥದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಂಶಯದಲ್ಲಿ ಅದಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः तत्त्वमसि इति वाक्यम्‌ अभेदार्थात्‌ भिन्नार्थकं भवति इति आशङ्कायां सत्यामुच्यते तत्‌ न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कारण यह है कि भेद विषयक प्रत्यक्ष , चक्षु आदि कारणों के दोष सम्भव होते हैं।", "Kannada": "ಕರಣವು ಭೇದವಿಷಕಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಕ್ಷು ಮೊದಲಾದ ಕರಣಗಲ ದೋಷವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कारणं हि भेदविषयकप्रत्यक्षे चक्षुरादिकरणानां दोषाः सम्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "दोष युक्त चक्षु आदि से मैं अन्धा हूँ, मैं मूक हूँ, इस प्रकार का प्रत्यक्ष होता है।", "Kannada": "ದೋಷಯುಕ್ತಗಳ ಚಕ್ಷು ಮೊದಲಾದ ಕರಣಗಳ ನಾನು ಅಂಧ, ನಾನು ಮೂಕ ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "दोषयुक्तेभ्यः चक्षुरादिकरणेभ्यः अहमन्धः, अहं मूकः इत्यादि प्रत्यक्षं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस प्रकार के प्रत्यक्ष में दोष सम्भव होते हैं।", "Kannada": "ಅಂತಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "तादृशे प्रत्यक्षे दोषाः सम्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अपौरुषेय वेद में दोष  सम्भव नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಪೌರುಷೇಯವು ವೇದದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "किन्तु अपौरुषेये वेदे दोषाः न सम्भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यक्ष की अपेक्षा से आगम का अपौरुषेयत्व से बलत्व होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಆಗಮದ ಬಲವೇ ಮುಖ್ಯ, ಅಪೌರುಷೇಯದಿಂದ.", "Sanskrit": "प्रत्यक्षापेक्षया आगमस्य एव बलवत्वम्‌, अपौरुषेयत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अविद्या रूप मे ही होती है इसलिए कल्पित भेद भी मिथ्या ही होता है।", "Kannada": "ಅವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳುವಾದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲ್ಪಿತ ಭೇದಗಳು ಕೂಡ ಸುಳ್ಳೇ.", "Sanskrit": "अविद्या च मिथ्याभूता। अतः तया कल्पितः भेदः अपि मिथ्या एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "“सर्व खल्विदं ब्रह्म” (छान्दोग्योपनिषद्‌ 3. 14.1) , “ आत्मैवेदं सर्व” (छान्दोग्योपनिषद्‌ 7.25.2) , “ ब्रह्मैवेदममृतं” (मुण्डकोपनिषद्‌ 2.2.11), “ सदेव सोम्य इदमग्र आसीत्‌” (छान्दोग्योपनिषद्‌ 3.2.1), “तत्त्वमसि” (छान्दोग्योपनिषद्‌ 6.8.7), “ अयमात्मा ब्रह्म” (बृहदारण्यकोपनिषद्‌ 2.5.19) इत्यादि श्रुतियाँ वेदान्तों में प्रत्यगभिन्न एक ही ब्रह्म में तात्पर्य को दिखाती है।", "Kannada": "\"ಸರ್ವ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ\" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಶದ್ ೩.೧೪.೧), \"ಅತ್ಮೈವೇದಂ ಸರ್ವ\" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್ ೭.೨೫.೨), \"ಬ್ರಹ್ಮೈವೆದಮಮೃತಮ್\" (ಮುಂಡಕೋಪನಿಷದ್ ೨.೨.೧೧), \"ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯ ಇದಮಗ್ರ ಅಸೀತ್\" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್ ೩.೨.೧), \"ತತ್ವಮಸಿ\" (ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್ ೬.೮.೭), \"ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ\" (ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕೋಪನಿಷದ್ ೨.೫.೧೯) ಇತ್ಯಾದಿ ಶೃತಿಗಳು ವೇದಾಂತಗಳ ಪ್ರತ್ಯಗಭಿನ್ನದಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲೇ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿಯೇ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "“सर्व खल्विदं ब्रह्म\" (छान्दोग्योपनिषद्‌ ३.१४.१), “आत्मैवेदं सर्व” (छान्दोग्योपनिषद्‌ ७.२५.२), “ब्रह्मैवेदममृतं” (मुण्डकोपनिषद्‌ २.२.११), “सदेव सोम्य इदमग्र आसीत्‌”(छान्दोग्योपनिषद्‌ ३.२.१), “तत्त्वमसि” (छान्दोग्योपनिषद्‌ ६.८.७), “अयमात्मा ब्रह्म” ( बृहदारण्यकोपनिषद्‌२.५.१९) चेत्यादिसहस्रश्रुतयः वेदान्तानां प्रत्यगभिन्ने एकस्मिन्‌ ब्रह्मण्येव तात्पर्यं दर्शयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए वस्तुतः जीव तथा परमात्मा में अभेद ही होता हे।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಜೀವ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಭೇದವೇ ಸರಿ.", "Sanskrit": "अतः वस्तुतस्तु जीवपरामात्मनोः अभेदः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.5.11 ) पञ्चदशीकारों के मत में तत्त्वम्पदार्थनिरूपण विद्यारण्य स्वामी नें पञ्चदशी के महावाक्य विवेक प्रकरण में कहा है “एकमेवाद्वितीयं सन्नामरूपविवर्जितम्‌।", "Kannada": "ಪಂಚದಶೀ ಕಾರರ ಮತದಲ್ಲಿ ತತ್ವ ಪದಾರ್ಥದ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾವಾಕ್ಯವಿವೇಕ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ - \"ಏಕಮೇವಾಡ್ವಿತೀಯಂ ಸನ್ನಾಮರೂಪವಿವರ್ಜಿತಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "पञ्चदशीकाराणां मते तत्त्वम्पदार्थनिरूपणम्‌ विद्यारण्यस्वामिना पञ्चदश्याः महावाक्यविवेकप्रकरणे उच्यते -“एकमेवाद्वितीयं सन्नामरूपविवर्जितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्लोक का अर्थ है कि इस जगत्‌ की सृष्टि से पूर्व एक ही अद्वितीय नामरूप रहित जो ब्रह्म था सृष्टि के बाद भी वैसा ही ब्रह्म रहेगा।", "Kannada": "ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥ - ಈ ಜಗತ್ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲೇ ಏಕಮೇವ ಅದ್ವಿತೀಯಮ್ ಎಂಬ ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮ ಇದ್ದಿತೋ ಸೃಷ್ಟಿಯ ನಂತರವೂ ಅಂತಹ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಇದೆ.", "Sanskrit": "अस्य श्लोकस्य अर्थः तावत्‌ अस्याः जगत्सृष्टेः पूर्वम्‌ एकमेवाद्वितीयं नामरूपरहितं यत्‌ ब्रह्म आसीत्‌ सृष्टेः परमपि तादृशमेव ब्रह्म अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी ब्रह्म का तद पद के द्वारा यहाँ पर वर्णन किया गया है, इस प्रकार से छान्दोग्योपनिषद्‌ में कहा गया हैं कि “सदेव सोम्य इदमग्र आसीदेकमेव अद्वितीयम्‌।", "Kannada": "ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅದೇ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹೇಳಿದೆ. ಚಾಂಡೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತು ಹೇಳುತ್ತೆ - \"ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಾಮೇವ ಅದ್ವಿತೀಯಮ್. ಎಂದು", "Sanskrit": "तदेव ब्रह्म अत्र तदिति पदेन निगद्यते। छान्दोग्योपनिषदि निगद्यते -“सदेव सोम्य इदमग्र आसीदेकमेव अद्वितीयम्।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब कहते हैं कि यदि ब्रह्म सत्य है तो श्रुतियों तथा स्मृतियों का व्यर्थ प्रसङ्ग हो जाएगा।", "Kannada": "ಬ್ರಹ್ಮನು ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಶೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿಗಳ ವೈಯರ್ಥ್ಯಪ್ರಸಂಗವಲ್ಲವೇ.", "Sanskrit": "ननु ब्रह्म यदि सत्‌ स्यात्‌ तर्हि श्रुतीनां स्मृतीनां च वैयर्थ्यप्रसङ्गः खलु।"}}
{"translation": {"Hindi": "ब्रह्म न तो सत्‌ होता है और न ही असत्‌ इस प्रकार ऋग्वेद में कहा गया है।", "Kannada": "ಬ್ರಹ ಸತ್ಯವಲ್ಲ, ಸುಳ್ಳು ಕೂಡ ಅಲ್ಲವೆಂದು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "ब्रह्म न सत्‌, नाप्यसदिति ऋग्वेदे निगदितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "” (10/129/1) इति।", "Kannada": "(೧೦/೧೨೯/೧) ಇತಿ.", "Sanskrit": "(१०/१२९/१) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "श्रीमदभगवद्गीता में भगवान्‌ श्री कृष्ण ने भी कहा है “ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतमश्नुते।", "Kannada": "ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನು - \"ಜ್ಞೆಯಂ ಯತ್ತತ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಜ್ಜ್ಞಾತ್ವಾಽಮೃತಮಷ್ಣುತೇ | ಎಂದನು.", "Sanskrit": "श्रीमद्भगवद्गीतायां श्रीकृष्णेनाप्युच्यते -“ज्ञेयं यत्तत्प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वाऽमृतमश्चुते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से न तो ब्रह्म सत्‌ होता है और ना ही असत्‌ होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯವಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳೂ ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतः ब्रह्म न सत्‌, नापि असत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "“नेति नेति” (बृह.उ-4.4.22), “ अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययम्‌ ” (कठोपनिषत्‌-1.3.15), “ अस्थूलमनण्वहृस्वमदीर्घम्‌” (बृह.उ-3.8.8) इस प्रकार से सभी उपनिषदों में ज्ञेयवस्तु ब्रह्म के वागगोचरत्व से अशेष शेष तथा प्रतिषेध के द्वारा निर्विशेषत्व को कहा गया है।", "Kannada": "\"ನೇತಿ ನೇತಿ\" (ಬೃಹ. ಉ -೪.೪.೨೨) \"ಅಶಬ್ದಮಸ್ಪರ್ಶಮರೂಪಮವ್ಯಯ\" (ಕಥೋಪನಿಶತ್ - ೧.೩.೧೫) \"ಅಸ್ಥೂಲಮನಣ್ವಹೃಸ್ವರ್ಮಸ್ದೀರ್ಘಮ್\" (ಬೃಹ. ಉ- ೩.೮.೮) ಚೆತ್ಯೆವಂ ಸರ್ವಾಸು ಉಪನಿಷತ್ಸು ಜ್ಞೇಯವಸ್ತುನಃ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ವಾಗಗೋಚರತ್ವಾದಶೇಷವಿಶೇಷಪ್ರತಿಷೇಧದ್ವಾರೇಣ ನಿರ್ವಿಶೇಷತ್ವಂ ಭಣಿತಮ್ |", "Sanskrit": "“नेति नेति” (बृह.उ-४.४.२२), “अशब्दमस्पर्शमरूपमव्ययम्‌” (कठोपनिषत्‌-१.३.१५),“अस्थूलमनण्वहृस्वर्मस्दीर्घम्‌” (बृह.उ-३.८.८) चेत्येवं सर्वासु उपनिषत्सु ज्ञेयवस्तुनः ब्रह्मणः वागगोचरत्वादशेषविशेषप्रतिषेधद्वारेण निर्विशेषत्वं भणितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब प्रश्‍न करते हुए कहते हैं की निर्विशेष ब्रह्म ज्ञेय होता है अथवा नहीं।", "Kannada": "ಹಾಗಾದರೆ ನಿರ್ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಾರೆ ಬ್ರಹ್ಮ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ?", "Sanskrit": "ननु निर्विशेषं ज्ञेयं ब्रह्म अस्ति वा नास्ति वा?"