KONKLUŻJONIJIET TAL-AVUKAT ĠENERALI WAHL ippreżentati fil‑11 ta’ Settembru 2018(1) Kawża C‑378/17 The Minister for Justice and Equality The Commissioner of the Garda Síochána vs Workplace Relations Commission fil-preżenza ta’: Ronald Boyle, Brian Fitzpatrick, Gerard Cotter (talba għal deċiżjoni preliminari mressqa mis-Supreme Court (il-Qorti Suprema, l-Irlanda)) “Talba għal deċiżjoni preliminari – Regola li tqassam il-kompetenza bejn żewġ korpi f’każijiet speċifiċi fuq il-bażi tan-natura tal-ilment magħmul – Ilmenti ta’ diskriminazzjoni fil-qasam tal-impjieg – Kompetenza limitata ta’ korp stabbilit mil-liġi – Assenza ta’ kompetenza sabiex jisma’ kawżi li jeħtieġu n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali f’kunflitt mad-dritt tal-Unjoni – Supremazija tad-dritt tal-Unjoni – Effettività sħiħa – Awtonomija proċedurali tal-Istati Membri – Ekwivalenza u effettività” 1.
Fejn jinsabu l-limiti tal-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri?
Jew iżjed speċifikament: il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni  sa fejn jillimita l-possibbiltà għall-Istati Membri li japplikaw regoli (kostituzzjonali) dwar l-attribuzzjoni ta’ kompetenza f’qasam partikolari tad-dritt?
Din hija, essenzjalment, id-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja mis-Supreme Court  of Ireland (il-Qorti Suprema tal-Irlanda) f’din il-kawża. 2.
B’mod iktar speċifiku, il-kwistjoni tirrigwarda l-kompatibbiltà mal-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni ta’ regola li tqassam il-kompetenza f’kawżi speċifiċi bejn il-High Court (il-Qorti Għolja, l-Irlanda) u korp stabbilit mil-liġi, il-Workplace Relations Commission (il-Kummissjoni għar-Relazzjonijiet Professjonali, iktar ’il quddiem il-“KRP”). 3.
Il-korp kompetenti sabiex jisma’ kawża jiddependi fuq in-natura tal-ilment imressaq.
Filwaqt li l-KRP ġeneralment tgawdi minn kompetenza sabiex jisma’ lmenti f’materji ta’ ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg ibbażati fuq id-Direttiva 2000/78/KE (2) u fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi din id-direttiva, dan il-korp ma għandux kompetenza sabiex jisma’ kawżi fejn ilment milqugħ pożittivament ikun jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali (primarja jew sekondarja).
Minħabba din ir-regola, il-KRP ma għandha l-ebda kompetenza sabiex tikkonstata jekk dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali tiksirx il-leġiżlazzjoni tal-Unjoni dwar l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg.
Minflok, il-korp kompetenti sabiex jittratta rikorsi fil-qasam ta’ diskriminazzjoni f’kawżi li jeħtieġu n-nuqqas ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali huwa l-High Court (il-Qorti Għolja). 4.
Id-domanda magħmula lill-Qorti tal-Ġustizzja f’din il-kawża teħtieġ kunsiderazzjoni tal-loġika vera li fuqha hija bbażata l-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza fundamentali tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Simmenthal. (3) Din tistieden lill-Qorti tal-Ġustizzja teżamina jekk il-prinċipju kostituzzjonali ta’ supremazija u b’estensjoni, l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni, jeħtieġx li korp bħall-KRP  għandu  jkollu kompetenza sabiex jisma’ kawżi li potenzjalment jinvolvu n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali, anki jekk ikun hemm mezz ta’ azzjoni alternattiv disponibbli li, skont il-konklużjonijiet magħmula mill-qorti tar-rinviju, jikkonforma mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
I.
Il-qafas legali A.
Id-dritt tal-Unjoni: 5.
Id-Direttiva 2000/78 tistabbilixxi regoli dwar it-trattament ugwali fil-qasam tal-impjieg u tax-xogħol.
Skont l-Artikolu 1 tagħha, din tfittex li tiġġieled id-diskriminazzjoni u li timplimenta l-prinċipju ta’ trattament ugwali fl-Istati Membri. 6.
L-Artikolu 3 jiddefinixxi l-kamp ta’ applikazzjoni tad-direttiva.
Dan jipprovdi: Fil-limiti tal-kompetenzi konferiti lill-Komunità, din id-Direttiva għandha tapplika għall-persuni kollha, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat, inklużi korpi pubbliċci, f’dak li jirrigwarda: (a) il-kondizzjonijiet għall-aċċess għall-impjieg, għal xogħol ta’ min jaħdem għal rasu u għal xogħol ieħor, inklużi l-kriterji ta’ għażla u l-kondizzjonijiet ta’ reklutaġġ, ikun xi jkun il-qasam ta’ attività u fil-livelli kollha tal-ġerarkija professjonali, inkluża l-promozzjoni; 7.
Il-Kapitolu II tad-Direttiva 2000/78 jittratta r-rimedji u l-eżekuzzjoni.
L-Artikolu 9(1) tad-direttiva jirrigwarda d-difiża tad-drittijiet.
Dan jipprovdi: “L-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-proċeduri ġudizzjarji u/jew amministrattivi, inklużi meta jitqies approprjat proċeduri ta’ konċiljazzjoni, għall-eżekuzzjoni ta’ obbligi taħt din id-Direttiva, ikunu disponibbli għal-persuni kollha li jikkunsidraw ruħhom trattati ħażin minħabba nuqqas ta’ applikazzjoni tal-prinċipju ta’ l-ugwaljanza fit-trattament, anke wara li r-relazzjoni li fiha jkun allegat li saret id-diskriminazzjoni tkun spiċċat.”
B.
Id-dritt nazzjonali 1.
Il-Kostituzzjoni; 8.
L-Artikolu 34 tal-Bunreacht na hÉireann (il-Kostituzzjoni tal-Irlanda) (iktar ’il quddiem il-“Kostituzzjoni”) jipprovdi: “1.
Il-ġustizzja għandha tiġi amministrata fi qrati stabbiliti mil-liġi minn imħallfin maħtura bil-mod ipprovdut minn din il-Kostituzzjoni, u, ħlief f’tali każijiet speċjali u limitati kif previst mil-liġi, din għandha tiġi amministrata pubblikament. 2.
Il-qrati għandhom jinkludu: i      qrati tal-ewwel istanza; ii      qorti tal-appell; u iii      qorti tal-appell finali. 3.      1° Il-qrati tal-ewwel istanza għandhom jinkludu High Court investita b’kompetenza oriġinali sħiħa u b’setgħa sabiex taqta’ l-oqsma u l-kwistjonijiet kollha kemm jekk ta’ liġi jew ta’ fatt, ċivili jew kriminali. 2° Ħlief kif ipprovdut b’mod ieħor f’dan l-artikolu, il-kompetenza tal-High Court (il-Qorti Għolja) għandha testendi għall-kwistjoni tal-validità ta’ kwalunkwe liġi fid-dawl tad-dispożizzjonijiet ta’ din il-Kostituzzjoni, u l-ebda kwistjoni bħal din ma għandha titqajjem (kemm jekk permezz ta’ talba, motiv jew mod ieħor) fi kwalunkwe qorti stabbilita taħt dan l-artikolu jew taħt xi artikolu ieħor ta’ din il-Kostituzzjoni għajr fil-High Court (il-Qorti Għolja), fil-Court of Appeal (il-Qorti tal-Appell) jew fis-Supreme Court (il-Qorti Suprema).” 9.
L-Artikolu 37.1 tal-Kostituzzjoni jipprovdi: “Xejn f’din il-Kostituzzjoni ma għandu jkollu l-effett li jinvalida l-eżerċizzju ta’ funzjonijiet u ta’ setgħat limitati ta’ natura ġudizzjarja, f’oqsma għajr kawżi kriminali, minn xi persuna jew korp ta’ persuni debitament awtorizzat bil-liġi sabiex jeżerċita dawk il-funzjonijiet u setgħat, minkejja li din il-persuna jew dan il-korp ta’ persuni ma jkunux imħallef jew qorti maħtur jew stabbilita bħala tali bis-saħħa ta’ din il-Kostituzzjoni.” 2.
Il-leġiżlazzjoni rilevanti dwar l-impjieg 10.
Fl-Irlanda, il-projbizzjoni ta’ diskriminazzjoni bbażata fuq l-età hija stabbilita fl-Employment Equality Acts (il-Liġijiet dwar l-Ugwaljanza fil-Qasam tal-Impjieg). (4) 11.
Il-KRP (qabel l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza, l-Irlanda)) hija l-korp kważi ġudizzjarju stabbilit sabiex jinvestiga, jisma’ u jiddeċiedi dwar ilmenti fil-qasam ta’ diskriminazzjoni. (5) Skont id-dispożizzjonijiet rilevanti tal-Liġijiet dwar l-Ugwaljanza fil-Qasam tal-Impjieg, il-KRP tista’ tordna l-kumpens fil-forma ta’ arretrati ta’ remunerazzjoni; tordna  l-ugwaljanza fir-remunerazzjoni; tordna  l-kumpens għal diskriminazzjoni; tordna  l-ugwaljanza fit-trattament; tadotta ordni ta’ inġunzjoni; u tordna lil min iħaddem jimpjega mill-ġdid lil lanjant, bi jew mingħajr kumpens. 12.
Skont il-Garda Síochána regulations (ir-Regolamenti Garda Síochána) (6) persuna ma tistax tiġi ammessa għat-taħriġ sabiex issir membru tal-korp tal-pulizija nazzjonali jekk hija ma tkunx mill-inqas għalqet 18-il sena  u tkun taħt il-35 sena, fl-ewwel jum tax-xahar li fih l-avviż ta’ pożizzjoni vakanti korrispondenti jkun ġie ppubblikat għall-ewwel darba f’gazzetta nazzjonali.
II.
Il-fatti, il-proċedura u d-domandi preliminari 13.
Bejn l‑2005 u l‑2007, Ronald Boyle, Brian Fitzpatrick u Gerard Cotter (iktar ’il quddiem l-“intervenjenti”) applikaw sabiex jiġu ammessi jitħarrġu bħala membri tal-An Garda Síochána (il-Korp tal-Pulizija Nazzjonali, l-Irlanda).
L-ammissjoni tagħhom ġiet  irrifjutata fuq il-bażi li r-Regolamenti  Garda Síochána kienu jistabbilixxu l-età massima  għall-ammissjoni għat-taħriġ għal 35 sena  (iktar ’il quddiem  il-“miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età”). 14.
L-intervenjenti lmentaw kontra dan ir-rifjut abbażi tal-Liġijiet dwar l-Ugwaljanza fil-Qasam tal-Impjieg quddiem (dak li kien dak iż-żmien) l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza).
Huma sostnew li l-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età kienet  tikkostitwixxi trattament diskriminatorju fil-qasam tal-impjieg ibbażat fuq l-età. 15.
Kuntrarjament għal dak li jissuġġerixxi ismu,  l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) ma huwiex qorti iżda korp stabbilit mil-liġi.
Sal‑2015, dan kien kompetenti sabiex jittratta lmenti dwar l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg.
Sussegwentement il-kompetenzi tal-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) ġew ittrasferiti lill-KRP. 16.
Skont il-qorti tar-rinviju, l-Artikolu 34.3.2 tal-Kostituzzjoni jirriżerva lill-qrati l-kompetenza li ma japplikawx leġiżlazzjoni nazzjonali.
Konsegwentement, l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) u s-suċċessur tiegħu, il-KRP, fil-kapaċità tagħhom bħala korpi stabbiliti mil-liġi, ma għandhom ebda kompetenza sabiex jittrattaw kawżi li fihom rimedju effettiv ikun jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali fuq il-bażi tad-dritt nazzjonali jew tal-Unjoni. 17.
Fil-proċeduri quddiem l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza), il-Minister for Justice and Equality (il-Ministru għall-Ġustizzja u għall-Ugwaljanza, l-Irlanda) (iktar ’il quddiem il-“Ministru”) qajjem il-kwistjoni tal-kompetenza.
Minħabba li l-intervenjenti kienu jqisu li l-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età kienet kontra d-Direttiva 2000/78 u l-Liġijiet dwar l-Ugwaljanza fil-Qasam tal-Impjieg quddiem, il-leġiżlazzjoni li tittrasponi din id-direttiva, l-ilmenti kienu jikkostitwixxu talba sabiex ma tiġix applikata l-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età.
