Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. bu paylaşılan paragrafı 200 keliyle özeti

Climate Change


Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer.

Climate Change


Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. Bu paragrafın 200 kelimeyle özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. Bu paragrafın 300 kelimeyle başka cümlelerle yazısı

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. Bu makalenin 300 farklı kelimelerle ifadeleri

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. Bu paragrafın 300 kelimeyle farkılı bir özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer (Şekil 1). Şekil 1. Sera gazlarının uzay, atmosfer ve dünya yüzeyi arasındaki etkisi (Türkeş vd., 2000, s. 9). Doğal olarak oluşan sera gazları ortalama bir sıcaklığı 33 0 C civarında etkiler (IPCC, 2007). En büyük sera gazları arasında; Su buharı: Sera gazları arasında %36-%70 arasında bir etkisi vardır. Atmosferdeki değişimde insan faktörünün her hangi bir etkisi yoktur (Uzmen, 2007, ss. 49-51); Karbon Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017 / G. Ö. Başıbüyük, F. Ay, S. Acar 207 dioksit(CO2): %9-%26 oranında bir etkisi vardır. Sanayi devrimiyle birlikte fosil yakıt tüketiminin (%80-85 petrol-kömür) artması, atmosferdeki CO2 miktarının da %25-%36 oranında yükselmesine neden olmuştur (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67; Mitscherlich, 1995; EPA, 2007). Sanayi devriminden önce atmosferde biriken CO2 oranı 600 milyar ton iken, bu oran devrimden sonra 750 milyar ton olmuştur. Metan (CH4):%4-%9 oranında bir etkisi vardır. Atmosferdeki oranı yıllardır değişmemesine rağmen son zamanlarda meydana gelen değişimlerden sonra metan oranının atmosferde iki katına çıktığı ve 1950’den itibaren %1 oranında arttığı gözlemlenmiştir. Diğer sera gazlarıyla karşılaştırıldığında atmosferdeki oranı düşük gözükse de diğer gazlardan daha kalıcı bir etkiye sahip olması sebebiyle içinde bulunduğumuz dünya etkilenmektedir (Akdur, 2005, s.19); Ozon (O3): %3-%7 oranında bir etkiye sahiptir. Morötesi ışınların büyük bir bölümünü tutarak dünya etrafında koruma kalkanı görevini görür (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67). Küresel ısınmaya dolaylıda olsa bir etkisi olan ozon tabakasının seviyesininorta enlemlerde %3- %5, yukarı enlemlerde ise %6 - %8 oranında bir azalma görülmüştür (Gleason vd., 1993, s.524; Kiehl vd., 1997; Schmidt, 2005; Russell, 2007). Bunlarla birlikte, bulutlar da radyasyon dengesini etkileyen faktörlerden birisidir. Ancak, sıvı veya buz şeklinde oluştuğundan su buharından radyasyon üstünde farklı etkileri vardır. Belirtilen sera gazlarının dışında yer alan Azot oksit ( araba egzoz gazı) ve Kloroflorokarbonlar da (klima, buzdolabı, sprey ve lastik üretimde kullanılır) küresel iklim değişikliğinde önemli bir rol oynayan gazlar arasındadır. İklimsel değişime olumsuz yönde katkı sağlayan bu faktörlerin küresel ısınma problemine yol açarak tüm canlıları, özellikle insan sağlığını tehdit edecek boyutlara ulaşmasıyla dünya gündeminin temel problemlerinden biri haline gelmesini sağlamış ve bu süreci önlemek adına bir takım adımlar atılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda uluslararası düzeyde ilk çalışma olarak Birleşmiş Milletler’ in 1972 yılında düzenlediği konferans söylenebilir. Küresel iklim değişikliği konusu ele alınarak tüm dünya ülkelerinin dikkatini üstüne çekmeyi başarmıştır. Bu süreçte atılan ilk adım 1988 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (The United Nations Environment ProgramUNEP) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (The World Meteorological Organization-WMO)’nün desteğiyle mevcut bilimsel verilere dayanarak oluşturulan “Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli” (Intergovernmental Panel on Climate Change-IPCC) programıdır. Bu programın amacı iklim değişikliğini her yönüyle inceleyerek etkilerini ve oluşabilecek sonuçları hakkında değerlendirme yapabilmektir (IPCC). Daha sonraki çalıştaylar 1990, 1995, 2001 ve 2007 yıllarında gerçekleştirilerek bilim adamları tarafından belirlenen bazı politikalar değerlendirmeye alınmıştır. Bunlar arasında “Sera Gazı Salımının Azaltımında Alternatif Politikaların Ekonomik Maliyetleri” ‘ de yer alır. 1992 yılında gerçekleştirilen diğer bir çalışmada (Rio) “Birleşmiş Mil- Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 208 letler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi” kabul edilerek 1994 yılında yürürlüğe girmiş ve 1997 yılında imzalanan Kyoto Protokolü ile birlikte ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre sera gazları emisyon miktarının azaltılmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Kyoto protokolünün amacı sera gazı konsantrasyonunu, tehlikeli antropojenik girişimi önlemek için stabilize etmek (http://unfccc.int/kyoto_protocol/items/2830.php) ve orman ve bitki örtülerini koruma altına alarak yaygınlaştırmak, enerji verimliliğini artırarak yenilenebilir enerji ihtiyacını karşılamaktır. Kyoto Protokolü verilerine göre yaklaşık 200 ülke sera gazlarının emisyon etkisini azaltmak, küresel ısınmanın etkilerine adaptasyon ve atmosferden sera gazlarını kaldırmak için bu antlaşmaya imza atmışlardır (http://unfccc.int/files/kyoto_protocol/status_ of_ratification/ application/pdf/kp_ratification.pdf). Fakat gelişmiş bir sanayisi ve karbon emisyon miktarı fazla olan ülkeler (ABD, Avustralya, Çin) CO2 oranını düşürmek için yapacağı yatırımlardan zarar edeceğini, ekonomiyi olumsuz etkileyerek işsizliklerin oluşabileceğini savunarak bu protokole imza atmamış sadece destek verdiklerini belirtmişlerdir (http://www.cevre.org.tr/). Bunlarla birlikte bu zamana kadar bu antlaşmaya imza atmamış olan Türkiye’nin de Kyoto protokolüne karşı olan tavrı değişmiş ve 2009 yılında resmi olarak bu protokole imza atarak gereken yükümlülükleri yerine getirmeye söz vermiştir. Fakat günümüze kadar ki olan süreçte yapılan araştırmalar sonucunda Türkiye’nin yeterli önlemleri almayarak sera gazlarının salınımının azaltılması konusunda herhangi bir katkı sağlayamadığı gözlemlenmiştir. Bu paragrafın 300 kelimeyle özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer (Şekil 1). Şekil 1. Sera gazlarının uzay, atmosfer ve dünya yüzeyi arasındaki etkisi (Türkeş vd., 2000, s. 9). Doğal olarak oluşan sera gazları ortalama bir sıcaklığı 33 0 C civarında etkiler (IPCC, 2007). En büyük sera gazları arasında; Su buharı: Sera gazları arasında %36-%70 arasında bir etkisi vardır. Atmosferdeki değişimde insan faktörünün her hangi bir etkisi yoktur (Uzmen, 2007, ss. 49-51); Karbon Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017 / G. Ö. Başıbüyük, F. Ay, S. Acar 207 dioksit(CO2): %9-%26 oranında bir etkisi vardır. Sanayi devrimiyle birlikte fosil yakıt tüketiminin (%80-85 petrol-kömür) artması, atmosferdeki CO2 miktarının da %25-%36 oranında yükselmesine neden olmuştur (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67; Mitscherlich, 1995; EPA, 2007). Sanayi devriminden önce atmosferde biriken CO2 oranı 600 milyar ton iken, bu oran devrimden sonra 750 milyar ton olmuştur. Metan (CH4):%4-%9 oranında bir etkisi vardır. Atmosferdeki oranı yıllardır değişmemesine rağmen son zamanlarda meydana gelen değişimlerden sonra metan oranının atmosferde iki katına çıktığı ve 1950’den itibaren %1 oranında arttığı gözlemlenmiştir. Diğer sera gazlarıyla karşılaştırıldığında atmosferdeki oranı düşük gözükse de diğer gazlardan daha kalıcı bir etkiye sahip olması sebebiyle içinde bulunduğumuz dünya etkilenmektedir (Akdur, 2005, s.19); Ozon (O3): %3-%7 oranında bir etkiye sahiptir. Morötesi ışınların büyük bir bölümünü tutarak dünya etrafında koruma kalkanı görevini görür (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67). Küresel ısınmaya dolaylıda olsa bir etkisi olan ozon tabakasının seviyesininorta enlemlerde %3- %5, yukarı enlemlerde ise %6 - %8 oranında bir azalma görülmüştür (Gleason vd., 1993, s.524; Kiehl vd., 1997; Schmidt, 2005; Russell, 2007). Bunlarla birlikte, bulutlar da radyasyon dengesini etkileyen faktörlerden birisidir. Ancak, sıvı veya buz şeklinde oluştuğundan su buharından radyasyon üstünde farklı etkileri vardır. Belirtilen sera gazlarının dışında yer alan Azot oksit ( araba egzoz gazı) ve Kloroflorokarbonlar da (klima, buzdolabı, sprey ve lastik üretimde kullanılır) küresel iklim değişikliğinde önemli bir rol oynayan gazlar arasındadır. İklimsel değişime olumsuz yönde katkı sağlayan bu faktörlerin küresel ısınma problemine yol açarak tüm canlıları, özellikle insan sağlığını tehdit edecek boyutlara ulaşmasıyla dünya gündeminin temel problemlerinden biri haline gelmesini sağlamış ve bu süreci önlemek adına bir takım adımlar atılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda uluslararası düzeyde ilk çalışma olarak Birleşmiş Milletler’ in 1972 yılında düzenlediği konferans söylenebilir. Küresel iklim değişikliği konusu ele alınarak tüm dünya ülkelerinin dikkatini üstüne çekmeyi başarmıştır. Bu süreçte atılan ilk adım 1988 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (The United Nations Environment ProgramUNEP) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (The World Meteorological Organization-WMO)’nün desteğiyle mevcut bilimsel verilere dayanarak oluşturulan “Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli” (Intergovernmental Panel on Climate Change-IPCC) programıdır. Bu programın amacı iklim değişikliğini her yönüyle inceleyerek etkilerini ve oluşabilecek sonuçları hakkında değerlendirme yapabilmektir (IPCC). Daha sonraki çalıştaylar 1990, 1995, 2001 ve 2007 yıllarında gerçekleştirilerek bilim adamları tarafından belirlenen bazı politikalar değerlendirmeye alınmıştır. Bunlar arasında “Sera Gazı Salımının Azaltımında Alternatif Politikaların Ekonomik Maliyetleri” ‘ de yer alır. 1992 yılında gerçekleştirilen diğer bir çalışmada (Rio) “Birleşmiş Mil- Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 208 letler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi” kabul edilerek 1994 yılında yürürlüğe girmiş ve 1997 yılında imzalanan Kyoto Protokolü ile birlikte ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre sera gazları emisyon miktarının azaltılmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Kyoto protokolünün amacı sera gazı konsantrasyonunu, tehlikeli antropojenik girişimi önlemek için stabilize etmek (http://unfccc.int/kyoto_protocol/items/2830.php) ve orman ve bitki örtülerini koruma altına alarak yaygınlaştırmak, enerji verimliliğini artırarak yenilenebilir enerji ihtiyacını karşılamaktır. Kyoto Protokolü verilerine göre yaklaşık 200 ülke sera gazlarının emisyon etkisini azaltmak, küresel ısınmanın etkilerine adaptasyon ve atmosferden sera gazlarını kaldırmak için bu antlaşmaya imza atmışlardır (http://unfccc.int/files/kyoto_protocol/status_ of_ratification/ application/pdf/kp_ratification.pdf). Fakat gelişmiş bir sanayisi ve karbon emisyon miktarı fazla olan ülkeler (ABD, Avustralya, Çin) CO2 oranını düşürmek için yapacağı yatırımlardan zarar edeceğini, ekonomiyi olumsuz etkileyerek işsizliklerin oluşabileceğini savunarak bu protokole imza atmamış sadece destek verdiklerini belirtmişlerdir (http://www.cevre.org.tr/). Bunlarla birlikte bu zamana kadar bu antlaşmaya imza atmamış olan Türkiye’nin de Kyoto protokolüne karşı olan tavrı değişmiş ve 2009 yılında resmi olarak bu protokole imza atarak gereken yükümlülükleri yerine getirmeye söz vermiştir. Fakat günümüze kadar ki olan süreçte yapılan araştırmalar sonucunda Türkiye’nin yeterli önlemleri almayarak sera gazlarının salınımının azaltılması konusunda herhangi bir katkı sağlayamadığı gözlemlenmiştir.

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer (Şekil 1). Şekil 1. Sera gazlarının uzay, atmosfer ve dünya yüzeyi arasındaki etkisi (Türkeş vd., 2000, s. 9). Doğal olarak oluşan sera gazları ortalama bir sıcaklığı 33 0 C civarında etkiler (IPCC, 2007). En büyük sera gazları arasında; Su buharı: Sera gazları arasında %36-%70 arasında bir etkisi vardır. Atmosferdeki değişimde insan faktörünün her hangi bir etkisi yoktur (Uzmen, 2007, ss. 49-51); Karbon Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017 / G. Ö. Başıbüyük, F. Ay, S. Acar 207 dioksit(CO2): %9-%26 oranında bir etkisi vardır. Sanayi devrimiyle birlikte fosil yakıt tüketiminin (%80-85 petrol-kömür) artması, atmosferdeki CO2 miktarının da %25-%36 oranında yükselmesine neden olmuştur (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67; Mitscherlich, 1995; EPA, 2007). Sanayi devriminden önce atmosferde biriken CO2 oranı 600 milyar ton iken, bu oran devrimden sonra 750 milyar ton olmuştur. Metan (CH4):%4-%9 oranında bir etkisi vardır. Atmosferdeki oranı yıllardır değişmemesine rağmen son zamanlarda meydana gelen değişimlerden sonra metan oranının atmosferde iki katına çıktığı ve 1950’den itibaren %1 oranında arttığı gözlemlenmiştir. Diğer sera gazlarıyla karşılaştırıldığında atmosferdeki oranı düşük gözükse de diğer gazlardan daha kalıcı bir etkiye sahip olması sebebiyle içinde bulunduğumuz dünya etkilenmektedir (Akdur, 2005, s.19); Ozon (O3): %3-%7 oranında bir etkiye sahiptir. Morötesi ışınların büyük bir bölümünü tutarak dünya etrafında koruma kalkanı görevini görür (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67). Küresel ısınmaya dolaylıda olsa bir etkisi olan ozon tabakasının seviyesininorta enlemlerde %3- %5, yukarı enlemlerde ise %6 - %8 oranında bir azalma görülmüştür (Gleason vd., 1993, s.524; Kiehl vd., 1997; Schmidt, 2005; Russell, 2007). Bunlarla birlikte, bulutlar da radyasyon dengesini etkileyen faktörlerden birisidir. Ancak, sıvı veya buz şeklinde oluştuğundan su buharından radyasyon üstünde farklı etkileri vardır. Belirtilen