LUDVIC - Language Unity and Diversity: Variation in Caboverdean and beyond Bruna on her emigration to the USA, her work and familly, and the challenges of being a working student. Fundação para a Ciência e a Tecnologia, IF/00066/2015 Fernanda Pratas Mireida Miranda Transcription Raïssa Gillier XML-TEI encoding Orthographic uniformization POS tagging Fernanda Pratas Revision Electronic edition CLUL - Centro de Linguística da Universidade de Lisboa Lisboa Creative Commons

TASCAM DR-100 recorder, with integrated microphone

2018 Providence Rhode Island
Fernanda Pratas Bruna Cabo Verdean secondary entrepreneur Newport, RI, United States contact with Portuguese and English Santiago She was born in Santiago and went to Sal as a young child. She has been living in Newport, Rhode island, for 14 years now emigration, family, school, work tokenized using xmltokenize.pl
Eh N ben pa Merka katorzi anus atras. Un d akes mutiv k N ben k N feká é pamod kond k N termina liseu, , nhas pais ka tinha komu pa N kontinuá skola. Entãu N ben d féria na 2000, N komesá ta oiá k Merka é un país k ten opurtunidad pa trabaiá i studá au mesmu tenp, manera k N tava kauza fres stress free na nhas pais. Depois N ben d féria mas un dos ves. N fazê amizads i kontakts, i N regresá na 2004. Na 2004 N ka ben sertament pa feká, mas depois nha vist tava kuaz ta terminá. Na kel reseiu s N tava konsegí ot o nãu, N rezolvê feká, i axu k foi u melhor skolha d nha vida. N ka komesa skola logu d imediatu purkê tiv tud kel prosesu d legalizasãu. Tma-m dois anus pa pa konsigí kel . , inkuant N tava ta ta spera, kontsê N komesa ta trabaiá. N trabaiá nun fábrika d jóias pa seis mezes. Depois, na simultâniu, N trabaiá nun tipu korreius. Bo tava fazê... ah A jent falá, a jent fazê prosesu d envia kartas i jornais, revista pa rezidênsias i lokais d trabalhu. tanben depos d kel N komesa N otxá un trabalhu na housekeeper, k é enpregada doméstika pa mora dentu. Boa. Enton kel axu k foi un lux, ? [laughing] N komesá ta trabaiá . Depos d seis mes, kel família fla-m k N ka pudia feká N ka tinha dokument. N flá "oh no, da-m seis mes N ta rezolvê ese situasãu. Es ka intendê mané ki N tava ta konsegí na seis mes, N konsegí. Nha seis mes era trinta d janeiru. Trez d fevreir N tava organizada. Uauu! Boa. So, na kel seis mes N didiká na inkontra un solusãu pa nha legalizasãu i, grasas a Deus, N konsegí. So, N tiv k foká na el, ? Segunda a sesta, kom N ta gostá d stod na mei d komunidad, N tava saí nhas kolega fin d semana, na dia d semana N tinha k dediká a kel . Ok. I N konsigí, grasas a Deus. Nessa altura em que tu ficaste , que o teu visto estava quase a expirar, depois houve um tempo em que tu estavas ilegal?! Izatu. Ah ok. Mas não não é arriscado? Ah anos atrás não era muito como agora. muita coisa Muita coisa mudou, mesmo dep antes de Trump. Porque agora com o Trump. Ai é? Tinha alguma, you know? Pessoas começaram a ficar aflitos. Psoas komesá ta feká aflita. [laughing] Sim, sim. Boa, boa. Sin, eh mas agora psoas mas tense k nov prezidênsia. Txeu koza ta kontsê, enton psoas ka sabê manera k , you know? É mais complicado. É mais complicado, mas N ta txá k s no ka kometê nun krim, no ka fazê nada violênsia, no fazê kel k no devê fazê sen perturbá komunidad, na família, N ta txá k no ta konsigí vivê trankuil. Muito bem. Boa, boa. Depos d kel , d kel ivent, N ka kria feká mas live-in mas, pamod kel família ka kria faze-m un oráriu k N tava pa skola, enton N tiv k mudá pa N morá na nha kaza i trabaiá es, es ka kris. Enton N tiv k saí mesmu. N ben inkontra un ot família k é na New Port, ond é k a m k onzi anus, kuaz onz anus, N k mesm família. Kel família faze-m tud fleksiblidad