Filwaqt li sostna li l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) ma kellux kompetenza sabiex ma japplikax il-leġiżlazzjoni nazzjonali, il-Ministru talab lill-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza)  sabiex jittratta l-kwistjoni ta’ kompetenza bħala kwistjoni preliminari, qabel ma jittratta l-mertu tal-kawża. 18.
L-Equality Tribunal  (it-Tribunal għall-Ugwaljanza)  irrifjuta li jagħmel dan.
Minflok, dan skeda  seduta għall‑11 ta’ Ġunju 2008, li fiha kemm il-kwistjoni tal-kompetenza kif ukoll il-kwistjonijiet sostantivi dwar id-diskriminazzjoni bbażata fuq l-età kellhom jiġu eżaminati. 19.
Minħabba r-rifjut tal-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) li  jeżamina l-kwistjoni tal-kompetenza bħala kwistjoni preliminari, il-Ministru ppreżenta rikors ġudizzjarju quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja). 20.
L-ewwel, il-Ministru talab lill-High Court (il-Qorti Għolja) sabiex tipprojbixxi lill-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) milli jipproċedi b’investigazzjoni tal-ilmenti tal-intervenjenti.
It-tieni, il-Ministru talab lill-High Court (il-Qorti Għolja) sabiex tiddikjara li l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza ma kellux kompetenza sabiex jeżamina l-ilmenti. 21.
Fis-17 ta’ Frar 2009 il-High Court (il-Qorti Għolja) iddeċidiet li l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) ma kellux is-setgħa, skont id-dritt nazzjonali, sabiex jipproċedi bis-seduta li impliċitament kienet tassumi l-kompetenza sabiex jannulla jew ma japplikax leġiżlazzjoni nazzjonali bħall-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età. 22.
L-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza)  appella minn din id-deċiżjoni quddiem is-Supreme Court (il-Qorti Suprema).
Sakemm il-kwistjoni ġiet eżaminata mis-Supreme Court (il-Qorti Suprema), l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) kien sar il-KRP. 23.
Is-Supreme Court  (il-Qorti Suprema) iddeċidiet fil‑15 ta’ Ġunju 2017 (iktar  ’il quddiem is-“sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2017”). (7) Din ikkonfermat il-konklużjoni tal-High Court (il-Qorti Għolja) li l-KRP  ma għandhiex kompetenza sabiex ma tapplikax id-dritt nazzjonali.
Madankollu, is-Suprme Court  (il-Qorti Suprema) żiedet li kawżi li normalment jaqgħu taħt il-kompetenza tal-KRP, iżda li fihom dan il-korp amministrattiv jista’ jkollu l-obbligu skont id-dritt nazzjonali jew tal-Unjoni li ma japplikax leġiżlazzjoni nazzjonali, għandhom  minflok jitressqu quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja). 24.
Peress li kellha dubji dwar jekk dan it-tqassim ta’  kompetenza bejn korp stabbilit mil-liġi u qorti huwiex kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni, il-qorti tar-rinviju ddeċidiet li tissospendi l-proċeduri u li tagħmel id-domanda li ġejja lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari: “Fejn korp nazzjonali huwa stabbilit bil-liġi u għandu ġurisdizzjoni [kompetenza] ġenerali biex, inter alia, jiżgura l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni f’qasam partikolari; u id-dritt nazzjonali ikun jirrikjedi li tali korp ma jkollux ġurisdizzjoni f’kategorija limitata ta’ każijiet fejn rimedju effettiv ikun jirrikjedi n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ regola nazzjonali bis-saħħa tad-dritt nazzjonali jew tal-Unjoni, u qrati nazzjonali xierqa jkollhom ġurisdizzjoni biex jieħdu kull deċiżjoni xierqa ta’ nuqqas ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali meħtieġ biex tiġi ggarantita l-osservanza tar-regola tad-dritt tal-Unjoni inkwistjoni, ikollhom ġurisdizzjoni biex jittrattaw kawżi li fihom tali rimedju huwa neċessarju, ikollhom ġurisdizzjoni, f’dawn il-kawżi, biex jiddeċiedu kull miżura meħtieġa mid-dritt tal-Unjoni u meqjusa konformi mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività fil-ġurisprudenza tal-[Qorti tal-Ġustizzja], il-korp stabbilit mil-liġi għandu, madankollu, jiġi kkunsidrat bħala li għandu ġurisdizzjoni biex jeżamina azzjoni kontra regola tad-dritt nazzjonali li għaliha ġie allegat li tikser id-dritt rilevanti tal-Unjoni u, jekk jilqa’ din l-azzjoni, għandu ma japplikax din ir-regola nazzjonali minkejja li d-dritt nazzjonali jagħti ġurisdizzjoni lil qorti stabbilita bis-saħħa tal-Kostituzzjoni, u mhux lill-korp inkwistjoni, fil-kawżi kollha li fihom il-validità ta’ regola hija kkontestata għal xi motiv jew li fihom in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ regola hija mitluba?”
25.
Ġew sottomessi osservazzjonijiet bil-miktub mill-Ministru u mill-Commissioner of the An Garda Síochána, Ireland (il-Kummissarju tal-Korp tal-Pulizija Nazzjonali, l-Irlanda), mill-KRP, mill-ewwel u mit-tielet  intervenjent, mill-Gvern Ċek u mill-Kummissjoni Ewropea.
Bl-eċċezzjoni tal-Gvern Ċek, dawn il-partijiet ippreżentaw ukoll osservazzjonijiet orali waqt is-seduta tal‑5 ta’ Ġunju 2018.
III.
Analiżi 26.
Qabel ma neżamina d-domanda rrinvijata, l-ewwel ser nindirizza fil-qosor il-kwistjoni ta’ ammissibbiltà mqajma mill-Gvern Ċek.
A.
Ammissibbiltà 27.
Fl-osservazzjonijiet bil-miktub tiegħu, il-Gvern Ċek isostni li t-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tiġi ddikjarata inammissibbli.
Skont dan il-gvern, il-qorti tar-rinviju ma speċifikatx ma liema dispożizzjoni tad-Direttiva 2000/78 il-leġiżlazzjoni nazzjonali inkwistjoni tista’ tkun f’kunflitt: għall-kuntrarju, it-test tad-domanda rrinvijata huwa tant ġenerali li ma għandux konnessjoni mad-Direttiva jew ma’ dispożizzjonijiet oħra tad-dritt tal-Unjoni. 28.
Dan huwa tabilħaqq veru.
Dan madankollu ma jfissirx li t-talba hija inammissibbli. 29.
Il-Qorti tal-Ġustizzja tirrifjuta li tirrispondi domanda rrinvijata biss meta jkun jidher b’mod manifest li l-interpretazzjoni tad-dritt tal-Unjoni mitluba ma għandha ebda rabta mar-realtà jew mas-suġġett tat-tilwima fil-kawża prinċipali, meta l-problema tkun ta’ natura ipotetika jew inkella meta l-Qorti tal-Ġustizzja ma jkollhiex il-punti ta’ fatt u ta’ liġi neċessarji sabiex tirrispondi b’mod utli għad-domandi li jkunu sarulha. (8) 30.
Mid-digriet tar-rinviju f’dan il-każ jirriżulta b’mod ċar li d-domanda rrinvijata ma tirrigwardax il-kompatibbiltà tal-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età (jew tar-regola ta’  kompetenza inkwistjoni) ma’  xi dispożizzjoni speċifika tad-Direttiva 2000/78.
Għall-kuntrarju, il-Qorti tal-Ġustizzja hija mitluba tiċċara kwistjoni ta’ prinċipju li tilħaq ħafna iktar lil hinn mid-dispożizzjonijiet individwali tad-Direttiva.
Kif diġà ġie indikat, din tirrigwarda l-kompatibilità mad-dritt tal-Unjoni ta’ regola (kostituzzjonali) li tqassam il-kompetenza bejn korp stabbilit mil-liġi, il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja) f’kawżi speċifiċi abbażi tan-natura tal-ilment magħmul. 31.
Barra minn hekk, id-digriet tar-rinviju jinkludi kemm il-materjal fattwali u legali neċessarju sabiex il-Qorti tal-Ġustizzja tagħti risposta utli għad-domanda rrinvijata.
Dan id-digriet jippreżenta wkoll b’mod ċar għaliex il-problema la hija ipotetika u lanqas mhux relatata mal-fatti li fuqhom hija bbażata l-kawża pendenti quddiemha. 32.
Għaldaqstant, it-talba għal deċiżjoni preliminari għandha tiġi ddikjarata ammissibbli.
B.
Fuq il-mertu 33.
Meta eżaminat jekk il-KRP kellhiex kompetenza f’kawżi li fihom rimedju effettiv ikun jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali fuq il-bażi tad-dritt nazzjonali jew tal-Unjoni, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li, għal dak li jirrigwarda d-dritt kostituzzjonali Irlandiż, il-prerogattiva ta’ nuqqas ta’ applikazzjoni jew ta’ twarrib ta’ dispożizzjoni ta’ leġiżlazzjoni primarja jew sekondarja hija fil-prinċipju limitata għall-qrati ordinarji. 34.
Dan għaliex, sakemm ma jkunx previst mod ieħor mid-dritt tal-Unjoni, ir-regoli dwar il-kompetenza għandhom jiġu interpretati fid-dawl tar-rekwiżit fundamentali, stabbilit fl-Artikolu 34 tal-Kostituzzjoni, li l-ġustizzja tiġi amministrata fi qrati stabbiliti skont il-modalitajiet previsti mill-Kostituzzjoni. 35.
F’dan ir-rigward, il-qorti tar-rinviju osservat ukoll li, b’mod eċċezzjonali, l-Artikolu 37.1 tal-Kostituzzjoni jippermetti lil persuna jew lil korp jiġi awtorizzat bil-liġi jeżerċita “funzjonijiet u setgħat limitati ta’ natura ġudizzjarja” f’materji mhux kriminali.
Għalhekk, skont id-dritt Irlandiż, setgħat ta’ natura ġudizzjarja jistgħu jingħataw bil-liġi lil korp stabbilit mil-liġi, sakemm dawk is-setgħat ikunu limitati. 36.
Il-KRP huwa tali korp stabbilit mil-liġi b’funzjonijiet ġudizzjarji limitati.
Skont  il-Liġijiet dwar l-Ugwaljanza fil-Qasam tal-Impjieg, il-lanjanti għandhom jindirizzaw lill-KRP  sabiex hija teżamina, fl-ewwel istanza,  l-ilmenti li jirrigwardaw  diskriminazzjoni fil-qasam tal-impjieg. (9) B’mod iktar partikolari, il-KRP  tittratta lmenti dwar ksur (minn min iħaddem u minn fornituri ta’ servizzi) tal-leġiżlazzjoni fil-qasam tal-impjieg, tal-ugwaljanza u tal-istatus ugwali kif ukoll ilmenti dwar id-drittijiet li jirriżultaw minnha.
Ladarba jitressaq ilment quddiem il-KRP, id-Direttur Ġenerali tal-KRP jibda billi jeżamina jekk il-kawża  tistax tiġi rriferuta lil uffiċjal tal-medjazzjoni għal medjazzjoni bejn il-partijiet involuti.
Jekk il-kawża ma tkunx adatta għall-medjazzjoni, id-Direttur Ġenerali jirreferi l-ilment lil uffiċjal tal-arbitraġġ għall-aġġudikazzjoni. 37.
Fis-sentenza tagħha tal‑15 ta’ Ġunju 2017, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li, fil-kuntest tal-kwistjoni dwar il-kompetenza li tressqet quddiemha, il-KRP  ma għandha ebda awtorità, taħt id-dritt nazzjonali, sabiex ma tapplikax dispożizzjoni tal-leġiżlazzjoni nazzjonali.
Dan għaliex ebda liġi ma tat tali awtorità lill-KRP.
Il-qorti tar-rinviju kkonstatat ukoll li ebda tali awtorità ma tista’ tingħata b’mod impliċitu. 38.
Għaldaqstant, il-qorti tar-rinviju kkonstatat li, fid-dawl tar-rekwiżiti kostituzzjonali tal-ordinament ġuridiku Irlandiż, il-kawżi li jeħtieġu n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali jaqgħu, bħala regola ġenerali, barra l-kompetenza tal-KRP.
Minflok jindirizzaw lill-KRP, il-lanjanti għandhom jindirizzaw t-talbiet tagħhom direttament lill-High Court (il-Qorti Għolja) li għandha kompetenza sabiex tisma’ kawżi bħal dawn. 39.
It-tqassim tal-kompetenza bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja) hija bbażata fuq is-soluzzjoni potenzjali meħtieġa  sabiex tintemm l-allegata diskriminazzjoni.
