Il scolast fa gruppas da 2 tochen 4 scolars. Mintga gruppa simbolisescha ina specia da plaids e seplazzescha d'ina vart dalla halla da gimnastica. Sin tschella vart dalla halla da gimnastica metta il scolast in migliac cartas. Sin mintga carta san ins leger plaids dallas tschun specias da plaids. Ils scolars e las scolaras cuoran persuls/persulas vi tier las cartas (ni fan in percuors) e prendan ina carta cun in plaid che corrispunda a lur specia. Cura ch'els/ch'ellas tuornan tier la gruppa, controllescha lezza, sche la schelta ei stada correcta. Sche quei ei buc il cass, sto il plaid puspei vegnir purtaus anavos. La gruppa che ha sco emprema rimnau tut ses plaids, ha gudignau.

La magistra fo 5 gruppas da duos fin quatter scolars. Mincha gruppa simbolisescha üna spezcha da pleds ed as pusiziunescha in üna mited da la sela da gimnastica. Ill'otra mited da la sela metta la magistra ün mantun cartas. Sün mincha carta sun notos pleds da las tschinch spezchas da pleds. Ün scolar u üna scolara da mincha gruppa cuorra vi tar las cartas e piglia üna carta cun ün pled chi correspuonda a la spezcha da sia gruppa. El/Ella tuorna tar la gruppa e lo controllan tuots insembel, scha la carta es güsta. Scha que nun es il cas, stu la carta darcho gnir missa inavous sül plic. La gruppa chi ho ramasso il prüm tuot sieus pleds ho guadagno.

La magistra fa 5 gruppas da duos fin quatter scolaras e scolars. Mincha gruppa simbolisescha üna spezcha da pleds e's posiziunescha in üna mità da la sala da gimnastica. In tschella mità da la sala metta la magistra ün mantun cartas. Sün mincha carta sun notats pleds da las tschinch spezchas da pleds. Ün scolar o üna scolara da mincha gruppa cuorra via pro las cartas e piglia üna carta cun ün pled chi correspuonda a la spezcha da sia gruppa. El/Ella tuorna pro la gruppa e là controllan tuots insembel, scha la carta es güsta. Scha quai nun es il cas, sto la carta darcheu gnir missa inavo sül plic. La gruppa chi ha ramassà il prüm tuot seis pleds ha guadagnà.


Sligiaziun per M10.1a-b sco era pigl exercezi el cudisch da lavur.

Soluziun per M10.1a-b scu eir per l'exercizi aint il cudesch da lavur:

Soluziun per M10.1a-b sco eir per l'exercizi aint il cudesch da lavur:


b) Muossa il <strong>tric </strong>pér, cura che ti sesentas segirs.

b) Mussa igl tric per, cura ca tei sasaintas siir.

b) Muossa ün tric pür, cur cha tü at saintast sgür/sgüra.


Exercitescha il striegn cun in partenari. Lez di a ti tgei che ti sas aunc migliurar.

Exerzitescha igl strign cun egn partenari. Lez gi a tgei, tge ca tei sas ànc migliurar.

Exercitescha a striuner cun ün conscolar. Quel at disch che cha tü poust fer meglder.

Exercitescha a striunar cun ün conscolar. Quel at disch che cha tü poust far meglder.


Semtga tut las caussas che ti drovas pil striegn.

Semtga tut las tgossas ca tei dovras pigl strign.

Prepara tuot que cha tü drouvast per striuner.

Prepara tuot quai cha tü douvrast per striunar.


Savastgescha sco striùn near striunessa.


Organisescha ina capiala ed ina bitgetta magica. Ti sas era zambergiar quei material.

Organisescha egna tgapeala ad egna batgeta magica. Tei sas ear zambargear que material.

Organisescha ün chapè ed üna bachetta magica. Quel materiel poust tü eir zambrager.

Organisescha ün chapè ed üna percha magica. Quel material poust tü eir zambriar.


• Daco ston ins insumma saver differenziar las specias da plaids? (Per capir la structura d'in lungatg e secapir endretg; per emprender pli tgunsch auters lungatgs a basa dallas enconuschientschas dalla grammatica digl agen lungatg.)

• Partge ston ign anzuma saver diferanztgear las spezias da pleds? (Par capir la structura d'egn lungatg a s'antalir andretg; par amprender ple tgiensch oters lungatgs a basa da las ancunaschientschas da la gramatica digl agen lungatg).

• Perche as stu insè savair disferenzcher las spezchas da pleds? (Per incler la structura d'üna lingua e per incler ün a l'oter; per imprender pü facilmaing otras linguas a basa da las cugnuschentschas da la grammatica da l'egna lingua.)

• Perche as stoja insè savair disferenzchar las spezchas da pleds? (Per incleger la structura d'üna lingua e per incleger ün a l'oter; per imprender plü facilmaing otras linguas a basa da las cugnuschentschas da la grammatica da l'aigna lingua.)


• Tgei plaids savein nus schar naven, aschia che la construcziun ei aunc adina fetg bein capeivla? (adjectivs, ev. pronoms)

• Tge pleds savagn nus schar davent, ascheia ca la construcziùn e ànc adigna fetg bagn capevla? adjectivs, ev. pronoms

• Che pleds pudainsa lascher davent, uschè cha la frasa resta aunch'adüna bain inclegiantaivla? (adjectivs, ev. pronoms)

• Che pleds pudaina laschar davent, uschè cha la frasa resta amo adüna bain inclegiantaivla? (adjectivs, ev. pronoms)


b) n = nomen, pr = pronom, a = adjectiv, v = verb, pa = particlas


• San ins metter ils pronoms en in auter liug? (Na, els accumpognan ni remplazzan adina il nomen.)

• San ign meter igls pronoms an egn oter liac? na, els acumpognan near ramplazan adigna igl nomen

• Es que pussibel da metter ils pronoms in ün oter lö? (Na, els rimplazzan u accumpagnan adüna il nomen.)

• Esa pussibel da metter ils pronoms in ün oter lö? (Na, els rimplazzan o accumpognan adüna il nomen.)


• Tgei capeta cugl adjectiv che accumpogna il plaid t-shirt, sche nus mettin il medem adjectiv avon il plaid blusa? (El sto vegnir accordaus cul nomen feminin).

• Tge capeta cugl adjectiv, scha nus lagn prender davent el digl tgavagl a meter el tier la schiemgia? sto vagnir adato agl nomen

• Che capita cul adjectiv chi accumpagna il pled 'chavagl', scha nus il mettains davaunt il pled 'blusa'? (El stu gnir adatto al nomen feminin.)

• Che capita cul adjectiv chi accumpogna il pled 'chavagl', scha nus til mettain davant il pled 'blusa'? (El sto gnir adattà al nomen feminin.)


• Dat ei era specias da plaids en auters lungatgs? (Gie.)

• Dat igl ear spezias da pleds an oters lungatgs? ea

• Do que spezchas da pleds eir in otras linguas? (Schi.)

• Daja spezchas da pleds eir in otras linguas? (Schi.)


Il scolast dat a mintga scolar/scolara ni a gruppas pintgas silmeins treis cedels da colur per mintga specia da plaids. El scriva construcziuns vid la tabla ed ils scolars e las scolaras ordineschan ils cedels ella dretga successiun, p.ex.: Monino tila ina nusch da cocos brina enviers Sarmina. Silsuenter noda el in schema da colur vid la tabla ed ils scolars e las scolaras emprovan d'emplenir quel cun plaids, aschia ch'ei dat ina construcziun correcta e capeivla.

La surmestra dat a mintga scular near a grupas pintgas seglmains tres zedels da calur par mintga spezia da pleds. Ella scriva construcziùns ved la tavla ad igls sculars urdagnan igls zedels an la dretga suczessiùn, p.ex.: La Pippi va a tgavagl. Suainter noda ella egn schema da calur ved la tavla ad igls sculars amprovan d'amplanir quel cun pleds, ascheia c'igl dat egna construcziùn corecta a capevla.

La magistra do a mincha scolar (u a gruppas pitschnas) trais föglins da culur per mincha spezcha da pleds. Ella scriva frasas vi da la tevla e'ls scolars ordineschan ils föglins illa dretta successiun, p.ex. Monino tira üna nusch da cocos brüna vers Sarmina. Zieva fo ella ün schema da culur vi da la tevla e'ls scolars e las scolaras prouvan d'implir quel schema cun pleds, uschè cha que do üna frasa correcta ed inclegiantaivla.

