text stringlengths 1 2k |
|---|
А́ԥсуа бызшәа́, аԥсшәа (, ) — Аԥсны ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп. Ихалхно — 125 000 ҩык.
Аԥсуа бызшәа амш — жьҭаарамза 27.
Акодқәа
ISO 639-1:ab
ISO 639-2:abk
ISO 639-3:abk
Аԥсуа алфавит
Аграматика
Абжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа
[ā] аа ← [ʕ]
[a] а
[ə] ы
[ø̞] ы ← [ə] ы (ажәа аԥхьа)
[ʏ] ы ← [ɥˤʏ] ҩы ← [ɥˤə] ҩы
[e̞] е ← [je̞] ие ← [ja] иа
[e̞] е ← [e̞j] еи ← [aj] аи
[i] и ← [əj] и
[i] и ← [jə] и
[o̞] о ← [wo̞] уо ← уа [wa] уа
[o̞] о ← [o̞w] оу ← ау [aw] ау
[u] у ← [əw] у / [wə] у
Аҵыбжьыҟатә шьҭыбжьаҟәа
Ацыбжьыҟақәа уԥылоит бзыԥтәи адиалект мцараҿ, аиеҵәа ԥшшәыла иазгәаҭо бзыԥтәи, асаӡтәи диалектқәа — аиаҵәала, абжьауатәи — ҟаԥшьыла.
Авелиартә фрикатақәа иреиԥшхаӡом ахархәара аҭыԥ зеиԥшро ала, авелиартәи ма аувелиартәи, иахьатәи аамҭаз бзыԥтәы адиалект аҿы ахархәара амоуп афрингалтә шьҭабжьқәа /χˁ χˁʷ/.
Ахәлымшәытә еидылара [ʔ] ицәырнагоит, актәи ахархәаратә феномен аҟынтә /q’/, аҩбатәи, иара убас иуԥылоит ажәаҿ /ʔaj/ «мап». /ɥ/ уи иахылҵуеит аҟырҟы еиҵалара /ʕʷ/, иара убас уи уаҳауеит анхарҭа ҭыԥқәакырҿ.
Афонологиатә қәиӷәӷәара аҵакы амоуп.
Аҩышьаԥҟарақәа
Азхьарԥшқәа
Аԥсуа интернет-библиотека
Корпус абхазского языка
Ахьарԥшқәа |
А́ҟәа () — Аԥсны Аҳәынҭқарра аҳҭнықалақь. Аҟәа - Аԥсны аполитикеи, ааглыхреи, акультуреи, аҵаралашареи, аҭҵаарадырреи ирцентруп (ирыгәҭылсоуп). Уи ихадоу мҩа еилысырҭоуп. Аҟәа иҟоуп Аԥсны апорт хада. Аҟәа - Аԥсны агәы, аӡиасқәа Аӡаԥшьи, Баслеи, Кьалашәыри Амшын Еиқәа иахьалало аҭыԥ аҿы иҟоуп. Аҟәа алада Амшын Еиқәа Аҟәатәи агаҿеи аҩада ашьхақәа Самаҭхәа (Аҟәатәи ашьха), Ҳаҭхәа (Трапециа) уҳәа рынаара ибжьакуп.
Административ-территориалтә шара
Аҟәатәи араионқәа:
Ԥсҳәы
Иашыра (Ешыра)
Гәымсҭа
Иашҭхәа
Баслаҭа
Аԥра (Гәма хәыҷы)
Гәма
Ӡыгәҭа (Ӡыхәҭа)
Акаԥа
Кьалашәыр
Адемографиа
Аҟәа инхоит 62 914-ҩык (2011). Ахацәа – 44,2%, аҳәса – 55,8%. Аетникатә еилазаашьа: аԥсуаа – 67,3%, аурысцәа – 14,8%, аерманцәа – 9,8%, ақырҭцәа – 2,7%, аукраинцәа – 1,1%, абырзенцәа – 1,0%, агырцәа – 0,1%, ашәанцәа – 0,1%, егьырҭ амилаҭқәа – 3,1%.
Аҭоурых
Аҟәа - ижәытәӡатәиу Кавказтәи ақалақьқәа ируакуп. Раԥхьаӡа акәны араҟа ауаа рынхарҭақәа апалеолит аамҭақәа ирыҵаркуеит. 6-тәи ашә. ҳера ҟалаанӡа иахьатәи Аҟәа аҭыԥан ишьақәыргылан абырзенцәа рколониа Диоскуриада. Анаҩс араҟа ицәырҵит римтәи абаа Себастополис. 8-тәи ашә.инаркны Аҟәа Аԥсуа аҳраҿы инареиҳаз нхарҭа ҭыԥны иҟан. 13-15 ашәышықәсақәа раан Аҟәа агенуезқәа рколониа акәын, Сан-Себастиан ахьӡын. 16-тәи ашәышықәса инаркны 19-тәи ашәышықәса алагамҭа аҟынӡа ара иҟан аҭырқәцәа рбаа Сухум-қале. 19-тәи ашәышықәса алагамҭа инаркны, Лыхны инаваргыланы, Аҟәа аҳҭны қалақь ароль анагӡара иалагоит. 1877 шықәсазы аурыс-аҭырқәа еибашьраан Аҟәа хәаш-хәаша ирыбган.19-тәи ашәышықәса анҵәамҭазы Аҟәа аиҭашьақәыргылара нап аркын.
Аҟәа адгьылҵакыра зегьы даара ибеиоуп археологиатәи аҭоурыхтә-архитектуратәи баҟақәа рыла. Араҟа иҟоуп апалеолит аамҭа иаҵанакуа аанкыларҭақәа ҩба, ҳера ҟалаанӡа 3-1 азқьышықәсақәа ирыҵаркуа анхарҭа ҭыԥқәа рышьҭа-мышьҭақәа рацәаны, 2-тәи ашә. иаҵанакуа римтәи аԥшыхәырҭатә баашқәа 2., Баграт ишьхаҿы игылоу аҭоурыхтә-архитектуратә ҳәырԥсарра «Баграт иныхабаа» иаҵанакуеит 10-11 ашә. рзтәи ахыр |
Аҭоурых
Иахьа 142 шықәса ҵит аԥсуа литература ашьаҭаркҩы, Аԥсны жәла поет Дырмит Иасыф ԥа Гәлиа диижьҭеи. Раԥхьатәи аԥсуа алфавит, раԥхьатәи аԥсуа шәҟәы, раԥхьатәи аԥсуа газеҭ, раԥхьатәи аԥсуа театр. Абарҭ зегьы Дырмит Гәлиа ихьӡ иадҳәалоуп. Аԥсуа ҩыра ыҟанаҵы (уи иаанаго наунaгӡоуп) иҟазаауеит Дырмит Гәлиа ихьӡ. Иахьа зегьы ҳхырхәоит игәалашәара аҿаԥхьа.
Аԥсуа aлфaвит
Мачавариани и Гәлиа алфавит(1892)
Аԥсуа aлфaвит (1938–1953)
Аԥсуа клавиатура
Азхьарԥшқәа
Аԥсуа аклавиатура
Аԥсуа алфавит YouTube аҿы.
Алфавит, Аԥсуа
Алфавитқәа |
Га́гра (, ) — Аԥсны ақалақь. Ишьҭоуп Гaгрa aҿaцә иԥшәоу aмшын aҟәaрa aҟны, Гaргaтәи aҳрaкырa aлaдaтәи aкaлҭaлa. Гaгрaтәи aрaион aҵaкырaдгьыл 772,4кв. км иҟоуп. Қaрҭ инaркны Гaгрaнӡa 534 км бжьоуп, Аҟәa инaркны Гaгрaнӡa 90 км. бжьоуп.
Агеографиа
Гагра аҳәаақәа: аҩада — ашьхақәа, амрагыларахь — Мамзышьха, ақыҭа Псахара, алада — Амшын Еиқәа, амраҭашәарахь — Жәҩакәара аӡы.
Аҩрақәа рҿы иуԥылоит еиуеиԥшым авариантқәа.
Адемографиа
Атопонимика
1318 шықәсазы иҟаҵоу Петр Весконти ихсаалаҿы «Какара»ҳәа иарбоуп, 1494 шықәсазы Фредучи еиқәыршәаз ахсаалаҿы «Каккары»ҳәа, иара убас иуԥылоит аформақәа «Хокари», «Какур». Гагра иадҳәалоуп ҳәа ирԥхьаӡоит ахьыӡқәа: «Контози», «Баладаг», «Котош», ажәытәыӡатәи «Триглит», «Нитика».
Аҭыԥқәа
Гагра ақалақь иаҵанакуа аҳаблақәа, аҭыԥқәа:
Абааҭа — Жәакәаареи амшыни, Гагрыԥшьы рыбжьара, ажәытә баагьы еиқәханы иҟоуп;
Аӡхыда — аӡгьы, аҭыԥгьы, Гагра амрагыларатәи аҿацә, ԥаса ԥсахара иатәын;
Аӡыршә || Фонтан — Гагра авокзал аган азаправка ахьыҟоу, ԥаса ԥсахара иатәын;
Баладаг — уахәаԥш Гагра;
Гагра агәы — Ҩӡы нырцә-аарцә амшын аԥшаҳәа;
Гагрыԥшь — ҳаблоуп, Абааҭеи Гагра агәи рыбжьара;
Какара || Каккари — уахуаԥш Гагра;
Какур — уахәаԥш Гагра;
Контози — уахәаԥш Гагра;
Котош — уахәаԥш Гагра;
Нитика — уахәаԥш Гагра;
Триглит — уахәаԥш Гагра;
Хокари — уахәаԥш Гагра;
Фонтан — уахәаԥш Аӡыршә.