B’mod iktar speċifiku, il-KRP  ma  għandhiex  kompetenza sabiex teżamina lment meta dak il-każ ikun jinvolvi (jekk l-ilment jiġi milqugħ), il-ħtieġa li ma tiġix applikata miżura tal-leġiżlazzjoni nazzjonali primarja jew sekondarja. 40.
Il-High Court (il-Qorti Għolja) għandha kompetenza esklużiva sabiex tisma’ tali kawżi.
Għalhekk, lanjanti, bħall-intervenjenti, li jikkunsidraw lilhom infushom leżi minn strument leġiżlattiv (jew li l-ilment tagħhom ikun jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali) għandhom jibdew “proċeduri ta’ stħarriġ ġudizzjarju” quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja) sabiex jiksbu n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali meqjusa kuntrarja għal regola superjuri (hawnhekk: id-Direttiva 2000/78). 41.
Madankollu, it-tqassim tal-kompetenza bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja) huwa kompatibbli mad-dritt tal-Unjoni?
42.
Din id-domanda, irrinvijata lill-Qorti tal-Ġustizzja għal deċiżjoni preliminari, tirrigwarda b’mod ċar il-limiti tal-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri.
Madankollu, id-domanda teħtieġ l-ewwel u qabel kollox li jiġi eżaminat il-prinċipju kostituzzjonali ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni, u, bħala parti integrali minnu, l-obbligu tal-korpi kollha tal-Istat Membru li jiżguraw, fil-kuntest tal-kompetenza rispettiva tagħhom,  l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni. 43.
Qabel ma jiġu indirizzati dawn il-kwistjonijiet, għandu jiġi enfasizzat mill-bidu nett li d-domanda rrinvijata ma tfittix espliċitament mingħand il-Qorti tal-Ġustizzja interpretazzjoni tal-prinċipju ta’ awtonomija proċedurali u tal-prinċipji korollarji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
Għall-kuntrarju, il-qorti tar-rinviju tindika li hija diġà stabbilixxiet, fid-dawl tal-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, li r-regola ta’ kompetenza hija konformi ma’ dawn il-prinċipji.
Is-Supreme Court tal-Irlanda (il-Qorti Suprema tal-Irlanda) għalhekk essenzjalment titlob lill-Qorti tal-Ġustizzja tiċċara jekk, minkejja l-osservanza ta’ dawn il-prinċipji, ir-regola ta’ kompetenza tmurx kontra d-dritt tal-Unjoni. 44.
Fil-fehma tiegħi, fid-dawl tat-tqassim tal-kompiti bejn il-Qorti tal-Ġustizzja u l-qrati nazzjonali fil-proċedura għal deċiżjoni preliminari taħt l-Artikolu 267 TFUE, huwa (l-ewwel u qabel kollox) f’dan il-kuntest li d-domanda rrinvijata għandha tiġi eżaminata. 1.
L-interazzjoni bejn il-prinċipju ta’ supremazija u l-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri 45.
Ċertament jista’ jkun li d-distinzjoni bejn l-att li dispożizzjoni ma tiġix applikata u dak tat-twarrib ta’ dispożizzjoni kultant hija sempliċement teoretika fil-prattika.
Jista’ jkun ukoll minnu li, mill-perspettiva ta’ sistema legali nazzjonali speċifika, ma tista’ ssir l-ebda distinzjoni reali bejn it-tnejn. (11) Madankollu, fid-dritt tal-Unjoni, id-distinzjoni bejn l-obbligu li ma tiġix applikata dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali (minħabba li din id-dispożizzjoni tmur kontra d-dritt tal-Unjoni) f’każ speċifiku u l-obbligu ta’ twarrib ta’ tali dispożizzjoni, bl-effett usa’ li din id-dispożizzjoni ma tibqax iktar valida għal ebda skop (ex tunc jew ex nunc), hija waħda importanti. 46.
Il-ġurisprudenza li tirriżulta mil-kawża Simmenthal, li tistabbilixxi l-prinċipju kostituzzjonali ta’ supremazija u li tenfasizza r-rwol tal-qrati u tal-awtoritajiet amministrattivi li jagħtu effett sħiħ lid-dritt tal-Unjoni,  hija bbażata fuq din id-distinzjoni. (12) Din id-distinzjoni hija bbażata fuq l-arkitettura deċentralizzata tas-sistema ġuridika tal-Unjoni li tħalli f’idejn kull Stat Membru l-kompitu li jiddefinixxi l-proċeduri xierqa sabiex jitfittex rimedju għal  ksur ta’ drittijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni, u iktar importanti, li jiddefinixxi l-istituzzjonijiet vestiti bl-awtorità li jwarrbu (jew li jinvalidaw) leġiżlazzjoni. a)      Il-ħtieġa li tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni: l-obbligu tal-korpi kollha tal-Istat li ma japplikawx liġi nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni 47.
Il-ġurisprudenza li tirriżulta mis-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Simmenthal (13) tirrigwarda n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni, jew b’mod iktar speċifiku, l-obbligu tal-korpi tal-Istat li ma japplikawx dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jmorru kontra d-dritt tal-Unjoni, korollarju inevitabbli tad-duttrina kostituzzjonali tal-effett dirett stabbilit fil-kawża van Gend en Loos. (14) Minbarra li stabbilixxiet il-bażi għal netwerk ta’ qrati tal-Unjoni, il-Qorti tal-Ġustizzja  b’mod famuż ikkontatat fil-kawża Simmenthal: [K]ull qorti nazzjonali għandha, f’każ li jaqa’ fil-ġurisdizzjoni tagħha, tapplika d-dritt Komunitarja fl-intier tiegħu u tipproteġi d-drittijiet li dan tal-aħħar jagħti lil  individwi u għalhekk għandha twarrab kull disposizzjoni tad-dritt nazzjonali li tista’ tkun f’kunflitt miegħu, kemm jekk qabel jew sussegwenti għar-regola Komunitarja.
Għaldaqstant, kull dispożizzjoni ta’ ordinament ġuridiku nazzjonali u kull prassi, leġiżlattiva, amministrattiva jew ġudizzjarja li jkollha bħala effett li tnaqqas l-effettività tad-dritt tal-Unjoni peress li l-qorti li għandha ġurisdizzjoni sabiex tapplika dan id-dritt tiġi mċaħħda mis-setgħa li tagħmel, fil-mument stess ta’ din l-applikazzjoni, dak kollu li huwa neċessarju sabiex jiġu mwarrba d-dispożizzjonijiet leġiżlattivi nazzjonali li eventwalment ikunu ta’ ostakolu għall-effettività sħiħa tar-regoli tal-Unjoni, huma inkompatibbli mar-rekwiżiti inerenti għan-natura stess tad-dritt tal-Unjoni.
Dan ikun il-każ jekk, fl-ipoteżi ta’ nuqqas ta’ qbil bejn dispożizzjoni tad-dritt tal-Unjoni u liġi nazzjonali sussegwenti, is-soluzzjoni ta’ dan il-kunflitt titħalla f’idejn awtorità differenti mill-qorti mitluba li tiżgura l-applikazzjoni tad-dritt tal-Unjoni, li għandha setgħa diskrezzjonali tagħha, anki jekk l-ostakolu li b’hekk jirriżulta minnha għall-effettività sħiħa ta’ dan id-dritt ikun biss temporanju. [..]. għalhekk […]  qorti nazzjonali, li għandha l-obbligu li tapplika, fil-kuntest tal-ġurisdizzjoni tagħha, id-dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni, għandha l-obbligu li tiżgura l-effett sħiħ ta’ dawn ir-regoli u ma tapplikax, fejn huwa neċessarju, fuq awtorità tagħha stess, kwalunkwe dispożizzjoni li tmur kontra l-leġiżlazzjoni nazzjonali, anki sussegwenti, mingħajr ma jkollha titlob jew tistenna t-tħassir tagħha minn qabel permezz ta’ leġiżlazzjoni jew permezz ta’ kwalunkwe proċedura kostituzzjonali oħra.” (15) 48.
Fi kliem ieħor, il-kawża Simmenthal kienet tirrigwarda (fost kwistjonijiet oħra ta’ importanza kostituzzjonali fundamentali) is-setgħat ta’ qorti inferjuri li ma tapplikax dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni mingħajr ma tistenna li qorti superjuri twarrab din id-dispożizzjoni. (16) 49.
Madankollu, il-ġurisprudenza sussegwenti tal-Qorti tal-Ġustizzja ċċarat li dan l-obbligu japplika  wkoll għal korpi oħra tal-Istat, inklużi l-awtoritajiet amministrattivi.
Fil-kawża Costanzo, (17) il-Qorti tal-Ġustizzja ddeċidiet li l-awtoritajiet amministrattivi għandhom l-istess obbligu bħall-qrati nazzjonali li japplikaw id-dispożizzjonijiet ta’ direttiva li jkollha effett dirett.
Il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li meta l-kundizzjonijiet meħtieġa sabiex individwi jkunu jistgħu jibbażaw ruħhom fuq id-dispożizzjonijiet ta’ direttiva quddiem il-qrati nazzjonali jkunu ssodisfatti, il-kopri kollha tal-amministrazzjoni (inklużi l-muniċipalitajiet) huma obbligati japplikaw dawn id-dispożizzjonijiet u ma japplikawx id-dispożizzjonijiet tad-drit nazzjonali li  jkunu f’kunflitt magħhom. (18) 50.
Fil-kawża CIF, (19) il-kwistjoni kienet inter alia  dwar il-kompetenza (ikkontestata) tal-awtorità Taljana tal-kompetizzjoni li ma tapplikax il-leġiżlazzjoni nazzjonali li kienet teħtieġ, jew iffaċilitat, imġieba kuntrarja għall-Artikolu 81(1) KE (issa l-Artikolu 101(1) TFUE).
L-impriżi taħt investigazzjoni argumentaw li l-awtorità kienet obbligata tapplika tali leġiżlazzjoni nazzjonali u ma setgħetx tħalliha mhux applikata.
L-awtorità tal-kompetizzjoni nnifisha argumentat li s-setgħa li tagħmel dan kienet tirriżulta mill-prinċipji ta’ effett dirett u ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni. 51.
F’dan il-kuntest, il-Qorti tal-Ġustizzja tenniet li d-dmir li l-leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni ma tiġix applikata jirrigwarda lill-korpi kollha tal-Istat, inklużi l-awtoritajiet amministrattivi.
Dan id-dmir jinvolvi, jekk iċ-ċirkustanzi hekk jeħtieġu, l-obbligu li jittieħdu l-miżuri xierqa kollha sabiex id-dritt tal-Unjoni jkun jista’ jiġi applikat bis-sħiħ. (20) 52.
Imbagħad, il-Qorti tal-Ġustizzja rrilevat li awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni kienet responsabbli sabiex tiżgura li l-Artikolu 81 KE jiġi osservat.
Din id-dispożizzjoni, moqrija flimkien mal-Artikolu 10 KE (issa l-Artikolu 4(3) TUE), kienet timponi dmir fuq l-Istati Membri sabiex jastjenu milli jintroduċu miżuri li jmorru kontra r-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni.
Dawn ir-regoli jsiru inqas effettivi jekk l-awtorità nazzjonali tal-kompetizzjoni ma setgħetx tiddikjara miżura nazzjonali kuntrarja għall-Artikolu 81 KE (u għall-Artikolu 10 KE) u jekk, konsegwentement, din naqset milli ma tapplikax din il-miżura nazzjonali. (21) 53.
Il-ġurisprudenza msemmija hawn fuq għaldaqstant tindika b’mod ċar li huwa irrilevanti jekk is-sistema ġuridika nazzjonali tagħtix lill-korp tal-Istat inkwistjoni s-setgħa li ma japplikax dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali li tmur kontra d-dritt tal-Unjoni.
Dan il-korp għandu madankollu jagħmel dan fejn dan ikun meħtieġ sabiex jingħata effett sħiħ lid-dritt tal-Unjoni. 54.
Madankollu, għandu jiġi enfasizzat li, skont id-dispożittiv tal-kawża Simmenthal, dan l-obbligu jeżisti biss meta l-korp inkwistjoni jkun qiegħed jaġixxi fil-limiti tal-kompetenza  mogħtija lilu (fil-kuntest tad-dritt nazzjonali). (22) 55.
B’mod partikolari fir-rigward tal-qrati nazzjonali, il-Qorti tal-Ġustizzja espressament ikkonstatat li l-obbligu li ma tiġix applikata leġiżlazzjoni nazzjonali huwa limitat mill-kompetenza mogħtija lill-qorti nazzjonali mitluba tapplika dispożizzjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