La magistra dà a mincha scolara e scolar (o a gruppas da scolars plü pitschnas) trais föglins da culur per mincha spezcha da pleds. Ella scriva frasas vi da la tabla e las scolaras e'ls scolars ordineschan ils föglins illa dretta successiun, p.ex. Monino tira üna nusch da cocos brüna vers Sarmina. Davo disegna ella ün schema da culur vi da la tabla e las scolaras e'ls scolars prouvan d'implir quel schema cun pleds, uschè chi dà üna frasa correcta ed inclegiantaivla.


Stimau publicum, cordial beinvegni a mia presentaziun magica!

1. Stimo publicum, cordial bagnvagnieu a la mia preschantaziùn magica!

Cheras spectaturas e chers spectatuors, ün cordiel bainvgnieu a mia preschantaziun magica.

Charas spectaturas e chars spectaturs, ün cordial bainvgnü a mia preschantaziun magica.


4. Abracadabra, hocuspocus fidipar, ballun – ballun lai buca schluppar!

4. Abracadabra, hocuspocus fidipar, balùn - balùn dastgas betga schlupar!

Abracadabra, hocuspocus, fidiper – ballun, ballun tü nu suos-chast schlupper!

Abracadabra, hocuspocus, fidipar – ballun, ballun tü nu das-chast schloppar!


3. Mo tgei capeta, sche jeu forel en in ballun magic?

3. Mo tge capeta, scha jou for agl balùn magic?

E che capitaro, sch'eau fatsch üna foura aint il ballun striuno?

E che capitarà, sch'eu fetsch üna foura aint il ballun striunà?


2. Tgei manegeis vus che jeu strieneschi? Tgei vegn a capitar, sche jeu forel cun quella guila en in ballun?

2. Tge manageaz vus ca jou striuneschi? Tge vean a capitar, scha jou for cun quella globa an egn balùn?

Che pensais ch'eau striunescha? Che capitaro, sch'eau fatsch üna foura aint il ballun?

Che pensaivat ch'eu striunescha? Che capitarà, sch'eu fetsch üna foura aint il ballun?


2. Tenor Babic betta Monino las nuschs da cocos mo per dar silla gnarva – buc per far mal. El betta perquei aposta dasperas.

2. Seguond Babic tira Monino las nuschs da cocos be per zaccagner – na per fer mel. El tira perque aposta daspera.

2. Tenor Babic tira Monino las nuschs da cocos be per zaccagnar – na per far mal. El tillas tira perquai aposta daspera.


far sez colurs da feglia (p.ex. da badugns)

fer svess culuors da föglias (p.ex. da vduogns)

far svess culurs da föglias (p.ex. da baduogns)


ina schemia che noda reglas d'ortografia sin ina palma

üna schimgia chi nota reglas d'ortografia sün üna palma


ina plonta da feglia da tschun differentas colurs

ün bös-ch da föglia da tschinch differentas culuors

ün bös-ch da föglia da tschinch differentas culurs


4. (Mira era controlla dil progress 2.7.)

4. (Vzair eir controlla dal progress 2.7.)

4. (Verer eir controlla dal progress 2.7.)


schemias ch'emprendan da leger singuls plaids

schimgias chi imprendan a ler singuls pleds

schimgias chi imprendan a leger singuls pleds


Babic fa novas colurs culla feglia per picturar.

Babic drouva las föglias per fer nouvas culuors e per der culur a la chesa.

Babic douvra las föglias per far nouvas culurs per pitturar las fatschadas da la chasa.


c) In scolar survegn il fegl A (M12.2a), l'auter il fegl B (M12.2b). Sils fegls mauncan mintgamai auters plaids. Ils scolars legian dad ault il text ed empleinan las largias senza mirar sil fegl dil conscolar.

c) Egn scular survean igl figl A (M12.2a), l'oter igl figl B (M12.2b). Segls figls màncan mintgame oters pleds. Igls sculars ligian dad òlt igl text ad amplagnan las largias sainza vurdar segl figl digl cunscular.

d) Ün scolar survain il fögl A (M12.2a), l'oter il fögl B (M12.2b). Sün tuots duos fögls maunchan pleds. Ils pleds chi maunchan sül fögl A sun sül fögl B e viceversa. Ils scolars legian dad ot il text ed implan las luochas, sainza guarder sül fögl dal conscolar.

d) Ün scolar survain il fögl A (M12.2a), l'oter il fögl B (M12.2b). Sün tuots duos fögls mancan pleds. Il pleds chi mancan sül fögl A sun sül fögl B e viceversa. Ils scolars legian dad ot il text ed implischan las loccas, sainza verer sül fögl dal conscolar.


Ils scolars fuorman gruppas pintgas e taglian ora ils plaids cun s/sch dil model da copiar M12.1a. Els emprovan igl emprem da far gruppas culs plaids tenor agens criteris. En classa discuteschan els lur resultats e la scolasta dat il pensum da sortir ils plaids tenor criteris ortografics (sch'ils scolars han aunc buca fatg quei). Sco agid indichescha ella ils suandonts criteris:

Igls sculars furman grupas pintgas a taglian or igls pleds cun s/sch digl modél da cuptgear M12.1a. Els amprovan gl'amprem da far grupas cugls pleds tanor agens criteris. An classa discuteschan els alura igls resultats a la surmestra dat la leztga da sortar igls pleds tanor criteris ortografics (sch'igls sculars ân ànc betga fatg quegl). Sco agid dat ella avànt igls savundànts criteris:

Ils scolars e las scolaras fuorman gruppas pitschnas e taglian our ils pleds cun 's', 'sch' ed 's-ch' dal model da copcher M12.1a. Els prouvan il prüm da fer gruppas culs pleds tenor egens criteris. In classa discutan els lur resultats. Alura do la magistra la lezcha da fer gruppas culs pleds tenor criteris ortografics (scha'ls scolars nun haun que già fat). Scu agüd indicha ella ils seguaints criteris:

Ils scolars e las scolaras fuorman gruppas pitschnas e taglian oura ils pleds cun 's', 'sch' ed 's-ch' dal model da copchar M12.1a. Els prouvan il prüm da far gruppas culs pleds tenor agens criteris. In classa discutan els lur resultats. La magistra dà lura la lezcha da far gruppas culs pleds tenor criteris ortografics (scha'ls scolars nun han quai fingià fat). Sco agüd indicha ella ils seguaints criteris:


Eis ei stau grev da far las gruppas ni gruppas en general?

Es que sto difficil da fer gruppas culs pleds?

Esa stat difficil da far gruppas culs pleds?


vegn pronunziau cun 'sch', denton scret cun 's': stanga, spagat, sbagl, scatla, svanir, smani, sblatschar, striun, sdrema, sgular, stgirat

vean pronunztgieu cun 'sch' dantànt scret cun 's': stànga, spagat, sbagl, stgatla, svanir, stival, splatschar, svidar, sdarnar, sgular, scuar, scariola

vain pronunzcho sch, ma scrit 's': la staila, il spagat, il sbagl, svanir, la striun, svuler, il squigliat, la spedla

vain pronunzchà sch,  ma scrit cun 's': la staila, il spagat, il sbagl, svanir, il striun, svolar, il squilat, la spadla


Co eis ei cun plaids sco siarp, sora, saltar, sapperlot? -> Cheu setschenta la damonda dalla scripziun 's' ni 'sch' buca, cunquei che quels plaids vegnan pronunziai cun 's'.

Co e'gl cun pleds sco sarlut, sora, saltar, saperlot? -> quegl e nign problem, parquegl c'igls pleds vignan pronunztgieus 's'.

Cu es que cun pleds scu serp, sour, suter, sapperlot? La dumanda da la scripziun 's' u 'sch' nun es cò üngün tema, perque cha quels pleds vegnan pronunzchos tuots cun ün s.

