LUDVIC - Language Unity and Diversity: Variation in Caboverdean and beyond Edson on being a teacher, some local recipes, and traditions regarding funerals. Fundação para a Ciência e a Tecnologia, IF/00066/2015 Fernanda Pratas Mireida Gomes Transcrição Raïssa Gillier XML-TEI encoding Orthographic uniformization POS tagging Fernanda Pratas Revision Electronic edition CLUL - Centro de Linguística da Universidade de Lisboa Lisboa Creative Commons Events and subevents in Capeverdean Fundação para a Ciência e a Tecnologia, PTDC/CLE-LIN/103334/2008 Fernanda Pratas Helderyse Évora Interview and Transcription Fernanda Pratas POS tagging and Revision Centro de Linguística da Universidade Nova de Lisboa; Centro de Linguística da Universidade de Lisboa Lisboa 2010-2013

TASCAM DR-100 recorder, with integrated microphone.

2011 Santa Catarina Santiago
Helderyse Évora Edson Cabo Verdean secondary elementary school teacher Santa Catarina, Santiago contact with Portuguese Santiago cooking, education, family, funerals, youth problems
Uk é bo ta fazê? Bon, mi, N ta trabaia na ensinu báziku. N teni alunus di kuarta klase. Ah N ta trabaia na un zona mutu distanti, N podi fla-u na Piku Riba. I N ta mora li na Kruz di Piku i, en prinsípiu, kaminhu é un bokadinhu distanti, N ten ki anda txeu. Txeu bes, si txuba stá... [laughing] [laughing] a ? Sin, en prinsípiu N ta dixi pamó na ese na kel momentu li karru stá un bokadinhu... Strada stá ku prublema, djá N ka ta konsigi txiga si karrus ka ten, ? Djá, en prinsípiu, N ten ki anda mas o menus un distânsia, é un bokadinhu subida. Djá Bo ta trabadja eh sedu? En prinsípiu N ta trabaia di tardi. Ah ok. N ta trabaia di tardi, N ta sai 5 i meia, N ta txiga kaza li [horn] d 6 ora. Agora txegá na kaza o skuru, ? Mas o menus, é ka skuru mas ta pa pa fazê algun kuzinha si bu teni kuza di fazi. Bo ta mora na Somada o na ? Nau, N ta mora li na Kruz di Piku, li na dixida li. Somada muda txeu? Somada, en prinsípiu, djá muda djá muda txeu pamodi gosi nu podi saí. Si nu sai riba di altu, nu ta odja prédius, kazas. I na tenpus antigus, ami, mi kantu N studaba li, ah kes zonas moda Txada Riba ka tinha kaza, ka tinha nada, era un lugar dezertu. En prinsípiu na períudu di tardi ta staba txeu ventu, alves terra ta labanta. [laughing] Djá é un bokadinhu prublema. nau? Nau, gosi N podi fla-u kazas ta taia kel terra. En prinsípiu terra ka stá txeu é mas pamó é konstruídu kazas, strada, tudu stá tudu kalsetadu. I nos, nu ta korreba kes lugar li tudu, tinha di árvoris txeu ki es korta-l, i djá N podi fla-u zona e muda txeu. Ta korrê pa li? Na txada. Na kel txada li. [laughing] I aula é manera? Skola ond é k bo ta aula é fixe? Ten txeu alunu o nau? alunus es anu ka stá mutu txeu, pamó parti, sata parti dia a dia. Gosi kada dia sata diminui menus prufesoris. I daki a alguns anu N ka sabi ki nu ata fazi. En prinsípiu, ten ki fazedu mas é reprodusãu pa aumenta númerus di alunus. Mas? [laughing] N atxa ma debi. En prinsípiu klases... Liseu di Somada ten mas algen ki Boavista. Klaru, kel é sertu. [laughing] Mas parti txeu pamó agó nese momentu li otu djá bai pa Txada Lem, otu djá bai pa Pikus. [ruído de fundo] Djá é, djá diminui bastanti. I bo ta otxá ma bo ta feká li ta trabaiá o bu krê saí di li? Uk é k bo krê fazê d bo vida? En prinsípiu N stá spera pa N kontinua si ben reklasifikadu prufesoris ki ten formason, ken ki teni mas tardi sata ben fazê lisensiatura undi ki es stá studa mas dos anu pa es pa es panha kel statura di lisensiadu. Djá N krê studaba es anu djá tenpu stá un bokadinhu pertadu. Alves kuza faze stá mas txeu. trabaiu, studa é un bokadinhu