Алитература
Ахьарԥшқәа
Аԥсны ақалақьқәа |
Аԥсны Аҳәынҭқарра () — ҳәҭакла-зхаҵо аҳәынҭқарра Амшын Еиқәа алада-мрагыларатә ахықәаҿы шьҭоуп. Аԥсуаа ирыԥсадгьылуп. Аҩада-мраҭашәараҿы Аԥсныи Урыстәылеи, мрагылараҿы — Қырҭтәылеи аҳәаақәа иамоуп.
Аԥсны Ареспублика, Урыстәылатәи Афедерациеи (нанҳәамза 26, 2008), Никарагуеи (Цәыббрамза 5, 2008), Венесуелеи (Цәыббрамза 10, 2008), Науруи (ԥхынҷкәынмза 15, 2009), Шьамтәылатәи Арабтә Республикеи (лаҵарамза 29, 2018) азхарҵеит.
Аԥсны бжь-ҭоурыхтә дгьылк (бжьиаҵәак аҳәынҭқарратә абираҟаҿы гәаларыршәоит) — Саӡен, ԥсҳәы-Аибга, Бзыԥын, Гәма, Абжьыуа, Дал-Ҵабал, Самырзаҟан-гьы — рмоуп.
Аҵанакы — .
Аҳәынҭқарра иаланхо — .
Ақалақьқәа
Ақалақь Аҟәа () Аԥсынтәыла иаҳҭнықалақьуп. Даҽа қалақьқәа: Гагра (), Гәдоуҭа (), Гал (), Тҟәарчал (), Очамчыра (), Афон Ҿыц ().
Адгьылхҩылaaрa
Аԥсны шьҭоуп Амшын Еиқәа ахықәан аӡиасқәа ԥсоуи Егри рыбжьара.
Административ-территориалтә шара
Аԥсны — унитар республика; 6 районар (араион) акатзава.
ақ. Аҟәеи бжь-раионки ыҟоуп:
Аԥсшәа аҳәынҭқарратә бызшәа ауп.
Агидрографиа
Аԥсны 120 ӡиас ыҟоуп, урҭ ааидкыланы раура 5000 км иреиҳауп. Аӡы ажәпара 0,6км/км² артәоит. Уи ажәпара еиҳауп ашьхараҿы акарсттә ӡқәа ахьыҟам ацәаҳәаҿы.
Аԥсны аӡиасқәа зегьы иреиҳауп аӡиас Кәыдри (аӡиас Сакьан налаҵаны) аӡиас Бзыԥи. Уи аура 129 км инаӡоит. Уи аӡы иҭоу ала Аԥсны аӡиасқәа рыҩныҵҟа актәи аҭыԥ ааннакылоит. Аӡы иҭоу ала Аԥсны аӡиасқәа рахьтә аҩбатәи аҭыԥ аннакылоит аӡиас Бзыԥ. Уи аура 110 км инаӡоит. Арҭ аҩ- ӡиаск рыӡҭачыра — 3540² км рыҵаркуеит. Ари Аԥсны Аҳәынҭқарра адгьылҵакыра зегьы аҟны 4,01 % артәоит.
50 км инадыркны 100 км рҟынӡа аура змоу аӡиасқәа ԥшьба ыҟоуп. 30 км инадыркны 50 км рҟынӡа аура змоу аӡиасқәа жәаба ыҟоуп. Еиҳа ирацәоуп 10 км инадыркны 30 км рҟынӡа аура змоу аӡиас маҷқәа. Ус иҟоу аӡиасқәа 66 ыҟоуп.
Аԥсны 186 ӡиа ыҟоуп. Урҭ реиҳарак ашьхаҳаракырақәа рҿы ишьҭоуп. Аӡиақәа рацәаны ишыҟоугьы, дара зегьы еилаҵаны рзеиԥш ҵакыра 5,23² км иреиҳаӡам, насгьы Аԥсны адгьылҵакыра зегьы аҟнытә 0,06 % роуп иааныркыло.
Аԥсны аӡиақәа зегьы ирылукаартә иҟ |
Гəдо́уҭа (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Қaлaқьны ишьaқәгылеит 1926 шықәсaзы. Амшынеиқәа aдәқәa рҟны ишьҭоуп, aӡиaс Гәдоу aҟны. Қaрҭ инaркны Гәдоуҭa aҟнынӡa 487 км. бжьоуп, Аҟәaнӡa 43 км. бжьоуп. Арaион aҵaкырaдгьыл 1640 кв. км. ыҟоуп.
Азгәаҭақәа
Аԥсны ақалақьқәа
Аԥсны ақалақьқәа-фырхаҵа |
Афо́н Ҿыц, Ԥсы́рӡха (, , ) — Аԥсны иҟоу ақалақь. Афон ҿыц қaлaқьны ишьaқәгылт 1987 шықәсaзы. Ақaлaқь шьҭоуп aмшынеиқәa aҟәaреи, уи иaзaaигәоу aшьхaқәa aлaдaтәи aкaлҭa aҟны. Анхaҩцәa 4,3 нызқь уaa ыҟоуп (1989 ш.), Аҟәа aҟнынӡa 18 км. бжьоуп, Қaрҭынӡa 423 км бжьоуп.
Иаланхо
Иаланхо .
Амилаҭтә еилазаара
Аԥсуаа, ашәамахьцәа, аурысқәа уҳәа убас егьырҭгьы.
Абара
Аԥсны ақалақьқәа
Гәдоуҭа араион |
Очамчыра (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь.
Очамчыра араион ақыҭақәа (ажәытә ҳәаақәа)
Агәыбедиа (аԥсуаа)
Аӡҩыбжьа (аԥсуаа)
Араду (аԥсуаа)
Аракьаҽы (аерманцәа)
Арасаӡыхь (аԥсуаа)
Аҭара-Аԥсуа (аԥсуаа)
Аҭара-Аерман (аерманцәа)
Ахәри (аԥсуаа)
Баслахә (аԥсуаа)
Гәыԥ (аԥсуаа)
Ӷәада (аԥсуаа)
Елыр (аԥсуаа)
Кындыӷ (аԥсуаа)
Кәачира (аԥсуаа)
Кәтол (аԥсуаа)
Лабра (аерманцәа)
Маркәыла (аԥсуаа)
Мықә (аԥсуаа)
Ԥақәашь (аԥсуаа)
Река (аԥсуаа)
Тамшь (аԥсуаа)
Тҟәарчал (аԥсуаа)
Ҭхьына (аԥсуаа)
Уатаԥ (аԥсуаа)
Чабырхәа (Цхьенҵҟар) (аԥсуаа)
Ҷлоу (аԥсуаа)
Џьал (аԥсуаа)
Џьгьарда (аԥсуаа)
Аԥсны ақалақьқәа |
Серге́и Уаси́л-иԥа́ Бага́ԥшь (; , Аҟәа — , Москва, Урыстәыла) — Аԥсны аҳәынҭқарра Ахада (2005-2011 шш).
Абиографиа
Заатәи ашықәсқәа
Диит хәажәкырамза 4 1949 шықәсазы Аҟәа ақалақь Уасили Шушанеи рҭаацәараҿы. Уи иаб иабду амҳаџьырра зыхганы иааз дреиуан. Ихьӡын Раџьаԥ. Иара Ҭырқтәылатәи Аԥсныҟа дхынҳәит XX ашәышықәса алагамҭаз. Иабду ихьӡын Саид. Уи иҭаацәеи иареи 1928 шықәсазы нхара диасуеит џбынџьла иахьатәу Џьгьарда ақыҭа Очамчыра араион.
10 тәи Ашьхарыуаа рышкол даналга ашьҭахь дҭалоит Қарҭтәи ақыҭанхаҩтә асубтропикатә институт аограном изанааҭ ала. Уи аҵара бзианы иҵон, убри инамаданы аусгьы иуан, аԥхьа аус иуан аҩыҟаҵарҭатә завод аҿы. Нас аус иуан аҳәынҭқарратә банкаҿ инкосатырс. Истудентә ԥсҭазаараҿ бзиа ибон аспорт, дыҟан капитанс Аԥсны еидкылаз амҵәышәмпыл асраҿы.
1972 ш. Москватәи ақыҭанхамҩатә аҟәша аефирхәшат совынхара еиҳабыс. 1973-1974 шш. рзы дахысит аррамаҵура. Уи далган данаа ашьҭахь дҟаҵан Аԥснытәи абком акомҿар рымҩақәҵаҩ еиҳабыс.
Ипартиатә усура
1978 ш. Сергеи Багаԥшь дҟаҵан еиҳабыс Қырҭтәылатәи аинформациатә сектор аҿы, иара убас уи инадҳәалан дҟаҵан аҿар рқыҭанхамҩатә усуҩ еиҳабыс.
1980 ш. дыҟан Қырҭтәыла ВЛКС Аԥснытәи аобком маӡаныҟәгаҩс.
1982 ш. Сергеи Багаԥшь дахаргылан Очамчыратәи РК Қырҭтәыла КП актәи амаӡаныҟәгаҩыс.
1989 ш. далахәын Аԥсны имҩаԥысуаз аилыхара. Уи аилыхараҿ иоуит ахәара. Уи аилыхара дахьылахәыз азы имхын ипартиатә маҵура.
1989-1991 шш. дыҟан Аԥсны Аҳәынҭқарратә АССР агроаалыхратә аилак аиҳабы ихаҭыԥуаҩс.
