Shillong: Ka Joint Action Commitee (JAC) jong ki khun ki hajar ka Hima Sohiong  mynta ka sngi ki la wan ban kynduh ia u Chief Executive Member (CEM) Ka Khasi Hills Autonomous District Council(KHADC)u bah Teinwell Dkhar ban pyrshah bad dawa pyrshah ia u Lyngdoh ka Hima Sohiong u bah Bashemphang Thabah.    U bah Passlang Khani u ba long u chairman ka JAC  u la ong   Na ka jingshimti jong u lyngdoh sohiong sha ka Hima Jirang ka la pynlong ia ka Sorkar Assam ba kan klun ia ki 40 tylli ki shnong kiba hap ha hima Sohiong,  namar ka dei ki jaka ba ia markhap ka Assam ia ki bynta ka Ranigate ki bynta ka Accoland ki bynta korchup, ki bynta ka Nagragate ki dei jong ka hima Sohiong ki la knieh lut da ki nong Assam la sah shna ing lut da ki nong Assam.   Ka jingdawa na ka liang JAC Sohiong ka long ban weng noh mardor ia ka jingpynskhem (ha ka 6tarik u Nailar 2015)  ba la pynskhem matlah da u EM barim ka KHADC khlem da bishar bniah. Ka JAC Sohiong ka la dawa ruh ban weng noh mardor ia u Bashemphang Thabah na ka kam Lyngdoh shi junom bad ban pynlong ia ka jing jied Lyngdoh thymmai da u ba pura, Na ka liang ka JAC Sohiong ki la kyntait ruh ban thung ia u Acting Lyngdoh, namar yn ym lah ban weng ia ki jingeh ka Hima bad ia baroh ki ba don kti ha ka ne ka kam sopsop kat kum ka jingdawa ka ain die hima . Ka jing ujor pyrshah ia une u Lyngdoh ka shnong Sohiong ka long halor ka jingaiti jong u ia ka shnat hima Nongwah Mawtamur kaba dei jong ka Hima Sohiong sha ka Hima Jirang ha ka 17 tarik u Iaiong 2015.   Ka seng ka la pynpaw ruh ia ka jing sngewlyngngoh bad ka jing sngewsih ba na ka liang u EM Incharge Elaka ruh u la pynskhem ia kane ka jingaiti ha 6tarik u nailar 2015. Na ka liang u CEM u la kular ba un shim khia ia kane ka kam.


Shillong:  Ka jingialang paidbah  jong ka  Synjuk Ki Rangbah Kur   jong ka Bri-Hynniewtrep  kan long ha Nongstoin ha jan ka ophis jong ka MECOFED jan petrol pump la sngi thohdieng, la kyntu ia baroh ki nongkit kam ban ia poi sha kane ka jingialang. La khot lawer sngewbha ia baroh ki riewrangbah, ki long kmie bad ki samla ba kin ia poi ha kane ka sngi. Ha kane ka sngi yn jied ruh ia ki nongkit kam jong ka Synjuk na ka bynta ka West Khasi Hills District bad ban pynskhem ruh ia ki nongkit ba ha katei ka sngi. Ha kane ka sngi ki nongialam jong ka synjuk na ka seng kmie kin ia poi lang ha kane ka jingialang paidbah ban pynsngewthuh ia ka jingdon kam ban don ia ki dorbar kur hala ki kur ki kur. La kyrpad ia ki paidbah ban ia poi sha kane ka jingialang jong ka synjuk, ong ka  kyrwoh kaba la phah da u Bah Starfing Pdahkasiej  ba dei peit ia ki lad  pathain khubor jong ka Synjuk.


Shillong: Ha ki saw sngi ba la dep, ki pulit ka East Jaintia Hills, ki la ioh kem ia 14ngut ki poiwir ha ki bynta bapher jong katei ka District.  Na kitei ki 14ngut, ki don 12 ngut, kiba don ia ka passport jong ka Nigeria, nangta uwei na Ivory Coast bad sa uwei uba khlem passport. Kine baroh, kim don kawei ruh ka visa ban rung sha India.  Kine kiba shah kem ki long U Ngyigide Jamina Okenchukwu (48), U Okeke Ifechukwu John (27), U Koman Daniel (21) bad kitei ki dei kiba shah kem ha ka 13tarik Nailur 2019. Nangta sa u Thomson Chizoram Nwafama (29), U Chijioke Agustus Obiocha (28), U Desmond Chiemela Uzochkwu (25), U Okoliegbe Henry Onyedika (33), U Okeke Ugochukwu Justin (32), U Chukwunyere Chinaza Christian (30) kiba shah kem ha ka 14tarik Nailur 2019, nangta sa U Amada Chinedu Kingsley (32), U Ohajiuba Malachy (22), U Obey Sunny (38), kiba shah kem ha ka 15tarik Nailur 2019, nangta sa U Chidera Stanley Enemmuo, U Nnaemeka Joshua Anorue (35), kiba shah kem ha ka 16tarik Nailur 2019. Ka kyrwoh na U Vivekanand Singh, Superintendent of Police, East Jaintia Hills District, Khliehriat, ka iathuh ba kitei ki briew, ki wan na Nigeria sha Dhaka, ha ki tarik bapher bapher. Na Dhaka, la ialam ia ki ha ki kynhun bapher da ki kali, sha ka jaka, kaba kim tip satia ha khappud ka India Bangladesh bad kitei ki rung sha India da kaba iaid kjat bad mar ia poi ha India, la ialam ia ki, da kiwei pat ki briew bad hadien kata ki iaid da ka kali sha Silchar bad nangta ki leit da ki bos ban leit sha Guwahati. Ha ka jingtohkit jong ki pulit, la iathuh ba kitei ki Negro, ki dei ki snar ialehkai phutbol bad ki wan rung sha India ban rung ha ki club bapher ban ioh ialehkai phutbol bad ban trei kam thainn jain ruh. Ki pulit ki pyntip ba lada ki don kiba iohi ia katei ka jingrung jingmih kaba shon khmat ba kin phone ha ki number 9485178835 bad 7005225721.


Badapjied Kurkalang Kaei kaba pynlong ia ka ri Bilat kaba rit napdeng ki ri Iurop ban synshar ia ka ri India baroh kawei? Hooid, ki don shibun ki daw kiba ngi lah ban shem, hynrei kawei na ka daw bah bakhraw kaba ngin ia peit mynta ka dei ka shongkha shongman. Namar ka shongkha shongman kaba skhem ka pynmih ia ka longiing longsem kaba khlain bad ka kyntiew ruh ia ka ioh ka kot bad ka roi ka por ia ka jaidbynriew hi baroh kawei.   Ha ka snem, 1807, u William Wilberforce u la jop thiaw ha ka jingiakhun ban pynduh pyndam ia ka jingia die jingia thied mraw. Kane ka wanrah shibun ka jingeh ia ki nong Bilat kiba don kper sla sha ha ki ri Caribbean bad kiwei kiwei de, namar ka kam khaii jong ki ka donkam mraw. Ki trai jong ki kper sla sha kiba long ki nong Bilat ki don ka buit kumno ban pynmih mraw hapoh ka kper sla sha. Kaei kaba ki leh ka long, ki ai mynsiem ia ki nongtrei shynrang ban pyn armet ia ki kynthei, tangba ban ym shim kano kano ka jingkitkhlieh. Ka kynthei kaba khlem tnga ka hap ban peit ia i khun katto katne bnai bad ka hap ban leit trei ban pyndap ialade bad ia ki khun, tangba hadien katto katne por ka armet biang. ka jingbymlah ban pynbiang bad ialam ia ki khun kam don pat da kawei ka lad ka lynti ia ki khun, hynrei tang ban heh ban san ban trei kum ki mrad hapoh ka kper sla sha. Kaei kaba nga kwah ban ong ka long, nga shem bun napdeng ki kynthei Khasi ki long kiba shah ieh khunrei bad ki khun ki kti ki heh ki san khlem kpa. Hooid, ki don ki daw ia kaba ki shah ieh khunrei namar ba ki iapoi shongkha bad ki nongwei bad nga ngeit kiba kham bun hi ki dei ki kpa Khasi kiba ieh ia ki tnga ieh khun. Ngim sngewthuh ba kane ka dei kawei na ki daw bakhraw kaba ka jaidbynriew jong ngi ka hiar haduh katne katne. Shubuh u kpa u don ar ngut, lai ngut ne saw ngut ki tnga bad na man la ki tnga u don ki khun bad u khlem iashong neh wat tang kawei ruh napdeng jong ki. Kaei kaban jia ia kato ka longing longsem? Nga  ngeit kaei kaban jia ka long ba u la pynrem shisyndon ia ki tnga, ki khun bad ialade ha ka jingduk. Balei ym shym la ieit tang ia kawei ka briew, iashong bad don khun bad ka? Da kaba leh kumne ka pynlong ia ka longiing longsem ba kan long kaba skhem bad kane ka ai ka jingshaniah ia ka tnga bad ki khun ha la u kpa ba lada ka long kumno kumno ruh u kpa un ym iehnoh ia ki. Kane ka nang ai bor shuh shuh ia ka tnga bad ki khun ban don ka jingkyrmen kaba skhem ha u kpa bad ka lawei na ka bynta jong ki ruh. Hynrei, lada peit ia ka jinglong jong ka shongkha shongman mynta la ikum ba ngi la ia bud ia ka rukom ka riti jongno re jongno kiba ong ba jingshongkha hapdeng uwei u briew bad kawei ka briew ka dei ka jingngeit kaba rim kaba la thaw da ki nongialam niam namar ba kim kwah ban pynsngewbha ialade. Bad kaba kham thamula shuh shuh ka long kumba ngi la shah ktah na ka jinghikai ba ngi ki briew ngi wan na ki shrieh, namarkata ki shrieh kim ju shongkha, ki shu ialehkai ia ka jingialehkai shrieh jong ki khlem kano kano ka jingiadei. Namarkata ka pynmih kein ia ka jingjot jingpra ha ka iing ka sem bad ka jinghiar ha ka jaidbynriew hi baroh kawei. Hynrei, ka shongkha shongman kaba katkum ka jingngeit  Khristan ka dei ka jingmut kaba wan na U Blei. U Martin Luther u kren shai ia ka jingmut halor ka shongkha shongman ha ki jingthoh jong u kum ha ki kot kiba ngi tip ia ki kum ki  table talk.  U Blei Uba thaw ia u briew bad ka briew ha ka dur jong U ba kin long kawei bad don ka jingiadei kaba neh junom. Kine ki shitnga hadien ba ki la ioh khun ki sdang ban sngewthuh shuh ia ka mynsiem jong ka jinglong kpa bad jinglong kmie U Blei. Ka jingsaphriang jong ka Baibl ka pynlong ia ka ri sepngi ba kin long kiba khlain namar ba ki sngewthuh ia ka ban tei ia ka nongrim kaba khlain kaba long ka shongkha shongman. Ki riewpyrkhat bad nongsain dur jong ka ri India ki sngewthuh ia ka daw barieh jong ki ri sepngi bad ha u snem 1955 ki pynduh shisyndon ia ka jingiashong bun tnga hapdeng ki Hindu.  Ngi don shibun ki issue hakhmat jong ngi kum ka jaidbynriew, hynrei lada kane ka jingmut kam suh thied ha ka jingmut jingpyrkhat jong ngi ka mut ba ngi dang jngai ban sngewthuh ia ka nongrim kaba donkam tam ban kyntiew ia ka ri bad ka jaidbynriew.   Nga ngeit ruh ba ka ktien kaba ngi kren ki don ka bor ban pynkylla wat ia ka jingmut jingpyrkhat jong ngi haba ngi pyndonkam ia ki. Haba nga pyndonkam ia ka kyntien   tnga  ha ka jaka jong ka kyntien  lok  ia ka tnga jong nga, nga shem ba bun napdeng kiba ha iing ha sem,  ki paralok parajor ki ia rkhie pynban ia nga  la ikum ba nga kren da ka kyntien mynhyndai ne ka kyntien kaba ngim ju da ia kham pyndonkam shuh mynta. Ha nga marwei nga shem jingeh ban khot  lok  ia ka tnga jong nga, namar kum u Khristan ngam shem ba U Blei ne ka Baibl ka pyndonkam ia ka kyntien  lok  ha ka jaka jong ka  tnga.  Namarkata ka daw ba ngi ia poi ban iakylliang na kawei ka briew sha kawei pat khlem don kano kano ka jingpynrem, namar ba ki dei tang ki lok. Hadein ka kyntien kaba ngi kren ka don ka bor bad ngim lah ban sngewthuh ia ka bor tang lada ngi shimkhia ia ka jingmut jong ka kyntien. Khadduh khadwai, ka shongkha shongman ka dei kaei kaei kaba U Blei jong ka Baibl U la pynkhamti naduh kaba nyngkong (Jen 2:24). Ka jingmut halor ka jingshonkha hapdeng u tnga bad ka tnga  baroh shirta ka jingim ka dei ka jingmut Khristan, phim ym shem ia kane ka jingmut hapdeng ka jingngeit  Hindu, Jew, Islam, Buddhist bad kiwei kiwei de. Kane ka shongkha shongman katba kum ka jingngeit Khristan hapdeng u tnga bad ka tnga baroh shita ka jingim (Markos 10:9), ka pynlong ia ka tnga bad ki khun ban don ka jingshaniah kaba skhem ha la u kpa bad ka lawei jong ki ruh. Kane ka ai ia ka nongrim kaba skhem hapdeng shi tnga bad ka pynmih kein ia ka longiing longsem kaba khlain bad ka kyntiew ruh ia ka ri bad ka jaidbynriew baroh.


Ka Deepika Padukone, ka la thoh ha Instagram ban iathuh ha kito kiba ieid ia ka, ba u tnga jongka, U  Ranveer Singh, u dei uba jlaw nguid tasam bad ka daw, ka long ba ia baroh ka bam, kaba kam lah ban bam, u shait bam pynlut lut ma u.  Ka Padukone, ka pyni ia ka dur, ha kaba ka samla kynthei bad u samla shynrang, ki ia shong mar syndah bad u dang dih umsoh, hynrei haba katei ka samla, kam lah shuh ban bam ia ka jingbam jongka, la iohi ba ka la ai ba un bam noh utei u samla shynrang bad hangta ka da thoh artad   u dei u Ranveer .


Jowai:  U SP ka West Jaintia Hills u la pyntip ba ki BSF kiba don ha Hawaitilla, thainn Muktapur, West Jaintia Hills ki la iohkem haduh 70 ki masi kiba thmu ban khaii tuh sha Bangladesh.   Ha ka 11 tarik une u bnai ha ka por 7:50 pm ki BSF ki la ioh ban kem 25 tylli ki masi katba ha ka 13 tarik pat ki la iohkem haduh 45 tylli.   Ka jingkhaii masi tuh ka la jur bha ha ri lum Jaintia naduh ba la khang ka jingtih bad shallan dewiong bad ia kane ka kam la leh ym tang da ki riew shimet hynrei wat da ki sengbhalang da ka jingiatreilang ba ki pulit ha kylleng ki jaka khappud. Ka khubor ka la iathuh ruh ba ki juh ki trai masi ki wan thied biang ha ka por ba die lilam lada dei ka Custom Office ne da kano kao ka bor ba dei peit. La iathuh ruh ba wat ki BSF ruh ki ju die lilam kylla ia kiba bun ki masi kiba ki iohkem sha kito ki trai ban ioh shallan sha Bangladesh. Ka rukom shallan tuh ia ki masi na India sha Bangladesh ka long ba ka jinglut jingsep baroh kan dei beit ka jong u nongkhaii na Bangladesh, katba u nongshallan na India pat un dei beit tang u nongpynpoi ia ki Masi sha Bangladesh. La iathuh ba ia ki Masi la wankit na Byrni sha thainn Amlarem, thainn Umkiang bad la pynhiar ia ki shiteng lynti hadien katta pat la phah beh ha ki trai shnong jong kito ki shnong ban pynkam sha shilliang pud da ka jingsiew kaba 1000 haduh 1500 tyngka uwei ne kawei ka masi.   Kito ki nongiarap ia ki Khar Bangla ki ioh ia ka dor bai Masi, ka dor bai Kali bad ka bailut baisep ban siew ia ki BSF ne ia ki Pulit kaba tam na kata ka dei ka jingioh nong jong ki , la ong ka tyllong khubor kaba tikna.