pa N pa skola. Kond k N komesá ta trabaiá es, N ka tinha fidj. Oj N ten un dos fidj, un d es ten nov, kel ot ten sinku. Izatu. [laughing] Ya, na na tud ese prosese N komesá ta pa skola. N tenta infermájen, N ka konsegí. Era mut txeu trabalh d kaza, mut txeu. Era mut txeu, pamó N tinha fidj. Depos, mi, N kabá pa feká mãi soltera. Depos N tentá kontablidad, pamod N tinha un un stória d kontablidad na Kab Verd. Tanben ka funsioná, pamod era mut trabai d kaza, ku trabalhu pa lansá, ka tava da-m. Mas alguns anus depos N ben inkontra koléjiu Unbound, k é dezenhadu pa adultus, klase obrigatóriu segunda-fera. É d sinku i meia pa oit i meia d a not, i ten jantar. S N saí d trabadju atrazad, pur izenplu, N logu pa skola, N jantá . S N ka tiver jent pa tma-m konta d menine, es ten babysitter. Enton kel é un dezenhadu prop pa psoas moda mi k ka tiv opurtunidad nu pasadu. Mas agora un lus parsê, ? Ok. Boa, boa. Enton na College Unbound N N ta studa Organizational Leadership and Change, k é Mudansa i Lideransa Organizasional. I College Unbound tanben foi un benson na nha vida pamod el tita da-m opurtunidad d fazê trabalhus k N ten kustum d fazê na komunidad, el ta ijda-m, you know, projeta-l d un melhor maneira. I na tud ese prosese N kabá pa ah kria un konpanhia d linpeza en en paralel k nha trabalhu, pamod trabalhu é, you know, manhan bo ka sabê uk é k pod akontsê. [laughing] Claro. N ten medu d feká sen trabalhu, purkê, bo sabê, na imigrasãu bo ka ten ond é k vrá. S algun koza kontsê, bo ka ten ond bo ta pedí ajuda, ? I pedí ajuda pa govern é un últim koza k N krê. Enton enkuant N ta podê sustentá nha kanela... [laughing] Sim. Nha kanela. [laughing] Sustenta nha kanela é bom. [laughing] [laughing] Izatament. Enton ah N fazê kel prosesu d abrí kel konpanhia d linpeza. N otxá k é un koza k ots kabverdianus pudia fazê. N ten kuatru psoas k N ijdá abrí ses própriu enpreza, pamó [background noise] ten kapasidad, you know? Inves d ben trabalhá mi, N ijda-s abrí, kes ta fazê pa ses konta própria na otrus sidad, pur izenpl, Pawtucket, East Providence. Ok. Somos de Praia. Ok. Mas fomos para o Sal porque a minha mãe foi como comerciante. Ok. Sim. Ela vendia verduras e tal, depois roupas, depois... Sabes? A vida de uma crioula da Praia. [laughing] [laughing] mas é que tu falas o crioulo de São Vicente. D São Vicente. Exatamente. Tens o tava... Eh muitos amizades em São Vicente, se calhar Pois, pois. Sin. Olha... Depois, quando cheguei aqui, a minha mãe estava, mas não queria depender, ? Ela morava em Dorchester. Sim, sim. Não, eu estou Podes continuar. Eu eu fiquei no Pawtucket, pamod... Estou em português, , porque... [laughing] Então? Na Pawtucket tinha tud nhas amizad i nhas kontaktus. Pa mi era mas fásil d inkuadrá i konsigí legalizá na Rhode Island di ki na Massachusetts. Axu k nha instint tava korret. N ta bai d ves en kuandu, N ta vizitá. Nha mãi tava ta morá, depois el ben kabá pa falesê anu pasadu. N ka ta bai tantu, ... Nha nha projet d skola, ot koza d College Unbound é bo ta é a baz d projet. Bo é k ta skolhê bo projet, skola ta enkaminho-b k é pa juda-b pa fazê bo projet. Enton College Unbound, na 2015, sin, kant N komesá, N ka tinha serteza kual projet k N kria uzaba, ? Mas depois N flá " N na komunidad, á koizas k N ta gostá d fazê, k N ta fazê sen konta". [laughing] É kel stil d kabuverdianu. Bu ben primeru, bo ten k serví kes k ta ben depois. Claro. Exatamente. Entãu enton N pensá k seria bon N trabaiá k komunidad kabuverdianu, k N ka sabia ezatament ukê. Mas kon dekorrer d tenp N ben oiá k imigrasãu é un ária mut sensível. Txeu psoas ta prisiza ten konfiansa pa es podê abrí, kontá ses problema pa nu podê ijda-l. N ta