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि है तो अवश्य सत्‌ होना चाहिए, और यदि नहीं हैं तो अवश्य ही असत्‌ होना चाहिए।", "Kannada": "ಇದೆಯೆಂದಾದರೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಅಸತ್ಯವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यदि अस्तीत्युच्यते तर्हि अवश्यं सद्भवेत्‌ नास्तीत्युच्यते चेत्‌ अवश्यमसद्भवेत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर कहते हैं कि इन्द्रिय गोचर वस्तु ही सत्‌ तथा असद्‌ के कारण बुद्धि गोचर होती है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ - ಇಂದ್ರಿಯಗೋಚರಂ ವಸ್ತ್ವೇವ ಸದಸದ್ಭುದ್ಧಿಗೋಚರಂ ಭವತಿ |", "Sanskrit": "अत्रोच्यते - इन्द्रियगोचरं वस्त्वेव सदसद्बुद्धिगोचरं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट के इन्द्रियों गोचरत्व के कारण ही घट है इस प्रकार से कहा जाता है।", "Kannada": "ಘಟದ ಇಂದ್ರಿಯ ಗೋಚರದಿಂದ ಘಟ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "घटस्येन्द्रियगोचरत्वात्‌ घटोऽस्ति इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और घट के अभाव में इन्द्रिय अगोचरत्व के कारण घट नहीं है इस प्रकार से कहा जाता है।", "Kannada": "ಘಟವಿಲ್ಲವಾದರೆ ಅಗೋಚರದಿಂದ ಘಟವು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चेत्‌ घटाभावस्येन्द्रियगोचरत्वात्‌ घटः नास्ति इत्युच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन अभाव को प्रत्यक्ष कैसे, तो धर्मराजध्वरीन्द्र वेदान्तपरिभाषा में कहते हैं कि - “ज्ञानकरणाजन्याभावानुभवासाधारणकारणमनुपलब्धिरूपं प्रमाणम्‌” अर्थात्‌ ज्ञान करण अजन्य अथवा भाव अनुभव असाधारणकारण अनुपलब्धिरूप प्रमाणम होता है ।", "Kannada": "ಆದರೆ ಅಭಾವದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತ್ವವು ಹೇಗೆಂದರೆ ಧರ್ಮರಾಜಾಧ್ವರೀಂದ್ರರು ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ - ಜ್ಞಾನಕರಣಾಜನ್ಯಾಭಾವಾನುಭವಾಸಾಧಾರಣಕಾರಣಮನುಪಲಭ್ದಿರೂಪಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "किन्त्वभावस्य प्रत्यक्षत्वंकथमिति चेदुच्यते धर्मराजाध्वरीन्द्रेण वेदान्तपरिभाषायां“ज्ञानकरणाजन्याभावानुभवासाधारणकारणमनुपलब्धिरूपं प्रमाणम्‌\" इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "भगवान्‌ शङ्कराचार्य के द्वारा भी श्री मद्‌भगवद्गीता के भाष्य में कहा गया है कि- “इद्‌ तु ज्ञेयमतीन्द्रियत्वेन शब्दैकप्रमाणगम्यत्वात्‌ न घटादिवत्‌ उभयबुद्धयनुगतप्रत्ययविषयमित्यतो ` न सत्‌ तन्नासत्‌' इत्युच्यते” अर्थात्‌ यह तो ज्ञेय अतीन्द्रियत्व के द्वारा शब्दरूप एक प्रमाण के अगम्य से घटादि के समान नहीं होता है।", "Kannada": "ಭಗವಾನ್ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರರು ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತಾಭಾಷ್ಯದಲ್ಲಿ - ಇದಂ ತು ಜ್ಞೇಯಮತೀಂದ್ರಿಯತ್ವೇನಮಶಬ್ದೈಕಪ್ರಮಾಣಗಮ್ಯತ್ವಾತ್ ನ ಘಟಾದಿವತ್ ಉಭಯಬುದ್ಧ್ಯನುಗತಪ್ರತ್ಯಯವಿಷಯಮಿತ್ಯತೋ ನ ಸತ್ ತನ್ನಾಸತ್\" ಹೆಳಲಾಗಿದೆ. ಎಂದು.", "Sanskrit": "भगवता शङ्कराचार्येणापि श्रीमद्भगवद्गीताभाष्ये उक्तम्‌ “इदं तु ज्ञेयमतीन्द्रियत्वेनम शब्दैकप्रमाणगम्यत्वात्‌ न घटादिवत्‌ उभयबुद्ध्यनुगतप्रत्ययविषयमित्यतो 'न सत्‌ तन्नासत्‌” इत्युच्यते” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अब विद्यारण्य स्वामी के द्वारा त्वम्‌ पद के लक्ष्यार्थ को कहते है।", "Kannada": "ಈಗ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ತ್ವಂ ಪದದ ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "अधुना विद्यारण्यस्वामिनः त्वम्पदस्य लक्ष्यार्थ कथयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्लोक का यह अर्थ है कि श्रवण मनन निदिध्यासनादि के द्वारा जब श्रोता को महावाक्य का ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಈ ಶ್ಲೋಕದ ಅರ್ಥವು - ಶ್ರವಣ, ಮನನ, ನಿದಿಧ್ಯಾಸನಗಳಿಂದ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥಜ್ಞಾನವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "अस्य श्लोकस्य अर्थः तावत्‌ श्रवणमनननिदिध्यासनादिना यदा श्रोतुः महावाक्यार्थज्ञानं भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह देहेन्द्रिय अद्यतीत कारण सूक्ष्म भूतों के शरीरों की साक्षिरूप से विद्यमान होती हुई वस्तु ही त्वम्‌ पद से उक्त है।", "Kannada": "ಆಗ ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಾದಿಗಳ ಅತೀತವಾದ ಕಾರಣಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರಗಳ ಸಾಕ್ಷಿರೂಪದಿಂದ ಇರುವ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ತ್ವಮ್ ಪದದಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तदा देहेन्द्रियाद्यतीतं कारणसूक्ष्मस्थूलानां शरीराणां साक्षिरूपेण विद्यमानं सत्‌ वस्तु एव त्वम्पदेन उक्तम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर असि इस पद के द्वारा प्रत्यक्ष आत्मा तथा परमात्मा का ऐक्य सूचित किया गया है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಅಸಿ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆತ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र असीति पदेन प्रत्यगात्मपरमात्मनोः ऐक्यं सूचितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अयमात्मा ब्रह्म अथर्ववेद के माण्डुक्य उपनिषद में “ अयमात्मा ब्रह्म” इस प्रकार का महावाक्य उपलब्ध होता है।", "Kannada": "ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಥರ್ವವೇದದ ಮೂಂಡೂಕ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ - \"ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಸಿಕ್ಕಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमात्मा ब्रह्म अथर्ववेदस्य माण्डूक्योपनिषदि “अयमात्मा ब्रह्म” इति महावाक्यम्‌ उपलभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण मन्त्र इस प्रकार से है- “सर्व ह्येतद्ब्रह्म अयमात्मा ब्रह्म सोऽयमात्मा चतुष्पात्‌\" इति।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಂತ್ರವು - ಸರ್ವಂ ಹ್ಯೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಸೋಽಯಮಾತ್ಮಾ ಚತುಷ್ಪಾತ್\" ಎಂದು.", "Sanskrit": "सम्पूर्णः मन्त्रः तावत्‌ “सर्वं ह्येतद्ब्रह्म अयमात्मा ब्रह्म सोऽयमात्मा चतुष्पात्‌” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ अयं इस शब्द से प्रत्यक्‌ आत्मा के बारे में बताया गया है।", "Kannada": "ಅಯಮ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "अयमिति शब्देन अत्र प्रत्यगात्मा अभिधीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विद्यारण्य स्वामी पञ्चदशी में कहतें है कि “स्वप्रकाशापरोक्षत्वमयमित्युक्तितो मतम्‌।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು ಪಂಚದಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಸ್ವಪ್ರಕಾಶಾಪರೋಕ್ಷತ್ವಮಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಿತೋ ಮತಮ್ | ಎಂದು.", "Sanskrit": "विद्यारण्यस्वामिनः पञ्चदश्यां वदन्ति यत्‌ -“स्वप्रकाशापरोक्षत्वमयमित्युक्तितो मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्यय्‌ आत्मा स्वप्रकाश तथा परोक्षस्वभाव वाला होता है।", "Kannada": "ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆತ್ಮವು ಸ್ವಪ್ರಕಾಶದ ಅಪರೋಕ್ಶದ ಸ್ವಭಾವ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "प्रत्यगात्मा स्वप्रकाशापरोक्षस्वभावः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर आत्मा के परोक्षत्व से व्यावर्त के लिए अपरोक्ष शब्द का प्रयोग विहित है।", "Kannada": "ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದ ಪರೋಕ್ಷತ್ವವು ತಿಳಿಸಲು ಅಪರೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अत्र आत्मनः परोक्षत्वं व्यावर्तयितुम्‌ अपरोक्षशब्दस्य प्रयोगः विहितः।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर घटादि के जैसे दृश्यत्व तथा व्यावर्त के लिए स्वप्रकाशत्व कहा गया है।", "Kannada": "ಮತ್ತೇ ಘಟದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ತಿಳಿಯಲು ಸ್ವಪ್ರಕಾಶತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "पुनः घटादिवत्‌ दृश्यत्वं व्यावर्तयितुं स्वप्रकाशत्वं निगदितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "घट का स्वप्रकाशत्व नहीं होता है।", "Kannada": "ಘಟದ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶತ್ವವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "घटस्य स्वपकाशत्वं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अहङ्कारादि जिस प्राणमन इन्द्रियदेहसंघात के होते हैं उसके अहडङऱकारादि जिस प्राण मन इन्द्रिय संघात के होते हैं वह देहान्त कहलाता है।", "Kannada": "ಅಹಂಕಾರವು ಯಾವುದರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ, ಮನ, ಇಂದ್ರಿಯ, ದೇಹಸಂಘಾತದ ಅಹಂಕಾರಾದಿ ಹಾಗೆಯೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಾಣ, ಮನ, ಇಂದ್ರಿಯ, ದೇಹಸಂಘಾತದ ಅದೇ ದೇಹಾಂತ.", "Sanskrit": "अहङ्कारः आदिः यस्य प्राणमनइन्द्रियदेहसंघातस्य तस्य अहङ्कारादिः, तथा देहे अन्तः यस्य प्राणमनङइन्द्रियदेहसंघातस्य स देहान्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इन सभी को प्रत्यगधिष्ठानता तथा साक्षिता के कारण अन्तर आत्म कहते हैं।", "Kannada": "ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧಿಷ್ಥಾನದ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದಲೇ ಆಂತರಾತ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "एतेषां सर्वेषां प्रत्यगधिष्ठानतया साक्षितया च आन्तरः आत्मा इति कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "और विद्यारण्य स्वामी कहते है को “दृश्यमानस्य सर्वस्य जगतस्तत्त्वमीर्यते।", "Kannada": "ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರು - ದೃಶ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಜಗತಸ್ತತ್ವಮೀರ್ಯತೇ | ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.", "Sanskrit": "अपि च विद्यारण्यस्वामिनः निगदन्ति यत्‌ -“दृश्यमानस्य सर्वस्य जगतस्तत्त्वमीर्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस ब्रह्म का बोध होने पर इस मिथ्याभूत सभी आकाशादि प्रपञ्च का बाध होता है वह पारमार्थिक ब्रह्म यहाँ पर कहा गया है।", "Kannada": "ಯಾವ ಬ್ರಹ್ಮನ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಸುಳ್ಳಾದ ಎಲ್ಲದ ಆಕಾಶಾದಿಪ್ರಪಂಚದ ಬಾಧವು ಆಗುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "यस्य ब्रह्मणः बाधे सति अस्य मिथ्याभूतस्य सर्वस्य आकाशादिप्रपञ्चस्य बाधः भवति तत्‌ पारमार्थिकं ब्रह्म अत्र उक्तम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस स्वप्रकाश स्वरूप ब्रह्म के प्रकाश से हम सभी प्रकाशित होते है।", "Kannada": "ಅದರ ಸ್ವಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಕಾಶಿತರಾಗುತ್ತೇವೆ.", "Sanskrit": "तस्य स्वप्रकाशस्वरूपस्य ब्रह्मणः प्रकाशेन सर्वे वयं प्रकाशवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मुण्डकोपनिषद्‌ में कहा है- “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः।", "Kannada": "ಅದರ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ಕೂಡ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮುಂಡಕೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ \"ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚಂದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾಂತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ | ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "तस्य एव प्रकाशेन चन्द्रसूर्यादयः अपि प्रकाशमानाः भवन्ति। अतः एव मुण्डकोपनिषदि निगद्यते “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी वेदान्तशास्त्रों के द्वारा प्रतिपादित सूक्ष्म, निर्विशेष,निरवयव,निरज्चन,तथा अस्तिमात्र सत्‌ वह ब्रह्म यहाँ पर सद्‌ इस प्रकार से कहा गया है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಿರ್ವಿಶೇಷವು, ನಿರವಯವು, ನಿರಂಜನವು, ಎಲ್ಲದರ ಅನುವರ್ತನೆಯು ಇರುವುದೇ ಸದ್ ಬ್ರಹ್ಮವಸ್ತುವನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेभ्यः वेदान्तशास्त्रेभ्यः सूक्ष्मं निर्विशेषं निरवयवं निरञ्जनं सर्वानुस्यूतम्‌ अस्तितामात्रं सत्‌ ब्रह्म वस्तु अत्र सदित्यनेन उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह जगत्‌ नामरूपक्रिया के समान विकृत जो उपलब्ध होता है उसकी उत्पत्ति से पूर्व उसकी नामरूपक्रिया विवर्जित थी।", "Kannada": "ಈ ಜಗತ್ತು ನಾಮರೂಪಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ವಿಕೃತವಾಗಿ ಯಾವುದು ಸಿಕ್ಕಿದೆಯೋ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮೊದಲೇ ನಾಮರೂಪಕ್ರಿಯಾವಿವರ್ಜಿತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "इदं जगत्‌ नामरूपक्रियावत्‌ विकृतं यदुपलभ्यते तदेव उत्पत्तेः पूर्व नामरूपक्रियाविवर्जितम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उत्पत्ति से पूर्व यह जगत्‌ सत्‌ शब्द बुद्धमात्र के द्वारा अवगम्य होता है।