Shillong: Ka  Serve safe food  kawei na ki projek ka ban ai jinghikai ia ki nong die jingbam ha surok shaphang ka jingkhuid jing suba bad hikai ban pynbha shuh shuh ia ka kam jong ki, ha kaba mynta ka kynti ka tnad ka Food safety Meghalaya ryngkat ka National Association of street Vendors of India (NASVI)bad ka Nestle India ka don ka jing thmu ban ai jing hi kai ia ki 500 ngut ki nongdie jing bam surok  kiba na Shillong, Sohra bad ha Tura hapdeng jong u bnai Nailur bad Naiwieng 2019.  Kane ka project ka long ban ai jinghikai ia ki nongdie jingbam madan ha ki liang bapher bapher ba kynthup ka koit ka khiah ka jing khuid jing suba ka jing khuid ha ka rukom ai jing bam bad ka rukom ban bret ia ki niut. Kumno ban pyndonkam ia ki jingsopkti ha ka por ba ki ai jing bam kumno ban pynkhuid ia ki jaka bun jingbam khnang ban lait na ka jing saphriang ki khniang jing bam bad ban kiew shuh shuh ka ioh ka kot.       U myntri ba dei peit ia ka tnad ka koit ka khiah u bah Alexander L Hek ha ba ai jing kren ha ka ne ka sngi u la ong  Ka long ka ba donkam shisha ha ka por mynta ban pyntikna ia ka jing bam jing dih ki ba ki die ha surok kin long ki ba khuid ba suba. Iwei na iwei I nong die jingbam ha surok ki don kam ban ioh ia ka jing hikai kumno ban pynkhuid namar ka dei ka hok jong uwei pa uwei u nongbam ba un ioh ia ka jing bam ka ba khuid ka ba suba nga kyrmen ba nang ne sha khmat kin dang don ki briew ki ba mih sha kmat ban shim ia kane ka sienjam . Ka Projek Serve Safe Food,  ka dei ka la pyntrei kam naduh u snem 2016 bad lyngba kane ka projek ka la kyntiew ia ka ioh ka kot jong ki nongdie jingbam surok ki ba la ioh jing hikai ba kumno ki jingbam ki ba ki die ki long ki ba shngain ban bam bad ki ba khuid ba suba la don haduh 12 tylli ki jaka ki ba la ioh jing hikai ha kaba 14000 ngut ki nong die jingbam madan ki la wan shimbynta ha ki snem ba la dep.


Jowai: Ki pulit jong ka Phramer Traffic Cell, ki la ioh tam kawei ka metiap jong u rangbah briew uba la antad ba ula 50 snem eiei bad uba syriem ia ka dur bar jylla. Ia katei ka metiap la iohtam narud surok bah NH-6 hajan kawei ka jaka sait kali kaba don ha Ialong West Jaintia Hills District. Katkum ka jingiathuh ki pullit la suba jur ba katei ka jingiap jong utei u briew ka long namar ba u la shah pyniap hano re hano. Ia katei ka metiap la kit sha Ialong Civil Hospital bad haduh mynta ka dang don ha jaka buh met iap bad ki dang ap ia kiba haiing ban wan kam ia katei ka met.


Nongpoh:  Da ki spah tylli ki trok kiba la pynieng ha ki Petrol Pump lem bad ha kiwei kiwei ki jaka kiba don haruh ka surokbah NH-6 ha Ri Bhoi, hynnin ka janmiet ki la shah pynher krad ha ki bor Distrik ka Ri Bhoi, kata hadien ba la lap ba kitei ki trok, ki la pynkhein ia ka kyndon Ain 144 CrPC, kaba la dep ban pynjari ha Ri Bhoi.  Lah ruh ban kdew hangne, ba dangshen ka District Magistrate ha Ri Bhoi, ka la dep ban pynjari da ka kyndon 144 CrPC ha Ri Bhoi, kaba la maham ia baroh ki kali heh bad khamtam ia ki Trok ba kim dei ban ieng ha ki Petrol Pump ha Ri Bhoi, hynrei ka long pat kaba lyngoh ba dei tad hynne ka sngi, ba ki bor Distrik ka Ri Bhoi, ki la pynmih ia katei ka hukum ban pynher krad lut ia kitei ki trok kiba ieng ha ki Petrol Pump ne ha kiwei ki jaka kiba don ha Ri Bhoi. Ka jingtip kaba la iohlum da ki nongthohkhubor, la ong ba bun na kitei ki trok kiba ieng ha Petrol Pump lem bad ha kiwei ki jaka harud ka surokbah NH-6, ki dei kiba kit Dewiong bad ka daw kaba la pynlong ia ki ban ieng ha kitei ki Petrol Pump, ka long ban ap haduh ban da ioh jingbit na ki nongpyllait kali bad kata ka long ban iaid lait na ka Weigh Bridge kaba don ha Narang, Ri Bhoi.  Haba iadei bad katei ka jingpynher krad ia kitei ki Trok, Ka Kong RM Kurbah, Deputy Commissioner ka Ri Bhoi, ka la ong ba ka daw kaba la pynlong ban ai hukum pynher krad ia kitei ki Trok, ka dei hadien ba la lap ba kitei ki trok, ki la pynkhein ia ka kyndon 144 CrPC kaba dang shu dep pynjari shen.


Shillong:  Ki pulit ki la ioh bat ia U Ganesh Debnath, uba na Agartala, Tripura ha ryngkat bad ka pisa kaba T.35lak, kaba u dang leit jingleit da ka night super na Agartala sha Guwahati, da kaba iaid lyngba na East Jaintia.  La aiti ia U Debnath sha ki bor jong ka tnat Income Tax, ba kin tohkit halor katei ka jingkit pisa bun jongu.


Tinsukia: Hynnin ka sngi, U Himanta Biswa Sarma, myntri pla pisa ka sorkar Assam, ula kyntait ban ot ia u kek sngi kha jong U Narendra Modi, myntri rangbah duh bad ka daw, ka long ba la shna ia u kek, da ka dur jong U Modi. U Sarma, um shym la shah ia U Sarbananda Sonowal, myntri rangbah ka Assam ruh, ba un ot ia u kek, namar ba U Himanta, u shim, ba lada ot ia u kek, uba don ia ka dur jong U Modi, ka long kumba leh bym khein briew ia utei u nongialam.   Ngi la mut ban ot ia u kek, hynrei na ka daw, ba u nongshet ia u kek, u buh da ka dur jong u myntri rangbahduh, uba dei u briew ba ngi ieid, kumta ngim shym la ot satia, namar ka long kumba ot ia ka dur jong u nongialam ba ieid jongngi  ong U Sarma.


Ha ka sien kaba nyngkong, kan don ka jing iakob ban ksem ha India bad katei kan dei ha Surat, ha ka 22tarik Nailur 2019 jong ka Jylla Gujarat. Katei ka jing ia kob ksem, ka dei kaba la pyniaid da ki arngut ki nong Surat, U  Yatin Sangoi bad U Mul Sanghvi, bad ka jingjied kan long ia kino kiba kham leh ban ksem kham sngew tynnad, kam dei ia kiba sma iewli lane sma iewkhong.     Dang 25 sngi mynshwa, ha ka por ba nga peit phlim ha iing bad ha ka por ba nga ksem bad pyn sawa bha, baroh kiba don ha katei ka kamra, ki la ia rkhie pashait. Hangta ka wan ka jingmut ha nga, ba lada ka don ka jing ia kob ksem ha katei ka por, kumta nga la jop ma nga. Hynrei kam pat ju don ha India. Nga iakren bad ki paralok ba iajan bad kumta, ngi la rai ban pynlong ia ka jing iakob ksem  ong U Sangoi, ha ka jingiakren bad ka Hindustan Times.  U Sangoi, u ong shuh shuh ba ka jing ia kob ksem, kan don lai jait bad kata ka long (i) kaba heh sur tam (ii) kaba slem tam bad (iii) kaba don ruh bad ki sur kiba sngew bang ban sngap.  Uwei pa uwei u nong ia kob, u ioh lad 60 sekhon ban sei ia la ka jong ka sap ksem jongu bad lai ngut, kin don ki nongjop bad ia katei ka jingiakob, yn bishar da U Devang Raval, uba dei uwei na ki nongleh komik ba pawnam bad un don u doktor ruh, u ban iarap ban bishar lang. Ki nongjop, kin ioh ia ki buskit kiba shongdor T.5,000 haduh T.15,000. Haduh mynta, ki don 50ngut kiba la rai ban shim bynta bad kitei ki dei ki kynthei bad ki shynrang ruh kumjuh. Ka bai thep kyrteng ka long T.100 marwei.


New Delhi:  Ka sorkar India, ka la khang sikret naduh mynta ka sngi; tangba ki sikret kiba ka khang ka sorkar kiba ia dih paidbah, hynrei ki dei ki e-cigarette, ha kaba ka  Nirmala Sitharaman, myntri pla pisa, ka kam ba ki la pynjot jubor ia ka jingim jong ki khun samla.   Ka sorkar India, ka la mynjur ban khang noh ia ka jingdie bad jingdih ia ki  e-cigarette. Kaba mut ba ka jingshna, ka jingdie, ka jingdih bad baroh kiba dei bad ki  e-cigarette la khang noh,  ong ka Sitharaman ha ka jingiakren bad ki kotkhubor.  Ka myntri pla pisa, ka ong ba katei ka rai, ka long na bynta ka koit ka khiah jong ki paidbah bad la iathuh ba ka sorkar India, kan sa pynmih da ka ordinance, kat haduh ba kan da thaw da ka ain kaba pura ha Parliament.  Ki E-cigarette, kim dei kiba la ioh laisen ban die ha India bad kim dei kiba thang da u duma, hynrei ki don da kiwei pat ki jingthang ban pynmeh ding bad ban pynkylla um ia ka nicotine.  Ka jingiap briew ha India, ha ka shisnem, ka long kumba 900,000 na ka jingpang bam duma lane dih sikret, hynrei ka India, ka don pat 106 million ngut kiba dih sikret bad ka dei ka ri, kaba wan ba ar hadien ka China, ha ka jingdih sikret ha ka pyrthei baroh kawei.