Co esa cun pleds sco serp, sour, sotar, sapperlot? La dumonda da la scripziun 's' o 'sch' nun es quia ingün tema, perquai cha quels pleds vegnan pronunzchats tuots cun ün s.


b) artist, sguezia, discuorer, schemia, striun, smincar, miscalca, sgnocca, schualà, mascra, sport, maschina, muscla, posta, sfendaglia, lischnar, svegliarin

b) artist, sguztga, discurer, schlieuset, striùn, schmincar, vischnànca, sgnoca, schmartschir, mascra, sport, maschina, muscla, posta, sfruschar, ski, svegliaregn, sburflar

b) artist, sguozchas, discuorrer, schimgia, striun, schminker, müs-chel, schgnögn, svoul, mascra, sport, maschina, musclas, posta, sfessa, schleppa, svagliarin

b) artist, sguozchas, discuorrer, schimgia, striun, schmincar, müs-chel, schgnögn, svoul, mascra, sport, maschina, musclas, posta, sfessa, schleppa, svagliarin


vegn pronunziau 'sch' e scret cun 'sch': schonglar, schular, schemia, schubergiar, schigentar, schotg

vean pronunztgieu 'sch' a scret cun 'sch': schonglar, schivlar, schiemgia, schubargear, vaschi, schotg

vain pronunzcho sch e scrit 'sch' davaunt l, m, n, gn: schlupper, schmancher, schner, il schnöss, la schgniffeda

vain pronunzchà sch e scrit 'sch' davant l, m, n, gn: schloppar, schmanchar, schner, il schnöss, la schgniffada


Silsuenter legian ils scolars il memo e fan ils pensums.

Suainter ligian igls sculars igl memo a fan las leztgas.

Zieva legian ils scolars e las scolaras il memo e faun las lezchas.

Davo legian ils scolars e las scolaras il memo e fan las lezchas.


Il model da copiar cumpeglia aunc neginas excepziuns e negins plaids cun 'sl'/'schl'. El duei esser in agid per eruir e memorisar igl emprem il fundament dalla regla (avon consonant 's').

Segl modèl da cuptgear M12.1a en ànc nigns pleds cun 'schn'/'schl'/'schm' par saver memorisar miglier gl'amprem igl fundamaint da la regla (avànt consonànt 's' ad avànt vocal 'sch').

vain scrit 's-ch', ma pronunzcho schch: la s-chela, la s-chella, il ruos-ch, il bös-ch, S-chanf

vain scrit 's-ch', ma pronunzchà schch: la s-chala, la s-chella, il ruos-ch, il bös-ch, S-charl


Tgei tratgs communabels han ils plaids da mintga gruppa? -> 'sch' avon vocal, 's' avon consonant

Tge criteri vez vus duvro par sortar? -> 'sch' avànt vocal, 's' avànt consonànt

In chenüna gruppa es que il pü difficil da savair, scha's scriva 's', u 'sch'?

In chenüna gruppa esa il plü difficil da savair, schi's scriva 's' o 'sch'?


Via alla sligiaziun: 2 / 7 / 1 / 3 / 4 / 5 / 6 / 8


Animals cun pial grossa sco elefants, rinoceros e hipopotams.

Animals cun peal grossa sco elefànts, rinozeros a hipopotams.

(pachiderm) Bes-chas cun pel grossa scu elefants, rinoceros ed ippopotams.

(pachiderm) Bes-chas cun pel grossa sco elefants, rinoceros ed ippopotams.


Ils scolars legian ussa l'instrucziun per ina 'cascada' ed emprovan da far ella mintgin per sesez.

Igls sculars ligian l'instrucziùn da la 'cascada' ad amprovan da far ella mintgegn par sasez.

Ils scolars legian uossa l'instrucziun per üna 'cascada' e prouvan e da fer quella minchün daperse.

Ils scolars legian uossa l'instrucziun per üna 'cascada' e prouvan e da tilla far minchün da per sai.


Mirar il DVD 'Safari' cun cuorts purtrets d'animals che vivan ell'Africa, en tut ils idioms ed en rumantsch grischun (ediziun dalla Lia Rumantscha, UdG, SR, URGC, 2013).

Vurdad igl DVD 'Safari' cun curts purtrets d'animals ca vivan an l'Africa. Quel dat igl an tut igls idioms ad an rumàntsch grischùn (ediziùns da la Lia Rumantscha, UdG, SR, URGC, 2013).

Guarder il DVD 'Safari' cun cuorts purtrets da bes-chas chi vivan in Africa, in tuot ils idioms ed in rumantsch grischun (ediziuns da la Lia Rumantscha, UdG, SR, URGC, 2013).

Guardar il DVD 'Safari' cun cuorts purtrets da bes-chas chi vivan in Africa, in tuot ils idioms ed in rumantsch grischun (ediziuns da la Lia Rumantscha, UdG, SR, URGC, 2013).


4.<strong> In elefant drova mintga di …</strong>

4.<strong> Igl elefànt dovra mintga gi …</strong>


a) 1.<strong> Ils elefants contonschan ina grondezia da tochen ...</strong>

1<strong>. Igls elefànts cuntànschan egna grandeztga da antocen ...</strong>

1. Ils elefants paun avair üna grandezza fin a ...

1. Ils elefants pon avair üna grondezza fin a ...


Ils scolars fan ils exercezis da schonglar. Els legian las incumbensas ed emprovan da far ils exercezis senza agid dalla scolasta. Per controllar, sch'ils scolars han capiu ils exercezis lai la scolasta repeter e demonstrar els en classa. Suenter exerciteschan ils scolars adina en dus ina sempla coreografia da schonglar cun bals e presentan ella als conscolars.

Igls sculars fan igls exerzezis da schonglar. Els ligian las leztgas ad amprovan da far igls exerzezis sainz'igl agid da la sumestra. Par controlar sch'igls sculars ân capieu igls exerzezis, lascha la surmestra repeter a preschantar quels a la classa. Suainter exerziteschan igls sculars adigna an dus egna sempla coreografeia da schonglar cun buras a preschaintan quella agls cunsculars.

Ils scolars faun ils exercizis da schongler. Els legian las lezchas e prouvan da fer ils exercizis sainza agüd da la magistra. Per controller, scha'ls scolars haun inclet ils exercizis, als lascha la magistra repeter e demonstrer in classa. Zieva exerciteschan ils scolars adüna in duos üna simpla coreografia da schongler cun ballinas e la preschaintan als conscolars.

Ils scolars fan ils exercizis da schonglar. Els legian las lezchas e prouvan da far ils exercizis sainza agüd da la magistra. Per controllar, scha'ls scolars han inclet ils exercizis, tils lascha la magistra repeter e demonstrar in classa. Davo exerciteschan ils scolars adüna in duos üna simpla coreografia da schonglar cun ballinas e tilla preschaintan als conscolars.


2. Ils elefants vegnan aschi grevs sco …

2. Igls elefànts vignan aschi greavs sco …

2. Ils elefants vegnan uschè greivs scu ...


5. Duront la pausa sas ti cumprar popcorn e vatta da zucher.

5. Durànt la possa sas tei cumprar popcorn a vata da zucer.

5. Düraunt la posa poust tü cumprer popcorn e vatta da zücher.

5. Dürant la posa poust tü cumprar popcorn e vatta da zücher.


4. Ils cavals cuoran en rudi ella manescha.

4. Igls tgavals curan an rudi an la manescha.

4. Ils chavals cuorran intuorn la manescha.


3. In salto mortale ei in tgaubriechel ell'aria.

3. Egn salto mortale e egna cupitgola an l'aria.

3. Ün salto mortel es üna cupicharoula aint il ajer.

3. Ün salto mortal es üna cupicharoula aint il ajer.


Avon la discussiun survegn mintga scolar dus chips. Mintga gada ch'ins tschontscha ston ins metter giu in chip. Ins astga pér puspei tschintschar, cura che mintga conscolar ha era mess giu in chip.

Avànt la discussiùn survean mintga scular duas rudealas. Mintg'eada c'anzatgi prenda igl pled sto el meter giou egna rudeala. Ign dastga per puspe bagliafar, cur ca tut igls cunsculars ân mess giou egna rudeala.

Aunz la discussiun survain mincha scolar duos rudellas (chips). Ün scolar chi piglia il pled stu metter üna rudella sün maisa. El po darcho dumander il pled pür, cur cha tuottas e tuots da la classa haun miss giò üna rudella.

Avant la discussiun survain mincha scolar duos rudellas (chips). Ün scolar chi piglia il pled sto metter üna rudella sün maisa. El po darcheu dumandar il pled pür, cur cha tuottas e tuots da la classa han miss giò üna rudella.


Tgi che beiba l'aua dil migiel senza tuccar il capi survegn in premi.

Tgi ca beva l'aua or digl magiel sainza tutgear igl tgapi survean egn premi.

Chi chi baiva l'ova our dal magöl, sainza tucher il chapè, survain ün premi.