kredita k txeu psoas ta ten difikuldad na imigrasãu pamó es ka ta txá kel psoa d konfiansa pa abrí, pa flá kual k é ses prublema, pa sabê mané no ta podê jedá, ? I ot koza é ária finanseira. Ok. Kréditu é un kultura k no ka ten mut na Kab Verd, nu ten un kréditu k é diferent d li. li ten kartãu d kréditu, pur izenplu, ? Kréditu li é diferent. Pur izenpl, oj en dia pa bo luga kaza, pa bo kunpra un telefone, pa bu kunpra un imóvel, bu ten k ten krédit, bo ten k ten un bon krédit. Ok. Enton psoas k N k N ta ijdá na prosese d pedí ses work authorization, k é autorização de trabalho, i ses green card, N ta automatikament ijda-s intendê mané k krédit ta funsioná. Purkê mi, kond k N xegá, ningen ka fla-m nada d krédit. N tava gas gast resebê nha saláriu, pa loja gastá, pa festa, nunka N pensá na... Claro. Nessa parte. [laughing] Nessa parte. Enton uk é k N otxá é k, s tud ken k ta ben ten un apoiu d es, no ta ten un komunidad saudável en termus finanseiru, ningen ka ta pasá pa kel k N pasá. Ora k bo ben konta é muitu tard agó pa u ben linpa krédit, ben konpo-l pa po-l bnit ta tmá txeu tenpu, ? Eh yah N ta atxá un ora k nu xegá, no metê na anbient d nos komunidad i nu ka tentá misturá ta fiká un kzinha mas difísil. Ne é pa prendê ingles tanben pa prendê kultura amerikana i otras koizas. N ta txá ma no ben li pa ben mudá, ? Nu ten k mudá desd prinsip, pamó s no ka komesa ta mudá Pur izenpl, nha mãi tiv li pa vint i kuat anus. El ka tava falá un bon ingles el vivê senpr na komunidad kriola, ta trabaiá senpr kriolu, ta oiá novelas spanhol. Bon, na spanhol ... ingles foi un part k el ka konsigí asimilá dret. Ok. Pois, é isso. Acontece com as pessoas mais velhas, não é? Izatu. Quantos filhos é que tu tens, então? Dois. Dois. É assim, o meu primeiro... Nha primer fidj ah até tres anes d idad el ka tava falá. Ah. Entãu N tiv k optá ingles o kriol. N optá ingles purkê N meste-l pa N kumuniká na skola, i pa l traze-m resposta pa kaza. [laughing] Claro. Entãu, grinhasin el k nov ane i el ta intendê txeu na kriol. El ka ta falá kriol tãu dret el ta intendê txeu enton d ves en kuand N ta fala el, e ta trá un ingles pra el ta intendê. [laughing] Entende. Ok. Ya. Nese verãu pasadu, nha filhu mas grand surprende-m. El fla-m mommy, I wanna learn Portuguese. I said Ok, let’s do Duolingo. Sabes o app Duolingo? Eu instalei o app no telefone dele, e ele aprendendo português sozinho. A sério? Todos os dias chego em casa, ele el ta da-m N ta skesê k N ten k falá kriol. El ta da-m un fraz nov k el prendê, i N ta feká super Na purtuges? Imosionada purk foi un un koza d el, ka sin? N ka pedi-l pa faze-l, foi un desizãu d el d aprendê ot língua, i el skolhê purtuges. Kuandu N ta falá nhas amiga k ta falá kriol, no ta falá kriol, no ka ta falá ingles. Na kaza é nhas fidj, nha marid no ta falá kriolu. Agora no ta falá é kriolu. Ok. Senpr k N podê, N ta falá kriolu, ya. Ok. E os teus filhos, tu encoraja-los a falar inglês porque eles vão viver aqui, não é? Eles No início eu queria sempre duas línguas, até purkê nhas dos fidjes nasê li, tud es ten sidadania kabuverdiana. Fui u primera koza k N fazê kond k es naxsê. Un d es ten pasaport, kel ot inda ka ten pasaport el ten sidadania, no podê trá pasaport. Duas nacionalidades. Izatu. Entãu, ingles surji pamod primer tinha prublema d falá, ? Enton N ka kria kauza-l trauma na skola, k el mestia... eh na terapia es akonselha-m un língua , enton mi k optá pa ingles pamó na skola se profesora ta falá ingles. segund fidj N feká tipu k medu akontsê mesmu koza, enton no konbiná na ingles. Mas agora N ta txá k es dos ten un kapasidad d d intendê kriol i N ta txá k ka ten txeu tenp es ta aprendê falá kriol, es pa es.