EW Dkhar      Kum ka jaitbynriew, la bynshet ia ki shankhung ka jingngeit bad ia ki rishot ka pyrkhat pyrdain halor kawei ka nongrim jingshisha ba, ngi wan longbriew sha ka pyrthei da ka thoh ka hukum u Blei Trai kynrad: U nongbuh bynta Kynthei Shynrang bad ia kata ka hukum la pynkhamti naduh mynnyngkong, kata naduh dang kynthong ka pyrthei bad dang lied ka bneng; ba u bynriew kynthei bad shynrang u wan sha pyrthei ban kamai ia ka hok. Lyngba kitei ki ksai ksiar rupa jong ka soskular hok hapdeng jong u briew bad u Blei. Ki 9trep bad ki 7trep ki ia hiar ia kiew lyngba ka jingkieng ksiar u Sohpetbneng ban pynlong ia kane ka ri jong ngi ka Persoh Persyntiew shisnieh ha ka pyrthei: ha kaba ka hok kumba la suit rong ha ka jutang khuid, ka thylleng ka speh, ka tuid ka synshar ha ka ri bad ka jaitbynriew: bad ia kata ka hukum la suit la shor ha ki mawlyngkniap ka dohnud jong u khun Khasi Khara.       Ka tipbriew tipblei ka long ka pyian kaba iar, kaba ka lynter bad ka pynkiang jong ka ki kot lut ia ka sohmyndur jong ka jingim hi baroh kawei: kaba ka kynian bad ka jingjylliew jong ka ka kynthup naduh basdang haduh bakut jong ka jingim u briew. Hynrei ka jingkylli kaba mih nangne ka long-kaei ka dak ka shin kaba u Blei Trai Kynrad u shon u shap ha u Khun khasi Khara ban tip ia u briew bad ia u Blei. Katkum ka soskular khuid ba mynnyngkong u Blei u ai ka dak ha u bynriew ban tip ia u briew bad u Blei lyngba u rwieng jong u Ma Lymboit u Ma Lymbiang; ba sa mih ka khan ka bishar  ka duwai ka phirat, ka pandak ka pynshin    Ieng rangbah u briew-ap jutang u Blei  ne  rem rangbah u briew shi-thynrei u Blei  ba paw ka kjap ka star, ka bria ka brain ban iathuh ia u khun bynriew ia ka daw balei. Katba u briew u dang bat ia ka jutang hok un ieng rangbah ha khmat u Blei: bad katba u bynriew u dang leh u dang bat ia ka hukum blei asorphi: U Blei un iai ap jutang na jrong na tbian: ba ka rngiew u briew ka phngain ka palei ba u Blei u shah shkor u sngewbha. Hynrei haba u rem rangbah u briew bad u shithynrei u Blei ka pynpaw ba u bynriew u la pynkhein la ka jutang bad ba u Blei Trai Kynrad u sngewsih u lyndet ia u: bad namar ba ka rem ka ju-boi ka julum ba sa rem ka dawiing ka dawsem bad sa kiew ka longjot ka longpei la, ha ka longrynieng ne ka longiing ka longsem ne ka longkur ka longkha. Hynrei katba u briew u dang bat la ka jutang bad u dang pynskhem ia la ka nongrim ha ka hukum blei ki um ba shngiam bad ki  erpyngngad kin iai tuid iai beh ha ka jingim jong u bad katba u dang wad ia ka daw bad u dang sngap ia ka nia ka jutang; lymphuin kum u  nai khadsawsynia un phuh phyrnai ha ka jingim naba u Blei Trai Kynrad u iai ap la ka jutang.       Ia ka jutang ba u khun Khasi Khara u iateh soskular bad u Blei Trai kynrad la pynpaw shynna ha ka  Jer Khun  kata, hadien ba la hap u sohpet u shynnai: ba ka longkynthei longshynrang kan bat la ka hok ba la jer la tang ha ka hukum da ka kyrteng kaba janai kaba pura ba la tang ha khmat u briew bad u Blei: katkum katei ka hukum la jer ia u shynrang Khasi ha ki lai tylli ki khnam: kiba long ki lai ki nongrim; ha khmat u Purynsi, u klong u skaw, ka iad-um bad ka sapoh ba un nym klet ia ka hukum ba la pynkhamti ha u shi lynter ka jingim. Da u khnam uba nyngkong la hukum ia u ba ka long ka kamram ba kyntang ban da ialade. Da u khnam uba-ar la hukum ia u ba dei ka kamram jong u ban da la ka iing ka sem, ka kur ka jait bad da u khnam uba lai la hukum ia u ba u dei ban da ia ka it ka hima: ba u Myllung u rwai pynngad,  Namar ka it, ka kur ka jait, kan ieng ka stieh, u sum ka wait , khlem da leh marklet ba ka long ruh ka hukum ba  Ka snam kam jaw lymda ka nia ka bam . Hato kane ka pynpaw ba u Khasi u dei tang u riew ialeh? Ym kumta, em. La jer ruh ia uwei pa uwei ha ka wait bad ka stieh, kaba pynpaw ba ka long ka hukum ban  kamai ia ka hok  naduh na iingkmie iingkpa haduh la iing tynnum tymbah bad ka stieh hormot jong ka jingim jong u dei ka  hok  bad ka  jingshisha  bad ia kane ka hukum ym lah ban bujli lymne iasuk da kiwei pat ki jingpyrkhat; lada u kwah ba ki  erpyngngad ka jingim kin suhsieng ha u bad ha u syngkai jong u. Balei ba ki shyrkhei ki bniat ki khun ha jingthiah, ym dei namar ba ki kpa ki bam sohjew ha dpei?      Ha ka liang jong ka kynthei pat ka philosophy jong u Khasi ka iapher bak-lbak na ka pyrkhat u mihngi u sepngi kiba mutdur bad pynieng nia ba ka kynthei kam don niam ne ba ka dei tang ka jingbakla u Blei. U Khasi u pdiang ba u Blei Trai Kynrad u long uba janai bad ha u kam don ka syrngiew jong ka jingbakla. U ngeit ba naduh mynnyngkong u Blei u thaw shynrang bad kynthei ban pynbiang ia ka plan ba janai jong u   ba kin roi kin par bad kin kamai ia ka hok ha kane ka pyrthei sngi ruh shong bynda. Dei namar katei ka hukum ba ia ka kynthei ruh dei ban jer da tang ha ka khoh, u star, ka wait hakhmat u Klong u Skaw, u Pujer u Purynsi, ka iad-um ka sapoh ba kan wan longbriew sha ka pyrthei da ka thoh ka hukum; ba kan ri kan dup, kan lum kan lang, kan kynshew kan kyndiap bad kan trei kan kamai ia ka hok naduh ka iingkmie iingkpa haduh la i trep i skum, u tnum u tyndai; ban tei la ka iing ka sem ryngkat bad la u tnga bad ki khun: ban ri la u symbai u phniang, ka longkur ka longjait ha ka jingkhuid jingsngur shida mada kaba long ka hukum bad ka hok nongkynti kaba u Thawlang ka Iawbei ki la pynkhamti ha la u sohpet u shynnai lyngba ki khnong ki khriang ka history: ban khanglad ia ka sniew ka smeh, ka pyut ka pyiaw kan nym jyrsieh ne tyngkhap ha ka kur ka kpoh, ka longiing ka longsem.      Kane ka dei ka hukum bad ka tynrai jong u Khun khasi Khara naduh mynnyngkong kaba u la juban lak ha khmat u Blei bad u briew, ba, katba u dang khein kyntang ia katei ka hukum; u Blei na jrong na tbian un iai ap ka jutang. Hynrei ka jingkylli kaba mih nangne ka long   balei ba ngi donkam ban wad la ka thymmei ka tynrai? Namar ba ngi sngewthuh ba ngi long tang ki  tiew lyngksiar ba mih halor mawsiang kiba shoh samthiah lyngngeh tang shu shoh ka sngi namar ba ngim don thied don tnaw. Ngi wad la ka tynrai ym ban khein dewthala ia ka hynrei ban pynskhem bad iada la ka jaidbynriew na ki eriong erngit jong ka por bad na ki pad sharyngtoh jngi-jula-umdum leh myleh kiba khun ranab tang ha la ka jingstad jingsngewthuh.      Ka jingmut jong ka kyntien  Tipbriew Tipblei  kam bynshet lyngngeit tang ha kaba tip: ka sawar phiah shaduh ki khlein shyieng jong ka jingleh kaba kyrsoi na ka jingshemphag ba maian jong u briew kaba paw shabar kum ka briew khmat jong ka dohnud jong u. Ka jingmut pat ka iar kat ka sohmyndur bad ka jylliew kat ki thwei ba ngiew ki bym don pita ban thew, naba, ha kane ka kyntien la kdup lut ia ka khan  ka pyrkhat jong ka longbriew manbriew baroh kawei, bad nangta ngi spiar ngi thainn ia ki kyndon baroh jong ka jingiadei, ha ka jingim ba kynja doh ne ha ka jingim ba kynja mynsiem, kiba ka jingkyrmen kam long tang ia ka mynta hynrei kaba pur shaduh ki bymjukut, kaba la pynskhem da ka jingngeit: kaba ka khmat ba kynja doh ka lah ban shu iohi tang byrngut byrnget katba ka khmat ba kynja mynsiem ka la shadkmen haba ka iohi ia ka.      Ban sngewthuh kham janai ia ka jingmut jong ka la dei ban pharia bin pa bin katkum ki khmat ka jingim bad ban her ha ki thapniang ka pyrkhat sha ki jingjylliew ka jingim naba kane ka kyntien ka kynthup shitylli halade naduh basdang haduh bakut ka jingim bad shaduh sha lyndet kane ka jingim hi. Haba ki rangkynih ki rangphawar ki pyndonkam ia kane ka kyntien ki kynthup ia ka pyian jong ka longbriew manbriew, ka pyrkhat ka pyrdain, ka imlang sahlang, ka longiing longsem, ka iaid ka ieng, ka khih ka kamai, ka longkha longman, ka riam ka beit, ka synshar ka bishar bad baroh kiei kiei kiba ia parpain bad ka jingim u briew kynthup ia ka niam ka rukom, ka mane ka shine. Namarkata donkam ia ka jingiatai bin-pa-bin halor kawei pa kawei ka mat ban pyni kumno kane ka kyntien ka phalang ialade namar ka dei tang ma ka ka dawai ban pynkhiah ia baroh ki jingpang ha ka jaitbynriew bad sopspain ia baroh ki det ki mong kiba ka la kit la bah lyngba ki por.      Ka tipbriew tipblei ha ka longbriew manbriew ka iathuh ia ngi ba ngi dei ban long kiba adkar ha kiei kiei baroh. Kiba don ka bor halor lade, kiba shida mada ka jinglong, kiba sngur bad khuid ka dohnud, kiba sian mynsiem, kiba ithuh kaei kaba sniew bad kaei kaba bha; kiba pdiang ia kiei kiei kiba shisha, kiei kiei kiba donburom, kiei kiei kiba dei iaroh bad kiei kiei kiba itynnad. Uno uno uba don ia kine ki jinglong u pynpaw ba ka tipbriew tipblei ka long ka sharak jong ka longbriew manbriew: hynrei uta u bym don ia kine ki jinglong u pynpaw ba ka tipbriew tipblei ka iashong khlad bad ka long briew manbrew jong u. Namarkata, u Blei Trai Kynrad u ai ka bor tipthuh ba kynja mynsiem ba kiwei pat ki bor kiba pyrshah ia kitei ki jinglong ki pynpra ia ka longbriew manbriew namar, ka bor tipthuh ka la tynjuh bishar ia ki biang pa biang.      Ha ka liang ka pyrkhat pyrdain pat ka  tipbriew tipblei  ka pynpaw ialade lyngba ka ktien ba ngi kren bad phawar; lyngba ki sur ba ngi kynud bad ngi rwai bad lyngba ki jingthoh jingtar kiba mih kiba kyrsoi na ka thymmei jong ka jingpyrkhat. Ki riewstad ki ong ba ki kot ki sla, ka rwai ka siaw bad ka ktien ka thylliej ba ngi kren ka pynpaw madan ia baroh kaba ngi pun, ngi kun bad ngi-set-slung ha ka dohnud. Dei namar kata ka daw ba katba ka tipbriew tipblei ka dang synshar ngi dang ioh ki kot kiba pynhun, pynkmen bad pynskhem ia ka pyrkhat pyrdain, bad haba ka tipbriew tipblei ka la sdang kynriah na ka jingim u nongthoh, ki mih ki kot ki sla kiba pynskuin sha ka jingsniew bad biah phongrai ia ka dohnud jong ki nongpule. Ha kajuh ka rukom haba ka tipbriew tipblei kam synshar shuh, ki kyntien kiba mih na ka shyntur jong u ki long ym tang ka jingkthang bad jingsngewjli hynrei ki long ruh ka jingtim ia kito kiba iohsngew ia ki. Kumjuh ruh ka tipbriew tipblei ka pynpaw shynna ialade ha ka rwai ka siaw, ka tem ka put ba, katba ka tipbriew tipblei ka dang synshar ha u briew ka rwai ka siaw bad ka tem ka put jong u ym tang ki pynkmen bad pynsngewtynnad ia kiba sngap, hynrei ki rah bad kyntiew shajrong ia ka mynsiem jong ki; hynrei haba ka tipbriew tipblei ka la kynriah na ka jingim u briew; u pynmih ia ki sur bad kyntien rwai kiba pynskuin ia ki jinglong mrad baroh kiba don ha u briew: kiba wat ki syntiew ki skud bad ki sim ki doh ki phai wak da ka lyngkdong na ki sur jingsawa jong ki.      Haba kren pat shaphang ka tipbriew tipblei ha ka imlang sahlang ka thew ia ka akor ka burom ha ka jingiadei iajan la, ha iing ne habar; ka ktien ba ngi kren, ka kam ba ngi leh, ka mut ka pyrkhat bad ka jingshemphang ia kiei kiei kiba donburom bad kiba dei iaroh: kiba wanrah ia ka jingsuk, jingjaijai bad jingkmen ha ka imlang sahlang. Hynrei haba ka tipbriew tipblei ka kynriah na u briew ka akor ka burom ka synlar bad ka jingiadei iajan jong u bad kiwei ka long kaba dkoh, kaba pynthut, kaba jyrwit bad kaba pynsngewsih.      Ka jingmut jong ka tipbriew tipblei pat ha ka liang ka longiing longsem ka thew ia ka jingkitkhlieh jong u briew kum u Kpa ka iing kumno u bsah u sumar ia la ki khun ki kti bad kumno u pynphuh pynphieng ialade da ka jingsngur bad jingshemphang: ba kiei kiei kiba u leh ki thew ia ka hiamdien hiamkhmat: ba ka burom jong ka iing ka long khamkor ha u ban ia baroh ki jingkordor kiba ka jingim ka lah ban ai. Hynrei haba ka tipbriew tipblei ka thynrei na khmat jong u ha ka jingiadei bad ka longiing longsem, u wad la ka mon ban pynsngewbha ialade kampher la ka iing ka sem ka jot ka pra bad ki khun ka lok ki im ha ka lehrain bad jahburom. Kumjuh ruh ka long bad ka kynthei kaba bieit kaba ka jingtipbriew tipblei ka la kynriah na ka: ka wad ia la ka syrtok bad ka pynpra wat ia la ka longiing longsem kaba la tei skhem namar kam kot bor shuh ban sngewthuh ba ka jingsngewbha jong ka pap ka long tang shipor: ba ki jingkwah brai ka doh ki tap matlah ia ki khmat ka jingshemphang jong ka.      Ka tipbriew tipblei ha ka liang ka iaid ka ieng ka riam ka beit ka thew phiak tang ia ka jingstad mynsiem kaba don ha u briew ne ka briew ban phalang ia ka jingleh ha ka it-khmih ka jingim kaba don hapoh jong ki hi, la ka long kaba itynnad bad donburom ne em. U briew ne ka briew kiba la kieng atiar ia la ka jingim da ka jingstad mynsiem ki kiar na ka lynti jong ka jah burom bad ka peit khmat ki briew bad horkit kin nym jam sha ki lynti jong ka jingshahrkhie bein. Ki tip khlem da bthah kaei kaba don akor ha ka riam ka beit ka iaid ka ieng bad ki don ka jingshemphang ba ka burom ka ijot ka long kaba donkam ha ka jingim jong ki. Namarkata, kim ngat ha ki shangkawiah ka leh tynneng ne ka pyrthuh bud ne kyllon ha ki buit sainti ka rong-ia-pan namar ka jingstad mynsiem jong ki ka tip uei u moina airong bad uei u sharyntoh tang-snem. Ba kumta, lymne ki jingkwahbrai ruma ne ki buit sainti ka por kim lah ban samain ne tuh kyntang ia ka jinglong jingim jong ki.      Haba ngi kren pat shaphang ka tipbriew tipblei ha ka trei ka ktah   ka kamai kajih; ki syor ki shemphang ba ka long ka hukum u Blei Trai Kynrad ba ngi wan sha ka pyrthei ban kamai ia ka hok. Ki suk ki kmen bad ki palei mynsiem ba ki ioh ia kiei kiei ha la ka jingim da la ka umsyep hok bad kim ju kner ia ki kti ban tam ia kaba ioh ei ba ki tieng khaweit ia ka siarkylla bamkylla: ki tieng ia ka raibi bad ka byrsieh byrsang ba kan kiew tyngkong ha la i trep ha la i skum: lymne kim ju riehtngen ha ka syrngiew ka bamsap bampong, ka lehklep ka lehklop ne ka khyllep ka khyllong. Te, ki phuhmut phuhmat lyngsyun namar ka jingiatiplem bakhuid ba suba ka pynpyngngad ia ki dohnud jong ki: naba, ki ioh ka jingshai blei kaba ri jai jai ia ki kjat jong ki ban bym jynthut ha ka lynti ka jingim.      Lada ngi kren pat shaphang ka tipbriew tipblei ha ka liang ka synshar ka bishar, u men Khasi u sneng ia la ki khun ki pyrsa ban burom ia ka hok bad ka jingshisha. Ki pynrem jur ia ki khlein la thang jwat la bam bad kim ju buh jingshaniah ha  Ki kha-khein   ki khamakur  kiba kylla khlieh kiba kylla tdong. Ki niewsang ba ki riewthurmur, ki buaid ki tanglang, ki riewleta, ki lyngkar ki awria ba kin shong kum ki nongsynshar ki nongbishar bad tang shu lap ia kiba kum kita, shisyndon ki nirad ki pynkhyllem: ki tieng ba ioh kiew ka synri ka tyrud ha ka ri ki jaitbynriew. Namarkata, ki da bishar naduh khlieh haduh kjat shuwa ban jied ban kyntiew ia uno uno u briew ha ka kam synshar bishar: namar ki ngeit ba kine ki briew kim don hok ban said dorbar dorsha: ba ki ngeit ba ka lympung durbar ne ka pyndem ka duwan ka dei ka jaka kaba khuid kaba kyntang: kaba tang ka hok ka sot ka synshar ha ka. Dei namar kane ka daw balei ba u khasi um ju don party politic ha ka synshar khaddar bad ia kito kiba sorik ne iarai lypa kumta kumta halor kano kano ka kam shuwa ban phriang ne pharia ha durbar; ki sin ia ki  ki ksew u Jom : ba ki ngeit skhem ba tang ka rai durbar ka dei ka raibel. Horkit hordang kim ju shaniah ha ki pnah thylliej ne kyllon ha ki khrawspah; ki bat ia ka nia ka jutang ka  tienhok ka  tiensot da kaba ki buh tylli ia ka jingshaniah ha ki riew  tipbriew tipblei kiba ka jingshai mynsiem bad ka jinglong sngur ki dei ki atiar jong ki: kiba ka hok bad ka jingshisha ki long ka stieh.  Lano kin win ki khlaw, lano kin khih ki maw, lano ka  erpyngngad, sa shisien kan wan shaw .      Shuwa ban buh u saipynwai; kum ka jaitbynriew ngi dei ban kynmaw ba ka tipbriew tipblei dei u budlum bad ka hok ka sot ka dei ka pansngiat. Ban kren ia baroh ki mat kiba don hapoh une u jylli la dei ban thoh kawei ka volume. Ka tipbriew tipblei ka dei ka hukum jong u Blei Trai Kynrad, Nongbuh Nongthaw bad u nongsam bynta jong ka longkynthei longshynrang: kaba pynphngain ia ka longbriew manbriew, ka longiing longsem, ka longkur ka longkha, ka  imlang sahlang, ka trei ka ktah, ka pyrkhat ka pyrdain, ka buit ka iktiar; ka long ka thymmei tyllong jong baroh kiei kiei kiba donburom, kiba dei iaroh, kiba itynnad, kiba shisha bad kiba janai de: kaba kyntiew ia ka kyrdan longbriew manbriew sha ki kynjang jingim ba kham shajrong: kiba pynkha ia ka jingieit, ka jingkmen, ka jingkyrmen, ka jingiaishah bad ka jingkhlain mynsiem; kaba kner la ki kti ka jingshemphang sha ki kynian ka jingjanai kiba u briew bad u Blei ki sngewbha.      Kum ka jaitbynriew ngi donbok ba u Blei Trai Kynrad u ai ha ngi ia ki Ni Ki Kong kiba stad mynsiem bad kiba shemphang: kiba iohi jngai bad kiba ieit ia ka hok. Katba ka pyrthei baroh kawei ka dang bynniew shempap haduh kine ki sngi shaphang ka kyrdan jong ka kynthei, shaphang ka jinglongpoh ka jinglong khraw, shaphang ka jingpyntrei mraw ia ki khynnah khunlung, shaphang kiba shempap shem lanot, shaphang ki khunswet ki khun jin, shaphang ka dawri bad shaphang kiei kiei kiba kum kita: kum ka jaitbynriew ngi la lait naduh shuwa kiwei pat ki jaitbynriew namar, ba ki longshuwa manshuwa jong ngi ki la bynshet la ka jaitbynriew ha ka tipbriew tipblei: kaba pynpaw ba ki long kham stad ia ki riewstad baroh jong ka pyrthei kiba don ia kata ka jingshai blei hapoh jong ki.      Bluit ka mih kawei ka jingkylli na ki pongshai ka pyrkhat balei u Khasi um ong,  Ka tipblei tipbriew  hynrei ka  tipbriew tipblei?  Lada ngi ngam sha ki khlein shyieng kane ka pyrkhat khlem artatien ngin sngewthuh ba u men Khasi u la tynjuh bad pynshisha thik pa thik lyngba ki aiom bad ki rta ba horkit hordang ym lah ban tip ne ithuh ia u Blei uba ngim lah ban iohi lymne tba lymda ngi tip bad ithuh ia u para bynriew, u jingthaw uba kortam jong u ia uba la thaw ha ka dur jong u hi; uba ngi lah ban iohi bad ia kren markhmat. Lada don kiba kam ba ki tipblei-tipbriew ki dei tang ki arsap arphong bad ki lehmynleh kupsnieh langbrot; ki bym don wat tang ka syrngiew jong ka jingshisha ruh ha ka jingim jong ki, ki don tang ka dur bula rongphong riewblei; katba kaba hapoh jong ki ka dei ka jingtep ba sma iwtung; kaba ki jingijli jong ki jingijli baroh ki sop-pailen hangta.        Ki Meidot padot ki pyrta bad khawoit kti ia ngi na shiliang wah ki ong,  Khun pyrsa, bat ia ka tipbriew tipblei ban longbha longmiat ha ka pyrthei. Wat liat ha ki thawbriew mutbriew kiba shukor pynbaji ia ka jingim. Lada ngi shahshkor ia kane ka jingsneng puramit, ngin dih kyrhai ki umksiar umrupa, hynrei lada ngim niewkor bad khein dewthala, shisien ka sngi ngin lympat khlieh ha u mawsiang jingim. Ka jingleh bym suidniew ia la ka thymmei pyrkhat ba la buh u Ni u Kong ka bret ia la ka longbriew manbriew ha ka lyngngoh lyngngain, ka siarkylla ka bamkylla, ka lynsher ka lyngshop bad ka jemrngiew ka jemrwiang: ba sa hiar ka longrynieng ka longryniot, ka longiing longsem, ka longkur longkha ba ka tipbriew tipblei ka kynriah na khmat u briew. Te ka ri umsnam u Ni u Kong kaba ki lum bad ki them kiba ju dap da ka jingkmen jingsngewbha: kin kylla long ki thwei ummat ba ki hati bhur hati sawkuna, ki bsein ki ktiar bad ki  lenkhah  lenpula ki ioh ban suwari laitluid jong ki. Katba ka jaitbynriew ka dang bat ia ka mynsiem tipbriew tipblei, ki erpyngngad kin iai beh na khmat u Thawlang ka Iawbei. Mano  an jubab ia kane ka jingkhot? Nga buh ha phi ki rang ki thei samla: ki mawlyngnai jong ka lawei ban kynmaw kyndiang ioh ba ka jaitbynriew ka khyllem. Wat ai ngin sngewsarong ba ngi tip, ngi stad, ngi riewspah bad ngi don ha ka kyrdan ba ha jrong, hynrei to ai ba ngin sngewsarong tang ha kane kawei ba ngi long ka jaitbynriew  tipbriew tipblei .