СССР анеилаҳаз
1992 ш. С. Багаԥшь дҟаҵан Совмин 1 тәи ихаҭыԥуаҩ ихантәаҩыс. 1992-1993 шш. ақырҭуа-аԥсуа реидыслараҿ актәи амшаз Аҟәа иалахаз аԥсуа ҭаацәара рхәҷқәеи дареи ралгара дацхрааит. Уи имҩаԥигон аиҿцәажәара ақырҭуеи-аԥсуеи реидыслараҿ. Иара убас уи аиҿцәажәарақәа мҩаԥысуан Аҟәеи Қарҭи ақалақьқәа рҿы. Раԥхьатәи аидысларақәа рҿы С. Багаԥшь ихы зызкыз ижәлар ишахәҭаз џьаԥҳанылеи, амедикамент маҭәахәқәеи, абылтәи рыла реиқәыршәара акәын. Уи имҩаԥигон аиҿкааратә усқәа мраҭашәаратәи Урыстәылеи Нхыҵ-Кавкази хатәг |
Александр Золотинска-иԥа Анқәаб (; , Аҟәа, Аԥсны АССР, СССР) — Аԥсны Аҳәынҭқарра Аԥыза Министроуп. Иара 1952 шықәса 26 ԥхынҷкәынмза диит Аԥсны, Аҟәа. Ростовтәи Ауниверситет аҿы аҵара иҵеит. Нас аус иуеит рмаҵура уаҩыс Комсомол азын.
Абиографиа
Александр Золотинска-иԥа Анқәаб диит 1952 ш. ԥхынҷкәымза 26 рзы Гәдоуҭа араион Хәаԥ ақыҭа, амилиционер иҭаацәараҿ. Уи аҭаацәараҿ иара дреиҳабын.
Ихыҿратәи иқәыԥшратәи ашықысқәа ихигеит аҳҭнықалақь Аҟәа. Дилгоит Аҟәатәи №16 тәи ашкол. 1970 ш-рзы дҭалоит Ростовтәи Аҳәынҭқарратә университет аиуристә факультет. Аха иҭаацәартә ҭагылаазшьа иахҟьаны иҵара алгара аҿҳәараамҭа аанӡа далгар акәхоит. 1974 ш-рзы иоднокурскцәа раԥхьа аԥышәарақәа қәҿиарала иҭиуеит.
1975 ш иԥсадгьыл ахь даныхынхәлак Аԥснытәы аболостә комитет акомсомолтә абжьгаҩс дҟалоит Аԥснытәи АССР аминистерратә азиндыараҿ. Ԥыҭрак ашьҭахь дыиаргоит Қырҭтәыла ЛКСМ аоблосттә акомитет ахь, уи дыҟан амҩақәаҵаҩ имаҵураҿы насшәа дҟаҵан аҟәша еиҳабыс.
Уи ашьҭахь уи далхын Гәдоуҭа араион ЛКСМ маӡаныҟәгаҩыс.
1978 ш-рзы А. Анқәаб дҟаҵан РОВД амаҵура еиҳабыс.
Усҟантәи аамҭаз иара иқәԥшқәаз амаӡааныҟәгаҩцәа дыруаӡәкын. Иара иаамҭаз РОВД еиҳабыс даныҟаз еиҿкаан ахор. 1979 ш-рзы иреиӷьыз араион аколективтә хорқәа иреиуахеит.
1981 шықәса инаркны 1983 ш-нӡа, А. Анқәаб аус иуан Қырҭтәылатәи ССР ЦК акомпартиа еиуеиԥшым административтә усҳәарҭақәарҿ. 1984 шықәсарзы дҟаҵан Қырҭтәыла ССР аҩныҵҟатәи аусқәа аминистыр ихаҭыԥуаҩс.
1990 ш-зы лаҵарамзаз Қырҭтәылеи-Аԥсны рыҩныҵҟа иҟалаз аҭагылазаашьа иахҟьаны иҩеит арапорт. Уи ашьҭахь диасуеит Аҟәаҟа. Уи ашықәсан уаҳа џьаргьы аус иуӡамызт. Уи иажәақәа рыла ишиҳәоз изхара иуацәеи иҩзцәеи ибеит.
1991 ш-рзы А. Анқәаб далхын Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет депутатыс. 1992 ш-рзы дҟаиҵан Аԥсны иреиҳаӡоу Асовет аҩнуҵҟатәи аусқәа рминистырс. Ари инаԥхгара ҿыцаҿ иҟалеит аигәҭасра усҟантәи аамҭаз наԥхьара азызуаз Гиви Ломинаӡе иареи рыбжьара. Уи иҟаиҵеит адҵара Анқәаб иаҭара зыршаҳаҭхаша Қарҭынтәи иааигарцаз. Уи ашықәсан лаҵарамза 24 рзы Аҟәатәи аҩныҟатәи аус |
Гьаргь Алеқсандр-иԥа Амҷба (, Ӷәада, Аԥсны АССР, СССР) — Адырра егьакуп, егьыҩбоуп рҳәоит. Егьиашоуп.
Гьаргь Амҷба аԥсуа жәлар рҭоурых аҭҵаараҿы иааникылоз аҭыԥ хазын. Уи ишьҭихуаз апроблемақәеи, дзыхцәажәоз, иҭиҵаауаз атемақәа ргәылыршәашьеи ирыбзоураны аԥхьаҩцәа иусумҭақәа аҭыҵха рырҭомызт, еимыҵәҵәа иргон.
Гьаргь Амҷба жәа-монографиак дравторын, аҵарадырратә журналқәеи еиуеиԥшым аизгақәеи ирниҵахьаз аусумҭақәа маҷмызт, аха ианакәызаалак иара иҟәнишьон, „иҵегь сылшар ауан,“ – иҳәон.
Гьаргь Амҷба амедиевистикатә дунеи дагәылалеит Кавказ аҭҵаара знапы алакыз аҵарауаа дуқәа иара иахь ихьазырԥшыз, лахә-лахәы ишьклаԥшуаз иоппонентцәа ргәы ашьаҟәаҟәа ҭазҵаз, изыршәыз иусумҭа „Аԥсуа ҳәынҭқарра иазку ақырҭуа нарративтә хыҵхырҭақәа“ ала. Уи нахыс, хрыжь-хрыжь акәзаргьы, еишьҭагыланы рҿаархеит қырҭшәала еиԥш, бырзен бызшәала, шәамахь бызшәала ажәытә шәҟәқәа ирну ҳҭоурых цәырызгаз егьырҭ иусумҭақәагьы: „Абжьаратәи ашәы- шықәсақәа ирыҵаркуа ақырҭуа ҩыратә хыҵхырҭақәа Аԥсназы ирҳәо“,
„Абжьаратәи ашәышықәсақәа рзы Аԥсны иамаз аполитикатә ҭагыла- заашьа“, „Абжьаратәи ашәышықә- сақәа ирыҵаркуа ақырҭуа ҩыратә хыҵхырҭақәа Аԥсни аԥсуааи рыӡбахә ишалацәажәо“, “Афон-Ҿыц“ уҳәа убас егьырҭгьы. Урҭ рӷьырак аԥсуа хылҵшьҭрақәа рҽеидкыланы, жәларык раҳасаб ала ишышьақәгылаз, нас VIII-X ашәышықәсақәа рзы Кавказ зегьы зырхыџхыџуаз афеодалтә ҳәынҭқарра шыҟарҵаз уҳәа ҳгәы зкуаз азҵаарақәа жәпакы рҭак ҳарҭоит. Егьырҭ иаҳдырбоит жәынгьы-ҿангьы ҭаха ҳазымҭоз ҳгәылацәа бзиахәқәа аҳәаҭыхла ирҿагыланы ҳабацәа дуқәа рыдгьыл гәакьеи рбызшәеи шырыхьчоз.
Аԥсуа культуратә ԥсҭазаараҿы зеиԥш ҟамлацыз хҭысхеит ҵакыла еиԥш, формалагьы иԥшӡаӡа 1993 шықәса рзы ҭырқәшәала Сҭампыл иҭыҵыз Гьаргь Амҷба ишәҟәы „Аԥсуааи алазқәеи“. Уаанӡа иҭыҵхьаз иҩымҭақәа реиԥш, ари ашәҟәаҿы автор аԥхьаҩ иирбоит абжьаратәи ашәышықәсақәа раан аԥсуа етно- политикатә шьақәгыларақәа ирымаз асоциалтә-политикатә ҭагылазаашьеи рхьыԥшымразы урҭ иаадырԥшуаз ахаҵареи.
Aбжьаратәи ашәышықәсақәа аԥсуа жәлар рҭоурых аҿы даараӡа акрызҵа |
Аусумҭақәа. Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи. - Аҟәа: Аԥсуа бызшәа аҿиара аҳәынҭқарратә фонд, 2004; 639 д.
Апрофессор Гьаргь Амҷба иусумҭақәа иргәылоуп Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи ирызку аҩымҭақәа.
Урҭ Кавказ аҭҵаарадырратә дунеиаҿ мацара акумкуа, аҳәаанырцәгьы ахәшьара ҳарак зыҭоу амонографиақәа: "Заатәи абжьарашәышықәсақәа рхаан Аԥсны аполитикатә ҭагылазаашьа", "Аԥсны аҭоурыхи аетнографиеи ирызку астатиақәа", "Аԥсуаа рҽыбӷаҟазара" рҟынтә иаагоуп, иара убас апериодика ианылахьоу аҭҵаарадырратә статиақәа, арецензиақәа, аԥсуаҭҵаара аусзуҩцәа ирызку анҵамҭақәа, аиҭагақәа рылоуп.
