ነይርና፡” ሙና ወላ’ኳ ምስ ሓዳርን ቆልዑን ትምህርቲ ክትቅጽል ከቢድ ከም ዝነበረ እንተ ገለጸት፡ ህጻናት ደቃ ምስ ስድራን ጎረቤትን እናገደፈት ግና ናይ 12 ክፍሊ ትምህርታ ብዓወት ድሕሪ ምዝዛም ኣብ 2020 ኣብ ሓጋዝ ናይ 12 ሃገራዊ መልቀቒ ፈተና ገይራ። ሙና ኣቐዲማ’ውን ጎድኒ ጎድኒ ትምህርታ ኣብ ኮማዊ መውዓሊ ህጻናት መለብሶ ብኮም ንወርሒ 30 ናቕፋ እናተኸፍለት ከም መምህር ተቖጺራ ክትሰርሕ ጀሚራ ነበረት። ትምህርታ ድሕሪ ምዝዛማ ግና ብደረጃ መንግስቲ ብስሩዕ ደሞዝ ኣብታ ካብ ኮማዊ ናብ ስሩዕ ዝተቐየረት መውዓሊ ህጻናት እናመሃረት ደቃ ተዕቢ ከም ዘላ ትገልጽ። ኣብ 2023 ኣብ ኮለጅ ዓዲ ቐይሕ ኣብ ኣገባብ ምህርና ዘተኮረ ንክልተ ወርሒ ዝወሰደቶ ስልጠና ድማ ኣዝዩ ከም ዝጠቐማ ተረድእ። ሙና ኣገዳስነትን ጥቕምን ትምህርቲ ክትገልጽ ከላ፡ “ኣነ ኣብቲ መጀመርታ ትምህርተይ ምቁራጸይ ኣዝዩ እዩ ዘጣዕሰኒ። ቀደም ትምህርተይ ክቕጽል ብዙሕ ተለሚነ እየ። ደሓር ግና እታ ትምህርቲ ደልየያ፡ ቆልዓ ሓዚለ ክመሃር ድማ ተገዲደ። ብዘይካ’ዚ ትምህርቲ ኣእምሮኻ ናብ ካልእ ከይተኸፋፈለ ናጻ ኮይንካ ክትመሃሮ ከለኻ እዩ ጥዑም፡” ድማ ትብል። ንሳ ቀጺላ፡ “ኣብ ሃገራዊ መልቀቒ ፈተና ወላ ናብ ኮለጅ ዘእቱ ነጥቢ ኣይተምጽእ፡ ሳዋ ክትወርድ ኣድላዪ ኮይኑ ይስምዓኒ። ነጥቢ ተኸሰርካ ነታ 12 ክፍሊ ትምህርትኻ ግና መኸተምታ ክትገብረላ ኣለካ። ሕጂ ንኹለን ደቂ ኣንስትዮ ኣሓተይ ከመሓላልፈለን ዝደሊ መልእኽቲ እንተሎ ድማ ብዝኾነ ምኽንያት ትምህርተን ከየቋርጻ እዩ። እቲ ምንታይ ዝተማህረት ጓል ኣንስተይቲ ኮሪዓን ርእሳ ኣቕኒዓን እያ እትኸይድ።


2፡0 ዜና (ዓረብ) 2፡10 ደርፊ 2፡30 ዜና (እንግሊዝ) ከምኡ’ውን ጓል ኣንስተይቲ ምስ እትመሃር እያ፡ ምሁር ሕብረተሰብ ከተፍሪ እትኽእል። በዚ ኣጋጣሚ ድማ ስድራ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ጎድኒ ደቆም ብምዃን መርዓ ትሕቲ ዕድመን ካልእ ድሑር ልምድታትን


ኣወጊዶም ትምህርተን ንኽቕጽላ ከተባብዑወን እየ ዝላቦ፡” ብምባል ምዕዶኣ ለጊሳትልና። ቀጺልና ዘራረብናያ መናል እድሪስ እያ። ኣብ መለብሶ ተወሊዳ ኣብኡ ድማ ዓብያ። ካብ ቀዳማይ ክሳብ 1 ክፍሊ ኣብ ቤት ትምህርታት መለብሶ ድሕሪ ምሃር፡ ኣብ 2015 ኣብ መበል 18 ዓመታ ተመርዕያ። መናል ብዓልቲ ሓዳርን ኣደ ሰለስተ ቆልዑን እያ። መናል ኣብ 2019 ናይ 12 ክፍሊ ትምህርታ ብመገዲ ምሸታዊ ትምህርቲ ክትዛዝም ዝኸኣለት ኣብነታዊት ጓል ኣንስተይቲ እያ። ኣብ 2020 ኣብ ሓጋዝ ናይ 12 ክፍሊ ሃገራዊ መልቀቒ ፈተና ብምግባር ናይ ሰርቲፊኬት ነጥቢ ኣምጺኣ። ድሕሪ’ዚ ድማ ኣብ መዋእለ ህጻናት መለብሶ ከም መህር ተቖጺራ ክትሰርሕ ጀሚራ ትርከብ። ንሳ ኣብ ዓዲ ቐይሕ ንክልተ ወርሒ ንሜላታት ኣመሃህራ ዝምልከት ስልጠና ከም ዝወሰደት ድማ ትገልጽ። መናል ንኩነታት ትምህርታ ክትገልጽ ከላ፡ “ናይ 12 ክፍሊ ትምህርተይ ምስ ጀመርኩ፡ እቲ ቀደም መጀመርታ ምቁራጸይ ብዙሕ እዩ ኣጣዒሱኒ። ምኽንያቱ ኩሉ ግዜ ብንኡስካ ትገብሮ እዩ ጥዑም፡ ‘ብኻ ሽዑ ትምህርተይ ወዲአ’ ይብል ነይረ። ምኽንያቱ ደቀይ ኣብ እንዳ ሓሞይ እናገደፍኩ፡ ትምህርቲ ይመሃር በቲ ከኣ ይሰርሕ ነይረ። እቲ ህይወት ቁሩብ ክብድ ዝበለ እዩ ነይሩ፡” ንሳ ቀጺላ፡ “ምዝገባ ናይ ምሸታዊ ምስ ተጀመረ፡ ሓወይ ንዓይ ከይሓተ እዩ ኣመዝጊቡኒ። ኮታስ ኩሎም ኣባላት ስድራይ ሓዳርን ቆልዑን ከይዓንቀፈኒ ትምህርተይ ክቕጽል ምሉእ ምትብባዕን ሓገዝን ይገብሩለይ ነይሮም፡” ትብል። ኣብ መወዳእታ፡ ኩሉ ሰብ ብፍላይ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ኣገዳስነትን ጥቕምን ትምህርቲ ብምርዳእ ብዝግባእ ክመሃራን ክጽዕታን ኣዘኻኺራ። ደቡብ - ሓረስቶት ዝኣኸለ ዘራእቶም ተቐላጢፎም ክእክቡ ጻውዒት ቀሪቡ ኣብ ዞባ ደቡብ፡ ብጻዕሪ ሓረስቶትን ህጡር ክራማትን ኣብ ጽቡቕ ደረጃ ዝበጽሐ ዘራእቲ ብርኩት ምህርቲ ምእንቲ ክሕፈሶ፡ ሓረስቶት ብኣጋ ምህርቶም ክእክቡ፡ ዋና ዳረክተር ክፍሊ ሕርሻን መሬትን ኣቶ የማነ ኣባይ ጸዊዑ። ንኤሪና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ኣቶ የማነ፡ ኣብ ኩለን ንኡሳን ዞባታት ዘራእቲ ጽቡቕ ከምዝፈረየ ብምሕባር፡ ዘለናዮ ወቕቲ ኣእካል ዝበስለሉን ዝዕጸደሉን ስለዝዀነ፡ ሓረስቶት ዘዝነቐጸ ንምእካብ ክጓየዩ፣ ነቶም ናይ ጉልበት ደገፍ ዘድልዮም ወገናት ድማ ወፈራታት ክውደበሎም ተማሕጺኑ። ሎም-ዘበን ዝናብ ኣዝመራ ከምዘይነበረ፣ ካብ መፋርቕ ወርሒ ሰነ ክሳብ መወዳእታ ወርሒ መስከረም ግና ሰፊሕ ዝርግሐ ዝነበሮ ብርቱዕ ዝናብ ኣብ ኩለን ንኡስ ዞባታት ስለዝሃረመ፡ ኣብ ወቕቲ ክራማት ዝተዘርአ ኩሉ ጽቡቕ ከምዝሰነ ኣብሪሁ። ብደረጃ ዞባ፡ ልዑል መጠን ዝናብ ኣብ ንኡስ ዞባ መንደፈራ 1035 ሚሊ-ሜተር፣ ዝተሓተ ድማ ኣብ ንኡስ ዞባ ሰገነይቲ 567 ሚሊ-ሜተር ከምዝነበረ ዝጠቐሰ ኣቶ የማነ፡ ሓረስቶት ኣቐዲሞም ግራውቶም ብዝግባእ ስለዘዳለዉ፡ ጥብ ዝበለት ማይ ኣብ መዓላኣ ከምዝወዓለት ሓቢሩ። ብሓፈሻ ካብ ዝተሓርሰ 159 ሽሕ ሄክታር፡ እቲ 81 ሚእታዊት ኣእካል፡ 17 ሚእታዊት ጥረታት፡ ዝተረፈ ድማ ናይ ቅብኢ ኣዝርእቲ ከምዝዀነ ብምሕባር፡ ሓሊፉ ኣብ ድንሽ ዝተራእየ ሕማት ገዲፍካ፡ ዝተኸስተ ባልዓትን ሕማትን ከም ዘይነበረ ገሊጹ። ብዘይካ’ዚ፡ ኣብ ምድንፋዕ እቶት ዝውዕል ልዕሊ 50 ኩንታል ምሩጽ ዘርኢ ስርናይን 140 ኩንታል ዝተዳቐለ ምሩጽ ዘርኢ ዕፉን ንኣብነታውያን ሓረስቶት ከም እተዓደለን ጽቡቕ ውጽኢት ተረኺብዎ ከምዘሎን እውን ኣብሪሁ። ኣቶ የማነ ኣብ መወዳእታ፡ ሓረስቶት ጎኒ-ጎኒ’ቲ ኣብ ምእካብ ምህርቲ ዘካይድዎ ጻዕሪ፡ ተረፍ ምህርቲ’ውን ብግቡእን ውሕሉል ኣገባብን ክእክቡ ኣዘኻኺሩ። ዜና ደቡብ - ሳዕቤናት ኤሌክትሮኒካዊ ጓሓፍ ንምውጋድ ክስራሕ ጻውዒት ቀሪቡ ኤሌክትሮኒካዊ ጓሓፍ ኣብ ጥዕና ሰብ፡ እንስሳን ኣከባብን ዘኸትልዎ ሳዕቤናት ንምውጋድ ክስራሕ፡ ኣብ ዞባ ደቡብ ሓላፊ ጨንፈር ኣከባቢ ኣቶ ተኪኤ ተኽለሚካኤል ጸዊዑ።


ንዘቤታዊ ኣገልግሎት፡ ከምኡ’ውን ንጸዓትን ካልእን ዘገልግል ዝተፈላለየ ዓይነታት ኤሌክትሮኒካዊ ንብረት ብዝሒ ከምዘሎ፣ እዚ መሳርሒታት’ዚ ኣብ ውሽጡ ሓደገኛ ባእታት ስለዝርከቡ፡ ኣገልግሎቱ ወዲኡ ካብ ስራሕ ወጻኢ ኣብ ዝዀነሉ፡ ብግቡእ ዝውገነሉ መገዲ ክናደ ተላብዩ። እዞም ባእታት ፍሉይ ባህሪ ዘለዎም ኮይኖም፡ ተፈንጀርቲ፡ ተቓጸልቲ፡ ተባላዕቲ፡ መርዛማት፡ ጸርገ-ንጡፋትን ጨረርታዊ ባህሪ ዘለዎምን ኮይኖም፡ ምስ ካልኦት ባእታት ብቐሊሉ ናይ ምውህሃድ ባህሪ ስለዘለዎም ሓደጋ ከስዕቡ ከምዝኽእሉ ወሲኹ ኣነጺሩ።


ኤሌክትሮኒካዊ ጎሓፋት፡ ንደቂ-ሰብ ንዝተፈላለየ ሕማት ከም መንሽሮ፡ ልቢ፡ ረኽሲ ኩሊትን ሳንቡእን፡ ዝሕታለ ምዕባለ ኣእምሮ፡ ምዝንባል ስርዓተ ዙረት ደምን ስርዓተ መፍረን፡ ኣዝማ፡ ምዝንባል ሆርሞናትን ምስንኻል ዕቤት ሰብነትን ዘቃልዑ፣ ኣብ ኣከባቢ ድማ ብከላ ኣየርን ምንጪታት ማይን፡ ከምኡ’ውን ምድካይ መሬት ከምዘኸትሉ፡ ኣቶ ተኪኤ ብተወሳኺ ኣብሪሁ።


ኤሌክትሮኒካዊ ኣቕሑት ቅድሚ ኣብ ጥቕሚ ምውዓሎም ብዛዕብኦም ዝጸሓፍ ሓበሬታ ብግቡእ ኣንቢብካ ምርዳእን ምኽታሉን ኣገዳሲ ምዃኑ ዘኻኸረ ኣቶ ተኪኤ፡ ብፍላይ ባትሪታት ናይ ምትኳስ ባህሪ ስለዘለዎም፡ ረስኒ ኣብ ዘለዎ ቦታ ከይቅመጡ፣


ምስ ካልኦት ዘቤታውያን ጎሓፋት ከይሕወሱ፣ ከምኡ’ውን ካብ ህጻናትን ምንጪ ማያትን ክርሕቑ ኣተሓሳሲቡ። ኣቶ ተኪኤ ኣብ መወዳእታ፡ ንምሕደራ ኤሌክትሮኒካዊ ጎሓፋት ዝምልከት ሕጊ ክህሉ ኣገዳሲ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ብዝተሓተ ደረጃ ንምጅማሩ፡ ንኡስ ዞባታት ንኤሌክትሮኒካዊ ጎሓፋት ብፍሉይ ዘገልግል መአከቢ ማለት “ባጎኒታት” ከዳልዋ ተላብዩ።


2 ሕዳር 2025 - ገጽ 4 ዓንዶም ግርማይ (ወዲ-ደረስ) ዓንዶም ግርማይ (ወዲ-ደረስ) ተመኵሮ ቤት ጽሕፈት-ካዳስተር ኣብ ኤርትራ እዚ፡ “ተመኵሮ ቤት ጽሕፈት-ካዳስተር ኣብ ኤርትራ” ብዝብል ኣርእስቲ ዘዳለናዮ ጽሑፍ፡ ውጽኢት ኣተሓሕዛ ካዳስተር ኣብ ውሽጢ’ዚ ዝሓለፈ ርብዒ ዘመን ኣብ ኤርትራ እንታይ ይመስል፧ ካብኡ ዝተቐስመ ተመክሮኸ፧ ብዝርዝር ዘብርህ ኰይኑ፡ ብቤት ጽሕፈት ክፍሊ ካዳስተር፡ ሚኒስትሪ መሬት፡ ማይን ኣከባብን፡ ዝተዳለወ እዩ። ኣብዚ ናይ ቀዳማይ ክፋል ትሕዝቶኡ ድማ፡ ድሕረባይታ ካዳስትራዊ ምዝገባ (ኣብ ግዜ መግዛእቲ ኢጣልያን) ምዕባለ ካዳስትራዊ ስርዓት ድሕሪ ናጽነትን ኣብ ኤርትራ ዘነጽር’ዩ ክኸውን። ካዳስተር፡ ኣብ ቃጽዖ ዝተመርኰሰ ሓደ መልክዕ ስርዓተ-ሓበሬታ መሬት እዩ። ቃጽዖ መሬት፡ ውሱን ስፍሓት፡ ፍሉጥ ወናኒ ወይ ተጠቃሚ፡ መዳውብቲ ወዘተ … ኣለዎ። ካዳስተር፡ ጽሑፋውን ስእላውን ሓበሬታ ናይ ተጠቃሚ (ወናኒ) መሬት፡ ስፍሓት፡ መዳውብቲ፡ ፕላን ናይ ህንጻ፡ ብዝሒ ክፍልታት፡ ወዘተ. የጠቓል። ካዳስትራዊ ምዝገባ ኣብ ሃገርና ምስ ምጻእ መግዛእቲ ኢጣልያ፡ ኣብ ሓምለ 18፡ ኣብ ባጽዕ ተጀሚሩ። ኣብ ሚያዝያ 1902 ድማ፡ እቲ ቤት ጽሕፈት ካብ ባጽዕ ናብ ኣስመራ ግዒዙ። ቀንዲ ዕላማ ካዳስትራዊ ምዝገባ፡ ንብረት ኢጣልያውያን ሰፋሮ ሕጋዊ ብምግባር፡ ውሕስነት ዋንነት መሬትን ካልእ ቀዋሚ ንብረትን ንምርግጋጽ ነይሩ። ካብ ቀንዲ ዕላማታት መግዛእቲ ኢጣልያ ሓደ፡ ንኤርትራ ናይ ኢጣልያውያን ሰፋሮ ግዝኣት ንምግባራ ዝዓለመ ስለ ዝነበረ፡ ኣወዳድባ ቤት ጽሕፈት-ካዳስተር ኣብ ትሕቲ ላዕላዋይ ቤት ፍርዲ ነበረ። ካዳስትራዊ ምዝገባ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ካዳስትራዊ ምዝገባ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ምስ ምቛም ካዳስትራዊ ምዝገባ፡


ኣቐዲሞም ብመንገዲ ፓብሊክ ኖታሪ ዝተወዓሉ ክዀኑ ይግባእ። ፓብሊክ ኖታርን ቤት ጽሕፈት-ካዳስተርን ንልዕሊ ሓደ ዘመን ናይ ቀረባ ናይ ስራሕ መሓዙት ኰይኖም ሰሪሖም። ኣብ እዋን መግዛእታዊ ስርዓት ደርግ፡ ክልቲኦም


ኣብያተ-ጽሕፈት ከም ትካላት ፈተነታት ምዕናው ገጢምዎም ነይሩ። እንተዀነ፡ ለባማት ኤርትራውያን ብዘካየድዎ ጻዕሪ ክሰግርዎ ክኢሎም። ካዳስትራዊ ምዝገባ፡ ንልዕሊ ሓደ ዘመን ኣብ ኣሰራርሓኡ ርኡይ ለውጢ ከየምጽአ ኣብ ዝማዕበሉ ከባቢታት ጥራይ ተሓጺሩ፡ ወለንታዊ ኰይኑ ቀጺሉ። ብደረጃ ሃገር፡ ኣብ ማእከላይ ቦታ ኣስመራ ጥራይ ብምዃን ይምዝግብ ስለ ዝነበረ፡ ድሩትነት ዓብሊልዎ ብዙሕ ክምዝገብ ዝነበሮ ቀዋሚ ንብረት ከይተመዝገበ ጸኒሑ። ኣብ ርእሲ’ዚ፡ እቲ ስርዓተ ምዝገባ መለዪ ቊጽሪ ኣብ ምሃብ ምድግጋም ስለ ዝነበሮ፡ ማለት ሓደ ንብረት ብቕዓት ህንጻ ድሕሪ ምዝጋብ ብመሸጣ፡ ህያብ፡ ውርሻ፡ ወዘተ. ካብ ሓደ ሰብ ናብ ካልእ ኣብ ዝመሓላለፈሉ ግዜ ዝተፈላለየ መለዪ ቊጽሪ ይወሃቦ ስለ ዝነበረ፡ ንብዝሒ ዝተመዝገበ ቀዋሚ ንብረት ብልክዕ ዘይገልጽ ነበረ። ዝተኻየደ መጽናዕቲ ከም ዘረጋግጾ፡ ሓደ ንብረት ክንሱ ክሳብ 17 ግዜ ዝተሓላለፈ ብነንበይኑ መለዪ ቊጽርታት ተመዝጊቡ። እዚ ንብዝሒ ዝተመዝገበ ንብረት ኣጋነኖ። ኣተዓቓቕባ ሰነዳት ዝምልከት በዚ ዝተገልጸ ኣገባብ ብምዝጋብ ናይ 10 ወነንቲ መዝገብ ምስ ዝበጽሕ ኣብ ሓደ ደብተር ከም ዝጥረዝ (bind) ይግበር። እዚ ስለዘጸገመ ደሓር ናብ ብ50 ምጥራዝ ተቐይሩ። ኣብ ቤተመዛግብትን


ኣርካይቭን በብእዋኑ ንኣጠራርያ ንብረት ዝምልከት ሓበሬታ ይሕተት እዩ። ብዛዕባ ሓደ ንብረት ሓበሬታ ኣብ ዝድለየሉ ኣብ ዝተፈላለየ ጥሩዝ ሰነዳት ከተናዲ ትግደድ። እዚ ኣገባብ’ዚ፡ ብግዜን ጉልበትን ኣድካምን ምስ ዘመናዊ ኣተሓሕዛ ስርዓተ ፋይል ዘይከይድን እዩ። ክፍሊት ኣገልግሎት


ምዝገባ’ውን፡ ዝምርኰሰሉ ስርዓት ዘይብሉ ምስ’ቲ እቲ ቤት ጽሕፈት ዝህቦ ኣገልግሎት ዘይዳረግ ኣዝዩ ስማዊ ኰይኑ ጸኒሑ። እዚ ዝተጠቕሰ ጕድለታት ይሃልዎ ደኣ’ምበር፡ እቲ ስርዓተ ምዝገባ ናይ ልዕሊ ሓደ ዘመን መዛግብቲ፡ ብጽፈት ዓቂቡ ብምጽናሕ፡ ብኮምሽን ኣባይቲ ኣብ ዝተገብረ ምጽራይ ዋንነት ዘይንቀሳቐስ ንብረት፡ ቤት ጽሕፈት-ካዳስተር እቲ ቐንዲ ምንጪ ዘተኣማምን ሓበሬታን መወከስን ኰይኑ ስለ ዘገልገለ ኣበርክቶኡ ቀሊል ኣይኰነን። ያታ ካዳስትራዊ ስርዓተ ምዝገባ ምህላው’ውን ዝንዓቕ ትምህርትን ተመኵሮን ኣይኰነን። እዚ ካዳስትራዊ ያታ’ዚ፡ ኣብ ጐረባብቲ ሃገራት ዳርጋ ኣይጸንሐን ክበሃል ይከኣል። ከም ዝፍለጥ፡ ስርዓት ደርግ ኣሽሓት ኣባይቲ ሃጊሩ እዩ። ናብ ገድሊ ዝተሰለፉ፡ ካብ


ማእሰርትን ስቓይን ንምላጥ ናብ ስደት ዘምርሑ ዜጋታት ንብረቶም ተሃጊሩን ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ዋናታት ቀይሩን እዩ። ነዚ ንምጽራይ እዩ ኣብ 191 ብቅጺ 1/191፡ ቊጽሪ 3፡ “ንኹሉ ዓይነት (ዝተሃገረን ዘይተሃገረን) ዋንነት ኣባይትን ካልእ ቀዋሚ ንብረትን ዘጻርን ዘረጋግጽን ምስክር ወረቐት ዝህብን” ኣዋጅ ቊ/16/191 መቖሚ ኮሚሽን ኣባይቲ ተኣዊጁ። ካዳስትራዊ ስርዓት ድሕሪ ናጽነት ካዳስትራዊ ስርዓት ድሕሪ ናጽነት ድሕሪ ናጽነት፡ ኣብ ግንቦት 197


መሰረታዊ ለውጢ ኣብ ስርዓተ-ምዝገባ መሬትን ካልእ ዘይንቀሳቐስ ንብረትን ዘተኣታቱን ንምዝገባ ግድነታዊ ዝገብርን ብኣዋጅ ቊጽሪ 95/197 ዝፍለጥ፡ ‘ምዝገባ መሬትን ካልእ ዘይንቀሳቐስ ንብረትን’ ኣዋጅ ወጺኡ። ቀንዲ ዕማም ናይ’ቲ ቤት ጽሕፈት-ካዳስተር፡ ኣብ ኣዋጅ ምዝገባ ንብረት ቍ/95/197 ተመርኲሱ፡ መሬትን ኩሉ ኣብ ልዕሊ


ተጠቃምነት መሬት ሕርሻን ብመሰል ክራይን ዝዕደል መሬት ሕጋውነቱ ኣረጋጊጽካ ምዝጋብን እዩ። ትካላት መንግስቲ ዝግልገሉ ቀዋሚ ንብረትን ንስራሓት መንግስቲ ዝተሓዝአ መሬትን ምዝጋብ እውን የጠቓል።


ስርዓተ ምዝገባ ሓደ ዝዓይነቱን ብቐሊል ዝምስራሕን ኰይኑ ቃጽዖ መሬት ንደረጃ ከባብን ምዕባለኡን ንኣቃውማን ዶባትን ቃጽዖታት ኣነጺሩ ዘርኢ ካርታ ወይ ንድፊ ካርታ ከም ዝቐርብን ከም ዝስነድን ይገብር። ቤት ጽሕፈት ካዳስተር፡ ትሕጃን እገዳን ቀዋሚ ንብረት ምስራዞምን ምልዓሎምን ይምዝግብን ኣብ ኩሉ ዘካይዶ ዕማት


ምዝገባን ካልእ መስርሓትን ርትዓዊ ክፍሊት ኣገልግሎት የኽፍልን። እቲ ቐንዲ ሸቶ ምህናጽ ዘመናዊ ካዳስትራዊ ስርዓት ኰይኑ ዘላቕነት ምሕደራ ኣከባብያዊ ጸጋታትን ምዕባለን ንምርግጋጽ እዩ። ብዛዕባ ድሕሪ ናጽነት ዝተፈጸሙ ዕማት ቅድሚ ምግላጽ፡ ገለ ካብ ረብሓታት ካዳስትራዊ ምዝገባ ኣሕጺርካ ምቕራብ ኣድላዪ እዩ። ብቑዕ መረዳእታ ንምህላው ቀደም ኣብ ፈረንሳ ካዳስትራዊ ስርዓት ክጅመር እንከሎ፡ ዕላማኡ ግብሪ መሬት ንምእካብ፡ ከም’ቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ኢጣልያውያን ኣብ ኤርትራ ካዳስትራዊ ስርዓት ክምስርቱ እንከለዉ ድማ፡ ውሕስነት ንብረት ኢጣልያውያን ሰፋሮ ንምርግጋጽ ነበረ። ዘመናዊ ካዳስተር ግን፡ ኣገልግሎቱ ካብ ሃገር ናብ ሃገር ዝፈላለ’ኳ እንተዀነ፡ ብዙሕ-ዕላማታት እዩ ዘለዎ። ብሓፈሻኡ ኣብ ዓለም ካዳስትራዊ ምዝገባ ሕጋዊ ተፈላጥነት ብምሃብ፡ መሰል ተጠቃምነት መሬትን ዋንነት ኣብ ልዕሊ መሬት ዝተሃንጸ ቀዋሚ ንብረትን የረጋግጽ። ኣብ ልዕሊ መሬት ዝተደኰነ ዝተመዝገበ ቀዋሚ ንብረት ብትሕጃ ንብረት ልቓሕ ካብ ባንክ ንምርካብ ኰነ ኣብ ኣብያተ ፍርዲ ንውሕስና የገልግል፣


ብልሽውና፡ ምስሕሓብን ክርክርን ኣብ ኣብያተ-ፍርዲ የውሕድ፣ ውሕስነት ዋንነት ቀዋሚ ንብረት ወይ ውሑስ መሰል ተጠቃምነት መሬት ብምርግጋጽን ምትእምማን ብምሕዳርን ኣብ መሬት ዝያዳ ጻዕሪን ወፍሪን ክግበር ይድርኽ፣ ኣብ ምሕንጻጽ ፖሊሲ ምሕደራ መሬትን ካልእ ቀዋሚ ንብረትን ኣድላዪ ቅኑዕን እዋናውን ሓበሬታ ንላዕለዎት ዝምልከቶም


ሓለፍቲ የቕርብ፣ ስሉጥ ምትሕልላፍ ቀዋሚ ንብረት የረጋግጽ፣ ኣታዊታት መንግስቲ የኻዕብት፣ ንምሕደራ መሬትን ካልእ ቀዋሚ ንብረትን የገልግል፣ ኣብ ምህናጽ ከተማታትን ሓውሲ ከተማታትን ብቑዕ ከተማዊ ውጥን፡ ምዕባለ ትሕተቅርጽን (መስመራት ማይ፡ ረሳሕ ፈሳስን


ደረቕን፡ ኤለክትሪክ፡ ተሌፎን) ኣድማዒ ኣከባብያዊ ምሕደራን ንኽህሉ ምቹእ ባይታ የጣጥሕ ወዘተ። ካዳስትራዊ ስርዓትና፡ ንሓያሎ ካብዞም ዝተጠቕሱ ረብሓታት የገልግል እዩ። ቀንዲ ዕማም ቤት ጽሕፈት-ካዳስተር ከም’ዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ኰይኑ፡ እቲ ቤት ጽሕፈት ኣርባዕተ (4) ኣባላት ሒዙ ኣብ ወርሒ ነሓሰ 19 ካብ ሚኒስትሪ ፍትሒ ናብ ሚኒስትሪ መሬት ማይን ኣከባብን ተሰጋጊሩ። መጀመርታ ብደረጃ ጨንፈር ኣብ ክፍሊ መሬት፡ ካብ 203 ድማ ብደረጃ ክፍሊ ተወዲቡ። ቤት ጽሕፈት ካዳስተር፡ ናብ ሚኒስትሪ መሬት፡ ማይን ኣከባብን ኣብ ዝተሰጋገረሉ ንዝተመደበ ሓላፊ ናይ’ቲ ቤት ጽሕፈት ወሲኽካ ሓሙሽተ ኣባላት ነይሮሞ። ኣብ ርእሲ’ቲ ውሑድ ዓቕሚ ሰብን (ብዝሕን ዓይነትን) መሳርሒታትን፡ ዝኽተሎ ስርዓተ ምዝገባን ዕቃበ ሰነዳትን በቲ ዝጸንሐ ልምዲ ነይሩ። ዝተመደበ ሓላፊ‘ውን፡ ነቲ ትካል ንምራሕ ዘኽእል ድሕረ-ባይታ (ካዳስትራዊ ፍልጠት) ኣይነበሮን። ኩሉ ዝካየድ ስራሕ ብኢድ (manual) ጥራይ ነበረ። እዚ ኩሉ ተደማሚሩ ንቤት ጽሕፈትካዳስተር ንምክያድን ንምዕባልን ዓቢ ብድሆ ነበረ። ነዚ ብድሆ’ዚ ንምስጋርን ንቤት ጽሕፈት-ካዳስተር ንምዕባልን ኣብ ናይ ርብዒ ዘመን ተመኵሮ እንታይ ተኻይዱ ኣሕጺርካ ምግላጽ የድሊ። ኣብ ሳሕል ዝዕዘቦ ዝነበረ ኵነታት ዝያዳ ካልእ ከስተማቕሮ፡ ከሰላስሎን ከስተንትኖን ባህርያዊ’ዩ። “ሳልሕ እንታይ እያ?” ንነብሱ ሓተታ። ዘማች ኣብቲ እዋን’ቲ፡ ነቶም ካብ ደቀምሓረ፡ ሰገነይቲ፡ ዛግር፡ ከረን ካልኦት ከባቢታት ኤርትራን ዝተኣኻከቡ ቀያሕቲ ዕንባ ኣከዳሚያዊ ትምህርቲ ይምህሮም ነበረ። ዓሊ ያዕሲና ኣባል ፖሊስ ኦርኬስትራ ዝነበረ ደሓር ናብ ህዝባዊ ግንባር ዝተሰለፈ ተጋዳላይ ከኣ፡ ነቶም ቀያሕቲ ዕንባ፡ ሙዚቃ ይምህሮም ነበረ። ዘማች ምስኡ ሓላፊ ኰይኑ ክተሓጋገዝ’ዩ ናብ ቀያሕቲ ዕንባ ዝተመደበ። ዘማች ነዞም ቀያሕቲ ዕንባ ምስ ረኸበ፡ ብዓንተቦኡ ኣብ ውሽጡ ተዓብዒቡ ዝጸንሐ፡ ስነ ጥበባዊ ዝምባለኡን ስምዒቱን ገንፈለ። ደርፊ ክደርፍ ምስ ሓሰበ፡ ቅድሚ ኩሉ ን“ሳሕል” ክደርፈላ’ዩ ብሂጉ። ኣብ ፈለማ 1979 ቤ/ት/ሰውራ ኣብ ሓወልዕ ተደኲኑ ከሎ ድማ፡ “ሳሕል ደጀንና” ዘርእስታ ደርፊ ኣውጸአ። ነዛ ደርፊ ክደርስ እንከሎ፡ ድሮ ጊታር ክፈታትን ጀሚሩ ነበረ። ሳሕል፡ ኣብ ሰሜን ኤርትራ ከም እትርከብ ዞባ እምበር ብዛዕባኣ ካልእ ዕሙቕ ዝበለ ኣፍልጦ ኣይነበሮን። ኣስማት ቦታት


ሳሕል’ውን ዝተወሰነ እንተዘይኮይኑ፡ ዝበዝሕ ኣይፈልጦን’ዩ ነይሩ። “ሳሕል” ኢሉ ግጥሚ ክገጥም እንተ ዘይኰይኑ ንሳሕል ኣጸቢቑ ዝፈልጣ ሰብ የድልዮ ነበረ። ተስፋማርያም ተኸስተ (ወዲ ባሻይ) ቦታት ሳሕል ጽቡቕ ገይሩ ይፈልጦ ስለ ዝነበረ፡ ኣስማቱ፡ ታሪኻውነቱን ኣብኡ ዝካየድ ንጥፈታትን ዘርዚሩ ነገሮ። ኣይደንጎየን ዘማች ዜማ ኣውጺኡ ሓዳስ ደርፊ ሒዙ በሎኽ በለ። ንሳሕል ሓወልቲ ዘቘመትላ ህብቲ ታሪኻዊት ደርፊ።


ዘማችን ዘማችን ጒጅለ ባህሊ ቀያሕቲ ዕንባን ጒጅለ ባህሊ ቀያሕቲ ዕንባን ካብ ኣርካይቭ- ጨ/ስእሊ ሚ/ዜና ተጋዳላይ ካብ ግርሁ ስርናይ ጀሚሩ፡ ብምብራቕ ካብ ባጽዕ ብሰሜን ካብ ኣስመራ ብምዕራብ ካብ ባርካ፡ ንዝወፈረ ዓርሞሽ ሓይሊ ጸላኢ፡ ኣብ ዝጥዕም ቦታ እናገጠመ፡ በብቝሩብ ውሳነ ውድቡ፡ ስትራተጅያዊ ምዝላቕ የተግብር ነበረ። ካብ ሰነ 1978 ክሳብ ጥሪ 1979 ኣብ ዝነበረ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ድማ፡ ሰራዊት ህዝባዊ ግንባር፡ ካብ ኣፍ-ደገ ኣስመራ ናብቲ ‘ሀ’ ኢሉ መጥቃዕቲ ዝጀመረሉ ናቕፋን ሰሜናዊ ምብራቕ ሳሕልን ተመሊሱ። ናይ መወዳእታ መከላኸሊ መስመሩ ሓዘ። ኩሉ ክፍልታት ናይቲ ወድብ ድማ፡ ኣብ ደጀን ሳሕል በቦታኡ ሒዙ ኣብ ዝተናውሐ ቃልሲ ተጸምደ። ዘማች ናብቲ ኣብ ዜሮ (ሳሕል) ዝነበረ ቤ/ት/ሰውራ በጺሑ ስርሑ ጀመረ። ምስቲ ናይ ምዝላቕ ኵነታት፡ እቲ ቤት ትምህርቲ ካብ ከበሳ ዝወረዱ ብዙሓት ንኣሽቱ ተማሃሮ ይቕበል ስለ ዝነበረ፡ ኣባላት ቤ/ት ሰውራ ኣብ ከቢድ ስራሕ’ዮም ተጸሚዶም። ነቶም ኣብ ሓራ ከተማታትን ዓድታትን ቆይሞም ባህላዊ ንጥፈታት ዘካይዱ ዝነበሩ፡ ድሕሪ ምዝላቕ ኣብ ሳሕል ዝተኣካኸቡ ጕጅለ ባህሊ ቀያሕቲ ዕንባ ከወሃህድ ዘማች ተመዚዙ ነበረ።


ዘማች ንዕምቈት ትርጕም ምዝላቕ ከስተንትኖ ይፍትን። ምዝላቕ ኣብ ወተሃደራዊ ታዕሊም ተማሂሩዎ፡ ኣብ ታሪኽ ካልኦት ሰውራታት ዓለም ኣንቢቡዎን ባዕሉ’ውን ምሂሩሉን’ዩ። ኣብ ገዛእ ሰውራኡ ግን ኣይተወሓጠሉን። ከም ኩሎም ተጋደልቲ ሎሚዶ ጽባሕ ናጽነት ትመጽእ እናተጸበየ፡ ኣብ ሳሕል’ዩ ተራእዩ። ሰውራ ኤርትራ ካብ ድርኩኺት ዓወት ናብ ዝተናውሐ ኲናት’ዩ ተመሊሱ። ዘማች እቲ ዝቕጽል ነዊሕ ቃልስን ብዙሕ ግጥማትን ኣብ ዓይነ-ሕልናኡ እናተራኣዮ፡ ነቲ ኣብ ደቡብ፡ ጎላጉል ሰምሃር፡ ዓዲ ያዕቆብ፡ ዒላበርዕድ፡ ጸባብ፡ ማዕሚደን ካልእን ዝካየድ ዝነበረ ብርቱዕን ዘየዕርፍን ውግኣት ብዜና ይሰምዖ ነይሩ። እቲ ግዜ’ቲ ካልእ ክትሓስብ ዘኽእል ኣይነበረን። ኩሉ ወረን ዕላትን፡ ብዘዕባ’ቲ ዝካየድ ዝነበረ ውግኣት’ዩ። ሳሕል፡ ብተጋዳላይን ምስ ሰውራኡ ዘዝልቕ ህዝቢን፡ ንኣሽቱ ቆልዑን፡ መንእሰያት ተዓለምትን ኣዕለቕለቐት። ኣብቲ ጽንኩር እዋን፡ ሳሕል፡ ዓውዲ ውግእ ጥራይ ዘይኰነት፡ መዕቆቢ ህዝብን ንብረት ሰውራን ነበረት። ድሕሪ ምዝላቕ ኩሉ ሩባታትን ስንጭሮታትን ሳሕል በብዓይነቱ ንጥፈታት ሰውራ ናብ ዝካየደሉ ዓቢ ደጀን ተቐየረ። ዘማች፡ ከም ስነ ጥበኛ ነቲ


ስነ-ጥበኛ እስቲፋኖስ ኣብርሃም (ዘማች) ኣብ 1978 ስነ-ጥበኛ ያዕሲናን ጉጅለ ባህሊ ቀያሕቲ ዕንባን ስነ-ጥበኛ ያዕሲናን ጉጅለ ባህሊ ቀያሕቲ ዕንባን ስነ-ጥበኛ እስቲፋኖስ ኣብርሃም (ዘማች) ኣብ ሎሚ “ስትራተጅያዊት ሳሕል ደጀንና “ስትራተጅያዊት ሳሕል ደጀንና


ሃገርና” “ሳሕል” ምስ ደረፈ እታ ደርፊ ኣብ እዝኒ ተጋዳላይን ህዝብን በጺሓ ክትፍቶ ግዜ ኣይወሰደትን። ዘማች ክኢላ ስነጥበኛ ምዃኑ ኣመስከረ። ድሕሪኡ ዛራ ስነ ጥበባዊ ፍርያቱ ዘየቋርጽ ኰነ። “ጸላእቲ ኣዕገርገሩ፡ ህጁም፡ ሳሕል ደጀንና” ብዝብላ ደርፍታት ተሳሒሉ ዝወጸ ምኡዝ ድምጹ ኣብቲ ዝቐጸለ መድረኽ ሰውራ ብምሉእ ዜማታትን ግጥምታትን ተሰንዩ፡ ሃገራዊ ፍቕሪ ሓፋሽ ህዝብን ተጋዳላይን ኣጒሊሑ ቃልስን ተቓለሳይን ኣተባቢዑ፡ ሞራል ኣስኒቑ፡ ማዕረ ጠበንጃ ኣብ ዓውደ ውግእ፡ ኣብ ምዕዋት ሰውራን ምዕንባብ ሃገራዊ ባህልን ታሪኽ ሰሪሑ።