Din id-dikjarazzjoni tissuġġerixxi, minn naħa, li l-Qorti tal-Ġustizzja hija attenta għal-libertà li l-Istati Membri għandhom iżommu fir-rigward tad-definizzjoni, skont it-tradizzjonijiet kostituzzjonali tagħhom, tal-infrastruttura ġudizzjarja u amministrattiva tagħhom.
Min-naħa l-oħra, din tindika rispett  lejn is-sistemi kostituzzjonali diverġenti li flimkien jiffurmaw is-sisien tas-sistema ġuridika tal-Unjoni. 56.
Tabilħaqq, bħala analiżi finali, il-ġurisprudenza hija intiża li tiżgura li korp tal-Istat, li jaġixxi fi ħdan l-istruttura ġudizzjarja u/jew amministrattiva tal-Istat Membru kkonċernat, jista’ jipproteġi b’mod adegwat d-drittijiet ta’ individwu li jirriżultaw mid-dritt  tal-Unjoni u għaldaqstant jiżgura effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni. b)      L-obbligu li tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fil-limiti tal-kompetenza mogħtija lill-korp inkwistjoni 57.
Il-KRP hija l-korp maħtur speċifikament mil-leġiżlatur Irlandiż sabiex jiżgura, skont l-Artikolu 9(1) tad-Direttiva 2000/78, li l-obbligi li jirriżultaw mid-Direttiva jiġu infurzati b’mod effettiv.
Normalment hija għandha  kompetenza sabiex tittratta lmenti dwar diskriminazzjoni fil-qasam tal-impjieg. 58.
Għalhekk jista’ jiġi argumentat li l-prinċipju ta’ supremazija, introdott mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Simmenthal b’mod li dak iż-żmien kien innovattiv jeħtieġ li l-KRP għandha  tkun tista’ ma tapplikax id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li hija tqis li jmorru kontra d-Direttiva 2000/78 (hawnhekk: il-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età).
Dan huwa essenzjalment dak li jsostnu l-KRP, l-intervenjenti u l-Kummissjoni. 59.
Approċċ bħal dan għandu ċertu ġibda.
Madankollu, mhux konvint li dan huwa dak korrett. 60.
F’dan l-istadju, huwa importanti ħafna li jiġi enfasizzat li l-importanza kostituzzjonali tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni bħala prinċipju fundamentali tas-sistema ġuridika sui generis tal-Unjoni ma tistax tiġi enfasizzata biżżejjed.
Minħabba l-importanza fundamentali tagħha, is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni ma tippermettix eċċezzjonijiet.
Fil-fatt, eċċezzjonijiet għas-supremazija jkunu ta’ detriment għas-sisien stess li fuqhom hija mibnija s-sistema ġuridika tal-Unjoni. 61.
Għaldaqstant, jidhirli li huwa ċar li kwalunkwe regola nazzjonali (kostituzzjonali jew mod ieħor) li tillimita, b’mod ġenerali, in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali għall-qrati hija b’mod ċar kuntrarja għall-prinċipju tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, hekk kif stabbilit mill-Qorti tal-Ġustizzja b’mod partikolari fil-kawżi Simmenthal u Costanzo.
Tabilħaqq, ma hemm l-ebda dubju li tali regola tkun tikkuntrasta  bil-qawwi mar-regola stabbilita mill-Qorti tal-Ġustizzja li tipprovdi li l-korpi kollha  tal-amministrazzjoni huma obbligati japplikaw id-dispożizzjonijiet tad-dritt l-liġi tal-UE li għandhom effett dirett u ma japplikawx id-dispożizzjonijiet tad-dritt nazzjonali li jmorru kontrihom. (23) 62.
Madankollu, fuq evalwazzjoni iktar mill-qrib, il-kawża preżenti tista’ tiġi distinata mill-ġurisprudenza li tirriżulta  mill-kawża Simmenthal.
B’mod sinjifikattiv, ir-regola ta’ kompetenza inkwistjoni fil-kawża prinċipali ma tikkontestax is-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, u lanqas, b’estensjoni, l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni. 63.
Din il-kawża hija dwar jekk id-dritt tal-Unjoni  jistabbilixxix liema korp ġudizzjarju għandu jkollu kompetenza sabiex jittratta ma’ kategorija partikolari ta’ kawżi. 64.
Il-kawża preżenti hija differenti mis-sitwazzjoni fejn qorti li għandha kompetenza sostantiva sabiex tisma’ kawża, bħal fil-kawża Simmenthal, jew fejn awtorità li bla dubju għandha kompetenza esklużiva sabiex tieħu deċiżjoni amministrattiva, bħal fil-kawża Costanzo, huma limitati fis-setgħat rispettivi tagħhom sabiex jingħata effett sħiħ lid-dritt tal-Unjoni u għalhekk, fejn meħtieġ, sabiex jiġi pprovdut rimedju effettiv fil-każ ta’ ksur tad-dritt tal-Unjoni. 65.
Il-kawża preżenti hija wkoll differenti mis-sitwazzjoni sottostanti fil-kawża CIF (varjazzjoni tas-sitwazzjoni deskritta hawn fuq); jiġifieri, sitwazzjoni fejn awtorità nazzjonali ma għandhiex setgħa espliċita  sabiex ma tapplikax leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra r-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni, li l-osservanza tagħhom kellha tiġi żgurata minn dik l-awtorità stess. 66.
Għandu jiġi enfasizzat li s-sitwazzjoni f’din il-kawża hija waħda fejn id-dritt nazzjonali, kif interpretat mill-qorti tar-rinviju, iqassam il-kompetenza sostantiva f’kawżi speċifiċi bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja) billi jirriżerva lil din tal-aħħar kompetenza esklużiva sabiex tisma’ kawżi li fihom tkun qegħda tiġi kkontestata l-validità ta’ leġiżlazzjoni jew li jeħtieġu  n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni. 67.
F’dan il-kuntest proċedurali speċifiku ħafna, fil-fehma tiegħi, għandha tingħata kawtela fit-tfassil ta’ paralleli mal-ġurisprudenza li tirriżulta mill-kawża Simmenthal. 68.
Kif diġà ssemma, il-loġika ta’ din il-ġurisprudenza hija bbażata fuq in-neċessità li tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni u b’mod partikolari li individwu jkun jista’ jikseb protezzjoni effettiva għad-drittijiet tiegħu li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni quddiem il-korp amministrattiv jew il-qorti li għandha kompetenza  sabiex teżamina l-kawża.
Sabiex tiġi żgurata din il-protezzjoni, il-korpi kollha tal-Istat għandhom ukoll ikollhom is-setgħa li jastjenu milli japplikaw dispożizzjoni tad-dritt  nazzjonali, anke meta s-sistema ġuridika nazzjonali ma tagħtix lil dak il-korp s-setgħa li jagħmel dan.
Ikun problematiku mill-perspettiva tal-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni jekk l-ewwel kien meħtieġ li tintalab dikjarazzjoni ta’ inkompatibilità mad-dritt tal-Unjoni, jew saħansitra invalidazzjoni, tad-dispożizzjoni rilevanti quddiem qorti (superjuri). 69.
Il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja għalhekk tiżgura li l-qrati kif ukoll l-awtoritajiet mitluba japplikaw id-dritt tal-Unjoni jistgħu jagħmlu dan kompletament fl-oqsma ta’ kompetenza rispettivi tagħhom. 70.
Min-naħa l-oħra, fil-fehma tiegħi, il-ġurisprudenza ma tippruvax tinterferixxi fl-attribuzzjoni tal-kompetenza  fuq il-kawżi bejn il-qrati (u/jew il-korpi amministrattivi).
Din ma tippermettix lil qorti (u, a fortiori, lil korp amministrattiv) tinjora r-regoli ta’ kompetenza f’isem l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni.
Dan huwa essenzjalment minħabba li l-Istati Membri jgawdu, bħala kwistjoni ta’ prinċipju, awtonomija sostanzjali fit-tfassil tar-regoli proċedurali, bħal dawk dwar l-indikazzjoni tal-awtorità jew tal-qorti b’kompetenza f’ċerta kategorija ta’ kawżi, soġġetta għall-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività. (24) 71.
Kif naraha jiena, korp amministrattiv jew qorti tista’ tkun obbligata li ma tapplikax dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali,  sabiex jingħata effett sħiħ lid-dritt tal-Unjoni, biss jekk qabel kollox ikun ġie stabbilit li dan  il-korp għandu kompetenza sostantiva sabiex jeżamina l-kawża (jew tabilħaqq, fir-rigward tal-awtoritajiet fis-sens wiesa’, li jieħdu deċiżjoni dwar kwistjoni partikolari). 72.
Il-partijiet kollha jidhru li jaċċettaw li, bħala kwistjoni tad-dritt kostituzzjonali nazzjonali, il-KRP  ma għandhiex tali kompetenza.
Jekk il-KRP kellha teżamina lment li jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, din ma tibqax taġixxi fil-limiti tal-kompetenza tagħha. 73.
Għandu jiġi enfasizzat li, skont il-qorti tar-rinviju, ir-regola inkwistjoni fil-kawża prinċipali hija waħda ta’ kompetenza sostantiva: din tqassam il-kompetenza sabiex jiġu eżaminati r-rikorsi fl-ewwel istanza f’kawżi speċifiċi bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja).
Din timplika li, fil-kategorija partikolari tal-kawżi fejn ilment milqugħ li jirrigwarda d-diskriminazzjoni fil-qasam tal-impjieg jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali, il-korp ġudizzjarju kompetenti sabiex jeżamina tali kawża huwa l-High Court (il-Qorti Għolja). 74.
Huwa veru li, fl-isfera ta’ kompetenza tagħha, il-KRP  għandha tiżgura konformità mal-leġiżlazzjoni dwar l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg, inkluża d-Direttiva 2000/78.
Madankollu, din il-kompetenza hija limitata mir-regola ta’ kompetenza inkwistjoni f’din il-kawża. 75.
L-ebda argument ma tressaq f’dawn il-proċeduri li l-KRP ma tkunx tista’ tipprovdi rimedju effettiv, jew tiżgura l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni, f’kawżi fejn għandha  kompetenza (jiġifieri kawżi fejn l-ilment jirrigwarda, essenzjalment, diskriminazzjoni kkawżata minn min iħaddem, u mhux minn strument leġiżlattiv).
Hija sempliċiment ma għandha ebda  kompetenza fil-kawżi fejn ilment milqugħ jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni. 76.
Fil-fehma tiegħi, dan il-fatt jiddistingwi l-kawża preżenti mill-ġurisprudenza msemmija hawn fuq: il-kwistjoni dwar jekk il-korp inkwistjoni kellux kompetenza sabiex jeżamina l-kawża (jew sabiex jieħu deċiżjoni dwar kwistjoni partikolari) sempliċiment ma qamietx f’dawn il-kawżi.
Pjuttost, id-denominatur komuni f’dawk il-kawżi kollha huwa li l-qorti jew l-awtorità kompetenti kienet limitata, mhux f’termini ta’ kompetenza, iżda f’termini tal-għodda li kellha għad-dispożizzjoni tagħha sabiex tagħti effett sħiħ lid-dritt tal-Unjoni. 77.
Ċertament, tkun tentazzjoni li jitfasslu paralleli mal-kawża CIF.
Kif enfasizzat il-Kummissjoni waqt is-seduta, fil-kawża CIF, kien ikun hemm rotta alternattiva għal individwu li kien qiegħed ifittex rimedju għal ksur tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni: il-qrati ordinarji.
Dawn il-qrati kien ikollhom l-obbligu, skont il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja, jastjenu milli japplikaw il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tmur kontra r-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni.