Chi chi baiva l'aua our dal magöl, sainza tocker il chapè, survain ün premi.


Ed ussa creis ti che ti hagies buiu l'aua ord il migiel sut il capi?

Ad ussa cres tei ca tei vegias bavieu l'aua ord igl magiel sut igl tgapi?

Ed uossa crajast tü cha tü hegiast bavieu l'ova our dal magöl suot il chapè?

Ed uossa crajast tü cha tü hajast bavü l'aua our dal magöl suot il chapè?


• Scrivi davos mintga pensum il num dalla persuna responsabla.

• Scrived davo mintga leztga igl num da la parsùna raspunsabla.

• Scrivè zieva mincha lavur u lezcha il nom da la persuna respunsabla.

Scrivai davo mincha lavur o lezcha il nom da la persuna respunsabla.


• Ils suandonts puncts vegnan sclari el plenum dalla classa:

• Igls savundànts puncts vignan sclarieus an classa:

• Ils seguaints puncts vegnan sclarieus in classa:

• Ils seguaints puncts vegnan sclerits in classa:


• Buc emblidei dad aschuntar las rollas dil directur e dils musicants.

• Betg amblidad dad aschuntar las rolas digl rectur a digls musicànts.

Nu schmancher las rollas dal directur u da la directura e dals musicants.

Nun invlidar las rollas dal directer e dals musicants.


• Reparti las rollas, aschia che mintgin ha da far silmeins ina caussa.

• Repartged las rolas ascheia ca mintgegn â da far seglmains egna tgossa.

Scumparti las rollas, uschè cha minchün ho da fer almain üna chosa.

Scumparti las rollas, uschè cha minchün ha da far almain üna chosa.


Gie, gie – senza tuccar il capi – hahaha, quei sai jeu era, fetg sempel, fetg sempel!

Ea, ea – sainza tutgear igl tgapi – hahaha, quegl se jou ear, fetg sempel, fetg sempel!

Hei, hei – sainza tucher il chapè – hahaha, que se eir eau, que es fich simpel, fich simpel!

Hai, hai – sainza tocker il chapè – hahaha, quai saja eir eu, quai es fich simpel, fich simpel!


La scolasta decida ils suandonts puncts:

La surmestra dezeda igls savundànts puncts:

La magistra decida ils seguaints puncts:


Pil numer da clowns san ils scolars seschar inspirar dil model M16.1c-d.

Pigl numer da clowns san igls sculars saschar inspirar digl modèl M16.1c-d.

Per il numer da clowns as paun ils scolars lascher inspirer dal model M16.1c-d.

Pel nomer da clowns as pon ils scolars laschar inspirar dal fögl M16.1c-d.


• Mintgin scriva ina proposta per in num sin in cedel. Dei vies cedel alla scolasta.

• Mintgegn scriva egna proposta par egn num sen egn zedel. Ded igl voss zedel a la surmestra.

• Notè minchün daperse üna proposta per ün nom dal circus sün ün scrittin e surdè quel a la magistra.

Notai minchün da per sai üna proposta per ün nom dal circus sün ün scrittin e til surdai a la magistra.


• Vuschad giou, co igl zircus de ver num.

• Tscherni insembel ün nom (cun üna votaziun).


Bein, bein, quei dat ei, mo mira sut il capi!

Bagn, bagn, quegl dat igl, me varda sut igl tgapi!


pudair fer üna vouta qualchosa oter a scoula


• material necessari: vestgadira, sminca, popcorn, sutgas e meisas, tribuna, decoraziun, bigliets, placats, program, instruments da musica e.a.v.

• material basignevel: vastgadira, titgira, popcorn, sutgas a mesas, tribuna, decoraziùn, bigliets, placats, program, instrumaints da musica a.a.a.

materiel necessari: vstieus, schminca, popcorn, s-chabels e maisas, tribüna e requisits, decoraziun, bigliets, placats, program, instrumaints da musica, e.u.i.

material necessari: büschmainta, schminca, popcorn, sopchas e maisas, tribüna e requisits, decoraziun, bigliets, placats, program, instrumaints da musica, e.u.i.


Ault venerau publicum. Vus veseis cheu in migiel aua. Ussa mettel jeu miu capi sur quei migiel giu. Ed ussa ina damonda: tgi ei buns da beiber l'aua ord il migiel senza alzar il capi?

Stimo publicum. Vus vasez qua egn magiel aua. Ussa met jou igl mieus tgapi sur que magiel. Ad uss egn'amparada: Tgi e bùn da bever or l'aua or digl magiel sainz'ulzar igl tgapi?

Cheras spectaturas e chers spectatuors, bel cha vus essas cò! Vus vzais cò ün magöl ova. Eau met uossa mieu chapè sur il magöl. Chi es bun da baiver l'ova, sainza uzer il chapè?

Charas spectaturas e chars spectaturs, bel cha vus eschat quia! Vus vezzais quia ün magöl aua. Eu met uossa meis chapè sur il magöl. Chi es bun da baiver l'aua, sainza dozar il chapè?


Tut las ponderaziuns en connex culla presentaziun vegnan rimnadas el plenum e nudadas vid la tabla. Ei sa esser il suandont:

Tut las ponderaziùns an conex cun la preschantaziùn vignan rimnadas a nudadas ved la tavla. Qua egn peer exaimpels:

Tuot las ponderaziuns in connex culla preschantaziun vegnan ramassedas in classa e scrittas vi da la tevla. Que po esser il seguaint:

Tuot las ponderaziuns in connex culla preschantaziun vegnan ramassadas in classa e scrittas vi da la tabla. Quai po esser il seguaint:


Beiber l'aua, hahaha, quei ei fetg sempel!

Bever l'aua, hahaha, quegl e fetg sempel!

Baiver l'ova, hahaha, que es fich simpel!

Baiver l'aua, hahaha, quai es fich simpel!


Mintga scolara e mintga scolar surpren ina ni pliras funcziuns el project e seprepara enteifer quellas per la presentaziun. En emprovas (incl. emprova generala) treneschan ils scolars lur numers e lur producziuns ed internaliseschan il proceder. Il public vegn envidaus e la presentaziun da circus vegn realisada.

Mintga sculara a mintga scular surprenda egna near pliras funcziùns agl project a prepara quellas par la preschantaziùn. An amprovas (incl. amprova generala) treneschan igls sculars lur numers a lur producziùns, antocen c'igl cura bagn a sainza grànd studagear. Igls aspectaturs vignan anvidos a la preschantaziùn da zircus vean realisada.

Mincha scolar surpiglia üna u püssas funcziuns i'l proget e's prepara per la preschantaziun. Illas prouvas (inclus la prouva generela) exerciteschan ils scolars lur producziuns e's cunvegnan a reguard il proceder. Els invidan al public e realiseschan la preschantaziun da circus.

Mincha scolar surpiglia üna o plüssas funcziuns i'l proget e's prepara pella preschantaziun. Illas prouvas (inclus la prouva generala) exerciteschan ils scolars lur producziuns e's cunvegnan a reguard il proceder. Els invidan al public e realiseschan la preschantaziun da circus.


Mira, cheu hai jeu curclau giu in migiel aua cun miu capi.

Varda, qua ve jou curvato egn magiel aua cugl mieus tgapi.

Guarda, eau d'he zuppo ün magöl ova suot mieu chapè.

Guarda, eu n'ha zoppà ün magöl aua suot meis chapè.


Tgei ha plaschiu a ti specialmein bein? Ti astgas far pliras cruschs ed aschuntar caussas.

Tge â plaschieu a tgei spezialmeing bagn? Tei dastgas far pliras cruschs ad aschuntar tgossas.

Che t'ho plaschieu specielmaing bain? Tü poust fer püssas cruschs.

Che t'ha plaschü specialmaing bain? Tü poust far plüssas cruschs.


Augustin va vi da tschella vart dalla manescha e suna vinavon.

Igl Gustegn tgutg va vei da tschella vart da la manescha a sùna anavànt.

Augustin vo da l'otra vart da la manescha e suna inavaunt.

Augustin va da tschella vart da la manescha e suna inavant.


• Tgi ei il publicum? Dat ei in project pli grond cun in publicum pli vast (direcziun da scola, geniturs, in'autra classa) ni presentan ils scolars producziuns pli pintgas mo en classa?