La iathuh ba U Syiem Abdullah ka Saudi Arabia, u ia poi kha bad u don 30ngut ki lok bad kitei ki im pahuh pahai, na ka spah jong katei ka ri, kaba ka kamai na ka jingdie ia ka umphniang sha kylleng ka pyrthei.


Ka jing kem ding, ha ka 11tarik Nailur 2019, ha jaka jaka ring ia ka phlim jong U Varun Dhawan bad ka Sara Ali Khan, ka la pynjulor ia ki tiar ki tar, haduh T.2.5klur. Kitei ki shijur, ki dang ak ia ka phlim Coolie No.1. Hynrei ha ka por 1baje shiteng synnia, ka jaka ring phlim jong ka  Filmistan Studio ha Goregaon, Mumbai, ka la kem ding bad ha katei ka por, ki don 15ngut ki nongtrei jong katei ka studio.   Wat la ym don briew kiba mynsaw, hynrei la iathuh ba ka jinglut, na katei ka jingkem ding, ka la poi sha ka T.2.5klur.


Ka jinghap slap ha Sohra, ha ki 24 kynta ba ladep, ka long 1.2 millimetre, katba ha Umiam, ka long 1.9 millimetre. Ha Shillong, kam don satia ka jinghap slap ha ki 24 kynta ba ladep.


U Benjamin Netanyahu, myntri rangbahduh ka Israel, la imat, kumba un nym lah shuh ban dang iai bteng ban synshar ia katei ka Ri, namar ba ka seng, kaba u ialam, la iohi, kumba ka duna ka jingdon briew ha ka iing dorbar jong katei ka Ri. Lyngba ka jingduna briew jongu, kumta ka plie lad ia kawei pat ka kynhun synrop ban thaw sorkar ha katei ka Ri bad ba un lah ban shah tohkit, halor ka jingkynnoh bamsap pyrshah ia u.  La pyni ia ka jingkhein ba U Benny Gants z, uba ialam ia ka Blue and White Party, ba u tam khyndiat ia ka seng Likud jong U Netanyahu.  Ka jingkhein, kam pat nud ban pyni shai, la ka sorkar thymmai kan leit sha U Gantz, hynrei la ong ruh ba kan long kaba eh than ia U Netanyahu, uba la ialam ia ka Ri, ha ki shiphew snem ba ladep, ba un dang iai bteng nangne shakhmat.  Ka jingkhein kaba shai bad kaba thikna bha, la khmih lynti, ba kan mih lashai ka sngi.


Shillong:  Ia ka jingdap 132 snem ka Balang Unitarian la rakhe mynta ka sngi Balang  da ka jingiaseng jingduwai ha  ing mane Unitarian ha madan Laban, Shillong.  U myntri rangbah ka jylla u Conrad K. Sangma u la long kum u kongsan ha kaba u rangbah Rupert Green Marbaniang u la pyniaid ia ka jingialang. Shwa ban sdang la ioh ia ka jingduwai na u bah Khrawbor Lyngdoh bad ka jingrwai na ka kynhun jong ka balang Unitarian  ba kynthup ia ki samla bad ki khynnah. La kynthah ia ka mombati da u  bah Rupert Green Marbaniang bad bud lang da ki kynrem ki lyndan bad ki nongalam niam bapher bapher.  Haba kren kum u kongsan, u Conrad u la ai khublei kyrpang iaka Balang Unitarian bad ia ki nongpynaid  kiba la lah ban khring ia ki paid riew ngeit jong ki Balang bapher bapher ban iasnoh kti lang ban rakhe ia kane ka sngi. Kumba ka  jingngeit niam jong kane ka Balang ka long ban mane tang ia uwei u Blei bad ym don mano mano ba heh ne ba khraw, ba rit ne ba tlot hynrei ha kane ka niam baroh ka long kiba ia ryngkat dor, halor  ka nongrim jong ka jingngeit ba ki don. U Conrad u la ong ruh ba baroh dei ban sngewthuh ba ha kane ka pyrthei don tang kawei ka mei mariang katta ka long ba donkam pat ban pynneh pynsah bad ban wanrah ia ka jingsuk. Na ka liang jong ka balang Unitarian la ioh ia ka jingkren ba kyrpang na u Rev Derick Pariat ba la kren halor ki jinghikai ia ki tynrai jingngeit ka balang Unitarian kumba la seng ia ka da u rangbah Hajom Nisor Sing. Kane ka balang ka shim bad pdiang ruh ia kino kino ki jinghikai kiba bha jong kino kino ki balang bad dei halor kane ka nongrim ba pynlong ia kane ka balang. La sakhi lang ia kane ka sngi da u MLA ka South Shllong u bah Sanbor Shullai, MDC Laban Constituency bad Mitchell Wankhar bad u Dr Sylvanus Lamare u Principal ka St Edmunds College bad kiwei.


Jowai:  U ma Thombor Shiwat, u CEM ka JHADC mynta ka sngi haba kren ha ka jingialang rakhe dap 25 snem ka Psiar UP School ha ka shnong Psiar kaba don ha Block I, u la wer ia baroh ki nongshongshnong kiba hap ha blok 1 ba kin wan sha khmat ban rejister ia la ki jaka ki puta ban kin ai ia ki dulir ban pynshisha ia la ka jinglong trai halor ka khyndew ka shyiap.   Nga la dep ia kren bad u rangbah shnong jongphi halor kane, hynrei haduh mynta kim pat shym la leh eiei bad mynta nga ong ia phi ba lada phi wan sha ka ophis jong ka JHADC ban pan ia ki patta ne kino kino ki dulir ha kaba iadei bad ki jaka ki pata bad ka khyndew ka shyiap jong phi, ka JHADC kan ai makna ia phi kaba mut phim nym hap ban siew dor eiei , la ong u CEM ka JHADC.  Ia kane ka jingkren jong u ma Shiwat, la kyrshan da u Minister ka tnad PWD Building, u ma C Ymbon ha kaba u la ong ba kum ki paidbah ka thainn ki dei ban don ka jingiaieid bad ka jingiatylli.  Ka jingiatylli ka long ka bor bad kane kan long ka atiar ban ialeh pyrshah ia ki nongshun. Phin dei ban long kiba arsap , la ong u ma Ymbon. U ma Ymbon u la kyntu ia ki paidbah ban kin leit mih sha ka ophis jong ka JHADC ba kin ioh ia ki dilir khyndew kumba la ong da u CEM ka JHADC. U ma Ymbon u la kyntu ia ki paidbah ka thainn ba kin ia im kum shipara hapdeng ka jingsuk jingsain. Kham ha shwa, u Local MLA ka thainn, u ma Nujorki Sungoh u la pynpaw ia ka jingsngewsih ba u Myntri Rangbah um lah ban ia donlang namar ba ki don ki kam kyrkieh, hynrei u la kular ban shimkhia ban iakren halor kiba bun ki jingeh ka thainn.


Shillong: Ki nongshong shong jong ki hynniew shnong ki ba hap ka  Dorbar Pyllun ki Hynniew Shnong mynta ka sngi ki la wan ban pynpaw ia ka jing bym lah pdiang ia ka rai ban ithuh ia u bah Livingstone Mylliem kum U Rangbah Shnong ba shipor  jong ka Lumrit village.  Haba ia kren bad ki nongpathain khubor, u symbud rangbah shnong jong ka shnong  Lumrit u bah Orktbest Kharumnuid u la ong   Ngi ki nongshong shnong jong ki shnong ki kynthup ia ki hynniew shnong ngin ym pdiang ban ithuh ia u rangbah shnong ba shipor bad na ka liang jong ka shnong ka pdiang ia u bah  Lamjingmut Nongspung kum u rangbah shnong . U la iathuh ruh ba ki nongshong shnong jong ka shnong Lumrit lem bad ki hynriew tylli ki shnong ki kwah ban tip na Syiem jong ka  Hima Khyrim ba kaei kadaw jong ka jing pynkynriah noh ia u bah Nongspung na ka kam rangbah shnong.    U  Syiem u dei ban ai shuwa ka jingpynshai ha ka ne ka phang namar ba na ka liang jong ki nongshong shnong jong ka shnong lumrit ruh ngim don eiei pyrshah ia u ne u rangbah shnong hynrei kum no un shah weng na ka kam rangbah shnong bad kumno khlem jingtip kin thung da u wei u rangbah shnong ba shipor.  U la iathuh ruh ba dei na ka daw ba ngim ioh jingpynshai ki nongshong shnong jong ki hynniew shnong, kin ym pdiang ne shah ban pynlong ia ka jing jied jong uwei pat u rangbah shnong ha ka shnong Lumrit. Na ka liang jong ki shnong  Ngi la leit ban kynduh ruh ia u Syiem jong ka Hima Khyrim ban pan jingshai, hynrei na ka liang jong u syiem u la ong ba kane ka hap hapoh jong ka jing peit jong ka Shnat Raid Tynring na ka liang jong u syiem kam shym don kano kano ka jongthoh jingtar ban pyntikna, hynrei na ka ei ba la ju bud baroh shi katta ka shnong ka hap ha ka shnat raid Tynring. Na ka liang ki nongshong shnong jong kine ki Hynniew shnong ki la pynpaw ba kin sa leit kynduh bad u Deputy CEM jong ka  KHADC u bah  Pyniaid Sing Syiem u ba long ruh u  Executive Member in-charge Elaka ha kine ki sngi ban wan ban ia kren shaphang kane ka bynta.  Kine ki Hynniew shnong ki kynthup ia ka Mawkynring, Lumkseh, Wahmyntait, Mawkduk, Lumdiengngan, Lumrit and Kyrdeng.


Jowai: Ka Khasi Jaintia Students Union (KSU) Narpuh Unit mynta ka sngi ka la pynlong ia ka awarness Program halor ka jingdih drugs bad kumjuh ruh ka la sam khusnam ruh sha ki samla ba la pass bha ha ki examination bapher bapher jong ka thainn.  Ia kane ka jingialap ban pynsngewthuh shaphang jingpynsniew u Drok bad ruh ka jingsam khusnam la pynlong ha ka hall jong ka Holy Cross Higher Secondary School, Umkiang ha kaba la wan ban ia shim bynta ruh da u President ka KSU, NEHU Unit kum u special guest, u samla Pynkmenlang Sanmiet, u Shiningstar Kharbihkhiew uba dei u President ka Mawryngkneng Unit bad u Central Execcutive Mmber, u samla Ruben Najiar uba dei peit ruh ia ka JHDU nalor u Secretary, Cherity Suja bad Financial Secretary, Streamly Niangti jong ka Jaintia Hills District Unit. Haba kren shaphang ka jingsniew u drok u Dr. B Sumer uba dei peit ia ka Umkiang PHC u la ong ba u drok udei u jingsniew uba pyntroin ym tang ia ka met jong u nongdih hynrei ka pyntroin ruh ia ka iing ka sem jong u. Kito ki samla ba ju myllien ban dih drok kim banse ban kylla ki nongtuh nonglute lada kim don pisa ban thied ia u drok.   Phi dei ban ong em ia u drok te ynnai , la kyntu u Doctor ia ki khynnah skul 11 bad 12 jong katei ka skul. Na ka liang u samla Streamly Niangti u la ong ba buh bah ki drok ki la iaid lyngba ka East Jaintia Hills District bad ki jingshisha ki la paw lyngba ki lad pathain khubor bad lada u drok u iaid lynti na ka District jong ngi khlem un don kynrei hapoh kane ka District.  Phi dei ban kiar na kum une u jingdih basniew uba pynjah burom ymtang ia ka shimet lyngba ki kam bad ki jingpang jong u, hynrei ka pynjot ia ka iing ka sem bad ka imlang ka sahlang , la ong u bah Streamly Niangti. U samla Sanmiet, haba kren kum u nongshah khot sngewbha ba kyrpang, u la ong ia ki samla ba u drok udei uba ka pyrthei ka pyrshah haduh katta katta bad dalei lei ruh ki samla baieid jong ngi kiba dei ka lawei ka ri bad ka jaitbynriew kim dei satia ban ngat kum ha une u mard ba kynsha bad ba pyniap shyrkhei ia ki million ngut ki samla shynrang bad kynthei. Ha kaba iadei ba ka khusnam, u la ong ba kane kadei u soh ka jingtrei shitom jong phi bad bad kam dei ban kut tang hangne hynrei phin dang iaibteng ban iai trei shitom namar tang uba trei shitom uba lah ban ioh ia u soh u bathiang. U samla Pynkmenlang Sanmiet u la pynkut da kaba ong,  Kane ka juk kam dei shuh k juk rah wait rah stieh ne suloi hynrei ka juk jong ka jingnang jingstad bad u khulom udei ka waitlam nep arliang syrti ban wanrah ia ka jingjop ia kano kano ka thma ha ka jingim jong phi . La ioh ruh ka jingkren na u samla Kharbihkhiew bad na u bah Ruben Najiar bad ia ka jingialang la pyniaid da u President jong ka Narpuh Circle u samla Kwilness Suchiang. Ha kane ka sngi, ka KSU ka la sam ia ki khusnam kaba kynthup ia ki Syrnod bad Pisa sha ki 12 ngut ki samla ka thainn kiba la wan ha ka kyrdang kaba nyngkong (1st Division) ha ki Examination bapher bapher jong  ki. Kitei ki 12 ngut kidei kiba la pass na ki skul bapher bapher naduh Jowai, Shillong bad kynthup ruh ia ki ba na ka Holy Cross Higher Secondary School Umkiang.