Ашҟәы иагәылоу аусумҭақәа тематикалеи хронологиалеи даараӡа иҭбаауп, хымԥада, аԥхьаҩ изы аинтерес ду рыҵоуп.
Ари ашҟәы рхы иадырхәар алшоит аҭоурыхҭҵааҩцәа, аетнологцәа, арҵаҩцәа, астудентцәа, иара убас Аԥсны аҭоурых иазҿлымҳау аԥхьаҩцәа зегьы.
Ашҟәы аҭыжьразы афинанстә цхыраара ҟанаҵеит Аԥсадгьыл ахь ахынҳәразы Аҳәынҭқарратә еилак.
Алитература
Амҷба, Гьаргь. «Аусумҭақәа». amichba.de. [ацит. 2021-01-26]. онлаин
Ашәҟәқәа |
Омар Баирам-иԥа Беигәаа (; ; , Аосмантә империа — , Сҭампыл, Ҭырқәтәыла) — Ҭырқәтәыла ашәҟәыҩҩы.
Абиографиа
Омар Беигәаа диит Ҭырқәтәыла, 1901 шықәса рашәарамза аказы. Дахьиз ақыҭа ҭырқәшәала Ефҭени Ҳаџьыс уеиманбеи қьиоҩы ҳәа иашьҭоуп, уаатәи аԥсуаа ракәзар ҩ-хьзык рыла аӡбахә рҳәоит: Ашәы Ҳаџьы иқыҭа, мамзаргьы Ашәаа рқыҭа.
Иабшьҭра иазкны Омар Беигәаа иҩуеит: «...Саб — Баирам. Баирам иаб - Ҳасан. Ҳасан иаб - Маџь. Маџь иаб - Мамгәыл... Сыҩны аԥшәма ԥхәыс — Кәарҷиа ԥҳауп, Шьааиан лыхьӡуп. Баирам иԥҳәыс, сан — Шам-ԥҳан, Мкыд лыхьӡын; Баирам иан, санду — Ладариа-ԥҳан. Аладариа-ԥҳа данԥсы, Кҷын-ԥҳа дааигеит. Аԥсны иқаҵыз сабду Ҳасан иауп. Уи дынхон Абжьаҟәа. Абыгәаа игәылацәан...»
Диузџьетәи ашкол даналга, Беигәаа Омар Едырнетәи алицеи даанахәоит, уи қәҿиарала далгоит нџьнырк иаҳасабла. Абри изанааҭ ала иуеит 1964 шықәсанза. уинахыс аԥсшьараамҭахь /атәанчарахьы/ диасуеит. Дынхоит Сҭампыл.
Поетк иаҳасабла Беигәаа Омар арҿиера ус инапы алакыуп 1918 шықәса инаркны. Уи инапы иҵыҵхьеит иара убас аԥсуаа рбызшәеи, рҭоурыхи, рмифологиеи ирызкны акыр иаԥсоу аусумҭақәа.
Иаҭәашьоуп Д. Гәлиа ихьӡ зху Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа.
Аҭампылатәи аԥсыуа бхьы. Ажәеинраалақәа. Аҟәа, 1990
Антологиаҿ иаагоу О. Беигәаа иҨымҭақәа абри ашәҟәы анҵыҵ ашьҭахь автор инапы иҵигаз аредакциала икьыԥхьуп.
Алитература
Азхьарԥшқәа
Абиографиа - Аԥснытека
Тырқәтәылатәи ашәҟәыҩҩцәа
1901 шықәсазы ииз
2001 шықәсазы иԥсыз
Жәабранмза 25 рзы иԥсыз |
Анзор Кәакә-иԥа Мықәба (; диит , Оҭҳара ақыҭа, Гәдоуҭа араион, Аԥснытәи АССР) — аԥсуа шҟәыҩҩы, адраматург, аҭоурыхдырҩы, актиор, ауаажәларратәи аҳәынҭқарратәи усзуҩы; Аԥсни, Урыстәылеи ашәҟәыҩҩцәа Реидгылақәа ирылоу, исахьаркыратә аԥҵамҭақәа шамахамзар зегьы аԥсуа жәлар рҭоурыхтә хҭысқәа шьаҭас ирымоуп.
Иҭоурыхтә драматәҩымҭақәа Аԥсуа драматә театр аҟны иқәдыргылахьеит. Аиза "Аԥсны Аҳцәа" аҟны автор иҽанишәеит, акыр шәышықәса, Аԥсни, аԥсуа жәлари харада рызҭоз аҳцәа Чачаа (Чачба, Шервашиӡе) рабшьҭра ашьақәыргылара.
Аҭоурыхтә хыҵхырҭақәеи, жәлар рҳәамҭақәеи ихы иархәаны, аԥхьаҩцәа ирыдигалоит иаазыркьаҿу урҭ рҭоурых, иааирԥшуеит урҭ зхааныз аамҭа иатәу ахҭысқәа.
Ашәҟәы рызкуп зыԥсадгьыли зуаажәлари рҭоурых иазҿлымҳау зегьы.
Азхьарԥшқәа
Мукба Анзор Кокович
Мықәба Анзор Кәакә-иԥа
Аԥсны ашәҟәыҩҩцәа
Аԥсны аҭоурыхдырҩцәа
Аԥсны актиорцәа
Мықәаа
1946 шықәсазы ииз
Абҵарамза 17 рзы ииз |
Ингәыштәыла, Ингәыштәыла аҳәынҭқарра (, ) — автономтә республика Урыстәылаҟны. Ари Кавказ ажәларқәа рыӡбахә адаҟьа ауп. Ара 50-жәларк раҟара иқәынхоит. Инхоит, иаҳҳәап, азыхәцәа, аԥсуаа, ашәқәа (абазақәа), ачачанцәа, аингәышьцәа, аварцәа, алезгцәа, адарганцәа, алақцәа, аҭабасаранцәа, арутулцәа, аӷәылцәа, аҵахәырцәа, ақырҭқәа, агырқәа, ашәанцәа, аерманцәа, ауаԥсцәа, аталышцәа, аҟарачаицәа, абалҟарцәа, аҟәымыҟцәа, азербаиџьанцәа, анаҩеицәа уҳәа убас иҵегьы.
Уи адагьы абра атәым жәларқәа гәыԥ-гәыԥла иқәынхоит: аурысцәа, аукраинеццәа, абырзенцәа уҳәа убас егьырҭгьы.
Аинформациа Кавказ ажәларқәа рыӡбахә аҳәынҭқаррақәа ишаны рықәҵоит. Аҟәшақәа зегьы рҿы иқәынхо ауаа ашәҟәы ранҵара ацифратә дыррақәеи аетнографиатә ҳсаалақәеи иҟоуп.
Азгәаҭақәа
Азхьарԥшқәа
ingushetia.ru
Урыстәылатәи Афедерациа ареспубликақәа |
Қырҭтәыла () – Кавказ мрагылара аган ахь ала иҟоу атәыла.
Аладаҿы Қырҭтәылеи Ермантәылеи, Азербаиџьани, аҩада-мраҭашәараҿы - Қырҭтәылеи Урыстәылеи аҳәаақәа иамоуп.
Апрезидент: Зурабишьвили, Саломе Леван-иԥҳа
Аԥыза-министр: Ӷарибашьвили, Иракли Тариел-иԥа
Аҳәынҭқарратә символика
Абираҟ
Қырҭтәыла абираҟ араӡны фонаҿ (афон шкәакәаҿ) иарбоуп идуу аџьар ҟаԥшьи, ԥшь-џьар хәыҷыки.
Ари, зегьеицырзеиԥшу иқьырсиану асимволқәа - ҳазшаз Анцәеи ԥшь-ҩырацқьаки ауп иаанаго.
Аџьар агеральдикатә дырганы раԥхьаӡаа ицәырҵит 1099 шықәсазы, аџьарныҟәгаҩ Жофруа де Буилон игерб аҿы.
Убри аамҭа инаркны ари агеральдикатә дырга Анцәа инышәынҭреи, ақьырсианра ацентр Иерусалими ауп иаанаго. Ари агерб хы-хьӡык амоуп: Жофруа де Буилон игерб, Иерусалимтәи агерб, Адырга цқьа.
Араӡны (ашкәакәа) агеральдикаҿ ацқьара, ахшыҩ ду ауп иаанаго, аҟаԥшь - афырхаҵара, аӷьеҩра, аиашара, абзиабара.
Анџьелино Дульчери иаԥиҵаз аҳәаақәа рыхсаалаҿ - портулан аҿы (1339 ш.), Франческо ди Лапоччои Доменико ди Бонинсеньеи амшынтә рыхсаалаҿ (1367ш.), Сидер амшынтә ихсаалаҿ (1565 ш.) Қырҭтәыла атерриториа абри абираҟ ала иазгәаҭан.
Агерб
Агерб ду
Ахәҭаҟаԥшь аҿы ахьтәы ореол змоу, ахьтәы џьар змоу араӡны ԥса зку, иҽыжәу Гьаргь ацқьа араӡны гәылшьап ишьуеит:
асаԥар ақырҭуа (ивериатәи) агәыргьын ала ирԥшӡоуп:
асаԥар ныҟәгаҩцәаны ҩ-хьтәы лымык иарбоуп:
асаԥар шьаҭас иамоуп астилизациа зызу аӡахәа ақырҭуа орнаменти, адевиз зну абанти;
иҟаԥшьу-ишкәакәоу абант мхедрули анбан ала адевиз ануп: Акзаара ауп амч змоу.