ብዘማች ዝተዘየመትን ህብትን ውርይትን ደርፊ’ያ። ኣብ መፋርቕ 1978 ዝጀመረ እስትንፋስ ዘይነበሮ ተኸታሊ ወራት ጸላኢ፡ ድሕሪ’ቲ ኣብ ሓምለ 1979 ዝተኻየደ ሓምሻይ ወራር ዘፍ ምስ በለ ኣብ ሳሕል ተዛማዲ ርግኣት ሰፈነ። ዘማች “ብደሆ” ኣትብል ደርፊ ዘውጸአ ደድሕሪ’ቲ ኣብ ደጀን ግንባራትን ዝካየድ ዝነበረ ጽዑቕ ባህላዊ ንጥፈታት’ዩ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ደርግ ንሻዱሻይ መጠነ ሰፊሕ ወራር ይዳሎ ነበረ። ደርግ “ወፍሪ ቀይሕ ኮዀብ” ኢሉ ዘጠመቖ ምሉእ ብምሉእ ከም ዝዕወት ዝተኣማመነሉ 6ይ ወራር ካብቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ወራት ዝያዳ ሰፊሕ ምቅርራባት ዝተገብረሉ፡ ብዕብየቱ ጥርዚ ኹሎም ወራት ደርግ እዩ ነይሩ። ዕላማኡ ድማ ሓንሳብን ንሓዋሩን ንተጋደልቲ ኣብ ሳሕል ኣኽቢብካ መላሲ ኣውያት ዘይብሎም ሓመድ ድበ ምልባስ’ዩ ዝነበረ። እዚ ገዚፍ ወራር “ሎሚዶ ጽባሕ ይጅምር?” ኣብ ዝበሃለሉ ዝነበረ እዋን፡ ደርግ ኣብ ርእሲ’ቲ ኮሚሩዎ ዝነበረ እልቢ ዘይብሉ ሓጺነመጺን ኣብ ዓለም ውጉዝ ዝዀነ መርዛም ጋዝ’ውን ክጥቀም ምዃኑ የፈራርሕ ነበረ። እቲ ግጥም ናይ ጻጸን ሓርማዝን’ዩ። ተጋዳላይ ብዘይካ እታ መትከል ተወፋይነት ካልእ ትሕዝቶ ኣይነበሮን። እቲ ግዜ ከኣ ንተጋዳላይ ኣዝዩ በዳሂ እዩ ነይሩ። እዛ ኣብ መወዳእታ 1980 ዝወጸት “ብደሆ” እትብል ደርፊ ዘማች ከኣ፡ ልክዕ ነቲ ዝነበረ ኵነታትን ድልውነት ተጋዳላይን እተንጸባርቕ ነበረት። ሳሕልን ቅርሳታት ገድልን ሳሕልን ቅርሳታት ገድልን ቤት ትምህርቲ ሰውራ ካበይ ናበይ? ቤት ትምህርቲ ሰውራ ካበይ ናበይ? ተማሃሮ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ብምኽንያት ሳልሳይ ወራር ካብ ዜሮ ምዝላቕ ኰይኑ፡ ናብ ሓወልዕ ምስ ገዓዙ፡ ሕማም ተውዝዕ ሓድሽ መልክዕ ሒዙ ተቐልቀለ። “ኣብ ሱዳን ተሰዲድና ኣይንነብር ኢና!”… ዝብል ሓፈሻዊ ናይ ኣድማ ብዝመስል ስምዒት ድማ፡ ኣብ መንጎኦም ተጎሃረ። እቲ ኣብ ዜሮ ዝጀመረ ሕማም ተውዝዕ (ናብ ሓይልታት ክትምደብ ምሒር ህርፋን ምድላይ) እዩ። እዚ ኣብ መሬት ሱዳን ዝያዳ ገንፊሉ። ብምንም ተኣምር መግትኢ ክግበረሉ ዘይተኸኣለ ሕማም እዚ ዘንቀሎ ባህጊ ናይ ክትዋጋእ ምድላይ ድማ፡ ህድማ ናብ ድፋዓትን ሸለልትነት ናይ ትምህርትን የስዕብ ነይሩ። ብሰሪ’ዚ ትምህርቲ ደው ዝበለሉ እዋናት ነይሩ። ኣብ 1980 ቤት ትምህርቲ ሰውራ 250 ዝኣኽሉ ተማሃሮ ተአንግድ ነይራ። እዚ ድማ፡ ሸሞንተ ዕጽፊ ናይቲ ኣብ ምጅማራ (1976) ዝነበረ ቍጽሪ’ዩ። 46% ናይዚ ቍጽሪ’ዚ ድማ፡ ደቀንስትዮ’የን ነይረን። ብተመሳሊ ነዞም 250 ተማሃሮ ንምእላይ ዝተዋፈሩ ተጋደልቲ ማለት 217 መምህራን፡ 306 ኣለይቲ፡ 21 ሓካይም ነይሮም። እዚኣቶም ከም ማይን ጸባን ተወሃሂዶም ኣብ መንጎም ሓያል ናይ ስራሕን ብጻይነትን ዝምድና ብምፍጣርን፡ ነዞም ናይ መጻኢት ኤርትራ ተረከብቲ ሕድሪ ዝዀኑ ንኹሉ ቀጸላታት ብሄራትን ሕብረተሰብናን


ከበሃል ይከኣል። ዋላ እቶም ዝነኣሱ ትሕቲ 10 ዓመት ዝዕድመኦም፡ ከም ዓበይቲ ተጋደልቲ እምበር፡ ከም ህጻናት ክረኣዩ ኣይደልዩን’ዮም። ከም ተማሃራይ ክትሓትቶም ከለኻ፡ ንነብሶም ከም ተጋዳላይ ኣተዓባብዮም’ዮም ዝምልሱልካ። መዓስ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ኣቲኻ ኢልካ ምስ እተሓቶም’ውን፡ ናብ ገድሊ ዝተሰለፍኩሉ ማለትካ ድዩ” ክብሉ ክምልሱልካ ከለዉ፡ ኩሉ ባህጎምን ሕልሞምን ተጋዳላይ ንምዃን ምዃኑ ኣይትስሕቶን። ዋዛታት ሓርበኛ ዋዛታት ሓርበኛ ሓንካስ ኣድጊ! ሓንካስ ኣድጊ! ካብ ሎጅስቲክ ናብ ድፋዕ፡ ዕጥቅን ስንቅን ዘመላልሱ ኣእዱግ ካብ ገባር ኣምጽኡ ተባሂሉ። ናይ ማካይን መሳለጥያ ኣብ ዘይነበረሉ እዩ። በዚ መሰረት ብዙሓት ገባሮ ኣእዱግ ሂቦም። ሻቡ ሓደ ሰብኣይ “ናተይ ኣድጊ ሓንካስ እዩ፡ የድልየና እንተ ኢልኩም ግን ውሰድዎ” ይብሎም። ሻቡ እቶም ዝቕበሉ ኣብ ክልተ ተመቒሎም። ገሊኦም ‘የድልየና’ ዝብሉ፡ ገሊኦም ‘ኣየድልየናን፡ ንግደፎ’ ዝብሉ። እቶም ዳሕረዎት፡ ኣብቲ ውዕዉዕ ምውጣጥ፡ “እንታይ ክዀነና ኢና ንወስዶ?” ኢሎም ምስ ሓተቱ፡ “ዋላ ደሓን፡ ኣብ ክፍልታት፡ ሎጂስቲክስ የገልግል” በልዎም ይበሃል። ቢንያም ሃይለ ቢንያም ሃይለ ምንጪ መጽሔት ፊተውራሪ 201 “ብደሆ! ብደሆ! ብደሆ! “ብደሆ! ብደሆ! ብደሆ!


ክትጎብጡ ትብገሱ ብሓይሊ ብደሆ ንዝመጽእ ወራር ቅልጽመይ ብደሆ ንዝመጽእ ወራር ቅልጽመይ እነሆ። እነሆ።” ብደሆ ትሕዝቶ ግጥማ ሓያልን ነቲ ዝነበረ ሃዋህው ጽቡቕ ገይሩ ዝገልጽን ኣብ ርእሲ ምዃኑ፡ ውህደት ናይቲ ግጥምን ዜማን ድማ ጸብለልታ ናይ ጥበብ ይህባ። ትርግታ ኣለዋ! ህርመት ልቢ! ተስተንፍስ! ህይወት ኣለዋ። ነቲ ወራሪ ሰራዊት ደርግ ቀሪቡዎ ዝነበረ ኣጽዋራት ከም ስእሊ እናርኣየት፡ ዕላማ ዘለዎ ሰብ ግን ካብ ኩምራ ሓጺን ኣጽዋርን ከም ዝሕይል ተጋዳላይ ብግብሪ ከመስክር ምዃኑ’ያ ትእምት ነይራ። “ብደሆ” ብማዕበል ድምጺ ሓፋሽ ተጸይራ - ካብ ጎቦታት ሳሕል ናብ መላእ ኤርትራ ከተቃልሕ እንከላ፡ ንሓፋሽ ህዝቢ ኤርትራ ክብ ዝበለ ሞራል እናስነቐት፡ ፈኸራ ጸላኢ ባዶሽ ምዃኑን


መወከሲ፦ ታሪኽን ፍርያትን እስቲፋኖስ ኣብርሃም (ዘማች) ብግርማይ ተኽለ (ጓዕዳድ) 2 ሕዳር 2025 - ገጽ 6 ናጽነት ደስበለ - ሓበን ገብረኣምላኽ - ሳምራዊት መለስ ናጽነት ደስበለ - ሓበን ገብረኣምላኽ - ሳምራዊት መለስ ASMARA MINING SHARE COMPANY Abo Stret, No. 178, House No. 16 Gejeret, P.O. Box 1068


Aliens Employment Permit Afairs, P. O. Box 7940 Asmara, Eritrea 2 ሕዳር 2025 - ገጽ 7 “ኣቦታትና ዘረከቡና ባህሊ ምስ ዓለም ነላልዮ” ዲዛይነር ኣብርሃም ኣቶ ኣብርሃም ሱልጣን


ዳህላክ ነጋሲ ዳህላክ ነጋሲ ጽባቐ፡ ውሽጣውን ግዳማውን ተባሂሉ እተፈላለየ መግለጽን ርእይቶን ይወሃቦ እዩ። ውሽጣዊ ጽባቐ ዘይኣርግን ዘይሃስን እዩ። ልክዕ ከምቲ ኣብ ትሕቲ ባይታ ዘሎ ክቡር ማዕድን ማለት እዩ። ብሚዛናዊ ኣገባብ ንኽልቲኡ ብማዕረ ምስ እንውንኖ ወይ እንድልቦ፡ ዝበለጸ ይኸውን። ንሓዲኡ ነጺልና ክንጭብጦ ንመጣጠር እንተ ሃሊና ግን፡ ወትሩ ዝተፈራረቐ ሓሳባትን ስምዒታትን ክወረና እዩ። ክንዲ ዝዀነ፡ ከምቲ ግዳማዊ ጽባቐና ንምኹላዕ እንጽዕቶ፡ ውሽጣዊ ጽባቐና ንምድማቕ’ውን ሃየ ደኣ ኣይንሰልኪ። ኣብዚ ከነስተውዕለሉ ዘለና ግን፡ ደጋዊ ጽባቐና ኣብ መነንትና ዝተመርኰሰ ክኸውን ይግባእ። ሕብረተ-ሰብና ዘኹርዕ ባህልን ልምድን ዝውን ህዝቢ’ዩ።


ካብ ወለዶታት እናተወራረሰ ዝመጸ ውርሻታት፡ ብማዕበል ዘመናውነት ከይብረዝን ከይጉበጥን ዝያዳ ካልእ እዋን ሎሚ ምጥንቃቕን ምንቃሕን የድልየና። ከም ዝፍለጥ፡ ኣከዳድና መግለጺ መንነትና እዩ። ስለ ዝዀነ ድማ’ዩ፡ ኣከዳድና ሓደ ሕብረተ-ሰብ ብምልካት ጥራይ መንነቶምን እንታይነቶም ክንገልጽ


መንነትናን እነንጸባርቐሎም እዮም። ንሎሚ ምስ ኣቦ-መንበር ሃገራዊ ማሕበር ዲዛይነራት ኤርትራ፡ ኣቶ ኣብርሃም ሱልጣን ንሓፈሻዊ ንጥፈታት ናይ’ቲ ማሕበራን ካልእን ኣመልኪትና ዘካየድናዮ ቃለ-መሕተት ቀዳማይ ክፋሉ ናባኹም ነብሎ ኣለና። * እዚ ማሕበር መዓስ ተመስሪቱ ከምኡ እዚ ማሕበር መዓስ ተመስሪቱ ከምኡ ድማ፡ ሒዝዎ ዝተበገሰ ዕላማ ክትገልጸልና? ድማ፡ ሒዝዎ ዝተበገሰ ዕላማ ክትገልጸልና? ሃገራዊ ማሕበር ዲዛይነራት ኤርትራ ኣብ 2015 እዩ ተመስሪቱ። ኣብቲ ፈለማ “ሄኮል” እናተባህለ ይጽዋዕ ነይሩ። እቲ ስያመ ብቛንቋ ብዳውየት ኰይኑ፡ “ውልዶ ወርሒ” ዝብል ትርጒም ዝሓቘፈ’ዩ። ከምቲ ውልዶ ወርሒ ኣብ ፈለማ ውሑድ፡ ድሕሪ ዝተወሰነ መዓልታት ከኣ ምሉእ ድምቀት ብርሃን እትውን፡ ንሕና’ውን ብርሃንና ምስ ግዜ እናተዀለዐን እናደመቐን መታን ክኸይድ ነቲ ስያመ ሓሪናዮ። ብኸምዚ ከኣ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ዓመት ማለት ክሳብ 202 ዝተፈላለየ ምርኢት ከነቕርብ ክኢልና። ካብዚ ዝተጠቕሰ ዓመት ንነጀው ድማ፡ ኣብ ትሕቲ ጽላል ኮሚሽን ባህልን ስፖርትን ብምጥርናፍ ‘ሃገራዊ ማሕበር ዲዛይነራት ኤርትራ’ ዝብል ስያመ ክንሕዝ ክኢልና። ሕብረ-ብሄራዊ ኤርትራዊ ሃገራዊ ኣልባሳት ሕላገት መንነትና ስለ ዝዀነ፡ መንነትና ንዓለም ንምልላይ ኣበርቲዕና ንሰርሕ። ከም ዝፈለጥ፡ ትሽዓተ ካብ ብሄራትና ብ‘ኣበጀዲድ’ ዝፍለጥ ክዳን ክወድያ እንከለዋ ከምኡ’ውን፡ ሸሞንተ ካብ ብሄራትና ብ‘ካን’ ዝልለ ኣልባሳት ይኽደና። እዚ ማሕበር ኣብ መጻኢ ክጭብጦም ወይ ክበጽሖም ዝደሊ ብርክት ዝበሉ ዕላማታት ኣለዉ። ንገለ ካብኣቶም ምስ እንጠቅስ፡


ብቐዳምነት ዲዛይነራት ካብ ኣእምሮኦም ብዝምንጩ ሓሳባት፡ ሃቐነታት፡ ቀመራት፡ ግብራዊ ስርሓትን ቅድታትን፡ ንዘጥርይዎ ወይ ዘፍርይዎ ኣልባሳት ንምድንፋዕን ሓድሕዳውን ሞያውን ምትሕግጋዝን ኣብ መንጎኦም ንምፍጣር ዝዓለመ እዩ። ኣብ ርእስ’ዚ፡ ዲዛይነራት ንምትብባዕ ኵለ መዳያዊ ምንቅስቓስ ምግባር እዩ።


ዝመላለኡሉን ባይታ ምፍጣር ኰይኑ ብተወሳኺ፡ ንቅድታት ዝምህዙ ወይ ዝስንዑ ፈጠራኦም ዝላለየሉን ተፈላጥነት ዝረኽበሉን ዕድላት ምጥጣሕ እዩ። ብዘይካ’ዚ፡ ሓድሽ ቅድታት ዘሐይል ዓውደ-ዘተ፡ ስልጠናን ትምህርትን . . . ብምውዳብን ጥበባዊ ኣፍልጦ ከም ዝወሃቦም ምግባርን ከምኡ’ውን፡ መሰላትን ረብሓታትን ኵሉ ኣባል ምርግጋጽ ዘጠቓል ሸቶታት ይርከብዎ። * ብኣውራኡ ዕማት ናይ’ዚ ማሕበር ኣብ * ብኣውራኡ ዕማት ናይ’ዚ ማሕበር ኣብ ምንታይ ዘተኰረ’ዩ? ምንታይ ዘተኰረ’ዩ? ማሕበርና ዓቕሚ ኣባላቱ ንምብራኽ ዝተፈላለየ ዕማት’ዩ ዘካይድ። ንኣብነት፡ ንኣባላቱ ምስ ምህዞኦም ዝተሓዝ ዓቕሚ


ዋኒን (ፓተንት)፡ ካልኦት ተመሳሰልቲ መሰላት ንምውሓስ ዝግባእ ተፈላጥነትን ክብርን ንምርካብ ይጽዕት። ብዘይካ’ዚ፡ ማሕበር ባህላውን ቁጠባውን ጽላታት ንምድንፋዕ፡ ምዕቡል ግብራዊ ቀጻልነት ዘለዎ ቅድታት


ውጽኢትን መታን ክህልዎ፡ መዐቀኒ ቅጥዕታት ብምውጻእ ንኣባላቱ ብደረጃ ማሕበር ተፈላጥነት ብምሃብ፡ ውድራት ምስራዕን ከም ኣገዳስነቱ ኣብዚ ዓውዲ ንዝነጥፉ ኣብነታውያን ሰባት ምትብባዕን እዩ። ኣብ ርእስ’ዚ፡ ሓበሬታን ስርሓትን ኣባላቱ ይስንድ። ከምኡ ድማ፡ ብዘውጽኦ ቅጥዒ መሰረት ንኣባላቱ ተጠቀምቲ ይገብር። ብተወሳኺ፡ ብመገዲ መራኸቢ ብዙሃን ጎስጓስ የካይድ፡ ስርሓት ዲዛይነራት የላልን መሻርኽቲ ንምርካብ ይጽዕትን። ካልእ፡ መሰላትን ረብሓታትን ኣባላቱ ይከላኸልን ይጣበቕን። ኣብዚ ከይተሓጽረ፡ ኣብ መንጎ ዲዛይነራት ዝምድና ንምስራት ባይታ


ይፈጥር ከምኡ’ውን፡ ምስ ዝምልከቶም መንግስታውያን ዘይመንግስታውያን ትካላት ዝምድና ብምጥጣሕ፡ ዓቕሚ ኣባላቱ ንምሕያል ስልጠናታት፡ ሰሚናራትን ዓውደዘተን ይውድብ። * ኣብ መንጎ ዲዛይነራትን ሞዴላትን * ኣብ መንጎ ዲዛይነራትን ሞዴላትን ውህደት ይዅን ሓባራዊ ርድኢት ንምፍጣር ውህደት ይዅን ሓባራዊ ርድኢት ንምፍጣር እንታይ ንጥፈታት ተካይዱ? እንታይ ንጥፈታት ተካይዱ? ኣብ ኵሉ ዓውደ-ሞያ ውዳበ ሓይሊ እዩ። እንተዘይኰይኑ፡ ብዘይ ውዳበ ቀጻልነት ይዅን ዕብየት ክህሉ ኣይክእልን። በዚ ምኽንያት፡ ሃገራዊ ማሕበር ዲዛይነራት ኤርትራ ዝተፈላለየ ውዳበታት ብምስራዕ፡ ኣባላቱ ኣብ ምንቃሕ ብዕቱብ ይሰርሕ። ከምቲ ‘ዝሓበራ ኣፍታል ኣንበሳ ይኣስራ’ ዝብሃል፡ ንሕና’ውን ሓቢርና ምስ እንዓዪ ማእለያ ዘይብሉ ዕማት ከነሰላስል ከም እንኽእል ዘጠራጥር ኣይኰነን። በዚ ምኽንያት፡ እዚ ማሕበር ብዘይዝዀነ ኣፈላይ ንኹለን ብሄራት ብሓደ ዘጣምር እዩ። ብተደጋሚ ከም ዝጽወ፡ ንሕና ኤርትራውያን ኣዝዩ ዘሐብን ባህልን ልምድን እንውን ሕብረተ-ሰብ ኢና። ከም መርኣያ ናይ’ዚ፡ ኣብ መብዛትአን ብሄራትና ደቂ-ኣንስትዮ ካብ ጽፍሪ እግረን ክሳብ ጸጒሪ ርእሰን ክሽፈና ዝጠልብ ክኸውን እንከሎ፡ ደቂ-ተባዕትዮ ድማ ካብ ጽፍሪ እግሮም ክሳብ ክሳዶም ክኽደኑ ዝገብር ዘኹርዕ ባህሊ ኣለና። ስለዚ፡ ኣባላት ማሕበር ደቂ’ዚ ክቡር ሕብረተ-ሰብ ስለዝዀኑ፡ ነዚ ባህሊ ኣብ ምንጽብራቕን ምዕቃብን ንኽነጥፉ ኣበርቲዕና ንሰርሕ። ክንዲ ዝዀነ፡ ንባህላውን ዘመናውን ኣልባሳት ዘቋረኑ ብርክት ዝበሉ ጥበባዊ ክእለት ዝሓለፎም ቅዲ ክዳውንቲ ኣብ ምድላው ይርከቡ ኣለዉ። ኣብዚ እዋን ዕድመኦም ካብ 18 ክሳብ 54 ዝዀኑ ዲዛይነራት ክንጥርንፍ እንከለና፡ ካብ 18-32 ዓመት ዝዕድመኦም ሞዴላት ድማ ሓቚፍና ንርከብ። ብዘይካ’ዚ፡ ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ዲዛይን ኣልባሳት ተሳትፎ ንኽህልወን ጎስጓስ ይካየድ እዩ። ከምኡ ድማ፡ ተራ ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ዲዛይን ኣልባሳት ንምዕባይ መደባት ሰሪዕና ናብ ዝምልከቶም ኣካላት ብምቕራብ፡ ኣብ ባይታ ንምትግባሩ ብዕቱብ ምክትታል ይግበረሉ። ካልእ፡ ደቂ-ኣንስትዮ ብትምህርትን ስልጠናን ዲዛይን ኣልባሳት ክእለተን ዘማዕብላሉ መንገዲ ኣብ ምንዳይ ብቐንዱ ዝስርሓሉ ዕማም እዩ። * ቅዲ ኣልባሳት ዲዛይነራት ንባህልን * ቅዲ ኣልባሳት ዲዛይነራት ንባህልን መንነትን ሕብረተ-ሰቦም ዝጻረር ንኸይከውን መንነትን ሕብረተ-ሰቦም ዝጻረር ንኸይከውን እንታይ ዝወሃብ ስልጠናታት ኣሎ? እንታይ ዝወሃብ ስልጠናታት ኣሎ? ኣብ ኩሉ ንጥፈታትና ኤርትራዊ መንነትና ኣብ ምዕቃብ ኣተኲርና ኢና ንሰርሕ። ስለ ዝዀነ፡ ዲዛይነራት ኣከዳድና፡ ኣመጋግባ፡ ኣዘራርባ፡ ኣደኳዅና ኣባይትን ካልእን ብዕምቈት ንኽፈልጥዎ ዝተፈላለዩ ንጥፈታት ይካይድ። ኣብ ሃገርና ጥራይ ዕርቃኑ ዝኸይድ ሕብረተ-ሰብ የብልናን። ስለዚ፡ ዲዛይነራት ይዅኑ ሞዴላት ነዚ ዘሐብን ባህሊ ንምዕቃቡ ግዴታ ኣለዎም። ልዕሊ ዝዀነ እዋን ኣብዚ ግዜ ባህላዊ ወራር፡ ክቀላቐልን ከጥቅዓናን ይረአ ኣሎ። ናጽነት ኣብ ምጻእ ይዅን ልኡላውነት ኣብ ምውሓስ ዝነበረ ቃልሲ ፖለቲካዊ ጥራይ ዘይኰነ፡ እንተላይ ባህላዊ ወራርን ካልእ ሽርሕታትን ዘምከነ’ዩ ነይሩ። ሎሚ ባህልናን እምነትናን ንምብራዝ ብእተፈላለየ መንገዲ ተጻብኦታት ይገጥመና ኣሎ። መንእሰያት ነዚ ሓያል ማዕበል ክቃለስዎን ደው ከብልዎን ይግባእ። ብኣውራኡ፡ ዲዛይነራት ነዚ ወራር ኣብ ምካት ዝለዓለ እጃም ኣለና። ምእንቲ’ዚ፡ ንኽቡርን ሃብታምን ባህላዊ ውርሻና ክንሕልዎ ሓላፍነታዊ ግዴታ ኣለና። እቲ ምንታይ፡ “ኣቦታትና ዘረከቡና ባህሊ እንተ ኽኢልና ምስ ዓለም ነላልዮ፡ እንተ ዘይክኢልና ከምቲ ዘረከቡና ንዓቅቦ” ስለ ዝዀነ ነገሩ።፡ ነቲ ዝተረከብናዮ ዓቂብና ምስ ዓለም ንምልላይ ዝብል ሓሳብ፡ ኣብ ኣእምሮ ዲዛይነራትን ሞዴላትን ንኽሰርጽ ብቐጻሊ ኣበርቲዕና ንሰርሕ። ሓደ ዲዛይነር ንኣልባሳትን ኣለባብሳን፡ ቅዲ ዓይነታት ቊኖ፡ ስልማትን ካልኦት ኣገደስቲ ምስ ባህሊ ዝተኣሳሰሩን ብግቡእ ከጽንዖምን ክፈልጦምን ይግባእ። ከምኡ’ውን፡ ሓንቲ ሞዴል ኣምበሳደር ሃገራ ስለ ዝዀነት፡ መንነታ መሰረት ዝገበረ ውሽጣውን ግዳማውን ጽባቐ ንኽትውን ማሕበር ይሰርሕ። በዚ ምኽንያት፡ ሞዴላት ዝዀነ መላኽዒ ንኸይልከያ ወይ ንኸይጥቀማ ማሕበር ይሕብር። ኤርትራውያን ኣዝዩ ጽብቕ ሕብሪ ገጽ እንውን ህዝቢ ከም ምዃንና መጠን፡ ንዘለና ጽባቐ ክንዕቅቦን ክንኮርዓሉን ይግባእ። ብዘይካ’ዚ፡ ሞዴላት ብዘይካ ተፈጥሮኣዊ ጸጒሪ ርእሰን ካልእ ዘይናተን ክልቅባ ኣይፍቀደን እዩ። ካልእ፡ መላኽዒ ተባሂሎም ናብ ዕዳጋ ዝቐርቡ ብርክት ዝበሉ ፍርያት ሞዴላትና ንኸይጥቀማ ብትሪ ብምቅዋም፡ ከም ኣዴታተን ማይ ተሓጺበን ንኸመጻ ንመክር። ብቐጻሊ፡ ቆርበተን ብእተፈላለየ ውሕስነቱ ዘይተሓለወ ከሚካላት ቀቢአን መታን ከየፍርስኦ ማዕዳን ምኽርን ይወሃበን እዩ። ከም ዝፍለጥ፡ ዝዀነ ሰብ ቅያር ክዳን፡ ጫማን ካልእ መሳለጥያታትን ክህልዎ ይኽእል እዩ። ብኣንጻሩ፡ ሓንሳብ እንተ ዓንዩ ዘይቅየር ወይ ዘይትካእ ሕብሪ ቆርበት’ዩ ዘለና። ኣብዚ እዋን ካብ’ቶም ጎሊሖም ዝረኣዩ ባህላዊ ወራት፡ መበቆላዊ ሕብሪ ቆርበትና ጸሊእና ንጸዓዱ ከም እነድንቕን እነምልኽን ኴንና ኣለና። ስለዚ፡ ተለቂሕና ነምጽኦ ዘይኰነ፡ ናትና ከም ዘዅርዓና ተገንዚብና መንነትና ንዓቅብ። * ኣብ ዞባታት ንዘለዉ ዲዛይነራት ይዅኑ * ኣብ ዞባታት ንዘለዉ ዲዛይነራት ይዅኑ ሞዴላት ሞያዊ ብቕዓቶም ንምዕባይ እንታይ ሞዴላት ሞያዊ ብቕዓቶም ንምዕባይ እንታይ ዝተታሕዙ መደባት ኣለዉ? ዝተታሕዙ መደባት ኣለዉ? ኣብ ዝተፈላለየ ዞባታት ዝነብሩ ዲዛይነራትን ሞዴላትን፡ ኣብ መዓልቲ ናጽነት ይዅን ካልእ እዋን ኣብ ዝውደብ ውድራት ከም ዝሳተፉ ንገብር ኢና። ከም ዝፍለጥ እዚ ማሕበር ካብ ዝምስረት ሒደት ዓመታት ዘቚጸረ ብምዃኑ፡ ገና ዘይተግበሩ ዕማት ኣለዉና። ክንዲ ዝዀነ፡ ነቶም ጎሊሖም ዝረኣዩ ሃጓፈት ንምላእን መፍትሒ ንምጻእን፡ ኣብ ነፍሲ-ወከፍ ዞባ ወከልቲ ንኽህልዎ ብቐዳምነት ንሰርሓሉ እዩ። ስለዚ፡ ምስ ዝተፈላለዩ መሻርኽቲ ኣካላት ብምርድዳእ ኣብ ዝመጽእ ወርሒ ናብ ኩለን ዞባታት ብምዛር፡ ውዳበታት ኣሐይልና ንቕሓት ዜጋታት ኣብዚ መዳይ ብምዕባይ መደብ ሰሪዕና ኣለና። ከም ውጽኢቱ፡ እቲ ዘድልየና ዓቕሚ-ሰብ ብምጥርናፍን


ጨንፈራት ብምኽፋትን፡ ንጥፈታትና ናብ ኩለን ዞባታት ንምስፋሕ ውጥን ሓንጺጽና ንርከብ። ምስ መክሲካዊት ክለብ ፑማስ ክጻወት ዝጸንሐ - ኣሮን ራምሲ፡ ድሕሪ ሽዱሽተ ግጥማት ምክያዱ፡ ውዕሉ ምቁራጹ ተሓቢሩ። እዚ 34 ዓመት ዝዕድመኡ ወዲ ዌልስ፡ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ እዩ፡ ናብዛ ክለብ ተሰጋጊሩ። ድሕሪ ወርሒ መስከረም ግና፡ ኣብ ዝኾነ ጸወታ ኣይወከላን። ራምሲ፡ ወላ’ኳ ኣብ ኤውሮጳ ምስ ዓበይቲ ክለባት ኣርሰናልን ጁቬንቱስን ተጻዊቱ ልዑል ተመኵሮ እንተቐሰመ፡ ኣብዛ ጋንታ ግና፡ ቀዋሚ ቦታ ክረክብ ኣይከኣለን ዘሎ። ሰሪ ዘይተጋደፎ መስበርቲ ብቑዕ ክኸውን ዘይምኽኣሉ’ውን፡ ንናይ ጸወታ ግዜኡ ብኣሉታ ጸልይዎ እዩ። በዚ ከኣ፡ ኣብ ሽዱሽተ ግጥማት ሓንቲ ሸቶ ኣመዝጊቡ፡ ካብ ላቲን ኣመሪካ ናብ ሃገሩ ተመሊሱ ኣሎ። ራምሲ፡ ክንዮ ኣብ ሜዳ፡ ካብኡ ወጻኢ’ውን ኣብታ ሃገር ኣይጠዓሞን። ‘ሃሎ’ ኢሉ ዝጽውዓ ዝፈትዋ ከልቡ ጠፊኣቶ፡ ኣብ ከባቢኡ ዝነብሩ ሰባት ንምርካባ ክተሓባበሩዎ ብመገዲ ማሕበራዊ መራኸቢ ሓበሬታ ኣመሓላሊፉ ነይሩ። ንዝረኸባ ’20 ሽሕ ዶላር’ ጕንዖ ክህቦ ምዃኑ’ውን ነጊሩ ነይሩ።


121480 ዕለት ዕለት ፋርማሲ ቁ.1 መዓልታውን ለይታውን ኣገልግሎት ትህብ ቁ.ቴሌፎን 127565 ፋርማሲ በራኺ ፋርማሲ ቪያ ጅዳ


ሙሴ ገ/እግዚኣብሄር ሙሴ ገ/እግዚኣብሄር ኣብ ሻምፕዮን ኣፍሪቃ እትወዳደር ሃገራዊት ጋንታ ምድላዋታ ጀሚራ ካብ 20 ክሳብ 23 ሕዳር ኣብ ሃገረ ኬንያ ኣብ ዝካየድ መበል 19 ሻምፕዮን ቅድም ብሽክለታ ኣፍሪቃ 2025 እትወዳደር ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ ቆይማ፡ ልምዳ ጀሚራ። እዛ ሃገራዊት ጋንታ፡ ብክልተኡ ጾታ ዝቖመት እያ። ኣብ ዓበይቲ ደቂ ተባዕትዮ፡ ተቐዳደምቲ ኦሎምፒካዊ ተቐዳማይ መርሃዊ ቁዱስ፡ ሜሮን ተሾመ፡ ኑርኣሕመድ ዓብደልውሃብን ናታን መድሃኔን ተመሪጾም ኣለዉ። ኣብ ትሕቲ 23 ዓመት ድማ፡ ሚልክያስ ማእከለ፡ መዋእል ግርማይ፡ ሄብሮን ብርሃነን ዓወት ኣማን ክወዳደሩ እዮም። ብወገን ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣብ ናይ ዓበይትን ትሕቲ 23 ዓመትን ተቐዳደምቲ ሞናሊዛ ኣርኣያን ብርኽቲ ፍስሃየን ካብ ዓራግ፡ ሱዛና ፍስሃየ ካብ ጋንታ ደቡብ፡ ኣድያም ዳዊት ካብ ደንደን ቀዳሞት ምሩጻት ኮይነን ኣለዋ። ነዘን ናይ ዓበይቲ ጋንታት (ብኽልተኡ ጾታ) ዝመርሐን ኣሰልጣኒ ሙሴ ኣስሄል እዩ። ብዘይካ’ዚ፡ ኣሰልጣኒ ክለብ ኤሪተል መምህር መድሃኔ ተኽለማርያም፡ ንማእከሎት (ጁንዮር) ክልተኡ ጾታ ክሕዞም ተመዚዙ ኣሎ። ኣብዚ ምድብ፡ ተቐዳደምቲ ናሆም ኤፍሬም ኤሪተል፡ ኬቨን ተኽለማርያምን ዮሃንስ ኣኽሊሉን ካብ ኣስቤኮ፡ ናታን ተስፋኣለም ካብ ደንደን፣ ብወገን ደቂ ኣንስትዮ ድማ፡ ኣድያም ተስፉን ናርዶስ ጸጋይን ካብ ጋንታ ደቡብ፡ ኣርሴማ ዓንደጼን ካብ ዓራግ፡ ሮዚና ብርሃነ ካብ ክለብ ደንደን ቀዳሞት ምሩጻት ብምዃን ነዛ ሃገራዊት ጋንታ ክውክልዋ ምዃኖም፡ ህዝባዊ ርክባት ሃገራዊ ፈደረሽን ሓቢሩ። ሃገራዊት ጋንታ ኤርትራ፡ ዓሚ ኣብ ዝተኻየደ መበል 18 ሻምፕዮን ኣፍሪቃ፡ ብድምር 16 መዳልያታት ብምውሳድ ዓንቲራ ምውጽኣ ይዝከር። ብፍላይ ከኣ፡ ምስ ዓባይ ጋንታ ዝነበረ ሄኖክ ምሉእብርሃን፡ ንሳልሳይ ተኸታሊ ግዜኡ ሻምፕዮን ናይ ጽርግያ ውድር ብምዃን፡ ታሪኽ ምስርሑ ኣይርሳዕን። በዚ ከኣ፡ እዛ ኣብ ኩሉ ጸወታት (ናይ ውልቂ ናይ ግዜ ውድር፡ ሕውስዋስ ምቅብባልን ናይ ጽርግያ ቅድም) እትወዳደር ሃገራዊት ጋንታ፡ ናይ ዝሓለፈ ዓመታት ክብራ ንምዕቃብን ገና ናይ ኣፍሪቃ ጐብለል ከምዘላ ንምኣይን እያ ዓጢቓ ዘላ።


ባርሴሎና፡ ንኦሲመን ከም መተካእታ ለዋንዶውስኪ ሓጺያቶ ኦሲመን ለዋንዶውስኪ ኦሲመን ለዋንዶውስኪ ስጳኛዊት ክለብ ባርሴሎና፡ ንኣጥቃዓይ ጋላታሳራይ ቪክቶር ኦሲመን፡ ከም መተካእታ ሮበርቶ ለዋንዶውስኪ ሓጺያቶ ምህላዋ ተሓቢሩ። ኦሲመን፡ ወላ’ኳ ካብቲ ሓደ ካብ ዝዓበዩ ሓሙሽተ ሊጋት ኤውሮጳ ዝኾነ ኢጣልያ ወጺኢ ኣብ ሊግ ቱርኪ ይጻወት እንተሃለዋ፡ ብዘርእዮ ዘሎ መሳጢ ቁመና ግና፡ ቀልቢ ብዙሓት ክለባት ሰሊቡ ኣሎ። ሓንቲ ካብአን ከኣ፡ ባርሴሎና እያ። ባርሳ፡ ነቲ ኣብዚ እዋን ወዲ 37 ዓመት ለዋንዶውስኪ ዝመርሖ መስመር መጥቃዕታ ብሓዲሽ ሓይሊ ክትክኦ ወጢና ኣላ። ነቲ ገዲም ፖላንዳዊ ኣጥቃዓይ’ውን፡ ሰነ 2026 ውዕሉ ምስ ወደአ፡ ሓዲሽ ውዕል ከም ዘይተፈርሞ እዩ ዝሕበር። በዚ ከኣ፡ ከም መተካእታኡ ንኦሲመን ኣብ ራዳራ ኣእትያቶ ትርከብ። እታ ነዚ ናይጀርያዊ ሎሚ ዓመት ብቐዋሚ ዘፈረመቶ ጋላታሳራይ፡ መልቐቒ ዋጋኡ 140 ሚልዮን ዩሮ እያ ለጢፋትሉ ዘላ። ካብዚ መጠን ገንዘብ ሳንቲም ከምዘይተጕድል’ውን ትሕበር። እዚ ከኣ፡ ነታ ብፋይናንስያዊ ቅልዉላው ካብ እትሕመስ ነዊሕ ዓመታት ዘቝጸረት ባርሴሎና መርዘን ብምዃኑ፡ ክትውንኖ ዘለዋ ተኽእሎ ስሑው እዩ ይብሉ ፈላጣት መስርሕ ምስግጋር። ጋላታሳራይ ንሊግ ቱርኪ ክትመርሖ ሓጊዝዋ ዘሎ ወዲ 26 ዓመት - ኦሲመን፡ ኣብዚ ወቕቲ ዛጊት ኣብ ትሽዓተ ግጥማት፡ ሽዱሽተ ሸቶታት ኣመዝጊቡ ኣሎ። ራምሲ፡ ውዕሉ ኣቋሪጹ ቱርኪ - ደያኑ ኵዕሶ እግሪ ተቐጺዖም ፈደረሽን ኵዕሶ እግሪ ቱርኪ፡ ድሕሪ ዝተገብረ መርመራ ኣብ ምውርራድ (ስኮሜሳ) ክሳተፉ ከምዝጸንሑ ንዝተፈልጡ 149 ደያኑን ተሓጋገዝቲ ደያኑን፡ ካብ ምራሕ ጸወታ ኣጊዱዎም። ዝሓለፈ ሰኑይ፡ ደያኑ ሊግ ቱርኪ፡ ኣብ ምውርድ ክሳተፉ ከም ዝጸንሑ ዝገለጹ ዜናታት ድሕሪ ምቅልሑ፡ ኣዛራቢ ኮይኑ እዩ ቀኒዩ። ብተግባራት እዞም ደያኑ ዝተቖጠዓ ክለባት እቲ ሊግ ድማ ርእይቶአን ክህባ ቀኒየን። “እዚ ኣብ ኵዕሶ እግሪ ቱርኪ ስነ-ምግባራዊ ቅልውላው እዩ” ዝበለ ፈደረሽን እታ ሃገር ከኣ፡ ነዞም መራሕቲ ጸወታ፡ ከምቲ ብዝሒ ዝሳተፍዎ ዝነበሩ፡ መጠኑ ንውሓቱ ዝፈላለ ካብ ሸሞንተ ክሳብ 12 ኣዋርሕ ጸወታ ከይመርሑ መቕጻዕቲ ወሲንሎም ኣሎ። ደያኑ ብሓፈሻ መራሒ ጸወታ ድማ ብፍላይ ልክዕ ከም ተጻወትቲን ኣሰልጠንቲን፡ ኣብ ምውርራድ ካብ ምስታፍ ክልኩላት እዮም። ቬይራ፡ ምስ ጀኖኣ ተፈላሊዩ ፓትሪክ ቬይራ፡ ትማሊ 1 ሕዳር ክዕልማ ምስ ዝጸንሐ ኢጣልያዊት ክለብ ጆኖኣ ከም ዝፈላለየ ብወግዒ ሓቢሩ። ቬይራ፡ ዝሓለፈ ዓመት 20 ሕዳር እዩ፡ ነዛ ክለብ ክዕልማ መዝነት ተቐቢሉ፣ ኣብ ሰሌዳ ሰሪ’ኣ መበል 13 ደረጃ ሒዛ ክትዛዝም ድማ ኣኽኢልዋ። ኣብዚ ሓዲሽ ወቕቲ ስፖርት ግና፡ ካብ ትሽዓተ ናይ ሊግ ግጥማት፡ ብዘይዝኾነ ዓወት - ኣብ ሰለስተ ማዕረ ዝተረፈ ተሳዒራ፡ ኣብ መወዳእታ (መበል 20) ክትስራዕ ተቐሲባ ኣላ። ብዝተመዝገበ ውጽኢት ዘይዓገበት እዛ ክለብ፡ ትማሊ ኣብ ዘውጸኣቶ መግለጺ፡ “ቬይራ፡ ካብ ሕጂ ንደሓር፡ ኣሰልጣኒ ጋንታ ጀኖኣ ኣይኮነን፡” ክትብል፡ ንእኡን መሳርሕቱን ጽቡቕ ዕድል ተመኒያ፡ ኣፋኒያቶም። ቬይራ፡ ብሓፈሻ ነዛ ጋንታ ኣብ ኩሉ “ሪያል ማድሪድ፡ ብዘይጥርጥር ናይ ዓለም ዝበለጸት ክለብ እያ” ምባፐ ፈረንሳዊ ብሉጽ ተጻዋታይ - ከይላን ምባፐ፡ ኣብ ዓለም እታ ዝበለጸት ክለብ፡ ሪያል ማድሪድ ምዃና ገሊጹ። ምባፐ፡ ዝሓለፈ ዓመተ-ስፖርት ካብ ፒኤስጂ ናብ ሪያል ማድሪድ ብናጻ ከምዝተጸንበረ ይዝከር። ዩኤፋ ሱፐር ካፕ (ናይ ዕዉታት ዕውትቲ) ከምኡ’ውን ኣብ 2024 ንዝጀመረ ፊፋ ኢንተርኮንቲነንታል ካፕን ዓቲሩ። ኣብ ስሩዕ ዓመተ ውድር ግና፡ ወላ’ኳ ብውልቁ ብሉጽ ብቕዓት እንተኣርእየ፡ ምስ ክለቡ ዋንጫ ላ’ሊጋ ኮነ ዓቲርዋ ዘይፈልጥ ሻምፕዮንስ ሊግ ከልዕል ኣይከኣለን። ብኣንጻሩ ዝተፋነዋ ፒኤስጂ፡ ዋንጫ ሻምፕዮንስ ሊግ ምዕታራ ኣይርሳዕን። ምባፐ፡ ኣብቲ ወቕቲ ድሒሩ ናብ ህርመት እታ ክለብ ብምእታው፡ ናይ 2024-25 ዝለዓለ ኣመዝጋቢ ሸቶ ኤውሮጳ ዝተባሂሉ ወርቃዊት ጫማ ተሸሊሙ እዩ። እዚ ኣጥቃዓይ፡ ብዛዕባ ሪያል ማድሪድ ናብ ቅድም ክለቡ ፒኤስጂ ዘሎ ፍልይ ኣብ ዝተሓተሉ፡ “ኣዝየን ዝተፈላለያ ክለባት እየ፣ ዝተፈላለየ ታሪኽ’ውን ኣለወ። ፒኤስጂ ንእሽቶ ክለብ እያ። ብኣንጻሩ ሪያል ማድሪድ፡ ናይ ነዊሕ ዓመታት ታሪኽ ኣለዋ፡” ኢሉ። ንሱ ወሲኹ፡ “ብዘይጥርጥር ማድሪድ ዝበለጸት ክለብ ናይ ዓለም እያ። ፒኤስጂ ከኣ፡ ምስተን ሓንቲ ካብተን ዝበለጻ።