Nongstoi :  Ki nongshong shnong ka thain  Mawthungkper, Jaidoh, Mynni Mawbri bad kiwei kiwei ki shnong ba marjan kila ut la nam namar ka jingnang sniew palat jong ka surok na Kynroh haduh Mawkaton ha kaba ki paidbah ki la iakynduh jingeh ha ka iaid ka ieng, khamtam haba pang ba shitom.  Katkum ka tyllong khubor ba la phah da u Samla Khrawbor Shangrit Secretary ka HYC Lai Lyngdoh Area Unit, u la ong ba wat la katei ka surok kala don hapoh ka skhim PMGSY ba la mang ban trei haduh 7 KM naduh Kynroh haduh Mawkaton bad la sanction 4 klur tam eiei bad la mang ruh pyndep hapoh 10 June 2020 kata ka long katkum ka signboard bala pynieng ha Mawkaton.  Hooid ka thainn kala sngew nguh ia u Contractor ba u la wan maramot ia katei ka surok ha kane ka lyiur ba la dep kata na ka thainn Kynroh haduh Jaidoh, kumjuh la dep sdang theh maw naduh Mawkaton haduh Mawsnarih, hynrei ki paitbah ki kyrpad ba un sdang biang namar kala jinjar eh namar naduh Kynroh haduh Jaidoh bad na lyndet Mynni Mawbri haduh Mawshongkhyndew kala sniew eh kala buh jingeh ia kiba leit iew Markasa bad Shillong bad ha Nongstoin kumjuh  ong ka kyrwoh na u tei u nongialam ka HYC. Shuh shuh u la ong ruh ba na ka liang ka HYC Lai Lyngdoh Area Unit ka kyrpad bad dawa jur ia u Contractor ban wan bteng biang ban trei namar kapor kala biang ban trei mynta lait ia ka lyiur bad khnang ba un pyndep ha kapor ka ba biang bala buh lada um lah pyndep ggin ym ailad kum ka seng namar ba ka Seng kala iohi ia ka jingjynjar u paitbah haka iaid ka ieng kiba leit wad dawai ha Shillong kiba iaid na kane ka jingsniew  ka surok kila jynjar, bad kumjuh ki paitbah ka thainn Mawskuin, Nongklung, Mynni Mawbri, Mawkynrum,  bad kiwei ki jaka kiba iaid leit iew ha Markasa.


Nongpoh:  Ka Hynniewtrep National Youth Front, Northern Region, hynne ka sngi ka la pynsngew lem ia kata ka jingsngewkhia halor ka khubor kaba la mih ba ka la don ka jingiaid laitlan ki kali kit dewiong, hynrei kaba la pynsngewkhia eh ia ki nongrim ka HNYF, ka long hadien ba ki la ioh jingtip ba ki don ki Trok kit Dewiong, ki la iaid lait na ka jaka thew Weight Bridge, Nar-ang, da kaba ki pyndonkam da kiwei pat ki surok kiba don ha Ri Bhoi.  Haba kren sha ki Lad Pathainkhubor, u Bah Marcus Marten, President ka HNYF, NR, u la ba ka seng hi ka la ioh jingtip halor ka rukom iaid ki trok kit dewiong, kaba la long laitlan shaba palat hapoh kane ka district, namar ki don bun ki trok kit dewiong, kiba la pyndonkam da kiwei ki surok tang ban iaid lait na katei ka weight bridge bad kaba la long pyrshah ruh ia ka kyndon Ain 144 CrPC ba la pynjari   ha Ri Bhoi.   Shuh shuh u Bah Marcus Marten, u la ong ba ka seng kam tip la kitei ki trok ki dei kiba don challan ne em, hynrei ka daw kaba la pynlong ia ka seng ba kan pyrshah, namar ba kitei ki trok ki pyndonkam da ki surok shnong tang ban iaid lait na katei ka Weight Bridge bad kaba la wanrah jingeh pat ia ki paidbah namar ka jingsniew surok. Haba kdew ia ki surok kaba la ju iaid da kitei ki trok Kit dewiong, u Bah Marcus Marten, u la ong ba kitei ki trok ki ju pyndonkam ia ki surok kiba kynthup ia ka surok na Mairang-Patharkhmah, na Umling-Pahammawlein, ka surok na Umsning-Mawhati ban mih sha Umsiang, ka surok Nongpoh-Umden-Sonapur, namar lyngba jong kitei ki surok, la lait na katei ka Weigh Bridge kaba don ha Narang.  U la ong ruh ba katei ka jingiaid ki trok na kitei ki surok, ka long ban lah ban pynim beit ia ki challan watla ki iaid ne kit bunsien, kumta halor katei ka nongrim na ka liang ka seng ka dap da ka jinglyngngoh kaba khraw ba na ka liang ki bor sorkar kim shem la phaikhmat ne ban leh ei ei ia kitei ki trok, kiba la pynkhien Ain.  Kumta, halor kane, na ka liang ka HNYF ka la pynmih ia ka jingmaham kaba tyngeh ia ki kali kit dewiong ban kim dei ban pyndonkam bakla ia ki surok shnong bad ha kajuh ruh ka por ka seng ka la kyrpad ia ki bor pulit ka district bad ruh ia ki bor pyniaid district ba kin pyrkhing, na ka bynta ban tehlakam ia kitei ki trok kit dewiong kiba la pyndonkam bakla ia ki surok shnong, u la bynrap


Bah Monarch Shabong Ka tnat pyniaid kali jong ka sorkar Jylla, ka la pynmih ia ka hukum kaba thymmai, kaba maham ia ki taksi, ba kim bit ban saitlah ia ki nongshong taksi, lane kaba mut, ba ki dei ban leit on, sha ka jaka, kaba u nongleit jingleit u donkam bad ba kam dei ba un leit u nongshong taksi, sha ka jaka, kaba ki kwah leit ki nongniah.  Kam dei tang katta, ka mih shuh ka hukum, ba kim dei ban kit briew palat pud lane ban khein palat ia ka dor, na kaba la buh da ka sorkar Jylla.  Ka shong taksi shisha ha Shillong, ka la dei ka sobjek, kaba  jnang ban batai ha ki kyntien briew lane kaba dei ruh, kaba pynmih ia ki biria kiba da ki spah jait bad kiba long khor bad kiba long khlem akor ruh; hynrei wat la ki jia katta ruh, ngi iohi ba ka sorkar Jylla kam pat pei shkor lane kam kwah ban tuklar. Kan myntoi aiu ka ain khang dih kyiad, ka ain deng seat belt, ka ain niah suki, na ka ain tah iit iong, haba ka taksi, kaba dei ban shong 4ngut ki briew, la iohi, ba ka dang kit da ki phew ngut bad ka jingleh pohjait, kaba la jubor tasam, khamtam ia ki khynnah, ki khynnah skul, ha kaba la shu thep ia ki, kumba thep niut.  Ki ain kiba ka sorkar Jylla, ka thaw, la iohi, ba kim thew satia, na ka bynta ka suk ka sain, ka leit ka wan jong ki paidbah, hynrei ka dei suda ka ain jong ki nongniah taksi, ha kaba wat u trai ruh, um ioh kamai tam ne myntoi eiei. Ka Shillong, ka dei ka nongbah tip briew tip blei bad kaba ki nong leit jingleit, ki dei kiba hok bad kiba khuid jingmut shisha; hynrei ban da dei kum sha dkhar, ban ia shong tyngkhap bad shynrang bad kynthei ha kajuh ka taksi, kat ban da hiar te la jot ka met bad la jot ka pla pisa ruh. Hangne, ngi donbok, ba ki dang don ki shynrang briew, kiba niew burom bad kiba dang shynrain ban leh tohmet ia ki kynthei khynnah; wat la katta ruh, haba ia bun lei bad ki briew kiba nabar, la iohi, ba ka jing ia shong taksi shisha ka long kaba la pynjah burom, namar ba ka jing ia ktah, ia kyrshut met, ka long ka bym lah lait shuh. Ka sorkar India, ka la pynmih da ka kyndon kaba eh tasam, ia ki nongniah kali bad ka don ka daw hangta bad ngim tip, la ka sorkar Jylla, ka pdiang ne ka mynjur ia katei ka ain, tangba ka kit palat pud, ka shim dor tam bad ka kyntait ban leit jingleit, ka dei kaba jyllei tasam ha Shillong.


Shillong:  Ka BJP Meghalaya ka la pynkut myn hynnin ka sngi ia ka jingrakhe ia ka sngi kha u myntri rangbahduh ka ri u Narendra Modi kaba 69 snem ha ophis jongka, da kaba wah bad pyni ia ki dur ba khampher bad kham hyndai jong u Modoi. Haba kren sha ki nongthoh khubor, u president ka BJP Meghalaya u bah Shibun Lyngdoh u la ong ba ha kane ka taiew naduh 14-20 tarik, ka BJP kala pyndon burom ia u Narendra Modi ia ka sngi kha jong u wat ka sngi kha jong u ka dei ha ka 17 tarik kaba khot da ka Sewa Saptah. U bah Shibun u la iathuh ba ha kane ka taiew, la pyllong bun ki prokram ban rakhe ia kane ka taiew kum ka prokram ai snam ei, ka jingai sngewbha ia ki kot sha ki trei ha NEIGRIHMS ban pynsngewthuh ia ki skhim ka sorkar pdeng, ka  prokram pynsngewthuh ia ka jingkhuid, la leit jngoh ia ki jaka ri ia ki tymmen bad kiwei.  Mynta la pyni ia ki dur ba khampher jong u Modi , la ong u bah Shibun.  Ha kajuh ka por u la iathuh ba ka jingpynrung dkhot ha kane ka jylla ka la kiew sha ka shi lak shiphew hajar ngut tang kiba pyndap da ka phom ne offline katba kiba rung da ka Online ym pat ioh jingkhein namar ba ka leit beit sak sha ophis ka seng kmie sha Delhi bad ia kane, yn sa tip shen. Ka jingpynrung dkhot paidbah ka la sdang naduh 6 tarik Jylliew bad mynta la leh sa ia ka Active Membership ne ki dkhot ba kham kongsan , la ong u bah Shibun. U la iathuh ba naduh taiew ban wan, yn jied nongthymmai ia ki nongkitkam jong ki Booth ne unit bad naduh ka taiew ba nyngkong bad baar yn jied ia ki nongkitkam ka mandal ne konstitwensi katba ia ki nongkitkam ka District yn jied naduh ka taiew baar u Risaw haduh ka taiew baar u Naiwieng  bad hadien kane, yn jied ia ki nongkitkam ka jylla ha u Nohprah.  Ngi donkam 2 lak ngut ki dkhot, ngi lah ban pynrung 1.10 lak da ka phom ne offline haduh Nailar 2019 bad mynta la sdang ia ka active Membership ne ki dkhot ba kham hakhmat, ki active member ka mut une uno uba lah ban pynrung 25 ngut un lah ban kitkam ha ka party , la ong u bah Shibun. Ha kaba iadei bad ka jingsyier ki briew khamtam ki Khristan ia ka BJP, u bah Shibun u la ong ba ki briew ha Meghalaya ki don kyrhai kiba kwah ban iasoh bad ka BJP hynrei ki dang don ka jingsngew tieng jong ki da kaba mut dur ba ka BJP ka lah ban ktah ia ka niam Khristan ne ka jinglong riewlum hynrei kane kan sa jah suki namar ba ka BJP ka ieng ha ka nongrim ban iada ia ki rit paid bad ka jinglaitluid jong baroh ki jingngeit.


Shillong:  U MLA ka BJP na South Shillong u bah Sanbor Shullai uba long ruh u Chairman ka Meghalaya Tourism Development Corporation (MTDC), u la kynthah jur ia kito kiba kynnoh ia u ha ka por elekshon ba lada un jop, un sa khang lut ia ki  ingmane, ki dukan doh masi.    U Bah Sanbor u la kren ia kane haba plie ia ka surok na skul Assamese Girls Secondary School Laban sha madan Basketball ka St John Higher Secondary School, Madan Laban kaba la mang T. 1,01,55000 ba la shna ha ka jingmang na ka Special Plan Fund (SPA) ha u snem 2017.  Haba kynthah ia kiba wohnia pyrshah ia ka BJP ba ka leh bein ia ki rit paid, u bah Sanbor u la ong,  Ha ka por elekshon, ki wohnia da kaba ong, lada jop u bah Sanbor na ka BJP,  un khang lut ia ki iing mane, dukan doh masi, u dei uba pyrshah ne isih Khristan. Hynrei mynta ka la sakhi ba ka jinghikai jong baroh ki kot ba khuid la ka dei ka Baibl, ka Ramayan, Quran ne ka Gita ki hikai ia kajuh, ngi dei ban burom, ban ieid ia ka jinglaitluid ki niam baroh .  U la bynrap,  Wat la ngi dei na ki jingngeit bapher bapher hynrei ngi dei kajuh ka snam bad mynta ka sakhi ba nga dei uba nyngkong ban pynioh ia kane ka surok na ka bynta ka jingbit jingbiang ki riew ngeit Khristan . U la pynkynmaw ia ka jingkren u myntri rangbahduh ka ri ba ka sorkar BJP kan iada ia ki rit paid ha ka ri khamtam ia ki Khristan.  Shwa ban bam smai u Myntri Rangbahduh ka ri u Narendra Modi u la kren ha ka jingialang ka National Democratic Alliance (NDA) da ka khubor kaba tyngeh ba ki 543 ngut ki MP ki dei na ki bynta bapher bapher bad ki dei ban iatreilang. Ka sorkar ka dei ka don ka jingkitkhlieh ban iada ia ki rit paid bad kita ki dei ki Khristan , la ong u bah Sanbor. U la ong ba u Modi u dei u nongialam ka pyrthei uba leit ban leit sngewlem ha  ingmane ha Sri Lanka ha ka por ba ka shah pynbthei bom.    U (Modi) la ong ba ka sorkar kan iada ia ki Khristan ha India bad ym don ba lah ban ktah ia ki Khristan ha India , la bynrap u bah Sanbor. La sakhi ha kane ka sngi da ka jingdon lang ki nongkitkam shnong, u Secretary ka St John Higher Secondary School Laban u Fr. C Khongwir, ka Principal ka Assamese Girls Secondary School, ka Depali Sharma Roa, ki khynnah skul nalor u bah C Kharmudai u Executive Engineer ka Shillong Central Division, u bah S Lytep u Assistant Executive Engineer Shillong B Sub-division bad kiwei.


Shillong: Mynta ka sngi ka Khasi Students  Union, Nongthliew Circle ha jingialam u President Samla Meaning Pathaw ka la pynlong ka jingkhynra  mynder ha Lawmei, Diengiei Area.  Ha kane ka sngi ka seng ka la lap shwa ia sawngut   ki mynder kiba wan ban bad  ban trei ban ktah bad sah ha ka  shnong Lawmei bad hadien ka jingkhynra la lap ba kim don satia ia ka Work Permit bad ruh kim don kyrteng ha ka NRC Assam bad ka seng ka la beh krad bad pynphai mardor ia kine. Kumjuh ha kane ka sngi ka seng ka ioh lad ban khynra sa ki mynder kiba wan ban khaii bad thied jhur ha ka thainn Diengiei ha shnong Lawmei Katkum ka jinglap ka seng kine kim don satia ia ka Trading License kumta ka seng ka la beh ia kine.  Katkum ka jinglap bad jingiathuh ki nongshong shnong ba kine ki mynder ki ioh ruh ia ka jaka sah bad iing  ha shnong Lawmei. Ka seng ka kyntu jur ia ki shnong ba hapoh ka Diengiei Area khamtam ia ka shnong Lawmei ba kim dei satia ban ailad ia kum kine ki mynder ban shong ban sah hapoh shnong poh thaw. Ka Seng ka byrthen tyngeh ia kito kiba ai lad ia ki mynder tang na ka bynta ka jingmyntoi shimet jongki khlem pyrkhat shuh ia ka jingma ia ka jaitbynriew bad kumjuh ruh ka seng kan nym shong thaint ban khynra bad peitngor ia ka jingwan ki jingmih ki mynder.