Агерб хәыҷы
Ахәҭаҟаԥшь аҿы ахьтәы ореол змоу, ахьтәы џьар змоу араӡны ԥса зку, иҽыжәу Гьаргь ацқьа араӡны гәылшьап ишьуеит;
Гьаргь ацқьа
Иқьырсиану адунеи аҿы Гьаргь ацқьа пату иқәырҵоит. Адиниашахаҵаҩцәа мацара ракәымкәа, ақьырсианцәа зегьы бзиа дырбоит. Уи адагьы, аԥсылманцәа рышәҟәы цқьа, Аҟәырҟан аҿгьы Гьаргь ацқьа иӡбахә ҳәоуп.Гьаргь ацқьа иқьырсиану адунеи аҿы Ҳазшаз Анцәа ду ир рԥызас, аарцәтәи адунеи афырхацәа рхылаԥшхәыс, ауаҩытәыҩса ихылаԥшхәыс, агәаҟра иҭагылоу ауаа рыцхырааҩыс дрыԥхьаӡоит. |
Ахҭысқəа
Ажьырныҳәамза
Жәабранмза
Хәажәкырамза
Мшаԥымза
Лаҵарамза
Рашәарамза
Ԥхынгәымза
Нанҳәамза
Цәыббрамза
Жьҭаарамза
Абҵарамза
Ԥхынҷкәынмза
Иит
Рыԥсҭазаара иалҵит |
Ахҭысқəа
Ажьырныҳәамза
Жәабранмза
Хәажәкырамза
Мшаԥымза
Лаҵарамза
Рашәарамза
Ԥхынгәымза
Нанҳәамза
Цәыббрамза
Жьҭаарамза
Абҵарамза
Ԥхынҷкәынмза
Иит
Рыԥсҭазаара иалҵит |
Шамба Сергеи Мирон-иԥа (, , Гәдоуҭа, Аԥснытәи АССР, СССР) — раахыс адәныҟатәи аусқәа рминистр. Шықәса рзы Еревантәи археологиатә институт аҟны адоктортә диссертациа ихьчеит абри атемала4 Ажәытәтәи ашәышықәсабжьаратәи Аԥсны аполитикатәи, асоциал-економикатәи, акультуратәи ҭагылазаашьа археологиеи анумизматикеи рдыррала(9. Аԥсны Аҳәынҭқарра Ахада иқәҵарала --- шықәса рзы аҷыдатәи амчнаӡатәи Цҳаражәҳәаҩ ҳәа адипломатиатә ранг ианашьан. Адәныҟатәи аусқәа рминистрс дҟалаанӡа Аԥсны Аҳәынҭқарра акультура афонд деиҳабын. ----рзы, ақырҭуа-аԥсуа еимак аан Аԥсны Аҳәынҭқарра атәылахьчара аминистр актәи ихаҭыԥуаҩыс дыҟан. Аибашьра анеилга ашьҭахь ԥхьатәара дцеит аполковник ичын иманы. ---рзынӡа ауаажәларратә еиҿкаара «Аидгылара» хантәаҩыс даман. Еиуеиԥшым анаукатә усумҭақәа дравторуп, аҭоурыхтә наукақәа рдоктор истепен имоуп. Дҭаацәароуп. Имоуп аԥеи аԥҳаи.
Ахьарԥшқәа
Аԥсны аԥыза-министрцәа
Аԥсны Аҳәынҭқарра Адәныҟатәи аусқәа рминистрцәа
Аԥсны Жәлар реизара 1-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны Жәлар реизара 5-тәи ааԥхьара адепутатцәа
Аԥсны аполитикцәа
Шамаа
1951 шықәсазы ииз
Хәажәкырамза 15 рзы ииз |
Баграт Уасил-иԥа Шьынқәба (, , Ҷлоу ақыҭа, Очамчыра араион — , Аҟәа) — Аԥсны жәлар апоет, ашәҟәыҩҩы, аполитик, Д. Гәлиеи Шьоҭа Русҭавели рыхьӡ зхәы аҳәынҭқарратә премиақәа рлауриат. Иара зыхьӡ-зыԥша хара ианаӡахьоу поетуп. Иҩымҭақәа зегьы иаарылукааша рҿиамҭоуп иҭоурыхтә роман “Ацынҵәарах”. Ари ароман ианыԥшуеит аԥсуа жәлар рҭоурых аҿы зегьы раасҭа игәыҭшьаагоу ахҭыс - амҳаџьырра ашықәсқәа.
Абиографиа
Диит 1917 шықәса лацара 12 рзы Ҷлоу ақыҭа Очамчира араион аҿы. 1926 шықәсазы дҭалоит Ҷлоутәи алагарҭатә школ, далгоит 1928 шықәсазы. 1930 дласуеит Џьгардатәи быжь шықәсатәи ашкол ахь. Абраҟа ҵарашықәск анынаигӡа, дцоит Аҟәаҟа, дҭалоит Аҟәатәи педагогтә техникум. Далгоит 1935 шықәсазы. Иара убасҟан 1935 рзы, даанахуоит Аҟәатәи аҳәынҭқарратә педагогтә институт абызшәеи литературеи рыҟәша. Абраҟа иҵара анихыркуша, 1939 шықәсазы, Баграт Шьынқәба дҵоит Қарҭҟа, дрыдылкылоит Қырҭтәылатәи анаукақәа Ракадемиа иатәу Абызшәаҭҵаара аинститут аспирантураҿ. 1941 шықәсазы, аибашьра ианалага, аамҭала Аԥсныҟа дхынҳәеит , зны аус иуеит рҵаҩыс, нас агазет "Аԥсны Ҟапшь" аредакциаҿ Аԥсуа институтаҿы, Ашәҟәҩҩцәа Реидгылаҿы. 1943 шықәсазы ҩаԥхьа Қарҭҟа дхынҳәуеит, дызҭаз аспирантураҿ иҵара наигӡоит иагьхиркушоит 1944 шықәсазы. Афилологиатә наукақәа дыркандидатуп. Акьыԥхь аҿы дцәырҵуеит 1935 ш. инаркны. 1953-1958 шықәсқәа рзы Б. Шьынқәба Аԥснытәи Ашьҟуҩҩцәа Реидгыла напхгара азиуеит. 1958-1979 ш. рзы Аԥснытәи АССР Иреихаӡоу Асовет Апрезидиум дахантәаҩуп. 1967 Баграт Шьынқәба Аԥсны жәлар рпоет ҳәа аҳаҭыр хьӡы иаҭәаршьоит. 1959, 1978, 1984 шықәсқуа рзы СССР Иреиҳаӡоу Асовет ашҟа депутатс далырхуеит, 1989 шықәсазы - СССР жәлар рдепутатс. Баграт Шьынқәба дакадемикуп; ихҵоуп Кабарда-Балкариеи Адыгьеиаи жәлар рышәҟуҩҩы ҳәа ахьӡ. Ипоезиатә рҿиамҭакуа рзы/ иажәеинраалоу ироман "Ахра ашәа"/ иаҭәашьоуп Д.И. Гәлиа ихьӡ зхыу Ареспублика Аԥсны аҳәынҭқарратә премиа. 1970 шықәса Баграт Шьынқәба далахун Мадиартәыла имҩаԥысыз Европатәи апоетцәа рфорум.
Жәлар рыбзиабара
Лаҵарамза 18 рзы 2010 ш. Аҟәа, Ам |
Владислав Григори-иԥа Арӡынба (; ; , Ешыра ақыҭа, Аԥснытәи АССР — , Москва, Урыстәыла) — Аԥсуа политик, Аԥсны аҳәынҭқарра раԥхьатәи ахада (1994-2005), Аԥсны Амилаҭтә Фырхаҵа, аҭоурыхҭҵааҩы, абызшәадырҩы, анаукаҭҵааҩы.
Абиографиа
Владислав Григори-иԥа Арӡынба диит лаҵарамза 14 1945 шықәса Арӡынба Григори Қьаамын-иԥеи Иаӡычба Надежда Шьаабан-иԥҳаи рҭаацәараҿы. Анеҩсан быжьшықәса рышьҭахь дииуеит иашьеиҵыб Нодар.
Владислав иаб — далахәын Аџьынџьтәылатә еибашьра ду. Аибашьра ду аԥхьеи, уи ашьҭахьи аус иуан ашкол аҿы. Владислав иаб иман хҩык аишьцәа: аиҳабы ихьӡын Султан, агәыбжьанытә — Миша, реиҵыбӡа — Рауф. Иара убас акыршықәса ашкол аҿы аус лухьан иангьы.
В. Арӡынба раԥхьаӡатәи ишьаҿақәа еихигеит Ешыратәи абжьаратә школ ашҟа. В. Арӡынба агәырҵҟәыл бзиа змаз аҵаҩцәа дреиуан. Уи бзиа ибон ажәеинраалақәа аисахьаркны раԥхьара.
В. Арӡынба ашколаҿ еиҿкааз акәашаратә гәыԥ далан. Ибзианы ицааиуан Кавказтәи акәашарақәа. Иара дызлаз агәыԥ изныкымкәа аолимпиадатә конкурсқәа рҿы аԥхьахәқәа ргахьан.
В. Арӡынба ашкол аҿы аҵара аниҵоз зегь реиҳа игәаҿы иаанхеит аԥсуа бызшәеи алитературеи, аурыс бызшәеи алитературеи рырҵаҩцәа. Дара ирыбзоуран иидыруаз абызшәақәа.