ዋናጩ ክዓትርን ከምዝደሊ ገሊጹ። ነዛ ሽልማት ንፈለማ ግዜኡ ዝተዓወተላ እዚ ወዲ 26 ዓመት መንእሰይ፡ ኣብዚ ወቕቲ’ውን፡ ብሉጽን ብቕዓትን ልዑል ናይ ሸቶ ምዝጋብ ሸውሃተን እዩ ተበጊሱ ዘሎ። ድሮ ኣብ ኣብ 10 ናይ ላ’ሊጋ ግጥማት (ናይ ትማሊ ምሸት ከይተደመረ)፡ 1 ሸቶታት ኣመዝጊቡ ይርከብ። ውድር ኣብ 37 ግጥማት ክመርሓ እንከሎ፡ 10 ዓወት፡ 12 ማዕረ፡ 15 ከኣ፡ ስዕረት ኣመዝጊቡ።


ፕሪመር ሊግ ሳንደርላንድ - ኤቨርተን 1፡0 ድ.ቀ ዜና ብሓጺሩ * ባርሴሎና፡ 21 ታሕሳስ ኣንጻር ቪያሪያል ከተኻይዳ ተመዲባ ዘላ ጸወታ፡ ናብ 20 ታሕሳስ ክትሰሓባላ፡ ናብ ፈደረሽን ኵዕሶ እግሪ ስጳኛ ሓቲታ። እዛ ጋንታ፡ 2 ታሕሳስ ኣንጻር ናይ ፔሩ ምሩጻት ተጻወትቲ ናይ ምሕዝነት ክትጻወት ብምድላያ እያ፡ ክትቅየረላ ሓቲታ። * ኣጥቃዓይ ሪያል ማድሪድ - ኢንክድሪ፡ ናብ ሊዮን ብልቓሕ ክሰጋገር ማዕጾ ተራሕይሉ። ብሓዲሽ ዓላሚ ዣቪ ኣሎንሶ ዘይምረጸ ዘሎ ኢንድሪክ፡ ንዝሓሸ ናብ ምስላፍ ዕድል ክወጽእ ምዃኑ እዩ ክሕበር ቀኒዩ። ኣብ ወርሒ ጥሪ ከኣ፡ ብልቓሕ ናብ ሊዮን ዘቕንዕ ይመስል።


መጽሓፍ፡ “ስነ- “ስነኣገባብ ኣገባብ ምርምርን ምርምርን . . . . . . ድቦላ ወዲቑኒ! ድቦላ ወዲቑኒ! ካብ ከፈልኩሉ’ስ . . . ካብ ከፈልኩሉ’ስ . . . ከረን - መንእሰያት ብዝተፈላለየ ዓውድታት ሞያ ሰልጢኖም ኣብ ከተማ ከረን፡ ብዓውድታት ስነጽባቐ ጸጉሪ ርእሲ፡ ምልኻዕ (ሜክ ኣፕ)፡ ኣሰራርሓ ባህላውን ዘመናውን መግቢ፡ ከምኡ’ውን ስርሓት ካይላ ዝሰልጠኑ 147 መንእሰያት፡ ብ25 ሕዳር ተመሪቖም። እቲ ካብ ሰለስተ ክሳብ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ብግብርን ክልሰ-ሓሳብን ዝተዋህበ ትምህርቲ፡ ብሰልጠንቲ ልዑል ተቐባልነት ስለዝረኸበ ኣድማዒ ምንባሩ፡ ኣብ ሃማመተኤ ዞባ ዓንሰባ ሓላፊት ክፍሊ ፕሮጀክት ወ/ሮ ሻምላ ገብረኪዳን ገሊጻ። ኣብ ዝሓለፈ 10 ዓመታት፡ ኣብ ኩለን ንኡሳን ዞባታት ዓንሰባ 1,30 መንእሰያት ብዝተፈላለየ ዓውድታት


ብሞያ ከምዝሰልጠኑ ብምጥቃስ፡ ኣብ ንኡሳን ዞባታት ከረን፡ ዒላበርዕድ፡ ገለብን ዓዲተከሌዛን ዝርከቡ፡ ነፍስ-ወከፎም 20 ሽሕ ናቕፋ ወለድ ዘይብሉ ልቓሕ ስለዝተፈቕደሎም፡ ኣብ ምርባሕ ንህቢ፡ ደርሁን ምስባሕ ኣባጊዕን ተዋፊሮም ጽቡቕ ለውጢ ከምዘምጽኡ ሓቢራ። ሓላፊ ሃማመተኤ ዞባ ዓንሰባ ኣቶ ኣዛዚ በረኸትኣብ ብግደኡ፡ ሃማመተኤ ምስ መሻርኽቱ ብምትሕብባር፡ መንእሰያት


ብግብሪ ክሰርሑሉን ከማዕብልዎን ትጽቢት ከምዝግበረሎም ኣረዲኡ። ሰልጠንቲ ብወገኖም፡ ዝቐሰምዎ ሞያ ኣብ መዓልታዊ መነባብሮኦም ኣዝዩ ሓጋዚ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ተመሳሊ ስልጠናታት ብቐጻሊ ክውደብ ተላብዮም።


ኣፈወርቂ፡ ብዕድመ ኣቦ-መንበር ልኡላዊ ባይቶ ሱዳን ጀነራል ዓብዱልፋታሕ ኣልቡርሃን ኣብ ሱዳን ዝገበሮ ናይ ክልተ መዓልታት ናይ ስራሕ ምብጻሕ ዛዚሙ፡ ብ30 ሕዳር ድሕሪ-ቐትሪ ተመሊሱ።


ኤርትራ ንስምርትን ልኡላዊትን ሱዳን ደጊምካ ንምርግጋጽ ከምዝዀነ ዝገለጸ ፕረዚደንት ኢሳይያስ፡ ዘላቒ ሰላም ክሳብ ዝረጋገጽ፡ ኤርትራ ኣብ ጐኒ ህዝቢ ሱዳን ሓላፍነት ምርግጋጽ ሓድነታ ዝዓቀበት ርግእቲ ሱዳን ተሰኪሙ ዘሎ መሰጋገሪ ባይቶን ደው ከምእትብልን ዝከኣላ ኩሉ ከምእትገብርን ኣነጺሩ።


ፕረዚደንት ኢሳይያስን ጀነራል ኣልቡርሃን ኣብ ፖርትሱዳን ኣብ ዘካየድዎ ርክብ፡ ኣብ ምድንፋዕ ክልተኣዊ ዝምድና ኤርትራን ሱዳን፡ ምዕባለታት ግጭት ሱዳን ንምፍትሑ ዝካየድ ዘሎ ጻዕሪን፡ ከምኡ’ውን ሓባራዊ ኣገዳስነት ኣብ ዘለዎም ዞባውን ዓለማውን ጉዳያት ዘተኰረ ዝርብ ኣካዪዶም። ጀነራል ኣልቡርሃን ብወገኑ፡ ንመርገጺ ኤርትራ ኣብ ጉዳይ ሱዳን ድሕሪ ምስጋን፡ ሓባራዊ ብልጽግና ብዘረጋግጽ መዳይ ንምድልዳሉን ንምስፍሑን ከምዝስራሕ ገሊጹ። ብተወሳኺ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ዶ/ር ካምል እድሪስ፡ ኣመሓዳሪ ዞባ ዳርፎር ምኒ ኣርኮ ሚናዊ፡ ከምኡ’ውን ዶ/ር ኣልትጃኒ ኣልሲ ብተናጸል ኣብ ተመሳሊ ዛዕባታት ኣብ ዝገበሮ ዘተ፡ ሱዳን ካብ’ዚ ኣትያቶ ዘላ ጸገም ንኽትወጽእ፡ ኤርትራ ኣበርክቶኣ ከምእትገብር ኣፍሊጡ። ቀዳማይ ሚኒስተር - ዶ/ር ካምል እድሪስ ብወገኑ፡ ህዝቢ ሱዳን ንታሪኻዊ መርገጺ ኤርትራ ብሓበን ከምዝጥምቶ ገሊጹ። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣቦመንበር ልኡላዊ ባይቶ ሱዳን ጀነራል ዓብዱልፋታሕ ኣልቡርሃን ብዝገብረሉ ዕድመ መሰረት፡ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ንምፍጻም፡ ብ29 ሕዳር ኣብ ሰዓታት ድሕሪ-ቐትሪ’ዩ ፖርት-ሱዳን ኣትዩ። 2 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 2 ብዘይካ ሰኑይ መዓልታዊ እትሕተም ጋዜጣ ብዘይካ ሰኑይ መዓልታዊ እትሕተም ጋዜጣ


ለይ-ኣውት ፍርቱና ኤፍሬም ትንሱእ ፍስሃየ ሳምራዊት ሃብተ ሰሎሜ ኣፈወርቂ ፋጥና ኣድም ኤችኣይቪ ኣብ ምግታእ ዝተረኸበ ገስጋስ ዓቂብና፡ ንዝተረፈና ዓቲብና ንስራሕ! ሓድሽ መልከፍቲ ኤችኣይቪን መጠነ ሞትን (ኣብ ዓበይትን ህጻናትን) ካብ ግዜ ናብ ግዜ እናጎደለ ይኸይድ ከም ዘሎ፡ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት (UNAIDS) ናይ 2024 ዝዘርግሖ ኣሃዛዊ ጸብጻብ ይሕብር። ኤችኣይቪ ኣብ 80ታት ኣብዛ ዓለም ካብ ዝርአ፡ ኣብ ኩሉ ክሊ ዕድመ፡ ጾታ ብዘይፈሊ ናይ ሚልዮናት ህይወት ወሲዱ’ዩ። ብኽኢላታት ኣብ ዝተኻየደ ናይ ለይትን መዓልትን ምርምራዊ ጻዕሪ ግን ዝማዕበለ መርመርን ነቲ ቫይረስ ካብ ምርባሕ ዝድርት መድሃኒትን ተማሂዙ። ከም ውጽኢት ናይዚ ድማ ናይ ሚልዮናት ህይወት ምስቲ ሕማም ዝነብሩ ኣብቲ ሰብ ክነብሮ ዝኽእል ማእከላይ ዕድመ ከም ሰቦም ክነብሩ ጀሚሮም ኣለዉ። ኣብዚ እዋን ኣስታት 40.8 ሚልዮን ህዝቢ ምስ ኤችኣይቪ ይነብሩ ኣለዉ። ካብዚኦም ልዕሊ 31 ሚልዮን ኩሉ መዳያዊ ኣገልግሎት መድሃኒት ይረኽቡ። እዚ ተረኺቡ ዘሎ ኣተባዒ ውጽኢት ግን ዘዛኒ ከም ዘይኮነ’ዩ እቲ ሓበሬታ ዘተንብህ። ምኽንያቱ ብደረጃ ዓለም ኣብ ክሊ ዕድመ (15-49 ዓመት) ዝርከቡ ጉጅለታት (ክልቲኡ ጾታ) ኣተኲሩ ዝተገብረ መጽናዕቲ፡ ገና ፍሉይ ቆላሕታን ተበግሶን ምክትታልን ከም ዘድልዮ ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ይሕብር። ንኣብነት፡ ኣብ ሃገራት ኣፍሪቃ ትሕተ-ሰሃራ፡ ኣብ ነብሲ ወከፍ ሰሙን ክሳብ 40 ጎራዙ ኣዋልድ (15-24 ዓመት) ዝዕድመአን ብ ኤችኣይቪ ይልከፋ ኣለዋ። ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ኤችኣይቪ፡ ካብ ዓመት ናብ ዓመት ቊጽሪ ሓድሽ መልከፍትን ሞትን እናንቈልቆለ ይመጽእ ኣሎ። እቶም መድሃኒቶም ብጥብቂ እናተኸታተሉ ዝወስዱ ዘለዉ ዜጋታት፡ ኣብ ዝግበረሎም ዓመታዊ መርመራ ቊጽሪ ኣብ ደሞም ዘሎ ቫይረስ እናጎደለ ዳርጋ ኣብ ዘይርኣየሉ ደረጃ ብምውራድ፡ ዝኾነ ምልክታት ናይቲ ሕማም ኣየርእዩን። እዚ ድማ፡ እቲ ቫይረስ ካብ ኣደ ናብ ዕሸል ይኹን ናብ ካልእ ሰብ ናይ ምትሕልላፍ ተኽእሎ ብ96% የጉድሎ። ብተመሳሊ ካብ ኤችኣይቪ ዘለዋ ኣደ ዝውለዱ ህጻናት ኣብ ዝግበረሎም ዘሎ መርመራ፡ ካብቲ ሕማም ናጻ ኮይኖም ይውለዱ ኣለዉ። እዚ ግን ኣብተን ኣብ ቀዳማይ ኣዋርሕ ናይ ጥንሰን ተመርሚረን ኤችኣይቪ ኣብ ደመን ተረኺቡ፡ ብኣግኡ መድሃኒት ዝጀመራን፡ ድሕሪ ሕርሰን ድማ ኣብ ውሽጢ 45 መዓልታት ውላደን ተመርሚሩ ካብ ኤች ኣይቪ ናጻ ምዃኑ ዝተረጋገጸን እዩ። እዚ ኣገባብ ንዘይተኸታተላ ነብሰ-ጾራት ግን ብዝተፈላለየ መንገዲ ኤች ኣይቪ ካብ ኣደ ናብ ዕሸል ክመሓላለፍ ገፊሕ መንገዲ ኣለዎ። ዓወት ካብ ከተምጽኦ ንኽትዕቅቦ ዝያዳ ስራሕ ስለ ዝሓት፡ እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገለጸ ትስፉው ውጽኢት ንድሕሪት ንኸይምለስ፡ ብፍላይ ኣብ ውሱናት ጉጅለታት ናይ ሕብረተሰብና ከምቲ ዝድለ ናይ ባህሪ ለውጢ ስለ ዘይተራእየ፡ ንሳቶም ድማ እቲ ሕማም ንኻልኦት ከመሓላልፉ ስለ ዝኽእሉ ኣብኣቶም ኣተኲርና ከይተዛነና ክንሰርሓሉ ሓላፍነት ዘሰክም’ዩ። ዓለማዊ ዘላቒ ሸቶ ምዕባለ፡ ኣብ 2030 ኤችኣይቪ ካብ ዓለም ከብቅዕ ዝብል መርሓ ክዛዘም ሓሙሸተ ዓመታት ጥራይ’ዩ ተሪፉና ዘሎ። ኣብ ሃገርና፡ ኣብዘን ተሪፈን ዘለዋ ዓመታት ካብቲ ዝሓለፈ ዓመታት ብዝተዓጻጸፈ ሰሪሕና ነቲ ሸቶ ክንበጽሖ፡ ካብ ውልቀ ሰብ ዝጅምር፡ ዝምልከተን ሚኒስትሪታት፡ ሲቪል ማሕበራት፡ ናይ ሕቡራት ሃገራት መሻርኽትን ተናቢብና ክንስርሓሉ ብኣጋጣሚ መዓልቲ ኤችኣይቪ ሚኒስትሪ ጥዕና መልእኽቱ የመሓላልፍ። ሚኒስትሪ ጥዕና 1 ታሕሳስ 2025 ሰ/ቀ/ባሕሪ - ሃማደኤ ምስ መሻርኽቲ ንዘሰላሰሎ መደባት ገምጊሙ ጨንፈር ሃማደኤ ዞባ ሰሜናዊ ቀይሕ ባሕሪ፡ ምስ ናይ ስራሕ መሻርኽቱ ብምትሕብባር ኣብ መዳያት ሕርሻ፡


ጥዕና፡ ትምህርትን ካልእን ዘሰላሰሎ መደባት፡ ኣብ ዕብየት ደቂኣንስትዮ እወታዊ ለውጢ ከምዘምጽአ፡ ብ24ን 25ን ሕዳር ኣብ ዘካየዶ ገምጋም ገሊጹ። ኣብ’ቲ ርክብ፡ ሓለፍቲ ሃማደኤ ኣብ ንኡስ ዞባታት ኣብ ዘቕረብኦ ጸብጻብ፡ ኣብ 2025 ኣብ ትግባረ ዝተወጠነ መደባት ዝነበረ ብልጫታትን ድኻማትን ብዝርዝር ኣቕሪበን ዓሚቚ ዘተ ተኻዪዱሉን። ሓላፊት ጨንፈር ሃማደኤ ዞባ ሰ/ቀ/ ባሕሪ ወ/ሮ ጅምዓ ራኪ ብወገና፡ ኣብ ምስፋሕ ውዳበታት፡ ምግታእ መርዓ


ስልጠናታትን ተራድኦታትን ደቂኣንስትዮ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ምብራኽ ፖለቲካዊ ንቕሓትን ካልእን ንዝተሰላሰለ ንጥፈታት ዝምልከት ሰፊሕ መብርሂ ሂባ።


ተሳትፎ ደቂኣንስትዮ ኣብ ኩሉ ዓውድታት ምእንቲ ክዓቢ፡ ውሁድ ስራሕ ምስ መሻርኽቲ እናሓየለ ክኸይድን ንቕሓት ደቂኣንስትዮ ዘበርኽ ጐስጓሳት ብዝሓየለ መልክዑ ክድፋኣሉን ኣዘኻኺራ።


ኣኼበኛታት ኣብ መወዳእታ፡ ተሳትፎ ደቂኣንስትዮ ኣብ መኣዲ ትምህርቲ ንምዕባይ ውሁድ ስራሕ ክካየድ፣ ሓደስቲ ኣባላት ንምውዳብ ዕቱብ ጻዕሪ ክግበር፣ ከምኡ’ውን ሕጽረት ክኢላዊ ዓቕሚ-ሰብ ኣብ ቦታ ስራሕ ፍታሕ ክናደየሉ ዝብልን ካልእን ርእይቶታትን ለበዋታትን ኣቕሪበን። ጊንዳዕ - ኣብ ጥዕና ተመሃሮ ዘተኰረ ስልጠና ተዋሂቡ ጨንፈር ትምህርቲ ዞባ ሰ/ቀ/ባሕሪ፡ ኣብ መባእታን ማእከላይን ደረጃ ንዘምህሩ መምህራን፡ ኣብ መዳይ ጥዕና ተመሃሮ ዘተኰረ ስልጠና፡ ካብ 24 ክሳብ 26 ሕዳር ኣብ ጊንዳዕ ወዲቡ። እቲ ካብ ንኡሳን ዞባታት ዳህላክ፡ ጎልጅ - ተጠቃምነት ህዝቢ ኣብ ትካላት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ንምዕባይ ይስራሕ ኣብ ምሕዳር ከባቢ ዓዲ-ሸጋላ - ንኡስ ዞባ ጎልጅ፡ ተጠቃምነት ህዝቢ ኣብ ትካላት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ክብ ንምባል ዝካየድ ዘሎ ጻዕሪ፡ ኮም ማእከል ብምግባር ክድፋኣሉ ጻውዒት ቀሪቡ።


ንዓድታት ኣሜሎን ባእያይን ዝሓቁፍ ምሕዳር ከባቢ ዓዲ-ሸጋላ፡ ዛጊት ትካላት ጥዕና፡ ትምህርትን ቀረብ ጽሩይ ዝስተ ማይን ተዋዲዱሉ፡ ህዝቢ ኣብ ውሑስ ከባቢ ተጠርኒፉ ዝተመሓየሸ መነባብሮ ክመርሓሉ ዝኽእል ባይታ ተፈጢሩሉ ከምዘሎ፡ ኣመሓዳሪ ናይ’ቲ ምሕዳር ከባቢ ኣቶ ኣቡበከር ዑስማን ገሊጹ።


ዘመናዊ ሕክምና እናበረኸ ከምዝመጸን ብምጥቃስ፡ ቁጽሪ ተገልገልቲ ኣብ ግምት ዘእተወ ወሰኽ ሰብ ሞያ ጥዕናን ቀረብ መድሃኒትን ክግበር ኣዘኻኺሩ።


ብቐንዱ ድማ ኣብ መላኽዒ ከሚካላትን ዘኸትልዎ ጥዕናዊ ሳዕቤናትን ዘተኰረ ነይሩ። ሓላፊ ኣሃዱ ባህሊ፡ ስፖርትን ጥዕናን መምህር መሓመድ ዓብደላ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ብኣእምሮን ኣካልን ብቑዕ


ሳዕቤናት መላኽዒ ከሚካላት ተገንዚበን ካብ ተጠቃምነቱ ክሕየባ ኣዘኻኺሩ። ተሳተፍቲ ኣብ መወዳእታ፡ እቲ ስልጠና ኣብ ጥዕና ተመሃሮ፡ ብቐንዱ ድማ ኣብ ንጥፈታቶም ሓጋዚ ኮይኑ ከምዝረኸብዎ ብምሕባር፡ እቲ መደብ ዝያዳ ቈላሕታ ተዋሂብዎ ብሰፊሑ ክስራሓሉ ተላብዮም።


መጣቓዕቲን ኣጫፈርትን ካብ ዘስፍሩዎ ጽሑፋት መርበብ ሓበሬታ ብመራሕቲ ኢትዮጵያን ሞግዚቶምን እናተደግመን እናተጋውሐን ዝዋናጨፍ ዘሎ ሓተታትን ርእይቶታትን ናይ ሓይሊ ምልክት ዘይኮነስ ናይ ዓቕሊ ጽበት ጫውጫውታ እዩ። እቲ ፖለቲካዊ ትካል፡ ንነዊሕ ግዜ ተቛጺሩ ዝጸንሐ ሕልምታት ምስ እዋናዊ ሓቅታት ከሰማምዕ ክብል ዝፍጠር ፋሕተርተር እዩ ከኣ እናተጋህደ ዝወጽእ ዘሎ። ኢትዮጵያ፡ ን75 ዓመታት ዝኣክል ቀይሕ ባሕሪ ንምውናን ዝነበራ ጻዕርታትን፡ ኣብዚ ዞባ ሰላም ዝዘርግ ፖሊሲታት ከም ዘይተኸተለትን፡ ኣዕናውን ደምሳስን ዝበለቶ ገዚፍ ወተሃደራዊ ወፈራታት ከም ዘየካየደትን ብሰንኪ ዝተጠቕመትሉ ሜላታት ድማ ማእለያ ዘይብሉ ህዝቢ ከም ዘይጸነተን፡ በዚ ሕጂ ተርእዮ ዘላ ናይ ዓቕሊ ጽበት ፋሕተርተር፡ ብዛዕባ መሰላት ኣፍደገ ባሕሪን ብዛዕባ ዓለም ለኻዊ ሕግታትን ዘለዋ ቄናን ርድኢት ጎሊሑ ከም ዝወጽእ ገይሩዎ ኣሎ። ካድረታት ሰልፊ ብልጽግና ኣብዚ መወዳእታ ቅንያት ብተደጋሚ ዘርእይዎ ዘለዉ ተዋስኦታት ድማ ናይዚ መርኣያ እዩ። እዚ ብዝተዋደን ስሩዕ ኣገባብን ብተኸታሊ ዝፍኖ ዘሎ ሓተታን ጸብጻባትን፡ ኢትዮጵያ ቅቡል ዝኾነ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ብጽሒት ከም ዘለዋ ንምሳል ዝግበር ጻውዒት እዩ። የግዳስ እዚ ጸጥታ ንምውሓስ እባ፡ ብምኽንያት ቁጠባዊ ኣገዳስነት እባ፡ እናተባህለ ብዝተመርጹ ቃላት ‘ልኡላዊ’ ኣፍደገ ባሕሪ ንምውናን ዝግበር ጻውዒት ሕጋዊ መሰረት የብሉን። ዘቕርቡዎ ምኽንያት ኮነ ተባሂሉ ዘይገሃስ መሰል ልኡላውነት፡ ቻርተር ሕብረት ኣፍሪቃን ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ዝጠልቦ ሕንጻት ግዝኣታዊ ክብሪ ሃገራትን መሰረታዊ ጭብጥታትን ዝጐሰየ እዩ። ሕጋዊ ልምዓታዊ መደባት ምስ ጎበጣ ተወሳኺ መሬት ዘራኽብ የብሉን። ነዚ ሕጋዊ ዝገብር ዞባዊ ይኹን ዓለም ለኻዊ መቓን ከኣ የለን።


ዝኣመሰሉ ምስምሳት፡ ብክልተኣዊ ክረአ ዘለዎ ጉዳይ ናብ ኣስገዳድ ድርኺት ንምዕባሉ ዝግበር ፈተነ እዩ። እዚ ጌጋ ጥራይ ኣይኮነን። ብቐንዱ ሓደገኛ እዩ። ንቡር ዶባትን ዝጸንሐ ልኡላዊ ስርዓታትን ብምጥሓስ “ልኡላዊ ኣፍደገ” ንምውናን ከም ጉልባብ ዝተጠቕሙሉ ናይ ጸጥታ ምኽንያት ደይ መደይ ኢልካ ዝተነድቀ ሓድሽ መንነት፡ ቀንዲ ሕመረት ናይዚ ወፈራታት ሓሶት እዩ። ብሽም ኣገዳስነት ዞባዊ ጸጥታ ነዚ ዕላማታት እዚ እናኣቀባበሉ ዓለም ለኻዊ ሕጊ ፈጺሙ ዝነጽጎን ልኡላዊት ሃገር ዘይትቕበሎን ነገር ፍሉይ ፍወሳ ተገይሩሉ ከም ንቡር ተቐባልነት ክረክብ እያ ኢትዮጵያ ትጽዕር ዘላ። ሰልፊ ብልጽግና ካብቲ ዝርግሖ ዓጀውጀው ጠሪሱ ዘይዝክሮ ሓቅነታት ኣሎ። ብወዝቢ ዘይኮነስ ኮነ ኢሉ እዩ ዝሰግሮ። ኤርትራ ኣብ ገማግም ባሕራ ልኡላዊ መሰል ከም ዘለዋ፡ ብዛዕባ ዓለም ለኻዊ ኣፍልጦ ዘለዎ ዶባታ፡ ኮምሽን ዶብ ክልቲአን ሃገራት ኣብ 202 ብዛዕባ ባድመን ከባቢኣን ኣብ ዝነበረ ክርክር ዝሃቦ ቀያዲ ውሳነ፡ ኢትዮጵያ ንውዕል ኣልጀርስን ዓለም ለኻዊ ሕግን ብምንጻግ ንልኡላዊ መሬት ኤርትራ ን18 ዓመታት ጎቢጣ ምሓዛ ፈጺሞም ዘይለዓሉ እዮም። ቈላሕታ ዝስሕቡ ዝተጋነኑ ስግኣታት፡ ሽፍትነት ባሕሪ፡ ሓደጋ ሽቦታት መራኸቢ ከርሲ ባሕሪ ከም ምስምስ እናኣቕረቡ ኢትዮጵያ ናይዚ ዞባ ጸጥታ ምንቅስቓስ ንግዲ ምእንቲ ከተውሕስ ህልውናኣ ኣብ ማያት ባሕሪ ክረጋገጽን ልኡላዊ ኣፍደገ ቀይሕ ባሕሪ ክትውን እያ ትጽውዕ ዘላ። ጸጥታዊ ስግኣት ከም ኣጽዋር ተጠቒምካ ጎበጣ ግዝኣታት ምክያድ ሓድሽ ሜላ ኣይኮነን። ብቐዳምነት ኣብ ገማግም ባሕሪ ዝተደኰና ሃገራት እየን ሓላፍነት ምሕደራን ምርግጋጽ ጸጥታን ገማግም ዘለወን። ኢትዮጵያ ወደብ ኣልቦ ዕጽውቲ ሃገር ከም ምዃና ኣብቲ ልኡላዊ ግዝኣት ማያት ኤርትራ ከተመሓድር ኣይትኽእልን። እዚ ዝቐርብ ስግኣታት ንዞባዊ ምትሕግጋዛት ዝጽውዕ ዘይኮነስ ናይ ኢትዮጵያ ዘይሕጋዊ ዕላማ ንኸሐይል ተባሂሉ ዝቕርብ ዘሎ እዩ። ደገፍቲ ናይዚ ሓሳብ እዚ “ኢትዮጵያ ዞባዊ ንግዲ ምእንቲ ክትሕሉ” ኣብ ገማግም ኤርትራ ቀዋሚ ግዝኣት ባሕሪ ክትውን ከም ዘለዋ ክገልጹ ከለዉ፡ ብግልባጡ ናይ ኤርትራ ልኡላውነት ጠሪሱ ክድምሰስ ከም ዘለዎ እዩ ዝገልጽ። ብመሰረት ዓለም ለኻዊ ሕጊ ኣፍ ደገ ባሕሪ ዘይብላ ዕጽውቲ ሃገር ብመሰጋገሪ ሃገራት ኣቢላ፡ መሰል ተጠቃምነት ኣፍደገ ባሕሪ ክትረክብ ትኽእል እያ። እዚ መሰል እዚ ግና ምስ ሃገራት ገማግም ብዝግበር ናይ ሓባር ስምዕን ውዕልን እዩ ዝፍጸም እምበር ልኡላውነት ዘረክብ ኣይኮነን። ኣብታ ኣአንጋዲት ሃገር ወተሃደራዊ መዓስከራት ክኽፈት ወይ ቀዋሚ ናይ ጸጥታ ሓይሊ ክትከል ወይ ስልጣን ክመሓላለፍ ኣይፈቅድን። መሰል ተጠቃምነት ጥራይ ምኽንያት ተገይሩ ነቲ ዝድለ ናይ ስምዕ መለክዒታት ኣብ ግምት ዘየእተወ በይናዊ ስጉምቲ ንመንፈስን ፊደላት ሕግን ዝግህስ እዩ። ብዓለም ለኸ ፍሉጥ ዝኾነ ልኡላዊ ዶባት ኤርትራ ናይ ብሕታን ንእኣን ጥራይ ዝምልክት ብማንም ዘይትንከፍ እዩ። ብሸለልታ ይኹን ብድርኺት፡ ነዚ ሓቅታት ማያት ኤርትራ ናብ ረብሓ ኢትዮጵያ ንምቕያር ዝግበር ፈተነ፡ ናብ ልኡላውነት ኤርትራ ዘቕነዐ ቀጥታዊ ተጻብኦ ኮይኑ፡ ኣብ ዞባዊ ምሕደራ ማያት ባሕሪ ሓደገኛ ኣብነት ከስዕብ ዝኽእል እዩ። ናብ ባሕሪ ንምብጻሕ ኢትዮጵያ እተቕርቦ ምስምስ “ዞባዊ ግዴታ” ንጸጥታ ወይ ንምርግጋእ ዝምልከት እውን ኣይኮነን። ነቲ ንቡር ኮይኑ ዝጸንሐ ዞባዊ ስርዓታት ከም ብሓድሽ ካልእ ቅርጺ ብምትሓዝን፡ ንዓለም ለኻዊ ሕግታት ካልእ ትርጉም ብምሃብን፡ ህርፋን ጂኦፖለቲካ ትምኒታት ንምትግባር ብታሪኽን ብውዕላትን ዝተቐየደ ልኡላዊ መሰላት ጎረባብታ ንምግሃስ ዝፍተን እቲ ቀንዲ ሕመረት ናይዚ ምኽንያት’ዚ እዩ። ምሕዳር ኣዲሳበባ ነቲ ክልተኣዊ ጉዳይ ከም ናይ ሓባር ረብሓ ብምሳልን ዕላማታ “ዞባዊ ግዴታ” ንምፍጻም ከም ዝኾነን ሓቅታት ሸፋፊንካ ዓለም ለኻዊ ኣፍልጦ ዘለዎ ልኡላውነት ኤርትራ ብበይናዊ ናይ ምስፍሕፋሕ መደባት ንምቕያር እዩ ዝሓስብ። ከምቲ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ፡ ወደብ ዘይብላ ዕጽውቲ ሃገር ኣፍ ደገ ባሕሪ ንክትረክብ ምስ ገማግም ባሕሪ ዘለዋ ጎረቤት ሃገር ብዝካየድ ልዝብን ብዝግበር ሓባራዊ ስምዕን ጥራይ ምዃኑ ዓለም ለኻዊ ሕጊ ብንጹርን ብዘየወላውልን ይገልጽ። ብናይ ሓይሊ ፖለቲካ ወይ ብታህዲድ ልኡላውነት ክሰዓር ኣይክእልን። ብዘይ ፍቓድ ኤርትራ “ልኡላዊ መሓላፊ” መሰል ወደብ ወይ ፍሉይ ዞባ ንምውናን ዝግበር ፈተነ፡ ነቲ ኣብ ቻርተር ሕቡራት ሃገራት ዓንቀጽ 2 (4) ዝሰፈረ ኣንጻር ግዝኣታዊ ሓድነት ካልእ ሃገር ሓይሊ ምጥቃም ዝኽልክል፡ ድሕሪ ግልግል ውግእ ‘ኣብ ኢድካ ዘሎ ኣብ ኢድካ ይጽናሕ’ (uti posidetis) መትከል ምግሃስ ማለት እዩ። ብተወሳኺ ኢትዮጵያ ዕላማታ ናይ ሓባር ረብሓ ዝህብ ስትራተጂያዊ ኣገዳስነት ዘለዎ ከም ዝኾነን፡ ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ዘይምርግጋእን ሽፍትነት ባሕርን ከም ዘሎን፡ ኣብ የመን ዝተወለዐ ግጭት ከም ምኽንያት ኣገጣጢማ ብሽም ዞባዊ ጸጥታ ብሕታዊ ዋንነት ንምእዋጅን እተካይዶ ጠቐነታት ሓደገኛ እዩ። ሕጋዊ መሰልን ልኡላውነት ኤርትራን ንጎድኒ ብምጕሳይ፡ ኢትዮጵያ ዕላማ ጎበጣኣ ምኽንያታዊ ንምግባር ታሪኻዊ መረን ጸጥታዊ ስክፍታን ከም ዘለዋ እትደጋግሞ ታክቲክ ናይ ወጻኢ ፖሊሲ እዩ። ኣብ ዝተዛብዐ ስነ ኣእምሮ ዝመላለስ ምውናን ማያት ባሕሪ ከም ዕላማ ጥራይ ዘይኮነስ ከም ትዕድልቲ ገይሩ ዝኣምን ካልእ ዝተኸወለ ድልየት ኣሎ። ኣብ ሃጸያዊ ቤተ መንግስቲ ጀሚሩ ናብ ሰልፊ ብልጽግና ሰጊሩ ዘሎ ኣብ ኣእምሮ ሰሪጹ ንኣርካናት ኢትዮጵያ ብናፍቖት ቀይሕ ባሕሪ ኣዐንዚዙ ይርከብ። መበቈል ናይዚ ናፍቖት እዚ ከኣ፡ ሕጊ ወይ ጂኦግራፊ ኣይኮነን። ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ክትረክብ ‘ቅኑዕ’ ከም ዝኾነ፡ ነዚ ዝቃወም ከኣ ‘ዘይፍትሓዊ’ ከም ዝኾነ ዝኣምን ኣብ ጽውጽዋያዊ ፖለቲካ ዝተሰረተ ድርቅና እዩ። ካድረታት ሰልፊ ብልጽግና፡ ነቲ ካብ ቀደም ኣትሒዙ ዝጸንሐ ሃተፍተፍ ሕልምታት ቀትሪ ከም ሓድሽ እናደጋገሙ፡ ብዛዕባ “ውህደት”፡ “ናይ ሓባር ጸጥታ” ወይ “ቁጠባዊ ኣገዳስነት” ክደጋግሙ ይስምዑ ኣለዉ። እዚ እውን ሓድሽ ነገር ኣይኮነን። ናይ ካልእ ልኡላውነት ኣብ ግምት ዘየእቱ ዘየባትኽ ትምኒት ኣፍ ደገ ባሕሪ እዩ። ብዘይካ’ቲ ዓለም ለኻዊ ኣፍልጦ ዘይተዋህቦ ኣብ ግዜ ፈደረሽን ስዒቡ ድማ ግዜ ጎበጣን ኢትዮጵያ ሕጋዊ ዝኾነ ኣፍ ደገ ባሕሪ ኣጥርያ ኣይትፈልጥን። ዓለም ለኻዊ ሕጊ ብምጥሓሳን ድልየት ህዝቢ ኤርትራ ብምግሃሳን፡ ኢትዮጵያ ንዓሰርተታት ዓመታት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዋንነት ዘለዋ ይመስላ ነይሩ። ናይዚ መቐጸልታ ዝኾነ ታሪኻዊ ሰልበጣ ድማ እዩ ኣብዚ እዋን እዚ ብተደጋሚ “መሰል” ኣፍ ደገ ባሕሪ ከም ዘለዋ ዝስማዕ ዘሎ። ገማግም ባሕሪ ዋንነት ናይ ወናኒት ማያዊ ግዝኣት ዝኾነት ሃገር ከም ዝኾነን ኣፍደገ ባሕሪ ዘይብለን ሃገራት ብታህዲድ ወይ ብሓይሊ ወይ ብፈኸራ ዘይኮነስ ብናይ ሓባር ስምዕ ተጠቀምቲ ክኾና ከም ዝኽእላ ዓለም ለኻዊ ሕጊ ብንጹር ኣስፊሩዎ ኣሎ። ኢትዮጵያ ከኣ ነቲ ናይ ጎበጣ ዘበን ዳግማይ ከሊሳ ብጽሒት ከም ዘለዋ ምፍታና ዘምጸኦ ሓድሽ ነገር የለን። ኤርትራ በይና እያ ሕጋዊትን ልኡላዊት ወናኒት ገማግም ባሕራን። እተን ዓመታት ዘይሕጋዊ ጎበጣ እየን እምበኣር፡ ከም ድሕረ ባይታ ናይዚ ኩሉ ሰልፊ ብልጽግና ዘስመዖ ቀጻሊ ቄናን ናይ ክሕደት መደረታት።


ጥዕና ሱሌማን ኣሕመድ ሱሌማን ኣሕመድ 2 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 4 ሕርቃን ጥዕናዊ ጸገም የምጽእ ድዩ፧ ንደልዮ ነገር ምስ እንስእን ክንሓርቕ ንቡር እዩ። ምሕራቕ ኣብ ህይወትና ለውጢ ንምጻእ ኣገዳሲ ዝኾነሉ እዋን’ውን ኣሎ። ይኹን’ምበር፡ ምሒር ምስ ዝበዝሕን ብኣገባብ ክንኣልዮ ምስ ዘይንኽእልን ከቢድ ጥዕናውን ስምዒታውን ጸገም ከምጽአልና ይኽእል እዩ። ደረጃ ሕርቃን ካብን ናብን ሰብ ክፈላለ ይኽእል እዩ። ንዓና ዘሕርቐና ነገር፡ ነቲ ኻልእ ምንም ከይከውን ይኽእል እዩ። በዚ ደረጃ’ዚ ሓሲብና ክንርእዮ ምስ እንፍትን፡ ንነብስና ካብ ምሒር ምቝጣዕ ክንገትኣ ክንጅምር ኢና። ዘሕርቐና ነገር ግን እንታይ እዩ፧ ዘሕርቐና ነገር ግን እንታይ እዩ፧ ምሕራቕ/ ምቑጣዕ ባህርያዊ እዩ። ሰብነትና ብባህሪኡ ዝፈጥሮ ግብረ መልሲ ናይ ዝኾነ ስግኣት እዩ። “ከምዚ ከጋጥመኒ/ ከጋጥመና ይኽእል እዩ” ኢልና ኢና ንቑጣዕ። ገለ ካብ ዓይነታት ምቑጣዕ ንምንባርና ዘገድሱ እዮም። ሓያሎ ክኢላታት ስነ-ኣእምሮ፡ “ምሕራቕ ጥቕሚ ዘለዎ ባህሪ ክኸውን ይኽእል እዩ” ይብሉ። መዓስን ኣብ ከመይ ኩነታትን ብኣገባብ እንተጠቒምካሉ፡ ድሌታትካ ንምርካብ ወይ ሸቶኻ ንምውቃዕ ብእወታዊ መንገዲ ከሳልየካ ይኽእል እዩ።