sera gazlarının dışında yer alan Azot oksit ( araba egzoz gazı) ve Kloroflorokarbonlar da (klima, buzdolabı, sprey ve lastik üretimde kullanılır) küresel iklim değişikliğinde önemli bir rol oynayan gazlar arasındadır. İklimsel değişime olumsuz yönde katkı sağlayan bu faktörlerin küresel ısınma problemine yol açarak tüm canlıları, özellikle insan sağlığını tehdit edecek boyutlara ulaşmasıyla dünya gündeminin temel problemlerinden biri haline gelmesini sağlamış ve bu süreci önlemek adına bir takım adımlar atılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda uluslararası düzeyde ilk çalışma olarak Birleşmiş Milletler’ in 1972 yılında düzenlediği konferans söylenebilir. Küresel iklim değişikliği konusu ele alınarak tüm dünya ülkelerinin dikkatini üstüne çekmeyi başarmıştır. Bu süreçte atılan ilk adım 1988 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (The United Nations Environment ProgramUNEP) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (The World Meteorological Organization-WMO)’nün desteğiyle mevcut bilimsel verilere dayanarak oluşturulan “Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli” (Intergovernmental Panel on Climate Change-IPCC) programıdır. Bu programın amacı iklim değişikliğini her yönüyle inceleyerek etkilerini ve oluşabilecek sonuçları hakkında değerlendirme yapabilmektir (IPCC). Daha sonraki çalıştaylar 1990, 1995, 2001 ve 2007 yıllarında gerçekleştirilerek bilim adamları tarafından belirlenen bazı politikalar değerlendirmeye alınmıştır. Bunlar arasında “Sera Gazı Salımının Azaltımında Alternatif Politikaların Ekonomik Maliyetleri” ‘ de yer alır. 1992 yılında gerçekleştirilen diğer bir çalışmada (Rio) “Birleşmiş Mil- Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 208 letler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi” kabul edilerek 1994 yılında yürürlüğe girmiş ve 1997 yılında imzalanan Kyoto Protokolü ile birlikte ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre sera gazları emisyon miktarının azaltılmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Kyoto protokolünün amacı sera gazı konsantrasyonunu, tehlikeli antropojenik girişimi önlemek için stabilize etmek (http://unfccc.int/kyoto_protocol/items/2830.php) ve orman ve bitki örtülerini koruma altına alarak yaygınlaştırmak, enerji verimliliğini artırarak yenilenebilir enerji ihtiyacını karşılamaktır. Kyoto Protokolü verilerine göre yaklaşık 200 ülke sera gazlarının emisyon etkisini azaltmak, küresel ısınmanın etkilerine adaptasyon ve atmosferden sera gazlarını kaldırmak için bu antlaşmaya imza atmışlardır (http://unfccc.int/files/kyoto_protocol/status_ of_ratification/ application/pdf/kp_ratification.pdf). Fakat gelişmiş bir sanayisi ve karbon emisyon miktarı fazla olan ülkeler (ABD, Avustralya, Çin) CO2 oranını düşürmek için yapacağı yatırımlardan zarar edeceğini, ekonomiyi olumsuz etkileyerek işsizliklerin oluşabileceğini savunarak bu protokole imza atmamış sadece destek verdiklerini belirtmişlerdir (http://www.cevre.org.tr/). Bunlarla birlikte bu zamana kadar bu antlaşmaya imza atmamış olan Türkiye’nin de Kyoto protokolüne karşı olan tavrı değişmiş ve 2009 yılında resmi olarak bu protokole imza atarak gereken yükümlülükleri yerine getirmeye söz vermiştir. Fakat günümüze kadar ki olan süreçte yapılan araştırmalar sonucunda Türkiye’nin yeterli önlemleri almayarak sera gazlarının salınımının azaltılması konusunda herhangi bir katkı sağlayamadığı gözlemlenmiştir. Bu paragrafın 300 kelimeyle farklı kelimelerle özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer (Şekil 1). Şekil 1. Sera gazlarının uzay, atmosfer ve dünya yüzeyi arasındaki etkisi (Türkeş vd., 2000, s. 9). Doğal olarak oluşan sera gazları ortalama bir sıcaklığı 33 0 C civarında etkiler (IPCC, 2007). En büyük sera gazları arasında; Su buharı: Sera gazları arasında %36-%70 arasında bir etkisi vardır. Atmosferdeki değişimde insan faktörünün her hangi bir etkisi yoktur (Uzmen, 2007, ss. 49-51); Karbon Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017 / G. Ö. Başıbüyük, F. Ay, S. Acar 207 dioksit(CO2): %9-%26 oranında bir etkisi vardır. Sanayi devrimiyle birlikte fosil yakıt tüketiminin (%80-85 petrol-kömür) artması, atmosferdeki CO2 miktarının da %25-%36 oranında yükselmesine neden olmuştur (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67; Mitscherlich, 1995; EPA, 2007). Sanayi devriminden önce atmosferde biriken CO2 oranı 600 milyar ton iken, bu oran devrimden sonra 750 milyar ton olmuştur. Metan (CH4):%4-%9 oranında bir etkisi vardır. Atmosferdeki oranı yıllardır değişmemesine