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಗೂ ಮೊದಲೇ ಈ ಜಗ್ತ್ತು ಸತ್ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उत्पत्तेः पूर्वम्‌ इदं जगत्‌ सच्छब्दबुद्धिमात्रगम्यम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "सृष्टि से पूर्व में इस जगत्‌ के नामरूपादियों को ग्रहण नहीं कर सकते है।", "Kannada": "ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮೊದಲು ಈ ಜಗತ್ತಿನ ನಾಮರೂಪಾದಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सृष्टेः पूर्वम्‌ अस्य जगतः नामरूपादिकं ग्रहीतुं न शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल जगत्‌ का सत्त्वमात्र ही ग्रहण किया जा सकता है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "केवलं जगतः सत्त्वमात्रं ग्रहीतुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जैस सुषुप्ति अवस्था में स्थित होकर सुषुप्ति से उठा हुआ व्यक्ति सत्त्वमात्र को ही समझता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆಂದರೆ - ಸುಷುಪ್ತಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಸುಷುಪ್ತಿಯಿಂದ ಜಾಗೃತ ಮನುಷ್ಯನು ಸತ್ವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ.", "Sanskrit": "यथा-सुषुप्त्यवस्थायां स्थित्वा सुषुप्तात्‌ उत्थितः जनः सत्त्वमात्रम्‌ अवगच्छति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार से यहाँ पर भी जानना चाहिए।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.", "Sanskrit": "तथैव अत्रापि ज्ञातव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुलाल के घर में प्रातः किसी ने मिट्टी को देखा।", "Kannada": "ಕುಲಾಲನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮಣ್ಣೀನ ಮುದ್ದೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು.", "Sanskrit": "कुलालस्य गृहे प्रातः कश्चन मृत्तिकां दृष्टवान्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही व्यक्ति जब शाम के समय कुलाल के घर में आया तो वहाँ पर तब उसने वहाँ पर देखा घट आदि शराव वहाँ पर थे।", "Kannada": "ಅದೇ ಪುರುಷನು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕುಲಾಲನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ನೋಡಿದನು ಆಗ ಘಟದ ಅವಯವಗಳು ಇದ್ದವು.", "Sanskrit": "स एव पुरुषः यदा अपराह्णे कुलालागृहम्‌ आगतवान्‌ तदा दृष्टवान्‌ यत्‌ तत्र घटशरावादयः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद जैसे वह पुरुष कहता है कि मृत्तिका ही यह है।", "Kannada": "ಅದಾದ ನಂತರ ಆ ಪುರುಷನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಇದು ಮಣ್ಣು ಆಗಿತ್ತು ಎಂದು.", "Sanskrit": "ततः परं यथा स पुरुषः कथयति मृत्तिका एव इदम्‌ आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसी प्रकार सद्‌ ही सौम्य रूप में सबसे पहले था।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯವೇ ಸೌಮ್ಯ ಇದೇ ಮೊದಲು ಎಂದು.", "Sanskrit": "तथैव सदेव सोम्य इदम्‌ अग्र आसीत्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "जिस प्रकार से मृत्तिका को घटादियों के द्वारा परिणमित कलालादि निमित्तकारण रूप के द्वारा देखे गये है उसी प्रकार से यहाँ सद्‌ ब्रह्म के विना अन्यत कुछ और निमित्त कारण नहीं होता है।", "Kannada": "ಮಣ್ಣನ್ನು ಘಟವಾಗಿಸಲು ಕುಲಾಲನ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಣರೂಪವು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸದ್ಬ್ರಹ್ಮವಿಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "यथा मृत्तिकां घटादिना परिणमयितुं कलालादयः निमित्तकारणरूपेण दृष्टा, न तथा अत्र सद्ब्रह्म विना अन्यत्‌ किञ्चित्‌ निमित्तकारणम्‌ अस्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः सत्‌ का सहकारी कारण दूसरा नहीं है।", "Kannada": "ಸತ್ಯವು ಸಹಕಾರಿಕಾರಣವು ದ್ವಿತೀಯವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सत: सहकारिकारणं द्वितीयं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सत्‌ ब्रह्म ही अद्वितीय इस प्रकार से कह जाता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಸತ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಅದ್ವಿತೀಯವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सत्‌ ब्रह्म अद्वितीयमिति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही ब्रह्म सच्चिदानन्द स्वरूप होता है।", "Kannada": "ಆ ಬ್ರಹ್ಮವು ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "तच्च ब्रह्म सच्चिदानन्दस्वरूपं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस स्वयं प्रकाश स्वरूप ब्रह्म के ही प्रकाश से हम सभी प्रकाश मान होते है।", "Kannada": "ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶರೂಪದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ನಾವೆಲ್ಲ ಪ್ರಕಾಶಿತರು.", "Sanskrit": "स्वयंप्रकाशस्वरूपस्य ब्रह्मणः प्रकाशेन सर्वे वयं प्रकाशवन्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीव तथा ब्रह्म में अविद्याकल्पित भेद होने पर भी परमार्थ रूप से अभेद में ही सभी वेदों का तात्पर्य बताया गया है।", "Kannada": "ಜೀವಬ್ರಹ್ಮರ ಅವಿದ್ಯಾಕಲ್ಪಿತಭೇದದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಾರ್ಥದಿಂದ ಅಭೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "जीवब्रह्मणोः अविद्याकल्पितभेदे सति अपि परमार्थतः अभेदे एव सर्वेषां वेदानां तात्पर्यम्‌  प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "® महावाक्य जीव तथा ब्रह्म के ऐक्य का प्रतिपादन करते है।", "Kannada": "ಮಹವಾಕ್ಯವು ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "महावाक्यं जीवब्रह्मणोः ऐक्यं प्रतिपादयन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "® इसलिए इसमें तद्बुद्धि अध्यारोप होता है।", "Kannada": "ಇದರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಯು ಅಧ್ಯಾರೋಪವು.", "Sanskrit": "अतस्मिन्‌ तद्बुद्धिः अध्यारोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "® अपवाद वस्तु में भासमान अवस्तु अज्ञानादि प्रपञ्च का वस्तुमात्रत्व होता है।", "Kannada": "ಅಪವಾದವೆಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುವ ಅವಸ್ತುವಿನ ಅಜ್ಞಾನಾದಿಗಳ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತುಮಾತ್ರವೇ.", "Sanskrit": "अपवादः नाम वस्तुनि भासमानस्य अवस्त्वज्ञानादेः प्रपञ्चस्य वस्तुमात्रत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "® अज्ञान सद्‌ तथा असद्‌ दोनों के द्वारा अनिर्वचनीय त्रिगुणात्मक, ज्ञानविरोधि तथा भावरूप जो कुछ होता है।", "Kannada": "ಅಜ್ಞಾನವು ಸತ್ ಅಸತ್ಗಳ ಅನಿರ್ವಚನೀಯವಾದ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಜ್ಞಾನವಿರೋಧಿಯು, ಭಾವರೂಪವೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಎಂದು.", "Sanskrit": "अज्ञानं सदसद्भ्याम्‌ अनिर्वचनीयं त्रिगुणात्मकं ज्ञानविरोधि, भावरूपं यत्‌ किञ्चित्‌ इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "परमात्मा अपरोक्षस्वप्रकाश स्वरूप होता है।", "Kannada": "ಪರಮಾತ್ಮವು ಅಪರೋಕ್ಷವು ಸ್ವಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪವು ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "परमात्मा अपरोक्षस्वप्रकाशस्वरूपः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "® सभी वेदान्त शास्त्रों से सृक्ष्मनिर्विशेष निरवयव,निरञ्जन सर्वानुस्यूत अस्ति मात्र सत्‌ ब्रह्म वस्तु ही समझी जाती है।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ವೇದಾಂತಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವು, ನಿರ್ವಿಶೇಷವು, ನಿರವಯವವು, ನಿರಂಜನವು, ಎಲ್ಲದರ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಇರುವಿಕೆಯದ್ದನ್ನೇ ಸತ್ ಬ್ರಹ್ಮ ವಸ್ತುವೇ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सर्वेभ्यः वेदान्तशास्त्रेभ्यः सूक्ष्मं निर्विशेषं निरवयवं निरञ्जनं सर्वानुस्यूतम्‌ अस्तितामात्रं सत्‌ ब्रह्म वस्तु एव अवगम्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "® सत्‌ का सहाकारी कारण दूसरा नहीं होता है।", "Kannada": "ಸತ್ಯದ ಸಹಕಾರಿಕಾರಣವು ದ್ವಿತೀಯವಲ್ಲ.", "Sanskrit": "सतः सहकारिकारणं द्वितीयं नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए सत्‌ ब्रह्म ही अद्वितीय कहलाता हे।", "Kannada": "ಆದರಿಂದ ಸತ್ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಅದ್ವಿತೀಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः सत्‌ ब्रह्मैव अद्वितीयमिति उच्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "जीवन्रह्म में अविद्याकल्पित भेद होने पर भी परमार्थ रूप से वह अभेद ही होता है।", "Kannada": "ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮಗಳ ಅವಿದ್ಯಾಕಲ್ಪನಾ ಭೇದದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಭೇದವೇ ಆಗಿದೆ.", "Sanskrit": "जीवब्रह्मणोः अविद्याकल्पितभेदे सति अपि परमार्थतः अभेदः एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "1 छान्दोग्योपनिषद्‌ में विद्यमान महावाक्य क्या है?", "Kannada": "೧. ಛಾಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಮಹಾವಾಕ್ಯ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "१. छान्दोग्योपनिषदि विद्यमानं महावाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "2. माण्डुक्योपनिषद्‌ में विद्यमान महावाक्य क्या है?", "Kannada": "೨. ಮಾಂಡೂಕ್ಯೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾವಾಕ್ಯ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "२. माण्डूक्योपनिषदि विद्यमानं महावाक्यं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. ऋग्वेद किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩. ಋಗ್ವೇದವೆಂದರೆ ಏನು ?", "Sanskrit": "३. ऋग्वेदः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 श्रीमद्भगवद्गीता में ब्रह्म का सत्‌ तथा असत्‌ अनिर्वचनीयत्व प्रतिपादक श्लोक कौन-सा है?", "Kannada": "೪. ಶ್ರೀಮದ್ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸತ್ ಅಸತ್ ನಿರ್ವಚನೀಯತ್ವದ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾದ ಶ್ಲೋಕ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "४. श्रीमद्भगवदुगीतायां ब्रह्मणः सदसदनिर्वचनीयत्वप्रतिपादकः श्लोकः कः?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 ब्रह्म ही सभी को प्रकाशित करता है यहाँ पर कौन-सी श्रुति है?", "Kannada": "೫. ಬ್ರಹ್ಮನೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಶೃತಿ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "५. ब्रह्म एव सर्व प्रकाशयति इत्यत्र का श्रुतिः?"}}
{"translation": {"Hindi": "6. अध्योरोपवाद किसे कहते हैं?", "Kannada": "೬. ಅಧ್ಯಾರೋಪ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "६. अध्यारोपः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 अपवाद किसे कहते हैं?", "Kannada": "೭. ಅಪವಾದ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "७. अपवादः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 अज्ञान का लक्षण क्या हैं?", "Kannada": "೮. ಅಜ್ಞಾನದ ಲಕ್ಷಣ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "८. अज्ञानस्य लक्षणं किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 लक्षणा किसे कहते हैं?", "Kannada": "ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "९. लक्षणा नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. भागत्याग लक्षणा किस प्रकार की होती हे?", "Kannada": "೧೦. ಭಾಗತ್ಯಾಗಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "१०. भागत्यागलक्षणा नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. अज्ञान की त्रिगुणात्मक प्रतिपादिका श्रुति कौन-सी है?", "Kannada": "೧೧. ಅಜ್ಞಾನದ ತ್ರಿಗುನಾತ್ಮತ್ವಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಶೃತಿಯು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "११. अज्ञानस्य त्रिगुणात्मत्वप्रतिपादिका श्रुतिः का?"}}