Anki jekk fit-teorija din l-alternattiva kienet teżisti, il-Qorti Ġustizzja ddeċidiet li l-awtorità tal-kompetizzjoni Taljana kienet obbligata tastjeni milli tapplika l-leġiżlazzjoni nazzjonali sabiex tiżgura l-effettività sħiħa tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjonii. 78.
Madankollu, hawnhekk hija ta’ importanza partikolari li l-kompetenza tal-awtorità Taljana tal-kompetizzjoni sabiex tiżgura l-osservanza tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni ma kinitx limitata mid-dritt nazzjonali: għall-kuntrarju, din kienet l-(uniku) korp  vestit bis-setgħa li jiżgura l-osservanza tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni.
B’differenza mill-kawża preżenti, il-kompetenza sostantiva tal-awtorità ma kinitx limitata għal ċertu kategorija ta’ kawżi.
Meta wieħed iżomm dan f’moħħu, il-ħtieġa li tiġi żgurata l-effettività sħiħa tad-dritt tal-Unjoni fil-fatt kienet teħtieġ fil-kawża CIF li l-awtorità tal-kompetizzjoni nazzjonali setgħet ma tapplikax il-leġiżlazzjoni nazzjonali: fil-kawża inkwistjoni, kien ikun diffiċli, jekk mhux impossibbli, li din l-awtorità tiżgura l-osservanza tar-regoli tal-kompetizzjoni tal-Unjoni li hija kellha tapplika, jekk hija ma kellhiex din is-setgħa. 79.
Għandi diffikultà li nidentifika ħtieġa simili hawnhekk. 80.
Ladarba lment li potenzjalment jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni nazzjonali jkun tressaq quddiem il-korp kompetenti (il-High Court (il-Qorti Għolja)), dik il-qorti tista’ tastjeni milli tapplika l-leġislazzjoni nazzjonali meta jitqies li din tmur kontra d-dritt tal-Unjoni, jew regola superjuri oħra, u tipprovdi kwalunkwe rimedju ieħor meħtieġ sabiex tintemm l-allegata diskriminazzjoni.
Huwa wkoll kruċjali li jiġi enfasizzat li ma teżisti l-ebda triq alternattiva għal-lanjanti, minħabba li l-High Court (il-Qorti l-Għolja) biss għandha kompetenza sabiex tisma’ ilmenti li jikkontestaw il-validità tal-leġiżlazzjoni jew li jeħtieġu n-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni. 81.
Huwa għalhekk li ma nistax naċċetta wkoll l-argument li r-regola ta’  kompetenza timpedixxi lil korp bħall-KRP, li għandu l-istatus ta’ “qorti jew tribunal” fis-sens tal-Artikolu 267 TFUE, (25) milli jiżgura li protezzjoni effettiva hija mogħtija lil drittijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni. 82.
Eżami iktar mill-qrib juri d-dgħjufija ta’ dan l-argument: il-KRP ma setgħetx tressaq talba għal deċiżjoni preliminari dwar il-kwistjoni sostantiva ta’ jekk strument leġiżlattiv jiksirx id-Direttiva 2000/78 fl-ewwel lok, minħabba li l-eżami ta’ kawżi bħal dawn jaqa’ barra mill-kompetenza tagħha.
Min-naħa l-oħra, bħala l-qorti kompetenti sabiex tisma’ l-kawża, il-High Court (il-Qorti Għolja) setgħet talbet deċiżjoni preliminari dwar il-kompatibbiltà tal-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq tal-età. 83.
Matul is-seduta ġie diskuss fit-tul argument korollarju.
Skont, b’mod partikolari,  il-KRP, jekk il-Qorti tal-Ġustizzja kellha tqis li r-regola ta’ kompetenza ma hijiex kontra d-dritt tal-Unjoni, l-effettività tal-proċedura ta’ deċiżjoni preliminari skont l-Artikolu 267 TFUE tkun kompromessa.
Ir-regola inkwistjoni tista’ timpedixxi lill-KRP milli tagħti effett sħiħ lil sentenza mogħtija mill-Qorti tal-Ġustizzja li tiddikjara li dispożizzjoni tal-leġiżlazzjoni Irlandiża tmur kontra d-Direttiva 2000/78. 84.
F’dan ir-rigward, ninnota li dan l-argument jippresupponi li l-kawża taqa’ taħt il-kompetenza tal-KRP.
Madankollu, ħadd mill-partijiet ma seta’ jagħti eżempju konkret ta’ sitwazzjoni fejn iż-żewġ elementi li ġejjin huma preżenti: jiġifieri, minn naħa, li l-kawża  taqa’ fil-kompetenza tal-KRP minħabba li ma tinvolvix talba li teħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali, u, min-naħa l-oħra, konstatazzjoni magħmula mill-Qorti tal-Ġustizzja, fuq il-bażi ta’ rinviju preliminari mill-KRP, li dispożizzjoni tad-dritt nazzjonali hija inkompatibbli mad-Direttiva 2000/78. 85.
Id-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom il-partijiet fit-tfassil ta’ eżempju konkret ta’ sitwazzjoni fejn ir-regola ta’ kompetenza tkun tikkomprometti l-effettività tal-proċedura ta’ deċiżjoni preliminari taħt l-Artikolu 267 TFUE jidhru li għandhom spjegazzjoni pjuttost sempliċi: sitwazzjoni bħal din tista’ sseħħ biss jekk il-KRP  kellha jew tittieħed li  għandha kompetenza jew din jekk kellha teċċedi l-limiti tal-kompetenza tagħha u teżamina dan l-ilment. c)      Konklużjoni interim 86.
Jista’ jkun hemm raġunijiet validi li jiġġustifikaw it-tqassim tal-kompetenza f’qasam speċifiku tad-dritt bejn korpi (ġudizzjarji) differenti. 87.
Qiegħed dejjem isir iktar komuni li s-soluzzjoni tal-kunflitti li jirriżultaw mill-ħajja ta’ kuljum, bħalma huma t-tilwim fil-qasam tad-drittijiet tal-konsumaturi u l-kunflitti fuq il-post tax-xogħol, hija  “esternalizzata” mill-qrati lil korpi speċjalizzati b’setgħat (limitati) sabiex jiżguraw medjazzjoni u/jew sabiex jiddeċiedu bil-ħeffa tali tilwim. (26) Huwa ugwalment komuni li, bħal fil-każ tal-uffiċjali tal-arbitraġġ  tal-KRP, il-persuni li jsolvu l-kunflitti f’tali korpi mhux neċessarjament għandhom kwalifika legali.
Probabbilment, korpi bħal dawn huma f’qagħda aħjar mill-qrati sabiex jipprovdu soluzzjonijiet bi  spejjeż baxxi, ta’ malajr u effettivi għal kunflitti ta’ dan it-tip. 88.
Madankollu, mhux it-tilwim kollu, b’mod partikolari dak li jqajjem kwistjonijiet importanti ta’ prinċipju b’implikazzjonijiet legali usa’, huwa ttrattat l-aħjar minn korpi bħal dawn. 89.
Il-Qorti tal-Ġustizzja konsistentement iddeċidiet li, fin-nuqqas ta’ regoli tal-Unjoni li jirregolaw il-kwistjoni, hija s-sistema ġuridika nazzjonali ta’  kull Stat Membru li għandha tindika l-qrati u t-tribunali li għandhom kompetenza (jew, jekk ikun il-każ, kopri amministrattivi) u li għandha tistabbilixxi r-regoli proċedurali dettaljati li jirregolaw ir-rikorsi għall-protezzjoni tad-drittijiet li l-individwi jiksbu mid-dritt tal-Unjoni. (27) Madankollu, l-Istati Membri għandhom jiżguraw li dawn id-drittijiet ikunu protetti b’mod effettiv f’ull każ. (28) Fi kliem ieħor, il-kompetenza f’qasam speċifiku tad-dritt tal-Unjoni tista’ tiġi mqassma bejn korpi differenti, sakemm id-drittijiet inkwistjoni jkunu protetti b’mod adegwat. 90.
Huwa fil-limiti tal-oqsma ta’ kompetenza rispettivi tagħhom li dawn l-organi għandhom jagħtu effett sħiħ lid-dritt tal-Unjoni billi jastjenu, fejn meħtieġ, milli japplikaw id-dritt nazzjonali li jmur kontra d-dritt tal-Unjoni.
Fi kliem ieħor, korp ma jistax, bis-saħħa tas-supremazija tad-dritt tal-Unjoni, sempliċement jinjora r-regoli ta’ kompetenza li jillimitaw il-kompetenza sostantiva tiegħu f’qasam partikolari tad-dritt, kif iddefiniti mid-dritt nazzjonali. 91.
Għaldaqstant nikkonkludi li regola ta’ kompetenza bħal din  inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tqassam il-kompetenza f’kawżi  bejn korp stabbilit mil-liġi u qorti ordinarja fuq il-bażi tal-ilment magħmul ma tiksirx il-prinċipju ta’ supremazija tad-dritt tal-Unjoni u taqa’ fl-ambitu tal-awtonomija proċedurali tal-Istati Membri. 92.
Jekk  il-Qorti tal-Ġustizzja żżomm b’mod strett mal-kliem tad-domanda rrinvijata, dan isolvi l-kwistjoni.
Dan għaliex, kif tagħmilha ċara d-domanda, il-qorti tar-rinviju diġà għamlet konklużjonijiet dwar il-kompatibbiltà tar-regola ta’ kompetenza mar-rekwiżiti ta’ ekwivalenza u ta’ effettività: tabilħaqq, id-domanda rrinvijata hija, hija stess, ibbażata fuq il-konstatazzjoni li r-regola ta’ kompetenza inkwistjoni ma tiksirx dawn il-prinċipji. (29) 93.
Naturalment huwa minnu li, fl-analiżi finali, hija l-qorti nazzjonali li għandha tiddetermina jekk ir-regola proċedurali nazzjonali kkontestata hijiex konformi mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
Madankollu, meta wieħed iqis l-attenzjoni mogħtija lil dawn il-prinċipji mill-partijiet fl-osservazzjonijiet bil-miktub u orali tagħhom, inqis li huwa meħtieġ li jiġu indirizzati l-argumenti prinċipali mressqa mill-partijiet fir-rigward tal-konklużjonijiet magħmula mill-qorti tar-rinviju, b’mod partikolari fir-rigward tal-prinċipju ta’ effettività. 2.
It-tqassim tal-kompetenza bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għaolja): l-osservanza tal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività 94.
Skont il-ġurisprudenza rikka tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar din il-kwistjoni, ir-regoli proċedurali nazzjonali ddettaljati li jirregolaw ir-rikorsi għall-protezzjoni tad-drittijiet ta’ individwu taħt il-dritt tal-Unjoni ma għandhomx ikunu inqas favorevoli minn dawk li jirregolaw ir-rikorsi nazzjonali simili (il-prinċipju ta’ ekwivalenza) u ma għandhomx irendu prattikament impossibbli jew eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet konferiti mid-dritt  tal-Unjoni (prinċipju ta’ effettività). (30) a)      Ekwivalenza: it-tfittxija għall-element ta’ paragun korrett 95.
Fis-sentenza tagħha tal‑15 ta’ Ġunju 2017, il-qorti tar-rinviju qieset li r-regola ta’  kompetenza tissodisfa r-rekwiżiti tal-prinċipju ta’ ekwivalenza għaliex eżattament l-istess reġim ikun japplika irrispettivament minn jekk ir-regola ġuridika li fuq il-bażi tagħha tressqu l-proċeduri kinitx tirriżulta mid-dritt nazzjonali jew mid-dritt tal-Unjoni.
Fi kliem ieħor, ir-regola ta’ kompetenza inkwistjoni tkun tapplika wkoll, u tagħti kompetenza lill-High Court (il-Qorti Għolja), f’rikors ibbażat purament fuq id-dritt nazzjonali. (31) 96.
Ma nsib l-ebda żball f’din l-evalwazzjoni. 97.
B’mod speċifiku, il-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja teżiġi li r-regola nazzjonali inkwistjoni għandha tiġi applikata mingħajr distinzjoni, jiġifieri bl-istess mod irrispettivament minn jekk ir-rikors huwiex ibbażat fuq drittijiet li individwi jisiltu mid-dritt tal-Unjoni jew jekk huwiex ibbażat fuq ksur tad-dritt nazzjonali, fejn l-iskop u l-kawża tar-rikors huma simili. (32) Fi kliem ieħor, l-evalwazzjoni tal-ekwivalenza ssir f’żewġ stadji.
L-ewwel, għandu jintgħażel l-element ta’ paragun korrett.
It-tieni, għandu jiġi evalwat jekk ir-rikors ibbażat fuq id-dritt tal-Unjoni huwiex ittrattat b’mod inqas favorevoli mir-rikors komparabbli bbażat fuq id-dritt nazzjonali. 98.
L-ewwel u t-tielet intervenjenti ssuġġerew f’dan ir-rigward li l-qorti tar-rinviju ma għażlitx l-iktar l-element ta’ paragun xieraq.
Fis-sottomissjonijiet tagħhom, element ta’ paragun  iktar xieraq jista’ jinstab f’ilment ta’ diskriminazzjoni bbażat fuq motiv li jaqa’ barra mill-ambitu tad-Direttiva 2000/78, jew li ma jeħtieġx in-nuqqas ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali. 99.