sakrifikadu. S bo studaba é li na Somada o ten otu lugar? Nau, Somada, Somada, na Universidadi di Santiagu. En prinsípiu, N kria komesaba ih situason finansera stá un bokadinhu asin djá es ka ta djuda, ku família djá ka ta . [laughing] Nau, ok. A bo ten família? En prinsípiu N ta mora ku nhas pais. Djá es stá tudu di idadi, es stá ku setenta i tal, kuazi oitenta, i djá N ten ki stá . Nhas irmons stá tudu viajadu. Es ta fora? Ahan. nos é dos ki stá... Es stá na Fransa. Djá nos é dos ki stá li, i kel otu bai pa Sal trabadja, nos stá El pa Sal? Ahan. Pa undi? E stá na Espargos. Ah ok. Mora ? É ki e ta mora. Enton, uk é k bo ta otxa asin d Kab Verd grinhasin, d dzenvolvimentu... Ta dret, ta mariod? pa juventud, maneira k koza stá? Bon, kuza pa li stá mais o menus razuável pamodi... N ka ta flá ma stá bon bon, pamodi gosi studanti stá txeu i jovens tanben stá txeu dizinpregadu. Djá, oki dizinpregu stá, prublema é mas txeu pamó txeu di kes jovens ta bai pa dilinkuênsia, otu ta bai pa droga, i kel é ki é maior prublema di nos terra. I gosi N podi fla-u tudu kuza é mas é di skola. Oki un algen termina désimu sigundu, e ka teni kel maneras di bu okupa kel tenpu, entãu txeu bes e ta bai pa ladu di kuzas mariadu. I úniku kuza ki N ta atxa ma governu ten ki ranja mas mas kuzas pa es. Tantu komu ten alguns zonas ki ka ten plaka dispurtivu, ka ten maneras di es okupa kel tenpu, i kel ta kauza-s txeu prublemas pa jovens. Eh i es anu li txubê txeu? En prinsípiu, es anu txubê txeu, mas o menus. Ka leva li ka tiv prublema ku água? Nau, nau. Na Somada en prinsípiu ka ten kes prublema, pamodi txuba tanben ka txobi mutu riju. Djá N podi fla-u eh agrikultura stá sata bai razuável. I daki alguns dias ta komesa ta ten kes kuzas berdi, N ta komesa kume-l, apezar di ki komesa... Mas tudu inda ka stá, pamodi en prinsípiu nu teni mas tardi ta ten nbonji, ta ten feijãu. Djá asin nu ta komesa ta... Onti es fla-m midju ka ten. Nau, pa li ten. Li ten? Mi, na nha zona ten. N kume-l txeu. Bo kme-l txeu? Gosi, nese momentu kuazi e seka, pamodi bira rixu, ka ta pa kumi. Djá e nu ten ki ta spera seka pa nu tra-l kuarta ben fazê katxupa, fazi xeren, kes otus kozas. Mas ukê? Matansa d porku? Porku . [laughing] sertu. Mi, N podi fla-u, papa ku leti, N ta kume-l di ves en kuandu pamó nha mãi e stá grandi i e gosta del txeu, e ta faze-l manenti. Bo sabê fazê papa? N sabi, N sabi. Manera k ta fetu papa? N ka sabê. [laughing] [laughing] Bon, papa primeru kuza bo ta teni farinha. Bu pode faze-l na pilon undi ki bo ta kotxi ántis, bo ta modja. Kel otu dia sedu, bu ta pila-l. Oras ki bu pila-l, bu ta água na panela ku sal, e ta ferbi. Entãu, logu ki komesa ferbi, bu ta komesa poi farinha, bu ta mistura. Oki mistura, dexa-l, pamó, [barulho de carro] si u ka mistura-l logu, e ta kria karosu, e ta fika di kes parti di dentu moda ki si kria karosu, ka kuzidu, ta fika farinha kru. Entãu ... E pa txeu água o poku água? Água ki... Ta dipendi di kuantidadi ki bu krê fazi. Si bu krê fazi papa txeu, bu ta água txeu, [laughing] ya. Txeu água. [laughing] Dipos é misturá? É mistura, dexa oki sata ki kuzidu pamodi e sata subi, entãu e ta kria kes bolha, ta subi, ta subi, djá e stá prontu. Dipos dexa arma sfria un kuzinha, leti. let, ta kmê. [laughing] [laughing] Ezatu. Nha avó ta fazê papa mas d ves en kuandu. Ántis el taba fazê tudu ora, agora nau, agora é di vez en kuandu. Alguns zonas sata fazedu txeu. Kes zona rural, Pikus, kes zona mas asin ki ta fazedu kriasãu di gadu. Undi ki algen ta ten baka na kaza, e ta fazedu. Pamó, kuand matá baka vaka, ta fazedu papa depos? Nau, é kel leti bu ta utiliza-l. Ah