Shillong: Mynta ka sngi, ka KSU Sohra Circle, ka la ioh bat ia ki bar jylla, kiba die tiar jot ha katei ka nongbah, khlem da don ki kot ki sla kiba biang.


Jowai: Ki Missionary Sister Mary Help of Christian (MSMHC) Mooralong Convent Jowai, kin rakhe ia ka Silver Jubilee ka jinglong riewniam jong ka Sister Philisita Toppo, ha Mooralong Convent Jowai ha kane ka 28 tarik mynta u bnai. Ia ka Sister Phelisita Toppo la kha ha ka 23 tarik November 1965. Ka dei ka khun jong u Laurence Toppo bad ka Anna Miriam Lakra. Ki don 7 ngut shipara, saw ngut ki shynrang bad laingut ki kynthei. Ka Sister Philisita ka dei kaba ar na ki hynniew ngut shipara. Ki kmie ki Kpa ki la phah skul ia ka naduh dangrit ha St Joseph Secondary School Hamirpur Sundergarh District Orisa (Odisha ba mynta). Hadien ba ka la dep ia ka jingpule Secondary School, la phah ia ka sha Tinsukia Assam. Ka la shim ia ka jingsmai riewniam kaba nyngkong (first profession) ha ka 8 tarik December 1994 ha Tinsukia Assam bad ia ka njingsmai riewniam kaba khatduh ban long riewniam shi jingim ha ka 8 tarik December 2000 ha Little Flower Convent Hatigoan Guwahati. Hadien ka jingsmai riewniam kaba khatduh ban long riewniam shijingim ka la wan trei ha Little Flower Malki Shillong ha ka snem 1997 bad sha Rlum Jaintia ha ka snem ha ka snem 2011 bad sah haduh mynta ha St. Theresa Convent Mooralong Jowai bad yn sa rakhe ia ka Silver Jubilee ka jingdap 25 snem ka jinglong riewniam jong ka ha kane ka 28 tarik mynta u bnai, ha Mooralong Convent Jowai. Ha shwa ka jinglehburom ia ka Sister Philisita Toppo da ki khynnah Convent bad ki khynnah skul ka Tome Memorial Secondary School Mooralong, ka skul kaba pyniaid da ki Sister, Missionary Sisters Mary Help of Christians, yn don ka jingknia Mass Iukharist ha ka por 10 baje iengsngi ka ban pynmynta da u Phadar Hilarius Lamare, Vicar General ka Jowai Dioces.


Badapjied Kurkalang Ngi la iaid kumba shispah sngi tam eiei ha ka jingsynshar jong ka sorkar kaba thymmai kaba dei ruh ka sorkar BJP (Bharat Janata Party) ha ka ri jong ngi. Hynrei, tang ha kine ki khyndiat sngi ki la mih shibun kiei kiei kiba la pynkulmar lut ia ka jingmut jingpyrkhat jong ki paidbah ha ka ri baroh kawei kaba sdang naduh ka jingkhang bam doh masi, ka jingweng ia ka Artikl 370 ha ka jylla Kashmir, kaba jingpyrshang ban pyntroin ia ka Right to Information Act 2005, ka NRC (National Register of Citizens) kaba pynlong ia ki 19 lakh tam ki briew kiba khlem ka jylla, ka jingmut kaba buhrieh hadien jong ka CAB (Citizenship Amendment Bill), ka jinghiar dor jong ka pisa, tad haduh ka jinghiar kaba jur tam ha ka histori jong ka ioh ka kot kaba ngim ju iohi mad mynno mynno ruh. Nalor ka mang tyngka kaba la dep ioh, ka sorkar ka la shim ram na ka RBI sa kumba 1,23,414 crore ka pisa ban pyntyllun ia ki kam kiba ka thmu ban pyndep bad lada ka dang iai long kumne kaei ban jia ia ka lawei jong ka ri? Ka ri mynta ka don ha ka jaka kaba ma ha kaba iadei bad ka ioh ka kot, namar haba don ka jingktah ha ka ioh ka kot ka ktah ia ki riew paidbah baroh ha kiba bun ki liang jong ka imlang sahlang. Bad ka paw ruh namar ka daw jong ka jinghiar ha ka ioh ka kot ka pynlong ruh ia ki briew da ki phew lakh ngut ban long kiba khlem kam khlem jam. Shano kata ka jingthmu jong kane ka sorkar kaba kular ia kata ka 5 trillion ha kaba iadei bad ka ioh ka kot (economy) kan poi namar tang ha kine ki khyndiat bnai ngi iohi ba ka GDP ka la hap kumba 5% eiei kaba hiar duh tam haba ianujor bad ka hynriew snem mynshuwa.  Kane ka long kaei kaei kaba ngi iohi shai ia ka jinglong jong ka ri India mynta bad ngim lah ban tip ia ka lawei ka kumno kaba ap ia ngi ki paid nongshong shnong jong ka ri hi baroh kawei. Ha ka jingpyrkhat jong nga halor kine kiei kiei baroh bad balei ba ka leit  jia long kumne, namar lada ka ri ka lah shah synshar ha ka jingialam jong ki katto katne ki nongialam bad ka jingsynshar kaba ia khliehlang bad ka Niam bad ban ong ba kiwei pat ki jaidbynriew ne ki jait Niam kim don jaka palat na ki. Kane ka  la paw lypa ia ka jingsynshar donbor kaba khlem kano kano ka jingpyrkhing watla ngi kam ialade ba ngi long ka ri kaba don ia ka jingsynshar paidbah, hynrei ngi iohi ba kane ka jingkam jong ngi baroh ka long tang ha ka dur, ym ha ka nongrim. Kane ka  nang jah suki pa suki bad ki paidbah ki donkam ban sngewthuh ia ka jingkordor jong ka jingsynshar paidbah bad kyndit bynriew ban leh eiei halor ban pynkhie im ia ka jingmut kaba shisha jong ka jingsynshar paidbah ha ka ri jong ngi. Kane ka long thik kum ka jingsdang jong ka kynhun Fascist, Nazi, Communist kaba nyngkong ka paw kumba ka long ka kynhun treikam kaba biang eh, hynrei suki pa suki ka rat lut ia kiba wit ha lynti iaid jong ka. Ngim donkam ban ngam jylliew ban sngewthuh ia ka jingmut halor kine kiei kiei baroh, namar kiba pule ki sngewthuh tang da kaba peit ia ka jinglong jong ka ri.  Ngi iohi ruh ba kane ka seng BJP ka la sdang ban suh thied hapoh kane ka jaidbynriew jong ngi mynta. Katba ki sngi ki dang iaid i kumba ka la nang ioh bor nang ioh bor. Ha Goa shiphew na ka khadsan ngut ki nongialam Congress ki la ia leit ban snohkti bad ka BJP bad ha Sikkim ki nongialam na ka liang pyrshah baroh ki dei ki na ka liang ka BJP watla ka BJP kam shym la jop ia kawei ka seat ruh bad ha Karnataka ka BJP ka pyrshang ban pynkyllon ia ka ka sorkar Karnataka da kaba pyndonkam da ki buit poh jong ka. Ngim sngew pylla shuh balei ba ka sorkar BJP ka hap ban shim ram kumba 1,23,414 crore tyngka na ka Reserve Bank of India (RBI) ban pyniar ia ka seng jong ka ha ki jylla jong ka ri baroh. Ki la pyrshang tyngeh ban pyniar ia ka seng jong ki, hynrei phewse u soh uba ka ri bad ki paidbah ki ioh mad mynta u long da shisha uba jew bad uba kthang haduh katta katta. Tang ha kine ki sngi ngi la iohi katto katne ngut ki MDC ki la pyniasoh bad kane ka seng BJP ha kane ka jylla jong ngi bad la ong ruh ba dang don shibun kiba kwah ban rung tangba ki bym kwah ban pynpaw kyrteng mynta. Ngam shym la kren pyrshah ia kano kano ka seng sain pyrthei, hynrei kano kano ka seng sain pyrthei kaba sdang ban pyntreikam ia ki kam buit poh jong ka da kaba sdang,  sabka saath, sabka vikas bad sabka vishwas  hynrei ha kaba kut pat ka long tang ban pynlong mraw hapoh ka jingialam jong ki. Kata ka la long lypa ka jingma ia ngi kum ka jaidbynriew kiba tang shitroh hapoh ka ri India. Hato phi shem jingeh ban iohi ia kata hapdeng ki nongialam jong ngi? Kano kata ka seng sain pyrthei bad kino kita ki jaidbynriew ki ban ieit ia ka jaidbynriew jong ngi ban ia ngi?  Man la ka Niam bad ka jaidbynriew ka don la ka jong ka agenda bad kata ka long ban kyntiew ia ka Niam bad ka jaidbynriew jong ki bad palat nangta baroh ki long tang ki jingpynthame suda. Namarkata ngi dei ban husiar bad pule ia ka jingmut jong kano kano ka seng sain pyrthei hashuwa ba ngin shim ia kano kano ka rai. Ki nongialam hapoh ka jaidbynriew jong ngi ki bym lah ban ioh ia ka jinghikai lano lano ruh lada biang ka dor shata ki khyrwait beit. Uei u ban pyrkhat ri bad jaidbynriew shuh mynta? Lada don ruh tang katto katne ngut eh haba kumta kumno kein ki lah ban khyllie khlieh?  Ki ieit ri ieit jaidbynriew ha ka por ilekshon hadien pat ki kylla long kiba ieit shuki bad ki die ia ka jaidbynriew kiba jied ia ki ban iakhun ban iada na ka bynta ka ri bad ka jaidbynriew.  Lada ki long kiba ieid ia ka ri bad ka jaidbynriew haduh katta katta, balei ki dang pynslem ban  pyntreilkam ia ka ILP, balei ki dang pynslem ban pynbeit u pud u sam ha ki jaka khappud na ka bynta ka jingshngain jong ki para doh para snam kiba shong ha kine ki jaka, hynrei ha kaba peit mynta ka i kumba kam poi shano shano ruh. Lano ka jaidbynriew jong ngi kan kyndit bad ioh ia ka jingshemphang halor ka jingjied nongialam? Kine ki nongialam jong ngi kiba pyrkhat ba da kaba rung BJP ne kano kano ka seng sain pyrthei kaba kular ban bei tyngka na ka bynta ka roi ka par ha ki constituency jong ki, sha kata seng kin iasnohktilang bad ha ka jingpyrkhat jong nga kane ka long tang ka jingmutdur suda. Namar katta ki nang ioh ia ka jingiarap lane ki scheme katta ki briew bad ka constituency jong ki ka nang stait bad nang khrew, balei? Ka jingpynkynpaw ia ka jingong jong uwei u Prime Minister jong ka ri India, u ong ba lada phi kwah ban noh jingiarap sha u briew ne ka briew  jong kano kano ka jylla lehse kumba shispah tyngka eiei katba ka pisa kan poi sha une u briew ne ka briew ka pisa kaba sah kaba un ioh kan long tang kumba shiphew ne khadsan tyngka. Kane ka long ka jingshisha kaba ngi iohi na ka por sha ka por. Hangne ngi iohi shai ba ka jingeh kaba ngi kum ka jaidbynriew kiba ngi iakynduh kam dei ka pisa, hynrei u thied ka jingeh kaba ngi iakynduh u long da shisha uba kham jylliew ban ia ka pisa. Lada ngi lah ban sngewthuh ia kane ka jingshisha kata ka mut ka ri bad ka jaidbynriew jong ngi kan don ha ka lynti jong ka jingkyrmen. Te, kaei kaba nga kwah ban ong ka long ba lada ngi pyrkhat ba ka pisa ka long ka jubab ia ki jingeh jong ka ri bad ka jaidbynriew kata ka long tang ka jingpyrkhat beit suda. Hooid, ngam shym la ong ba ngim donkam ia ka pisa, hynrei nyngkong ngi donkam ban long ki briew (ki nongjied nongialam) kiba don ka mynsiem kaba khia na ka bynta ka jaidbynriew bad ngim ym lah ban long ki briew (ki nongjied nongialam) kiba don ka jingkhia na ka bynta ka jaidbynriew lada ngim niewkor ia ka hok bad ka jinshisha halor jong ka spah. Namar, kam dei ka spah kaba kyntiew ia ka ri bad ka jaidbynriew, hynrei dei ka hok bad ka jingshisha kaba kyntiew ia ka ri bad ka jaidbynriew (Pro 14:34,16:12 )


Kat shaba ngi leit, ngi dei ban kren beit da ka ktien kmie lajong, ong U Narendra Modi, myntri rangbah duh ka Ri ha  Houston.  Ka don la ka jong ka bor kaba khlain shi katdei  ula ong.   Phi thaw ia ka centre na bynta ki jaitbynriew Gujarati, nga kyrpad iaphi, ba phim dei ban jngai na ka ktien kmie jongphi bad kane ka dei ban iai bteng ha ki pateng ban sa wan ruh .  Katei ka dei ka  jingkren jong U Modi, haba u plie ia ka  Gujarati Samaj of Houston Event Centre and Shri Siddhi Vinayak Temple ha Houston, Texas hynnin ka sngi.


Shillong: Ka Thadlaskein Sports Association ka la sdang ban pynkhreh shait shait ha kaba iadei bad ki fixtures, ki madan bad kiwei kiwei ki jingdon-kam na ka  bynta ka TSA Football tournament ka ban sdang naduh ka tarik 30tarik mynta u bnai.   Kane ka Association ka khot lut ia baroh ki club kiba don hapoh ka Thadlaskein Block naduh kiba kyndong tam kiba kwah ban pyniasoh bad  iashim bynta ha kane ka Tournament.  Ka jingthmu jong kane ka seng ban pynlong ia kane ka Tournament ka long ban pynkiew ia ka Football hapoh ka thainn, ban ioh jied ia ki rang ialehkai  donsap khnang ban ioh mihkhmat sha ka District, State bad  shaduh ka National Level bad khamtam eh kan long kum ka lad ioh kam ioh jam ia ki rangialehkai kiba wan shakhmat. Ka jingthmu jong ka seng ka long ruh kum ka shlem pyntbit ia ki rangialehkai, lada ki nong ialam club lane shnong ki long kiba smat ban ialam ia ki player ban iashim bynta.  Ha ka jingiakren bad ki lad pathain khubor Ka seng ka pynpaw ba kane ka Tournament ka iapher na ki Commercial Tournament kiba long tang hangto hi, bad ynda la dep ka Tournament, ki player ki ioh rah ia ki prize bad ki song pisa bad tang katta ym don shuh ba peit bad ialam na ka bynta ka lawei jong ki. Na kata ka daw kane ka seng ka pynshlur lang ia baroh ban iashim bynta ha kane ka Tournament.


Shillong:  Ka Monitoring Cum Implementation Committee (MCIC), ka la pynlong ia ka jingrakhe ia ka jingdap ba 53 snem jong U bah Sanbor Shullai, hynin ka sngi, ha  Lumdorbar, Upper Lumparing Shillong.    Ha katei ka jingialang sngi kha, la kren da U bah  Hubert Marbaniang, President, 19th South Shillong Mandal, U Bah  A. Marwein, Secretary, MCIC 19th South Shillong bad ka kong V. Marbaniang, President (BJP) Greater Lumparing Unit bad sa kiwei de ha ryngkat ka jingdon jong ki shih ajar ngut ki dkhot, kiba pyniasoh ialade sha ka seng BJP.   La ot ia u kek ruh da U bah Sanbor Shullai, MLA bad la sam ruh ia ki mit mit bad kiwei ki jingbam sha ki paidbah, ki samla bad ki khynnah, ba la pynbeit da ka  Greater Lumparing BJP Unit bad sa ka jing duwai ba la pynlong da U Phadar, Bah T Mawlong.  U bah Sanbor, u ai khublei ia kito kiba la pynlong ia ka sngi kha jongu bad u ai khublei ruh ia ki shi hajar ngut kiba la pynrung dkhot ialade sha ka seng BJP bad U bah Sanbor, ula sam ruh ia ki tiar iing, sha kitei ki shi hajar ngut ki dkhot jong ka seng BJP.