{"translation": {"Hindi": "12. लक्षणा के कितने भाग है तथा वे कौन कौन-से है?", "Kannada": "೧೨. ಲಕ್ಷಣಾದ ಭಾಗಗಳೆಷ್ಟು ? ಅವು ಯಾವುವು ?", "Sanskrit": "१२. लक्षणायाः कति भागाः, के च ते?"}}
{"translation": {"Hindi": "1 महावाक्य किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧. ಮಹಾವಾಕ್ಯ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "१. महावाक्यं नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "2 जहत्‌ लक्षणा क्या होती है?", "Kannada": "೨. ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "२. जहल्लक्षणा नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "3. धर्मराजाध्वरीन्द्र के मत मे लक्षणा किसे कहते हैं?", "Kannada": "೩. ಧರ್ಮರಾಜಾಧ್ವರೀಂದ್ರರ ಮತದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "३. धर्मराजाध्वरीन्द्राणां मते लक्षणा नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "4 अध्यारोप तथा अपवाद इन दोनों के द्वारा किस प्रकार से तत्वपदार्थ का शोधन होता है?", "Kannada": "೪. ಅಧ್ಯಾರೋ ಮತ್ತು ಅಪವಾದಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ವಮ್ ಪದಾರ್ಥದ ಶೋಧನೆ ಹೇಗೆ ಆಗುವುದು ?", "Sanskrit": "४. अध्यारोपापवादाभ्यां कथं तत्त्वम्पदार्थशोधनं भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "5 “तत्त्वमसि” इस महावाक्य में तत्पद का लक्ष्यार्थ तथा वाच्यार्थ लिखिए।", "Kannada": "೫. \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ ಪದದ ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಮತ್ತು ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "५. “तत्त्वमसि” इति महावाक्ये तत्पदस्य लक्ष्यार्थं वाच्यार्थ च लिखत?"}}
{"translation": {"Hindi": "6 “तत्त्वमसि” इस महा वाक्य में त्वपद के लक्ष्यार्थ का तथा वाच्यार्थ का वर्णन कीजिए।", "Kannada": "೬. \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ತ್ವಮ್ ಪದದ ಲಕ್ಷ್ಯಾರ್ಥ ಮತ್ತು ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ.", "Sanskrit": "६. “तत्त्वमसि” इति महावाक्ये त्वम्पदस्य लक्ष्यार्थं वाच्यार्थं च विवृणुत?"}}
{"translation": {"Hindi": "7 “ अयमात्मा ब्रह्म” इस महावाक्य का पञ्चदशीकारों के मतानुसार प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "೭. \"ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು ಪಂಚದಶೀಕಾರರ ಮತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "७. “अयमात्मा ब्रह्म” इति महावाक्यं पञ्चदशीकाराणां मतानुसारेण प्रतिपाद्यताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "8 अजहत्‌ लक्षणा किसे कहते हैं?", "Kannada": "೮. ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "८. अजहल्लक्षणा नाम किम्‌, ?"}}
{"translation": {"Hindi": "उदाहरण के साथ लिखिए।", "Kannada": "ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರಿಯಿರಿ.", "Sanskrit": "उदाहरणेन लिख्यताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "9 केवल लक्षणा किसे कहते हैं, उदाहरण पूर्वक लिखिए।", "Kannada": "೯. ಕೇವಲ ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ? ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರೆಯಿರಿ ?", "Sanskrit": "९. केवललक्षणा नाम किम्‌, उदाहरणेन लिख्यताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "10. अपवाद किसे कहते हैं?", "Kannada": "೧೦. ಅಪವಾದ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "१०. अपवादः नाम किम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "11. अज्ञान के अनिर्वचनीयत्व का प्रतिपादन कीजिए।", "Kannada": "೧೧. ಅಜ್ಞಾನದ ಅನಿರ್ವಚನೀಯತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "११. अज्ञानस्य अनिर्वचनीयत्वं प्रतिपादयतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "12. लक्षित लक्षणा किसे कहते हैं उदाहरण पूर्वक आलोचना कौजिए।", "Kannada": "೧೨. ಲಕ್ಷಿತಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದರೇನು ? ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿ.", "Sanskrit": "१२. लक्षितलक्षणा नाम किम्‌, उदाहरणेन आलोचयतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "13. सम्बन्धत्रय के द्वारा “तत्त्वमसि” इस महावाक्य के अखण्डार्थत्व का विचार कीजिए।", "Kannada": "೧೩. ಮೂರು ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದ ಅಖಂಡಾರ್ಥತ್ವವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ?", "Sanskrit": "१३. सम्बन्धत्रयेण “तत्त्वमसि” इति महावाक्यस्य अखण्डार्थत्वं विचारयतु?"}}
{"translation": {"Hindi": "14. “तत्त्वमसि” इस महावाक्य में लक्षणा सम्भव है अथवा नहीं वेदान्तपरिभाषाकार के मतानुसार विचार उपस्थापित कोजिए।", "Kannada": "೧೪. \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಾ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವ ಇಲ್ಲವಾ ಎಂದು ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷಾಕಾರರ ಮತಾನುಸಾರದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ.", "Sanskrit": "१४. “तत्त्वमसि” इति महावाक्ये लक्षणा सम्भवति न वा इति वेदान्तपरिभाषाकारस्य मतानुसारेण विचारः उपस्थाप्यताम्‌?"}}
{"translation": {"Hindi": "15. “तत्त्वमसि” इस महावाक्य में जहत्‌ लक्षणा किस प्रकार से नहीं है?", "Kannada": "೧೫. \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣದ ಸಂಗತಿಯು ಹೇಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ?", "Sanskrit": "१५. “तत्त्वमसि” इति महावाक्ये कथं न जहल्लक्षणायाः सङ्गतिः भवति?"}}
{"translation": {"Hindi": "16. “तत्त्वमसि” इस महावाक्य में जहत्‌ लक्षणा किस प्रकार से सङ्गत नहीं है।", "Kannada": "೧೬. \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಏಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ?", "Sanskrit": "१६. “तत्त्वमसि” इति महावाक्ये किमर्थं न जहल्लक्षणा सङ्गच्छते?"}}
{"translation": {"Hindi": "1 “तत्त्वमसि” यह महावाक्य है।", "Kannada": "೧. \"ತತ್ವಮಸಿ\" ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯವು.", "Sanskrit": "१. “तत्त्वमसि” इति महावाक्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "2 “अयमात्मा ब्रह्म” इस प्रकार से।", "Kannada": "೨. ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು.", "Sanskrit": "२. “अयमात्मा ब्रह्म” इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. जिसके द्वारा स्तुति की जाती है वह ऋचा कहलाती हैं ऋचाओं का समूह ऋग्वेद कहलाता है।", "Kannada": "೩. ಯಾವುದು ಋಚಿಸುತ್ತದೆ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಋಕ್. ಇವುಗಳ ಸಮೂಹವೇ ಋಗ್ವೇದವು.", "Sanskrit": "३. ऋच्यते स्तूयते यया सा ऋक्‌। ऋचां समूहः एव ऋग्वेदः।"}}
{"translation": {"Hindi": "” (13/12) इति।", "Kannada": "(೧೩/೧೨)", "Sanskrit": "” (१३/१२)"}}
{"translation": {"Hindi": "5. मुण्डकोपनिषद्‌ में कहा गया हैं कि “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः।", "Kannada": "೫. ಮುಂಡಕೋಪನಿಶತ್ತಿನಲ್ಲಿ \" ನ ತತ್ರ ಸೂರ್ಯೋ ಭಾತಿ ನ ಚಂದ್ರತಾರಕಂ ನೇಮಾ ವಿದ್ಯುತೋ ಭಾಂತಿ ಕುತೋಽಯಮಗ್ನಿಃ |", "Sanskrit": "५. मुण्डकोपनिषदि निगद्यते “न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तमेव भान्तमनुभाति सर्व तस्य भासा सर्वमिदं विभाति” (2/2/11) इस प्रकार से।", "Kannada": "ತಮೇವ ಭಾಂತಮನುಭಾತಿ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಯ ಭಾಸಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಭಾತಿ (೨/೨/೧೧) ಎಂದು.", "Sanskrit": "तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति” (२/२/११) इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "6 वस्तु में अवस्तु का आरोप ही अध्यारोप होता है।", "Kannada": "೬. ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಅವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಆರೋಪವು ಅಧ್ಯಾರೋಪವು.", "Sanskrit": "६. वस्तुनि अवस्तुनः आरोपः अध्यारोपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 अपवाद वस्तु में भास मान अवस्तु अज्ञानादि का प्रपञ्चमात्र होता है।", "Kannada": "೭. ಅಪವಾದ ಎಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಭಾಸವಾಗುವ ಅವಸ್ತು ಅಜ್ಞಾನಾದಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಸ್ತುಮಾತ್ರವೇ.", "Sanskrit": "७. अपवादः नाम वस्तुनि भासमानस्य अवस्त्वज्ञानादेः प्रपञ्चस्य वस्तुमात्रत्वम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 अज्ञान सत्‌ तथा असत्‌ के द्वारा अनिर्वचनीय त्रिगुणात्मक ज्ञानविरोधी भावरूप जो कुछ होता है।", "Kannada": "೮. ಅಜ್ಞಾನವು ಸದ್ ಅಸದ್ಗಳ ಅನಿರ್ವಚನೀಯವನ್ನು ತ್ರಿಗುನಾತ್ಮಕವನ್ನು ಜ್ಞಾನವಿರೋಧಿ ಭಾವರೂಪವು ಯಾವುದೋ ಅದು.", "Sanskrit": "८. अज्ञानं सदसद्भ्याम्‌ अनिर्वचनीयं त्रिगुणात्मकं ज्ञानविरोधि भावरूपं यत्‌ किञ्चित्‌ च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "9 वेदान्तपरिभाषाकार के मतानुसार तात्पर्य अनुपपत्ति ही लक्षणा है।", "Kannada": "೯. ತಾತ್ಪರ್ಯಾದ ಅನುಪಪತ್ತಿಯೇ ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದು ವೇದಾಂತಪರಿಭಾಷಾಕಾರರ ಮತ.", "Sanskrit": "९. तात्पर्यानुपपत्तिरेव लक्षणा इति वेदान्तपरिभाषाकारस्य मतम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "10. जहाँ पर विशिष्ट वाचक शब्द विशेषणरूप के एकदेश को छोड़कर के विशेष्य रूप एकदेश का बोधक होता है वहाँ भागत्यागलक्षणा होती है।", "Kannada": "೧೦. ಎಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಚಕ ಶಬ್ದವು ವಿಶೇಷಣರೂಪವು ಏಕದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವಿಶೇಷ್ಯರೂಪದ ಏಕಾಂಶದ ಬೋಧಕವಾಗುವುದೋ ಅಲ್ಲಿ ಭಾಗತ್ಯಾಗಲಕ್ಷಣಾ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "१०. यत्र विशिष्टवाचकः शब्दः विशेषणरूपम्‌ एकदेशं विहाय विशेष्यरूपस्य एकांशस्य बोधकः भवति तत्र भागत्यागलक्षणा भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "11. श्वेताश्वतरोपनिषद में यह कहा है कि “अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजाः सृजमानां सरूपाः।", "Kannada": "೧೧. ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರೋಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಳಿದೆ - \"ಅಜಾಮೇಕಾಂ ಲೋಹಿತಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಾಂ ಬಹ್ವೀಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜಮಾನಂ ಸರೂಪಾಃ |", "Sanskrit": "११. श्वेताश्वतरोपनिषदि निगद्यते “अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजाः सृजमानां सरूपाः।"}}