rağmen son zamanlarda meydana gelen değişimlerden sonra metan oranının atmosferde iki katına çıktığı ve 1950’den itibaren %1 oranında arttığı gözlemlenmiştir. Diğer sera gazlarıyla karşılaştırıldığında atmosferdeki oranı düşük gözükse de diğer gazlardan daha kalıcı bir etkiye sahip olması sebebiyle içinde bulunduğumuz dünya etkilenmektedir (Akdur, 2005, s.19); Ozon (O3): %3-%7 oranında bir etkiye sahiptir. Morötesi ışınların büyük bir bölümünü tutarak dünya etrafında koruma kalkanı görevini görür (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67). Küresel ısınmaya dolaylıda olsa bir etkisi olan ozon tabakasının seviyesininorta enlemlerde %3- %5, yukarı enlemlerde ise %6 - %8 oranında bir azalma görülmüştür (Gleason vd., 1993, s.524; Kiehl vd., 1997; Schmidt, 2005; Russell, 2007). Bunlarla birlikte, bulutlar da radyasyon dengesini etkileyen faktörlerden birisidir. Ancak, sıvı veya buz şeklinde oluştuğundan su buharından radyasyon üstünde farklı etkileri vardır. Belirtilen sera gazlarının dışında yer alan Azot oksit ( araba egzoz gazı) ve Kloroflorokarbonlar da (klima, buzdolabı, sprey ve lastik üretimde kullanılır) küresel iklim değişikliğinde önemli bir rol oynayan gazlar arasındadır. İklimsel değişime olumsuz yönde katkı sağlayan bu faktörlerin küresel ısınma problemine yol açarak tüm canlıları, özellikle insan sağlığını tehdit edecek boyutlara ulaşmasıyla dünya gündeminin temel problemlerinden biri haline gelmesini sağlamış ve bu süreci önlemek adına bir takım adımlar atılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda uluslararası düzeyde ilk çalışma olarak Birleşmiş Milletler’ in 1972 yılında düzenlediği konferans söylenebilir. Küresel iklim değişikliği konusu ele alınarak tüm dünya ülkelerinin dikkatini üstüne çekmeyi başarmıştır. Bu süreçte atılan ilk adım 1988 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (The United Nations Environment ProgramUNEP) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (The World Meteorological Organization-WMO)’nün desteğiyle mevcut bilimsel verilere dayanarak oluşturulan “Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli” (Intergovernmental Panel on Climate Change-IPCC) programıdır. Bu programın amacı iklim değişikliğini her yönüyle inceleyerek etkilerini ve oluşabilecek sonuçları hakkında değerlendirme yapabilmektir (IPCC). Daha sonraki çalıştaylar 1990, 1995, 2001 ve 2007 yıllarında gerçekleştirilerek bilim adamları tarafından belirlenen bazı politikalar değerlendirmeye alınmıştır. Bunlar arasında “Sera Gazı Salımının Azaltımında Alternatif Politikaların Ekonomik Maliyetleri” ‘ de yer alır. 1992 yılında gerçekleştirilen diğer bir çalışmada (Rio) “Birleşmiş Mil- Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 208 letler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi” kabul edilerek 1994 yılında yürürlüğe girmiş ve 1997 yılında imzalanan Kyoto Protokolü ile birlikte ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre sera gazları emisyon miktarının azaltılmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Kyoto protokolünün amacı sera gazı konsantrasyonunu, tehlikeli antropojenik girişimi önlemek için stabilize etmek (http://unfccc.int/kyoto_protocol/items/2830.php) ve orman ve bitki örtülerini koruma altına alarak yaygınlaştırmak, enerji verimliliğini artırarak yenilenebilir enerji ihtiyacını karşılamaktır. Kyoto Protokolü verilerine göre yaklaşık 200 ülke sera gazlarının emisyon etkisini azaltmak, küresel ısınmanın etkilerine adaptasyon ve atmosferden sera gazlarını kaldırmak için bu antlaşmaya imza atmışlardır (http://unfccc.int/files/kyoto_protocol/status_ of_ratification/ application/pdf/kp_ratification.pdf). Fakat gelişmiş bir sanayisi ve karbon emisyon miktarı fazla olan ülkeler (ABD, Avustralya, Çin) CO2 oranını düşürmek için yapacağı yatırımlardan zarar edeceğini, ekonomiyi olumsuz etkileyerek işsizliklerin oluşabileceğini savunarak bu protokole imza atmamış sadece destek verdiklerini belirtmişlerdir (http://www.cevre.org.tr/). Bunlarla birlikte bu zamana kadar bu antlaşmaya imza atmamış olan Türkiye’nin de Kyoto protokolüne karşı olan tavrı değişmiş ve 2009 yılında resmi olarak bu protokole imza atarak gereken yükümlülükleri yerine getirmeye söz vermiştir. Fakat günümüze kadar ki olan süreçte yapılan araştırmalar sonucunda Türkiye’nin yeterli önlemleri almayarak sera gazlarının salınımının azaltılması konusunda herhangi bir katkı sağlayamadığı gözlemlenmiştir. Bu makalenin 300 kelimeyle farklı kelimelerle özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer (Şekil 1). Şekil 1. Sera