В. Арӡынба ашкол даналга ашьҭахь 1962 шықәсазы дҭалоит А. М. Горки ихьӡ зху Аҟәатәи апедагогиатә институт аҭоурыхтә факультет.
В. Арӡынба иԥсҭазаараҿ даара инасыԥны аԥхьаӡон Аҟәатәи апедагогигатә институт аҭоурыхтә факультет дахьалгаз. Уи ашколтә ҵара алгара анааигәаха иаб иҭахын Қарҭтәи ауниверситет аекономикатә факультет дҭаларц. Аха уи игәамыԥхеит аҵара аҭалараан аԥышәарақәа рҭиуан урыс бызшәала, нас ақырҭуа бызшәахь иахьасуаз. Убри мацара иахырҟьаны иҷкәын уахь дцаны иҵара мап ацәикит.
В. Арӡынба иара убас инасыԥ дуны иԥхьаӡон дара ркурсаҿ алекциақәа иахьрыԥхьоуз зегь иреиҳаз аҵарауаа. Урҭ иреиуан: Аԥсны археолог Михаил Мамеҭ-иԥа Траԥшь, аҭоурых ҭҵааҩы Гьаргь Алықьса-иԥа Ӡиӡариа, аԥсуа етнограф аҵарауаҩ ду Шьалуа Денис-иԥа Инал-иԥа.
Анаукатә ҭҵаара
В. Арӡынба иҵара даналга ашьҭахь дҭалоит аспирантура мрагылара |
Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа — 1994 шықәса абҵара 26 рзы Аԥсны Аҳәынҭқарра Иреиҳаӡоу Асовет аилатәара 12-тәи ааԥхьара иаднакылеит, 1999 шықәса жьҭаарамза 3 рзы жәларызегьтәи бжьыҭирала иақәшаҳаҭхеит 1999 шықәса жьҭаарамза 3 рзы жәларызегьтәи абжьыҭира (ареферендум) аан ирыдыркылаз аԥсахра алагаланы.
ақ. Аҟәа, 2001 ш.
АԤСНЫ АҲӘЫНҬҚАРРА АКОНСТИТУЦИА
Ҳарҭ, Аԥсны жәлар, ҳхатәҳәаақәҵаратә зин аԥсҭазаара иаларҵәо, жәлары зегьы рзы насыԥла аԥсҭазаареи аҩныҵҟатә гәҭынчреи ҳарзықәԥо, ауаҩы изинқәеи, ихақәиҭрақәеи, ауаажәларратә ҳәоуеиқәшәареи шьақәырӷәӷәо, гәеизҳарала ирылаҳҳәоит, иагьышьақәҳаргылоит Аԥсны Аҳәынҭқарра Аконституциа.
АКТӘИ АХЫ. АКОНСТИТУЦИАТӘ ШЬАҚӘГЫЛАШЬА АШЬАҬАҚӘА
АХӘҬАҶ 1. Аԥсны - жәлар рхатәҳәаақәҵаратә зин инақәыршәаны, ҭоурыхла ишьақәгылаз, суверентә, демократиатә, зинтә ҳәынҭқарроуп. Ахьыӡқәа "Аԥсны" ("Аԥсны Аҳәынҭқарра"), "Республика Абхазия" ҵакыла акоуп, еиҟароуп.
АХӘҬАҶ 2. Ажәлармчра - Аԥсны аҳәынҭқарратә мчра шьаҭас иамоуп. Аԥсны асуверенитет ныҟәгаҩыси уи амчра хыҵхырҭаси иамоу Аԥсныжәлар роуп. Ажәлар рымчра аԥсҭазаара иаладырҵәоит дара рхала ма рхаҭарнакцәа рыла.
АХӘҬАҶ 3. Аԥсны – жәларбжьаратәи азин иалахәу – егьырҭ аҳәынҭқаррақәеи иареи рыбжьара ишьақәнаргылоит аиқәшаҳаҭратә еизыҟазаашьақәа. Жәларбжьаратәи аиқәшаҳаҭрақәа рыбжьаҵашьеи, акьыԥхь рарбашьеи, рышьақәырӷәӷәашьеи, рԥыргашьеи шьақәыргылахоит закәанла.
АХӘҬАҶ 4. Аԥсны шьақәгылоуп араионқәеи (Гагратәи, Гәдоуҭатәи, Аҟәатәи, Гәылрыԥшьтәи, Очамчыратәи, Тҟәарчалтәи, Галтәи) ақалақьқәеи (Гагра, Гәдоуҭа, Афон Ҿыц, Аҟәа, Очамчыра, Тҟәарчал, Гал) зҵазкуа аҭоурыхтә дгьылқәа Саӡны, Бзыԥын, Гәма, Дал-Ҵабал, Абжьыуа, Самырзаҟан рыла. Аԥсны иаку, лакьысра зқәым, зыцәгара ҟамло тәылоуп.
АХӘҬАҶ 5. Адгьыли егьырҭ аԥсабаратә аагарҭақәеи ажәлар ирхатәуп, Аԥсны аҩныҵҟа урҭ рхы иадырхәоит иагьырыхьчоит ажәлар рыԥсҭазаареи рџьауси шьаҭас изларымоу ала. Аԥсабаратә аагарҭақәа рныҟәгашьеи рхархәашьеи ирыдҳәалоу азҵаарақәа рҭыԥ иқәҵахоит Аԥсны азакәанқәа рыла.
АХӘҬАҶ 6. Аԥсны ҳәынҭқарра бызшәас иамоуп |
Курити́ба () — ақалақь Бразилиаҟны ауп.
Азхьарԥшқәа
Web Куритиба
http://www.curitiba-brazil.com
Азгәаҭақәа
Бразилиа ақалақьқәа |
Маиҟәаԥ (, ) — Адыгатәыла иаҳҭнықалақьуп.
Адыгатәыла ақалақьқәа |
Шәача () — Урыстәыла ақалақь.
Ахьарԥшқәа
Урыстәыла ақалақьқәа |
Қарҭ ( [Ҭбилиси] — «аӡырԥха» иаанагоит) – Қырҭтәыла Аҳәынҭқарратеи аҳҭнықалақьыуп.
Аланхо
Агалериа
Азхьарԥшқәа
Мэрия города Тбилиси
Символика, история, информация и многое другое о Тбилиси
Тбилиси в энциклопедии «Кругосвет»
Путеводитель «Тифлисъ и его окрестности» 1913 год
Азгәаҭақәа
Қырҭтәыла ақалақьқәа
Аҳҭнықалақьқәа |
Курув (, ) — Польша ақыҭа.
Польша ақыҭақәа |
Қәҭешь () — уажәы Қырҭтәыла иҟоу ақалақь, Имереҭи агәы.
Азгәаҭақәа
Қәҭешь
Қырҭтәыла ақалақьқәа
Имереҭи |
Итерзен (; [ˈyːtɐzən]) — Германиа ақалақь. Атерриториа — ; иаланхо — .
Азгәаҭақәа
Германиа ақалақьқәа |
Коньсковоля (, ) — Польша ақыҭоуп.
Польша ақыҭақәа |
Европа — аконтинент.
Атәылақәа
Аконтинентқәа |
Аҩнуҵҟатәи Қарҭли атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Гәар иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
4-раионк
Гәар
Касп
Қарел
Хашәыр
Азхьарԥшқәа
Аофициалтә саит
Қ |
Имереҭи атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .
Aқалақьқәа
Ақалақь Қәҭешь иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә ашара
Қәҭешь
11-раионк
Баӷдад
Ван
Зесҭаԥон
Ҭерџьола
Самтредиа
Сачхере
Тҟибул
Ҷиаҭура
Ҵҟалтубо
Харагаул
Хәан
Азхьарԥшқәа
Imereti.com - The Guide to Imereti, Georgia, Sakartvelo
Official website
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Самцхе-Џьавахеҭи атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Ахалцых иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
6-раионк
Адыгьан
Аспинӡа
Ахалқалақь
Ахалцых
Борџьом
Ниноҵминда
Азхьарԥшқәа
Samtskhe-Javakheti Regional Governmental Website
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Гыртәыла-Хыхьтәи Шәантәыла тәылаҿацәк ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Тәылаҿацәк иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Жәыргьыҭ иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
Ԥаҭ
8-раионк
Абашьа
Жәыргьыҭ
Мартәыл
Местиа
Санакь
Чхәароҵҟәы
Ҵаленџьыха
Хоби
Азхьарԥшқәа
Official web-site of Svaneti
Official web-site Samegrelo-Zemo Svaneti
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Раҷа-Лечхумии Аладатәи Шәантәылеи атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Амбролаур иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
4-раионк
Амбролаур
Лентех
Уан
Цагер
Азхьарԥшқәа
Svaneti Ru
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Мцхеҭа-Мҭианеҭи атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Мцхеҭа иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
4-раионк
Душьеҭ
Ҭианеҭ
Мцхеҭа
Ҟазбақь
Азхьарԥшқәа
The Regional Administration of Mtskheta-Mtianeti website
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Гәыриа атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Уажәыргьаҭ иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
3-раионк
Уажәыргьаҭ
Ланчхәыҭ
Чохатаур
Азхьарԥшқәа
Аофициалтә саит
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Ҵаҟатәи Қарҭли атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа — .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо — .
Ақалақьқәа
Ақалақь Русҭау иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
Русҭау
6-раионк
Болнис
Гардабан
Дманис
Ҭеҭри-Ҵҟаро
Марнеул
Ҵалка
Азгәаҭақәа
Азхьарԥшқәа
Official website
Қ |
Кахеҭи атәылаҿацә ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Атәылаҿацә иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Ҭелау иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
8-раионк
Ахмета
Гәырџьаан
Дедоԥлис-Ҵҟаро
Ҭелау
Лагодехь
Сагареџьо
Сиӷнаӷь
Ҟәарел
Азхьарԥшқәа
Kakheti regional administration website
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Аҷартәылатәи Автономтә Республика ().
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Ареспублика иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Баҭым иаҳҭнықалақьуп.
Административ-территориатә шара
Баҭым
5-раионк
Қьада
Қобулеҭ
Хьалуачаур
Шьуахьау
Хәыло
Азгәаҭақәа
Азхьарԥшқәа
Government of Adjara
Қырҭтәыла атәылаҿацәқәа |
Очамчыра араион (азыркьаҿра: Оч. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Араион иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Очамчыра иаҳҭнықалақьуп.
Очамчыратәи араион ақыҭақәауп:
Аӡҩыбжьа
Араду
Аракьаҽы
Арасаӡыхь
Аҭара
Аҭара-ерманқыҭ
Ахәри
Аҿгәара
Баслахә
Гәдаа
Гәыԥ
Ӷәада
Елыр
Кындыӷ
Кындыӷ-ҿыц
Кәачара
Кәтол
Лабра
Маркәыла
Мықә
Ԥақәашь
Река
Тамшь
Ҭхьына
Уатаԥ
Чабырхәа
Ҷлоу
Шьашьалаҭ
Џьал
Џьгьарда
Ахьарԥшқәа |
Гал араион (азыркьаҿра: Гал. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада — ашьхара; амрагыларахь — Жәыргьыҭ араион, Егры аӡы; Алада — Амшын; амраҭашәарахь — Ахәри аӡы, Очамчыра араион.
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Араион иаланхо .
Ақалақьқәа
Ақалақь Гал иаҳҭнықалақьуп.
Акыҭақәа:
Алакәымҳара
Барӷьаԥ
Бчара
Гагида
Дихазурга
Махәиџьра
Набакьиа
Отобаиа
Папынырхәа
Риаԥ
Сида
Ҭагьлан
Цхьыр
Ҷубурхьинџь
Абара
Ахьарԥшқәа |
Тҟәарчал араион (азыркьаҿра: Тҟә. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Араион иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Тҟәарчал иаҳҭнықалақьуп.
Акыҭақәа:
Агәы-Бедиа
Бедиа
Галхәыч
Ӷәымрышь
Махәыр
Речхәы
Тҟәарчал
Уақәым
Ҵарча
Чхәарҭал
Абара
Ахьарԥшқәа |
Га́гра араио́н, Га́гратәи араио́н (азыркьаҿра: Гагра ар-он; ) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Гагра — административтә центр.
Агеографиа
Гагра араион аҳәаақәа: аҩада — ашьхақәа, Аԥсныи Урыстәылеи рҳәаа, Ԥсоу аӡиас. Ажәытә, Жәҩакәареи Бзыԥ аӡи рыбжьара Бзыԥын иаҵанакуан, Жәаҩакәара анаҩс наҟ Ԥсоу аганахь асаӡқәа ирыдыԥхьаӡалан, амҳаџьырра ашьҭахь, аурысқәа, ари адгьыл Урыстәыла иадырҵеит «Пиленковская волость» ҳәа иашьҭан.
Аҭоурых
1904 шықәсазы Гагреи уи акәша-мыкәша иҟоу адгьылқәагь апринц Ольденбургскии дызхылаԥшуаз, Аԥсны «Сухумский округ» ҳәа изышьҭаз иалхны Шәачатәи аокруг иаларҵеит, 1917 шықәсазы уи аҭыԥахь ирхынҳәын. Аԥсны аиҳабыра рыбзоурала Гагреи Ԥсоуи ирыбжьанакыз «Пиленковская волость» иара убас Аԥсны иазырхынҳәын 1929 шықәсазы. Убри ашьҭахь ауп Гагра араион хазы ианышьақәагылагь. Уи иахьа еиднакылоит ақалақь Гагра, ақалақь ҟазшьа змоу аҳаблақәа — Пицундеи, Цандрыԥшьи, иара убас жәеиза қытеи — Алаҳаӡы, Хышәҳа, Бзыԥ, Ԥсахара, Гьечрыԥшь, Лӡаа, Маҳадыр, Мқьалрыԥшь, Ҳашԥсы, Амзара, Арасахәы.
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Араион иаланхо – .
Алитература |
Аҟәа араион (азыркьаҿра: Аҟәа ар-он) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада — Ҟарачы-Черқьезтәи ареспублика; амрагыларахь — Кьалашәыр аӡы, Гәылрыԥшь араион; Алада — Амшын еиқәа; амраҭашәарахь — Гәдоуҭа араион.
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Араион иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Аҟәа иаҳҭнықалақьуп.
Аҟәатәи араион ақыҭақәа:
Акаԥа
Аԥра
Баслаҭа
Гәыма
Гәымсҭа
Ешыра
Ӡыгәҭа
Иашҭхәа
Кьалашәыр
Ԥсҳәы
Абара
Ахьарԥшқәа |
Гәылрыԥшь араион (азыркьаҿра: Гәылрыԥшь ар-он) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Араион иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Гәылрыԥшь иаҳҭнықалақьуп.
Гәылрыԥшь ақалақь ҳаблауп.
Гәылрыԥшь араион ақыҭақәа:
Ажара
Азанҭа
Амтҟьал
Бабышьира
Баӷбаран
Дранда
Ӡыдаҟәара
Кациқыҭ
Лаҭа
Мархьаул
Маҷара
Ԥшьаԥ
Ҵабал
Абара
Азгәаҭақәа |
Гәдоуҭа араион (азыркьаҿра: Гәд. ар-н) — Аԥсны Аҳәынҭқарра ируакуп. Аҳәаақәа: аҩада —
Атерриториа
Атерриториа – .
Аланхо
Араион иаланхо – .
Ақалақьқәа
Ақалақь Гәдоуҭа иаҳҭнықалақьуп.
қалақь:
Афон Ҿыц
Ақыҭақәа:
Аацы
Абгархықә
Амжәықәхәа
Анхәа
Арсаул
Аҷандара
Бармышь
Блабырхәа
Дәрыԥшь
Жәандрыԥшь
Калдахәара
Ҟәланырхәа
Лыхны
Мгәыӡырхәа
Мҵара
Оҭҳара
Ԥсырӡха
Хыԥсҭа
Хәаԥ
Џьырхәа
Азхьарԥшқәа
Азгәаҭақәа |
Ауадҳара. Гәдоуҭа араион. |
Бзыԥ () — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Аланхо
Араион иаланхо – .
Азгәаҭақәа
Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа |
Ҷубурхьынџь. Гал араион.
Гал араион ақыҭақәа |
Гьечрыԥшь (уехәаԥш Гьачрыԥшь, Леселиӡе ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Аланхо
Араион иаланхо – .
Ахьарԥшқәа
Гагра амуниципалитет ақыҭақәа
Гагра араион ақыҭақәа |
Елыр () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Елыр ақыҭа ахадара
Аҳабла
5 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Лабра () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа. Абжьуаа
Аланхо
Лабра ақыҭа ахадара
Аҳабла
8 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Лыхны (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Лыхны ақыҭа ахадара
Аҳабла
9 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Shervashidze, L. Georgian Soviet Encyclopedia. 1983. Book 6. p. 271.
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Мысра (). Гәдоуҭа араион.
Алитература
Азхьарԥшқәа
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа
Гәдоуҭа араион |
Пицунда, Биҷвинҭа (, ) — Аԥсны ақалақь.
Агеографиа
Пицунда аҳәаақәа: аҩада — лӡаа, амрагыларахь — Аџьра, Рҩаԥшь, алада — амшын, амраҭашәарахь — Бзыԥ аӡиас.
Адемографиа
Аетимологиа
Аԥсуаа жәытә-натә аахыс Пицунда амшын аԥшаҳәа Амзара ҳәа иашьҭан, аха Пицундагьы иахьатәи Лӡаа ақытагьы инеидкыланы Лӡаа хәа акәын ишырдируаз, Пицунда азы «Лӡааных» зҳәозгьы ыҟан. Ари аҭыԥ раԥхьаӡа аҟәны, ҳера аанӡа аҩбатәи ашәышықәсазы Артемидор Ефескии «Питиус» ахьӡуп ҳәа дахцәажәоит, Питиус даара ибеио қалақьуп иҳәоит Плании, Страбон — «Питиунт ду» ҳәа иҩеит. Питиунт III ашәышықәса инаркны ақьырсианра ашьаҭа тыԥқәа ируакхеит, 325 шықәсазы Пицундатәи аепископ Стратофил далахәын Никеиа ақалақь аҿы имҩаԥысыз ақьырсианра ашьапы иқәзыргылаз аизара ду. Абжьаратәи ашәышықәсақәа рзы Питиус аҭыԥан ҩырақәак рҿы «Сатириуполь» ҳәа иуԥылоит иахьатәи ахьӡ «Пицунда» иазаагоу авариантқәа цәырҵуеит XV ашәышықәса инаркны — Пезонда, Пецунда, Бижунта, Бесонта, Бичвинта. иаҳа инарҭбаау Пицунда аҭоурых уахәаԥш.