{"translation": {"Hindi": "12. लक्षणा दो प्रकार की होती है।", "Kannada": "೧೨. ಲಕ್ಷಣಾ ದ್ವಿವಿಧಾ.", "Sanskrit": "१२. लक्षणा द्विविधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "केवल लक्षणा तथा लक्षित लक्षणा।", "Kannada": "ಕೇವಲಲಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಿತಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "केवललक्षणा लक्षितलक्षणा च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रकाणन्तर से लक्षणा तीन प्रकार की होती है।", "Kannada": "ಪ್ರಕಾರಾಂತರದಿಂದ ಲಕ್ಷಣಾ ಮೂರು ವಿಧ.", "Sanskrit": "प्रकारान्तरेण लक्षणा त्रिविधा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जहत्‌ लक्षणा अजहत्‌ लक्षणा तथा जहत्‌ अजहत्‌ लक्षणा।", "Kannada": "ಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಅಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಜಹದಜಹಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಎಂದು.", "Sanskrit": "जहल्लक्षणा अजहल्लक्षणा जहदजहल्लक्षणा च इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मोक्ष नाम के परमपुरुषार्थ की प्राप्ति के लिए अद्वैतवेदान्त में  बताया गया है।", "Kannada": "ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಪರಮಪುರುಷಾರ್ಥದ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅದ್ವೈತವೇದಾಂತದ ಪ್ರಪಂಚವು.", "Sanskrit": "मोक्षाख्यस्य परमपुरुषार्थस्य प्राप्तये अद्वैतवेदान्तस्य प्रपञ्चः।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो बन्धन का अनुभव करता है उसको मोक्ष प्राप्त करना चाहिए।", "Kannada": "ಆ ಮೋಕ್ಷದಿಂದ ಸಿಗುವುದು ಬಂಧನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "स च मोक्षः तेन लब्धव्यो यो बन्धम्‌ अनुभवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो बन्धन का अनुभव नहीं करता है लेकिन अन्यों की चेष्टाओं को देखकर के अपने बन्धन का भी अनुमान लगा लेता है तथा वह भी यहाँ पर मोक्ष पथ को ग्रहण कर सकता है।", "Kannada": "ಯಾವುದು ಬಂಧನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಚೇಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಸ್ವಬಂಧವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಿ ಅದೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದೆಡೆ ಹೋಗುವುದೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.", "Sanskrit": "यश्च बन्धं नानुभवति परन्तु अन्येषां प्रचेष्टां दृष्ट्वा स्वबन्धम्‌ अनुमिनोति सोऽपि अत्र मोक्षपथि इति ग्रहीतुं शक्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "बन्धन से मोक्ष की प्राप्ति तक जो भी साधन हैं उनका क्या क्रम होता है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಬಂಧದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು, ಯಾವ ಸಾಧನಗಳು ಇವೆ, ಅವುಗಳ ಕ್ರಮ ಯಾವುವು ಇವೆ.", "Sanskrit": "तथा च बन्धात्‌ मोक्षं यावत्‌ कानि साधनानि सन्ति, तेषां कः क्रमः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस साधन से क्या प्राप्त करना चाहिए।", "Kannada": "ಯಾವ ಸಾಧನದಿಂದ ಏನು ಸಿಕ್ಕಿತು ?", "Sanskrit": "कस्मात्‌ साधनात्‌ किं लब्धव्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से अनेक विषय मुमुक्षु की जिज्ञासा करने वालों के होते है।", "Kannada": "ಇಂತಹ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳು ಮುಮುಕ್ಷುವಿನ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆ.", "Sanskrit": "इत्यादयो नैके विषया मुमुक्षोः जिज्ञास्याः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इनके ही उपस्थान के लिए साधन की यहाँ पर पाठ रूप में प्रस्तुति की गई है।", "Kannada": "ಇವುಗಳ ಉಪಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಾಧನದ ಪಾಠರೂಪದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯು.", "Sanskrit": "एतेषामेव उपस्थापनाय साधनस्य पाठरूपेण प्रस्तुतिः।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधना का विषय बहुत ही महान तथा बहुत सूक्ष्म होता है।", "Kannada": "ಸಾಧನಾವಿಷಯವು ಅತ್ಯಂತ ಮಾಹಾನ್ ಮತ್ತು ಸುಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "साधनाविषयः अति महान्‌ सुसूक्ष्मश्च वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसको सम्पूर्णरूप से यहाँ पर प्रकट करना सम्भव नहीं है।", "Kannada": "ಅದರ ಎಲ್ಲದರ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तस्य समग्रस्य अत्र प्रकटनं नैव सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "फिर भी संक्षेप रूप से प्रधान विषयों को यहाँ पर प्रस्तुत किया जा रहा है।", "Kannada": "ಆದರೂ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನವಿಷಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.", "Sanskrit": "तथापि संक्षेपतः प्रधानविषयाः प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "सम्पूर्ण साधनों का विभाजन करके विविध पाठ रचनाएँ को गई हैं।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಸಾಧನದ ವಿಭಾಗವುನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿವಿಧಪಾಠರಚನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "समग्रस्यापि साधनस्य विभाजनं कृत्वा विविधपाठरचना कृतास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस पाठ के अध्ययन से आप समर्थ होंगे,अनुबन्धों को समास विधि से जानने में;  अनुबन्धों के ज्ञान को आवश्यकता को जानने में;  कर्म के रहस्यों का ज्ञान प्राप्त करने में;  कर्म का रहस्य जानने में समर्थ होंगे;  साधना का कारण जानने में;  अधिकारी तथा उसके द्वारा प्राप्तव्य सम्पत्ति के बारे में जानने में;  सम्पत्ति के अर्जन के लिए क्या साधन क्रम से करना चाहिए यह विवेक जाग्रत हो जाता हैं ।", "Kannada": "ಪಾಠದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಮಾಸದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅನುಬಂಧಗಳ ಜ್ಞಾನದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಕರ್ಮದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಸಾಧನೆಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಆಗಬೇಕು. ಸಂಪತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಾಧನ ಯಾವುದು ? ಯಾವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವೇಕ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पाठस्यास्याध्ययनेन अनुबन्धान्‌ समासेन अवगच्छेत्‌। अनुबन्धानां ज्ञानस्य आवश्यकतां बुध्यात्‌। कर्मरहस्यं जानीयात्‌।साधनायाः कारणम्‌ अवधारयेत्‌।अधिकारिणः सम्पादनीया सम्पत्तिः स्पष्टा भवेत्‌।सम्पत्तेर्जनाय किं साधनं केन क्रमेण कर्तव्यमिति विवेको जायेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "साधक को साधना के द्वारा फल की प्राप्ति हो अतः इसके लिए उस फल की स्पष्टता आवश्यक है।", "Kannada": "ಸಾಧಕನು ಸಾಹ್ದನೆಯಿಂದ ಯಾವ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "साधकः साधनेन किं फलं लभेत इति विषये तस्य स्पष्टता आवश्यकी।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए इस विषय को प्रकट करने के लिए अनुबन्ध उपस्थापित किये जाते हैं।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಾಗಿ ಅನುಬಂಧವನ್ನು ಉಪಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "अतः एतस्य विषयस्य प्रकटनाय अनुबन्धा उपस्थाप्यन्ते।"}}
{"translation": {"Hindi": "स्पष्ट ज्ञान के द्वारा कोई भी मानव पुरुषार्थो की प्राप्ति के लिए प्रयास करता है।", "Kannada": "ಸ್ಪಷ್ಟಜ್ಞಾನದಿಂದ ಯಾವ ಮಾನವನು ಪುರುಷಾರ್ಥಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಬೇಕು.", "Sanskrit": "स्पष्टज्ञानेन यः कोऽपि मानवः पुरुषार्थलाभाय यतेत।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस श्लोक का अभिप्राय यह है कि मानव शरीर बहुत जन्मों में अर्जित महान पुण्यों के द्वार प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಮಾನವನ ಶರೀರವು ಬಹುಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತುಂಬಾ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸಿಗುವುದು.", "Sanskrit": "मानवशरीरं बहुषु जन्मसु अर्जितेन महता पुण्येन लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह शरीर एक प्रकार से कायारूपी नौका है।", "Kannada": "ಈ ಶರೀರವು ಕಾಯದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನೌಕೆ.", "Sanskrit": "इदं शरीरं कायरूपिणी नौका।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो हमें दुःख रूपी सागर को पार करने के लिए मिली है।", "Kannada": "ದುಃಖಾಸಾಗರವನ್ನು ಈಜಲು ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು.", "Sanskrit": "दुःखसागरं तर्तु लब्धा।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब तक यह नौका टूट नहीं जाए तब तक हमें इसके द्वारा पार चला जाना चाहिए।", "Kannada": "ಎಲ್ಲಿವರೆಗೆ ನೌಕೆ ಮುಳುಗುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೂ ಹೋಗಬೇಕೆಂಬುದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "यावत्‌ नौका न भिद्यते तावत्‌ पारं गन्तव्यमिति अभिप्रायः ।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक दिन तथा सम्पूर्ण जीव जन्तु कर्म में रत रहता है।", "Kannada": "ಸಂಪೂರ್ಣ ದಿನ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಜಂತುಗಳ ಕರ್ಮರತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "आदिनम्‌ आजीवनं च जन्तुः कर्मरतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके कर्म का वेदान्त की दृष्टि से विवेचन करना चाहिए।", "Kannada": "ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವೇದಾಂತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿವೇಚಿಸಬಹುದು.", "Sanskrit": "तस्य कर्मणो वेदान्तदृष्ट्या विवेचनम्‌ इष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनको यहाँ पर प्रस्तुत किया जा रहा है।", "Kannada": "ಅದನ್ನೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "तदेवात्र प्रस्तूयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म किये बिना कोई भी प्राणी एक क्षण भी रुक नहीं सकता है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡದೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಯಾರೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "कर्म अकृत्वा न कोऽपि क्षणमेकं जातु तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सभी जन्तु कर्म में रत हे।", "Kannada": "ಎಲ್ಲ ಜಂತುಗಳೂ ಕರ್ಮನಿರತಾಗಳೆ.", "Sanskrit": "सर्वोऽपि जन्तुः कर्मरतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "कायिक तथा मानसिक भेद से कर्म दो प्रकार के होते है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವು ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಎಂದು ಎರೆಡು ವಿಧ.", "Sanskrit": "कायिकमानसिकभेदेन कर्म द्वैविध्यं भजते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम कर्म के हेतुओं का प्रवर्तक होता है।", "Kannada": "ಆಸೆಯೂ ಕರ್ಮದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कामः कर्महेतुः प्रवर्तकत्वात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ यदि कोई कर्म करता है तो उसकी प्रवृत्ति का हेतु क्या है।", "Kannada": "ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಯಾವುದೋ ಕರ್ಮ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ, ಅಂತಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಏನು ಕಾರಣ ?", "Sanskrit": "अर्थान्‌ कोऽपि कर्म कर्तु प्रवर्तते, तथा प्रवृत्तिं प्रति को हेतुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो कहते हैं कि काम ही कर्म का हेतु होता हैं ।", "Kannada": "ಕರ್ಮದ ಹೇತುವು ಕಾಮವೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "उच्यते कर्महेतुर्हि कामः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से तो कहते हैं कि काम प्रवर्तक तथा प्रेरक होता है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಾಮ ಪ್ರವರ್ತಕವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "कुतः इति चेद्‌ उच्यते यत्‌ कामः प्रवर्तकः, प्रेरकः।