gazlarının uzay, atmosfer ve dünya yüzeyi arasındaki etkisi (Türkeş vd., 2000, s. 9). Doğal olarak oluşan sera gazları ortalama bir sıcaklığı 33 0 C civarında etkiler (IPCC, 2007). En büyük sera gazları arasında; Su buharı: Sera gazları arasında %36-%70 arasında bir etkisi vardır. Atmosferdeki değişimde insan faktörünün her hangi bir etkisi yoktur (Uzmen, 2007, ss. 49-51); Karbon Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017 / G. Ö. Başıbüyük, F. Ay, S. Acar 207 dioksit(CO2): %9-%26 oranında bir etkisi vardır. Sanayi devrimiyle birlikte fosil yakıt tüketiminin (%80-85 petrol-kömür) artması, atmosferdeki CO2 miktarının da %25-%36 oranında yükselmesine neden olmuştur (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67; Mitscherlich, 1995; EPA, 2007). Sanayi devriminden önce atmosferde biriken CO2 oranı 600 milyar ton iken, bu oran devrimden sonra 750 milyar ton olmuştur. Metan (CH4):%4-%9 oranında bir etkisi vardır. Atmosferdeki oranı yıllardır değişmemesine rağmen son zamanlarda meydana gelen değişimlerden sonra metan oranının atmosferde iki katına çıktığı ve 1950’den itibaren %1 oranında arttığı gözlemlenmiştir. Diğer sera gazlarıyla karşılaştırıldığında atmosferdeki oranı düşük gözükse de diğer gazlardan daha kalıcı bir etkiye sahip olması sebebiyle içinde bulunduğumuz dünya etkilenmektedir (Akdur, 2005, s.19); Ozon (O3): %3-%7 oranında bir etkiye sahiptir. Morötesi ışınların büyük bir bölümünü tutarak dünya etrafında koruma kalkanı görevini görür (Kışlalıoğlu ve Berkes, 1995, s.67). Küresel ısınmaya dolaylıda olsa bir etkisi olan ozon tabakasının seviyesininorta enlemlerde %3- %5, yukarı enlemlerde ise %6 - %8 oranında bir azalma görülmüştür (Gleason vd., 1993, s.524; Kiehl vd., 1997; Schmidt, 2005; Russell, 2007). Bunlarla birlikte, bulutlar da radyasyon dengesini etkileyen faktörlerden birisidir. Ancak, sıvı veya buz şeklinde oluştuğundan su buharından radyasyon üstünde farklı etkileri vardır. Belirtilen sera gazlarının dışında yer alan Azot oksit ( araba egzoz gazı) ve Kloroflorokarbonlar da (klima, buzdolabı, sprey ve lastik üretimde kullanılır) küresel iklim değişikliğinde önemli bir rol oynayan gazlar arasındadır. İklimsel değişime olumsuz yönde katkı sağlayan bu faktörlerin küresel ısınma problemine yol açarak tüm canlıları, özellikle insan sağlığını tehdit edecek boyutlara ulaşmasıyla dünya gündeminin temel problemlerinden biri haline gelmesini sağlamış ve bu süreci önlemek adına bir takım adımlar atılmaya başlanmıştır. Bu bağlamda uluslararası düzeyde ilk çalışma olarak Birleşmiş Milletler’ in 1972 yılında düzenlediği konferans söylenebilir. Küresel iklim değişikliği konusu ele alınarak tüm dünya ülkelerinin dikkatini üstüne çekmeyi başarmıştır. Bu süreçte atılan ilk adım 1988 yılında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (The United Nations Environment ProgramUNEP) ve Dünya Meteoroloji Örgütü (The World Meteorological Organization-WMO)’nün desteğiyle mevcut bilimsel verilere dayanarak oluşturulan “Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli” (Intergovernmental Panel on Climate Change-IPCC) programıdır. Bu programın amacı iklim değişikliğini her yönüyle inceleyerek etkilerini ve oluşabilecek sonuçları hakkında değerlendirme yapabilmektir (IPCC). Daha sonraki çalıştaylar 1990, 1995, 2001 ve 2007 yıllarında gerçekleştirilerek bilim adamları tarafından belirlenen bazı politikalar değerlendirmeye alınmıştır. Bunlar arasında “Sera Gazı Salımının Azaltımında Alternatif Politikaların Ekonomik Maliyetleri” ‘ de yer alır. 1992 yılında gerçekleştirilen diğer bir çalışmada (Rio) “Birleşmiş Mil- Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 208 letler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi” kabul edilerek 1994 yılında yürürlüğe girmiş ve 1997 yılında imzalanan Kyoto Protokolü ile birlikte ülkelerin gelişmişlik seviyelerine göre sera gazları emisyon miktarının azaltılmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Kyoto protokolünün amacı sera gazı konsantrasyonunu, tehlikeli antropojenik girişimi önlemek için stabilize etmek (http://unfccc.int/kyoto_protocol/items/2830.php) ve orman ve bitki örtülerini koruma altına alarak yaygınlaştırmak, enerji verimliliğini artırarak yenilenebilir enerji ihtiyacını karşılamaktır. Kyoto Protokolü verilerine göre yaklaşık 200 ülke sera gazlarının emisyon etkisini azaltmak, küresel ısınmanın etkilerine adaptasyon ve atmosferden sera gazlarını kaldırmak için bu antlaşmaya imza atmışlardır (http://unfccc.int/files/kyoto_protocol/status_ of_ratification/ application/pdf/kp_ratification.pdf). Fakat