Амзара — уаҳәаԥш Пицунда;
Бычвинта — уаҳәаԥш Пицунда;
Лӡааных — Пицунда Абааҭа ауаҳәама ду, уаҳәаԥш Пицунда;
Пезонда || Пецунда || Бижунта || Бесонта — уаҳәаԥш Пицунда;
Сатириуполь — уаҳәаԥш Пицунда;
Питиунт — уаҳәаԥш Пицунда;
Питиус — уаҳәаԥш Пицунда;
Аҭыԥқәа
Пицунда иаҵанакуа аҭыԥқәа:
Абааҭа — Пицунда ауахәама ахьгьыло акәша-мыкәша;
Аӡақә — Бзыԥ аӡиас амшын иахьалало армарахь, амҩаду инаркны амшын аҟынӡа Ақәтааӡарҭа афабрика ахьгылогьы налаҵаны;
Амжәасара — Анышьхҵара иавоуп аҩадала;
Амзара — Пицунда Рыбзавод инаркны Бзыԥынӡа, амшын аԥшаҳәа;
Амзбыгәара — Аӡақәи Амзареи рыбжьара амшын аԥшаҳәа;
Ацагды — Амжәасара иадуп амраҭашәарахь ала;
Ашыцра — Амзара аҩдатәи аҿацә, Лӡаа Ацәыркра ҳәа иахьашьҭоу аган;
Хрушьчов идача — Пицунда аԥшаҳәа, акәрорт амрагыларахьтәи аган;
Шәнылаа рҭыԥқәа — Ацагды иавоуп аҩада ала.
Агалереа
Ахьарԥшқәа
Аԥсны ақалақьқәа |
Ԥсҳәы () — Аԥсны ашьхатә қыҭа Аҟәа араион аҿы.
Шәахә. иара убас
Верещагин Сергей. Абхазия. 2004 - 2005.
Аҟәа араион ақыҭақәа |
Цандрыԥшь, Ганҭиади (, ) — Аԥсны ақалақь ҳабла.
Агеографиа
Цандрыԥшь аҳәаақәа: аҩада — ақыҭақәа Маҳадыр, Ҳашԥсы, амрагыларахь — Ҳашԥсы аӡиас, алада — амшын, амраҭашәарахь — Амзара.
Адемографиа
Аетимологиа
Агенуезцәа рхан ари аҭыԥ Абкасиа/Абкациа ҳәа иашьҭан. Италиатәи аныҟәаҩ Емидо де Асколи (1634 шықәсазы) излаиҳәо ала, ара «Абаза» захьӡыз абаӷәаза ыҟан. Егьорҭ аҩрақәа рҿы иахьа иахдыруа ахьӡ Цандрыԥшь/Сандрыԥшь ауп иарбоу. Аԥсны аурысқәа рнапаҿы ианаарга, амҳаџьырра ашьҭахь Цандрыԥшь «Пиленко, Пиленково» ахьӡырҵеит, аурыс генерал Пиленко иаҳаҭыраз, нас Цандрыԥшь иаҵанакуаз адгьылқәа ршеит «Пиленково-1», «Пиленково-2», «Пиленково-3», «Пиленково-4», «Пиленково-5» ҳәа. 1948 шықәсазы ақырҭқәа Пиленково «Гантиади» ахьӡырҵеит. 1992 шықәсазы ажәытә хьӡы Цандрыԥшь шьақәыргылан.
Абаза — уаҳәаԥш Цандрыԥшь;
Абкасиа || Абкациа — уаҳәаԥш Цандрыԥшь;
Гантиади — уаҳәаԥш Цандрыԥшь;
Пиленко || Пиленково — уаҳәаԥш Цандрыԥшь.
Ахьарԥшқәа
Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа |
Гәылрыԥшь (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь.
.
Аԥсны аҳәынҭқарра ақалақь ҳаблақәа |
Агәы-Бедиа. Тҟәарчал араион ( : Очамчыра араион).
Аланхо
Агәы-Бедиа ақыҭа ахадара
Аҳабла
11 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Бедиа. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Бедиа ақыҭа ахадара
Аҳабла
10 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Ӷәымрышь. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Ӷәымрышь ақыҭа ахадара
Аҳабла
2 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Махәыр. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Махәыр ақыҭа ахадара
Аҳабла
3 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Уақәым. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Уақәым ақыҭа ахадара
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Галхәыч. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Галхәыч ақыҭа ахадара
Аҳабла
6 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Речхәы || Речхьи — Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Речхә ақыҭа ахадара
Аҳабла
3 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Ҵарча. Ҭҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Ҵарча ақыҭа ахадара
Аҳабла
4 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Чхәарҭал. Тҟәарчал араион ( : Гал араион).
Аланхо
Чхәарҭал ақыҭа ахадара
Аҳабла
7 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Тҟәарчал араион ақыҭақәа |
Тҟәарчал (, ) — Аԥсны иҟоу ақалақь ( инаркны). Тҟәарчал араион агәы. Ишьҭоуп aӡиaс Гaлыӡгa aҩхaa aҟын.
Аланхо
Аԥсны ақалақьқәа
Аԥсны ақалақьқәа-фырхаҵа |
Аацы ( ). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Аацы ақыҭа ахадара
Аҳабла
5 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Абгархықә || Абӷархықә (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Абӷархықә ақыҭа ахадара
Аҳабла
6 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Аҷандара (). Гәдоуҭа араион.
Иаланхо
Аҷандара ақыҭа ахадара
Аҳабла
8 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Амжәықәхәа (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Амжәықәхәа ақыҭа ахадара
Аҳабла
3 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Анхәа (, ). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Анхәа ақыҭа ахадара
Аҳабла
10 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Арсаул || Приморск || Цәкәара (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Цәкәара ақыҭа ахадара
Аҳабла
11 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Бармышь (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Бармышь ақыҭа ахадара
Аҳабла
2 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Дәрыԥшь (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Дәрыԥшь ақыҭа ахадара
Аҳабла
6 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Џьырхәа (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Џьырхәа ақыҭа ахадара
Аҳабла
6 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Калдахәара (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Калдахәара ақыҭа ахадара
Аҳабла
5 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Хәаԥ (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Хәаԥ ақыҭа ахадара
Аҳабла
4 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Хыԥсҭа (, ). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Хыԥсҭа ақыҭа ахадара
Аҳабла
3 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Ҟәланырхәа (, ). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Ҟәланырхәа ақыҭа ахадара
Аҳабла
8 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Мҵара. Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Мҵара ақыҭа ахадара
Аҳабла
6 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Мгәыӡырхәа (, ). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Мгәыӡырхәа ақыҭа ахадара
Аҳабла
8 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Оҭҳара || Уаҭҳара (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Уаҭҳара ақыҭа ахадара
Аҳабла
5 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Ԥсырӡха (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Ԥсырӡха ақыҭа ахадара
Аҳабла
3 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Блабырхәа (). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Блабырхәа ақыҭа ахадара
Аҳабла
5 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Жәандрыԥшь (, ). Гәдоуҭа араион.
Аланхо
Жәандрыԥшь ақыҭа ахадара
Аҳабла
5 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Гәдоуҭа араион ақыҭақәа |
Гәдаа () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа. ( : Гал араион).
Аланхо
Гәдаа ақыҭа ахадара
Аҳабла
11 :
Абара'
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Аӡҩыбжьа (, ) — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Аӡҩыбжьа ақыҭа ахадара
Ажәлақәа
Аҳабла
8 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Араду () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Араду ақыҭа ахадара
Аҳабла
2 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Аракьаҽы () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Аракьаҽы ақыҭа ахадара
Аҳабла
2 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Арасаӡыхь (, ) — Аԥсны иҟоу ақыҭа.
Аланхо
Арасаӡыхь ақыҭа ахадара
Ажәлақәа
Абарҭ ажәлақәа Арасаӡыхь рынхоит:
Акаба
Асаӡуа
Амҷба
Ахсалба
Алҳәарба (Мерцхәлаа)
Бганба
Габниа
Гәагьиа
Дарсалиа
Зарандиа
Какәба
Кәыҿба
Қаџьаиа
Қапба
Қәнаӡе
Ҟаитанба
Ҟәламба (амхаџьыра рцеит)
Лагәылаа
Ламиа
Маршьан
Мцәаӷәачаа (Дочиа)
Нанба
Ратиа
Сасран (рқәӡааит)
Ҭарба
Ҭхәазба
Ҭҳаиҵыхә (абазақәа)
Ҭрышба
Ҳаџьымба
Ҳаразиа (амхаџьыра рцеит)
Цанба
Ҵалкьиа
Шьаргьал
Шьанаа
Џьгениа
Аҳабла
6 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Азгәаҭақәа
Очамчыра амуниципалитет ақыҭақәа
Очамчыра араион ақыҭақәа
Очамчыра араион |
Аҭара () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Аҭара ақыҭа ахадара
Аҳабла
5 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Баслахә () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Баслахә ақыҭа ахадара
Аҳабла
6 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Ахәри () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Ахәри ақыҭа ахадара
Аҳабла
3 :
Шәахә. иара убас
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Аҭара-ерманқыҭ () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Аҭара-Ерманқыҭ ақыҭа ахадара
Аҳабла
3 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Џьгьарда () — Аԥсны, Очамчыра араион ақыҭа.
Аланхо
Џьгьарда ақыҭа ахадара
Аҳабла
7 :
Абара
Переписи населения Абхазии 1886, 1926, 1939, 1959, 1970, 1979, 1989, 2003
Очамчыра араион ақыҭақәа |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.