ምሕራቕ/ምቑጣዕ ጸገም ዝኸውን ንኽትቆጻጸሮ ዓቕሚ ምስ እትስእን እዩ። ክትወጾ ኣብ ዘይትኽእል ከቢድ ጣዕሳን ጓህን ድማ ይሸምመካ። ኣብ 2010፡ ኣብ ኣመሪካ ክኢላታት ማሕበራዊ ስነ ልቦና ዘካየድዎ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ክትቆጻጸሮ ዘይትኽእል ቁጥዐ/ ሕርቃን፡ ኣካላውን ኣእምሮኣውን ጉድኣት ከም ዘለዎ የነጽር። ሽዑ ንሽዑ፡ ክትቆጻጸሮ ናብ ዘይትኽእል ኣፋዊ (ጸርፊ) ከምኡ’ውን ኣካላዊ መጥቃዕቲ ከተካይድ ዝቕስቅስ ስምዒት ብምዃኑ፡ ንነብስኻን ኣብ ከባቢኻ ዘለዉ ሰባትን ብኸቢድ ክትጎድእ ትኽእል።


እዮም፧ ክትቁጣዕ ወይ ክትሓርቕ ዝገብሩ ጉዳያት ብዙሓት እዮም። ወጥሪ፡ ጸገም ስድራቤት፡ ስእነት ስራሕ፡ ጉዳይ ቁጠባ ወዘተ። ኣብ ገለ ሰባት፡ ምቑጣዕ/ ምሕራቕ መበገሲኡ ባዕሎም ብዘማዕብልዎ ስርዓት ኣልቦ ልምድታት ኮይኑ ኢና ንረኽቦ። ግዙእ ኣልኮላዊ መስተ ምዃን ወይ ቃዝኖት ከም ኣብነት ክጥቀስ ይከኣል። ስዒቦም ክንሓርቕ/ ክንቁጣዕ ክገብሩና ዝኽእሉ ኣርእስትታት


ተዘርዚሮም ኣለዉ፦ ቃዝኖት (Depresion) ቃዝኖት (Depresion) ምቑጣዕ ምልክት ናይ ቃዝኖት ክኸውን ይኽእል እዩ። ብውሕዱ ኣብዞም ዝሓለፉ ክልተ ሳምንታት ዘጋጠመና ዘሕዝን ፍጻመ ወይ ክሳራ ዝፈጥረልና ስምዒት ሓደ ካብቲ ንኽንቁጣዕ ዝደፍኣና ምኽንያታት ክኸውን ይኽእል እዩ። ምቑጣዕ ሃንደበት ዝትኮስ፡ ክትቆጻጸሮ ዘሸግር ብጋህዲ ዝቃላዕ ስምዒት እዩ። ጻዕቂን ስምዒትን ናይቲ ሕርቃን ካብ ሰብ ናብ ሰብ ይፈላለ እዩ። ቃዝኖት ዘለዎ ሰብ ክሓርቕ እንከሎ ዘርእዮ ቃዝኖት ዘለዎ ሰብ ክሓርቕ እንከሎ ዘርእዮ ምልክታት ነዞም ዝስዕቡ ዘማልአ እዩ፦ ምልክታት ነዞም ዝስዕቡ ዘማልአ እዩ፦ • ምንዳር፡ • ጸኒሑ ዝርአ ምድካም ሓይሊን እምብዛ


እስትንፋስን፡ • ተስፋ ናይ ምቑራጽ ስምዒት፡ • ነብስኻ ክትጎድእ ወይ ክተጥፍእ ምድላይ። ስርዓት ዘይብሉ ተደጋሚ ዕግርግር (Obs ስርዓት ዘይብሉ ተደጋሚ ዕግርግር (Obs sesive-compulsive disorder) sesive-compulsive disorder) እዚ ሓደ ካብ ጸገማት ስነ-ኣእምሮ ኮይኑ፡ ክትቆጻጸሮ ዘይትኽእል ናብ ከቢድ ጉድኣት ዘምርሕ ዓይነት ምቑጣዕ እዩ። ከምዚ ዓይነት ጸገም ዘለዎም ሰባት፡ እቲ ዘርእይዎ ዕግርግርን ምቑጣዕን ብዘይ ድሌቶም ካብ ስምዒታዊ ቁጽሮም ወጻኢ ከም ዝመጾም ይንገር።


ኣብ ሓደ እዋን፡ ሓንሳብ ወይ ብተደጋሚ፡ ካብ ዓቐን ንላዕሊ ኣልኮላዊ መስተ ምውሳድ፡ ብዙሕ ኣልኮላዊ መስተ ምውሳድ ንዝብል ሓሳብ እዩ ዘነጽር። መጽናዕትታት ከም ዘመልክትዎ፡ ኣልኮላዊ መስተ ምዝውታር ዓመጽ/ መጥቃዕቲ ናይ ምፍጻም ተኽእሎ የዕቢ እዩ። ብደረጃ ዓለም ካብ ዝፍጸሙ ገበናት እቶም ልዕሊ ፍርቂ ኣልኮላዊ መስተ ዝጠንቆም ምዃኖም’ውን እቶም መጽናዕትታት ወሲኾም የረድኡ። ኣልኮላዊ መስተ ናይ ምሕሳብን ምዝዛን ዓቕምኻ የጉድል። ከም ሳዕቤኑ ሚዛናዊ ዝኾነ ስጉምቲ ክትወስድ የጸግመካ። ንተዘዝታዊ ስምዒታት ሰብነትና ስለ ዝጸልዎ’ውን ምንቅስቓስ ሰብነትካ ክትቆጻጸር ኣይትኽእልን። ብዙሕ ግዜ ኣልኮላዊ መስተ ሰትዩ ናይ ምቑጣዕ ባህሪ ዘርኢ ሰብ ዝወስዶ ስጉምቲ ኣዝዩ ከቢድ ክሳራ ዘውርድ እዩ ዝኸውን። ኣቓልቦ ዘጉድል ኣመና ውዑይ ዕግርግር ኣቓልቦ ዘጉድል ኣመና ውዑይ ዕግርግር (Atention deficit hyperactivity disord (Atention deficit hyperactivity disord der) der) እዚ ኣብ ዋህዮታት ናይ ሓንጎል ማለት ‘ኒውሮንስ’ ብዝርአ ጉድለት ምዕባለታት ዝፍጠር፡ ናብ ምቑጣዕን ምሕራቕን ዘምርሕ ጸገም እዩ። ብዘይምቕላብ ማለት ሃዲእካ ክተስተብህል ብዘይ ምኽኣል፡ ኣመና ምውዓይ ብምዃን ከምኡ’ውን ረባሺ ደፋኢ ሓይሊ ብምውናን ዝኣመሰሉ ምልክታት ዘካተ ድማ እዩ። ከምዚ ዓይነት ጸገም ዘለዎ ሰብ፡ እቲ ምልክታቱ ገና ንእሽቶ እንከሎ ዝጅምር ኮይኑ፡ ክሳብ ዕምሩ መላእታ ይቕጽል። ከርእዮም ካብ ዝኽእል ተወሳኺ ምልክታት፦ • ዕረፍቲ ምስኣን፡ • ናይ ኣድህቦ ጸገም፡ • ግዜ ብግቡእ ምጥቃምን መደባት ምሕንጻጽን ዘይምኽኣል ወዘተ። ብምጽራር ወይ ብሓንጋድ ዝርአ ዕግርግር ብምጽራር ወይ ብሓንጋድ ዝርአ ዕግርግር (Opositional defiant disorder) (Opositional defiant disorder) እዚ ናይ ካልኦት ሰባት ሓሳብ ንምቕባል ዝርአ ናይ ምሕንጋድ ስምዒት ኮይኑ ብዙሕ ግዜ ኣብ ቤት ትምህርቲ ብፍላይ ኣብ ህጻናት ይርአ። ካብ ምልክታቱ፦ • ምሒር ሕርቃን፡ • ዓቕሊ ምጽባብ፡ • ምንዳር፡ • ምቕናእ ወዘተ የጠቓል። ከምዚ ዓይነት ጸገም ዘለዎም ህጻናት ብዙሕ ግዜ ምስ መዛኑኦም ክበኣሱን ከዕገርግሩን እዮም ዝረኣዩ።


ሓዘን/Grief ሓዘን/Grief ምቑጣዕ/ ምሕራቕ ሓደ ካብ ደረጃታት ሓዘን/ ጓሂ እዩ። ሓዘን፡ ንፈትዎ ሰብ ብሞት ብምስኣንና ክመጽእ ይኽእል እዩ። ሓዘን/ ጓሂ - ዝሓሰብናዮ ክኾነልና ብዘይምኽኣሉ፡ ኣብ ትምህርቲ ብምትራፍና፡ ሓዳርና ብሰላማዊ መንገዲ ብዘይ ምቕጻሉ፡ ብሰንኪ ፍትሕ፡ ካብ ስራሕ ብምብራርን ወዘተ ክስዕብ ይኽእል እዩ።


ምልክታት፦ • ስንባደ/ ራዕዲ፡ • ምድንዛዝ፡ • ንነብስኻ ከም ገበነኛ ምውሳድ ወይ ምጽጻት፡ • ጓሂ፡ • ብሕቱው ምዃን፡ • ፈራሕ ምዃን እዮም።


ኣካላውን ስምዒታውን ምልክታት እዩ ዘለዎ። ናይ ምሕራቕ ጸገም ዘለዎም ሰባት እቲ ዘርይዎ ምልክታት ሱቕ ኢሉ ዝመጸ ዘይኮነ ገለ ኣገጣሚታት ዝፈጠሮ ስምዒት እዩ። ዓቐን ናይቲ ስምዒት ግና ካብን ናብን ሰብን ዘጋጥመሉ እዋናትን ይፈላለ እዩ። ኣካላዊ ምልክት (Physical symptom) ኣካላዊ ምልክት (Physical symptom) ምሕራቕ ንኹሉ ክፍሊ ሰብነት እዩ ዝጸልዎ፡ እንተላይ ንልቢ፡ ንሓንጎል ከምኡ’ውን ንጭዋዳ። ኣብ 201 ዝተኻየደ መናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ሕርቃን - ‘ተስቶስቶረነ’ (test tosterone) ዝተባህለ ሆርሞን ከም ዝውስኽ፡ ‘ኮርቲስል’ (cortisol) ዝተባህለ ህርሞን ድማ ከም ዝጎድል ይገብር። ‘ተስቶስቶረነ’ (test tosterone) ንባህሪ ወዲ ተባዕታይ ዘዕቢ፣ ‘ኮርቲስል’ (cortisol) ድማ ንገለ ዘየድልዩ ባህርያት ሰብነት ንምፍዋስ ዘገልግል ሆርሞን እዩ። ገለ ካብቶም ብሰንኪ ምቑጣዕ ኣብ ኣካላትና ዝረኣዩ ምልክታት፦ • ምውሳኽ ጸቕጢ ደም፡ • ምውሳኽ ህርመት ልቢ፡ • ምርባጽ ስምዒት፡ • ምሽቕሻቕ ጭዋዳ ወዘት።


ስምዒታዊ ምልክት (Emotional sympt ስምዒታዊ ምልክት (Emotional sympt tom) tom) ምስ ምሕራቕ/ ምቑጣዕ ተኣሳሲሮም ዝመጽኡ ስምዒታት ብዙሓት እዮም። ኣብ ሓደ ፍጻመ ናይ ሕርቃን፡ ወይ ቅድሚኡን ድሕሪኡን ክመጽኡ ዝኽእሉ ስምዒታት፡- • ምንዳር፡ • ፍርሒ፡ • ሻቕሎት፡ • ነድሪ፡ • ወጥሪ፡ • ዓቕሊ ምጽባብ፡ • ጣዕሳ ወዘተ እዮም።


ዓይነት ስምዒታት ምቑጣዕ ዓይነት ስምዒታት ምቑጣዕ ስምዒታት ምቑጣዕ ብዝተፈላለዩ ኣገባት እዩ ዝንጸባረቕ። ኩሎም ዓይነት ሕርቃን ብተመሳሊ ኣገባብ ኣይንጸባረቑን እዮም። እቲ እነንጸባርቐሉ ኣገባብ ድማ ውሽጣዊ፡ ግዳማዊ ልኡም ተባሂሉ ይኽፈል።


ግዳማዊ (Outward):- ግዳማዊ (Outward):- ኣብዚ እቲ ናይ ምቑጣዕ ስምዒታት ወይ ዓመጽ ብዝተፈላለዩ ኣገባት እዩ ዝንጸባረቕ። ንኣብነት ከም ምጭዳር፡ ምርጋም፡ ምድርባይ ወይ ምስባር ኣቕሓ፡ ከምኡ’ውን ምጽራፍ ወይ ምዝላፍ ዝኣመሰሉ ጠባያት ይረኣዩ። ውሽጣዊ (Inward):- ውሽጣዊ (Inward):- እዚ ዓይነት ሕርቃን’ዚ ብቐጥታ ንባዕልኻ እተጥቀዓሉ ኣገባብ እዩ። ንነብስኻ ብኣሉታዊ ነገር ብምጥማት ድማ፡ ነብስኻ ክተትሕታ ወይ ድኽምቲ ገይርካ ክትቆጽራ ዝኣመሰሉ ጠባያት ተርኢ። ኣብዚ ነገራት ብድኽመትካ ከም እተበላሸዉ ገይርካ ስለ እትቖጽሮም፡ ካብ ሰባት ክትፍለን ነብስኻ ክትጎድእን ትፍትን።


ልኡም (Pasive):- ልኡም (Pasive):- ኣብዚ ሕርቃንካ ብዝግባእ ስለ እትቆጻጸር ንኻልኦት ሰባት ብንጹር ኣይንጸባረቕን እዩ። እቲ ዝሓረቐ ስቕታ ምብዛሕ፡ ምስቁርቋር ወዘተ ዝኣመሰሉ ስምዒታት የንጸባርቕ እዩ። የግዳስ ብኻልኦት ሰባት ብቐሊሉ ስለ ዘይልለ፡ ንነብሱ’ምበር ኣብ ካልኦት ዘውርዶ ሃስያ ጉሉሕ ኣይኮነን፡ ናይ ምቑጣዕ/ ምሕራቕ ባህሪ ኣለካ ዶ፧ ናይ ምቑጣዕ/ ምሕራቕ ባህሪ ኣለካ ዶ፧ ናይ ምቑጣዕ ባህሪ እንተለካ፦ • ብቐሊሉ ሓራቕ ትኸውን፡ • ዘቖጥዓካ ነገር ካብ ቁጽጻርካ ወጻኢ ኮይኑ ይስመዓካ፡ • ዘለካ ዝምድና ብኣሉታ ክጸልዎ ትርኢ፡ • ንኻልኦት ሰባት ጎዳኢ ኮይኑ ትረኽቦ፡ • እቲ ጉዳይ ኣጣዒሱካ ይቕረታ ክትሓት ትደሊ፡ • ዘይተደልየ ቃላትን ጸርፍን ክትድርቢ ትግደድ።


መቆጻጸሪ ኣገባብ ሕርቃን መቆጻጸሪ ኣገባብ ሕርቃን ሕርቃንካ ካብ ቁጽርካ ወጻኢ ምዃኑ እንተኣስተብሂልካ፡ ከምኡ’ውን ንህይወትካን ምስ ሰባት ዘለካ ዝምድናን ብኣሉታ ይጸልዎ ከም ዘሎ እንተገንዚብካ፡ ናብ ክኢላ ሕክምና ስነ-ኣእምሮ ብምኻድ ሕክምናዊ ሓገዝ ክትሓት ይግባእ። ክኢላታት ሕክምና ስነ-ኣእምሮ፡ ዘለካ ጸገም እንታይ ምዃኑን ምስ ኣእምሮ ዘለዎ ምትእስሳር ከመይ ከም ዝመስልን ኣብ ምልላይ ክሕግዙኻ እዮም። ብኸመይ ኣገባብ ሕርቃንካ ክትቆጻጸር ከም እትኽእል’ውን ገለ ፍወሳታት ክገብሩልካ ይኽእሉ እዮም። ሕርቃንካ ንምቁጽጻር ዘኽእሉ መንገድታት ሓያሎ እዮም። ገለ ካብኦም፦ • መዘናግዒ ኣገባት ምፍጣር፡ ብፍላይ ድማ ኣብ እትሓርቀሉ እዋን። • ናይ ባህሪ ለውጢ ንምፍጣር ግቡእ ኣእምሮኣዊ ፍወሳ ምክያድ። • ወጥሪ፡ ቃንዝኖትን ጭንቀትን ምስ ዝህልዉኻ ብኣግኡ ክትኣልዮም ምኽኣል። • ሕርቃንካ ንምቁጽጻር ካብ ክኢላታት ኣእምሮ ግቡእ ምኽሪ ምውሳድ። • ሕርቃንካ ንምቁጽጻር ግቡእ ምውስዋስ ኣካላት ምክያድ። • ግቡእ ግዜ ብምሃብ ዘድሊ ምዝንጋዕ ክትወስድ ምኽኣል። • ሰባት ምሕጋዝ፡ ሞራላዊ ደገፍ ምሃብ ወዘተ ዝኣመሰሉ ቅዱስ ልምድታት ምዝውታር ንባዕሉ ሞራላዊ ዕረፍቲ ስለ ዝህበካ ሕርቃንካ ንምቁጽጻር የኽእለካ እዩ።


ምንጪ፦ medicalnewstoday ምንጪ፦ medicalnewstoday 2 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 5 ምስ ደራሲ መጽሓፍ፡ “ስነ-ኣገባብ ምርምርን ኣገደስቲ መጽናዕትታትን” ኣቶ ተስፋይ ቀለታ ዓንዶም ግርማይ (ወዲ-ደረስ)


ቃለ-መሕተት ኣብዚ እዋን’ዚ ሓላፊ ክፍሊ ምርምር ህግደፍ ኮይኑ ዝሰርሕ ዘሎ ገዲም መምህርን ጋዜጠኛን ኣቶ ተስፋይ ቀለታ ደምሳስ፡ ብ1948 ኣብ ኣስመራ ተወሊዱ። ክሳብ 1 ክፍሊ ትምህርቱ ኣብ ኣስመራ ተኸታቲሉ። ብድሕሪኡ ናብ ኢትዮጵያ-ኣዲስ ኣበባ ተጓዒዙ ናይ 12 ክፍሊ ኣብ ላባላቶሪ ስኩል ቀጺሉ። ብድሕሪ’ዚ፡ ናብ ዩኒቨርስቲ ኣዲስ ኣበባ ተጸንቢሩ፡ 4 ዓመት ተማሂሩ ብዓውዲ ጂኦግራፍን ስነ-ፍልጠት ስነ-ልቦናን ድሕሪ ምራቕ፡ ኣብ ጎንደር ‘ቤገምድር’፡ መምህር ኮይኑ ን5 ዓመት ኣገልጊሉ። ኣብ 197 ናብ ህግሓኤ ንምጽንባር ሜዳ ወሪዱ። ወተሃደራውን ፖለቲካውን ትምህርቲ ድሕሪ ምቕሳም ከኣ ናብ ብርጌድ 4 ተመዲቡ። ንመጀመርታ ግዜኡ ምስ ኣሃዱኡ ብምዃን ኣብ ውግእ ሰምሃር 197 ‘ሰሓጢት’ ኣብ ዝብሃል ቦታ ውግእ ተኻፊሉ። ቀጺሉ፡ ኣብ ገርሁ ስርናይ (ትግራይ) ኣብ 1ይ ወራር 1978 ውግእ ተኻፊሉ። ኣብቲ ውግእ ከኣ መውጋእቲ ኢድ ኣጋጢምዎ። ኣብ 5ይ ወራር 1979 ኣሃዱኡ ኣብ ማዕሚደ ኣብ ዝገበረቶ መስርሕ ‘ድብያ’፡ መውጋእቲ እግሪ ኣጋጢምዎ። እዚኦም ውሑዳት ኣብነታት ካብቶም ኣቶ ተስፋይ ዝተኻፈሎም ውግኣት እዮም። ብድሕሪ’ዚ፡ ብ1981፡ ወኪል ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ ኣብ ብርጌድ 4 ብምዃን ከገልግል ተመዚዙ። ተጋዳላይ ተስፋይ ወኪል ድምጺ ሓፋሽ ኮይኑ ኣብ ዝተመደበሉ እዋን፡ ብረድዮ ካብ ዝሰምዖ ወይ ጽሑፋት ብምንባብ ዘዋህለሎ ፍልጠት እንተዘይኮይኑ፡ ጋዜጠኛ ከብሎ ዘኽእል ተመክሮ ኣይነበሮን። ‘ክገብሮ ኣለኒ’ ዝበለ ልቡ ከየስመረ ስለ ዘይድቅስ ግዳ፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ንፉዕ ጋዜጠኛ ክኽውን ኣይተጸገመን። ድሕሪ ካልኣይን ሓድነታውን ጉባኤ 1987 ድማ ናብ ማእከላይ ቤት ጽሕፈት ድምጺ ሓፋሽ ኤርትራ፡ ሻባይት ተሳሒቡ። እንደገና ኣብ 198 ከም ሓላፍን ጠርናፊን ናብ ምድላው መጽሔት ሳግም ተቕይሩ። ቀጺሉ፡ ኣብ 190 ናብ ቤት ትምህርቲ ካድር ተቐይሩ፡ ኣብ ምድላው መጽሔት ሓርበኛ ተመዲቡ። ናጽነት ኮይኑ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ኣብ 191 ኣብ ዝጀመረትሉ ከኣ፡ ኣቶ ተስፋይ፡ ጋዜጠኛ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ኮይኑ ተመዲቡ። ነዊሕ ከይጸንሐ ዋና ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ሓዳስ ኤርትራ ኮይኑ። ቀጺሉ ሓላፊ ጋዜጣታት ኮይኑ ኣገልጊሉ። ብድሕሪ’ዚ፡ ናብ ኣገልግሎት ዜና ተቐይሩ ዋና ዳይረክተር ኣገልግሎት ዜናን ጋዜጣን ኮይኑ ክሳብ 203 ኣገልጊሉ። ካብኡ ናብ ምርምርን ስነዳን ህግደፍ ተቐይሩ፡ ሓላፊ ክፍሊ ዜና (መጽሔት ሕድሪን መርበብ ሓበሬታ ሻዕብያ ዶት ኦርግን) ናይቲ ትካል ኮይኑ ንልዕሊ 13 ዓመት ድሕሪ ምግልጋል፡ ኣብ 2016 ናብዚ ሕጂ ብሓላፍነት ዝሰርሓሉ ዘሎ ክፍሊ ምርምር ህግደፍ ተቐዪሩ። ገዲም መምህርን ጋዜጠኛን ተስፋይ ቀለታ፡ ኣብ ሃገርና ኣብ ስነ-ኣገባብ ምርምርን ኣገደስቲ መጽናዕትታትን ንዘሎ ሃጓፋት ብምልላይ፡ ንጸሓፍቲን ተመራመርቲን ብሓፈሻ፡ ኣብቲ ዓውዲ ክነጥፉ ዝደልዩ ብጉሳት መንእሰያት ድማ ብፍላይ፡ ‘ሓጋዚት’ ዝበላ፡ ብርክት ዝበሉ ኣብነታት ተሰንዮም ዝቐረቡ ኣብ ስነ-ኣገባብ ስነ-ምርምርን ወዘተ ዘተኮረት፡ “ስነ-ኣገባብ ምርምርን ኣገስቲ መጽናዕትታትን” ዘርእስታ መጽሓፍ፡ ን5 ታሕሳስ፡ 2025 ከመርቓ’ዩ። ኣቶ ተስፋይ ብዘይካ’ዚ፡ ኣቦ መንበር ቦርድ ኣወሃዲት ማሕበራት ገድሊ’ውን እዩ። ንሎም ነዛ መጽሓፍ ክጽሕፍ ዝደረኾ ቀንዲ ምኽንያትን ከምኡ’ውን ንሓፈሻዊ ትሕዝቶ ናይታ መጽሓፍ ከብርሃልና ተወኪስናዮ ነይርና። ጽማቚ ትሕዝቶ ምስኡ ናይ ዘካየድናዮ ቃል-መሕተት ቀዳማይ ክፋል ይስዕብ፡- • ካብ ነዊሕ ተመክሮኻ ተበጊስካ፡ ነዛ ‘ስነ- • ካብ ነዊሕ ተመክሮኻ ተበጊስካ፡ ነዛ ‘ስነኣገባብ ምርምርን ኣገደስቲ መጽናዕትታትን’ ኣገባብ ምርምርን ኣገደስቲ መጽናዕትታትን’ ዘርእስታ መጽሓፍ ጽሒፍካ፣ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዘርእስታ መጽሓፍ ጽሒፍካ፣ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ድማ ክትዝርጋሕያ። ነዛ መጽሓፍ ክትጽሕፍ ድማ ክትዝርጋሕያ። ነዛ መጽሓፍ ክትጽሕፍ ዝደረኸካ ቀንዲ ምኽንያት እንታይ’ዩ? ዝደረኸካ ቀንዲ ምኽንያት እንታይ’ዩ? ኣብ ዜና፡ ኣብ መስርሕ ንዘጋጥም ጌጋ ይኹን ሃጓፍ ክትእረም ዘኽእል እኹል ግዜ ኣይነበረን። ኣብዚ ዘለኽዎ ቦታ ስራሕ ግን፡ ረጊእካን ቀሲንካን ትሰርሓሉ ኩነታት ተፈጢሩለይ። እዚ ዕድል’ዚ ምስ ተረኽበ፡ ብዝተፈላለዩ ዝፈረዩ በብዓይነቶም መጽሓፍቲ ክርኢን ከንብን ጀሚረ፣ ብዙሓት ሃጓፋት ምህላዎም ከለሊ ድማ ክኢለ። ካብዚ ተበጊሰ፡ ነቲ ዝርአ ሃጓፍ ንምእራም፡ ምስ ሓላፊየይ ሓላፊ ምርምርን ስነዳን ህግደፍ፡ ኣቶ ዘምህረት ዮውሃንስ፡ ክዛረበሉ ጀሚረ።


ንዘምህረትሲ ሓድሽ ነገር ኣይነበረን። ኣቐዲሙ ዝፈልጦ ጒዳይ’ዩ ነይሩ። ካብዚ ተበጊስና፡ “እንታይ ንግበር” ዝብል ሓሳብ ስዒቡ። “እሞ ነቶም ዝጽሕፉን ኣብ ዓውዲ ምርምርን ከምኡ ድማ፡ ማሕበራት ተጋደልቲ ዘገልግል፡ ሓጸርቲ ኮርሳት ዘይንውድብ ተባሂሉ። ተገይሩ ለውጢ ኣይምጽአን። መወከሲ ዘገልግል ብሩሾር ምድላው ከም ካልኣይ ኣማራጺ ተወሲዱ፡ እዚ’ውን ተገይሩ ውጽኢት ኣየምጽአን። እዚ ኩሉ ተፈቲኑ ምስላጥ ካብ ኣበየ፡ ካልእ ኣማራጺ ተደልዩ። ስለዚ ኣብ ኣጸሓሕፋ ጽሑፋት ዝርአ ዘሎ ሃጓፍት ብሓፈሻ፡ ኣብ ኣተኣኻኽባ ሓበሬታን ምጥላል ሓበሬታን ድማ ብፍላይ ዝርአ ሃጓፋት፡ ክፍታሕ እንተድኣ ኾይኑ፡ ዕትብ ዝበለ ስራሕ ከምዘድሊ ተገንዚበ። ካብዚ ተበጊሰ ከኣ፡ ነዛ መጽሓፍ ክጽሕፍ ተደሪኸ። እግሪ መንገዳ ንዕኡ ጥራይ ድያ ከተገልግል ዘለዋ? “መምህር ኣብ መስርሕ ምህርና፡ ኣመሓዳሪ ኣብ ኣገባብ ምሕደራ እዚኦምን ካልኦትን እውን ኣብ ስራሕ ጸገምኮ የጋጥሞም’ዩ። ሽግሮም ኣብ ምፍታሕ ክጥቀሙላ ምእንቲ ንዕኦም’ውን መወከሲ ኮይኑ ዘገልግል ትሕዝቶ ንምንታይ ኣይትሓቊፍን?” ብዝብል፡ ኣብ ፈለማኡ ንእሽቶ መጽሓፍ ዝተሓሰበት፡ እናሰፍሐት፡ ኣብ ኣጸሓሕፋናን ጸሓፍቲን ንዘሎ ሃጓፋት ንምእላይን ንምሕጋዝን እትድርኽ 390 ገጻት ዘለዋ ርዕዝውቲ (ዓባይ) መጽሓፍ ክትከውን ክኢላ። ብዘይካ’ዚ፡ ትልሚ ናይ’ዛ መጽሓፍ፡ ሰባት ንኽጽሕፉ ንምድራኽ’ዩ። ከመይ እንተድኣ ኢልካኒ፡ ኣብ ኤርትራ ዝመጽኡ ወጻእተኛታት ብዛዕባ ኤርትራ እናጸሓፉ፡ ንሕናን ንዓና ዝምልከትን ዘየጽሕፍ ምኽንያት እንታይ ኣለና? ሓደ ሰብ ኣብ ሓደ ቦታ ንሓያሎ ዓመታት ተቐሚጡ ንዝፈልጦ ኣከባቢን ሕብረተሰብን ብመጽናዕቲ ዝተደገፈ ክጽሕፍ ንምንታይ ኣይክእልን? ኣብ ስራሕ ዘጋጥሞ


ብድሆታት ብመጽናዕቲ ስለምንታይ ኣይፈትሕን? እዚ ኣብ ዘለናዮ ክንጽሕፍ’ዩ ዝግበኣና። ኣብዚ ብኣብነት ኣሰኒና ክንጠቕሶ እንኽእል ብዙሕ ኣሎ። ሓደ ካብኡ፡ ብዛዕባ ብረታዊ ቃልስና ኣይተረኸን ኣይተጻሕፈን እረ ኣይተንከፈን። ክንስንዶ ዝግበኣና ንሕና ክንስና፡ መን ክጽሕፈልናን ክትርኸልናን ኢና ንጽበ ዘለና? እዛ መጽሓፍ ኣብዚ ገለ ምቕሉል ኣበርክቶ እንተገበረት ካብ ዝብል’ውን ገለ ካብቲ ንኽጽሕፋ መበገሲ ዝኾነኒ ሓሳብ እዩ ነይሩ።


• ናይ ወጻእተኛታት ተመራመርቲን • ናይ ወጻእተኛታት ተመራመርቲን ጸሓፍቲን ካብ ኣልዓልካ፡ ብርኩታት ጸሓፍቲን ካብ ኣልዓልካ፡ ብርኩታት ኣይኹኑ’ምበር፡ ኣብ ዝርዝር ከይኣተና፡ ከም ኣይኹኑ’ምበር፡ ኣብ ዝርዝር ከይኣተና፡ ከም መወከሲ ንያታዊ ኣነባብራ፡ ባህሊ፡ ሕጊታት መወከሲ ንያታዊ ኣነባብራ፡ ባህሊ፡ ሕጊታት እንዳ ኣባ፡ ባህርያውን ሰብ ዝሰርሖን ጸጋታት እንዳ ኣባ፡ ባህርያውን ሰብ ዝሰርሖን ጸጋታት (ሃብቲ)ን ወለዶታት ሕብረተሰብ ኤርትራን (ሃብቲ)ን ወለዶታት ሕብረተሰብ ኤርትራን


ተመራመርቲን ጸሓፍቲን ዝተጻሕፉ መጽሓፍቲ ኣለዉ። ምስቲ ንስኻ ምርምር መጽሓፍቲ ኣለዉ። ምስቲ ንስኻ ምርምር ኣካይድካ ኣብ ደረጃ ምሕታም ኣብጺሕካያ ኣካይድካ ኣብ ደረጃ ምሕታም ኣብጺሕካያ ዘለኻ መጽናዕታዊት መጽሓፍ ብምንጽጻር፡ ዘለኻ መጽናዕታዊት መጽሓፍ ብምንጽጻር፡ ከመይ ትርእዮ ወይ ትገልጾ? ከመይ ትርእዮ ወይ ትገልጾ? ክልተ ነገር እዩ። እቲ ሓደ ከምዚ ገይሮም ምጽሓፎም ኤርትራ ቅድሚ 20ን 30ን ዓመታት እንታይ ትመስል ምንባራ ክንፈልጥ ኣኽኢሉና። ከምዚ ዝኣመሰለ መጽናዕቲ ስለ ዝገበሩ ንኻልእ መጽናዕቲ ዝድርኽ መንገዲ ጸሪጎምልና’ዮም። እዚ ድማ ሓደ ካብቲ ዓቢ ብልጫኦም’ዩ። ግን፡ ንሳቶም ኣጠማምታኦም ንረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነ ነቲ ዘገልግሎም ዝነበረ ስርዓት ንምርባሕ ኢሎም ዝጽሕፍዎ ስለ ዝነበሩ፡ ኩሉ ግዜ ስራሖም ምስ ናቶም ኣጠማምታን ኣረኣእያን ተኣሳሲሩ ዝርአ’ዩ። ስለዚ ድማ፡ ከም ርዱእ ክትወስዶ ኣጸጋሚ ይኸውን። እቲ ንሶም ዝሓደጉልና ጽሑፋት ከነሀብትሞ፡ ዝንቀፍ እንተለዎ ክንነቕፎ፡ ጌጋ እንተሎ ክንእርሞ ናትና ሓላፍነት ክንሱ፡ ከምኡ ምግባር ግን የለን። እቲ ዝገርም፡ ብዛዕባ ኤርትራ ዝተገብረ መጽናዕቲ እዚ ዘይበሃል’ዩ። ንኣብነት (who is in Er itrea) ኣብ እትብል መጽሓፍ ዘሎ ትሕዝቶ እንተድኣ ተመልኪትና፡ ብዛዕባ ኤርትራ ዘሎ፡ ማዕድን፡ መሬት፡ ቅርጺ መሬት፡ ሕርሻ፡ እንስሳ ወዘተ ብሰፊሑ ሰፊሩ ኢና ንረኽቦ። • ምስዚ ብምትእስሳር፡ ምርምር ዘድሊ • ምስዚ ብምትእስሳር፡ ምርምር ዘድሊ መዓስ’ዩ? ኣብዚ መዳይ ክጽሕፉ ንዝብገሱ መዓስ’ዩ? ኣብዚ መዳይ ክጽሕፉ ንዝብገሱ ወይ ምርምር ከካይዱ ዝደልዩ ሰባት እንታይ ወይ ምርምር ከካይዱ ዝደልዩ ሰባት እንታይ ክገብሩ ኣለዎም’ዩ ርእይቶኻ? ኣብዚ ብፍሉይ ክገብሩ ኣለዎም’ዩ ርእይቶኻ? ኣብዚ ብፍሉይ ክትዛረበሉ እትደሊ እንታይ ኣሎ? ክትዛረበሉ እትደሊ እንታይ ኣሎ? ምርምር፡ ዘጋጠመ ሽግር ወይ ግድል ንምፍታሕ ዘገልግል ሳይነሳዊ መሳርሒ’ዩ። ስለዚ ምርምር ክትገብር ሕቶ ኢኻ ተልዕል። ነቲ ሕቶ ክትፈትሕ ከኣ፡ ቅድሚ ሕጂ ብዛዕባ’ቲ ኣልዒልካዮ ዘለኻ ዛዕባ ሓበሬታ ንምርካብ ዝተጻሕፉ ጽሑፋት ምፍታሽ የድልየካ። ነቲ ዝረኸብካዮ ሓበሬታ ከም መበገሲ ወሲድካ ኢኻ ሕቶታትካ ከተዕምቝን ዘድሊ ሓበሬታ ክትእክብን እትኽእል። ኣብ ምርምር ኮነ ጽሑፍ ክዋፈሩ ዝደልዩ ሰባት፡ ናብዚ ንምብጻሕ ፈለማ፡ እንታይ’ዮም ክጽሕፉ ወይ ኣብ ምንታይ’ዮም ምርምር ክገብሩ ደልዮም ዘለዉ፡ ቅድሚ ዝኣገረ ታርጌቶም ከነጽሩ ይግባእ። ብድሕሪ’ዚ፡ ንዝረኸቡዎም ጽሑፋት ኮኑ መወከሲታት፡ ትሕዝቶኦም


ክግምግምዎምን ምኽላስ ዘድልዮም እንተኾይኑ’ውን ብዕቱብ ምርኣዮም ኣገዳሲ ይኸውን። ካብዚ ብምብጋስ፡ ገለ ካብ ትዕዝብታተይ ከካፍል፣ መንእሰያት ተመሃሮ ኮለጃትና መረዳእታኦም ኣብ መጽናዕታዊ ጽሑፉ ከመይ ተካይድ፡ ኣድህቦኦም ቃል መሕተት እምበር፡ ኣብ ኣገባብ ስነ-ምርምርሲ


መሰረታዊ ፍልጠት ከምዝጐድሎም ይረኣየካ። ብርግጽ ቃል-መሕተት ኣድላዪ’ዩ፡ ተወሳኺ’ምበር መበገሲን ዛሚን ክኸውን ግን ኣይግባእን። እቶም መንእሰያት እቲ ዝገብርዎ ስራሕ ኣብ ስነ-ኣገባብ ምርምር ተመርኲሶም ኣይገብርዎን። ስለዚ ድማ፡ ኣብ ሕንፍሽፍሽ ከእትዎምን ቅኑዕን ዓሚቚን ናይ’ቲ ዝደልይዎ ሓበሬታ ክረኽቡን ኣየኽእሎምን። • እዛ መጽሓፍ ኣርባዕተ ክፋላት ዘለዋ’ያ። • እዛ መጽሓፍ ኣርባዕተ ክፋላት ዘለዋ’ያ። ኣብ ቀዳማይ ክፋል ብዛዕባ ምርምርን ኣብ ቀዳማይ ክፋል ብዛዕባ ምርምርን ኣገባቱን ኣቕሪባ፣ ኣብቲ ካልኣይ ክፋልን ኣገባቱን ኣቕሪባ፣ ኣብቲ ካልኣይ ክፋልን ካልኦት ክፋላትን ከኣ ኣብነታት ናይ ዝተኻየዱ ካልኦት ክፋላትን ከኣ ኣብነታት ናይ ዝተኻየዱ መጽናዕቲ ዝገልጽ ትሕዝቶ ኣካቲታ ኣላ። መጽናዕቲ ዝገልጽ ትሕዝቶ ኣካቲታ ኣላ።


ከምኡ ክትከውን ዝመረጽካሉ ምኽንያት ከምኡ ክትከውን ዝመረጽካሉ ምኽንያት እንታይ’ዩ? ኣብነታት መጽናዕቲ ስነ-ኣገባብ እንታይ’ዩ? ኣብነታት መጽናዕቲ ስነ-ኣገባብ ምርምራትንከ ርክቡ እንታይ’ዩ? ምርምራትንከ ርክቡ እንታይ’ዩ? እቲ ቀዳማይን ዝሰፍሐን ክፋል ናይ’ዛ መጽሓፍ፡ ንኣገባብ ስነ-ምርምር ዝሓቁፍ ትሕዝቶ ዘለዎ’ዩ። እቲ ካልኣይ ክፋል፡


ብዛዕባ ኤርትራ ዝተኻየዱ ዝተፈላለዩ ምርምራትን መጽናዕትታትን ሓቚፉ ንረኽቦ። እቲ ሳልሳይ ክፋል፡ ህዝባዊ ግንባር ዝገበሮ መጽናዕቲ፡ ኣብ ራብዓይ ክፋል ከኣ፡ ነዛ መጽሓፍ ንምድላው ዝተጠቐምኩሎም መወከሲታት ዝሓቘፈ’ዩ።


ስለዚ፡ “ኣገባብ ኣጸሓሕፋ፡ ዝጻሓፈሉ ዓውዲ እንሀልኩም’ዩ፡” ብቐንዱ ትሕዝቶን መልእኽትን ናይ’ዛ መጽሓፍ። ምርምር ክገብሩ ንዝደልዩ ተመሃሮ ኮለጅ ከኣ፡ እንታይ ክጸሓፍ ኣለዎ ኣጸቢቓ ክትሕግዞም’ያ። ንኣብነት ናይ ቀደም ታሪኽ እንተኾይኑ፡ ናቱ ታሪኽ ኣለዎ። ብዛዕባ ብህዝባዊ ግንባር ዝግበር ዝነበረ ስርሓት ክፈልጡ እንተድኣ ደልዮም ከኣ፡ ውድብ ሽግራቱ ብኸመይ ይፈትሕ ነይሩ? ነዛ መጽሓፍ ከም መወከሲ ተጠቒሞም ክጽሕፉ ባይታ ኣብ ምጥጣሕ ሓጋዚት’ያ። • መጽሓፍካ 4 ክፋላት ሓቚፋ’ያ • መጽሓፍካ 4 ክፋላት ሓቚፋ’ያ ወጺኣ ዘላ። ኣርባዕተ መጽሓፍ ክትከውን ወጺኣ ዘላ። ኣርባዕተ መጽሓፍ ክትከውን ዘይትኽእለሉ ምኽንያት ዘለዋ ኣይመስለን። ዘይትኽእለሉ ምኽንያት ዘለዋ ኣይመስለን። ንምንታይ ኢኻ ብኸምኡ ክትሕዛ ዘይከኣልካ? ንምንታይ ኢኻ ብኸምኡ ክትሕዛ ዘይከኣልካ?