gelişmiş bir sanayisi ve karbon emisyon miktarı fazla olan ülkeler (ABD, Avustralya, Çin) CO2 oranını düşürmek için yapacağı yatırımlardan zarar edeceğini, ekonomiyi olumsuz etkileyerek işsizliklerin oluşabileceğini savunarak bu protokole imza atmamış sadece destek verdiklerini belirtmişlerdir (http://www.cevre.org.tr/). Bunlarla birlikte bu zamana kadar bu antlaşmaya imza atmamış olan Türkiye’nin de Kyoto protokolüne karşı olan tavrı değişmiş ve 2009 yılında resmi olarak bu protokole imza atarak gereken yükümlülükleri yerine getirmeye söz vermiştir. Fakat günümüze kadar ki olan süreçte yapılan araştırmalar sonucunda Türkiye’nin yeterli önlemleri almayarak sera gazlarının salınımının azaltılması konusunda herhangi bir katkı sağlayamadığı gözlemlenmiştir. Bu makalenin karbondioksit başlığı altında 300 kelimeyle özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. bu paragrafın 300 kelimeyle karbondiosit başlığı adı altında özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. bu paragrafın küresel ısınma başlığı altında 300 kelimeyle özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. bu paragrafın kızca özeti

Climate Change


KÜRESEL ISINMA Güneş, iklimsel olayları ve hava durumunu etkileyen bir enerji kaynağıdır. Yeryüzü gelen ışınların %30’unu geri çevirir ve geriye kalan %70’ini ise kendi içine çeker. Daha sonra uzun dalga boylu ısı yayan ışınlar şeklinde atmosfere geri gönderilir. Atmosferde bulunan ve sera gazları olarak bilinen karbon dioksit (CO2), metan (CH4), kloroflorokarbonlar (CFC), azot oksitler (N2O) gibi gazlar uzaya yayılan ısıya engel olur ve ısıyı havada tutarak havanın ısınmasını sağlar. Doğal sera gazları iklimin dengelenmesini sağlarken, bu gazların artması, atmosferde daha fazla ısının kalmasına sebep olur. Bunun sonucunda ise küresel olarak dünyanın hava sıcaklığı her geçen gün artarken insan sağlığını tehdit eden unsurlar da her geçen gün artmaktadır. Kısacası küresel ısınma, dünya yüzeyinin, okyanusların ve atmosferin ortalama derecesinin artmasının sonucunda buzulların eriyerek deniz seviyesinin arttığı bir durumdur (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010; IPCC, 2007, s.2). Gezegenimiz 4.65 milyar yıl boyunca birçok kez ısınıp soğumuştur; fakat günümüzde karşılaşılan bu hızlı ısınmanın sebebi, birçok bilim adamı tarafından da kabul edilen, bu değişimin insan faktörüyle gerçekleştirildiğidir. Küresel ısınmanın başlıca nedeni olarak fosil yakıt tüketimi (kömür yağ, doğalgaz) gösterilmektedir. Bu yakıtları kullanarak atmosferde bulunan sera gazlarının yoğunlaşmasına ve kuvvetlenmesine neden olan “insan”, özellikle 1980 ve 1990 yıllarında bu yoğunluğun en üst seviyeye ulaşmasını sağlamıştır (Türkeş, 2007, s. 47). İklimsel sistemde meydana gelen sıcaklıklar küresel ortalama hava ve okyanus derecesini yükseltirken, karların ve buzların eriyerek deniz seviyelerinin yükselmesine neden olmaktadır (Joint Science Academies’ Statement, 2007; NRC, 2008; USGRCP, 2010, IPCC, 2007:2). Küresel ısınmanın en yaygın ölçüsü Dünya'nın yüzeyine yakın küresel ortalama sıcaklık eğilimindedir. Bu sıcaklık 1906 – 2005 yılları arasında 0.74 ± 0.18 ° C artmıştır ve günümüze kadar olan süreçte de artmaya devam etmektedir. Sıcaklık oranı son dönemlerde neredeyse iki katı oranında bir artış göstermiştir (0.07 °C ± 0.02 °C’ den 0.13 ± 0.03 °C’ e). Kentsel ısınma etkisi 1900’den itibaren her on yılda 0.002 0 C artış göstermektedir (Trenberth; Kevin vd., 2007, 2). Uydu sıcaklık ölçümlerine göre troposferin alt katmanında sıcaklıklar 1979 yılından itibaren her 10 yılda 0.13-0.22 0 C arasında bir artış göstermiştir. Sıcaklık oranları bölgesel olarak farklılık gösterse de, 1850 yılından önceki bin- iki bin yıl öncesi durağan bir şekilde seyretmiştir (Jansen vd., 2007). Gelecekte ise bu oran oldukça dikkat çekicidir. Atmosferde artan karbondioksit miktarı, tüketilen küresel enerji oranının eklenmesiyle de (kömür, petrol ve doğalgaz) paralelinde sıcaklık oranlarının yükselmesine neden olacaktır. Fosil yakıtlar kullanılarak tüketilen enerji miktarı bugünkü enerji ihtiyacının yaklaşık %80’ lik bir oranını karşılamakta ve gün geçtikçe artmaktadır. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi-2017/ Küresel Isınma ve Küresel... 