leti d vaka. Entãu, leti, oki es dexa durmi, es ta bati, es ta trá kel mantega. Dipos, logu oki es trá kel manteiga, es ta komesa kume-l. fresku txeu algen ka gosta di kume fresku, pamodi alves ta kel gostu ki el ten e stá mas lebi. Mas, logu ki el durmi mas, el ta feká mas pezadu. Let? Sin, sin. Mas ta gosta é d let d kabra. Kabra? Ya, di kabra é mas sabi ki di baka fresku, mas, logu ki el durmi, tanben é mas forti. É mas forti. I dxa-m odja. Bo mai mas bo pai ten orta na kaza? Orta, nu ka ten, nu ten lugar ki nu ta fazi simentera ondi ki tanben nu teni animais, [barulho de carro] komu vaka, kabra, eh galinha, porkus. Kel tudu nu teni na kaza. I leti tanben nu teni. [laughing] Ah? Ten let? D ? D kabra o d vaka? Di vaka. En prinsípiu kabra nu ka ten, nu ten bodi pa mas tardi. Nu ta ben meste-l pa ora di Natal, nos senpri, tudu anu, nu ta mata un bodi. Alves família ta riuni, nu ten ki ta faze [barulho de carro] kualker kuza. Bo ten txeu família li? Tiu? Tiu, primus, alguns irman tanben stá na ses kaza. Subrinhus tanben. Nhos é kantu? Nos é set, ki stá li nos é tres: dos fémia, un matxu, ami, ten mas un ki stá na Sal, stá mas tres ki stá viajadu. Na Fransa, ? Ya. Es anu es ben na momentu di... Ahan, na mes di julhu es staba pamó nha irman ben kaza i es tudu es ten ki ta binha. Ah enton fazê festa riju. Fazê festa, sertu. I es ben bai logu na mes di agostu. El kaza li na el kaza li na Somada? Na igreja? Sin, na Somada, na igreja. Na igreja, sin. Dipos fazê festa na kaza. Ahan, pamó es tinha kazadu na rejistu, dipos es ben kaza na na igreja. Txeu kumida? Txeu, txeu. [laughing] Kuzé ki ta fet pa kazamentu li? Li ta fazedu festa rixu. Ta matadu porku, baka, alves kabra tanben, kantu... Modi? N ka intendi. Porkus. Ta matadu vaka, [barulho de carro] alves tanben bodi. Bodi ta morri txeu. [laughing] Bodi ta morri txeu pamodi alves kunvidadus tanben é txeu. Kes amigus ki es ten tudu kuazi ben i N pode fla-u é un simana di festa. [laughing] Un semana?! Un semana! Txeu ves amigus ta stá na kaza, bo ten ki ta fazi kualker kuza pa es. Alves bibida i kes kes otus asuntus. Sin senhor, N ta ben kazá na Somada. [laughing] Nah, li pur akazu kuzas é diferenti. En relasãu... N ten algun informasãu aserka di ilhas. Moda ilha di Fogu, kazamentu es ta fazi eh es ka ta faze kel gastu sima nu ta fazi li, tantu kazamentu, morti. Moda li morti tanben ten un bokadinhu di gastu pamodi djá, duranti un mes, tudu dia bu ten ki ta faze kel almosu. Alves... Un mes?! Sin. Splika-m é kuzé. Eh bon, bu, logu ki bu famílias morri, bu ten ki ta... Asin, ten algen ki ta bai vizita-u. Bu ka ta sabi ki dia ki e ta bai, entãu tudu dia bu ten ki ta fazê almosu o kafé, alves até jantar, pamó, nu kazu di ántis ten oitu dia, N podi fla-u ántis di labantadu stera, sima es ta flá li, eh duranti kel oitu dia tudu dia ten ki ten kes trisnota. Algen ta bai ta akonpanha até altas oras di not, normalmenti duas ora, uma ora. Logu ki es , bu ten ki ta da-l kel almosu o jantar. Bu ten ki ta da-l kel kafé pa e ka durmi, pa djuda-l ku sonu, i kel kuza e ta durá durant oitu dia. Pasandu , tudu dia mas o menus i bu podê ka fazi kel mesmu kuantidadi ki bu ta fazeba mas djá bu ten ki ta fazi. Bo d ves en kuandu ta txiga un amigus, alves konhesidu tanben, ki ta bai vizita-u, e ka ta txiga pa e fika sen tmá nada. I é un kultura di nos li ki N ta flá ma no atxa-l. Mi nasê, N atxa-l. I sata kontinua kada ves mas pamodi, ih algen ki txiga bu kaza, bu ten ki ta oferese-l kualker kuza, da-l un kafé, si bu teni, un almosu. Kel djá é un kuza ki bu ten ki teni li na kaza pamodi é nos kultura ki nu atxa desdi tenpus antigus.