• Tgi e igl publicum? Dat igl egn project ple grànd cun egn publicum schlargieu (direcziùn da scola, geniturs, egn'otra classa)

• Chi es il public? Do que ün proget pü grand cun ün public pü vast (direcziun da scoula, genituors, ün'otra classa) u preschaintan ils scolars producziuns pü pitschnas be in classa?

• Chi es il public? Daja ün proget plü grond cun ün public plü vast (direcziun da scoula, genituors, ün'otra classa) o preschaintan ils scolars producziuns plü pitschnas be in classa?


Quei ei bein buc in giug d'inschign, hahahaha. Curclar in migiel aua cun in capi, quei sai jeu era.

Quegl e betg egn gioi d'anschegn, hahaha. Curvatar egn magiel aua cun egn tgapi, quegl se jou ear.

Ma que nun es ün gö d'indschegn, hahahaha. Zupper ün magöl ova suot ün chapè, que se eir eau.

Ma quai nun es ün gö d'indschegn, hahahaha. Zoppar ün magöl aua suot ün chapè, quai sa eir eu.


• Tachei ils cedels cullas parts dalla presentaziun vid la tabla ed ordinei ellas en ina successiun logica.

• Tatgead igls zedels cun las parts da la preschantaziùn ved la tavla, faged urden cun quels.

Tachè ils scrittins cun las differentas parts da la preschantaziun vi da la tevla ed ordinè quels in ün möd chi fo sen.

Tachai ils scrittins cullas parts da la preschantaziun vi da la tabla ed tils ordinai in ün möd chi fa sen.


Naturalmein che jeu hai bugen musica, mo buca cheu!

Natiralmeing ca jou ve bugent musica, mo betga qua!

Natürelmaing ch'eau d'he gugent musica, ma na cò!

Natüralmaing ch'eu n'ha jent musica, ma na quia!


Suenter la presentaziun san ils scolars evaluar il project (cun agid dil model M16.1e-f ed en classa).

Suainter la preschantaziùn vean igl project evaluo (cun agid digl M16.1e-f ad an classa).

Zieva la preschantaziun paun ils scolars evaluer il proget (cun agüd dal model M16.1e-f ed in classa).

Davo la preschantaziun pon ils scolars evaluar il proget (cun agüd dal model M16.1e-f ed in classa).


Co ei la presentaziun da circus gartegiada?

Co e la preschantaziùn da zircus gartageada?


Uei, Augustin! Tgei vegn endamen a ti da disturbar mia presentaziun?

Uei, Gustegn tgutg! Tge vean aindamaint a tgei da disturbar la mia preschantaziùn?

Uei, Augustin! Che at vain adimmaint da'm disturber?

Uei, Augustin! Che at vegn adimmaint da'm disturbar?


• Fagei in'emprova generala e realisei il program exact tenor vies plan per la presentaziun.

• Faged egna prova generala a manad tras igl program exact tanor igl voss plan par la preschantaziùn.

• Fè üna prouva generela e realisè il program precis tenor vos plaun da preschantaziun.

Fat üna prouva generala e realisai il program precis tenor vos plan da preschantaziun.


Il clown alv vul dar in schliep cul capi ad Augustin, mo quel cuora spert naven.

Igl clown alv vut dar egn schlepa cugl tgapi agl Gustegn, mo quel cura speart davent.

Il clown cun fatscha alva voul der ün schleppun ad Augustin, ma quel as fo svelt our da la puolvra e cuorra davent.

Il clown cun fatscha alba voul dar ün schleppun ad Augustin, ma quel as fa svelt our da la puolvra e cuorra davent.


• Nua ha la presentaziun dil circus liug?

• Inua ho lö la preschantaziun dal circus?

• Ingio ha lö la preschantaziun dal circus?


• Procurei pil material che vus duvreis ed exercitei.

• Procurad pigl material ca vus duvraz ad exerzitad.


Aschi bein hai jeu dumignau mes pensums.

Aschi bagn ve jou dumagnieu las mias leztgas.


• Repartged las lavurs da maniera gesta.


Il giug d'inschign vegn pér. Fai attenziun!


Ussa s'auda nies project da circus gia tiel vargau. Co valeteschas ti il decuors e la presentaziun finala da nies circus?

Ussa s'oda igl noss project da zircus gea tigl passo. Co valiteschas tei igl dacurs a la preschantaziùn finala digl noss zircus?

Uossa es nos proget da circus già a fin. Cu valüteschast tü l'andamaint da la preschantaziun da nos circus?

Uossa es nos proget da circus fingià a fin. Co valüteschast tü l'andamaint da la preschantaziun da nos circus?


• Vossas propostas vegnan rimnadas e presentadas all'entira classa.

• Las vossas propostas vignan rimnadas a preschantadas a l'antiera classa.

• La magistra ramassa tuot las propostas e las preschainta a la classa.

La magistra ramassa tuot las propostas e tillas preschainta a la classa.


Na, era leu sas ti buca sunar! Ti disturbas mia presentaziun!

Na, ear là sas tei betga sunar! Tei disturbas la mia preschantaziùn!

Na, neir lo nu poust tü suner! Tü disturbast mia preschantaziun!

Na, neir là nu poust tü sunar! Tü disturbast mia preschantaziun!


• Fagei ina gliesta cun tut las caussas impurtontas che vus stueis far avon che la producziun hagi liug. Nudei tut sin in grond placat.

• Faged egna glista cun tut las tgossas impurtàntas ca vus stuez far avànt, ca la producziùn vegi liac. Nudad tut sen egn grànd placat.

• Fè üna glista cun tuot las chosas importantas cha vus stuvais fer aunz la preschantaziun. Scrivè tuot sün ün grand placat.

Fat üna glista cun tuot las chosas importantas cha vus stuvais far avant la preschantaziun. Scrivai tuot sün ün grond placat.


• artists ed artistas: clowns, acrobats, saltunzs, schongladers, dompturs, striuns e.a.v. (auters affons san sevestgir sco animals)

• artistas ad artists: clowns, acrobats, saltùnzs, schongladers, dompturs, striùns a.a.a. (oters unfànts san savastgir sco animals)

artistas ed artists: clowns, acrobats, sotunzas, schonglörs, domptöras, striun, e.u.i. (oters iffaunts as paun vstir scu bes-chas)

artistas ed artists: clowns, acrobats, sotunzas, schonglörs, domptöras, striun, e.u.i. (oters uffants as pon vestir sco bes-chas)


Il clown alv aulza il capi. En quei mument pren Augustin il migiel e beiba spert l'aua.

Igl clown alv òlza igl tgapi. An que mumaint prenda igl Gustegn igl magiel a beva speart l'aua.

Il clown cun fatscha alva oza il chapè. In quel mumaint piglia Augustin il magöl e baiva svelt l'ova.

Il clown cun fatscha alba doza il chapè. In quel mumaint piglia Augustin il magöl e baiva svelt l'aua.


• Fagei mintgamai in crutsch sil placat, cura ch'ina lavur ei fatga.

• Faged mintgame egna crusch segl placat, cur c'egna lavur e fatga.

• Fè mincha vouta üna crusch sül placat, cur cha vus vais fat üna lezcha.

Fat mincha jada üna crusch sül placat, cur cha vus vais fat üna lezcha.


Bein, bein – mo has ti veramein buca bugen musica?

Bagn, bagn – mo âs tei propi betga bugent musica?


Augustin entra ella manescha. El batta in tamburin ni suna in instrument.

Igl Gustegn tgutg aintra an la manescha. El dat segl tamburegn near sùna egn instrumaint.

Augustin vain illa manescha. El batta sül tamburin u suna ün instrumaint.

Augustin vain illa manescha. El batta sül tamburin o suna ün instrumaint.


- Lein nus far reclama per nies circus? Co?

- Lainsa far reclama pigl noss zircus? Co?

- Vulains nus fer reclama per nos circus? Cu?

• Vulain nus far reclama per nos circus? Co?


Hahaha! Jeu hai buiu ora il migiel aua senza tuccar il capi.

Hahaha! Jou ve bavieu or igl magiel aua sainza tutgear igl tgapi.

Hahaha! Eau d'he bavieu l'ova sainza tucher il chapè.

Hahaha! Eu n'ha bavü l'aua sainza tocker il chapè.


• Rimnei ideas e scrivi quellas sin cedels.

• Rimnad ideias a scrived quellas sen zedels.

Ramassè idejas e scrivè quellas sün scrittins.

Ramassai ideas e tillas scrivai sün scrittins.