206 Gelecekte ise tüketilen enerji miktarının ve CO2 oranının da iki katına çıkacağı ve 2050 yılında bu enerjinin 30 terawatt’a (milyar kw) kadar yükseleceği düşünülmektedir. Tüm bunların sonucunda sıcaklık oranının ise 1 ve 5 0 C arasında değişebileceğini ve dünyanın ve dünyada yaşayan canlıların akıbetinin ne olacağı tahmin edilememektedir (http://img.eba.gov.tr). Küresel iklim sistemine dış etkilerle baskı yapan güçler vardır. Bunlar içinde özellikle radyatif (ışınımsal) baskı (atmosferdeki troposfer ve stratosfer katmanları arasında atmosfer sınırları içinde radyasyondaki değişim-sera gazları oranlarının değişimi) oldukça önemli olmakla birlikte, güneş parlaklığındaki değişim, volkanik patlamalar ve güneş çevresinde ki dünyanın yörüngesindeki varyasyonlar da (Hegerl, 2007, 5) iklim sistemini etkileyen güçler arasındadır. Sera gazlarının etkileşim süreci bir gezegenin alt atmosferi ve yüzeyinde ısınan gazlar tarafından kızılötesi radyasyonun emilmesi ve yayılması şeklinde oluşur. Güneşten gelen ışınların bir bölümü atmosferdeki gazlar ve ozon tabakası tarafından emilirken; diğer kısımları ise bulutlardan geriye yansır. Yeryüzüne ulaşan bu ışınlar atmosferdeki su buharı ve diğer gazlar tarafından tutularak dünyayı ısıtmakta olduğundan yüzey ve troposfer katı olması gereken sıcaklıktan daha sıcak olur. Bu durum, seralarda olan güneş ışınlarıyla ısınan ve sıcak havayı kendi içinde tutan duruma benzer. bu paragrafın farklı kelimelerle söylenişi

Climate Change


Küresel Isınmanın İnsan Yaşamına Etkileri İnsanoğlu binlerce yıldan beri doğaya hakim olma, daha çok yararlanma gibi isteklerle dünyayı sorumsuzca, düşüncesizce tahrip etmektedir. Küresel ısınma olgusu, binlerce, milyonlarca yıldan beri dünyada görülen iklimsel değişme olaylarından çoğu özellikleri yönüyle farklıdır. Her şeyden önce küresel ısınma olgusu doğanın kendi döngüsü içerisinde gerçekleşen bir olay değildir. Tamamen insan aktivitesi sonucu meydana gelen birikimli ve birbirini etkileyerek giderek şiddetini artıran olaylar bileşeninin tetikleyicisidir. Küresel ısınma olgusu, insanın ilk kez bulunduğu çevreye müdahale ederek çevre koşullarını değiştirmeye başladığı Sanayi Devrimiyle başlamış, teknolojik gelişmelerin sonucu olarak doğanın ve çevre koşullarının olumsuz değiştirilmesinin, insan ve canlı yaşamına vereceği zararların nerelere ulaşabileceği düşünülmeden yapılan sorumsuzca davranışların neticesinde ortaya çıkmıştır. Küresel ısınmanın tehlikeli boyutlarının tüm dünya ülkeleri tarafından anlaşılması ancak 1970 yıllarda gerçekleşmiştir (Kadıoğlu, 2001; Öztürk, 2002). Küresel ısınmaya bağlı olarak kutuplardaki buzulların erimesiyle son 20 yıl içinde deniz seviyesi 15-20 cm yükselmiştir. Küresel ısınmanın etkileri giderek arttığına göre bir süre sonra kutuplardaki tüm buzullar eridiğinde deniz seviyesi hızla yükselecek ve deniz seviyesinde ve altında toprağa sahip olan Hollanda, Almanya, Danimarka gibi ülkelerin toprakları deniz sularıyla kaplanacağı ve tuzlanacağı için verimsizleşerek, gıda üretimi azalacak, dünyada açlık krizine neden olacaktır. Kutup bölgelerindeki donmuş toprakların tuttuğu önemli sera gazlarından CO2, atmosfere salınacak ve küresel ısınma etkilerinin daha da şiddetli seyretmesine neden olacaktır. Denizler ısınacağı için bünyesindeki erimiş CO2 yine gaz halinde atmosfere verilerek küresel ısınma etkilerini artıracaktır. Atlas okyanusundaki Golfstrim ve Labrador gibi su akıntıları ile diğer deniz ve okyanuslardaki su akıntıları da yavaşlayacak ve denizlerin sıcaklıkları artacağından, buralardaki canlı yaşamı büyük bir kaosa sürüklenecektir. Denizlerin akıntılarının azalmasından dolayı oluşacak besin kıtlığı ve çevre kirliliği insan yaşamı başta olmak üzere tüm canlıları tehdit edecektir (Çukurçayır ve ark, 1997; Karakaya ve Özçağım, 2004; Keleş ve Hamamcı, 1998). Ani ve dengesiz iklim koşulları, ekilebilir alanlarda erozyon, heyelan, sel felaketi, orman yangını ve çölleşmeyi artırarak tarım alanlarının hızla yok 38 Galip Akın olmasına sebep olacağından, besin bulmak imkansız hale gelebilecektir. Ormanların yanması, çölleşme, erozyon olayları daha fazla CO2 gibi sera gazlarının atmosfere salınmasına neden olacağından, küresel ısınmanın etkileri daha fazla görülmeye başlayacaktır (Campbell, 1995; Cemre, 2006; www.cevreorman.gov.tr). Küresel ısınmanın artmasına bağlı olarak meydana gelecek tüm felaketleri şimdiden tam olarak kestirmek ve açıklamak mümkün değildir. Ancak küresel ısınmayı önlemek için tüm dünya ülkeleri neler yapılması gerekiyorsa hiç zaman kaybetmeden başlamalıdırlar. Çünkü bitkilerin, hayvanların yaşamadığı dünyada, insanların yaşayabileceğini sanmak hiçbir insanın düşünebileceği bir gelecek olmasa gerek. Yapılan araştırmalar küresel ısınmanın, insanın bedenen, ruhen ve sosyal yönlerden sağlıklı kalamayacağını ortaya koymaktadır . bu pargrafın farklı kelmelerle ifadesi

Climate Change