ርእይቶኦም ክህቡኒ ዝረኣዩዋ ክኢላታት ከምኡ መዓስ ዘይበሉ ኮይኖም። በብኽፋል ከተሕትማ ኣለካ ኢሎም ነዊሕ ዝተኸራኸሩኒ’ውን ነይሮም። ኣነ’ውን ክገብራ ጸገም ኣይነበረን። ክጅምራ ከለኹ ዕላማ ስለ ዝነበረኒ ዕላማይ ድማ ገንዘብ ንምርካብ ኣይኮነን። ኣርባዕቲአን ክፋላት ነሓድሕደን ዘተኣሳስር ዝተኣሳስር ምኽንያት ስለ ዘለወን፡ ካብኡ ዝተላዕለ፡ ኣንባቢ ኮነ ተመራማሪ ንኣርባዕቲአን ክፋላት ብሓደ ተጠሚረን ክረኽበን ኣብ ሓንቲ መጽሓፍ ክሕተማ ወሲነ። ነንበይነን እንተድኣ ተሓቲመን ግን፡ ዝደልዩወን ገለ ረኺቦም ንገሊአን እንተድኣ ስኢኖመን፡ ብርግጽ ኣብ መስርሕ ምርምራቶም ሃጓፍ ከጋጥሞም ስለ ዝኽእል፡ ነዚ ንምውጋድ’የ፡ ገንዘብ ከይጠመትኩ ኣብ ሓንቲ መጽሓፍ ተጠሚረን ከምዝሕተማ ዝገበርኩ። • ነዛ መጽሕፍ ኣብ ምድላው • ነዛ መጽሕፍ ኣብ ምድላው ዝተጠቐምካሎም መወከሲታት እንታይ’ዮም? ዝተጠቐምካሎም መወከሲታት እንታይ’ዮም?


ናትካ ሓሳባትን ነዊሕ ተመክሮን’ከ ከመይ ናትካ ሓሳባትን ነዊሕ ተመክሮን’ከ ከመይ ተጠቒምካሉ ተጠቒምካሉ? ኩሉ ግዜ ምርምር ሓደ ግድል ንምፍታሕ፡ ካብ ትዕዝብቲን ተመክሮን ናይ ሰባት’ዩ ዝብገስ። ከምቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስክዎ፡ ነዊሕ እዋን ኣብዚ ናይ ጽሕፈት ስራሕ’የ ሰሪሐ። ኣብዚ ናይ ነዊሕ ተመክሮ ናይ ጽሕፈት ስራሕ፡ ብዙሕ እወታን ኣሉታን ነይሩኒ። ነዚን ካልእን ደሚርካ ናተይ ናይ ነዊሕ ተመክሮ ኣሎ። መበገሲ ናይ’ዛ መጽሓፍ፡ ተመክሮናን ትዕዝብትናን ኮይኑ፡ በብግዜኡ ዝፈርዩ ኣብ ዘለዉ መጽሓፍትና ዝረኣዩ ሃጓፋት ኣብ ምፍዋስ ክትሕግዝ’ዩ እቲ መደብ። እዚ ከም ቀዳማይ ረቛሒ ክኸውን እንከሎ፡ ካልኣይ ረቛሒ ከኣ፡ ነዚ ናይ ኣገባብ ስነ-ምርምር ክጽሕፍ እንተድኣ ኮይነ፡ ናይ ኣተገባብራ ምድላው ምርምር ዘገልግሉ ወይ ዝሕግዙ ኣገባት ዝሓቖፉ መወከሲታት ክውከስ ነይሩኒ። በዚ ድማ ልዕሊ 15 ዝኾኑ መጽሓፍቲ ኣገባብ ስነ-ምርምር ተወኪሰ። ብርግጽ ዓውደይ ኣይኮነን፡ እንተኾነ፡ ‘ክገብሮ ኣለኒ’ ስለ ዝበልኩ፡ ብዙሕ መጽሓፍቲ ድሕሪ ምግልባጥ፡ ንቐዳማይ ክፋል ትሕዝቶ መጽሓፈይ ምስ ተመክሮ እናተኣሳሰርኩ ክልሰ-ሓሳባዊት ኮይና ጥራይ ከይትቐርብ ድማ ብኣብነት ኣሰንየ ጽሒፈያ። ዝተረፉ ካልኣይ፡ ሳልሳይን ራብዓይን ክፋላት’ውን ብተመሳሊ ዝተፈላለዩ ብርክት ዝበሉ መጽሓፍቲ፡ መወከሲታት፡ ሰነዳት ፈቲሸ (ተወኪሰ)፡ ከምኡ’ውን ንሰባት ቃል-መሕተት ብምክያድ ነሓድሕድ ክፋላት ሓያል ምትእስሳር ብዘለዎ ኣገባት ከዳልዋ ክኢለ። ይቕጽል. ይቕጽል. ኣመልካቲት ወ/ሮ ስምረት ክፍለ ወልደገብሪኤልት ኣድራሻይ ኣብ ዞባ ማእከልት ብስም ጳውሎስ ግርማይ ፍስሃጽዮን ን/ዞባ ገጀረት ምሕዳር ከባቢ ሓሊበት ዚፕ ኮድ 1A752 ፕሎት 41 ፓርሰል ሲ/2(C/2) ስፍሓቱ 267.62 ት/ሜ ኣብ ቤ/ጽ ካዳስተር ብቁ/ም/ንብረት 1፡0634/2 ተመዝጊቡ ዝርከብ ገዛ፡ ክፋሉ ማለት ኣብ 13.81 ት/ሜ ሰለስተ ክፍልን ሓደ ተሓጋገዝን ዝሓዘ ገዛ ስለዝገዛእክዎ’ሞ ናብ ስመይ ከመሓላልፎ ስለ ዝደለኹ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ እዚ ምልክታ ኣብ ጋዜጣ ካብ ዝወጸሉ ዕለት ኣብ ውሽጢ 30 መዓልታት፡ ሕጊ ብዝእዝዞ መሰረት ካብ ዝምልከቶ ቤት ፍርዲ ናይ መአገዲ ትእዛዝ ወይ ናይ መወዳእታ ውሳነ (ይግባይ ተባሂሉ እንተኾይኑ) ሒዙ ኣብ ቤት ጽሕፈት ካዳስተር ወይ ፓብሊክ ኖታሪ ይቕረብ። ተቓውሞ እንተዘየለ ግና ኦርጂናል ሰነዳት ኣቕሪበ ጉዳየይ ከፈጽም ምዃነይ እሕብር።


ወ/ሮ ስምረት ክፍለ ወልደገብሪኤል ቤት-ፍርዲ ዞባ ማእከል ብፍ/ሰ/ዕዳ ወረ/ነፍ እምባየ ገብረትንሳኤ፡ 1.ወ/ሮ ሳባ እምባየ 2.ፍረወይኒ እምባየ 3.ነ/ፍ ሓረጉ ኣምባየ 4.ገዙ እምባየ 5.ነፍ/ሄር ኣልጋነሽ እምባየ 5.1 ዳኒኤል እምባየ 5.2 ኣልማዝ እምባየ 5.3 ታሪኹ እምባየ 6.ነፍ/ሄር በርሀ እምባየ፣ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል


ን26/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 1ይ መጋባእያ ቁ.3 ቅረቡ። እንተዘይቀሪብኩም፡ ጉዳይኩም ኣብ ዘየለኹምሉ ክረአ ምዃኑ ነፍልጥ። 1ይ ቤት-ፍርዲ ዞባ ማእከል ኣስመራ ጽንዓት ያቆብ ግደኣለም፡ ስም ኣደይ ልችያ ረድኢ ምባል ተሪፉ፡ ሉቺ ረድኢ ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን4/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2ይ መጋባእያ ቁ.49 ት/ዕድመ ብሩኽ ተኸስተ ወረደ፡ ወኪል ሰምሃር ሃይለ ገብረንጉስ፡ ስም ኣቦይ ተኸሰተ ወረደ ገብረእየሱስ ምባል ተሪፉ፡ ከሰተ ወረደ ገብረእየሱስ ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን24/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 1ይ ደረጃ ቁ.47 ይቕረብ።


ሰለሙን ዮውሃንስ ወልደእግዚኣብሄር፡ ኣደይ ለተርፍኤል ሃብተሚካኤል ዑቕባሚካኤል ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 4 ህሉዋት ኣሕዋተይ 1 ስዉእ ተካእቲ ደቁ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2ይ መጋባእያ ቁ.49 ሳባ ተኽለሃይማኖት ሓጎስ፡ ኣደይ እንኳየሽ ኢሳቕ ሰጊድ ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ጥራይ ወራሲት ምዃነይ ይረጋገጸለይ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን24/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 1ይ ደረጃ ቁ.47 ይቕረብ። ሚኪኤል ሃይለማርያም መንገሻ፡ ኣቦና ሃይለማርያም መንገሻ ስለዝዓረፈ፡ ኣነ ምስ 1 ሓወይ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን26/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቁ.47 ፍረወይኒ መስፍን ወልደሩፋኤል ምባል


ተሪፉ፡ ወይኒ መስፍን ወልደሩፋኤል ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን24/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 1ይ ደረጃ ቁ.47 ይቕረብ። ጨርሎስ ኣማኑኤል በየነ ምባል ተሪፉ፡ ቄርሎስ ኣማኑኤል በየነ ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2ይ መጋባእያ ቁ.49 ይቕረብ።


ኣስማይት መስፍን እምባየ፡ ኣደይ ሂወት ገብረእግዚኣብሄር ገብረቃል ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 4 ኣሕዋተይ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን17/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቁ.47 ይቕረብ።


ወ/ሮ ኣብርሀት ወልዳይ ተስፋማርያም፡ ብዓል ቤተይ ኣማኑኤል ሃይለ ገብረስላሴ ስለዝዓረፈ፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መስለይ ይተሓለወለይ፡ 7 ደቅና 2 መወትቲ ተካእቲ ደቆም ድማ ወረስቲ ምዃኖም ይረጋገጸሎም ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2ይ መጋባእያ ቁ.49 ይቕረብ።


ስም ምትሕልላፍ ክሲ ቀሪቡልካ ስለ ዘሎ፡ ን1/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2ይ መጋባእያ ቁ.49 ቅረብ። እንተዘይቀሪብካ፡ ጉዳይካ ኣብ ዘየለኻሉ ክረአ ምዃኑ ነፍልጥ። ብፍ/በ/መሰል ወ/ሮ ኣዝመራ እምባየ ሳህለ፡ ወረ/ ስዉእ ዮናስ ሞጎስ ባህታ ዝኾንኩም 1.ሮዳስ ዮናስ ሞጎስ 2.ሻም ዮናስ ሞጎስ 3.ልዋም ዮናስ ሞጎስ፣ ናይ ፈጽሚ ክሲ ተመስሪቱልኩም ስለ ዘሎ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል


ስለዝተሰወአት፡ ንሕና ወለዳ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበሉ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን4/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2ይ መጋባእያ ቁ.49 ይቕረብ። ዑቕባማርያም ኤሳው ማቴዎስ ምባል ተሪፉ፡ ዑቕባ ኤሳው ማቴዎስ ተባሂሉ እንተሎ፡ ን9/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 6ይ መጋባእያ ቁ.41 ይቕረብ። ሰላም ተስፋይ ሃብተ፡ ኣደይ ኣልጋነሽ ኣሰፋው ንጉሰ ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 1ሓፍተይ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን1/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2ይ መጋባእያ ቁ.49 ይቕረብ።


1ይ ቤት-ፍርዲ ዕዳጋ እኽሊ ኣልማዝ እምባየ መሓሪ፡ ብዓል ቤተይ ነጋሲ ተስፋዝጊ ገብረመስቀል ስለዝተሰወአ፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መስለይ ይተሓለወለይ፡ 3 ደቁ ድማ ወረስቲ ምዃኖም ይረጋገጸሎም ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን1/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 7ይ መጋባእያ ይቕረብ።


ከሳሲ ይስሓቅ የማነ ገብረመስቀል፡ ተኸሰስቲ ወረ/ነፍ/ሄር መንግስትኣብ ሕሩይ መንግስ፡ ንስም ምትሕልላፍ ዝምልከት ክሲ ቀሪቡልኩም ስለዘሎ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል ን17/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 8ይ መጋባእያ ቅረቡ። እንተዘይቀሪብኩም፡ ጉዳይኩም ኣብ ዘየለኹምሉ ክረአ ምዃኑ ነፍልጥ። ዓንደመስቀል ዘርአ ናይእዝጊ፡ ስም ኣደይ ምሕረት ደበሳይ ሓጎስ ምባል ተሪፉ፡ ምሕረት ሓጎስ ደበሳይ ተባሂሉ እንተሎ፡ ን2/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 5ይ መጋባእያ ይቕረብ።


ኣዴና ሃዋርያት ወልደገብርኤል ዑቕባይ’ውን ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 6 ኣሕዋተይ ናይ ኣዴናን ሓውናን ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን26/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 5ይ መጋባእያ ይቕረብ። ወ/ሮ ኣስካሉ ገብረጻድቕ ኣባይ፡ ብዓል ቤተይ ኣቶ ዮናስ ኣርኣያ ሓጎስ፡ ካብ ወርሒ 09/2023 ዓ/ም ንስራሕ ኢሉ ካብ ሃገር ምስ ወጸ ስለዘይተመልሰ፡ ናይ ጥፉእ መረጋገጺ ይወሃበኒ ስለ ዝበለ፣ ተጸዋዒ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል 26/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቅረብ። እንተዘይቀሪብካ፡ ጉዳይካ ኣብ ዘየለኻሉ ክረአ ምዃኑ ነፍልጥ። ተኸሰስቲ ያቆብ ስዩም ነጋሽ 2.ለምለም ስዩም ነጋሽ 3.ምሕረት ስዩም ነጋሽ 4.ንጉሰ ስዩም ነጋሽ ፣ ብከሳሲ ተስፋይ ስዩም ነጋሽ ንምቅሊት ውርሻ ዝምልከት ክሲ ቀሪቡልኩም ስለ ዘሎ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል ን10/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 8ይ መጋባእያ ቅረቡ። እንተዘይቀሪብኩም፡ ኣብ ዘየለኹምሉ ክረአ ምዃኑ ነፍልጥ።


ፍቓዱ ተስፋይ ገብረሚካኤል፡ ብዓል ቤተይ ገብረሚካኤል ገብረዮውሃንስ ስለዝዓረፈ፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መሰለይ ይተሓለወለይ፡ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን30/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 7ይ መጋባእያ ይቕረብ።


ዝቃወም እንተሎ፡ ን16/12/25 ኣብ ሓየሎም ደምሳስ መሓሪ ምባል ተሪፉ፡ ኤርምያስ ደምሳስ መሓሪ ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን16/12/25 ኣብ ዮናስ ፍስሃ ፍካክ፡ ስም ኣደይ ተካ


ደበሳይ ምባል ተሪፉ፡ ተክኣ ደበሳይ ምስግና ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ይቕረብ። ሳይሞን ፍስሃ ፍካክ፡ ስም ኣደይ ተካ ደበሳይ ምባል ተሪፉ፡ ተክኣ ደበሳይ ምስግና ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ይቕረብ።


ቤተይ መስፍን ዮሴፍ ገብርሂወት ስለዝዓረፈ፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መስለይ ይተሓለወለይ፡ ውላድ ስለ ዘይገደፈ፡ ወለዱ ድማ ስለዝዓረፉ፡ 10 ኣሕዋቱ ድማ ወረስቲ ምዃኖም ይረጋገጸሎም ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም


ተጸዋዒት ሽዋይነሽ ያቆብ ገብረእግዚኣብሄር፡ ናይ ፈጽሚ ክሲ ተመስሪቱልኪ ስለ ዘሎ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቅረቢ።


ክፍሎም ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 1 ሓፍተይ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን2/12/25 ኣመልካቲ ኣቶ ዓንደጼን ሞባእ ዑቕባገርግሽ፡ ኣድራሻይ ኣብ ዞባ ማእከል፡ ብስም ጳውሎስ ግርማይ ፍስሃጽዮን ን/ዞባ ገጀረት ምሕዳር ከባቢ ሓሊበት ዚፕ ኮድ 1A752 ፕሎት 41 ፓርሰል ሲ/2(C/2) ስፍሓቱ 267.62 ት/ሜ ኣብ ቤ/ጽ ካዳስተር ብቁ/ም/ንብረት 1፡ 0634/2 ተመዝጊቡ ዝርከብ ገዛ፡ ክፋሉ ማለት ኣብ 13.81 ት/ሜ ሰለስተ ክፍልን ሓደ ተሓጋገዝን ዝሓዘ ገዛ ስለዝገዛእክዎ’ሞ ናብ ስመይ ከመሓላልፎ ስለ ዝደለኹ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ እዚ ምልክታ ኣብ ጋዜጣ ካብ ዝወጸሉ ዕለት ኣብ ውሽጢ 30 መዓልታት፡ ሕጊ ብዝእዝዞ መሰረት ካብ ዝምልከቶ ቤት ፍርዲ ናይ መአገዲ ትእዛዝ ወይ ናይ መወዳእታ ውሳነ (ይግባይ ተባሂሉ እንተኾይኑ) ሒዙ ኣብ ቤት ጽሕፈት ካዳስተር ወይ ፓብሊክ ኖታሪ ይቕረብ። ተቓውሞ እንተዘየለ ግና ኦርጂናል ሰነዳት ኣቕሪበ ጉዳየይ ከፈጽም ምዃነይ እሕብር። ኣቶ ዓንደጼን ሞባእ ዑቕባገርግሽ ናጽነት ደስበለ - ሓበን ገብረኣምላኽ - ሳምራዊት መለስ ናጽነት ደስበለ - ሓበን ገብረኣምላኽ - ሳምራዊት መለስ


2 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 7 ቤት-ፍርዲ ሸሪዓ ኬርያ ካሕሳይ ዑመር፡ ብዓል-ቤተይ ነስረዲን ጀሃር ፍሊ ስለዝተሰወአ፡ ኣነ ምስ 8 ደቀይ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም


ተስፋጊዮርጊስ ሃብተጼን ብርሃነ፡ ብዓልቲ ቤተይ ኣምለሰት ዳምር ኣስፍሃ ስለዝዓረፈት፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መሰለይ ይተሓለወለይ፡ 5 ደቅና ድማ


ወረስቲ ምዃኖም ይረጋገጸሎም ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን18/12/25 ወ/ሮ ጸጋ ገብረእግዚኣብሄር ነጋሽ፡ ወኪል ወ/ሮ መስቀላ መብራህቱ ፍስሃ፡ ንተጸዋዒ ኣቶ ሰለሙን መብራህቱ በርሀ፡ ናይ ሓዳር ክሲ ኣቕሪባትልካ ስለ ዘላ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቅረብ። እንተዘይቀሪብካ፡ ጉዳይካ ኣብ ዘየለኻሉ ክረአ ምዃኑ ነፍልጥ።


ወ/ሮ ዮርዳኖስ ወልደማርያም ተስፋጽዮን፡ ኣደይ ነፍ/ሄር ሂማን ገረማርያም ወልደጋብር፡ ነቲ ኣብ ንኡስ ዞባ ጋላ ነፍሒ መርሓኖ ብሎክ 2 ፓርሰል N ኣብ 50 ት/ሜ ዝተደኮነ ዘይንቀሳቐስ ንብረት ገዛ ዝምልከት ለበዋ ዝገበረትለይ ይጽደቐለይ ስለ


ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን2/12/25 1ይ ቤት-ፍርዲ እምባደርሆ ወዘነት ተኸስተ፡ ኣደይ በየና ፍስሃየ ሓጎስ ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 1ሓፍተይ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን10/12/25 ኪዳነ ሰለሙን፡ ኣቦይ ሰለሙን መንግስቱ ወልደገርግሽን ኣዴና ለተዝጊ ኣለም ምልክየስን ስለዝዓረፉ፡ ኣነ ምስ 3 ኣሕዋተይ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበለ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን3/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 1ይ ደረጃ ይቕረብ።


ምባል ተሪፉ፡ ሳምራዊት ገብረመስቀል ተኽላይ ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን3/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 1ይ ደረጃ እምባደርሆ ቀደማዊት ታደሰ ጉብሳ ምባል ተሪፉ፡ ቀዳዊት ታደሰ ጉብሳ ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን3/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 1ይ ደረጃ እምባደርሆ ይቕረብ።


ሓበሬታ ሃገራዊ ማሕበር ብድሆ ኤርትራ ኩሉ መዳያዊ ሓቅታት ኤች.ኣይ.ቪ / ኤይድስ ንምፍላጥ ናብ ሃገራዊ ማሕበር ብድሆ ኤርትራ ኣገልግሎት ምኽሪ ብቴለፎን ደውሉ ። ሰዓታት ስራሕ ካብ ሰኑይ ክሳብ ዓርቢ ንግሆ ካብ 8:0 – 12:0 ቅ.ቀትሪ ምሸት ድማ ካብ 2:0 – 6: 0 ድ.ቀትሪ ብቁ.ስልኪ 10179 ደውሉ። ቁ.ሳ.ፖስጣ 537: E-mail: bidhonational@gmail. com ስቅታ ጎዳኢ ስለዝኾነ ብዛዕባ ኤች.ኣይ.ቪ ብግልጺ ንዘራረብ ! ናጽነት ደስበለ - ሓበን ገብረኣምላኽ - ሳምራዊት መለስ ናጽነት ደስበለ - ሓበን ገብረኣምላኽ - ሳምራዊት መለስ 1ይ ቤት-ፍርዲ ድባርዋ


ሓፍትና ፍታል ወልደኣብዝጊ ዊሂበ ስለዝዓረፈት፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መሰለይ ይተሓለወለይ፡ 3 ደቅና ድማ ወረስቲ ምዃኖም ይረጋገጸሎም ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን23/1/26 ኣብ ቤ/ፍ ሄርሞን ቴድሮስ ዳዊት ምባል ተሪፉ፡ ኤስሮም ዳኒኤል ዳዊት ተባሂሉ እንተሎ፡ ን13/1/26 ኣብ ቤ/ፍ 1.ሲዶና ቴድሮስ ዳዊት 2.ኬብሮን ቴድሮስ ዳዊት 3.ብሩክ ቴድሮስ ዳዊት 4.ዲቮራ ቴድሮስ ዳዊት ምባል ተሪፉ፡ 1.ሲዶና ዳንኤል ዳዊት 2.ኬብሮን ዳንኤል ዳዊት 3.ብሩክ ዳንኤል


ዳዊት 4.ዲቮራ ዳንኤል ዳዊት ተባሂሉ ይተኣረመልና ስለ ዝበሉ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን13/1/26 ኣብ ኣስቴር ገብረንጉስ ሓየሎም፡ ወለድና ገብረንጉስ ሓየሎምን ለተሚካኤል በርሀን ስለዝዓረፉ፡ ኣነ ምስ 6 ኣሕዋተይ


ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን20/1/26 1ይ ቤት-ፍርዲ መንደፈራ ድሌት ዮናስ ኣሕፈሮም ምባል ተሪፉ፡ ሰነድ ዮናስ ኣሕፈሮም ተባሂሉ እንተሎ፡ ን2/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ወ/ሮ ምንያ ወልዳይ ገብረእግዚኣብሄር


ምባል ተሪፉ፡ ምንያ ወልዳኣብዝጊ ገብረእግዚኣብሄር ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን13/1/26 ኣብ ቤ/ፍ ወ/ሮ ሩማና ስራጅ ፡ ተጸዋዕቲ ደቀይ 1.መንሱር ዓብደላ 2.ከማል ዓብደላ 3.ካድራ ዓብደላ 4.ሑሴን ዓብደላ፣ 3 ዓመት ስለ ዝጠፍኡ፡ ናይ ጥፉእ መረጋገጺ ይወሃበኒ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን13/1/26 ኣብ ልኡላ ታደሰ፡ ኣደይ ጉዖይ ሓድጉ


ናይዝጊ ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ስም 3 ኣሕዋተይ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን6/1/26 ኣብ ቤ/ፍ ይቕረብ። ወ/ሮ ይርግኣለም ሃይለ ተኽለ፡ ብዓል ቤተይ መሓሪ ክንፈ መሓሪ ስለዝተሰወአ፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መሰለይ ይተሓለወለይ፡ 7 ደቁ ድማ ወረስቲ ምዃኖም ይረጋገጸሎም ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን13/1/26


1ይ ቤት-ፍርዲ ደቀምሓረ ሓረጉ ክብሮም ገ/ሃንስ፡ ብወኪል ቀሺ ሃይለ ዑቕባዝጊ፡ ኣደይ ለምለም ኣርኣያ ገ/መድህን ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 1 ሓፍተይ ወረስቲ ምዃንና ይረጋገጸልና ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን16/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ከሳሲት ወ/ሮ ትርሓስ ጸጋይ ተመልሶ፡ ተኸሳሲ ኣቶ ሃይሉ ማሕራይ ተ/ ሚካኤል፡ ናይ ሓዳር ክሲ ቀሪቡልካ ስለ ዘሎ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቅረብ።


መድሃኔ ዓንደብርሃን ተክለ ተባሂሉ እንተሎ፡ ን16/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ከሳሲት ኣብርሀት ገ/ሂወት፡ ተኸሳሲ የማነ ምላሽ በራኺ፡ ናይ ሓዳር ክሲ ቀሪቡልካ ስለ ዘሎ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል ን17/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቅረብ። ከሳሲ ድናይ በየነ ተ/ገርግስ፡ ተኸሳሲት ክብራ ተ/ስላሴ ባህታ፡ ናይ ሓዳር ክሲ ቀሪቡልኪ ስለ ዘሎ፡ ብኣካል ወይ ብሕጋዊ ወኪል ን23/12/25 ኣብ ቤ/ፍ ቅረቢ።


1ይ ቤት-ፍርዲ ሰገነይቲ ለተብርሃን ሰለሙን፡ ብዓል ቤተይ በርሀ ዘርኡ ተክለማርያም ስለዝዓረፈ፡ ንዓይ ናይ መጻምዲ መሰለይ ይተሓለወለይ፡ 3 ደቁ ድማ ወረስቲ ምዃኖም ይረጋገጸሎም ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም


ኣማኑኤል ሃይለ ገብረስላሴ፡ ኣዴና ዑቕባማርያም ተስፋይ ወልደኪዳን ስለዝዓረፈት፡ ኣነ ምስ 2 ኣሕዋተይ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን24/12/25 ሄርሞን ፍስሃየ ሃይለ ምባል ተሪፉ፡ ሄርሞን ሃይለማርያም ፍስሃየ ተባሂሉ ኣቶ ጸሃየ በርሀ ገብረእግዚኣብሄር፡ ዝተፈቕደሎም ናይ መስተኻኸሊ ጸጉሪ-ርእሲ ንግዳዊ ትካሎም፡ ‘’ኣቢነር መስተኻኸሊ ጸጉሪ-ርእሲ ’(ABINER BARBER) ተባሂሉ ክስየመሎም ስለዝሓተቱ፡ እዚ ናይ ንግዲ ስም ቅድሚ ምዝጋብና ዝቃወም ኣካል እንተሎ፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ካብ ሕጋዊ ቤት ፍርዲ መአገዲ የቕርብ። እንተዘይኮይኑ፡ ዝቃወም ኣካል ከምዘየለ ተቖጺሩ እዚ ናይ ንግዲ ስም ከምንምዝግቦ ነፍልጥ። ክፍሊ ውሽጣዊ ንግዲ ኣቶ ጸሃየ በርሀ ገብረእግዚኣብሄር፡ ዝተፈቕደሎም ናይ ህንጻን ሕርሻን ኣቕሑት መሸጢ ንግዳዊ ትካሎም፡ ‘’ኣቢነር መሸጢ ናውቲ ህንጻን ሕርሻን’ (ABINER FERAMENTA) ተባሂሉ ክስየመሎም ስለዝሓተቱ፡ እዚ ናይ ንግዲ ስም ቅድሚ ምዝጋብና ዝቃወም ኣካል እንተሎ፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ወርሒ ካብ ሕጋዊ ቤት ፍርዲ መአገዲ የቕርብ። እንተዘይኮይኑ፡ ዝቃወም ኣካል ከምዘየለ ተቖጺሩ እዚ ናይ ንግዲ ስም ከምንምዝግቦ ነፍልጥ። ክፍሊ ውሽጣዊ ንግዲ ኣመልካቲት ኣብ ከተማ ኣስመራ፡ ን/ዞባ 4 ኣስመራ ዞባ 2 ም/08 ጎደና ’ሀ’ ቁጽሪ ገዛ 28 ዝርከብ፡ ብቁጽሪ ምስክር ወረቐት 1849 ብመወከሲ ቁጽሪ 1328/13839/3578 ብስም ብጽሒት ነፍ/ሄር ግደይ ሸቃ ኣብርሃ ብዘረጋገጽክዎ ውህብቶ መሰረት ናብ ስመይ ከሰጋግሮ ስለ ዝደለኹ፣ ዝቃወም እንተሎ፡ እዚ ምልክታ ካብ ዝወጸሉ ዕለት ጀሚሩ ክሳብ 30 መዓልቲ፡ ሕጊ ብዝእዝዞ መሰረት ካብ ዝምልከቶ ቤት ፍርዲ ናይ መአገዲ ትእዛዝ ወይ ናይ መወዳእታ ውሳነ (ይግባይ ተባሂሉ እንተኾይኑ) ሒዙ ኣብ ቤ/ጽ ፓብሊክ ኖታሪን ካዳስተርን ይቕረብ።


ሩታ ሃይለሚካኤል ተኽልኣብ ተባሂሉ ይተኣረመለይ ስለ ዝበለት፣ ዝቃወም እንተሎ፡ ን18/12/25 ኣብ ቤ/ፍ 2 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 8 ሃ.ማ.መ.ተ.ኤ. ምኽሪ ብተሌፎን ካብ ዝጅምር፡ ብዙሓት መንእሰያት ተጠቐምቲ ናይ’ዚ ኣገልግሎት ኮይኖም ኣለዉ። ንኡስ ዓምዲ “ሕቶ ሸባብ” እምበኣር ንገለ ካብ’ቲ ብቑጽሪ ስልኪ 124256 ወይ ብቑ.ሳ.ጶስጣ 1042 ናብ “ሆት ላይን” ዝቐርብ ሕቶታት እያ እትምልስ።


ሕቶ ሸባብ ሕቶ ሸባብ ደዋሊት፥ ሄለው ምኽሪ ብተለፎን ድዩ? ኣማኻሪት፥ እወ ጽቡቕ ኣለኺ፡ ናብ ኣገልግሎት ምኽሪ ብተለፎን ደዊልኪ ኣለኺ? ሄዋን እበሃል መን ክብል? ደዋሊት፥ ሰላም እበሃል፡ ካብ ኣስመራ’የ ዝድውል ዘለኹ። ኣማኻሪት፥ ሕራይ ሰላም እንታይ ክሕግዘኪ? ደዋሊት፥


ብኸመይ ከም ዝጅምረልኪ እንድዩ ጠፊኡኒ። ሓደ ከቢድ ጸገም ኣጋጢሙኒ፡ እንታይ ከም ዝገብር ጨኒቑኒ’የ ዝድውል ዘለኹ። ኣማኻሪት፥ እንታይ ድዩ ኣጋጢሙኪ ሰላም? ደዋሊት፥


ኣንቲ እንታይ’ሞ ክብለኪ’የ ዝፈርሖ ዝነበርኩ መጺኡኒ ጓለይ። ኣብ ሓዳረይ ድቦላ ዝኾነ ሕማም ወዲቑኒ። ዓኽ! ኣማኻሪት፥ ሰላም ህድእ እሞ በሊ፡ በዓልቲ ሓዳር ኢኺ ማለት’ዩ። ዕድሜኺዶ ምሓበርክኒ? ደዋሊት፥ ሕጂ ደኣ 40 ዓመት መሊአ ኣለኹ። እንታይ እሞ ዕምሪ ዘሕጽር ሕማም እንዶ መጺኡ። ኣማኻሪት፥ እንታይ ድዩ እቲ ሕማም? መን እዩ’ኸ ሓሚሙ?


ደዋሊት፥ በዓልቤተይ’ዩ፡ ኤችኣይቪ ኣለካ ተባሂሉ። እዚ ኣምላኽ እንታይ በዲለዮ’የ ወደይ ክንድ’ዚ ጽዕነት ዘሰክመኒ። ኣማኻሪት፥ በዓልቤትኪ ብሕክምና ድዩ ኤችኣይቪ ከም ዘለዎ ተነጊርዎ? ንስኺኸ ብኸመይ ፈሊጥኪ? ደዋሊት፥ ባዕሉ’ዩ ነጊሩኒ። ኣዚና ኢና ንፋቐር ክሳብ ሕጂ፡ ኣብ ሓዳር ሓደስቲ እምበር 15 ዓመት ዝገበርና ኣይንመስልን ኢና። ብኽፉት ልቢ ስለ ንዘራረብ ኣብ መንጎና ዝኾነ ምስጢር ዝበሃል የለን። ብኸምዚ ኣርባዕተ ውሉዳት ኣፍሪና ኣሎና። እዚ እናኾነ ግና እዚ ክብለኪ ዝጸናሕኩ ሕማም ኣጋጢሙ። ኣማኻሪት፥ ካብ ዝሓም ክንደይ ገይሩ ኣሎ? ደዋሊት፥ እንታይ ፈሊጠ ኢልክኒ ኢኺ፡ ሕጂ ደኣ ራብዓይ ወርሑ ኣሕሊፉ ኣሎ። ኣማኻሪት፥ እሞ ኣብዚ ኣርባዕተ ወርሒ ዝኾነ ዘይውሑስ ጾታዊ ርክብ ፈጺምኩም ዲኹም? ደዋሊት፥


ርክብ ኣይነበረናን። ምስ መጽአ ኸኣ ንኸይራኸበኒ ዝኾነ ምኽንያት እናፈጠረ ይከላኸል ነይሩ። ስለምንታይ ከምኡ ይገብር ከም ዘሎ ብሕቶ ከዋጥሮ ምስ ጀመርኩ ግና ንሱ’ውን ግዜ ከይወሰደ ክነግረኒ’ዩ መሪጹ። እዚ ዅሉ ምኽንያት ነዓይ ከይልክም ዝገበሮ ምዃኑን፡ ደቅና ክዓብዩ እንተ ደኣ ኮይኖም ኣነ ጥዕና ክህልወኒ ስለ ዘለዎ ብሓደራ ንደቀይ ክከታተለሉ፡ ፍቓደኛ እንተ ደኣ ኮይነ ድማ እዚ ምስጢር ኣብ መንጎ ክልተና ሒዝና ከም ሰብ ሓዳር ክንቅጽል። ንዓይን ንስለ ደቀይን ክብል ኣብ መንጎ ሰብኣይን ሰበይትን ዘሎ ርክብ ኣቋሪጽና ንሱ ከም ቀደሙ ሓላፍነት ወሲዱ ክኣልየና ከም ዝደልን ሓቢሩኒ። ክቕጽል ኣይደልን ዝብል እንተ ደኣ ኮይነ’ውን ክሳብ ካብዛ ዓለም እዚኣ እንፍለ ኣብ ጎነይ ደው ከም ዝብልን ሓቢሩኒ። እንታይ ከም ዝውስን ጠፊኡኒ። በቃ ጭንቀት ፈጢሩለይ። ኣማኻሪት፥ እዚ ሕማም ብኸመይ ከም ዝሓዞኸ ሓቢሩኪዶ? ደዋሊት፥ ንሱ እንድዩ ደኣ ክጭነቕ ዝገብረኒ ዘሎ። ከመይ ኢሉ ከምዚ ይገብር፡ ኣባይ እምነት ኣይነበሮን’ድዩ ኮይኑ ወይስ ዘጕደልኩሉ ነገር ስለ ዘሎ’ዩ? እዚ ኵሉ ምትእምማን ደኣ ኣበይ ኣሎ? እናበልኩ ንርእሰይ ብሕቶ ኣዋጢረዮ እነኹልኪ። ኣማኻሪት፥ እሞ ሓቲትክዮዶ? ንሱኸ እንታይ በለኪ? ደዋሊት፥ ቀቅድሚ ምጋሹ ናይ ድራር እንግዶት ስለ ዝነበሮ ኣብ ሓደ ቦታ ከይዱ ነይሩ። ናይ


ቀደም መማህርቲ ዝነበሩ ብሓደ ዝተራኸቡሉ ኣጋጣሚ ብምንባሩ፡ ቅድሚ ሓዳር ምግባሩ ሓንቲ ኣዝያ ትፈትዎ ዝነበረት ሰብ ኣብቲ ምሸት ምስኦም ነይራ። ሓደ ሓደ ክብሉ ከይተፈለጦ መስተ ምስ ኣብዘሐ፡ ሰታይ ስለ ዘይኮነ ድማ ክጻወሮ ኣይከኣለን። ብድሕሪ መስተ ዘሎ ከኣ ጠፊእኪዶ? ምስኣ ደቂሱ። ንሱ’ውን እናነበዐ’ዩ ነጊሩኒ። ነቲ ፍጻመ ኮነ ኢሉ ከም ዘይገበሮ፡ ክገብሮ ዝግቦኦ ዝነበረ ጥንቃቐ ብዘይ ምግባሩ ኣብ ከምዚ ዓይነት ጸገም ከም ዝወደቐን ብልቢ ከም ዝተጠዓሰሉን፡ ጌጋኡ ኣሚኑ ኣብ እግረይ ወዲቑ ይቕሬታ ሓቲቱኒ፡ ኣነ ግና ተቐርቂረ። ባዕሉ ይፈልጥ ከይብል፡ ከምዛ ክዕልለኪ ዝጸናሕኩ’ያ እታ ኣጋጣሚ። ሕራይ


እናነበዐ ምስ ነገረኒ ስምዒተይ ክጻወሮ ኣይከኣልኩን። እንታይ ከም ዝገብር ጠፊኡኒ ገለ እንተ ፈኾሰኒን መፍትሒ ሓሳብ እንተ ረኸብኩ ኢለ’የ ደዊለ። ኣማኻሪት፥ ንስኺኸ ኵነታትኪ ፈሊጥኪዶ?


ደዋሊት፥ ሽሕ’ኳ ንሱ ንዓይ ከይልክም ልዑል ጥንቃቐ እንተ ገበረ፡ ለኪምካኒ እናበልኩ ንነብሰይ ከም ዝተለኸፍኩ ሓሲበ ሕም ኢለ’የ ቀንየ። ንሱ ግና “ክልክመኪ እንተ ዝደሊ ንምንታይ ነጊረኪ?


ክንድ’ዚ ደንጒዩ ኢልኪ ኣይትሓስብን ዲኺ? ንስኺ ዘይትፈልጥዮ ስራሕ ኣለኒ’ድዩ? ንኣርባዕተ ወርሒ ዝጸንሕ መገሻ ርኢኽለይ ትፈልጢ?