A) Lavurs preparatorias ed organisatorias

A) Lavurs preparativas ad organisatoricas

A) Lavuors preparatoricas ed organisatoricas

A) Lavurs preparatoricas ed organisatoricas


• Discutei davart tgei che va bein da realisar e tgei ch'ei grev e sto vegnir strihau.

• Discutad tge ca va bagn da realisar a tge c'e difizil a sto vagnir strischieu.

Discutè che chi vo bain da realiser e che chi'd es memma difficil e stu gnir stricho.

Discutai che chi va bain da realisar e che chi'd es massa difficil e sto gnir strichà.


• Ils scolars san era integrar auter material ni parts dallas incumbensas da quei capetel.

Igls sculars san ear integrar oter material near parts da las leztgas da que capetel.

Ils scolars paun eir integrer oter materiel u parts da las lezchas da quist chapitel.

Ils scolars pon eir integrar oter material o parts da las lezchas da quist chapitel.


• diember da lecziuns che duein/san vegnir impundidas

• diember da lecziùns ca den/san vagnir duvradas

• numer da lecziuns chi staun a disposiziun

• nomer da lecziuns chi stan a disposiziun


• Sclari con bia temps che vus haveis a disposiziun per far las lavurs e parti en bein vies temps.

• Sclared quànt tains ca vus vez a disposiziùn par far las lavurs a partged aint bagn quel.

• Scleri quaunt temp cha vus vais a disposiziun per fer las lavuors. Parti aint bain vos temp.

Scleri quant temp cha vus vais a disposiziun per far las lavurs. Parti aint bain vos temp.


Il clown alv semeina enviers il publicum.

Igl clown alv savolva anviers igl publicum.

Il clown cun fatscha alva as volva vers il public.

Il clown cun fatscha alba as volva vers il public.


Tip per che tut ils scolars fetschien part dalla discussiun:

Tip par ca tut igls sculars prendian part a la discussiùn:

Tip per permetter a tuot ils scolars da fer part a la discussiun:

Tip per permetter a tuot ils scolars da tour part a la discussiun:


El fa sco sch'el prendess il migiel giud la meisetta e buess aua ord il migiel. Il clown alv observa precis tgei ch'el fa. Lu di el cun vusch surstada:

El fa sco sch'el prandess igl magiel giod la meseta a bavess aua or digl magiel. Igl clown alv observa prezis, tge c'el fa. Alura gi el cun vusch surstada:

El fo scu sch'el pigliess ün magöl giò da la maisina e bavess l'ova our dal magöl. Il clown cun fatscha alva observa precis che ch'el fo. Alura disch el tuot stut:

El fa sco sch'el pigliess ün magöl giò da la maisina e bavess l'aua our dal magöl. Il clown cun fatscha alba observa precis che ch'el fa. Lura disch el tuot stut:


• Fan tut ils affons tut ni dat ei differentas gruppas che s'occupeschan p.ex. cullas singulas producziuns, las invitaziuns, la presentaziun dils numers, la musica?

• Fan tut igls unfànts tut near dat igl diferaintas grupas ca s'ocupeschan p.ex. da las singulas producziùns, igls anvids, la preschantaziùn digls numers, la musica?

• Faun tuot ils iffaunts tuot u do que differentas gruppas chi s'occupan p.ex. da las singulas producziuns, dals invids, da la preschantaziun dals numers, da la musica?

• Fan tuot ils uffants tuot o daja differentas gruppas chi s'occupan p.ex. da las singulas producziuns, dals invids, da la preschantaziun dals nomers, da la musica?


«Precis», ho managio Annika, «uossa dalum!»

«Precis», ha manià Annika, «uossa subit!»


4. fatscheda (paraid dadour d'üna chesa)

4. fatschada (paraid dadoura d'üna chasa)


10. chics (cavegls ligiai en in nuv, tud. era 'Dutt')

10. cics (chavels piglios sü ad ün cucun/nat, tud. eir 'Dutt')

10. cops (chavels pigliats sü ad ün cucun/nat, tud. eir 'Dutt')


Sper la villa era in auter curtgin cun ina casa. Leu habitavan in bab ed ina mumma cun dus affons. Il buob haveva num Tommy e la buoba Annika. Quei eran dus affons obedeivels e bein educai. Tommy murdeva mai las unglas e fageva adina quei che sia mumma scheva. Annika tugnava mai, sch'enzatgei mava buca tut sco ella leva. Ella era adina bein vestgida en ses vestgius da mangola, lavai e fatgs ora cul fier scosauda: Ed ella fageva adatg da buca far vegnir tschufs els. Era sch'els dus vegnevan adina bein perina, encurevan els tuttina cumpignia per far termagls. Cura che Pippi traversava aunc las mars cun siu bab, stevan els savens sper la seiv dil curtgin e schevan: «Donn che negin vegn a star en quella casa. Enzatgi cun affons, quei fuss bi.»

Dasper la villa vaiva que aunch'ün oter üert cun üna chesa. Lo abitaivan ün bap ed üna mamma cun lur duos iffaunts, ün mat ed üna matta. Il mat vaiva nom Tommy e la matta Annika. Que d'eiran duos iffaunts fich bravs e manieraivels. Tommy nu's mordaiva mê las unglas e faiva adüna che cha sia mamma al dschaiva. Ed Annika nu marmugnaiva mê, scha qualchosa nu giaiva tenor sia testa. Ella vaiva adüna granda chüra da sieus bels vstieus da bambesch lavos e fats our cul fier. Tommy ed Annika giuvaivan gugent insembel in lur üert, ma suvenz as giavüschaivan els aunch'ün amih ubain üna amia per lur gös. Düraunt quel temp cha Pippi navigiaiva cun sieu bap sur ils mers staivan els minchataunt davous la saiv da l'üert dschand: «Pcho ch'üngün nu sto in quella chesa, a vess da gnir a ster qualchün cun iffaunts!»

Dasper la villa d'eira amo ün oter üert cun üna chasa. Là abitaivan ün bap ed üna mamma cun lur duos uffants, ün mat ed üna matta. Il mat vaiva nom Tommy e la matta Annika. Quai d'eiran duos uffants fich bravs e manieraivels. Tommy nu's mordaiva mai las unglas e faiva adüna che cha sia mamma til dschaiva. Ed Annika nu marmuognaiva mai, scha alch nu giaiva tenor sia testa. Ella vaiva adüna gronda chüra da sia bella büschmainta da bambesch lavada e fatta oura cul fier. Tommy ed Annika giovaivan jent insembel in lur üert, ma suvent as giavüschaivan els amo ün ami obain ün'amia per lur gös. Dürant quel temp cha Pippi navigiaiva cun seis bap sur ils mars staivan els minchatant davo la saiv da l'üert dschond: «Puchà ch'ingün nu sta in quella chasa, i vess da gnir a star inchün cun uffants!»


«Gie, pertgei atgnamein buc?», ei Tommy sedumandaus. «Tgi scamonda quei a nus? Dai, neu, nus mein!»

«Hei», ho dit Tommy, «perche nu fains que? Dai, gni cha nus giains!»

«Hei», ha dit Tommy, «perche nu faina quai? Dai, gnit cha no giain!»


«In affon extraordinari», ha in marinari detg furschond giu ina larma, suenter che Pippi era svanida. El haveva raschun. Pippi era propi in affon extraordinari. Ed il pli extraordinari era sia forza immensa. Pippi era talmein ferma che negin havess gudignau ina lutga encunter ella. Sch'ella vuleva, vegneva ella schizun d'alzar in cavagl. E quei fageva ella mintgaton. Cun in dils marenghins ch'ella haveva survegniu haveva ella cumprau in cavagl quei di ch'ella era vegnida a star ella Villa Babilonia. D'in agen cavagl, da quei haveva ella adina semiau. Ed ussa habitava il cavagl silla veranda. Mo sche Pippi vuleva beiber leu il caffè, alzava ella il cavagl semplamein ora en curtgin.

«Ün iffaunt straordinari», ho managio ün mariner as terdschand giò üna larma. A Pippi nu's vzaiva uossa pü. Il mariner vaiva radschun. Pippi d'eira ün iffaunt straordinari. Il pü singuler eira sia immensa forza. Ella vaiva üna tela forza, cha que nu daiva sün tuot il muond ün pulizist chi vess pudieu cumpetter cun ella. Pippi d'eira capabla d'uzer perfin ün chavagl, sch'ella vulaiva. E s'inclegia cha que capitaiva. Auncha quel di cha l'es ida a ster illa Villa Babilonia s'ho ella cumpreda ün chavagl, pajand ün marenghin. Que d'eira adüna sto sieu sömmi d'avair ün egen chavagl. Ed uossa vivaiva quel chavagl sülla veranda. Ma scha Pippi vulaiva baiver lo il cafè, schi l'uzaiva ella simplamaing giò aint in üert.