Shillong:   Ban  pynshai paidbah shaphang ka Solid Waste Management an Alternative for Single Use Plastic Packaging,   la pynlong ka jing thung ia u wei na ki sla ba ju pyndonkam ha ki por ba rim kata u Lamet lane u Phyrnium Capitatum ha Umbuda Nongpoh.  Ha kane ka sngi la shim bynta lang da ka skul Alpha bad ka St.paul Nongpoh.  Ha kane ka sngi  la ioh don ryngkat u Director bah E.kharmalki  u officer in charge bah S.Langstieh  bad u J.E ka urban affairs u K.K Srenivasan. Ka jing thung  ia ka lamet ka dei ban pynkhie im biang ia u ne u jait sla bad ban pynduh jait ia ka jing pyndonkam ia ka plastic ha ka jylla.


Shillong:  Ki paid nongshong shnong jong ka shnat Nongwah Mawtamur, ki la pynpaw ia ka jing sngewsih sngew diaw kaba khraw halor ki jing kular u MDC ka Jirang Constituency u bah Victor Rani ban pynioh ia ka jingkieng kaba ha ka wah Umksias.  U bah Promin Nongrum u ba long u nong shong shnong u la iathuh ba ha u snem 2017, u MDC ka Jirang Constituency u bah Victor Rani u la kular ha ka por ba u wan ha ka jingdap 50 snem jong ka skul shnong Lower Primary school Nongwah Mawtamur ban pynshna ia ka wei ka jing kieng  kaba long u bud lum kane ka shnong bad kiwei pat ki shnong ki ba marjan ki ba ju leit ju wan ki ba kit ba bah lyng ba kane ka jing kieng ka ba haduh mynta ka  shu shna da ki dieng. Ki la iathuh ba ha u snem 2017 ki la sngew kmen shisha ia ka jing kular jong u Victor Rani ba un tei noh da ka dew bilat, ia ka tei ka jing kieng lyngba ka MDC scheme ka ba la mang ia ka pisa ka ba 15 lak na ka bynta kane ka jing tei bad kan long kaba skhem namar ki shem jing eh bha ban iaid lynba kane ka wah, khamtam ha ki por ba heh um bad  ka long syier ruh ban iaid haba ki dieng ki ba shna ia katei ka jingkieng ki la sdang pyut bad ka lah ban kdiah ha kano kano ka por. Hynrei ynda la poi u snem 2018, hadien ka jing iai ap bad ka jingangnud na ki nong pyniaid shnong ki la leit  ban kynduh biang ia u MDC  dei ha ka ne ka por bad u la kylla la ka jutang da ka ba ong  ba ym lah ban shna ia ka namar ba um don pisa. Na ka liang ki nong shongshnong ki pynpaw ia ka jingsngewsih ia ka jing shah ieh khunswet jong kane ka thainn ha ki nongmih khmat, ha ka ba wat ka surok ruh kim pat ioh bad kin hap iaid saw kynta bad leit bad wan ka long kaba shem jynjar bha khamtam ia kiba  pang ki shitom ha kaba ki  hap shu bah  ha ka krong bad na ka liang ki nongshong shnong kane ka shnong ki buh ia ka jingkyrpad ha ka Sorkar Jylla ba kin phai khmat lang sha kine ki thainn.


Shillong: Uwei u samla rangbah u ba kyrteng u  Mohan Boro, 27 snem rta  u ba dei u khun jong u Gojen Boro u ba shong ba sah  ha Umtyrnga Ribhoi District  u la bthat jubor ia la ka jing im ha u tyllai phasi ha ing sah jong u ha ka mied jong ka 22 tarik u Nailur 2019. la ka ne la lap nyngkong da ki ba ha ing ha ka por mystep namar ba ki leit ban kyrsiew thiah ia u  La lap ruh ia ka jingthoh ka ba la thoh ba u ieid palat iala ka lok ka Ridalin Pyngrope  u ne u briew u don khun i wei. Ia ka daw ba shai ym pat lap bha na ka liang ki pulit haduh mynta ki dang pynlong iaka jing tohkit ban lap  iaka jing shisha.


Shillong:  Ka Meghalaya kan iakhun pyrshah ia ka Sikkim ha ka lympung Vijay Hazare mynta ka sngi ha Dehra Dun.   Ka Meghalaya Cricket Association ka la jied 15 ngut ki nongialehkai na ka bynta ka jingialehkai.  Mynshem snem, ka Meghalaya ka don ha ka jingiakap ka Plate Group  bad ka Arunachal Pradesh, Assam, Manipur, Mizoram, Nagaland, Puducherry, Sikkim, Uttarakhand bad ka Chandigarh. Ki nongialehkai ka Meghalaya: Amiangshu Sen, Dipu Sangma, Wallambok Nongkhlaw, Sylvester Mylliempdah, Raj Biswa, Larry Gomes Sangma, Tengchan Sangma, Aditya Singhania, Abhay Negi, Akash Chaudhary, Wallam John Lyngdoh, Swarajeet Das, Punit Singh Bisht, Ravi Teja, Sanjay Yadav. Ki sngi ialehkai ka Meghalaya ki long 24 tarik pyrshah ia ka Sikkim, 25 tarik pyrshah ia ka Puducherry, 28 tarik pyrshah ia ka Chandigarh, 1 tarik Risaw pyrshah ia ka Manipur, 4 tarik pyrshah ia ka Arunachal Pradesh, 6 tarik pyrshah ia ka Mizoram, 9 tarik pyrshah ia ka Uttarakhand,  12 tarik pyrshah ia ka Assam,  bad   16 tarik Risaw pyrshah ia ka Nagaland.


U Lionel Messi, ula ioh ia ka nam kum u nongialehkai ba tbit duh jong u snem, ba la ithuh da ka FIFA lane  The Best Fifa Men s Footballer of The Year Award. Utei u nongialehkai ka Argentina, u ioh ia katei ka khusnam, ha ka sien kaba hynriew, da kaba u pynkyndit ia U  Van Dijk, uba la ioh ia ka nam jong ka  UEFA Champions League Player of The Year ha u bnai ba ladep.  U Van Dijk, u  nongialehkai ka Liverpool, u wan ba ar bad U Ronaldo, u nongialehkai ka Juventus, u wan ha ka kyrdan ba lai.  Ha kane ka jingjied ha kane ka kynti, U Jurgen Klopp, uba dei u nonghikai jong ka Liverpool, u ioh kum u nonghikai ba bit duh jong u snem bad sa  Alisson Becker, kum u nongap kol ba bit duh.


Shillong:  Ka Teppila Bayit Foundation ka la plie ia ka shnat (unit)  KHYRDOP JINGSHAI  ha ka shnong Nongrah kyntoit Dongktieh, East Khasi Hills District, Shillong da ka Kongsan (Chief Guest) Mrs Regina Syiem (sponsor), ha ka 21tarik Nailur (september) 2019 ha ka por 3:00 janmiet, ha ryngkat ka jingiadonlang ki Board Members, ki sponsor, ki dkhot baroh bad ki nongshong shnong.  Kane ka shnat kan ai ia ka jingshakri (Counselling) ia ki para mynsiem ba kordor kiba la ngat ha ki jingkyrni bapher bapher bad kumjuh na ka bynta ki khun khynnah ha ki jinghikai ban iaid ha ki lynti kiba bha, ong ka kyrwoh la phah da u Bah Hubert Nongrum, General Secretary jong ka Foundation


Shillong:  Ka KHADC ka la khot jingialang ia baroh ki MDC ka Council mynta ka sngi ban iakren bad ai jingmut halor ka jingthmu ban pynkylla ia ka Sixth Scheduled ka riti synshar ka ri.   Haba pyntip ia kane hadien ba la wai ka jingialang ka Executive Committee, u CEM u bah Teinwel Dkhar u la ong ba la rai ban khot ia ka jingialang jong baroh ki MDC lashai ka sngi na ka bynta ban iakren halor ka jingpynkylla ia ka khyrnit ba Hynriew ka riti synshar ka ri.  Katkum ka jingong u CEM, ha ka jingialang ba la dep, la rai ban nym pdiang ia ka jingbuh ia ka ktien unrepresented Tribe ne ki jaitbynriew bym mihkhmat bad la ai jingmut ban pyndam ia kane ka ktien.  U la iathuh ba la iakren ruh ia ka jingpynkiew ia ki MDC na ka  30 sha ka 40 nalor kiwei pat. Ka jingialang executive committee ka la rai ruh ban pan biang ia ka Land Bill ba la mynjur da ka KHADC naduh u snem 2014. U CEM u la iathuh ba ka executive committee kan sa iakynduh ia u Lat ka jylla ha kine ki sngi ban wan ban kyntu shwa ban pynphai ia katei ka Bill bad ban iakren ruh halor kiba bun tylli ki Bill ba sahkut ia kiba la mynjur da ka council. U bah Teinwell u la ong shuh shuh ba ka jingpan biang ia ka Land Bill ka long namar ba haduh mynta ka KHADC ka khlem ioh ktien eiei na ka ophis u Lat ne na ka District Council Affairs (DCA) ka sorkar jylla, bad bynrap ba lada don kano kano ka jingbym biang ha ka Bill ruh la dei ban pyntip sha ka Council, hynrei kumba ka long mynta la shu bat ia katei ka bill khlem kano kano ka jingpynshai. U la iathuh ruh ba ki don palat 30 tylli ki Bill ba la mynjur da ka KHADC kiba la shu sahkut ha ka tnat DCA ka sorkar.


Shillong: Ka jing ia kynduh jong ka Pradesh Election Committee jong ka seng Congress mynta ka sngi, ka la mynjur ia ka kyrteng jong U bah Batyngshain Laitmon Ryngnga, ba un iakhun ia ka elekshon shiteng samoi na Shella Constituency.  Ia ka kyrteng jong U bah Batyngshain, yn phah ba kan mynjur ka All India Congress Committee (I).  Ka elekshon ha Shella, kan long ha ka 21tarik Risaw 2019.


Shillong:  Ka Meghalaya ka la pynliem ia ka Sikkim da 194 ron ha ka lympung ialehkai ka  Plate Group ka Vijay Hazare, ba la long myn hynnin ka sngi ha Dehra Dun.  Ka Sikkim kaba la jop ia ka jingkynting pisa, ka la ailad ia ka Meghalaya ba kan tied nyngkong, kaba kamai haduh 318 ron hadien ba hap noh 5 wiket. U Raj Biswa u kapten ka Meghalaya bad u Swarajeet  Das, ki la kamai ron paralok kaba san phew ron kaba la wan ha ki 10 ober.  U Das u la hap noh hadien ba u la kamai 11 ron bad ban bynrap pat sa ka jinghap ka wiket ka jong u Biswa 27 ron bad u Wallambok Nongkhlaw ba la kamai tang 4  ron, kiba la ngat ha ki kti u nong kawang bol ka Sikkim u Bhushan Subba.  Hadien kane u Punit Bisht bad u Ravi Teja, ki la wan ban mih madan bad sdang ban pynskhem biang sa shisien ia ka kynhun ialehkai ka Meghalaya, ha kaba u Teja u la lah ban pynpoi ia ka Meghalaya sha ka 100 ron da ka boundary ha ka ober kaba 23. Katba na ka liang ka jong  u Bisht u la lah ban kamai ia ka sanphew ron da ka jinglah ka jong u ban tied ia ka boundary na ka bol ba la kawang ka jong u Lee Young Lepcha ba la wan na ki 36 tylli ki bol, kine ki arngut ki la iai bteng ban ialehkai bha tad haduh  ba kin da lah ban sei madan ia ka jingiakamai ron paralok kaba  99 ron naka bynta ka wiket kaba saw, ha kaba u Teja lei lei u la iai bteng  ba un kamai haduh 109 ron bad iarap ban kyrshan lang ia u da u Amiangshu Sen uba la lah ban kamai haduh 59 ron bad out ha ka bol ba khatduh jong ka ober. Haba beh ia kane, ka Sikkim ki la hap kynsan lai wiket bad kamai tang 37 ron, hadien ba u Sen u la ioh ba un khur syndet ar wiket ha ka shi ober. Hadien kane u Yashpal u la pyrshang ban buh ia ka Sikkim ha ka thong jong ka jingiakhun hadien ba u la lah ba un kamai 53 ron. Ka Sikkim ka khyllem noh tang ha ka jingkamai 124 ron na ki 46.3 ober. U Aditya Singhania u la lam khmat ia ka Meghalaya ban khur 4 wiket naka bynta 18 ron. Ka jingialehkai kaban wan jong ka Meghalaya kan long lashai pat ka sngi pyrshah ia ka Puducherry.


Shillong:  Ka Geological Survey of India (GSI), ha ka kyrwoh kaba ka la pynmih mynta ka sngi, ka iathuh ba ha ka 20tarik Nailur 2019, ha ka por 3.30 nohsngi, katba ki scientist jong katei ka tnat, ki dang peit bniah ia u mar poh khyndew, Bauxite ha ki bynta jong ka  Mawiawtep, kaba don hajan  Rambrai, West Khasi Hills District, Meghalaya.  Ha katei ka jingleit, ki don arngut ki saiantis, kiba kynthup ia U Sushant Layek, Sr. Geologist bad U Suhrit Pramanik, Sr. Geologist ha ryngkat bad U bah  B. Lyngdoh, Sr. Surveyor ka tnat  Geological Survey of India, Northeastern Region (GSI NER) bad nangta sa uwei u draibar uba shu trei shipor bad kitei ki la shah shoh kput ha ki saw ngut ki briew, ki bym shym la ithuh satia.   Ha kane ka jingjia, la iathuh ba la thang ia kawei ka kali bad la thang ia kiwei pat ki tiar kiba don ha katei ka jaka bad la knieh ruh ia ki mobile phone jong kitei ki nongtrei.  La iathuh ba ka jingtrei ia katei ka kam, ka dei hadien ka jingmynjur jong U Syiem bad ka shnong na katei ka jaka bad kaba la mynjur ruh da ki bor District.  Hadien katei ka jingjia, la kit ia ki ophisar kiba mynsaw ha ryngkat ka jing ia trei lang ki bor pulit bad ki bor shnong ruh bad la ai jing ujor ruh halor katei ka jingjia. La iathuh ba kitei ki ophisar, ki mynsaw na ki bynta jong ka khlieh, ka kti bad ki kjat bad kumta la rah noh mar mar ba kin shah sumar sha Woodland Hospital, ha Shillong.  La ong ba ka GSI, ka ju wad jingtip halor ka jingdon ki mar poh khyndew lait noh U Uranium bad kiwei de ki mar kiba long  radioactive bad kam ju don bynta ban tih ia ki mar poh khyndew.   Ka kyrwoh, ba la phah da U Public Relations Officer jong ka GSI North Eastern Region, ka ong shuh shuh ba katei ka jingjia, ka buh ia ka jingkylli halor ka jingshngain ki briew jongka, kiba trei sha madan bad ka GSI, ka dawa ba dei ban kem mardor ia kitei ki riew runar bad la iathuh ruh ba ia mynta la sangeh noh ia ka jingtrei ha katei ka thainn.


Agartala:  U  Pradyot Manikya Debbarma, uba dei u nongialam ba rangbah jong ka Tripura Congress, uba dang shu iehnoh ia ka kam jongu, ula kynnoh ba U  Luizinho Faleiro, General Secretary jong ka AICC, ba u don jingthmu ban pynhap lut noh ia ki nongialam ba rangbah jong ka seng Congress sha ka thainn shatei lam mihngi, ba kynthup ruh ia U Mukul Sangma, uba dei u myntri rangbah barim ka Meghalaya.   U Pradyot Manikya Debbarma, ula iehnoh ia ka kam jongu, kum U President jong ka PCC, ha ka 16tarik Nailur 2019, ha kaba ula pynpaw pyrthei ia ka shithi iehnoh kam jongu, kaba ula thoh sha U Luizinho Faleiro, General Secretary ka AICC, ha ka sngi hat majai.    Shibun na ngi, ngi tip bha ia ka jingmut jongphi ban pyn pynhap ia shibun ki nongialam jong ka thainn shatei lam mihngi, ba kynthup ruh ia U Mukul Sangma, myntri rangbah barim ka Jylla, na ka kam kum u nongialam jong ki MLA  ong ka shithi jong U Debbarma.  La iathuh shuh shuh, ba ia U TN Haokip, uba dei U President barim jong ka Manipur Congress, ym shym la ithuh satia, ba la weng ia u, kum U President jong ka Manipur Congress bad la leh ia katei ha ka por, ba u dang iakhih paidbah ha Jantar Mantar ban pyrshah ia ka ain  Citizenship Amendment Bill ha shwa ka elekshon Lok Sabbha.   Phi la leh kumjuh, ha ka por ba phi weng ia U Birajit Sinha bad phi la thung ia nga, kum U President ka TPCC,  ong U Debbarma.  U Debbarma, u kynnoh ba U Luizinho Faleiro, u ia sylla bad ki nongialam jong ka BJP, ban pyniaid ia ki kam jong ka seng Congress.  U Debbarma, u kynnoh ruh ba U  Luizinho Faleiro, ula pyndonkam bakla jubor ia ka pisa elekshong jong ka seng Congress ha Sikkim. La ong ba U Bharat Basnet, uba dei U President ka Sikkim PCC, u dei uba trei hok shi katdei ia la ka jong ka kam, hynrei la iathuh ba 60 percent, na ka pisa kaba la mang ia u, ym shym la pynpoi satia ha ka por ba leit kanbas elekshon ha katei ka Jylla.