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह काम किस से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಈ ಕಾಮವು ಎಲ್ಲಿಂದ ಆಗುವುದು ?", "Sanskrit": "अयं कामः कुतः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह काम आत्मज्ञान रहितों से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಯಾರು ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೋ ಅವನಲ್ಲಿ ಕಾಮವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यः अनात्मविद्‌ तस्य कामः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "अनात्मवान से काम किस प्रकार से उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಹೇಗೆ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯದವರಲ್ಲಿ ಕಾಮವು ಆಗುವುದು ?", "Sanskrit": "कुतः अनात्मविदः कामः जायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "क्योंकि काम ही अनात्म का फल विषय होता है।", "Kannada": "ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಾಮವು ಆನಾತ್ಮದ ಫಲವಿಷೇಶ", "Sanskrit": "यतो हि कामः अनात्मफलविषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अब प्रश्‍न करते हैं कि यहाँ विषय क्या है।", "Kannada": "ವಿಷಯವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "कश्च विषयः।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख तथा दुःख का परिहार रूपी विषय होता है।", "Kannada": "ಸುಖ, ದುಃಖ ಪರಿಹಾರವೂ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "सुखं दुःखपरिहारश्च विषयः, भवति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा उसका उपाय भी।", "Kannada": "ಅದರ ಉಪಾಯಗಳು", "Sanskrit": "तदुपायाश्च।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए उन कर्मों को शास्त्रों के माध्यम से जानता हुआ अथवा नहीं जानता हुआ भी जन्तु सुख के लाभ के लिए तथा दुःख के परिहार के लिए कर्मों का अनुष्ठान करता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಆ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ತಿಳಿದು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನಧ್ಯಯದಿಂದ ತಿಳಿಯದೆ ಜೀವಿಗಳ ಸುಖಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ದುಃಖಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಇರುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "अत एव तानि च कर्माणि शास्त्रतः जानन्‌ शास्त्रानध्ययनात्‌ अजानन्‌ वा जन्तुः सुखलाभाय दुःखपरिहाराय च कर्माणि अनुतिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख का कारण धर्म होता है।", "Kannada": "ಸುಖದ ಕಾರವು ಧರ್ಮವು.", "Sanskrit": "सुखस्य कारणं धर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "तथा धर्म के कारण वेदादिविहित काम्य कर्म होते हैं।", "Kannada": "ಧರ್ಮದ ಕಾರಣವು ವೇದದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮಗಳು.", "Sanskrit": "धर्मस्य कारणं वेदादिविहितानि काम्यकर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "दु:ख का कारण अधर्म होता है।", "Kannada": "ದುಃಖದ ಕಾರಣ ಅಧರ್ಮ", "Sanskrit": "दुःखस्य कारणम्‌ अधर्मः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अधर्म का कारण वेदादिविहित निषिद्ध कर्म होते है।", "Kannada": "ಅಧರ್ಮದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ವೇದ ನಿಷಿದ್ಧವಾದವುಗಳು.", "Sanskrit": "अधर्मस्य कारणं वेदादिभिः निषिद्धानि कर्माणि।"}}
{"translation": {"Hindi": "जो भी कर्म किये जाते है उनके कुछ फल तो तुरन्त प्राप्त हो जाते हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರೂ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ಯಾವುದಾದರೂ ಫಲ ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदपि कर्म क्रियते तस्य किमपि फलं सद्यः लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "कुछ फल कुछ समय बाद इसी जन्म में प्राप्त होते हैं तथा कुछ फल अगले जन्म में प्राप्त होते हैं।", "Kannada": "ಯಾವುದಾದರೂ ಫಲವು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "किमपि फलम्‌ कालेन अस्मिन्‌ जन्मनि अग्रिमजन्मसु वा लभ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "आज के समाप्त कर्म का कालान्तर में फल किस प्रकार से प्राप्त होता है।", "Kannada": "ಇಂದು ಮುಗಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು ?", "Sanskrit": "अद्य समाप्तस्य कर्मणः कालान्तरेण फलं कथं स्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "तो वहाँ पर कहते हैं कि वर्तमान में किया गया कर्म तथा उसका कुछ दृष्ट फल तुरन्त उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವು ಏನಾದರೂ ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्रोच्यते यत्‌ सम्प्रति क्रियामाणं कर्म तस्य किमपि दृष्टं फलं सद्यः उत्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "लेकिन उस कर्म का अन्तः करण में भी कुछ विशिष्ट संस्कार उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ಆದರೆ ಆ ಕರ್ಮ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "परन्तु तत्‌ कर्म अन्तःकरणे कमपि विशिष्टं संस्कारम्‌ उत्पादयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह संस्कार यदि निषिद्धकर्मजन्य होता है तो वह संस्कार अधर्म तथा पाप इस प्रकार से कहलाता है।", "Kannada": "ಸಂಸ್ಕಾರ ನಿಷಿದ್ಧ ಕರ್ಮಜನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಆ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಅಧರ್ಮ ಪಾಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "यदि संस्कारः निषिद्धकर्मजन्यः तर्हि स संस्कारः अधर्मः पापम्‌ इत्यादि समाख्यायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "धर्म तथा अधर्म दोनों ही फलदान में नियत होते है।", "Kannada": "ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಫಲದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "धर्मः अधर्मो वा फलदाने नियतौ स्तः।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ उन दोनों का फल प्राप्त होता ही है।", "Kannada": "ಅಂದರೆ ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಫಲವು ಇದೆ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ तयोः फलं भवति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से फल भोग के द्वारा पाप तथा पुण्य की शान्ति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಫಲೋಪಭೋಗದಿಂದ ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯಗಳಿಂದ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "एवञ्च फलोपभोगेन पुण्यापुण्ययोः शान्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यदि जन्तु निषिद्ध कर्म करता है तथा उसका अनिष्ट फल नहीं चाहता है तो निषिद्धकर्म से उत्पन्न होने वाले पाप के नाश के लिए उसे तुरन्त प्रायश्चित कर्म करना चाहिए।", "Kannada": "ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಜಾತು ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ಅನಿಷ್ಟದ ಫಲವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡದೆ ನಿಷೇಧಿತ ಕರ್ಮದಿಂದ ಆಗುವ ಪಾಪದ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಕರ್ಮ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "यदि जातु निषिद्धं कर्म क्रियते, परन्तु तस्य अनिष्टं फलं न काम्यते तर्हि निषिद्धकर्मणः जायमानस्य पापस्य सद्यः नाशाय प्रायश्चितं कर्म क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "काम्य तथा निषिद्ध कर्मो को करने पर उनके द्वारा अन्तः करण में उत्पन्न संस्कार आगे कभी भी फल दे सकते है।", "Kannada": "ಕಾಮ್ಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದರೆ ಅದರ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಆದ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಮುಂದೆ ಏನಾದರು ಫಲವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು.", "Sanskrit": "यदपि काम्यं निषिद्धं वा कर्म क्रियते तस्य अन्तःकरणे जातः संस्कारः अग्रे कदाचित्‌ फलं दद्यात्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से हमारे साथ बहुत जन्मों में किए गये संस्कार होते हैं।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "इत्थं बहुषु जन्मसु कृताः संस्काराः सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे सभी भी संचित कर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ಆ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "ते सर्वेऽपि संचितं कर्म कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें जो कर्म परिपाक वश फल देने में शुरू होता है वह प्रारब्धकर्म कहलाता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮ ಪರಿಪಾಕವಶದಿಂದ ಫಲವು ಕೊಡಲು ಆರಂಭವಾಗುವುದೋ ಅದು ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.", "Sanskrit": "तेषु यत्‌ कर्म परिपाकवशाद्‌ फलं दातुम्‌ प्रारभते तत्‌ प्रारब्धं कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "एक जन्म के मृत्युपर्यन्त कारणस्वरूपसुख दुःखात्मकफलदायक कर्म प्रारब्ध कहलाते हैं।", "Kannada": "ಒಬ್ಬರ ಜನ್ಮದಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿನ ವರೆವೆಗೂ ಕಾರಣಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸುಖದುಃಖಾತ್ಮಫಲದಾಯಕವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "एकस्य जन्मनः मृत्युं यावत्‌ कारणस्वरूपं सुखदुःखात्मकफलदायकं कर्म प्रारब्धम्‌ कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रारब्ध समाप्त होने पर मृत्यु हो जाती है।", "Kannada": "ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಮುಗಿದು ಹೋದರೆ ಮೃತ್ಯುವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "प्रारब्धं समाप्तं चेत्‌ मृत्युः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद संचितकर्मों में जो कर्म फलोन्मुख होते है।", "Kannada": "ತದನಂತರ ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವು ಫಲೋನ್ಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "ततः परं संचितेषु कर्मसु यत्‌ कर्म फलोन्मुखं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसके बाद संचित कर्मो में जो फलोन्मुख होते है उनके कारण फिर से जन्म होता है।", "Kannada": "ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಮರು ಜನ್ಮ ಆಗುವುದು. ಆಗ ಆ ಸಂಚಿತ ಕರ್ಮದ ಫಲು ಕೊಡಲು ಆರಂಭವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तद्वशात्‌ पुनः जन्म भवति। तदा तत्‌ संचितं फलम्‌ दातुम्‌ आरभते।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब वह संचित कर्म फल देना शुरू करते हैं और अब वे प्रारब्ध कहलाते हैं।", "Kannada": "ಆಗ ಆ ಸಂಚಿತ ಫಲವು ಕೊಡಲು ಆರಂಭವಾಗುವುದು. ಈಗ ಆ ಪ್ರಾರಬ್ಧವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तदा तत्‌ संचितं फलम्‌ दातुम्‌ आरभते।