«Ün uffant straordinari», ha manià ün mariner as terdschond giò üna larma. A Pippi nu's vezzaiva uossa plü. Il mariner vaiva radschun. Pippi d'eira ün uffant straordinari. Il plü singular d'eira sia immensa forza. Ella vaiva üna tala forza chi nu daiva sün tuot il muond ün pulizist chi vess pudü cumpetter cun ella. Pippi d'eira capabla da dozar perfin ün chavagl, sch'ella vulaiva. E s'inclegia cha quai capitaiva. Amo quel di ch'ella es ida a star illa Villa Babilonia s'ha ella cumprada ün chavagl, pajond ün marenghin. Quai d'eira adüna stat seis sömmi d'avair ün agen chavagl. Ed uossa vivaiva quel chavagl sülla veranda. Ma scha Pippi vulaiva baiver là il cafè, schi til dozaiva ella simplamaing giò aint in üert.


«Gie, ti has raschun, jeu hai detg manzegnas», ha ella detg mo bufatg.

Pippi ho stüdgio ün mumaint e tuot trista ho'la managio:«Tü hest radschun, eau quint manzögnas.»

Pippi ha stübgià ün mumaint e tuot trista ha'la manià:«Tü hast radschun, eu quint manzögnas.»


Avon biars onns haveva siu bab cumprau quella casa ed il curtgin, quintond da vegnir a star cheu cun Pippi, inaga ch'el seigi memia vegls per ir silla mar. Mo allura ei la disgrazia fatala succedida e Pippi ei sedecidida da vegnir a star en quella casa cul num Villa Babilonia e da spitgar cheu il retuorn da siu bab. La casa era gia mobigliada e promta e spitgava mo da vegnir habitada.

Avaunt bgers ans vaiva sieu bap cumpro quista chesa e l'üert, s'impissand da gnir a ster cò cun Pippi cur ch'el füss alura memma vegl per naviger sur ils mers. Ma alura es capiteda quella chosa terribla, inua ch'el es gnieu buffo aint il mer. Uschè es Pippi gnida a ster illa Villa Babilonia per spetter cò sün sieu retuorn. 'Villa Babilonia' d'eira il nom da quista chesa chi d'eira già möbleda e chi d'eira scu fatta aposta per Pippi.

Avant blers ons vaiva seis bap cumprà quista chasa e l'üert, pensond da gnir a star quia cun Pippi, cur ch'el füss lura massa vegl per navigiar sur ils mars. Ma lura es capitada quella chosa terribla,ingio ch'el es gnü boffà aint il mar. Uschè es Pippi gnüda a star illa Villa Babilonia per spettar quia sün seis retuorn. 'Villa Babilonia' d'eira il nom da quista chasa chi d'eira fingià möblada e chi d'eira sco fatta aposta per Pippi.


«Stei bein, cumpogns», ha ella detg ed ha dau a mintgin in betsch sil frunt.

«Stè bain, giuvnots», ho'la dit dand a minchün ün bütsch sül frunt.

«Stat bain, giuvnots», ha'la dit dond a minchün ün bütsch sül frunt.


2. lentagens (pigns tacs brins sillas vestas)<strong> </strong>

2. lantignas (pitschens tacals brüns u brün clers süllas massellas)

2. lantinas (pitschens tacals brüns o brün clers süllas massellas)


Pli baul haveva Pippi secapescha giu in bab ch'ella haveva fetg bugen. E naturalmein ch'ella haveva era giu ina mumma. Mo denton eran aschi biars onns vargai ch'ella saveva buca seregurdar pli da quella. Sia mumma era morta, cura che Pippi era mo pintgetta ed aunc en tgina – ina poppetta che bargeva talmein che negin teneva ora dasperas. Pippi era perschuadida che sia mumma seigi en tschiel e miri giu sin ella tras ina ruosnetta. Pippi salidava savens ella cul maun e scheva: «Buca fai quitaus per mei. Jeu sai schon mirar da mei.»

Pü bod vaiva Pippi bainschi gieu ün bap, il quêl ella amaiva da tuot cour. E natürelmaing vaiv'la eir gieu üna mamma, ma que d'eira già uschè lönch daspö ch'ella niauncha nu s'algordaiva pü. Sia mamma d'eira morta, cur ch'ella d'eira be üna poppina auncha in chüna. E quista poppina vaiva sbragieu ad ün sbragir, uschè ch'üngün nu la supportaiva in sia vicinanza. Pippi d'eira persvasa cha sia mamma füss cusü sün tschêl e cuckess tres üna fourina giò sün ella. Uschè tschegnaiva Pippi suvenz da suotinsü dschand: «Nun avair temma per me, eau am se bain güder!»

Plü bod vaiva Pippi bainschi gnü ün bap ch'ella amaiva da tuot cour. E natüralmaing vaiv'la eir gnü üna mamma, ma quai d'eira fingià uschè lönch daspö ch'ella gnanca nu's regordaiva plü. Sia mamma d'eira morta, cur ch'ella d'eira be üna poppina amo in chüna. E quista poppina vaiva sbragi ad ün sbragir, uschè ch'ingün nu tilla supportaiva in sia vicinanza. Pippi d'eira persvasa cha sia mamma füss casü in tschêl e cuckess tras üna fourina giò sün ella. Uschè tschegnaiva Pippi suvent da suotinsü dschond: «Nun avair temma per mai, eu am sa bain güdar!»


Pippi ha regalau enzatgei a mintgin da ses novs amitgs. Tommy ha survegniu in stilet cun in moni glischont da perlmut ed ad Annika ha ella dau ina scatletta cun in uvierchel ornau da conchiglias. Ella scatletta era in ani cun in crap verd.

Scu algordanza ho Pippi regalo üna piculezza a sieus nouvs amihs. A Tommy ho'la do ün pitschen stilet cul manch glüschaint da madraperla, ed ad Annika ho'la regalo üna

Sco regordanza ha Pippi regalà üna piculezza a seis nouvs amis. A Tommy ha'la dat ün pitschen stilet cul manch glüschaint da madraperla, ed ad Annika ha'la regalà üna


«Quei fetsch jeu mezza», ha Pippi detg, «igl emprem fetsch jeu quei culla buna e sche jeu fetsch buca per camond, aulzel jeu in tec la vusch, e sche jeu hai aunc adina buca capiu, dat ei fridas!»

«Que fatschi svess», ho dit Pippi. «Il prüm am di eau que fich amiaivelmaing, e sch'eau nu fatsch alura per cumand, schi repet eau que aunch'üna vouta cun ün tun pü sever. E sch'eau nu d'he alura auncha adüna na inclet, schi do que schlops!»

«Quai fetscha svess», ha dit Pippi. «Il prüm am di eu quai fich amiaivelmaing, e sch'eu nu fetsch lura per cumond, schi repet eu quai amo üna jada in ün tun plü sever. E sch'eu nun ha lura amo adüna na inclet, schi daja schlops!»


b) Mintga scolar e mintga scolara exercitescha da leger per sesez/sesezza la secunda part dil text (era sin M1.2b). Sco agid ni sco model per lur prelecziun pon els/ellas tedlar la registraziun da quella part. Il scolast declara en classa plaids nunenconuschents (p.ex. ploga = fretg rodund blau-violet (pli rodund ch’ina zuesca); palus = ha ina pial; in amen = in cuort mument) e sclarescha damondas davart il cuntegn dil text.

b) Mincha scolara e scolar exercitescha da ler daperse la seguonda part dal text (eir sün M1.2b). Scu agüd u scu model per lur prelecziun paun els tadler la registraziun da quella part. Il magister declera in classa pleds na cuntschaints (p.ex. paloga = ün früt arduond blov violet, pü arduond cu üna prüna; pletscha = la pel d'ün früt; ün batterdögl = ün mumaint fich cuort) e sclarescha dumandas davart il cuntgnieu dal text.