F’dan ir-rigward, l-ewwel għandu jiġi mfakkar li hija l-qorti tar-rinviju, li għandha għarfien dirett tar-regoli proċedurali dettaljati applikabbli,  li għandha tivverifika jekk ir-rikorsi kkonċernati humiex simili fir-rigward tal-iskop, tal-kawża u tal-karatteristiċi essenzjali tagħhom. (33) Għaldaqstant, jidhirli li l-Qorti tal-Ġustizzja tista’ biss b’mod eċċezzjonali, meta din l-evalwazzjoni tirriżulta manifestament żbaljata, tikkontesta konstatazzjoni magħmula mill-qorti tar-rinviju fir-rigward tal-prinċipju ta’ ekwivalenza. 100.
Ma hemmx bżonn ta’ miżura daqstant drastika hawnhekk.
Għall-kuntrarju, jidhirli li l-qorti tar-rinviju għażlet l-uniku element ta’  paragun raġonevoli. 101.
Kif sostniet b’mod konsistenti l-Qorti tal-Ġustizzja, il-prinċipju ta’ ekwivalenza ma jeħtieġx li l-Istati Membri jestendu r-regoli l-iktar favorevoli tagħhom għar-rikorsi kollha ppreżentati f’ċertu qasam tad-dritt. 102.
Sa  fejn jista’ jinftiehem mis-sottomissjonijiet bil-miktub tagħhom, l-ewwel u t-tielet intervenjent jissuġġerixxu li t-talbiet kollha dwar l-ugwaljanza fil-qasam tal-impjieg għandhom jitqiesu bħala komparabbli ma’ xulxin, essenzjalment minħabba li l-proċeduri quddiem il-KRP huma inqas ikkumplikati u ma jinvolvu l-ebda riskju finanzjarju għal-lanjant. 103.
Jekk dan l-approċċ jiġi adottat, fil-prattika t-test ta’ ekwivalenza jsir mingħajr skop reali.
Dan ikun jinvolvi l-ipparagunar ta’ dak li ma jistax jiġi pparagunat.
Kif turi sewwa din il-kawża, mhux il-kawżi kollha li jirrigwardaw qasam speċifiku tad-dritt huma paragunabbli: ilmenti bbażati fuq diskriminazzjoni fil-qasam tal-impjieg jista’ jkollhom skop, kawża u karatteristiċi essenzjali differenti skont is-sors tad-diskriminazzjoni.
Jista’ jintalab rimedju quddiem il-KRP fejn id-diskriminazzjoni tirriżulta minn prattika (tipikament deċiżjoni meħuda minn min iħaddem) fil-qasam tal-impjieg. (35) B’kuntrast, rikors li jikkontesta l-validità ta’ leġiżlazzjoni jew li jeħtieġ in-nuqqas ta’ applikazzjoni ta’ leġiżlazzjoni fundamentalment jirrigwarda l-legalità ta’ strument leġiżlattiv li għandu l-awtorità ta’ liġi.
Din hija fil-fehma tiegħi differenza kruċjali u ma għandhiex tiġi injorata.
Id-differenzi bejn ir-regoli  proċedurali applikabbli għar-rikorsi ppreżentati quddiem il-KRP, minn naħa, u quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja), min-naħa l-oħra, huma spjegati b’mod preċiż mid-differenza inerenti fit-tipi ta’ rikorsi li dawk il-korpi għandhom kompetenza jeżaminaw. (36) 104.
Fi kliem ieħor, l-iktar element ta’ paragun xieraq, kif stabbilit mill-qorti tar-rinviju, għandu jkun rikors ippreżentat quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja) fuq il-bażi purament tad-dritt nazzjonali. b)      Effettività: il-ħtieġa li jiġu ppreżentati bosta rikorsi sabiex jiġu asseriti drittijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni 105.
Skont ġurisprudenza stabbilita, evalwazzjoni tal-effettività għandha tieħu inkunsiderazzjoni r-rwol tad-dispożizzjoni fil-proċedura kollha, l-iżvolġiment tagħha u l-karatteristiċi partikolari tagħha quddiem id-diversi qrati nazzjonali. (37) 106.
Fis-sentenza tagħha tal‑15 ta’ Ġunju 2017, il-qorti tar-rinviju eżaminat inter alia s-setgħat tal-High Court (il-Qorti Għolja) li tikseb provi, l-iskema tal-ispejjeż, in-natura kontradittorja tal-proċeduri quddiem din il-qorti u s-setgħa tal-tal-High Court (il-Qorti Għolja) li tipprovdi kwalunkwe rimedju meħtieġ sabiex jiġu implimentati d-drittijiet iggarantiti mid-dritt tal-Unjoni.
Wara li eżaminat dawn il-karatteristiċi tal-proċedura quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja), il-qorti tar-rinviju waslet għall-konklużjoni li r-regola ta’ kompetenza kienet tissodisfa r-rekwiżiti ta’ effettività. (38) 107.
Madankollu, il-qorti tar-rinviju ma eżaminatx b’mod espliċitu l-iżvantaġġi proċedurali li jistgħu jirriżultaw mill-ħtieġa li jinqasam ilment bejn żewġ korpi, kwistjoni ttrattata mill-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Impact. (39) Dik il-kawża ġiet diskussa fit-tul matul is-seduta.
Għaldaqstant jidhirli li jkun utli li nipprovdi xi rimarki dwar din il-kwistjoni. 108.
Il-kawża Impact kienet  tirrigwarda regola proċedurali li kienet iġġiegħel lir-rikorrenti jippreżentaw diversi rikorsi sabiex jasserixxu drittijiet taħt id-Direttiva 1999/70. (40) B’mod iktar speċifiku, id-dritt Irlandiż kien jipprovdi li talbiet dwar xogħol għal żmien determinat ibbażati fuq il-leġiżlazzjoni li tittrasponi d-Direttiva setgħu jitressqu quddiem ir-Rights Commissioner (qorti speċjalizzata), filwaqt li talbiet ibbażati direttament fuq id-Direttiva (jiġifieri, tilwim li qam wara d-data ta’ skadenza għat-traspożizzjoni iżda qabel ma l-Irlanda kienet wettqet l-obbligi tagħha) kellhom jitressqu quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja). 109.
Fis-sentenza tagħha, il-Qorti tal-Ġustizzja kkonstatat mill-bidu nett li talba bbażata fuq ksur tal-miżura ta’ traspożizzjoni tad-Direttiva u talba bbażata direttament fuq id-Direttiva għandhom jitqiesu bħala li jiffurmaw parti mill-istess u l-uniku rimedju. (41) Minkejja distinzjonijiet formali dwar il-bażi ġuridika tagħhom, iż-żewġ talbiet, fittxew, fi kliem ieħor, il-protezzjoni tal-istess drittijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni. (42) 110.
Imbagħad, il-Qorti tal-Ġustizzja qieset li, f’ċirkustanzi fejn il-leġiżlatur Irlandiż kien għażel li jagħti lil qorti speċjalizzata  kompetenza (għalkemm mhux obbligatorja) sabiex  tisma’ u tiddeċiedi rikorsi bbażati fuq il-leġiżlazzjoni li tittrasponi d-Direttiva 1999/70, ikun kuntrarju għall-prinċipju ta’ effettività li r-rikorrenti jiġu obbligati jippreżentaw, fl-istess ħin,  rikors separat quddiem qorti ordinarja sabiex jasserixxu d-drittijiet li jistgħu jisiltu direttament minn din id-direttiva.
Dan ikun b’mod partikolari il-każ jekk dan l-obbligu kien ikkonstatat mill-qorti nazzjonali bħala li jirriżulta f’żvantaġġi proċedurali għall-individwi kkonċernati, f’termini, inter alia, ta’ spiża, tul ta’ żmien u tar-regoli ta’ rappreżentanza, tali li jirrendu eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju ta’ drittijiet li jirriżultaw mid-direttiva rilevanti. (43) 111.
Is-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja essenzjalment tikkonferma u telabora ġurisprudenza stabbilita sew fir-rigward tal-applikazzjoni tal-prinċipju tal-effettività.
Il-Qorti tal-Ġustizzja kkontestat l-iżvantaġġi proċedurali li jirriżultaw mill-obbligu li jiġu ppreżentati rikorsi differenti f’sitwazzjoni fejn il-leġiżlatur kien ta kompetenza lil qorti speċjalizzata sabiex teżamina talba bbażata fuq il-leġiżlazzjoni nazzjonali li tittrasponi d-Direttiva, iżda fejn dak il-korp ma setax ukoll jittratta talba bbażata fuq id-Direttiva. 112.
Huwa importanti li d-dikjarazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja tinqara fil-kuntest xieraq tagħha.
Id-dikjarazzjoni dwar l-iżvantaġġi proċedurali saret fil-kuntest speċifiku ta’ obbligu li jiġu ppreżentati rikorsi multipli sabiex essenzjalment jiġu asseriti l-istess drittijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni (iżda fir-rigward ta’ perijodi differenti ta’ żmien).
Meta wieħed iżomm f’moħħu l-aspett speċifiku tal-kawża Impact, fil-fehma tiegħi jkun żbaljat li d-deċiżjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja dwar il-prinċipju ta’ effettività tinqara bħala li tikkontesta, b’mod ġenerali, kwalunkwe regola ta’ kompetenza f’qasam speċifiku tad-dritt li tqassam il-kompetenza bejn istanzi differenti li fihom ir-regoli proċedurali ma humiex favorevoli bl-istess mod għar-rikorrenti. 113.
Tabilħaqq, ma għandux jintesa li l-ġurisprudenza tal-Qorti tal-Ġustizzja teżiġi li r-regoli proċedurali nazzjonali ma jirrendux eċċessivament diffiċli l-eżerċizzju tad-drittijiet li jirriżultaw mid-dritt tal-Unjoni.
Din ma teħtieġx li l-kawżi kollha f’qasam speċifiku ta’ dritt jiġu ttrattati bl-istess mod, minn qorti jew korp wieħed, skont ir-regoli li proċeduralment huma l-iktar favorevoli għar-rikorrent. (44) 114.
B’differenza taċ-ċirkostanzi fil-kawża Impact, il-KRP ma ngħatatx kompetenza (fakultattiva) mil-leġiżlatur Irlandiż sabiex tisma’ kawżi li normalment jaqgħu taħt il-kompetenza tal-High Court (il-Qorti Għolja).
Minflok hemm tqassim ċar ta’ kompetenza bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja). 115.
Jirriżulta mid-digriet tar-rinviju li l-kawża pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju tirrigwarda lment dwar diskriminazzjoni inerenti fil-miżura ta’ restrizzjoni bbażata fuq l-età, li tinsab f’leġiżlazzjoni sekondarja.
L-ebda ilment ta’ diskriminazzjoni li jaqa’ taħt il-kompetenza tal-KRP ma sar fil-proċeduri quddiem il-qorti tar-rinviju.
F’kawża bħal din, it-tqassim tal-kompetenza bejn il-KRP u l-High Court  (il-Qorti Għolja) ma jagħtix lok, fl-opinjoni tiegħi, għal kritika: ma hemm l-ebda mezz ieħor disponibbli għal-lanjanti ħlief il-High Court (il-Qorti Għolja).
Jidhirli li, jekk xejn, it-tqassim tal-kompetenza jiżgura soluzzjoni effiċjenti tal-kawżi li jeħtieġu n-nuqqas ta’ applikazzjoni tad-dritt nazzjonali, peress li f’dawn il-kawżi l-lanjanti ma għandhomx jindirizzaw lill-KRP l-ewwel. 116.
Bla dubju, in-nuqqas ta’ mezz alternattiv għal-lanjanti li jikkunsidraw ruħhom leżi minn strument leġiżlattiv jispjega għaliex il-qorti tar-rinviju ma eżaminatx ir-regola ta’  kompetenza fid-dawl tas-sentenza tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża  Impact. 117.
Madankollu, ma jidhirx li huwa impossibbli li wieħed jimmaġina sitwazzjoni fejn lanjant jressaq kawża li tallega li huwa ġie ddiskriminat (bi ksur tad-Direttiva 2000/78) mhux biss fuq il-bażi ta’ miżura leġiżlattiva iżda wkoll fuq il-bażi ta’ prassi ta’ min iħaddem.
Jekk, f’sitwazzjoni bħal din, il-KRP  għandha kompetenza sabiex tisma’ xi parti minn dan l-ilment, jidhirli li d-dikjarazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja fil-kawża Impact għandha tapplika b’mod sħiħ.
Jekk, minflok, il-kompetenza tal-High Court (il-Qorti Għolja) tipprevali fuq dik tal-KRP, li jfisser li din tal-aħħar ma għandha l-ebda kompetenza (u li l-High Court  (il-Qorti Għolja) hija meqjusa li għandha kompetenza esklużiva sabiex tittratta l-ilment kollu), id-dikjarazzjoni tal-Qorti tal-Ġustizzja ma tidhirx rilevanti. 118.