अधुना तत्‌ प्रारब्धं कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "प्रत्येक जन्म में मानव जो कर्म करता है।", "Kannada": "ಪ್ರತಿ ಜನ್ಮದಲ್ಲೂ ಮಾನವನು ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವನೋ,", "Sanskrit": "प्रति जन्म मानवः यत्‌ कर्म करोति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उसका धर्माधर्मरूप संस्कार विशेष होता है।", "Kannada": "ಅದರ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮರೂಪವು ಸಂಸ್ಕಾರವಿಶೇಷವಾಗುವುದು.", "Sanskrit": "तस्य धर्माधर्मरूपः संस्कारविशेषः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए प्रत्येक जन्म में जो कर्म किए जाते है।", "Kannada": "ಈಗಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕರ್ಮ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ ಅದು.", "Sanskrit": "प्रकृतजन्मनि यत्‌ कर्म क्रियते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे क्रियमाण कर्म कहलाते हैं।", "Kannada": "ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಯಮಾಣ ಎನ್ನುವರು", "Sanskrit": "तत्‌ क्रियमाणं कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से एक ही जन्म में प्रारब्धों का क्षय होता है तथा नूतन संचित की उत्पत्ति होती है।", "Kannada": "ಎ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧದ ನಾಶವು ಆಗುವುದು. ಹೊಸ ಸಂಚಿತದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थम्‌ एकस्मिन्‌ जन्मनि प्रारब्धक्षयः भवति, नूतनसंचितस्य च उत्पत्तिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह संचित कर्म परिपक्व होने पर प्रारब्धत्व के रूप में परिणित होता है।", "Kannada": "ಆ ಸಂಚಿತವು ಪರಿಪಕ್ವವಾದರೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧತ್ವವನ್ನು ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्‌ संचितं परिपक्वं चेत्‌ प्रारब्धत्वेन परिणमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस कारण से जन्तु जन्म जन्मांतरों को प्राप्त करता है।", "Kannada": "ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಜೀವಿಯ ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರವು ಸಿಗುವುದು.", "Sanskrit": "एतेन कारणेन जन्मनः जन्मान्तरं लभते जन्तुः।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ केवल मनुष्य लोक की ही कर्म भूमि होती है जिसमें कर्म करनें पर धर्म तथा अधर्म उत्पन्न होते है।", "Kannada": "ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯು ಇದೆ ಎಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ ಮಾಡಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದರ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ.", "Sanskrit": "तत्र केवलं मनुष्यलोकः कर्मभूमिः वर्तते यत्र कर्म कृतं चेत्‌ तस्य धर्माधर्मौ उत्पद्येते।"}}
{"translation": {"Hindi": "पशु पक्षी आदि की तिर्यग्‌ योनि केवल भोगों को भोगने के लिए ही होती है।", "Kannada": "ಪಶುಪಕ್ಷಿಗಳ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯು ಕೇವಲ ಭೋಗಯೋನಿಯು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पशुपक्षिणां तिर्यग्योनिः केवलं भोगयोनिः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर किए गये कर्मों के धर्म तथा अधर्म नहीं होते हैं।", "Kannada": "ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "तत्र कृतस्य कर्मणः धर्माधर्मौ न भवतः।"}}
{"translation": {"Hindi": "पूर्व जन्मों में किए गए कर्म फलोन्मुख होकर धर्म तथा अधर्म के फलोपभोग ही होते हैं।", "Kannada": "ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ಫಲೋಪಭೋಗವೇ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "पूर्वजन्मसु कृतस्य कर्मणः फलोन्मुखयोः धर्माधर्मयोः फलोपभोगः एव भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वैसे ही महान्‌ पुण्य के प्रताप से प्राप्त देवशरीर की भी स्थिति होती है।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ತುಂಬ ಪುಣ್ಯಪ್ರತಾಪದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ದೇವಶರೀರದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇದೆ.", "Sanskrit": "तथैव महता पुण्यप्रतापेन लब्धस्य देवशरीरस्यापि स्थितिः वर्तते।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर भी पूर्वकृत पुण्य का फलोपभोग होता है।", "Kannada": "ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಪುಣ್ಯದ ಫಲೋಪಭೋಗವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तत्रापि पूर्वकृतस्य पुण्यस्य फलोपभोगः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "जब पुण्यों का क्षय होता है।", "Kannada": "ಯಾವಾಗ ಪುಣ್ಯದ ಕ್ಶಯವಾಗುದೋ,", "Sanskrit": "यदा पुण्यक्षयः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब फिर मृत्युलोक में जन्म होता है।", "Kannada": "ಆಗ ಮತ್ತೆ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तदा पुनः मर्त्यलोके जन्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए भगवान श्री कृष्ण ने श्रीमदभगवद्‌ गीता में कहा हेै।", "Kannada": "ಹಾಗೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ.", "Sanskrit": "तथाहि गीतं भगवता-"}}
{"translation": {"Hindi": "(गीता 9.21) अर्थात्‌ - वे सोमापान आदि के द्वारा पापरहित होकर पुण्यों के फल को लेकर के स्वर्ग लोक को जाते हैं।", "Kannada": "(ಗೀತಾ ೯.೨೧) ಅಂದರೆ - ಯಾರು ಸೋಮಪಾನದಿಂದ ಪೂತರಾಗಿದ್ದಾರೋ ಅವರು ಶುದ್ಧಕಿಲ್ಬಿಷರು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸುರೇಂದ್ರಲೋಕವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "(गीता ९.२१)अर्थात्‌ - ये सोमपानेन पूतपापाः शुद्धकिल्बिषाः पुण्यफलम्‌ आसाद्य सुरेन्द्रलोकं स्वर्गं गच्छन्ति ।"}}
{"translation": {"Hindi": "वहाँ पर विशाल स्वर्गलोक का भोग करके फिर पुण्यक्षीण होने पर मृत्यु लोक में आ जाते हैं।", "Kannada": "ಅವರು ಆ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಾದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಪುಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರ್ತ್ಯಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ.", "Sanskrit": "ते तं स्वर्गलोकं विशालं विस्तीर्णं भुक्त्वा क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति आविशन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्मफलत्व से विविध लोकों की प्राप्ति होती है।", "Kannada": "ಕರ್ಮದ ಫಲತ್ವದಿಮ್ದ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯ ಲೋಕಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.", "Sanskrit": "कर्मफलत्वेन विविधाः लोकाः लभ्यन्ते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से श्रुतियों तथा स्मृतियों में भी बहुत प्रकार से प्रतिपादित किया गया है।", "Kannada": "ಸಿಗುತ್ತವೆಂದು ಶೃತಿ ಸ್ಮೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.", "Sanskrit": "लभ्यन्ते इति श्रुतिस्मृतिषु बहुधा प्रतिपादितम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से विविध कर्मों के द्वारा विविध जो लोक प्राप्त होते है वे इस श्लोक में संक्षेप से कहे गये है।", "Kannada": "ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಕರ್ಮಗಳಿಮ್ದ ಯಾವ ಲೋಕಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೋ ಆ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳಿವೆ -", "Sanskrit": "एवं विविधैः कर्मभिः विविधा ये लोका लभ्यन्ते ते अस्मिन्‌ श्लोके संक्षेपेण उक्ताः सन्ति-"}}
{"translation": {"Hindi": "(नैष्कर्म्यसि.1.41) जब तक कोई उपाय नहीं किया जाता है।", "Kannada": "(ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಸಿ. ೧.೪೧) ಯಾವುದಾರೊಂದು ಉಪಾಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ.", "Sanskrit": "(नेष्कर्म्यसि.१.४१)यावत्‌ कश्चिदुपायः न क्रियते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "तब तक संचित कर्म प्रारब्धत्व के रूप में परिणित होते जाते है।", "Kannada": "ಅಷ್ಟು ಸಂಚಿತವು ಪ್ರಾರಬ್ಧತ್ವದಿಮ್ದ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.", "Sanskrit": "तावत्‌ संचितं प्रारब्धत्वेन परिणमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए जन्म होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಜನ್ಮವು ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "अतो जन्म भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उस जन्म में प्रारब्ध का नाश तो होता है, लेकिन क्रियमाण कर्म संचितत्व के रूप में परिणित होते है।", "Kannada": "ಆ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಬ್ಧನಾಶವು ಆಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮವು ಸಂಚಿತದಿಂದ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तस्मिन्‌ जन्मनि प्रारब्धनाशस्तु भवति परन्तु क्रियमाणं कर्म संचितत्वेन परिणमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "संचित कर्मा में बहुत प्रकार के कर्म होते हैं।", "Kannada": "ಸಂಚಿತದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಕರ್ಮಗಳು ಇವೆ.", "Sanskrit": "संचिते बहूनि कर्माणि भवन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "उनमें से कोई भी एक परिपक्व होकर के प्रारब्धत्व के रूप में परिणित होता है।", "Kannada": "ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾರೊಂದು ಪರಿಪಕ್ವವಾದರೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧತ್ವದಿಂದ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "तेषु किमप्येकम्‌ परिपक्वं चेत्‌ प्रारब्धत्वेन परिणमते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से कर्म चक्र चलता ही रहता है।", "Kannada": "ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕರ್ಮಚಕ್ರವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "इत्थं कर्मचक्रं चलति एव।"}}
{"translation": {"Hindi": "कर्म फल को देने मे नियत होते हैं।", "Kannada": "ಕರ್ಮಗಳು ಫಲದಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯತವಾಗಿವೆ.", "Sanskrit": "कर्माणि फलदाने नियतानि सन्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अर्थात्‌ किए गए कर्म का फल तो होता ही है जबतक उसके परिहार का उपाय कल्पित नहीं किया जाए।", "Kannada": "ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದ ಫಲವು ಆಗುವುದೇ ಯಾವ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अर्थात्‌ कृतस्य कर्मणः फलं भवति एव यावत्‌ तत्परिहारोपायो न कल्प्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस प्रकार से कर्म ही बलपूर्वक जन्म करवाते है तथा मृत्यु करवाते है।", "Kannada": "ಕರ್ಮವು ಹೀಗೆ ಬಲಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜನ್ಮವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "कर्म इत्थं बलपूर्वकं जन्म कारयति। मृत्यं कारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "सुख तथा दुःखों का भोग भी करवाते है।", "Kannada": "ಸುಖದುಃಖಭೋಗವನ್ನೂ ಮಾಡಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "सुखदुःखभोगं च कारयति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह ही बन्धन है जो चक्र के समान जन्म तथा मृत्यु के रूप मे प्रवर्तित होता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನೇ ಬಂಧನ ಎನ್ನುವರು. ಯಾವುದು ಚಕ್ರದಂತೆ ಜನ್ಮ ಮೃತ್ಯುವು ಆಗುವುದೋ ಅದನ್ನು.", "Sanskrit": "इदमेव बन्धनं यत्‌ चक्रवत्‌ जन्म मृत्युश्च प्रवर्तेते इति।"}}
{"translation": {"Hindi": "यह संसार चक्र कहा जाता है।", "Kannada": "ಇದನ್ನು ಸಂಸಾರ ಚಕ್ರ ಎನ್ನುವರು.", "Sanskrit": "इदं संसारचक्रं कथ्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इस बन्धन से बचना ही मोक्ष कहलाता है।", "Kannada": "ಈ ಬಂಧನದಿಂದಲೇ ತ್ರಾಣವು ಮೋಕ್ಷವು ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "अस्मादेव बन्धनात्‌ त्राणं मोक्षः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "1.महता महानपुण्यपण्येन इत्यादि श्लोक को लिखकर के उसके सरलार्थ को लिखिए।", "Kannada": "೧. ಮಹತಾ ಪುಣ್ಯಪಣ್ಯೇನ ಎಂಬ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಬರೆದು ಸರಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬರೆಯಿರಿ.", "Sanskrit": "१. महता पुण्यपण्येन इत्यादिश्लोकम्‌ उद्धृत्य सरलार्थ लिखत।"}}
{"translation": {"Hindi": "3. किस को नहीं करके जन्तु एक भी क्षण नहीं रुक सकता है।", "Kannada": "೩. ಯಾವುದನ್ನು ಮಾಡದೆ ಜಂತುವು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಜೀವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ?", "Sanskrit": "३. किम्‌ अकृत्वा जन्तुः क्षणमेकमपि जातु न तिष्ठति।"}}