ጌርኪ ኵነታትኪ ትፈልጢ፡” ምስ በለኒ ፍርሒ ድዩ ድንጋጸ ክርደኣኒ ዘይክእል ስምዒታት ክመላለሰኒ ጀሚሩ። ኣዝየ’የ ዘፍቅሮ ግና…። ኣማኻሪት፥


ከምቲ ዝበልኩኺ ንበዓልቤተይ ኣዝየ ስለ ዘፍቅሮ ካብ ነብሰይ ንላዕሊ’ውን ክብለኪ እኽእል። ኵሉ ዝሓለፈን ዘሎን ኣገናዚበ ካብ ንዕኡ ምኽሳር ሓደ ንኹን ዝብል ሓሳብ ይመጽኣኒ’ዩ። ግና እዚ ሕማም ኣዚዩ’ዩ ዘፍርሓኒ፡ በቃ ከምዛ ምውት ዝብል ኮይኑ’ዩ ዝስመዓኒ። ቀደም ንርእዮ ዝነበርና


ኤይድስ ዝሓመሙ ነብሶም ዝወድኡ ዓጽሚ ጥራይ ሒዞም ዝተረፉ’ዮም ነይሮም። በዓልቤተይ ሚዛኑ ደኣ ኣይጎድልን ድዩ እናበልኩ’የ ወግሐ ጸብሐ ዝርእዮ።


ኣማኻሪት፥ ሰላም ኣብዚ እዋን ብዛዕባ ኤችኣይቪ ዝወጽኡ ጽሑፋት ይኹኑ ምኽሪ ሞያውያን ኣንቢብኪ ወይ ተዓዚብኪዶ ትፈልጢ? ደዋሊት፥ ኦይ! ኣበይ ኣርኪበሉ ኢልክኒ ኢኺ። ምስ ቈልዑዶ ኮለል ንብል.።


ኣማኻሪት፥ ሓቅኺ፡ ቅድሚ ገለ ዓመታት፡ በዚ ሕማም ዝተለኽፉ ሰባት፡ ናይ ምክልኻል ዓቕሞም ምስ ጐደለ መድሃኒት ይጅምሩ ስለ ዝነበሩ ብዝሒ ሞት ይርኣይ ነይሩ’ዩ። ኣብዚ እዋን ግና፡ ዝኾነ በዚ ሕማም ከም ዝተለኽፈ ዝተረጋገጸ ሰብ’ዩ ጸረኤችኣይቪ መድሃኒት ዝጅምር።


ዘለዉ፡ ጥዑይን ሕሙምን ክፈላለይሉ ዘይክእሉ ደረጃ ተበጺሑ ዘሎ። በዚ ምኽንያት ድማ ልክዕ ከም ጥዑይ ሰብ ሰሪሖም ኣፍረይቲ ዜጋታት ዝኾኑ ዘለዉ። ብኻልእ ወገን ኣብ እዋን ጥንሲ ብዝግበር ዘሎ ዕቱብ ምክትታል፡ ምስዚ ሕማም ዘለዋ ነብሰ ጾራት


መድሃኒትን ጥዑያት ቈልዑ ይውለዱ ኣለው። ብተወሳኺ ብሚኒስትሪ ጥዕና ብዝካየድ ዘሎ ጐስጓሳት፡ ንቕሓት ስለ ዝበረኸ፡ ምስ ኤችኣይቪ ዘለዉ ሰባት ዘይከም ቀደም ኣብ ቅድሚ ሰብ ወጺኦም ብዛዕባ ሕማሞም ክዛረቡ ኪኢሎም ኣለዉ።


ይኹን ደኣ’ምበር ንሕማም ስለ ዝኸሓድካዮን ዝፈራሕካዮን ለውጢ ተምጽእ ማለት ኣይኮነን። ሽሕ’ኳ በዓልቤትኪ፡ ከምቲ ንሱ ዝበሎ እቲ ውሳነ ናትኪ እንተኾነ፡ ካባኺ ግና ሞራልን ሓገዝን’ዩ ዝደሊ።


ንዘለኩም ሓድሕዳዊ ፍቕርን ምትእምማን ዝገልጽ ስለ ዝኾነ፡ ዝሓለፈን ዘሎን ዝመጽእን ህይወትኩም ኣብ ግምት ብምእታው ክትውስኒ ይላበወኪ። ደዋሊት፥


ንሱ እንድዩ ደኣ ድንግርግር ኣእትዩለይ ዘሎ። ኵሉ ኵነታቱ ኮነ ኢሉ ከም ዘይገበሮን ኣባይን ኣብ ደቀይን ሓልዮት እንተ ዘይህልዎ ከምዚ ኣይምገበረን። ግና ከኣ እዚ ሕማም… ዋእ! እንድዕሉ በጃኺ። ኣማኻሪት፥ ኣይትደናገሪ ሰላም። ብርግጽ ህድእ ኢልኪ ምሕሳብ ከድልየኪ’ዩ። ግና ሓደ ክትግንዘብዮ ዘለኪ ነገር ኣብዚ ሕጂ እዋን ዕድመ


ኣማኻሪት፥ እዚ ማለት ክልተ መጻምድቲ፡ ሓደኦም ጥራይ በዚ ሕማም ዝተለኽፈ ምስ ዝኸውን፡ ግቡእ ዝኾነ ክትል እናተገብረሎም፡ ቈልዓ ክወልዱ ኣብ ዝወሰንሉ እዋን ብስሩዕ መድሃኒት እናወሰዱ ካብ ኤችኣይቪ ነጻ ዝኾነ ቈልዓ ክወልዱ ይኽእሉ’ዮም።


ካልእ ምኽንያት እንተ ዘይተፈጢሩ ብሰንኪ ብኤችኣይቪ ዝርአ ዝነበረ ምፍልላይ ዳርጋ የለን ክበሃል ይከኣል’ዩ። ኣብ ከምዚ ዓይነት ኵነታት ምስ በዓል ሞያ ምዝርራብ ኣገዳሲ’ዩ።


ስምዒታዊ ስጉምቲ ነጻ ኴንኪ፡ ብዝርዝር ጽሒፍኪ ኣቐምጥዮ። ዝሓሸ ዝበልክዮ ኣመዛዚንኪ ድማ ክትውስኒ እላበወኪ። ደዋሊት፥ በሊ የቐንየለይ! ኣዝየ’የ ዘመስግነኪ። ዋላ’ኳ ኵሉ ኣይኹን ቍሩብ ግና ፍዅስ ኢሉኒ፡ ብፍላይ


እታ ዝተፈላለየ ውጽኢት ዘለዎም ስድራቤታት ኣለዉ ትብል ሓሳብ፡ ገለ ክትፈትሓለይ ትኽእል ኮይኑ ይስመዓኒ። ዝሓሸ ዝበልክዎ ክውስን ኣምላኽ ይሓግዘኒ ብሩኽ መዓልቲ። ኣማኻሪት፥ ኣነ’ውን ምኽሪ ደሊኺ ኣገልግሎትና ምርጫኺ ስለ ዝገበርኪ አመስግነኪ፣ ብሩኽ መዓልቲ። ድቦላ ወዲቑኒ! ድቦላ ወዲቑኒ!


ሃብተሚካኤል ዕቝባስላሴ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 2 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 3 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 4 45 46 47 48 49 50


6. ሕልፈት ህይወት 8. ዓይነት ጒጠት፡ ቆንጣጢ መስማር፡ ጒጤት 10. ናይ ቃንዛ ድምጺ 12. ከተ፡ ኣእተወ፡ ረጒረጐ 13. ንርእሲ ተሰኪሙ ዝርከብ ኣካልና


23. ድምጺ መኪና 24. ዓሌት ድሙ ዝኾነ እንስሳ 26. ደንደስ ውሕጅ (ሩባ) 27. ፈረሻ፡ ተቆጻጸራ፡ መርመራ 28. ኣለባሚ፡ ኣፍላጢ፡ ኣሰልጣኒ 29. ናይ ሕጂ፡ ግዜዚ፡ እዋናዊ


42. መኪና ክትግበስ እተስምዖ ድምጺ 43. ዓይኒ ምዕማት 46. ካብ ኣልኮላዊ መስተ 47. ቃላት ኣብ ወረቐት ኣንበረ 49. ህሉው ግዜ፡ ኣብዚ ሕጂ እዋን 50. መወልዒ ሓዊ


51. ጥሜት፡ ደርቂ ምሕደራ ግዜ ምሕደራ ግዜ “ሕጽረት ግዜ ዘይኰነስ፡ ኣንፈት ዘይምህላው እዩ እቲ ጸገም። ንኩላትና ኣብ መዓልቲ ዕስራን ኣርባዕተን ሰዓታት ኣለና” - ዚግ ዚግላር። ሰብ መዋቲ’ዩ፡ እንተዀነ ነቶም ብድሕሪኡ ዝተርፉ ሰባት ዘገድሶም፡ እቲ ሰብ ክንደይ ዓመት ከም ዝጸንሐ ዘይኮነ፡ ኣብ ዕድመኡ እንታይ ከም ዝሰርሐን ከም ዘበርከተን እዩ። በዚ መገዲ’ዚ ሓደ ሰብ ካብ ነብሱ ሓሊፉ ንኻልኦት’ውን ኣገዳሲ ይኸውን እዩ። ካብቲ ግዜኡ ብኸንቱ ኣባኺኑ፡ ንነብሱን ዓለምን ሓንቲ ኣበርክቶ ከይገበረ ኣሪጉ ዝሞተ፡ እቲ ግዜኡ ብግቡእ ኣመቓሪሑ ብምዕያይ ንዘንትእለት ዘክሮ ኣበርክቶ ሓዲጉ ሓዊሓዊ እናሸተ መንእሰይ ከሎ ዝሓለፈ ብዕጽፍታት ይበልጽ።


ንቕሓትን ልቦናን ደቂ ሰብ ብምቕራሕ ብግዜ’ዩ ዝምዘን። ነዊሕ ጕዕዞ ብሓንቲ ስጕምቲ’ዩ ዝጅምር። ንውሓት ዕድመና ኸኣ፡ በቲ ዝደቐ መዐቀኒ ግዜ ይፍልም። ህይወት፡ ሕማቕ ጠባያት ንምእራም እኹል ግዜ ኣለዋ። ስለዚ፡ ዝዀነ ሰብ መደባቱ ብግቡእ ሓንጺጹ ክምርሽ ይግባእ። ንግዜኻ ብግቡእ ብምጥቃምካ ክትረኽቦ እትኽእል ውልቃውን ማሕበራውን ክብርታትን ዓወትን ኣዝዩ ብዙሕ እዩ። ኣብ ህይወትና ንእሽቶይ ዝመስለና ካብ ግዜና ቀዳምነታት ብምሃብ ንሰባት ንምሕጋዝ እንህቦ ሓገዝ ኣብቶም ሰባት እነመዓራርዮ ክፋል ህይወት፡ እነብርሆ ጸላምን እንፈጥሮ ሰላምን መዘና ኣልቦ እዩ። ነዚ ሓቂ’ዚ ተረዲእና ኣብ ነፍሲ ወከፍ ካልኢት ንዘሎ


ብምግንዛብን፡ ንግዜና ብግቡእ እናተጠቐምና ብዝለዓለ ክንረብሓሉ ምስ እንጽዕር ውጽኢቱ ብኣጋ ክንርእዮ ኢና። ናይ ባህሪ ለውጢ ናይ ባህሪ ለውጢ “ብዘይ ለውጢ ምዕባለ ዝበሃል የለን። እቶም ሓሳባቶም ክቕይሩ ዘይክእሉ ሰባት ክቕየሩ ኣይክእሉን እዮም”- ብምባል እዩ ጆርጅ በርናርድ ሻው ንለውጢ ዝገልጾ።


እንጐዓዝ። እወታውያን ልምድታትና በቶም ዘየድልዩና ሕማቕ ልምድታት እናተዓብለሉ ዝኸዱሉ ግዜ’ውን ውሑድ ኣይኮነን። ንኣብነት፡ ዝዀነ ወልፊ ጐዳኢ ምዃኑ እናፈለጥናዮ፡ ካብ ምዝውታሩ ዓዲ ኣይንውዕልን። ሕማቕ ኣጋጣሚ ኰይኑ ድማ፡ ካብ ሓደ ጽቡቕ ተግባር ንኽትለምዶ እቲ ሕማቕ ዝቐለ ኰይኑ ይጸንሓካ። ብፍላይ ኣዕሩኽካ፡ መዛኑኻ፡ መሳርሕትኻ፡ ምናልባት እውን ናይ ቀረባ ኣባላት ስድራ ቤትካ ዘውትርዎ እንተዀይኑ፡ ናባኻ’ውን ናይ ምሕላፍ ዕድሉ ዝዓበየ እዩ። ሕማቕ ልምዲ ዓዘቕቲ እዩ። ክትኣትዎ እንከለኻ ኣይርደኣካን። ኣብቲ ሕማቕ ዘሎ ጽቡቕ ዝመስል’ዩ ዝቆጻጸረካ። ቀስ እናበለ ድማ፡ ሒዙ የስጥመካ። ሕማቕ ባህሪና ክንገድፎ ወይ ምሕያሽ ክንገብር እንተኾይንና ግን፡ ባህርያዊ ለውጢ ክነምጽእ ክንግደድ ኢና። ነዚ ንምትግባር ከኣ፡ ፈለማ ዝመጽእ ኣብ ኣእምሮና ናይ ለውጢ ሓሳብ ምስራጽ እዩ። ሓሳቡ ክቕይር ዘይከኣለ ሰብ ባርያቱ ክቕየር ኣይክእልን እዩ። ምናልባት እታ ንእሽቶ ለውጢ ሽዑ ንሽዑ ዓቢ ጽልዋ ዘይክህልዋ ትኽእል እያ፣ የግዳስ ምሕያሽ ግድን እዩ ንለውጢ


ዘለዎ ክዉንነታዊ ብድሆ ተረዲኦም ዝተበገሱን ነዚ ኩነት ተዓዊቶምሉ እዮም። እቲ ሕቶ፡ ክሳብ ክንደይ ብዕምቆት ኣስተንቲንካ ህይወትካ ንምቕያር ተበጊስካ ኣለኻ ዝብል’ዩ። ንማለቱ እተን ቀዳሞት ውድቀትካ’ውን ካብዚ ምኽንያት ኣይሓልፋን እየን። ማለት ነቲ ነገር ሳዕቤኑ ናይ ብሓቂ ብደቂቕ ክሳብ ክንደይ ተረዲእካን ብመንጽሩ ድማ ከተወግዶ ተበጊስካሉን፡ ኩሉ ዓይነት ለውጢ ዋጋ ይሓት እዩ። ንዕኡ ክትገድፎ ኣብ ትጅምረሉ ዝስመዓካ ሓያል ቀጨውጨውታ ግዝያዊ ሕማም ርእሲ… ካልእ ከም ውሁብ ወሲድካ። ከምኡ’ውን ካብቲ ነቲ ወልፊ ዘኻኽር ሰብ ይኹን ከባቢ ክትርሕቕን ካልእ ናብኡ ንኽትምለስ ካብ ዝደፋፍኡኻ ክትእለን ድሉውነትካ ፈትሽ። ነዚ ሚዛን ሓይልኻን ከጋጥመካ ዝኽእል ነገራትን ከይዳህሰስካ ዝግበር ተበግሶ ለውጢ ዕዉት ከይከውን ዘለዎ ተኽእሎ ዓቢ እዩ። ስለዚ ካብ’ቲ ሕሉፍ ውድቀትካ ተማሂርካ፡ ዕቱብ ዝኾነ ተበግሶ ውሑስ ሂወት ክትገብር ይምረጽ። ምጅማር ዓቢ ዕማም’ዩ፣ እቲ ምንታይ፡ ቀዳመይቲ ስጉምቲ ከይከድካ፡ ካልኣይቲ ክትደግም ዝከኣል ስለ ዘይኮነ። ስጉምትታትካ ተደሚረን ድማ‘የን ናብቲ ብማዕዶ ዝርኣየካ ሕልምኻ ከብጽሓኻ ዝኽእላ። ጌጋኻ ተመሃረሉ ደኣ እምበር ኣውዲቑ ክረግጸካስ ኣይትግደፎ። ጌጋታት መናብርቲ ሰባት ክሳብ ዝኾኑ ሓንሳብ ተጋግየ እየ ኢልካ ተስፋ ክትቆርጽን ንነብስኻ ከም ዘይዕደለኛ ክትወስዳን ኣይግባእን። ኣብ እትጋገየሉ እዋን ሕማቕ ክስመዓካ ይኽእል’ዩ። ንጌጋታትካ ልዕሊ ዓቐን ክብሪ ሂብካ ግን ክትንብርከኸሎምን ክትሰግደሎምን ውዒልካ ኣይትሕደር። ሓንሳብ ከም ዝተጋገኻ ኣሚንካ፡ ይቕረ እንተ ኢልካ ካብቲ ጌጋ ጥራይ ደኣ ተመሃር እምበር፡ ኣቲኻ ወጺኻስ፡ ኣይትዘክሮ።


ሕቶ እተመሳቐለ ቃላት ሕቶ እተመሳቐለ ቃላት ኤርንስት ሃከል ኤርንስት ሃከል ብ16 ለካቲት 1834 ኣብ ፖትስዳም - ጀርመን ዝተወልደ ኤርንስት ሃከል፡ ኣብ መጽናዕቲ ኢኮሎጂ፡ መሪሕ ተራ ከም ዝተጻወተ እዩ ዝንገረሉ። ኢኮሎጂ፡ ኣብ ልምድታት ህይወታውያን ብሕልፊ ድማ ምስ ከባቢኦም ዘለዎም ዝምድና ዘተኩር ናይ ዓውዲ ስነ-ህይወት


የጽንዕ። እዚ ንዝምድና ኣካላዊ ወይ ነገራዊ ትሕዝቶ ምድርን ንባዮሎጂያዊ ዝምድናን ህይወታውያን ዝድህስ ምርምር ንመጀመርታ እዋን፡ ኣብ 186 እዩ ብጀርመናዊ ተመራማሪ ባዮሎጂ ኤርንስት ሃከል ተኣታትዩ። ኢኮሎጂ፡ ዝብል ቃል’ውን ካብ ግሪኻዊ ቋንቋ ‘ኦይኮስ’ ዝተወስደ ኰይኑ፡ ‘ኣብ ትሕቲ ሓደ መነባብሮ ዝተጠርነፉ ስድራን ዝምድናን’ ዝብል ትርጒም ኣለዎ። ዓውዲ ኢኮሎጂ፡ ኣብ ተምሳጥን ተወሳኺ ምርምርን ናይ’ቲ ውሩይ ፈላስፋን ባዮሎጂካዊ ምርምራትን ቻርለስ ዳርዊን ዝተመርኰሰ ኰይኑ፡ ኣብ ከም ፊዚክስ፡ ኬሚስትሪን ባዮሎጂን ዝኣመሰሉ ዓውድታት ንዘሎ ዝምድና ናይ ሳይንስ የጠቓል እዩ። ኢኮሎጂ፡ ውጽኢት ኣየር ዝዀኑ ከም ካርቦን ዳይኦክሳይድን ኦክሲጂን፡ ምስ ህይወታውያን ዘለዎም ዝምድና ዝፍትሽ ኮይኑ፡ ንኣነባብራን ምድራዊ ዝምድናን ህይወታውያን እውን ዘጽንዕ እዩ። ጥቕስታት ፍርሒ ጥቕስታት ፍርሒ • “ፍርሒ፡ ኣእምሮኻ ንኽድርተካ ዝፈጠሮ ምትላል እዩ።” - ካርል ዩንግ - ካርል ዩንግ • “ፍርሒ ንመጻኢ ፍጹም ኣይሃንጾን እዩ። ንመጻኢ ተስፋ እዩ ዝሃንጾ።” - ዘይተፈልጠ • “ሰሓቕ፡ መርዚ ናይ ፍርሒ እዩ።” - ጆርጅ ማርቲን። - ጆርጅ ማርቲን። • “ምዝንጋዕ ኣብ ህይወት ንዘጋጥም ፍርሒ የቃልሎ እዩ።” - ዲን ካቫናግ - ዲን ካቫናግ • “ኣብ መንእሰይ ወዲ ተባዕታይ፡ ቀዳማይ ምልክት ፍቕሪ ፍርሒ እዩ፡ ኣብ ጓልኣንስተይቲ ከኣ ድፍረት።” - ቪክቶር ሁጎ - ቪክቶር ሁጎ • “ሕሉፍ ታሪኽካ ብዘይ ጣዕሳ ተቐበሎ፡ ህሉው ኩነታትካ ብርእሰ ተኣማንነት ተታሓዞ፡ ንመጻኢ ድማ ብዘይ ፍርሒ ኣቋምት።” - ጆን ግራዝ - ጆን ግራዝ • “ሽግር ምእንቲ ከይገጥመካ ብእትፈጥሮ ፍርሂ ዝያዳ ከም እትሽገር ንልብኻ ንገራ፣


ምኽንያቱ ሕልማ ንምንዳይ ዝወፈረት ልቢ ክትሽገር ተራእያ ኣይትፈልጥን’ያ።” - - ፓውሎ ኰልዮ ፓውሎ ኰልዮ • “ስጉምቲ ከይወሰድካ፡ ናይ ፍርሒ ሓሳብ ንጸገም ኣይስዕሮን እዩ።” - ክሌመንት - ክሌመንት 2 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 10 ካብ ከፈልኩሉ’ስ . . . ቅድሚ ወርሒ ኣቢሉ ይኸውን፣ ሓንቲ መሓዛና ብዛዕባ ኣብ ሓንቲ ቤት መግቢ ዝተመገበታ ‘ጥዕምቲ’ መግቢ ትነግረና’ሞ ኣስዒብ ኣቢላ ከኣ ንሕና’ውን ግድን ክንጥዕማ ከም ዘለና ትላበወና። ብድሕሪኡ ሓንቲ ካባና ንመሳርሕታ መሪሓተን ብሓባር ናብታ ዝተባህለት ቤት መግቢ ብምኻድ ነታ ‘ጥዕምቲ’ መግቢ


ኣዘዛ። ይኹን’ምበር ከም ትጽቢተን ክትከውን’ሲ ይትረፍ ወላ ተጻዊረን ክበልዓኣ’ውን ኣይከኣላን። ካብ ኩላተን እታ ዝወሰደተን መሓዛና ጥራይ ብሓይሊ በሊዓታ። “ስለምንታይ ጸሊእክዮ ከለኺ ትበልዕዮ፧ ዘይትገድፍዮ ዝነበርኪ፧” ምስ በልናያ “እንታይ ደኣ’ሞ ክገብር፣ ከፊለሉ እንድየ። ኣማራጺ የብለይን፡” ክትብል እያ ዝመለሰትልና። ንሕጂ እምበኣር ብዛዕባ’ዛ መሓዛይ ዝበለታ “ስለ ዝኸፈልኩሉስ ክበልዖ ግድን እዩ” ዝዓይነቱ ሓሳብ ክዛረበላ እደሊ። ንሳ፡ ነታ መግቢ ንኸይትበልዓ ኣማራጺ ነይሩዋ እዩ። ሓንሳብ ጥዒማ ስለ ዝጸልኣታ’ውን ካብ ዘይምችኡነት እናተሰምዓ ትበልዓ፣ እንተትገድፋ ትኽእል ነይራ’ያ። ይኹን’ምበር ነዚ ኣማራጺ’ዚ ከይትርኢ እታ “ሕሳብ ከፊለሉ እንድየ” ትብል መጎተ ጋሪዳታ ኣላ። እዚ መጎተ’ዚ ኣብ ስነ ልቦና ‘ግጉይ መጎተ ጥሑል ወጻኢታት’ (sunk cost falacy) ተባሂሉ ይጽዋዕ። ጥሑል ወጻኢታት ኣቐዲምና ዘውጻእናዮም ወይ ዝኸፈልናዮምን ኣብ መጻኢ እንወስዶ ውሳነ ብዘየገድስ ከኣ ክምለስ ዘይክእል ዋጋ እዩ። ንገንዘብ፣ ግዜ፣ ጻዕሪ፣ ጸዓት ወዘተ ከኣ የጠቓል። ንኣብነት ሓንቲ 10 ደቓይቕ ዝንውሓታ ፊልም ክንርኢ ንጅምር። ንኣስታት 20 ደቓይቕ ርኢና ከነብቅዕ ግን ፍጹም ክትምስጠና ኣይከኣለትን። ስለዚ ነቋርጻ’ዶ ንቐጽላ፧ ዝብል ክልተ ኣማራጺታት ኣለና። ነዚ ንምውሳን ኣብ ግምት ከነእትዎ ዝግብኣና እታ ፊልም በዚ ዘላቶ’ዶ ትቕጽል ትኸውን ወላስ ኣብዘን ዝተረፋ ደቓይቕ ዝሓሸ ትሕዝቶ ይህልዋ ይኸውን ዝብል እዩ። እቲ ኣቐዲምና ዘጥፋእናዮ 20 ደቓይቕ ክንመልሶ ኣይንኽእልን ኢና። ‘ካብ ጀመርኩዋ’ስ ክውደኣ ደኣ’ ብምባል ግዳ ነተን ዝተረፋ 80 ደቓይቕ ክንርእየን ምስ ንውስን ግን ኣብ 20 ደቓይቕ ከቋርጽ ዝግብኦ ዝነበረ ብኽነት ግዜ ናብ ናይ 10 ደቓይቕ ብኽነት ይቕየር። ብተመሳሊ፣ ኣብ ንግዲ ዘይምሕር ክሳራ ኣጋጢሙና ከብቅዕ፣ ኣብ ክንዲ ካልእ መፍትሒታት ሃሰው ንብል፣ ዝኸሰርናዮ ከነምልስ ክንብል ኣብታ ዝሓዝናያ ንደርቕን ዝያዳ ወፍሪ ንገብርን። ገለ ትካላት፡ መኽሰብ ከኻዕብታሉ ብምባል ዝሓንጸጻኦ ትልሚ፣ ክሳራ ጥራይ ኮይኑ እንተረፈ’ውን ኣብኡ ዝቕጽላ ኣለዋ። መጽናዕትታት ከም ዘመልክትዎ፣ ወነንቲ ብርኪ ዘውፈርዎ ገንዘብ ክሳራ ምስ ዘስዕበሎም ብዝበለጸ ነታ ብርኪ ሒዞማ ከም ዝቕጽሉን ምሻጥ ከም ዝኣብዩን እዩ። ኣብ ዝምድናታት እንተመጺና’ውን እዚ ግጉይ መጎተ’ዚ ቀሊል ዘይኮነ ጽልዋ ኣለዎ። ተስፋ ኣብ ዘይብሉ ምሕዝነት ወይ ዕርክነት፣ “ነዚ ዝምድና ብዙሕ እየ ሓብሒበዮ፣ ስለዚ ኣብ ሕጂ በጺሐ ክገድፎ ኣይክእልን እየ፡ ” ብምባል ጥራይ ትልኽ እናበለ ነሳልዮ ውሑዳት ኣይኮንናን። ኣብ ውልቀ ሰባትን ትካላትን ከይተሓጸርና ሃገራት’ውን በዚ ግጉይ መጎተ ተደሪኸን ሓያለ ግጉይ ውሳነታት እየን ዝወስዳ። ንኣብነት፡ ኲናት ኣብ ዝኽሰተሉ ወላ’ውን እቶም ይዕወቱ ከም ዘየለዉን ንመጻኢ’ውን ከም ዘይዕወቱ ዝፈልጡን ብኣግኡ ከቋርጹ ዘለዎም ተኽእሎ ኣዝዩ ትሑት’ዩ። ‘ክንድ’ዚ ሰብን ኣጽዋርን ኣጥፊእና፣ ሕጂ ንድሕሪት ኣይንምለስን ኢና’ ብዝብል ሓሳብ ንህዝቦም ኣብ ታኼላ ይሸምሙ። እቲ ኣብነታት ብዙሕ እዩ፣ ግጉይ መጎተ “ጥሑል ወጻኢታት” ከኣ ኣብ መዓልታዊ ህይወትና ጽልዋ ዘለዎ እዩ። እዚ ግጉይ መጎተ’ዚ ካብ ክልተ ረቛሒታት ከም ዝምንጩ ይንገር። እቲ ቀዳማይ፡ ጽልኣት ክሳራ ዝበሃል ኮይኑ እቲ ኣቐዲምና ዘውጻእናዮ ወጻኢታት ክሳራ ኮይኑ ንኸይተርፍ ብምሕሳብ፡ ኣብቲ ሒዝናዮ ዘለና ንጥፈት እናጸላእናዮ ንቕጽል። ንኣብነት ዘድሊ ገንዘብ ብምኽፋል ሓደ ሞያ ክንመሃር ንጅምር። እንተኾነ ድሕሪ ግዜ፣ ምሳና ከም ዘይከይድን ኣብ ልዕሊኡ ዝኾነ ተገዳስነት ከም ዘይብልናን ንግንዘብ። ስለዚ ከነቋርጾ እዩ ዝግብኣና። እንተኾነ እተን ዝኸፈልናየን ገንዘብን ግዜን ስለ ዘሕምማና ነቲ ትምህርቲ ስቕ ኢልና ንቕጽሎ፣ ምኽንያቱ ምቁራጽ ማለት ነቲ ኣቐዲምና ዝኸፈልናዮ ከም ምኽሳር ኮይኑ ስለ ዝስመዓና። ኣብዚ ክንዝንግዖ ዘይብልና


ግን ነቲ ትምህርቲ ስለ ዝቐጸልናዮ ነቲ ኣቐዲምና ዝኸፈልናዮ ወጻኢታት ንመልሶ ማለት ኣይኮነን። ንቐጽል ነቋርጽ ብዘየገድስ እቲ ዝኽሰር ተኸሲሩ እዩ። ስለዚ ውሳነና ኣብ ናይ ሕጂ ድሌታትናን ናይ መጻኢ ረብሓናን ደኣ’ምበር ኣብ ናይ ሕሉፍ ክፍሊት ኣይኮነን ክምርኮስ ዘለዎ። እቲ ካልኣይ፡ ዘይምውህሃድ ርድኢት ዝበሃል ኮይኑ ኣብ ኣእምሮና ብእንሕዞ ተገራጫዊ እምነት ዝፍጠር እዩ።


ንሓደ ዝጀመርናዮ ዘየርብሓና ንጥፈት ንኸይነቋርጾ፣ መንነትና ከይትንክፈልና ስለ ንሰግእ ንቕጽሎ። ንኣብነት ንነብስና ከም በላሕቲ እንድሕር ንሓስባ ኮይንና፣ ንዝጀመርናዮ ነገር ከነቋርጾ ከለና ኣቐዲምና ክንጅምሮ ከለና’ውን ጌጋ ውሳነ ወሲድና ከም ዝነበርና እዩ ዘስምዕ። ስለዚ ‘በሊሕ እንከለኹ ከመይ ጌረ ጌጋ ውሳነ ክወስድ ይኽእል፧ ወይ በሊሕ ኣይኮንኩን ማለት’ዩ’ ናብ ዝብል ምግርጫው ስለ ንኣቱ፣ ንመንነትና ክንከላኸል ክንብል ኣብቲ ንጥፈት ንቕጽል። ግጉይ መጎተ ጥሑል ወጻኢታት ኣብ ህይወትና ካብ ዝነኣሰ ክሳብ እቲ ዝዓበየ ሃሰያ ከውርደልና ይኽእል። ብኡ ተደሪኽና ውሳነ ኣብ ንፍጽመሉ ግዜ፣ ንዓና ዝጎድእ ጌጋ ውሳነ ኢና ንወስድ። ኣብ ክንዲ ብወድዓውነት ንሓስብ ኣደዳ ናይ ሰንካም ዑደት ኢና ንኸውን። ግዜና፣ ገንዘብናን ጸዓትናን ምውፋር ንቕጽሎ። ግን ከኣ ንዘይንረብሓሉን ከምዘይንረብሓሉ ከኣ ንፈልጦን ጉዳይ። ካብ ጀመርናዮ ኢልና ንውድኦ ፊልምታት ተኣኻኺቡ ካብ ዕድመና እዩ ግዜ ዝሸርፈልና። ንዓመታት እንዲና ብሓደ ዜርና ኢልና ንቕጽሎ ዝምድና ናብ ቀጻሊ ስቓይን ዘይሕጉስ ህይወትን እዩ ዘቃልዓና። ብዙሕ እንድየ ጽዒረሉ ኢልና እንደፍኣሉ ፕሮጀክት ካብ ፍሽለት ናብ ፍሽለት ጥራይ እዩ ዘሰጋግረና። እቲ ዝኸፍአ ክፋሉ፣ መጠን ናይቲ እነውፍሮ ኣብ ዝውስኸሉ፣ መጠን ናይቲ ኣብቲ ንጥፈት እንጸንሓሉ ግዜ ከኣ ይውስኽ። ብኡ መንጽር ከነቋርጽ ዘለና ተኽእሎ ይትሕት። ግጉይ መጎተ ጥሑል ወጻኢታት፣ ዋላ’ኳ ሳዕቤኑ ከምዚ ዝረኣናዮ እንተኾነ ክውገድ ዘይከኣል ግን ኣይኮነን። ብዛዕባኡ ዘጽንዑ ምሁራት ነዞም ዝስዕቡ መፍትሒታት የቕርቡ። እቲ ቀዳማይ መገዲ ብዛዕባኡ ምፍላጥ’ዩ። እዚ ግጉይ መጎተ’ዚ ከም ኣምር ከም ዘሎ እንተፈሊጥና ጥራይ ሓደ ስጉሚ ንቕድሚት እዩ። ንብድሕሪ ሕጂ እንወስዶም ውሳነታት’ውን ብኡ ንጽሎ ከይንህሉ ከነስተውዕል ንኽእል ኢና። ነዚ ንምትግባር፣ ውሳነ ኣብ ንወስደሉ ነዞም ሕቶታት ንነብስና ንሕተታ፥ ‘እንታይ ከይከስር እየ ዝፈርሕ ዘለኹ፧ እዚ ፍርሒ’ዚ ኸ ከመይ ኢሉ’ዩ ንድሕሪት ዝውጥጠኒ ዘሎ፧ ጻዕረይ ክዕወት ክሳብ ክንደይ ሓቀኛ ተኽእሎ ኣለዎ፧ ኣብ ቦታይ ካልእ ሰብ ኮይኑ የውፍር እንተዝህሉ፣ እንታይ ኢለ ምመዓድክዎ፧ ኣባኻኒ ኮይነ ከይረአ ድየ ዝፈርሕ ዘለኹ፧ እዚ ፍርሒ’ኸ ወድዓዊ ድዩ፧’ ቀጺልና ኣብ መጻኢ ጥራይ ብምትኳር ንዝኾነ ውሳነ ንሕጅን ብሕጅን ጥራይ እነውጽኣሉ ወጻኢታትን እንረኽበሉ ረብሓን ሓሲብና ንወስኖ፣ ናይ ሕሉፍ ኣየገድሰናን’ዩ። “እዚ ኹሉ ኣብዚ በጺሐ ደኣ . . .”፣ “ሕጂ ደኣ’ሞ ዝበዝሕ ክፋላት ተኸታቲለዮ እንድየ . . .”፣ “ እሞ ዳርጋ ክልተ ዓመት እንድየ ኣጥፊአላ . . .”፣ “ገንዘበይ ጫሕ ኣቢለ ከብቅዕ ደኣ . . .” ወዘተ ዝብሉ ሓረጋት ነስተውዕለሎም። ብግጉይ መጎተ ጥሑል ወጻኢታት ንጽሎ ከም ዘለና ዘርእዩ ምልክታት እዮም። ብተወሳኺ፣ ንነፍሲ ወከፍ ውሳነ ኣብ ሕሉፍ ዝገበርናሉ ወፍሪ ዕሽ ብምባል፣ ልክዕ ከም ሓድሽ ምርጫ ንርኣዮ። ንኣብነት፣ ዝገዝእካዮ መግቢ፣ ዝኸፈልካሉ ዋጋ ብዘየገድስ ንክትበልዖን ክትገድፎን ሓድሽ ምርጫ እዩ ዘለካ። ሕሳብ ስለ ዝኸፈልካሉ ግድን ክትምገቦ ኣለካ ዝብል ወጣጢ የብልካን። ከፊልካ ምእዛዝካ ሓደ ውሳነ እዩ። ክትምገቦን ዘይክትምገቦን ከኣ ነብሱ ዝኸኣለ ካልእ ምርጫ እዩ። ክልቲኦም ውሳነታት ዘራኽብ የብሎምን። ክራኸቡላ ዝኽእሉ መገዲ ሓንቲ እያ፡ መገዲ ‘ግጉይ መጎተ ጥሑል ወጻኢታት’። ኣብ መወዳእታ፣ ዝጠፍአ ከም ዝጠፍአ ተገንዚብና፣ ብኣግኡ ምቁራጽ ካብ ተወሳኺ ብኽነት ዘገላግል ምርጫ ምዃኑ ምርዳእ የድሊ። ከምቲ ዝብልዎ፣ ምስ ዝጠሓለት መርከብ ኣይንጥሓል። ኣብ ሕብረተሰብና’ውን ካብዚ መልከፍቲ ናይ ‘ግጉይ መጎተ ጥሑል ወጻኢታት’ ክንጥንቀቕ እተዘኻኽር ምስላ ኣላትና፣ “ዓሻ’ስ ገበጣ ክሳብ ዝውዳእ ይጻወት።” አምበኣርከስ ነዛ ጽሕፍቲ ክሳብ እዛ መወዳእታ፣ ናይ ብሓቂ መሲጣትኩም ደኣ’ምበር ‘ካብ ጀመርኩዋ’ ኢልኩም ግዜኹም ኣባኺንኩም ኣንቢብኩማ ከይትኾኑ ተስፋ እገብር።


ሎሚ ሎሚ ፕሪመር ሊግ ናይ መበል 13 ሰሙን ፕሪመር ሊግ ናይ መበል 13 ሰሙን ፉልሃም - ማን ሲቲ 10፡30 ድ.ቀ ፉልሃም - ማን ሲቲ 10፡30 ድ.ቀ ቦርንማውዝ - ኤቨርተን 10፡30 ድ.ቀ ቦርንማውዝ - ኤቨርተን 10፡30 ድ.ቀ ኒውካስል - ቶተንሃም 1፡15 ድ.ቀ ኒውካስል - ቶተንሃም 1፡15 ድ.ቀ ላ’ሊጋ ናይ መበል 15 ሰሙን ላ’ሊጋ ናይ መበል 15 ሰሙን ባርሴሎና - ኣትለቲኮ ማድሪድ 1፡0 ድ.ቀ ባርሴሎና - ኣትለቲኮ ማድሪድ 1፡0 ድ.ቀ ኣብዚ ወቕቲ ናብ ሊቨርፑል ዝተሰጋገረ - ኣሌክሳንደር ኢሳቕ፡ ሰንበት ንዌስትሃም 2ብ0 ኣብ ዝሰዓሩሉ ጸወታ፡ ቀዳመይቲ ናይ ፕሪመር ሊግ ሸቶኡ ብማልያ ናይ’ዛ ክለብ ኣመዝጊቡ። እዚ ኤርትራዊ ሽወደናዊ ኣጥቃዓይ፡ ኣብዚ ወቕቲ ‘ዝኸበረ ተጻዋታይ ፕሪመር ሊግ’ ብዝሰርዖ መጠነ ገንዘብ፡ ካብ ኒውካስል ናብ ሊቨርፑል ምስግጋሩ ይዝከር። ኣብ ኒውካስል እንከሎ ምስ ሰኪዐት ዝነበሮ ጥቡቕ ዝምድና ኣብዛ ጋንታ ብምቕጻል ድማ፡ ሓደ ካብ ወሰንቲ ተጻወትታ ክኸውን ትጽቢት ተነቢሩሉ ነይሩ። ይዅን እምበር፡ “ኣዴኻ ከምዝለኣኸትኻ ዘይኮነ፡ ዕዳጋ ከምዝጸንሓካ” ከም ዝበሃል፡ ብዝተፈላለዩ ምኽንያት ካብ ግምት ወጻኢ ብቕዓቱ ገዲሉ፡ ናይ ሊግ ሸቶ ከየመዝገበ እዩ ጸኒሑ። ኣሌክሳንደር፡ ብቕድሚ ትማሊ 30 ሕዳር፡ ሊቨርፑል ናብ ዌስት ሃም ተጓዒዛ ኣብ ዘካየደቶ ግጥም ግና፡ ድሕሪ ዕረፍቲ መሪሕነት ዘትሓዘታ ሸቶ ብምዝጋብ፡ ጾመ ልጓሙ ፈቲሑ። ጋክፖ፡ ኣብ ተወሳኺ ደቒቕ ሸቶ ኣመዝጊቡ፡ ኣብ ሕማቕ ዘላ ሊቨርፑል 2ብ0 ተዓዊታ፡ ካብ ዝቐነየቶ ወጥሪ ቁሩብ ኣስተንፊሳ። “ነዊሕ ግዜ ምዃኑ ይርደኣኒ እዩ። ናብ ብሉጽ ብቕዓተይ ክምለስ ክጽዕር ጸኒሐ፣ ገና’ውን ኣብ መገዲ እየ ዝርከብ። እንተኾነ፡ ሸቶ ምዝጋበይ ሕጉስ እየ” ዝበለ ኢሳቕ፡ ኣብ ዝቕጽል ግጥማት ብዙሕ ተመሓይሹ ኣበርክቶኡ ከዕቢ ተስፋ ከምዘለዎ ገሊጹ። ኣብዛ ጸወታ፡ መሓመድ ሳላሕ፡ ንፈለማ ግዜ ኣብ ፕሪመር ሊግ ተቐይሩ ክወጽእ ተራእዩ። ሳላሕ፡ ኣብዚ ወቕቲ ኣብ’ቲ ዝልለየሉ ብሉጽ ቁመና የለን።