Madankollu, din l-evalwazzjoni ma għandhiex issir mill-Qorti tal-Ġustizzja: id-determinazzjoni tal-interpretazzjoni korretta tar-regoli nazzjonali rilevanti dwar it-tqassim tal-kompetenza bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja) f’kuntest bħal dan għandha ssir mill-qorti tar-rinviju. 119.
Fuq din il-bażi nikkonkludi li regola ta’ kompetenza bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tqassam il-kompetenza f’kawżi speċifiċi bejn korp stabbilit mil-liġi u qorti ordinarja (stabbilita taħt il-Kostituzzjoni) fuq il-bażi tan-natura tal-ilment magħmul, ma hijiex prekluża mid-dritt tal-Unjoni, sakemm ma hemmx kompetenza konkorrenti fi ħdan l-istess ilment.
IV.
Konklużjoni 120.
Fid-dawl tal-kunsiderazzjonijiet preċedenti, nipproponi li l-Qorti tal-Ġustizzja tirrispondi kif ġej għad-domanda rrinvijata mis-Supreme Court (il-Qorti Suprema, l-Irlanda): Regola ta’ kompetenza bħal dik inkwistjoni fil-kawża prinċipali, li tqassam il-kompetenza f’kawżi speċifiċi bejn korp stabbilit mil-liġi u qorti ordinarja fuq il-bażi tan-natura tal-ilment magħmul, ma hijiex prekluża mid-dritt tal-Unjoni, sakemm ma hemmx kompetenza konkorrenti fi ħdan l-istess ilment. 1      Lingwa oriġinali: l-Ingliż. 2      Id-Direttiva tal-Kunsill tas‑27 ta’ Novembru 2000 li tistabbilixxi qafas ġenerali għall-ugwaljanza fit-trattament fl-impjieg u fix-xogħol (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 4, p. 79). 3      Sentenza tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49). 4      Fil-kawża pendenti quddiem il-qorti tar-rinviju, il-liġijiet rilevanti huma l-Liġijiet dwar l-Ugwaljanza fil-Qasam tal-Impjieg tal‑1998 sal‑2004 u, skont il-każ, il-leġiżlazzjoni sussegwenti li temendahom. 5      B’riżultat tal-Workplace Relations Act 2015 (il-Liġi dwar ir-Relazzjonijiet Professjonali tal‑2015), il-funzjonijiet rilevanti tal-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) issa ġew ittrasferiti lill-KRP. 6      Il-Garda Síochána (Admissions and Appointments) (Amendment) Regulations (ir-Regolamenti Garda Síochána (Reklutaġġ u Assenjazzjoni) (Emenda) tal‑2004 (S.I.
Nru. 749 tal‑2004). 7      Fil-fatt, minbarra d-digriet tar-rinviju tal‑15 ta’ Ġunju 2017, il-qorti tar-rinviju tat ukoll sentenza separata f’dik id-data (Minister of Justice, Equality and Law Reform and Others -v- The Workplace Relations Commission, (2017) IESC 43) li kienet tittratta l-kwistjoni tal-kompetenza tal-KRP mill-perspettiva tad-drit nazzjonali.
F’dik is-sentenza, il-qorti tar-rinviju ttrattat ukoll ċerti kwistjonijiet tad-dritt tal-Unjoni.
Hija eżaminat, b’mod partikolari, jekk it-tqassim tal-kompetenza bejn il-KRP u l-High Court (il-Qorti Għolja) kinitx tikkonforma mal-prinċipji ta’ ekwivalenza u ta’ effettività. 8      Ara, b’mod partikolari, is-sentenza tas‑6 ta’ Settembru 2016, Petruhhin (C‑182/15, EU:C:2016:630, punt 20 u l-ġurisprudenza ċċitata). 9      Id-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sess tikkostitwixxi eċċezzjoni għal din ir-regola: fil-kawżi li jirrigwardaw id-diskriminazzjoni bbażata fuq is-sessi, il-lanjant jista’ jagħżel li jadixxi direttament lis-Circuit Court.
(il-Qorti taċ-Ċirkwit, l-Irlanda). 10      Ara https://www.workplacerelations.ie/en/Complaints_Disputes/Adjudication/(ikkonsultata fil‑5 ta’ Lulju 2018). 11      Sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2017, punti 5.3. u 5.6. 12      Ara b’mod partikolari, is-sentenza tat‑22 ta’ Ottubru 1998, IN.
CO.
GE.’90 et (C‑10/97 sa C‑22/97, EU:C:1998:498, punt 21).
Ara, ukoll, il-konklużjonijiet tal-Avukat Ġenerali Ruiz‑Jarabo Colomer fil-kawżi magħquda IN.
CO.
GE.’90 et (C‑10/97 sa C‑22/97, EU:C:1998:228, punti 16 sa 44). 13      Sentenza tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49). 14      Sentenza tal‑5 ta’ Frar 1963, van Gend & Loos (26/62, EU:C:1963:1). 15      Sentenza tad-9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punti 21 sa 24). 16      Din il-ġurisprudenza ġiet ikkonfermata mill-ġdid mill-Qorti tal-Ġustizzja f’numru kbir ta’ kawżi.
Ara, fost ħafna, is-sentenzi tad‑19 ta’ Ġunju 1990, Factortame et (C‑213/89, EU:C:1990:257, punti 20 u 21); tal‑4 ta’ Ġunju 1992, Debus (C‑13/91 u C‑113/91, EU:C:1992:247, punt 32); tat‑2 ta’ Awwissu 1993, Levy (C‑158/91, EU:C:1993:332, punt 9); u tal‑5 ta’ Marzu 1998, Solred (C-347/96, EU:C:1998:87, punt 30). 17      Sentenza tat‑22 ta’ Ġunju 1989, Costanzo (103/88, EU:C:1989:256). 18      Idem, punti 31 sa 33 19      Sentenza tad‑9 ta’ Settembru 2003, CIF (C‑198/01, EU:C:2003:430). 20      Idem, punt 49. 21      Idem, punt 50. 22      Sentenzi tad‑9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 21) u tad‑19 ta’ Ġunju 1990, Factortame et, C‑213/89, EU:C:1990:257, punt 20.
Ara wkoll is-sentenza tal‑10 ta’ April 1984, von Colson and Kamann (14/83, EU:C:1984:153, punt 26). 23      Sentenzi tad-9 ta’ Marzu 1978, Simmenthal (106/77, EU:C:1978:49, punt 21); u tat-22 ta’ Ġunju 1989, Costanzo (103/88, EU:C:1989:256, punti 31 sa 33). 24      Ara, ex multis, is-sentenza tas‑16 ta’ Diċembru 1976, Rewe-Zentralfinanz u Rewe-Zentral (33/76, EU:C:1976:188, punt 5); tas‑16 ta’ Diċembru 1976, Comet (45/76, EU:C:1976:191, punti 13 sa 16); tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck (C‑312/93, EU:C:1995:437, punt 12 u l-ġurisprudenza ċċitata); tat‑13 ta’ Marzu 2007, Unibet (C‑432/05, EU:C:2007:163, punt 39); u tas‑7 ta’ Ġunju 2007, van der Weerd et, (C‑222/05 sa C‑225/05, EU:C:2007:318, punt 28 u l-ġurisprudenza ċċitata). 25      F’kawża li taqa’ taħt il-kompetenza tiegħu, l-Equality Tribunal (it-Tribunal għall-Ugwaljanza) irrefera kawża lill-Qorti tal-Ġustizzja sabiex din tagħti deċiżjoni preliminari.
Ara s-sentenza tat‑18 ta’ Marzu 2014, Z (C‑363/12, EU:C:2014:159). 26      Dawn il-proċeduri jaqgħu taħt it-terminu wiesa’ ta’ “soluzzjoni alternattiva tat-tilwim” jew “RAT”. 27      Ara, pereżempju, il-ġurisprudenza msemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 24 iktar ’il fuq u s-sentenzi tal-15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 44), u tat‑8 ta’ Settembru 2009, Budějovický Budvar (C‑478/07, EU:C:2009:521, punt 88 u l-ġurisprudenza ċċitata). 28      Ara, pereżempju, is-sentenzi tad‑9 ta’ Lulju 1985, Bozzetti (179/84, EU:C:1985:306, punt 17); tat‑18 ta’ Jannar 1996, SEIM (C-446/93, EU:C:1996:10, punt 32); u tas‑17 ta’ Settembru 1997, Dorsch Consult (C‑54/96, EU:C:1997:413, punt 40). 29      Fid-domanda rrinvijata għal deċiżjoni preliminari, huwa ddikjarat b’mod kemxejn ambigwu li kull miżura deċiża mill-qrati nazzjonali xierqa hija meqjusa konformi mar-rekwiżiti ta’ ekwivalenza u ta’ effettività.
Madankollu, fid-dawl tas-sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2017, jista’ jinftiehem li l-qorti tar-rinviju ddeterminat li l-proċedura quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja) disponibbli għal-lanjanti, fil-każ li l-kawża tagħhom ma taqax taħt il-kompetenza tal-KRP, tikkonforma ma’ dawn il-prinċipji. 30      Ara, inter alia, il-ġurisprudenza msemmija fin-nota ta’ qiegħ il-paġna 27 iktar ’il fuq. 31      Sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2017, punt 7.1. 32      Sentenza tas‑27 ta’ Ġunju 2013, Agrokonsulting‑04 (C‑93/12, EU:C:2013:432, punt 39 u l-ġurisprudenza ċċitata). 33      Ara, pereżempju, is-sentenzi tad‑29 ta’ Ottubru 2009, Pontin (C‑63/08, EU:C:2009:666, punt 45 u l-ġurisprudenza ċċitata) u tat‑12 ta’ Frar 2015, Baczó u Vizsnyiczai (C‑567/13, EU:C:2015:88, punt 44 u l-ġurisprudenza ċċitata). 34      Sentenza tas‑26 ta’ Jannar 2010, Transportes Urbanos y Servicios Generales, C‑118/08 (EU:C:2010:39, punt 34 u l-ġurisprudenza ċċitata).
Fi kwalunkwe każ, il-kwistjoni ta’ x’jikkostitwixxi regola proċedurali “sfavorevoli” hija, fl-aħħar mill-aħħar, kwistjoni ta’ perspettiva.
Ara, f’dan ir-rigward, is-sentenza tat‑12 ta’ Frar 2015, Baczó u Vizsnyiczai (C‑567/13, EU:C:2015:88, punti 46 u 47) dwar il-kwistjoni jekk, minn naħa, l-indikazzjoni ta’ qrati ġerarkikament superjuri sabiex jittrattaw ċerti tipi ta’ kawżi u, min-naħa l-oħra, l-iskemi differenti tal-ispejjeż applikabbli fil-proċeduri mqabbla jistgħux jitqiesu bħala “sfavorevoli”. 35      Hija l-fehma tiegħi li dawn tipikament jinvolvu, pereżempju, rifjut li jiġi promoss impjegat minħabba waħda mir-raġunijiet protetti ta’ diskriminazzjoni, rifjut li tingħata żieda lil impjegat fuq bażi diskriminatorja jew rifjut li jiġu akkomodati d-diżabilità ta’ impjegat fil-post tax-xogħol u l-kompiti li dan l-impjegat huwa mistenni jwettaq. 36      Jidher mill-proċess li l-proċedura quddiem il-KRP hija inkwiżitorja, filwaqt li l-proċedura quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja) hija kontradittorja.
Barra minn hekk, l-iskemi tal-ispejjeż huma differenti: quddiem il-High Court (il-Qorti Għolja), il-lanjant jieħu r-riskju li jiġi kkundannat ibati l-ispejjeż, filwaqt li dan ma huwiex il-każ quddiem il-KRP.
Dan huwa minħabba li l-partijiet jistgħu jkunu rrappreżentati legalment iżda l-uffiċjal tal-arbitraġġ ma għandux is-setgħa li jordna l-ħlas tal-ispejjeż.
Barra minn hekk, l-uffiċjali tal-arbitraġġ għandhom biss setgħat limitati li jordnaw l-attendenza tax-xhieda u l-produzzjoni ta’ dokumenti u ta’ provi ma ssirx taħt ġurament.
Barra minn hekk, minħabba li l-KRP ingħatawlha bil-liġi setgħat ta’ deċiżjoni limitati biss, uffiċjal tal-arbitraġġ ma jistax iżid parti li ma hijiex imsemmija fil-proċeduri. 37      Ara, inter alia, is-sentenzi tal‑14 ta’ Diċembru 1995, Peterbroeck (C‑312/93, EU:C:1995:437, punt 14); tat‑13 ta’ Marzu 2007, Unibet (C‑432/05, EU:C:2007:163, punt 54); u tat‑8 ta’ Settembru 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 92 u l-ġurisprudenza ċċitata). 38      Sentenza tal‑15 ta’ Ġunju 2017, punti 7.2 sa 7.16. 39      Sentenza tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 51). 40      Direttiva tal-Kunsill 1999/70/KE tat‑28 ta’ Ġunju 1999 dwar il-ftehim qafas dwar xogħol għal żmien fiss konkluż mill-ETUC, mill-UNICE u miċ-CEEP (ĠU Edizzjoni Speċjali bil-Malti, Kapitolu 5, Vol. 3, p. 368). 41      Sentenza tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 50). 42      Konklużjonijet tal-Avukat Ġenerali Kokott fil-kawża Impact (C‑268/06, EU:C:2008:2, punt 58). 43      Sentenza tal‑15 ta’ April 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 51). 44      Ara f’dan is-sens is-sentenza tat‑12 ta’ Frar 2015, Baczó u Vizsnyiczai, C‑567/13, EU:C:2015:88, punti 51 u 52 u l-ġurisprudenza ċċitata.