{"translation": {"Hindi": "4. उपासना कर्म का हेतु क्या होता है?", "Kannada": "೪. ಉಪಾಸನಾ ಕರ್ಮಹೆತುವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "४.उपासना कर्महेतुः कः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "5 सुख का कारण क्या है?", "Kannada": "೫. ಸುಖದ ಕಾರಣ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "५. सुखस्य कारणं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "6. काम्यकर्मजन्य अन्तः करण में कौन-सा संस्कार होता है?", "Kannada": "೬. ಕಾರ್ಮಕರ್ಮಜವು ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಇದೆ ?", "Sanskrit": "६. काम्यकर्मजन्यः अन्तःकरणे कः संस्कारः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "7 निषिद्धकर्मजन्य अन्तः करण में कौन-सा संस्कार होता है?", "Kannada": "೭. ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಜನ್ಯದ ಅಂತಃಕರಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಸ್ಕಾರವಿದೆ ?", "Sanskrit": "७. निषिद्धकर्मजन्यः अन्तःकरणे कः संस्कारः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "8 कौन-से कर्म संचित कर्म होते हैं?", "Kannada": "೮. ಸಂಚಿತ ಎಂದರೇನು.", "Sanskrit": "८. संचितं किं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "(क) पूर्वजन्म में किय गये कर्म जो फलदान प्रारब्ध नहीं होते हैं।", "Kannada": "(ಕ) ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಯಾವುದರ ಫಲದಾನವು ಪ್ರಾರಬ್ಧವು ಅಲ್ಲ.", "Sanskrit": "(क) पूर्वजन्मकृतं कर्म येन फलदानं न प्रारब्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ख) पूर्वजन्म में किए गये कर्म जो फल प्रदान करने में प्रारब्ध होते हैं।", "Kannada": "(ಖ) ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು ಯಾವ ಫಲದಾನವು ಪ್ರಾರಬ್ಧವು ?", "Sanskrit": "(ख) पूर्वजन्मकृतं कर्म येन फलदानं प्रारब्धम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "(ग) इस जन्म में किए गए कर्म (घ) अगले जन्म में करिष्यमाण कर्म 9 स्वर्गादि लोकों को जाकर के फिर मनुषादेहादि प्राप्ति होती है।", "Kannada": "(ಗ) ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ (ಘ) ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮ ೯. ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯಾದಿದೇಹವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು.", "Sanskrit": "(ग) अस्मिन्‌ जन्मनि कृतं कर्म (घ) अग्रिमजन्मसु करिष्यमाणं कर्म ९. स्वर्गलोकं गत्वापि पुनः मनुष्यादिदेहं लभते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "यहाँ पर प्रमाण वचन क्या है?", "Kannada": "ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾದ ವಚನ ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "इत्यत्र प्रमाणं वचनं किम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "11.3 ) साधना का कारण क्या है मानव का अन्तः करण तीन दोषों के कारण दूषित होता है।", "Kannada": "೨೧.೩) ಸಾಧನೆಯ ಕಾರಣ ಯಾವುದು ? ಮಾನವನ ಅಂತಃಕರಣವು ತ್ರಿದೋಷದುಷ್ಟವು.", "Sanskrit": "२१.३) साधनायाः कारणं किम्‌ मानवान्तःकरणं त्रिदोषदुष्टम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "वे तीन दोष है मल, विक्षेप तथा आवरण।", "Kannada": "ದೋಷತ್ರವು ಮಲ, ವಿಕ್ಷೇಪ, ಆವರಣ ಎಂದು.", "Sanskrit": "दोषत्रयं हि मलः विक्षेपः आवरणं चेति।"}}
{"translation": {"Hindi": "मल के अशुद्ध चित्त विषयों में आकृष्ट होता है।", "Kannada": "ಮಲ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಚಿತ್ತವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೃಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "मलवशात्‌ अशुद्धं चित्तं विषयेषु आकृष्टं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "वह ही चित्त विक्षेप कहलाता है।", "Kannada": "ಅದೇ ಚಿತ್ತದ ವಿಕ್ಷೇಪ.", "Sanskrit": "स एव चित्तस्य विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "विक्षेप होने से एकाग्रता नहीं होती है।", "Kannada": "ವಿಕ್ಷೇಪವಾದರೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "विक्षेपश्चेत्‌ एकाग्रता न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "एकाग्रता के अभाव में निदिध्यासन सम्भव नहीं होता है।", "Kannada": "ಏಕಾಗ್ರತೆಯ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ನಿದಿಧ್ಯಾಸನವು ಆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "एकाग्रतायाः अभावे निदिध्यासनं न  सम्भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निदिध्यासन के अभाव में समाधि नहीं होती है।", "Kannada": "ನಿದಿಧ್ಯಾಸನದ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "निदिध्यासनाभावे समाधिर्नास्ति।"}}
{"translation": {"Hindi": "समाधि के अभाव में आवरण नहीं हटता है।", "Kannada": "ಸಮಾಧಿಯ ಅಭಾವದಲ್ಲಿ ಆವರಣವು ಇಲ್ಲ.", "Sanskrit": "समाध्यभावे आवरणं न भिद्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसलिए मोक्ष नहीं होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.", "Sanskrit": "अतो मोक्षो न भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "अतः मल के नाश होने से विक्षेप का नाश होता है।", "Kannada": "ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮಲನಾಶದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಷೇಪನಾಶವು ಆಗುತ್ತದ್.ಎ", "Sanskrit": "अत एव मलनाशे विक्षेपनाशः भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "विक्षेप के नाश होने से ही आवरण का नाश सरलता से हो जाता है।", "Kannada": "ವಿಕ್ಷೇಪನಾಶದಲ್ಲಿ ಆವರಣನಾಶವು ಸುಕರವಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "विक्षेपनाशे आवरणनाशः सुकरो भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का मल क्या होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ಮಲವು ಯಾವುದು ?", "Sanskrit": "कः चित्तस्य मलः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से चित्त मलिन होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದ ಮಲಿನನು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ.", "Sanskrit": "कथं चित्तं मलिनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त मे मल है इसे कैसे जाना जाता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಮಲವು ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्ते मलः अस्ति इति कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त के मल की शुद्धि किस प्रकार से की जाती है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಮಲದ ಶುದ್ಧಿಯು ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "चित्तमलस्य शुद्धिः कथं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त की शुद्धि हो गई अथवा नहीं हुई इसको कैसे जाना जा सकता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯು ಆಗಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯುವುದು.", "Sanskrit": "चित्तशुद्धिः जाता न वेति कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्‌ शुद्ध होने के बाद क्या करना चाहिए।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವು ಶುದ್ಧವಾದರೆ ತದನಂತರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "चित्तं शुद्धं चेत्‌ ततः परं किं कर्तव्यम्‌ ।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का मल पापा होता है।", "Kannada": "ಚಿತ್ತಮಲವು ಪಾಪ.", "Sanskrit": "चित्तमलः पापम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्धकर्मों के आचरण से पाप उत्पन्न होता है।", "Kannada": "ನಿಷೇಧವಾಗಿರುವ ಕರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಯಿಂದಲೇ ಪಾಪ ಆಗುವುದು.", "Sanskrit": "निषिद्धकर्माचरणेन पापं जायते ।"}}
{"translation": {"Hindi": "पाप से आपन्न चित्त मलिन हो जाता है।", "Kannada": "ಪಾಪಪನ್ನವಾದ ಚಿತ್ತವು ಮಲಿನ ಆಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "पापापन्नं चित्तं मलिनं भवति।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्धकर्मों के आचरण से वासना के द्वारा चित्त मलिन होता है।", "Kannada": "ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಯ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಚಿತ್ತಮಲವನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धकर्माचरणस्य वासनया चित्तमलः अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "नित्य आदि निष्काम कर्मों के द्वारा चित्त की शुद्धि करनी चाहिए।", "Kannada": "ನಿತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ನಿಷ್ಕಾಮವಾದ ಕರ್ಮಗಳ ಚಿತ್ತದ ಶುದ್ಧಿಯು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "नित्यादिना निष्कामकर्मणा चित्तस्य शुद्धिः क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "निषिद्ध कर्मो के आचारणों की जब गति होती है तब चित्त का मल भी कम होता चला जाता है।", "Kannada": "ನಿಷಿದ್ಧಕರ್ಮಾಚರಣದ ಲಾಘವವು ಆದರೆ ಚಿತ್ತಮಲವು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತೆಂದು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತದೆ.", "Sanskrit": "निषिद्धकर्माचरणस्य लाघवं भवति चेत्‌ चित्तमलो न्यूनतां गत इति अनुमीयते।"}}
{"translation": {"Hindi": "इसी विषय को गीता की सहायता से आगे विस्तारपूर्वक कहा जाएगा।", "Kannada": "ಈ ವಿಷವೇ ಮುಂದೆ ಗೀತಾಸಹಾಯದಿಂದ ಸವಿಸ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.", "Sanskrit": "अयमेव विषयः अग्रे गीतासाहाय्येन सविस्तरं वक्ष्यते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्‌ शुद्ध हो जाने पर उसके बाद चित्त के विक्षेप के नाश के लिए उपासना करनी चाहिए।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ಧವಾದರೆ ತದನಂತರ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಷೋಪನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "चित्तं शुद्धं चेत्‌ ततः परम्‌ चित्तविक्षेपनाशाय उपासना कर्तव्या।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त का विक्षेप क्या होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಕ್ಷೇಪ ಎಂದರೇನು ?", "Sanskrit": "कः चित्तस्य विक्षेपः।"}}
{"translation": {"Hindi": "किस प्रकार से चित्त विक्षिप्त होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ವಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ?", "Sanskrit": "चित्तं विक्षिप्तम्‌  कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त विक्षिप्त है इसका किस प्रकार से ज्ञान होता है।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ವಿಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ?", "Sanskrit": "चित्तं विक्षिप्तम्‌ अस्ति इति कथं ज्ञायते।"}}
{"translation": {"Hindi": "विक्षेपचित्त की शान्ति किस प्रकार से करनी चाहिए।", "Kannada": "ಚಿತ್ತವಿಕ್ಷೇಪದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು ?", "Sanskrit": "चित्तविक्षेपस्य शान्तिः कथं क्रियते।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त शान्त है अथवा नहीं इसे किस प्रकार से जानना चाहिए।", "Kannada": "ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ?", "Sanskrit": "चित्तं शान्तं न वेति कथं ज्ञातव्यम्‌।"}}
{"translation": {"Hindi": "चित्त की शान्ति होने पर क्या करना चाहिए।", "Kannada": "ಮನಃಶಾಂತಿಯ ನಂತರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು.", "Sanskrit": "चित्तशान्तेः परं किं कर्तव्यम्‌"}}