ስፖርት ቢንያም፡ ብሉጽ ተቐዳማይ ኣፍሪቃ ተባሂሉ ቢንያም፡ ብሉጽ ተቐዳማይ ኣፍሪቃ ተባሂሉ ኤርትራ፡ ዝበለጸት ሃገራዊት ጋንታ ተሰምያ ኤርትራ፡ ዝበለጸት ሃገራዊት ጋንታ ተሰምያ ኤርትራዊ ተቐዳማይ - ቢንያም ግርማይ፡ ቀዳም 29 ሕዳር ኣብ ርዋንዳ ከተማ ኪጋሊ ኣብ ዝተኻየደ ስነ-ስርዓት፡ ኣብ ናይ ዓበይቲ ‘ዝበለጸ ተቐዳማይ ኣፍሪቃ 2025’ ተባሂሉ። ኣብታ ሽልማት፡ ኣቐዲሞም ሽዱሽተ ኤርትራውያን ዝርከብዎም 21 ተቐዳደምቲ ተሓጽዮም ነይሮም። ቢንያም ግርማይ፡ ሄኖክ ምሉእብርሃን ሚልክያስ ማእከልን፡ ናይ መወዳእታ ሰለስተ ሕጹያት ብምትራፎም፡ እዛ ሽልማት ናብ ኤርትራ ከምእተብል ተረጋጊጹ እዩ ነይሩ። ኦሎምፒካዊ ተቐዳማይ ቢንያም ንቢንያምን ንሃገራዊት ጋንታ ኤርትራን ወኪሉ ሽልማት ዝተቐበለ ፕ/ሃ/ፈ/ቅ/ብ/ ኤርትራ ኣቶ ተመስገን ረዳእ ግርማይ ከኣ ተዓዊቱላ። ቢንያም፡ ኣብ 2024 ኣብ ዙር ፈረንሳ ሰለስተ ናይ መድረኽ ዓወታት፣ ብዓቢኡ ከኣ፡ ተዓዋቲ ቀጠልያ ናይ ሽኳ ማልያ ብምዃኑ፡ ኣብ 2025 ካብቶም ልዑል ትጽቢት ተነቢሩሎም ዝነበሩ ተቐዳደምቲ ነይሩ። ይዅን እምበር፡ ሓንቲ ናይ መድረኽ ዓወት ከየመዝገበ እዩ ነዛ ወቕቲ ወዲኡዋ። እዚ እናኾነ ግና፡ እዚ ብርክት ዝበለ ግዜ ካልኣይ ዝኣተወ ሸዃይ፡ ነዛ ሽልማት ካብ ምዕታር ኣይተዓንቀጸን። ኣፍቂዱ ኣብቲ መደብ ዘይተሳተፈን ብቪድዮ ሓጎሱ ዝገለጸን ቢንያም፡ ነዛ ሽልማት፡ ንሓሙሻይ ግዜኡ እዩ ዝዕወተላ ዘሎ - ብተኸታሊ ኣብ 2020፡ 2021ን 202ን ከምኡ’ውን ዓሚ 2024 ተዓዊቱላ ነይሩ። ኣብ መንጎ ማለት ኣብ 2023፡ መዘናኡ ኤርትራዊ ተቐዳማይ ሄኖክ ምሉእብርሃን እዩ ተጸዊዑላ ነይሩ። ሄኖክ፡ ኣብዛ ናይ ሎሚ ዓመት ከኣ፡ ካልኣይ ዝበለጸ ተቐዳማይ ተባሂሉ። ኣብ ዝቕጽል ዓመታት ኣሰር ናይዞም ብሉጻት ተቐዳደምቲ ብምሓዝ ዓበይቲ ዓወታት ከመዝግብ ትጽቢት ዝግበረሉ ሚልክያስ ማእከለ ድማ ሳልሳይ ደረጃ ሒዙ። ዝሓለፈ ዓርቢ ምስ ክለቡ ኢንተርማርሸ ዝተፈላለየ ቢንያም፡ ኣብዛ ናይ መወዳእታ ወርሒ በጺሓ ዘላ ዓመት፡ 21 መድረኻት ዙር ፈረንሳ ዝርከቦም፡ ኣብ 60 ናይ ውድር መዓልታት 10,46 ኪሎሜተር ሸፊኑ። 1646 ናይ ዩሲኣይ ነጥቢ


ድማ፡ ንዕኡ፡ ንሃገሩን ክለቡ ዝነበረት ኢንተርማርሸን ኣዋህሊሉ። እዚ ካብ ኩሎም ኣፍሪቃውያን ተቐዳደምቲ ጸብለል ዘበሎ ነጥቢ ድማ፡ ካብቲ ነዛ ሽልማት ክዕወተላ ዘኽኣሎ እዩ።


በሊጻ፡ ‘ናይዚ ዓመት ዝበለጸት ሃገራዊት ጋንታ’ ተባሂላ። ናይዚ ኣህጉር ዓብላሊት ሃገር ዝኾነት ኤርትራ፡ ዝሓለፈ ሰሙን ሻምፕዮን ኣፍሪቃ 2025 ምዃና ይዝከር። ኣብዚ ካብ ሎሚ ዓመት ጀሚሩ ብፈደረሽን ቅድም ብሽክለታ ኣፍሪቃ ዝውደብ ዘሎ ሽልማት፡ ንተቐዳደምቲ ዝተፈላለየ ዕድመ፡ ንኣሰልጠንቲን ሃገራትን እዩ፡ ንብሉጻት ናይ ኣፍልጦ ሽልማት ተዓዲሉ። ኣብ ናይ ዓበይቲ ደቂ ኣንስትዮ ከኣ፡ ጓል ማውሪሸስ ኪምበር ለ ኮርት ዝበለጸት ተቐዳሚት ተሰምያ። እዛ ጓል 29 ዓመት ተቐዳሚት፡ ‘ኣብ ዙር ፈረንሳ መድረኽ ዝተዓወተትን ብጫ ማልያ ዝለበሰትን ናይ ፈለማ ኣፍሪቃዊት’ ኮይና እያ - ንሓሙሸይቲ መድረኽ 2025 ድሕሪ ምዕዋታ። ኪምበር ለ፡ ድሕሪ’ታ ዓወት ንኣርባዕተ መዓልታት ንብጫ ማልያ ለቢሳታ ነይራ። እዚ ሎሚ ዓመት ‘ሽልማት ብሉጽነት ቅድም ብሽክለታ ኣፍሪቃ’ (Africa Cycling Excelence Award) ዝብል ስም ብሓዲሽ ኣወዳድባ ዝተገበሰ ሽልማት፡ ኣብ 2012 ጀሚሩ ንደቂ ተባዕትዮ ይዕደል ነይሩ። ቦኽሪ ዕዉት ናይዚ ሽልማት ከኣ፡ ኤርትራዊ ናትናኤል ብርሃነ ነይሩ። 2014 መኽሰብ ደበሳይ፡ 2015 ዳኒኤል ተኽለሃይማኖት፡ ኣብ 2016 ድማ፡ ተስፎም ዑቕባማርያም ተዓዊቶምሉ ነይሮም። ብሓፈሻ ኤርትራ፡ 10 ግዜ ብተቐዳደምታ ተጸዊዓ። ደቡብ ኣፍሪቃውያን ሰለስተ፡ ርዋንዳ ሓንሳብ ተሰምየን ኣለዋ። ቢንያም፡ ናብ ኤን.ኤስ.ኤን ተሰጋጊሩ ቢንያም፡ ናብ ኤን.ኤስ.ኤን ተሰጋጊሩ “እዚ ንመጻኢየይ ዝበለጸ ነገር ኮይኑ እስመዓኒ” “እዚ ንመጻኢየይ ዝበለጸ ነገር ኮይኑ እስመዓኒ” ቢንያም


ቢንያም ኤርትራዊ ተቐዳማይ ቢንያም ግርማይ፡ ትማሊ ሰኑይ 1 ታሕሳስ፡ ናብ ሓዳስ ክለብ ኤን.ኤስ.ኤን (NSN Cycling Team) ብወግዒ ተሰጋጊሩ፡ ናይ ሰለስተ ዓመታት ውዕል ፈሪሙ። ቢንያም፡ ጋንታኡ ዝነበረት ኢንተርማርሸ ምስ ሎቶ ድሕሪ ምሕዋሳ፡ ዝሓለፈ ዓርቢ፡ ክሳብ 2028 ዘጽንሖ ዝነበረ ውዕል ብናይ ሓባር ምርድዳእ ከምዘፍረሶ ይፍለጥ። ትማሊ ድማ፡ ምስዛ ስማ ካብ እስራኤል ፕሪመር-ቴክ ናብ ኤን.ኤስ.ኤን ዝቐየረቶ ክለብ ክሳብ 2028 ዘጽንሖ ውዕል ፈሪሙ። “እዚ ንመጻኢየይ ዝበለጸ ነገር ኮይኑ እስመዓኒ” ክብል ድማ፡ ነዚ ውዕል’ዚ ድሕሪ ፈረመ ተዛሪቡ - እዚ ቀዳም ምሸት ናይ 2025 ዝበለጸ ተቐዳማይ ኣፍሪቃ ዝተሰምየ ኦሎምፒካዊ ተቐዳማይ። ንሱ፡ “ኣብዚ ምህላወይ ሕጉስ እየ፣ ብፍላይ፡ ንዓይን ነዛ ጋንታን ብዘሎ ምስ ሓዲሽ ሃዋሁውን ምብጋስን። ናይዛ ጋንታ ናይ ሽኳ ዓቕማ ወትሩ ኣዝዩ ሓያል እዩ፣ ብፍላይ ብሓደ ሓቢሮም ንሓድሕዶም ክደጋገፉ እንከለዉ ሓያላት እዮም። ኣብ እዋን ውድር ብዙሕ ግዜ ንሓድሕዶም ‘ኣጆኻ’ ክበሃሉ ሰሚዐዮም እየ። ብሓፈሻ ሓያል ናይ ጋንታ መንፈስ ኣሎ። ምስኦም ክሰርሕ ድማ ተሃዊኸ ኣለኹ። ምስዛ ጋንታ ድማ፡ ዝዓበየ ዕድል እዩ ዝረኣየኒ።” ኢሉ። ኣካያዲ ናይ’ዛ ጋንታ ጀል ካርልስትሮም ብወገኑ፡ “ቢንያም ምጽኡ ኣዚና ፍናን ረኺብና። ቢንያም፡ ኩሉ ብዛዕባ ብሽክለታ እንፈትዎ ዘጠቓለ እዩ። ብቕዓቱ ጒሉሕ እዩ፣ ዘለዎ ትሕትናን ቆራጽነትን ድማ ፍሉይ ተቐዳማይ ይገብሮ። ኣብ ቀዳማይ ዝርብና፡ ኣብ ብሽክለታን ካብ ብሽክለታ ወጻኢን ዘለና ራኢ ፈሊጥዎ እዩ። ብምሉእ ከምዝበቕዖን፡ ሓደ ካብ መራሕቲ ጋንታናን ንተቐዳደምትና ዘበራትዕን ከምዝኸውን ድማ ኣይጠራጠርን።” ብምባል፡ ልዑል ትጽቢት ከምዝገብሩሉ ገሊጹ። ካብ 2021 ክሳብ’ዚ ዓመት ምስ ኢንተርማርች ክወዳደር ዝጸንሐ ቢንያም፡ ምስዛ ሓዳስ ክለቡ ብዙሕ ዓወታት ክጐናጸፍ ትምኒቱ ምዃኑ እዩ ዝዛረብ። እዛ ናይ ቀዳማይ ዲቪዥን (ዎርልድ ቱር) ጋንታ ድማ፡ ኣብ እዋን ሽኳ ንምዕዋቱ ዝሰርሑ ብሉጻት ተቐዳደምቲ ኣብ ዙርያኡ ኣኽቢባ፡ ናብ ዓወት ክትመልሶ ትጽቢት ይግበር። እዛ ጋንታ፡ ስማ ካብ እስራኤል ፕሪመር-ቴክ ዝቐየረትሉ ምኽንያት፡ ኣብዚ ዓመት ብፍላይ ኣብ ቮልታ ስጳኛ፡ ምስ ደብዳብ እስራኤል ኣብ ልዕሊ ፍልስጤም ብዝተኣሳሰር ድሕሪ ዘጋጠማ ተቓውሞ እዩ። ዝምውላ ዝነበረ ፕሪመር-ቴክ ዝነበሮ ውዕል ድሕሪ ምፍራሱ ድማ፡ ኣብ ስጳኛ ዝመደበሩ ኩባንያ ኤን.ኤስ. ኤስ (NSN ኣሕጽሮት ቃል ናይ Never Say Never) ሒዙዋ ኣሎ። ናይ ቅድም ተጻዋታይ ባርሴሎናን ሃገራዊት ጋንታ ስጳኛን - ኣንድረስ ኢኔስታ፡ ሓደ ካብ መስረትቲ ናይ’ዚ ኩባንያ ምዃኑ ይፍለጥ።


ማእከል - ሻምፕዮን ኵዕሶ ማእከል - ሻምፕዮን ኵዕሶ ሰኪዐት ተዛዚሙ ሰኪዐት ተዛዚሙ ኣብ ወርሒ መጋቢት ናይ ዝሓለፈ ዓመት ዝጀመረ ሻምፕዮን ኵዕሶ ሰኪዐት ዞባ ማእከል 2024/25፡ ቀዳም 29 ሕዳር መጋረጃኡ ዓጽዩ። ኣብዚ ንልዕሊ ሓደ ዓመት ዝኸደ ውድር፡ ኣብ ናይ ደቂ-ተባዕትዮ ኣብ ክልተ ምድብ ተኸፋፊለን ዓሰርተ ኣርባዕተ ጋንታት ክጻወታ እንከለዋ፡ ኣብ መንጎአን ናይ ክልተ ዙር ውድራት ዘካየዳ ሸሞንተ ጋንታት ከኣ፡ ኣብ ናይ ደቂ-ኣንስትዮ ተሳቲፈን። ከካብ ምድበን ዝሓለፋን ዝለዓለ ነጥቢ ዘዋህለላን ጋንታት ብዘካየድኦ ግጥም ድማ፡ ቀዳም ደንደን ምስ ሲቲ-ሰንተር ብደቂ-ኣንስትዮ፡ ሲቲ ሰንተር ምስ ምሕዳር ኣርባዕተ ኣስመራ ናይ ፍጻመ ግጥም ኣካይደን። ፈለማ ጸወታአን ዘካየዳ ናይ ደቂ-ኣንስትዮ ጋንታት እየን። ሲቲ-ሰንተር፡ ገዳይምን ምኩራትን ተጻወትቲን ዝሓዘት ጋንታ ብምዃና ክትዕወት ትጽቢት እኳ እንተ ነበረ፡ እተን ንኣሽቱን ቅልጡፋትን ተጻወትቲ ደንደን 36ብ27 ብምርታዕ ሻምፕዮን ኮይነን። ልዑል ትጽቢት ዝተገበረሉ ናይ ደቂ-ተባዕትዮ ሲቲ-ሰንተርን ምሕዳር ኣርባዕተ ኣስመራን፡ ስዒቡ ተኻይዱ። ኣባላት ክልተአን ጋንታት ተመሳሊ ኣካላዊ ቊመናን ብቕዓት ኣጸዋውታን ዝሓዙ ብምንባሮም፡ ብኣጋኡ ዕውትቲ መን ምዃና ክትግምት ዘሸግር’ዩ ነይሩ። ንተዓዘብቲ ዝመሰጠ ተመጣኒ ጸወታ ድሕሪ ምክያድ ከኣ፡ ኣርባዕተ ኣስመራ 56ብ54 ተዓዊታ ሻምፕዮን 2024/25 ኮይና። ብተወሳኺ፡ ኣብ ናይ ናጻ ዳርባ፡ ኣብ ናይ ሰለስተ ሳቤላ ካብ ንስሪ፡ ኤቨን ካብ ሰንጥቕ ክዕወቱ እንከለዉ፡ ‘ዳንክ’ ኣብ ምግባር ድማ፡ ሙሴ ጸጋይ ካብ ኣርባዕተ ኣስመራ ተዓዊቱ። ኣብ መዛዘሚ ዝተርኣየ ልዑል ደገፍ ኣፍቀርትን ተሳትፎ ምሕዳራትን ኮሚተ ስፖርት ምሕዳራትን ክቕጽል፡ ፈደረሽን ኵዕሶ ሰኪዐት ዞባ ማእከል ድማ፡ ስሩዕ ውድራት ክሰርዕ ንላቦ።


ማርታ ክብሮም ማርታ ክብሮም “ኤውሮጳ ካብ ዝርብ ሰላም ዩክሬን ወጺኣ’ያ” ላቭሮቭ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ሩስያ ሰርጌይ ላቭሮቭ፡ ምዕራብ ኤውሮጳ ርእይቶኣ ኣብ ኩነታት ዩክሬን ካብ ቅድሚ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ተሰማዕነት ድሕሪ ምስኣኑ፡ ባዕላ ካብቲ ጉዳይ ኢዳ ክትስሕብ ከም እተገደት ገሊጹ። እቲ ላዕለዋይ ዲፕሎማሰኛ ዝሓለፈ ሰንበት ነዚ መግለጺ ዝሃበ፡ ኤውሮጳ ግጭት ዩክሬን ንምፍታሕ ኣብ ዝግበር ዝርብ ተራኣ ትጻወት ኣላ ድያ የላን ተባሂሉ ድሕሪ ምሕታቱ እዩ። ላቭሮቭ፡ “እዚ ንኹሉ ሰብ ርዱእ እዩ ዝብል እምነት ኣለኒ። ኤውሮጳ ድሮ ካብቲ ዝርብ ባዕላ ወጺኣ ኣላ፡” ክብል መሊሱ። ኤውሮጳ ካብ ቅድሚ ነዊሕ እዋን ኣትሒዛ፡ ኣብ ጉዳይ ዩክሬን ኢዳ ከተእቱ ዕድላት ከም ዝነበራ ዝሓበረ ላቭሮቭ፡ ካብ መጀመርታኡ ግን ነቲ ዕድላት ብግቡእ ክትጥቀመሉ ከም ዘይከኣለት ኣገንዚቡ። ላቭሮቭ ቀጺሉ፡ “ኤውሮጳ፡ ነቲ ኣብ ለካቲት 2014 ኣብ መንጎ ቪክቶር ያኑኮቪችን (ፕረዚደንት ዩክሬን ነበር) ተቓወምቱን ዝነበረ ናይ ፈለማ ስምዕ ኣበላሽያቶ እያ።


ተቓወምቲ ንኹለን ትካላት መንግስቲ ምስ ሓዙ ግን ዝኾነ ነገር ክትገብር ኣይከኣለትን፡” ክብል ኣረዲኡ። ብዙሓት መራሕትን ትካላትን ኤውሮጳ፡ ጉዳይ ዩክሬን ንምፍታሕ ዝዳሎ ዝኾነ ይኹን እማመ ሰላም ንሕብረት ኤውሮጳ ዘሳትፍ ክኸውን ከም ዘለዎ ክገልጹ ከም ዝጸንሑ ይፍለጥ።


“ኣመሪካ ንቬነዙዌላ ንምጥቃዕ ትዳሎ” ዎል ስትሪት ጆርናል ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ቬነዙዌላ መጥቃዕቲ ነፈርቲ ንምክያድ ልምድ ተካይድ ምህላዋ፡ ጋዜጣ ዎል ስትሪት ጆርናል ንሰበ ስልጣን ምክልኻልን ምክትታል በረራታትን ኣመሪካ ብምጥቃስ ሓቢራ። ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ዝሓለፈ መዓልታት ክሊ ኣየር ቨነዙዌላ ንበረራ ዕጹው ከምዝኾነ ዝሕብር መግለጺ ድሕሪ ምዝርግሑ፡ ፕረዚደንት ቨነዙዌላ፡ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊኡ ዕልዋ ንምፍጻም ትንቀሳቐስ ከምዘላ ምኽሳሱ ይፍለጥ። ጋዜጣ ዎል ስትሪት ጆርናል፡ ትራምፕ ዝሓለፈ ሰሙን ምስ ፕረዚደንት ቬንዙዌላ ኒኮላስ ማዱሮ ምስጢራዊ ርክብ ቴሌፎን ከም ዘካየደን፡ ማዱሮ ብፍቓዱ ካብ ስልጣኑ እንተ ዘይወሪዱ፡ ኣመሪካ ሓይሊ ተጠቒማ ከተውርዶ ከም እትኽእል ከም ዘጠምቀቖን ጸብጺባ። ክልቲኦም ወገናት፡ እቲ ናይ ቴለፎን ርክብ ከም ዝተኻየደ እኳ እንተ ዘይገለጹ፡ ፕረዚደንት ትራምፕ ግን፡ “ቅድሚ ሕጂ ንፕረዚደንት ማዱሮ ብሓይሊ ካብ ስልጣኑ ክትኣልዮ ፈቲንካ ኔርካ፡” ክብል ንዝቐረበሉ ክሲ ከም ዝኸሓዶ እዩ ዝግለጽ። ሓይሊ ባሕሪ ኣመሪካ ብወገኑ፡ ብትእዛዝ ፕረዚደንት ትራምፕ ካብ ዝሓለፈ መስከረም ኣትሒዙ ኣብ ባሕሪ ካሪብያን ብምዕስካር፡ ንልዕሊ 20 ኣብ ዘይሕጋዊ ምስግጋር ዕጸ ፋርስ ክሳተፋ ከም ዝጸንሓ ዝገለጸን ጀላቡ ቬነዙዌላ መጥቃዕቲ ከም ዝፈጸመ ኣፍሊጡ።


ፕረዚደንት ማዱሮ፡ ብኣመሪካ ንዝቕረርበሉ ዘሎ ክሲ ብምንጻግ፡ ሰራዊቱ ኣብ ልዑል ተጠንቀቕ ከም ዘሎን ንዝኾነ ክመጽእ ዝኽእል ወራር ክምክት ድማ ድሉው ምህላዉን ኣፍሊጡ ኣሎ። ቁጽሪ ግዳያት ዕልቕልቕ ሃገራት ኤስያ ይውስኽ ኣብ ኢንዶነዥያ፡ ስሪላንካ፡ ታይላንድን ማሌዥያን ብዝወቅዕ ዘሎ ሓያል ዝናብን ንሱ ዘስዓቦ ምህማም መሬትን፡ ቁጽሪ ናይ ዝሞቱ ሰባት ናብ ልዕሊ 10 ክብ ከም ዝበለ መርበብ ሓበሬታ ኣልጀዚራ ሓቢሩ።


ፕረዚደንት ኢንዶነዥያ ፕራቦዎ ሱብያንቶ፡ ቁጽሪ ግዳያት ሃገሩ ልዕሊ 50 በጺሑ ከም ዘሎ ድሕሪ ምግላጽ፡ መንግስቲ ኣድላዪ ሓገዛት ናብ ግዳያት ዕልቕልቕ ንምብጻሕ ቀዳምነት ሂቡ ይሰርሓሉ ከም ዘሎ ትማሊ ሰኑይ ኣፍሊጡ። ንሱ ወሲኹ፡ ሰራሕተኛታት ህይወት ኣድሕን ብነፈርቲ ተሓጊዞም ናብቲ ኣዝዩ ዝተሃስየ ከባቢታት ረዲኤት ይልእኩ ከም ዘለዉ ኣረዲኡ።


ብዘይካ’ዚ፡ መንግስቲ ኢንዶነዥያ ክልተ ናይ ሆስፒታል መራኽብን ሰለስተ ረዲኤት ዝጸዓና መራኽብ ውግእን ናብ ገለ በቲ ሓደጋ ዝተሃስየ ከባቢታት ልኢኹ ከም ዘሎ፡ እቲ መርበብ ሓበሬታ ወሲኹ ኣመልኪቱ። ሰብ መዚ ስሪላንካ ብወገኖም፡ ኣብታ ሃገር 35 ሰባት በቲ ባህርያዊ ሓደጋ ከም ዝሞቱ ድሕሪ ምሕባር፡ ስሪላንካ ኣህጉራዊ ሓገዝ ክወሃባ ኣተሓሳሲቦም። እቶም ሰብ መዚ ወሲኾም፡ ብሰንኪ እቲ ዕልቕልቕን ምህማም መሬትን ናብ ግዳያት ብመሬት ሓገዝ ክለኣኽ ከም ዘይተኻእለን፡ ብሄሊኮፕተራት ግና ናብቲ ኣዝዩ ዝተሃስየ ቦታት ረዲኤት ይልእኩ ከም ዘለዉ ሓቢሮም። ፕረዚደንት ስሪላንካ ኣኑራ ኩማራ ዲሳናያከ፡ “ኣብ ታሪኽና እቲ ዝዓበየን በዳህን ተፈጥሮኣዊ ሓደጋ ኣጋጢሙና ኣሎ፡” ድሕሪ ምባል፡ ሃገሩ ነቲ በዳሂ ተፈጥሮኣዊ ሓደጋ ክትብድህ ህጹጽ ናይ ሓደጋ እዋን ኣዊጃ ከም ዘላ ገሊጹ። ሰብ መዚ ታይላንድ ትማሊ ሰኑይ ኣብ ዝሃብዎ መግለጺ ድማ፡ ኣብ ደቡባዊ ክፋል ናይ’ታ ሃገር ብዝቕጽል ዘሎ ብርቱዕ ዝናብን ዕልቕልቕን፡ ቁጽሪ ናይ ዝሞቱ ሰባት ብውሕዱ ናብ 176 ክብ ከም ዝበለ ሓቢሮም።


ሩስያ - ዜጋታት ቻይና ብዘይ ቪዛ ክኣትዉ ኣፍቂዳ ፕረዚደንት ፈደረሽን ሩስያ ቭላድሚር ፑቲን፡ ዜጋታት ቻይና ብዘይ ቪዛ ናብ ሩስያ ክኣትዉን ክሳብ 30 መዓልታት ኣብታ ሃገር ክጸንሑን ዘፍቅድ ሕጊ ከም ዘጽደቐ ሓቢሩ። ሩስያ ነዚ ስጉምቲ ትወስድ ዘላ፡ ቻይና ኣቐዲማ ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ እዋን ዜጋታት ሩስያ ብዘይ ቪዛ ክኣትዉ ድሕሪ ምፍቃዳ እዩ። ዝሓለፈ መስከረም፡ መንግስቲ ቻይና፡ ኣብ መንጎ ክልተአን መሻርኽቲ ሃገራት ዝግበር ጉዕዞ ዝያዳ ንምችቻእ ንሓደ ዓመት ዝቕጽል መደብ ከም ዘተኣታተወ ይሕበር። ሩስያ ወሲዳቶ ዘላ ዜጋታት ቻይና ብዘይ ቪዛ ክኣትዉ ዘፍቅድ ስጉምቲ፡ ካብ ትማሊ ሓደ ታሕሳስ ጀሚሩ ክሳብ 14 መስከረም 2026 ተግባራዊ ከም ዝኸውን ገሊጻ።


ፕረዚደንት ፑቲን ኣቐዲሙ፡ ቻይና ኣቐዲማ ሩስያውያን ብዘይ ቪዛ ክኣትዉ ምፍቃዳ ብሓጎስ ከም ዝተቐበሎ ብምግላጽ፡ እቲ ስጉምቲ ኣብ መንጎ ክልተአን ሃገራት ዘሎ ባህላውን ቁጠባውን ርክብ ንምትራር ከም ዝሕግዝ፡ ሞስኮ ድማ ተመሳሊ ስጕምቲ ከም እትወስድ ቃል ኣትዩ ምንባሩ ጸብጻባት ናይ’ታ ሃገር ይጠቕሱ። ናይጀርያ - ደቂ ኣንስትዮ ብዕጡቓት ተጨውየን ኣብ ሰሜናዊ ምብራቕ ናይጀርያ - ቻቾ ኣብ ዝተባህለት ቁሸት፡ ናብ ሰንበት ኣብ ዘውግሐ ለይቲ መንነቶም ዘይተፈልጡ ዕጡቓት ሓንቲ ናጽላ ትርከበን 14 ደቂ ኣንስትዮ ከም ዝጨወዩ፡ መርበብ ሓበሬታ ኣልጀዚራ ሓቢሩ። ሓደ ነባሪ ናይ’ታ ቁሸት ንኣልጀዚራ ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ “ሸፋቱ፡ ምሸት ንዓድና ወሪሮም ሓንቲ መርዓትን ናጽላን ዝርከብአን ደቂ ኣንስትዮ ጨውዮም፡” ክብል ቃሉ ሂቡ። ንሱ ቀጺሉ፡ “ሕጂ ነዘን ሰባት ናጻ ከነውጽአን እንተ ኮይንና፡ ነቶም ዕጡቓት ገንዘብ ክንከፍል ክንግደድ ኢና። ብተደጋሚ ተመሳሊ ጸገም የጋጥመና ኣሎ፡” ኢሉ። ኣብ ዝሓለፈ ሰሙን’ውን፡ ዕጡቓት ኣብታ ሃገር ማለት ኣብ ዞባ ኪቢ 25 ተመሃሮ፡ ኣብ ዞባ ኒጀር ድማ ልዕሊ 30 ተመሃሮ ከም ዝጨወዩ ዝከር ኮይኑ፡ እቶም ካብ ዞባ ኒጀር ዝተጨውዩ ኩሎም ናጻ ተለቒቖም ምስ ስድራ ቤቶም ክራኸቡ ከለዉ፡ ነቶም ኣብ ዞባ ኪቢ ዝተጨውዩ ንምድላይ ድማ ኣብ ጽዑቕ ስራሕ ተጸሚዱ ከም ዘሎ ፖሊስ ናይጀርያ ሓቢሩ።


ዘመልክቱ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ’ውን ፕረዚደንት ኣመሪካ ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ዝሃቦ መግለጺ፡ ኣብታ ምዕራብ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኣብ ልዕሊ ሰዓብቲ እምነት ክርስትና ዝወርድ ዘሎ ዓመጽ ደው ንምባል ኣብ ልዕሊ እታ ሃገር ወተሃደራዊ ስጕምቲ ከም ዝወስድ ኣፈራሪሑ ምንባሩ ዝከር እዩ።


ሓረስታይን ቀውዒን ሓረስታይን ቀውዒን ፕሪመር ሊግ - ኣብ ዝመጽእ ፕሪመር ሊግ - ኣብ ዝመጽእ ክራማት ተኸታሊ . ክራማት ተኸታሊ .


ፈስቲቫል ኤርትራውያን ነበርቲ ምብራቕ ስዑዲ-ዓረብ ተኻዪዱ ፈስቲቫል ኤርትራውያን ነበርቲ ደማምን ከባቢኣን - ምብራቕ ስዑዲዓረብ፡ ብ27 ሕዳር ብልዑል መዓርግ ተኻዪዱ። እቲ ብፈጻሚት ጉዳያት ኤምባሲ ኤርትራ ኣብ ስዑዲ-ዓረብ ወ/ሮ ወይኒ ገረዝግሄር ዝተኸፍተ ዓመታዊ ሃገራዊ


ምትእኽኻብ፡ ብምርኢት ህጻናት፡ ስነጥበባውን ባህላውን መሰናድኦታት፡ ከምኡ’ውን ብኣደታት ዝተዳለወ ምርኢት ባህላዊ ኣልባሳት ዘጠቓለ ነይሩ። ወ/ሮ ወይኒ ኣብ ዘስመዓቶ ቃል፡ ኣብ’ዚ ጂኦፓለቲካዊ ኩነታት ዞባናን ዓለምን ቅልጡፍ ምቅይያርን ምዕባለታትን


ሃገራት ዞባናን ክንዮኡን ንምዕባል ትገብሮ ዘላ ዲፕሎማሲያውን ፓለቲካውን ምቕሉል ጻዕሪ፡ ፍረ ይህብ ከምዘሎ ገሊጻ። ኣቦ-መንበር ማሕበረኮም ኤርትራ ኣብ ደማምን ከባቢኣን ኣቶ ገብረመስቀል ኪዳነ ብወገኑ፡ ኣባላት ማሕበረኮም ኣብ


ጎኒ መንግስቶምን ህዝቦምን ብምዃን ንዓወት ሃገራዊ መደባት ንዝገብርዎ ዘለዉ ኣበርክቶ ብምጓስ፡ መሳርዖም ኣስጢሞምን ሓድነቶም ኣደልዲሎምን ተሳትፎኦም ከዕዝዙ ኣዘኻኺሩ።


እቲ ጽንብል፡ ሙዚቀኛታት ርያድ ባንድ ዘሰነይዎም ህቡባት ድምጻውያን ኣሕመድ መሓመድ (ወዲ ሼኽ) ን ገብረልኡል ኣፈወርቂን ብዘቕረብዎ ባህላዊ መደብ ደሚቑ ነይሩ። ኣህጉራዊ መዓልቲ ኤች.ኣይ.ቪ/ኤይድስ፡ ብደረጃ ግዜ ተዘኪራ 1 ታሕሳስ - ኣህጉራዊ መዓልቲ ኤች.ኣይ.ቪ/ኤይድስ፡ “ተመዝጊቡ ዘሎ ገስጋስ ዓቂብና፣ ንዝተረፈና ዓቲብና ንስራሕ” ብዝብል ቴማ፡ ብደረጃ ሃገር ንመበል 3 ግዜ ኣብ ኣስመራ ተዘኪራ።


እነሕድሰሉን ምዃኑ ብምጥቃስ፡ ኣብ ዝሓለፈ 10 ዓመታት መጠን መልከፍቲ ኣብ ክሊ ዕድመ 15 ክሳብ 54 ዓመት ብ50 ሚእታዊት ነክዩ ናብ 0.35 ሚእታዊት ከምዝጐደለ፣ ሓድሽ መልከፍቲ ኣብ ክሊ ዕድመ 15 ክሳብ 24 ዓመት መንእሰያትን ሞት ብሰንኪ ኤይድስን ድማ ናብ ዝተሓተ ደረጃ ከምዝወረደ ገሊጹ። ብዘይካ’ዚ፡ መልከፍቲ ካብ ኣደ ናብ ህጻን ዳርጋ ናብ ባዶ ከምዝወረደ፣ ምስ ኤች.ኣይ.ቪ ዝነብሩ ዜጋታት ድማ፡ ጸረቫይረስ መድሃኒት ብናጻ እናወሰዱ፡ 95 ሚእታዊት ካብኣቶም ብዝሒ ቫይረስ ኣብ ደሞም ናብ’ቲ ብላቦራቶሪ ክልለየሉ ዘይክእል ደረጃ ከምዝበጽሐ ኣረዲኡ።


ከይተዛነና ካብ ኤች.ኣይ.ቪ ናጻ ዝዀነ ሕብረተሰብ ንምፍጣር ክንሰርሕ ከምዝግባእ ኣዘኻኺሩ። ወኪል ውድብ ጥዕና ዓለም ኣብ ኤርትራ ዶ/ር ሜሪ ስተፈን ብግደኣ፡ ኤርትራ ኣብ ምግታእ ኤች.ኣይ.ቪ/ ኤይድስ ንዘመዝገበቶ ገስጋስ ብምጓስ፡ ኣብ 2024 ኣስታት 1.3 ሚልዮን ሓድሽ መልከፍቲ ብምዝጋቡ፡ ብደረጃ ዓለም


ዝርግሐ ኤች.ኣይ.ቪ/ኤይድስ ኣብ ሃገርናን ንምክልኻሉ ዝውሰድ ዘሎ ስጉምትታትን ገስጋሱን ብዝምልከት መግለጺ ክተቕርብ እንከላ፣ ኣባላት ማሕበር ሓካይም ኤርትራ ድማ ሓባራዊ ዘተ ኣካዪዶም። ኣብ’ቲ ኣጋጣሚ፡ ወከልቲ ማዕከን ህጻናትን ማዕከን ህዝቢን ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ኤርትራ፡ ናይ ድጋፍ ቃል ኣስሚዖም።


ኣብ መወዳእታ፡ ወለንታውያን ኣባላት ማሕበር ብድሆ፡ ብዛዕባ’ቲ ሕማምን ውልቃዊ ተመክሮኦምን ቃል ምስክርነት ሂቦም። ኣመሓዳሪ ዞባ ጋሽ-ባርካ፡ ምስ ኣመሓደርቲ ከባቢ ርክብ ኣካዪዱ ኣመሓዳሪ ዞባ ጋሽ-ባርካ ኣምባሳደር ማሕሙድ ዓሊ ሕሩይ፡ ተራ ኣመሓደርቲ


ኣመሓደርቲ ከባቢን ኣነባበርቲ ዓድን ድማ ብፍላይ ንዝተሰከምዎ ረዚን ሓላፍነት ተገንዚቦም፡ ኣብ’ዚ መዳይ’ዚ ጸቒጦም ክሰርሑ ኣተሓሳሲቡ። ኣብ’ቲ ኣጋጣሚ፡ ኣብ ጽላት ሕርሻ፡ ጥዕና፡ ትምህርቲ፡ ቁጠባዊ ልምዓት፡ ከምኡ’ውን ዕቃበ ኣግራብን እንስሳ ዘገዳምን ብደረጃ ንኡስ ዞባ ዝተግበረ መደባትን ዘሎ ሕጽረታትን ዝምልከት ሓበሬታ፡ ብዝምልከቶም ሓለፍቲ ቀሪቡ። ኣመሓደርቲ ከባቢ ብወገኖም፡ ትሑት ተሳትፎ ህዝቢ ኣብ መደባት ምዕቃብ ሓመድን ማይን፣ ዋሕዲ ሰብ ሞያ ጥዕናን መምህራን፣ ትሑት ተሳታፍነት ተመሃሮ ኣብ መኣዲ ትምህርቲ፣ ሽግር ዝስተ ማይ ዓድታትን ምድንጓይ


እትከታተል ኮሚተ ክትቀውም፣ ሽግር መጐዓዝያ ቈላሕታ ክግበረሉ፣ ህንጻዊ ስራሓት ዝከታተሉ ሞያውያን ክምደቡ፣ ከምኡ’ውን ብክራይ ዝለምዕ ክረምታዊ ሕርሻ መግትኢ ክግበረሉ ዝብል ርእይቶታት ኣቕሪቦም። 3 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 2 ብዘይካ ሰኑይ መዓልታዊ እትሕተም ጋዜጣ ብዘይካ ሰኑይ መዓልታዊ እትሕተም ጋዜጣ


ፋጥና ኣድም ማእከላይ ባይቶ ማሕበር መምህራን ኤርትራ፡ ኣብ መርሓ ጎደና ዘትዩ ማእከላይ ባይቶ ማሕበር መምህራን ኤርትራ፡ ኣብ ናይ ኣርባዕተ ዓመታት መርሓ ጎደና ዝዘተየ ርክብ፡ ብ28ን 29ን ሕዳር ኣብ ኣስመራ ኣቃኒዑ።


ዞባታትን ዝተረኽቡሉ ኣኼባ፡ ኣብ 8ይ ጉባኤ ኣብ ቅዋም ማሕበር ኣብ ዝተገብረ ምሕያሻት፡ ኣብ ኣቀራርባ ጸብጻብ፡ ኣበዓዕላ መዓልቲ መምህራን፡ ክፍሊት ኣባልነት ማሕበርን ካልኦት ዛዕባታትን ብዕምቈት ተዘትዩ። ኣቦ-መንበር ማሕበር መምህራን ስምኦን መሓሪ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ ዕላማ ማሕበር - ንክብሪ፡ መሰልን ረብሓን መምህራን


ከምኡ’ውን ክብርታት ንምዕቃብን ብዛዕባ ሃገራዊ ጉዳያት ንምዝታይን ባይታ ምፍጣር ከምዘጠቓል ሓቢሩ። ተሳተፍቲ ኣብ ዝቐረቡ ዛዕባታት ድሕሪ ዘካየድዎ ዘተ፡ ንዝመጽእ ኣርባዕተ ዓመታት ንማሕበር ዘካይድ መርሓ-ጎደና ኣጽዲቖም። መስመር ኣስመራ - ባጽዕ ይጽገን ኣሎ ኣብ ቀንዲ መስመር ኣስመራ - ባጽዕ ንተሽከርከርቲ ከጸግም ዝጸንሐ ቦታት፡ ብማሽነሪ ዝተደገፈ ጽገና ይግበረሉ’ሎ። ኣብ ኩባንያ ህንጻ ኣስቤኮ - ሓላፊ ፕሮጀክት መስመር ኣስመራ - ባጽዕ ኢንጂነር ዓንደማርያም ገበያ ንኤሪና ኣብ ዝሃቦ ሓበሬታ፡ ካብ ኣስመራ ክሳብ ባጽዕ ኣብ ምስራሕን ምጽጋን ናይ ቅጥራን ቸሜንቶን ጽርግያታት፣ ከምኡ’ውን ኣብ ምጽጋን ምግፋሕን ድንድላት ከምዝነጥፉ ኣረዲኡ። ነቲ ካብ ደንጎሎ-ላዕላይ ክሳብ ሰይድሺ ንዝሰላሰል ዘሎ ናይ ጽገና መስርሕ ኣመልኪቱ፡ ኢንጂነር ዓንደማርያም፡ እኹል ዓቕሚ-ሰብን ማሽነሪታትን ኣዋፊሮም፡ እቲ ስራሕ ብጽቡቕ ይሰላሰል ከምዘሎ ገሊጹ።


ኣብ’ቲ መስመር ዝንቀሳቐሱ መራሕቲ ተሽከርከርቲ ብግደኦም፡ እቲ ጽርግያ ብምብልሻዉ ምንቅስቓሳቶም ብኣሉታ ተጸልዩ ምጽንሑ ብምሕባር፡ በቲ ኩባንያ ንዝሰላሰል ዘሎ ዕማም መጒሶም። ደ/ቀ/ባሕሪ - ተጠቃምነት ደቂኣንስትዮ ኣብ ማሕበራዊ ኣገልግሎት ዕብየት ከምዘመዝገበ ተገሊጹ ኣብ ዞባ ደ/ቀ/ባሕሪ፡ ተጠቃምነት ደቂኣንስትዮ ኣብ ትካላት ማሕበራዊ ኣገልግሎት ዕብየት ከምዘመዝገበ፡ ጨንፈር ሃማደኤ ኣብ ዓሰብ ኣብ ዝገበሮ ገምጋም ገሊጹ።


ትምህርትን ጥዕናን ንምሕያልን ኣበርክቶአን ኣብ ልምዓታዊ መደባት ንምዕዛዝን ዝተኻየደ ጻዕሪ፡ እወታዊ ለውጢ ከምእተረኽቦ ኣብሪሀን።


ከባቢታት ደቂኣንስትዮ ኣብ መነባብሮአን ለውጢ ከርእያ ከምዝበቕዓ፣ ጎዳእቲ ልምድታት ንምውጋድ ድማ ኣተባዒ ስራሕ ከምእተዓመ ብምሕባር፡ ተራ መሻርኽቲ ኣካላት ክዓዝ ኣዘኻኺረን።


ሓላፊት ጨንፈር ሃማደኤ ወ/ሮ ሳዕዲያ ኢብራሂም ብወገና፡ ኣብ ዝተፈላለየ መዳያት ብደረጃ ዞባ ንዝተመዝገበ ገስጋስ ድሕሪ ምግላጽ፡ ምሕያል ውዳበታትን ሞያዊ ዓቕሚ መግለጺ ብምኽንያት 3 ታሕሳስ ኣህጉራዊ መዓልቲ ምስ ስንክልና ዝነብሩ/ራ ሰባት ሎሚ ሰለስተ ታሕሳስ ኣህጉራዊ መዓልቲ ምስ ስንክልና ዝነብሩ/ራ ሰባት ኮይኑ፡ ኣብ ዓለም ንመበል 34 ግዜ፡ ኣብ ሃገርና ድማ “ንኩለንትናዊ ተሳትፎ ስንኩላን ኣብ ልምዓት” ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ፡ ንመበል 30 ግዜ ኣብ መላእ ሃገር ተዘኪሩ ይውዕል ኣሎ። በዚ ኣጋጣሚ፡ ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን፡ ንኩሉ ምስ ስንክልና ዝነብር ሰብ ዮሃናኡ ይገልጽ።