Shillong:  Ka Confederation of Indian Industry (CII) ka la pynlong ia ka jingiathir kaba lai halor ka phang ban pynrung ia ki jingialehkai kum ki sobjek ha ki skul. Ia kane ka jingiathir kaba ai kyrteng ka School Sports Forum   Making Sports an Integral Part of School Education la pynlong ha State Convention Centre Shillong myn hynnin ka sngi.  U myntri ka tnad ialehkai ka jylla, u bah BanteidorLyngdoh, u la iadon lang lem bad u bah Vincent H Pala, Member of Parliament, Lok Sabha (Shillong). Haba kren ha kane ka jingialang, u bah Banteidor u la ong ba ka long kaba donkam ba ki skul kin ai ia ka jinghikai ha ka bor met, ban don ki tiar ba biang ba kin ioh ban ban hikai ne kilanmet hadien ba la wai na skul. U la ong ba ka jingdonkam ban thung ia ki nonghikai khnang ban pyniaid ia ka jingialehkai ha ka lynti kaba beit.  Katba u bah Vincent u la ong ba ka jylla ka la ioh pdiang ia ka jingiarap na ka tnad ialehkai ka mri hapoh ka jingialam u bah Banteidor kum u myntri kaba la wanrah shibun ki jingjop ha ka Meghalaya. Ha kane ka sngi, ka CII ka la pynkup burom ruh ia ka kong Linza Fenny Syiem ha ka Karate, u bah Aiborlang Khongjee ha ka phutbol bad u Mehrajuddin Wadoo ha ka phutbol .  Kane ka jingai burom ka long kum ka jingithuh ia ka jingnoh synniang jongki ha ki kam ialehkai ba ki don ha ka jylla bad kumjuh ha ka ri. Ha kane ka jingialang la ioh ruh ia ka jingiathuh ia ka khana jingjop jong ki khynnah ka Bethany Society, Shillong ha ka jingialehkai.


Shillong: U bah Shembhalang  u  dei na ka shnong Mawlong  bad u la pyndep ia ka jingpule na Saint Anthony College. Haba ia kren bad ki lad pathain khubor u bah Shembhalang u la ong  Nga la don ha ka seng BJP naduh u snem 2017 bad na ka liang ka BJP kan ym sei ia u kyrtong ban ia leh ia kane ka elekshon, kumta nga la rai ban ialeh ia kane ka elekshon kum u kyrtong shimet ban shim ia ka jingkit khlieh ban kyntiew ia kane ka thainn namar  la don 30 snem mynta ba ka konstituensy kam shem la ioh ia kano kano ka kam pynroi ha ka thainn jong ngi . U bah Shembhalang u la ong  Mynta  la 30 snem u MLA barim u Dr Donkupar Roy (bam kwai ha dwar u Blei) ym shem   la wanrah ia kano kano ka jingkiew ha kine ki thainn .  U bah Shembhalang u la pynpaw mynta kaba donkam tam ha kine ki thainn ka long ka surok namar ka surok ka long ka budlum jong ka roi ka par, hynrei  ka skim North Eastern Council (NEC) ka ba  47  ban shna surok na Mawsmai sha Shella ka la shu long leh noh ei lut  .U la ong ruh ba lada u ioh ia ka jingjop um trei shitom ban wanrah ia ka lad ban seng kam na ka bynta ki samla bad ki long kmie ha kine ki thainn.  U la ong ruh ba lada u ioh ia ka jingjop um trei shitom ban wanrah ia ka lad ban seng kam na ka bynta ki samla bad ki long kmie ha kine ki thainn. Ha ba u jubab ia ka jingkylli halor ban ialeh ban pynlong  District ia ka sohra u  la ong  ban wan rah ia ka District khlem ka roi ka par ha ki thainn kan long leh noh ei kan shu long tang kum ba un shu don tang u mawnongrim hynrei ka roi ka par bad ka jingai jingiarap ia ki samla bad ki long kmie ban ieh hala ki jong ki kjat ka long ka ba donkam bad kaba kham donkam mynta ka long ka surok ka ba ki thainn shatei ki donkam eh ngan wan rah lada nga jop.


Nongstoi :  Kum ka dak ban kynmaw burom ia u Maieid Hopingstone Lyngngoh u bala bam kwai ha dwar u Blei, na ka liang jong kiba haiing hasem jong u Maieid myn hynnin ka sngi, ki la leit ban buh syntiew biang ha u Mot sah kynmaw jong u ha Mawkyllei, WKH bad kymjuh ha u mot uba don ha lum jingtep ka Balang Presbyterian ha ka shnong Mawkyllei.  Ha katei kajuh hi ka sngi na ka liang jong ka Seng  HYC West Khasi Hills District ruh kala kynmaw kyrpang ia katei ka sngi khlad jong u tei u nongialam ka jaitbynriew bad ka la pynlong ia ka jingleit buh syntiew ha u mot sah kynmaw jong u Maieit uba don hapoh ka shnong Mawkyllei.  Ia katei ka jingkynmaw burom ia u Maieit la pynlong ruh ha Langpih ha ka jingialang ba la pyniaid da ka Hima Raidmynsaw ha kaba u bah Samlin Malngiang, Myntri ba dei peit ia ka tnad PHE u la long u kongsan ha ryngkat ka jingiadonlang u MLA ka Mawkyrwat bah Renikton Lyngdoh Tongkhar, MLA barim ka Rambrai Bah K.P Pangniang u ba long ruh u President ka Party HSPDP sengkmie bad kiwei kiwei. Kum ban shu phaidien biang u Maieit Hopingstone Lyngdoh (Bam kwai ha dwai u Blei) u ba long u nongialeh Hills state bad MLA ba la jop bun tam ha ka jylla kata naduh u snem 1962 haduh ba un da khlad noh na kane ka pyrthei ha ka 26 tarik u Nailar jong u snem 2015. U ne u MLA u dei uba la ioh bha ia ka jingshaniah na ki paidbah bad la niew ruh ia u kum uwei na ki riew sain pyrthei (Politician) ha ka jylla uba lait na Ka bamsap bampong bad uba ju ieng skhem ruh ban iada ia u pud u sam bad kumjuh ban pyrshah halor ka jingthmu ban tih ia u Uranium. U la shah jied nyngkong kum u MDC ha u snem 1957, kum u MLA ha u snem 1962 haduh u snem 2015 bad kum u MP ha u snem 1977. U bat ruh ia ka kam kum u Lyngdoh jong ka Kur Lyngdoh Nonglait naduh u snem 1972 haduh u snem 2015.


Shillong:  Ka dei ka surok kaba leit na Sonapur, sha Lejri, Lailong, Huroi bad Hingaria ter ter bad kitei ki dei ki surok kiba don sha khappud jong ka Meghalaya bad ka Bangladesh, kiba hap ha ka 5 Sutnga Constituency.   Hynrei ka jingsniew jong katei ka surok, ka la buh ia ka jingeh kaba jur ia ka leit ka wan jong ki paidbah sha katei ka thainn, namar ba ka surok, ka long kaba dap da ka ktieh ahor kaba i ngiew shi katdei bad nangta sa ka thliew ka syar kaba jylliew, ha kaba ki kali bolero pick up ruh kim lah shuh ban iaid bad ba la hap ban tan da ka puh shilum.  La iathuh ba katei ka jaka, ka long kaba pahuh bha ki mar rep mar riang kum  u kwai, u tympew, hynrei ka mih ka jingeh kaba khraw ia ki nongrep ba kin pynpoi ia ki mar rep jongki sha Iew, na katei ka jingsniew palat ka surok bad la iathuh ba ki don ki khep, ha kaba ki trai shnong, ki ia sahkut ha shiteng lynti, khamtam lada ki leit phai ha ka por mynmiet. La iathuh ba katei ka surok, ka dei kaba la don saw phew snem ka rta jongka, hynrei ka dei pat ka surok kaba ym ju don ba peit bad sumar bad dei na katei ka daw, ba ka la jot rathain ha kine ki sngi.


Shillong:  Ka jingialang iaphylliew jingmut jong ki Nongrep ka ri India kaba la tip kum ka National Level Farmers Consultative Group (NLFCG) kan long ha Lucknow ha ka 30 tarik mynta u bnai. Na ka ka liang jong u President jong ka Hill Farmers Union (HFU) u bah Commander Shangpliang un mihkhmat na ka bynta ki nongrep jong ka jylla Meghalaya sha katei ka jingialang jong ki nongrep ka Ri India.  Ha kane ka jingialang yn iakren ia kiba bun ki mat kiba ki nongrep jong ka ri India ki iakynduh. Yn iatai ruh halor kaei ka jingangnud jong ki nongrep ka ri. Nalor kane yn iakren ruh halor kumno ban pynbeit ha ka liang ka iew ka hat na ka bynta ki mar rep. Ha katei ka jingialang yn iadon lang ruh u Secretary jong ka tnad ka rep ka riang jong ka sorkar India.  Na kane ka jingialang kan don ruh ka jingpyrkhat kumno ban shim ia ki lad ki lynti na ka bynta ban kyntiew ia ka rep ka riang ha ka ri India bad ban ai jingmut sha ka sorkar India. La sngewthuh ba na ka liang jong u President ka HFU u bah Commander Shangpliang un sa leit rah ia ki katto katne ki mat kiba ki nongrep ka jylla ki iakynduh jingeh.


Shillong: Ka seng BJP, ka khot ia ka press conference mynta ka sngi, ha ka por 2baje nohsngi bad la khmih lynti, ba ka seng kan kren halor ka elekshon shiteng samoi ha Shella Constituency. Ka kyrwoh khubor na U Basu Chakravorty, uba dei u nongkren jong katei ka seng, ka pyni ba ki ban kren ha katei ka conference, kin long U Ma Shibun Lyngdoh, Bah Sanbor Shullai bad U bah AL Hek.


Shillong:  Ka Meghalaya ka la rung sha ka kylla ba khadduh ka lympung Santosh Trophy hadien ba la pynliem ia ka Manipur da 1-0 kol ha ka jingiakhun ka Group B myn hynnin ka sngi ha Agartala.  Ia kane ka kol la thep da u Phrangki Buam ban pynliem syndon ia ka Manipur. Ka Railways kaba la dei ban iakhun ia ka Meghalaya kham mynshwa, kam shym la wan mih sha madan bad kane ka la pynlong ia ka Meghalaya ban khur bun tam ki point na ka Group.  Ka Meghalaya ka la pynliem ia ka Nagaland da 6-1 katba ka Manipur ka iakhaid bad ka Nagaland. Ka Meghalaya mynta kan pynkhreh ban wan phai sha iing bad ban pynkhreh pat ia ka jingiakhun jong ka kylla ba khdduh ha kaba ia ki tarik yn sa pynbna da ka All India Football Federation.


Nongpoh:  Ka Umsawkhwan Sports Club, ka la ioh ban rah ia ka namlahduh ha ka 1st MLA Football Cup 2019, ka lympung ialehkai kaba la pynlong da ka People Democratic Front (PDF), Youth Wing ka Umsning Konstituensi, kata hadien ba ka la lah ban pynliem noh pyrshah ia ka Rongdop Sport Club da 1-0, ha ka jingiakhun phainal kaba la long hynnin ka sngi ha Madan Umsaitsning.  Ha kaba kut jong katei ka Lympung ialehkai phutbol, la sakhi da ka jingdon u Bah Jason Sawkmie Mawlong, MLA ka Umsning Konstituensi, kum u kongsan, nangta u Bah Bah Gavin Mylliemngap MLA ka Sohra, ka Kong Magdalyn Sawkmie Mawlong, MDC Umsning, u Bah Alvin K Sawkmie, MDC ka Mawsynram, u Bah Mitchel Wankhar, MDC ka Laban, u Bah P.M Marbaniang, District Sport Officer, u Bah Raja Brahman, BDO ka Umsning Block lem bad kiwei ki riew rangbah ka Umsning.  Khyndiat haba phai sha katei ka jingiakhun, da shisha ka la long ka jingiakhun kaba itynnad bad kaba iakhaid bha, namar ki rangialehkai na kitei ki arkynhun, ki la sei shisha ia kata ka jingiakhun kaba tyngeh bad khamtam eh ban iohrah ia kata ka nam kum ka lahduh ha katei ka Lympung. Ha katei ka jingiakhun, dei ka Umsawkhwan SC kaba la ioh ia ka lad ban pynkhihjar nyngkong lyngba ka shikol da u Kitdor Nongkseh bad katei ka shikol ka la neh haduh bad a kut ka kylla step. Haba bteng ka kylla miet jong ka jingiakhun, ki rangialehkai ki la nangsei ia ki buit ki sap bad khamtam ia ki rang ka Rongdop SC, kiba la trei shitom ban pynphai ia katei ka shikol, kaba ki la shah thep, hynrei namar ka jingkham tbit ki rangialehkai ka Umsawkhwan SC, kaba la pynlong ia ki rang ka Rongdop SC ba kim lah ban thaw pyrthei ei ei ruh em na ka bynta  ban thep kol bad kaba la pynlong ia ki ba kin hap hun ia katei ka jingshah rem noh tang da 1-0. Lyngba katei ka namjop ka Umsawkhwan SC, ka la ioh ban khur ia ka song pisa kaba T. 50,000 hajar lem bad ka Trophy, katba ka Rongdop SC kaba la shah rem noh ha katei ka phainal, ka la ioh ban khur ia ka song pisa kaba T. 25, 000 lem bad ka Trophy. Nalor ka khusnam sha kitei ki kynhun kiba la poi sha ka phainal, na ka liang ka ka PDF Youth Wing, ka la sam ruh ia ki khusnam shimet na bynta jong kito ki rangialehkai kiba la lah ban ialehkai bha, ha kaba ia ka nam Best Goalie la rah da u Kharbok Nongrum, Best Player da u Rapbor Nongrum, Top Scorer da u Hunlang Kongngor, ia ka Man of the Match la rah da u Kitdor Nongkseh, katba ia ka nam Discipline Team la rah da ka Nartap SC.


Nongpoh:  Uwei u Samla uba la tip kyrteng kum u Romario Wahlang (21), na ka shnong Mawkhap ha Ri Bhoi, u la duh noh ia la ka jong ka jingim, hadien ba u la shah btep im namar ka jingtwa khyndew kynsan ha shnong Umran Niangbyrnai. La ioh jingtip ba katei ka jingjia ba sngewsih, ka la jia hynnin ka sngi ha ka por 10 baje ei ei mynstep, ha kaba utei u samla uba dei u nongbud (Handyman) lem bad u Nongniah (Driver) jong kawei ka Mahindra Pick-up, ki dang thmu ban thep khyndew na katei ka jaka, hynrei kyndit kyndit, ka khyndew ka la twa kynsan kynsan bad btep im ia utei u samla, kaba la pynlong syndon ia u ba un khlad noh hashen, hynrei utei u nongniah uba la tip Kyrteng kum u Justin Lyngdoh, u la lait thaw bad mynsaw malu mala.   Shuh shuh, la ioh jingtip ba tang mar ia jia katei ka jingjia, ki briew ki la leit ban iarap ban sei ha ryngkat ka Puh shilum, hynrei namar ba la slem palat bad kaba la pynlong ia utei u samla ba un khlad noh na sla pyrthei.