AVUKAT ĠENERALI

WAHL

11 ta’ Settembru 2018

Minister for Justice and Equality

Commissioner

Garda Síochána

Ronald

Boyle

Brian

Fitzpatrick

Gerard

Cotter

imħallfin

imħallef

qorti

Garda Síochána

taħriġ

korp tal-pulizija nazzjonali

Ronald

Boyle

Brian

Fitzpatrick

Gerard

Cotter

An Garda Síochána

il-Korp tal-Pulizija Nazzjonali

l-Irlanda

Garda Síochána

taħriġ

Ministru

Direttiva 2000/78

Ministru

11 ta’ Ġunju 2008

il-Ministru

Ministru

Ministru

17 ta’ Frar 2009

15 ta’ Ġunju 2017

15 ta’ Ġunju 2017

Ministru

Commissioner of the

An Garda Síochána, Ireland

l-Irlanda

5 ta’ Ġunju 2018

id-Direttur Ġenerali

KRP

uffiċjal tal-medjazzjoni

id-Direttur Ġenerali

uffiċjal tal-arbitraġġ

15 ta’ Ġunju 2017

15 ta’ Ġunju 2017

15 ta’ Ġunju 2017

Rights Commissioner

27 ta’ Novembru 2000

9 ta’ Marzu 1978

Il-Garda Síochána

Garda Síochána

15 ta’ Ġunju 2017

6 ta’ Settembru 2016

Petruhhin

5 ta’ Lulju 2018

15 ta’ Ġunju 2017

22 ta’ Ottubru 1998

Avukat Ġenerali

Ruiz‑Jarabo Colomer

9 ta’ Marzu 1978

5 ta’ Frar 1963

9 ta’ Marzu 1978

19 ta’ Ġunju 1990

4 ta’ Ġunju 1992

Debus

2 ta’ Awwissu 1993

Levy

5 ta’ Marzu 1998

22 ta’ Ġunju 1989

9 ta’ Settembru 2003

9 ta’ Marzu 1978

19 ta’ Ġunju 1990

10 ta’ April 1984

von Colson

Kamann

9 ta’ Marzu 1978

22 ta’ Ġunju 1989

16 ta’ Diċembru 1976

16 ta’ Diċembru 1976

14 ta’ Diċembru 1995

Peterbroeck

13 ta’ Marzu 2007

7 ta’ Ġunju 2007

van der Weerd

18 ta’ Marzu 2014

15 ta’ April 2008

8 ta’ Settembru 2009

9 ta’ Lulju 1985

Bozzetti

18 ta’ Jannar 1996

17 ta’ Settembru 1997

15 ta’ Ġunju 2017

15 ta’ Ġunju 2017

27 ta’ Ġunju 2013

29 ta’ Ottubru 2009

Pontin

12 ta’ Frar 2015

Baczó

Vizsnyiczai

26 ta’ Jannar 2010

12 ta’ Frar 2015

Baczó

Vizsnyiczai

uffiċjal tal-arbitraġġ

uffiċjali tal-arbitraġġ

uffiċjal tal-arbitraġġ

14 ta’ Diċembru 1995

Peterbroeck

13 ta’ Marzu 2007

8 ta’ Settembru 2011

Rosado Santana

15 ta’ Ġunju 2017

15 ta’ April 2008

28 ta’ Ġunju 1999

15 ta’ April 2008

Avukat Ġenerali

Kokott

15 ta’ April 2008

12 ta’ Frar 2015

Baczó

Vizsnyiczai