ምሓዙ፡ ምዕሩይ መሰልን ሰብኣዊ ክብረቶምን ዝሕሉ ቅድሚ ነዊሕ ዓመታት ዝወጹ ያታውያን ሕግታት ኣለውዎ። ብተወሳኺ፡ ጾር ስንክልና ካብ ኣእምሮ ብኣጋ ዝሃስን ዝርሕቕን’ኳ እንተ ዘይኮነ፡ ኣብ ውሑስ ሰላም ብክብረት


ንክንነብር ኣካሎም ዝኸፈሉ ሓርበኛታት ንዘኽኣሉና ብምዝካር፡ ገና’ውን ብዘሎ ኣካላቶምን ዓቕሞምን ንኹሉ ምስ ስንክልና ዝነብር ኣርኣያ ብምዃን፡ ኣብ ሃገራዊ ልምዓት ከይተሓለሉ ዝጽዕቱ ንዘለዉ ጀጋኑ ሓርበኛታት ፍቕርናን ሓልዮትናን እንሕድሰላ፡ ሓለፋ መዓልቲ ሓበን ከም ዝኾነት፡ ብምእማን ብኽብሪ ንጽንብላ ኣለና። ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን፡ ምስ ዝምልከተን ጽላታት መንግስቲ ብምስናይ፡ ብቀንዱ ምስ ስንክልና ዝነብሩ


ማሕበራዊ ማሕንቖታት ንምቅላል፡ ኣድላይ ወጻኢታት ብምግባር ክካየድ ዝጸንሐን ዘሎን መደባትን ንጥፈታትን ዘተባብዕ ኮይኑ፡ ስንኩላን ብዝተኻእለ ንዘሎ ዕድላትን ጸጋታትን ተጠቀምቲ ንምዃን ኣኽኢሉ ኣሎ። ካብ’ዚ ሓሊፉ’ውን ኣብ ሕቶ ስንክልና ንዝጸንሐ ትሑት ኣፍልጦን ንቕሓትን ኣሉታዊ ኣተሓሳስባ ኣብ ሕብረተሰብና፡ ቅኑዕ መረዳእታ ንኽህሉ ክካየድ ዝጸንሐ ጎስጓሳት ብኹሉ መልኽዓቱ ማለት ከም ኣኼባታት፡ ዓውደ-ዘተታት፡ ብመንገዲ


ኣርቲስቲካዊ ንጥፈታትን ብቐጻሊ ኣብ ምክያድ ይርከብ። ከም ውጽኢቱ ካብ ከጋጥም ዝኽእል ስንክልና ንምክልኻል፡ ንስንኩላን ግቡእ ቦታኦም ኣብ ሕብረተሰብ ክጻወቱ ዝድርኽ፡ ነቲ ብሰሪ ዝጸንሐ ኣሉታዊ


ንቕሓት ሕብረተሰብ ንምብራኽ ዝተኻየደ ስርሓት እወታዊ ውጽኢት ይርከቦ ኣሎ። እዚ ኣገዳሲ ዕማም ብቐጻልን ብሓድሽ ኣገባትን ብዝሰፍሐ መልክዑ ናይ ምክያድ ጻዕሪ፡ ቀጻልነቱ ኩሉ ዝምልከቶ ክደፍኣሉ ዘለዎ ጉዳይ እዩ።


ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነት፡ ሃገራውያን ማሕበራት ስንኩላን በብእዋኑ ብቐንዱ ኣብ መትከል ርእሰምርኮሳ ዝተሃንጸ፡ ምስ ስንክልና ንዝነብሩ/ራ ዜጋታት ኣብ ህይወቶም ሓገዝቲ ዝኾኑ ጥበባት ሰኒቖም ንኽጎዓዙ፡ ምስ ዘመናዊ ሓበሬታ ተኽኖሎጂ ብምልላይ ሞያ ከጥርዩ ዝሕግዝ ስልጠናታት ንኽቀስሙ ዘካይዶ ዘሎ ዕማት፡ ኣርባሒ ተመኩሮ ማለት ሞያን ብቕዓትን ንምድራዕ፡ ኣታዊታተን ንከዕብን ከሐይልን፡ ምንጪ ስራሕን ኣታዊታት ኣብ ምሕያሽ ርኡይ ብልጫ ከም ዘለዎ ተነጺሩ ኣሎ። እዚ ምቕሉል ኣበርክቶ ተሳትፎ ስንኩላን ኣብ ወፍሪ ልምዓት እጃሙ ኣብ ምብርካት ስለዝርከብ፡ ብዝሰፍሐ ኣገባብን ጻዕርን ንኽስርሓሉ ዝድርኽ እዩ።


ብኻልእ መንገዲ፡ ሃገራውያን ማሕበራት ስንኩላን፡ ካብ ኣታዊታተን ውሱን ደገፍ ካብ ሚኒስትሪ ዕዮን ድማ ሕበራዊ ድሕነትን ዝረኽብኦ፡


ተመኩሮን እወታዊ ኣተሓሳስባ ንምዕባይ፡ ኣገዳስን ወሳን ግደ ይጻወቱ ኣለዉ። እዚ ንዘላቒ ምዕባለ ቁጠባውን ማሕበራውን ተሃድሶ፡ ብምትሕብባርን ውህደትን ብምሉእ ዓቕሞም ንጡፍ ተራ ንኽጻወቱ ዝውሰድ ዘሎ መባእታዊ መድረኽ፡ ሓጋዚ ብምዃኑ፡ ንዕብየቱን ቀጻልነቱን ናይ ሓባር ጻዕሪ ከድሊ እዩ።


ኣብ መደምደምታ፡ “ንኩለንትናዊ ተሳትፎ ስንኩላን ኣብ ልምዓት” ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን ምስ መሻርኽቱ ንዝጸንሐ ተራ ኮማት ብምብራኽ፡ ተሳታፍነተን ኣብ ምህዳስን ምሕያልን ስንኩላን ንኸዕዝዛ ኩሉ ዝከኣሎ ደገፍ ከም ዝገብር ደጊሙ የረጋግጽ። ምስጋና ንኹሎም መሻርኽቲ ብሓፈሻ፡ ነዚ መደብ ክዉን ንምግባር ዝነጠፉ ድማ ብፍላይ፡ ብስም ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን የቕርብ። “ንኩለንትናዊ ተሳትፎ ስንኩላን ኣብ ልምዓት” ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታትና! ዘልኣለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታትና! ዓወት ንሓፋሽ! ዓወት ንሓፋሽ!


ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን 3 ታሕሳስ 2025 3 ታሕሳስ 2025 እዚ ከም’ዚ’ሉ እንከሎ፡ ኣብ ቤት-ጽሕፈት ጠቕላሊ ኦዲተር ኤርትራ ሓላፊ ምዕባል ዓቕሚ-ሰብ ኣቶ ገብረስላሴ መሓሪ፡ ብ29 ሕዳር ንኣባላት ተቘጻሪት ሽማግለ፡ ማእከላይ ቤት-ጽሕፈትን ዞባታትን ኣብ ስርሖም ዝሕግዞም ስልጠና ኣካዪዱ። ማሕበር መምህራን ኤርትራ፡ ድሕሪ ናጽነት - ኣብ 191 ብመሰጋገሪ ሕጊ ኤርትራ ዓንቀጽ 404 ዳግማይ ከም ናጻ ሃገራዊ ማሕበር ሕጋዊ ሰብነት ረኺቡ ንጥፈታቱ ኣብ ምስልሳል ዝርከብ ዘሎ ኰይኑ፡ ኣስታት 30 ሽሕ ኣባላት ኣለዉዎ። ደቂኣንስትዮን ብዝለዓለ ከምዝድፋኣሉ ኣረጋጊጻ። ወ/ሮ ሳዕድያ ኣስዒባ፡ ቁጠባዊ ዓቕሚ ማሕበር ንምዕባይ ገና ጻዕሪ ዝሓት ዕዮ ስለዝዀነ፡ ልዑል ኣድህቦ ተዋሂቡ ክስራሓሉ ኣዘኻኺራ። 3 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 3 ብሉይ ሕልሚ ኢትዮጵያን ዘይጸዓድ ኒሕ ኤርትራ ንልኡላውነትን ክፍሊ ምርምርን ሓበሬታን


ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ (2ይን መወዳእታን ክፋል) ኣብዚ ቀረባ ግዜ ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ፡ ንዝምድናታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምልከት ካብ ዝተመርጹ ፖለቲካዊ ሓረጋት ዝተለጋገበ፡ ፍርቂ ሓቂ ብዘለዎ ተዘክሮታት ክምድር ተሰሚዑ። እቲ ቀንዲ ጠንቂ ናይቲ ን75 ዓመታት ዝጸንሐ ጎንጺ ከይዘከረ ስለ ዝገደፎ ድማ ዓንዲ ሓሳብ ዝሰኣነ መደረኡ ምቛም ስኢኑ ክወድቕ ተራእዩ። ጉዳይ ኢትዮጵያን ኤርትራን “ረቛሒ ኣገዳስነት ዘለዎ” ምዃኑ ገሊጹ ከብቅዕ፡ እቲ ቀንዲ ጠንቂ ናይቲ ጸገም ጎበጣ ኢትዮጵያ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ከም ዝኾነ ጎስዩ ገዲፉዎ። ብናይ ግዳም ሓብሓብቲ እናተደገፈት፡ ኢትዮጵያ ነቲ ብሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተጻዕነ ፈደረሽን ኣፍሪሳ፡ ዓለም ለኻዊ ግዴታት ጥሒሳ፡ ንውሳነ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ብምግሃስ፡ ኣብዚ ዘመንና፡ ንካልእ ኣፍሪቃዊት ሃገር ብባዕዳዊ መግዛእቲ ዝሓዘት ናይ መጀመርታ ቀዳመይቲ ኣፍሪቃዊት ሃገር ኮይና እያ። እዚ ተግባራት’ዚ ከኣ ኤርትራ ን30 ዓመታት ሓርነታዊ ኲናት ከተካይድ ኣገዲዱዋ እዩ። ኤርትራ ኣብ 191 ናጽነት ምስ ጨበጠት እውን እንተኾነ፡ እቲ ካብ 198 ክሳብ 20 ዝተኻየደ ዳግማይ ውግእ ዝወለዓቶ ኢትዮጵያ እያ። ስምዕ ኣልጀርስ ነቲ ውግእ ጠው ምስ ኣበሎ እውን፡ ኢትዮጵያ ነቲ ብኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተዋህበ ቀያድን ወሳን ፍርዲ ብምንጻግ ካብ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ 18 ዓመታት ምልቃቕ ኣብያ ምጽንሓ ዝፍለጥ እዩ። ንትሽዓተ ዓመት ብባይቶ ጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ንዝተሸነ እገዳ ቀንዲ መዋደዲትን ደራኺትን ኢትዮጵያ እያ ነይራ። እዚ ኣቓልቦ ዘይተዋህቦን ኣልያ ዘይተገብረሉን ተደጋሚ ጥሕሰታት እዩ እምበኣር “ረቛሒ ኣገዳስነት” ክበሃል ዝግብኦ። ሕጋውን ቀያድን ሓቅነት እምበኣር እቲ ኢትዮጵያ ንኣስታት ክልተ ዓመት ዝነጸገቶ ኮምሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝሃቦ ውሳነ እዩ። ኮምሽን ዶብ ድማ፡ ጠንቂ ኮይና ንእትዝከር ባድመ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ከም እትርከብ መስኪሩ እዩ። ኢትዮጵያ ንውዕል ኣልጀርስ ተቐቢላ ዝወሃብ ውሳነታት ቀያድን ናይ መወዳእታን ምዃኑ ኣቐዲማ ተሰማሚዓ እኳ እንተነበረት፡ እቲ ውጽኢት ምስ ተቓልሐ ግና ክትነጽጎ እያ ተራእያ። ኣህጉራዊ ሕጊ ግን ብሓንቲ ትንፋስ ተቐቢልካ ብካልኣይቲ ትነጽጎ ኣይኮነን። ውዕል ብዘይምጥላም እዩ ድማ ተኣማንነት ዝረጋገጽ።


ድኽመታ ንምሽፋን ን25 ዓመታት ናብ ኤርትራ ዘቕነዐ ናይ ምድዋን ወፈራታት እናኣካየደት፡ ኤርትራ “ጸገም” ከም ዝኾነት ክትገልጽ ጸኒሓ እያ። እዚ ሕጂ ዝረአ ዘሎ ወፈራታት መቐጸልታ ናይቲ ዝጸንሐ ጐስጓሳት እዩ። እቲ ሚኒስተር፡ ኢትዮጵያ ኣብ 2018 ብዝወሰደቶ ደፋር ስጉምቲ “ኤርትራ ብደረጃ ዓለም ንዝነበራ ግምት ክብ ከብሎ ከም ዝኸኣለ” ዘስመዖ ርእሰ ውዳሰ፡ ኣንፈቱ ዝሰሓተ መጋገዪ እዩ። ኤርትራ ብናይ ኢትዮጵያ ልግሲ ዝወሰኸቶ ተቐባልነት ኣይነበረን። ዓለም ለኻዊ ማሕበረሰብ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝነበረ እገዳታት ብቑዕ ምኽንያት ከም ዘይነበሮ ብምእማኑ ዝተፈጥረ ሃዋህው እዩ ነይሩ። ሞኒተሪንግ ግሩፕ እናተባህለ ዝፍለጥ መርማሪ ጉጅለ ብተደጋሚ እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝቐርብ ዝነበረ ክስታት ጭብጢ ከም ዘይረኸበሉ ኣብ ዘቕርቦ ዝነበረ ጸብጻባት ብቐጻሊ ይሕብር ነይሩ እዩ። ኢትዮጵያ ምስ ኣብ ብራስለስን ዋሽንግተን ካልኦት ናብ ኤርትራ ኣሉታዊ ኣረኣእያ ምስ ዝነበሮም ጉጅለታት ብምትሕብባር፡ ነዚ ሓሶታት’ዚ ኣብ ምሃዝ ግዲኣ ኣብርኪታ እያ። ንኤርትራ ንምንጻል ምስ ካልኦት ሓይልታት ኢድን ጓንትን ኮይና ከም ዘይዓየት፡ ነቲ ባዕላ ዝሃንደሰቶ ጸይቂ ስራሕ “ክመሓየሽ” ብምግባራ ድማ ምስጋና ከም ዝግበኣ እያ ትገልጽ ዘላ። ግርምቢጥ።


ካልእ ታሪኻውን ሕጋውን መሰረት ዘይብሉ ኣበሃህላ “ኤርትራ ብባዕዳውያን ገዛእቲ ዝተታሕዘትሉ ምኽንያት፡ ኢትዮጵያ ምእንቲ ኣፍደገ ባሕሪ ከይትረክብ” ተባሂሉ ከም ዝኾነ ሓደ ካብቲ ዳግማይ ዝምስራሕ ዘሎ ናይ ሓሶት ታሪኽ እዩ። ዶባት ኤርትራ ብመሰረት ዓለም ለኻዊ ውዕላትን ብግቡእ መስርሕ ኣመሰራርታ ሃገራት ኣፍሪቃን እዩ ተሓንጺጹ። ኤርትራ፡ ንኢትዮጵያ ክትጻረራ ተባሂላ ዝተደኰነት ኣይኰነትን። ካብ ተኸታተልቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ ንጹር ብዝኾነ ታሪኻውን ሕጋውን መስርሕ ሓሊፋ፡ ብዘይፍታዋ ኣብ ፈደረሽን ተቘሪና፡ ንዘይሕጋዊ ጎበጣ ተቓዊማ፡ ብዓለም ለኸ ተዓዛብነት ረፈረንደም ኣካይዳ፡ ኣባል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝኾነት ሃገር እያ። ኤርትራ “መሳርሒት ጸላእቲ ኢትዮጵያ” ከም ዝኾነት ዘስምዕዎ ክሲ ዘስሕቕ ላግጺ እዩ። ካብ ውግእ ኮርያ ኣትሒዙ ክሳብ ዝሑል ኲናትን ድሕሪ 9/1 ኣብ ዝተፈጥረ ኩነታትን ኢትዮጵያ ንዕብለላ ዓለማዊ ሓይልታት ከም ቀንዲ መሳርሒ ክትከውን ከም ዝጸንሐት ተኸታሊ ታሪኻ ዝምስክሮ እዩ። ንሕብረት ኣፍሪቃን ኢጋድን ምስ ምዕራባውያን ተሓለቕቲ ብምዃን ብውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣብ 209 ኣብ ልዕሊ ኤርትራ እገዳ ክእወጅ ዘዋደት ኢትዮጵያ እያ። ብምጥቃን ካብ ተሓታትነት ክህደም ኣይከኣልን። ኣብ ካልእ ጽሑፍ ከኣ፡ ኣምባሳደር ኢትዮጵያ ኣብ ብሪጣንያን ኣየርላንድን ብሩክ መኰነን “ኢትዮጵያ፡ ኣብ ውሽጣዊ ጉዳያት ካልኦት ሃገራት ምትእትታው ዘይትፈቅድ፡ ብልኡላውነትን ሓድሕዳዊ ምክብባርን እትኣምን” ከም ዝኾነት ይገልጽ። ኢትዮጵያ ብሓቂ ኣብዚ መርገጺታት እዚ እንተትኣምን ቀጻሊ ዝኾነ ዋሕዚ መጋገዪ ሓተታ “ልኡላዊ ኣፍደገ ባሕሪ” ክትፍኑ ወይ ቀጻሊ ጸረ ኤርትራ መደረታት ክተቃልሕ ኣይምተራእየትን። ወሲኹ ከኣ “ቀርኒ ኣፍሪቃን መሓላለፊ ቀይሕ ባሕርን ኣብ ክንዲ ብግዲ ኣብ ምክብባር ብዝተመርኰሰ ምትሕግጋዝ፡ ኣብ ክንዲ ብምትህልላኽ ብምትሕብባር ቅኑዕ ዝኾነ ሽርክነት እዩ


ዝምዕብል-ኣተኣማኒ ምርግጋእ ካብ ሓድሕዳዊ ምክብባርን በቲ ሕብረት ኣፍሪቃ ዝኣምኖ ምክብባር ልኡላውነት፡ ማዕርነትን ኣብ ሓድሕድ ምትእትታው ብዘየፍቅድ መንፈስ እዩ ዝፍጠር። እዚ ከኣ ሻራ ዘይብሉ ንኹሉ ዝምልክት ናይ ሓባር ተቐባልነት ዘለዎ እዩ።” ይብል እዚ ቃላት እዝን ካብ ኢትዮጵያ ዝረአ ወፈራታት ምድዋን ልምዲ ምትእትታዋትን ዘራኽብ የብሉን። ናይ ኣቶ ብሩክ ጽሑፍ ከም ዝእምቶ “ምርግጋእን” “ጸጥታን” ናይ ቀደም ዕላማታት ንምሽፋን ዘገልግላ ሓደስቲ ኣልባሳት እየን። ኣብዚ ዞባና ናይ ዓብላልነት ዕላማታት ንምኽዋል ከም ኢትዮጵያ ገይሩ ከምዚ ዓይነት ቋንቋ ብቐጻልነት ዝተጠቕመ የለን። ሃጸያዊ ስርዓት ይኹን ወተሃደራዊ ደርግ ወይ ድሕሪኡ ዝተጋህዱ ፈደራላዊ ስርዓታት ናይ ምስፍሕፋሕ ዕላማታት ብከም “ሓድነት” “ምርግጋእ” ወይ “ኣፍሪቃዊ ፍታሕ” ዝብል ሓረጋት ክሸፋፍንዎ እዮም ተራእዮም። ኣብ ሚኒስትሪ ጉዳያት ወጻኢ ኢትዮጵያ ዋና ኣካያዲ ጉዳያት ኣፍሪቃ ዘሪሁን ኣበ “ኢትዮጵያ ብናይ ሓባር ህዝብታት ጸጋታትን ትሕተ-ቅርጽን ምስ ጎረባብታ ዝተኣሳሰረት ትኹን ደኣ እምበር እናተነጸለት እንድሕር ቀጺላ ወናኒ ዘይብሉ ስልማት እናኾነት እያ ትኸይድ” ይብል። ጎረባብቲ ሃገራት ንሃንቀውታ ኢትዮጵያ ንምንብርካኽ ልኡላዊ መሰላተን ግድን ኣሕሊፈን ክህባ ከምዘለወን ካድረታት ሰልፊ ብልጽግና ኣብዚ ቅንያት’ዚ “ሓድሕዳዊ ምድግጋፍ” ዝብል መጎልበቢ ሓረግ ክደጋግሙ ይረኣዩ ኣለዉ። እዚ ሓድሽ ነገር ኣይኮነን። “ግዝኣት ይብጸሓኒ” ንምባል ካብ ቀደም “ኣሕዋት ኢና” ዝብልዎ ዳግማይ ዝተመስረሐ ኣዘራርባ እዩ። ሃይለስላሰ ሃገር ክጎብጥን ብዘይ ከልካሊ ኣፍደገ ባሕሪ ክውን ኤርትራውያን “ብዓሌት፡ ብባህልን ብደምን ቋንቋን ሃይማኖትን” ደቂ ኢትዮጵያ ከም ዝኾኑ ኣምሲሉ ዝደጋግሞ ዝነበረ ቃላት እዩ። ኣብዚ እዋን’ዚ ኢትዮጵያ “ሕቶ ዓፋር” እናበለት ትደጋግሞ ከም ብሓቂ ግዝኣታዊ ሓድነት ኤርትራ ንምፍራስን ኣብ ቀይሕ ባሕሪ ልኡላዊ ዋንነት ከምዘለዋን ዝተማህዘ ሓድሽ ናይ ፈጠራ ምስምስ እዩ። ነቲ ስግር ዶባት ዝርከብ ህዝቢ ዓፋር ናይ ፖለቲካ መሳርሒ ብምግባር ብመንነቱ ዝሕበን ህዝቢ ከም መሳርሒ ተጠቒምካ “ዝምድና ዓፋርነት” ኢትዮጵያ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ግዝኣትን ወደብን ክትሕዝ ዘኽእል ምኽንያት ይመስላ ኣሎ። እቲ ኣገላልጻ ንፈደረሽን ጎበጣን ምስምስ ክፈጥር ሃይለስላሰ ባህላዊ ተመሳልነት ከምዘሎ ዝገልጾ ካብ ዝነበረ ዝፍለ ኣይኮነን። ሰልፊ ብልጽግና ኸኣ “ዞባዊ ምርግጋእ” ናብ ዝብል ጉልባብ ዳግማይ መስሪሑ ይጥቀመሉ ኣሎ። ማሕበረሰብ ዓፋር መጣልዒ ኣይኮነን። ናይ ሓባር ቀቢላዊ መንነት ድማ ንክብሪ ዓለም ለኻዊ ዶባት ኣየፍርስን። ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ዘይገሃስ ልኡላዊ ዋንነት ኤርትራ እዩ። ኢትዮጵያ ነቲ ናይ ምስፍሕፋሕ ዕላማኣ፡ ሓባራዊውን ጸጥታውን ኣገዳስነት ብዝብል ሓድሽ ቁጻር እተቕርቦ ሸቐጥ፡ ታሪኻዊ ጥልመት ዘለዎን ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ንዘሎ ሕጋዊ ስርዓታት ቀጥታዊ ዝርገት ዝፈጥርን እዩ። ክንየው እቲ “ዝምድና” ዝብሉዎ ድኹም ምኽንያት፡ ተኸታተልቲ ስርዓታት ኢትዮጵያ ኣብ ኤርትራ፡ ሰብኣዊ በደላት


ብምፍጻም፡ ብምድምሳስ ዓድታትን ምቅጻል ሕርሻታትን ማሕበራውን ቁጠባውን ህይወት ብምዕናው ብዙሕ ግፍዕታት ፈጺሞም እዮም። ቅርበት ወይ “ዝምድና” ኢሎም ዝደጋግምዋ ቃል ሓድነት ኣይተመልክትን። መሸፈኒት ናይ ዕብለላ እያ። ሕጂ ዘለዓዕሉዋ ዘለዉ እውን ብልኡም ባህላዊ ኣበሃህላ ነቲ ናይ ምስፍሕፋሕ ዕላማ ንምኽዋል እዩ። ሃይለስላሰ፡ ኤርትራ ንምጕባጥ ኣቐድም ኣቢሉ ዝተጠቕመሉ ሜላ፡ መሪሕነት ሰልፊ ብልጽግና እውን መንነት ዓፋር ንጂኦፖለቲካዊ ረብሓኦም ከም መሳርሒ ክጥቀሙሉ ይፍትኑ ኣለዉ። ስግረ ዶብ ዝምድናታት ኣብ ኣፍሪቃ ዝነበረን ዘሎን እዩ፡ ንጎበጣ መሰል ዝህብ ማለት ግና ኣይኮነን። ንጎበጣ መሰል ዝርከቦ እንድሕር ኮይኑ፡ ኢትዮጵያ ንባዕላ ኣብ ባልካን ከም ዘለዋ ሃገራት ክትበታተን ትኽእል እያ። ብማዕድን ነዳዲ ሃብታም ዝኾነት ኦጋዴን ናብ ሶማል በኒሻንጉል ከኣ ናብ ደቡብ ሱዳን ክጥቕለላ ይኽእላ እየን ከም ማለት እዩ። ናይ ዓፋር መንነት ምኽንያት ብምግባር እያ እምበኣር ኢትዮጵያ ልኡላዊ ገማግም ኤርትራ ከም ዝብጸሓ ትጽውዕ ዘላ። የግዳስ ሃገርነትን ዋንነት ባሕርን ኣብ ሕጊ ዝተመስረተ እምበር፡ ብስምዒትን ብዝርጋሐ ህዝቢን ኣይኮነን ዝፍጠር። ግዝፊ ኢትዮጵያ ከኣ ንዕጽውቲ ኣፍደገ ናብ ወናኒት ገማግም ኣይቅይራን። ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ሰልፊ ብልጽግና “ልዝብ” ክግበር ዘካየዶ ጻውዒት ናይ ተንኮል መጻወድያ ምዃኑ ዘይሰሓት እዩ። ኣጽዋር እናኣከበን ነቲ ውሑድ ህዝቢ ኤርትራ ብሚልዮናት ሰራዊት ንምዕባጥ እናፈከረን ናይ ሰላም ቋንቋ ከስምዕ ቀንዩ ኣሎ። ንጂኦፖለቲካዊ ዕላማ ህይወት መንእሰያቱ ከም ተሓሻሺ ንብረትን ከም ነዳዲን ክኣጉድ ድሕር ዘይብል እዩ። ዘስመዖ ፈኸራታት ብዓመጽ ክሕዞ ንዝምነ ቦታ ህዝቡ ክስውእ ድልዊ ምዃኑ እዩ ዘመልክት። ክንየው እቲ ዓሰርተታት ዓመታት ዝወሰደ ወራርን ጃህራን ኤርትራ ኣብ ልኡላውነታ ጸኒዓ ኣላ። ግጭት ዘይኮነስ ልምዓትን ሰላምን ናይ ዝደልዩ ድንድል ተስፋ ኢትዮጵያውያን ዘፈራርሶ ዘሎ ድማ ሰልፊ ብልጽግና እዩ። መሪሕነት ሰልፊ ብልጽግና ‘መደመር’ ዝብሎ ፍልስፍና ከም ምንጪ ሰላምን ምርግጋእን እዩ ዝመስሎ። ዘመዝገቦ ታሪኽ እንተራእዩ ግና ካልእ እዩ ዝምስክር። ብዘይካ ሞትን ዕንወትን ምዝባል ሚልዮናት ህዝብታትን ዘውረዶ ካልእ ነገር የለን። እቲ ናይ ምውርዛይ ነጸላ እንድሕር ተቐንጢጡ፡ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ብዝሒ ብልሽውና ናይ ልቓሕ ዕዳን ግዕዙይ ምሕደራን መሽሚሻ ናብ ጸድፊ ክትወድቕ ጠልጠል ዝበለት ሃገር እያ ትረአ። ሚኒስተር ጉዳያት ወጻኢ ጊደዮን ጢመቴዎስ “ናቕፋ” ኣልዒሉ ከባጩ ፈቲኑ ነይሩ። ናቕፋ ኣብነት ርእሰ ምርኮሳ፡ ስነ ስርዓት፡ ጽንዓት፡ ጅግንነትን ሃገራዊ ሓድነትን ዘርኢ እዩ። ኤርትራ ነቲ ኩሉ ወራት ሰጊራ ብልኡላውነትን ብርግኣትን ክትጸንዕ ከም ዝኸኣለት ዝምስክር መርኣያ እዩ። ኤርትራ ብስነ ስርዓትን ብሃገራዊ ሓድነትን ተረጋጊኣ ትቕጽል ምህላዋ ኢትዮጵያ ዝስመዓ ቀጨውጨውታ ጊደዎን ከሺሕዎ ኣሎ። መደመር ካብ ቃል ዘይሓልፍ ትምኒት እዩ። ናቕፋ ግና ኤርትራ እትነብረሉ ሓቂ እዩ። መሰረት ህላወን ብቕዓት ምሕደራን ጅግንነት ህዝብን ሃገርን ዘርኢ እዩ - ታሪኽ ናቕፋ።


3 ታሕሳስ 2025 - ገጽ 4 ማሕበራዊ ዕብየት ማሕበራዊ ዕብየት ብምትሕብባር ሚ/ዕ/ማ/ድሕነት ዝዳሎ ብምትሕብባር ሚ/ዕ/ማ/ድሕነት ዝዳሎ እቲ ዘይሕለል ቀባኣይ “ጽመቱ፡ ውሽጣዊ ጽባቐኡን ምንጪ ዓወቱን እዩ” ብ1975፡ ኣብታ ጥንታዊ ስነ-ቅርጺን ዘመናዊ ታሪኽን ኣብ ከርሳ ዝሓቖፈት፡ ብዕሙራት ኣግራብ ግርማ ለቢሳ ብበረኽቲ እምባታት ተኸቢባ መርሓባ እትብለካ ውቅብቲ ከተማ ሰገነይቲ’ዩ ተወሊዱ ዓብዩ። ውልድ ምስ በለ፡ ‘ኣይትሙቱኒ’ ወለዱ ስለዝሞቱ፡ ንዓለም ብዝኽትምና’ዩ ተላልዩዋ። ንብዓል ነጎዳ ሓዊ ደብሶ ከም ዝበሃል፡ ንዝኽትምናኡ ስንክልና ተወሲኽዎ፡ ምስ ፈተናታት ሂወት ፊትንፊት ተፋጢጡ። ወዲ ትሽዓተ ዓመት ምስ ኮነ፡ ኣብ 2ይ ክፍሊ ምስ በጽሐ’ዩ ብሰንኪ ንፍዮ ናይ ምስማዕ ጸገም ኣጓኒፉዎ። ኣብ ጉዕዞ ህይወት ኣቋራጭ ዝበሃል የለን። ሕጊ ተፈጥሮ ኮይኑ፡ ደቂ ሰብ ኩሉ ጊዜ ብፈተናታትን ዕድላትን ምስ ተኸበብና ኢና። ምስጢር ዓወት ደቂ ሰብ ግን ወዲቕካ ምትሳእን ንፈተናታት ብትብዓት ምስጋርን እዩ። ስለ ዝኾነ ድማ ንዘለዎ ስንክልና፡ ፈተናታት፡ ብድሆታትን መሰናኽላትን ዓለም፡ ኢዱ ከይሃበ ብትብዓት ብምግጣም ናብ መስመር ዓወት’ዩ ክጥምት ጀሚሩ - ስነጥበኛ መንእሰይ ስምኦን ደስታ። እታ ትዓርብ ጸሓይ፡ ንግሆ መታን ክትበርቕ’ዩ ዝበለ ሮበርት ብራዊንግ፡ ከምኡ ድማ ብርሃን ኣብ ውሽጢ ኩሉና ኣሎ። እቲ ምስጢር ግን፡ ብኸመይ ነብርሆ እዩ ዝበለ ኬነዲ። ስነጥበባዊ ስምኦን ብዘለዎ ስንክልና ከይተሸገረ ናይ መፍትሒታት ካልእ በሪ፡ ብርሃን ናይ ምዕባለ ጩራን’ዩ ክኸፍት ሓሊኑ። በታ ዝጎደለት እዝኑ ከየስተማሰለ፡ ፈጣሪ ዝመጠወሉ ካልኦት ህዋሳቱ ኣራቢሑ፡ ክሰርሓሎምን ክጥቀመሎምን ተላዒሉ።


ጽዒሮምሉን። ስምኦን፡ መጀመርታ ኣብ ቤት ወልደዝጊ ገ/ቃል ሚኒ/ዕ/ማ/ድሕነትን ትምህርቲ ዓወት ድሒሩ ድማ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሰማእታት ኣካዳሚያዊ ትምህርቱ ቀሲሙ። ድሕሪ ምዝዛም ትምህርቱ ናብ ስነጥበብ ዓለም’ዩ ኣምሪሑ። ብዓቢኡ’ውን ኣብቲ ንጽሙማን ዜጋታት ዝጣበቕ ትካል ሃገራዊ ማሕበር ጽሙማን ኤርትራ ክምሕበርን ንሂወቱ ከማእዝን ዝኽእል መሰላት ክረክብ፡ መንቋሕቋሕታ ክህልዎን ነብሱ ክመርሕን ምቹእ ባይታ ፈጢሮምሉ። ስነጥበብ ኣድማሳዊ ቋንቋ እዩ። ንጽሙማን ነቶም ብዓይኖም ዝሰምዑ ብኢዶም ዝዛረቡ ናይ ርእየት ሰባት፡ ስነጥበብ፡ ስእልን ቅብኣን ሕልፊ ካልኦት ጥዑምን ውህደት ዘለዎን ሙዚቃ’ዩ። ሓጎሶም፡ ጓሂኦም ስምዒቶም ብስእሊ ይገልጹ። ፈጠራ፡ መሃዝነት፡ ስነጥበብን ፍልስፍናን ድማ ንጽሙማን’ዩ ተፈጢሩ። ስምኦን መሃዝን ፈጠራዊን ሰብ እዩ። ስንክልና ንስምኦን ካልእ ሕብሪ’ዩ። ከምቲ ሓንቲ ሕብሪ ዘለዎ ዕምባ ምስ ካልኦት ሕብረታት ተደሚራ ምሉእነት ጽባቐ እትፈጥር፡ ስንክልናኡ ልክዕ ከምቲ ዝተፈላለየ ሕብርታት ዕምባ ዘለዋ ሓንቲ ጽብቕቲ ሕብሪ ዕምባ እዩ ዝቖጽራ።


ድማ ‘ዘይምስማዕ ብዘይካ ጫውጫውታን ረበሻን ካልእ እንታይ ይተርፈኒ። ኣብ ክንዲ ኣእዛነይ፡ ኩሉ ዝዓያ ኣዒንቲ ንስሪ ዝኾና ኣዒንቲ ፈጢሩለይ ኣሎ። ኣብ ክንዲ ኣፈይ ድማ ዝዛረባ ኣእዳው ኣለዋኒ። ጽመተይ ጽባቐይ ምንጪ ፍልስፍናይን ፈጠራዊ ስርሐይን እዩ፡” ዝብል ጽኑዕ እምነትን መትከልን ኣለዎ። ስምኦን ብሰንኪ ናይ ምብህሃል ጸገም፡ ድሩት ዝርግሐን ወግዓውነትን ቋንቋ ምልክት፡ ህሉው ሕጽረታት፡ ንጽሙማን ዝሕግዝ ሜላ ኣመሃህራ ዘይምህላው፡ ድሩት ትሕተ ቅርጻውን ሰብኣውን ዓቕምታት፡ ትምህርቱ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ክቕጽል ኣይከኣለን። ምስ ዝሰምዑ ተጸምቢሩ ይመሃር ስለ ዝነበረ፡ ትምህርቱ ኣብ 1 ክፍሊ ኣቋሪጹ፡ ኣብ ሞያዊ ክእለት ኣድሂቡ። ኣብ ዓውዲ ስነጥበብ ኩሉ ግዜ ሓድሽ ሓሳብን ምህዞን ምስ ኣንቀለን ምስ ተፈላሰፈን እዩ። ካብዚ ፍሉይ ተውህቦን ትዕድልትን ተበጊሱ፡ ኣብ ውሽጡ ዝዓቖሮ ምሒር ድሌትን ባህግን ዝንባለን ክዉን ንምግባር ግቡእ ስልጠና ክወስድ ተበጊሱ። መጀመርታ፡ ኣብ ቤት ትምህርቲ ማይተስፋ፡ ናይ ክልተ ዓመት ናይ ካይላ፡ ቅርጻን ቅብኣን ስልጠና ቀሲሙ፡ ኣብ 209 ብዲፕሎማ ተመሪቑ። ቀጺሉ፡ ኣብ ኣልያንስ ፍራንስ ወቒርካ ምጽሓፍ (Engraving) ስልጠና ወሲዱ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ፓቮኒ ሶሻል ሰንተር ናይ ጥረዛ (Bindi ing) ናይ ክልተ ዓመት ግቡእ ስልጠና ወሲዱ፣ እቶት ዘኻዕብት ስራሕ ከበግስ ድሉው ኮይኑ። ብሃገራዊ ማሕበር ጽሙማን ኤርትራ ዝተዳለዉ ዝተፈላለዩ ስልጠናታት ድማ በብእዋኑ ተረባሒ ኮይኑ። ብዘይካ’ዚ፡ ሃገራዊ ማሕበር ጽሙማን ኤርትራ፡ ከም መቕጸልታ ምስ ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን ካልኦት መሻርኽትን ከካይዶ ዝጸንሐን ዘሎን፡ ንኣባላቱ ናይ ምዕባል፡ ምስልጣን ምልማልን መደባት፡ ምስ ሚ/ሕርሻ ብምትሕብባር ኣብ ዝወደቦ ናይ ምርባሕ ንህቢ ስልጠና ኣሰራርሓ ጋብላዊ ቆፎን፡ ስምኦን ተኻፋልን ተረባሕን ናይ’ቲ መደብ ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ምሻጥ መዓር በጺሑ፡ ናብራኡ ኣብ ምሕያሽ ይርከብ ኣሎ። ስምኦን ነቲ ብሚ/ሕርሻ ዝተኣታተወ ኣድማዕን ውጽኢታውን ኮይኑ ብሃገር ደረጃ ዝስራሓሉ ዘሎ ዘቤታዊ ሕርሻዊ ሜላ ብምኽታል፡ ንጥፈታቱ ከስፍሕ መደብ ኣለዎ። ነዚ መደብ’ዚ ንምዕዋት ግን፡ ዓውዲ ስንክልና በይንኻ ዝጉየዮ ጥጡሕ ሜዳ ኣይኮነን። ንባዕልኻ ብቑዕ ፍልጠትን ክእለትን ዓጢቕካ፡ ንላዕሊ ደይብካ ንታሕቲ ወሪድካ ካልኦት ከተደይብ ኣለካ። እቲ ዝበለጸ ድማ፡ ኣኽኣልቲ፡ መልመልትን ሞዴልን ዝኾኑ ስንኩላን ፈጢርካ፡ ንኻልኦት መንገዲ ክትሕብር ምኽኣል እዩ። ስምኦን ሓደ ካብቶም ህሉው ሕጽረታት ከይደረቶም ብዘለዎ ዝከኣሎ ዝገብር ኣብነታዊ ስነጥበባዊ እዩ።


ክትዕቅኖም ኣሸገርቲ’ዮም። መጀመርታ ንቕሓትን መረዳእታን ሕብረተሰብን ተጠቀምትን ከተዕብን ከተበርኽን ኣለካ። ካብዚ ቅዱስ ዕላማ ብምብካስ ድማ፡ መንግስቲ ኤርትራ ብፍሉይ ድማ ሚኒስትሪ ዕዮን ማሕበራዊ ድሕነትን፡ መነባብሮ ስንኩላን ንምሕያሽ፡ ክሳብ ዓዲታት ዝወርድ መዋቕር ዘለዎ ስትራተጂ ኮም ዝሰረቱ ናይ ተሃድሶ መደባት ሓንጺጹ ካብ ዝሰርሕ ብዙሕ ዓመታት ኣቝጺሩን ይሰርሕ ኣሎን። ብሳላ’ዚ ከኣ፡ ሕብረተሰብ ማሕበራዊ ዛዕባታት ኣብ ምብራኽ ብፍላይ ድማ ኣብ ኣተኣላልያ ስንኩላን፡ ዓቢ ዝላ እዩ ኣመዝጊቡ። እዚ መደብ ኣብ ምብራኽ ንቕሓት ኣፍልጦን መረዳእታን ሕብረተስብን ኣብ ምሕብሓብ ስንኩላን ወገናትን ነብሶም ዝኽእልሉ ባይታ ኣብ ምፍጣርን ዘይነዓቕ ኣበርክቶ ገይሩ’ዩ። ይኹን ደኣ’ምበር ደገፋት ማሕበራዊ ጉዳያት ብቕልጡፍ ውጽቶም ኣብ ባይታ ክትርኢ ኣይትኽእልን ኢኻ። ውጽኢቶምን ጽልዋኦምን ክትዕቅኖምን ብኣሃዝ ክትቅምሮምን ቀለልቲ ኣይኮኑን።