Davo püschain fa Babon la frisura a Sarmina – mincha di ün'otra. El fa da tuottas sorts tratschoulas, simplas o pigliadas sü, cops, cuas d'chavagl o simplamaing chavels averts glischs, ondulats o ritschats – Babon sa far mincha frisura. Hoz voul Sarmina avair duos tratschoulas simplas. In duos e duos quatter fa Babon duos tratschoulas lungas, e Sarmina es pronta per ir a scoula.


Monino fiera savens nuschs da cocos viers Sarmina.

Monino tira suvenz nuschs da cocos vers Sarmina.

Monino tira suvent nuschs da cocos vers Sarmina.


Pippi caminava per via cun ina comba sil passapei e l'autra ella chinetta. Tommy ed Annika han mirau suenter, tochen ch'ella ei stada svanida. In tempset pli tard ei ella turnada a casa. Arrivada avon la seiv dil curtgin da Tommy ed Annika ei ella sefermada. Ils affons han mirau in siper l'auter senza dir plaid. Lu ha Tommy dumandau:

Cun üna chamma sül marchapè e l'otra illa chünetta chaminaiva Pippi lung la via. Tommy ed Annika haun guardo zieva, fin ch'ella d'eira svanida davous üna stüerta. Ma poch pü tard è'la darcho cumparida. Quista vouta però chaminaiv'la inavous. Que faiva ella per nu stuvair as volver cun turner. Davaunt la genna da Tommy ed Annika s'ho ella fermeda. Ils iffaunts s'haun guardos sainza dir pled. Finelmaing ho dumando Tommy: «Perche est tü chamineda inavous?»

Cun üna chomma sül marchapè e tschella illa chünetta chaminaiva Pippi lung la via. Tommy ed Annika han guardà davo, fin ch'ella d'eira svanida davo üna storta. Ma pac plü tard è'la darcheu cumparüda. Quista jada però chaminaiv'la inavo. Quai faiva ella per nu stuvair as volver cun tuornar. Davant la genna da Tommy ed Annika s'ha ella fermada. Ils uffants s'han guardats sainza dir pled. Finalmaing ha dumandà Tommy: «Perche est tü chaminada inavo?»


Suenter solver fa Babon la frisura a Sarmina – mintga di in'autra. Da tuttas sorts terscholas, chics, cumas, cuas-cavagl ni semplamein cavels aviarts grads, ondulai ni tschuors – Babon sa far mintga frisura. Oz vul Sarmina haver duas terscholas semplas. En in hui fa Babon las duas terscholas liungas e Sarmina ei promta per ir a scola.

Zieva culazchun fo Babon la frisura a Sarmina – mincha di ün'otra. El fo da tuottas sorts tratschoulas, simplas u pigliedas sü, cics, cuas d'chavagl u simplamaing chavels avierts drets, ondulos u ritschos – Babon so fer mincha frisura. Hoz voul Sarmina avair duos tratschoulas simplas. In duos e duos quatter fo Babon duos tratschoulas lungias, e Sarmina es pronta per ir a scoula.

Per la 2. ediziun nu vaina surgni ils drets da lavurar cun l‘istorgia e cullas illustraziuns da Pippi Stinvlung. Per quella radschun cuntegna quist chapitel ün’otra istorgia, nempe quella da 'Sarmina e seis curtin'. Siond cha nus vain però surgni ils drets da pudair dovrar l’istorgia da Pippi sco lectüra, tilla vaina integrada i‘ls models M1.3a-d.


«E …, mo tgei che jeu level dir – has ti negina mumma e negin bab?»

«Schi, m'eau manag, nun hest tü üngüna mamma ed üngün bap chi staun eir cò?»

«Schi, ma eu manai, nun hast tü ingüna mamma ed ingün bap chi stan eir quia?»


Per la 2. ediziun havein nus buc survegniu ils dretgs per luvrar culla historia e cullas illustraziuns da Pippi. Per quei motiv cuntegn quei capetel in'autra historia, numndamein la historia da 'Sarmina e siu curtin'. Cunquei che nus havein denton survegniu ils dretgs d'astgar duvrar la historia sco lectura, havein nus integrau ella sils models M1.3a-d.

Per la 2. ediziun nu vains nus survgnieu ils drets da lavurer cun l‘istorgia e cullas illustraziuns da Pippi. Per quella radschun cuntegna quist chapitel ün’otra istorgia, nempe l‘istorgia da 'Sarmina e sieu curtin'. Siand cha vains però survgnieu ils drets da pudair druver l’istorgia da Pippi scu lectüra, la vains nus integreda i‘ls models M1.3a-d.


Denton che Pippi raquintava, haveva ella en in dus treis pescau la crosa dils ovs ord la scadiala. Cun in barschun da lavar il dies ha ella entschiet a sbatter ils ovs aschi ferm ch'ina part ei squitrada siper ils mirs. Quei ch'ei vanzau ha ella svidau en ina cazzetta tschentada silla platta. Cura che l'omletta ei stada cotga d'ina vart, ha ella bess quella ell'aria, aschia ch'ella ei seviulta e lu puspei seplazzada ella cazzetta. E cura ch'ella ei stada promta, ha Pippi sdermenau ella tras l'entira cuschina directamein ella scadiala pinada sin meisa.

Intaunt cha Pippi quintaiva, pas-chaiv'la las crouslas d'öv our da la coppa. Cun ün braschun per as laver las arains ho'la cumanzo a sbatter ils övs cun ün tel svung, cha'l mellan d'öv ho squitto fin süls mürs. A la fin ho'la svödo que chi'd es auncha vanzo in üna coppa chi d'eira sülla platta. Cur cha l'omletta d'eira cotta d'üna vart, l'ho ella bütteda in ajer, da maniera cha quella s'ho vouta e l'ho alura darcho clappeda sü culla padella. E cur cha l'omletta d'eira pronta, schi l'ho ella bütteda tres tuot la chadafö directamaing sün ün plat pront sün maisa.

Intant cha Pippi quintaiva, pes-chaiv'la las crouslas d'öv our da la coppa. Cun ün barschun per as lavar la rain ha'la cumanzà a sbatter ils övs cun ün tal svung cha'l gelg d'öv ha squittà fin süls mürs. A la fin ha'la svödà quai chi'd es amo vanzà in üna coppa chi d'eira sülla platta. Cur cha l'omletta d'eira cotta d'üna vart, tilla ha'la büttada aint in l'ajer, da maniera cha quella s'ha vouta, ed ella tilla ha lura darcheu clappada sü culla padella. E cur cha l'omletta d'eira pronta, schi tilla ha'la büttada tras tuot la chadafö directamaing sün ün plat pront sün maisa.


E la schemia ha alzau il capi ed ha salidau cun tutta maniera. Els han aviert la geina falombra dalla Villa Babilonia ed ein i dalla senda da gera si. Dallas varts eran plontas veglias surtratgas cun mescal e sco fatgas per reiver si. Allura ein els arrivai tier la villa e silla veranda, nua ch'il cavagl steva e magliava aveina ord ina cuppa da suppa.

La schimgina ho uzo il chapè salüdand amiaivelmaing. Uossa haun els aviert la genna falambra da la Villa Babilonia e sun chaminos lung la via ingereda, inua cha creschivan bös-chs surtrats da müs-chel e scu fats aposta per rampcher sü. Alura sun els rivos sülla veranda. Cò staiva il chavagl e magliaiva flöder our d'üna coppa da schoppa.

La schimgina ha dozà il chapè salüdond amiaivelmaing. Uossa han els drivi la genna falombra da la Villa Babilonia e sun chaminats lung la via da gera, ingio chi creschivan bös-chs surtrats da müs-chel e sco fats aposta per rampchar sü. Lura sun els rivats sülla veranda. Quia staiva il chavagl e magliaiva flöder our d'üna coppa da schoppa.


«Pertgei che jeu sun ida anavos?», ha Pippi rispundiu. «Vivin nus buca pli en ina tiara libra? San ins buc ir co ins vul? Pil rest, mo che ti sappies: ell'Egipta van tuts aschia e buc olma che sesmarveglia da quei.»

«Perche ch'eau sun chamineda inavous?», ho repetieu Pippi. «Nu vivains nus in ün pajais liber, inua cha minchün po chaminer scu ch'el voul? Scha tü per cas nu vessast da savair, in Egipta chamina tuot la glieud inavous, ed ad üngün nu pera que niaunch'ün miel curius!»

«Perche ch'eu sun chaminada inavo?», ha repeti Pippi. «Nu vivaina in ün pajais liber, ingio cha minchün po chaminar sco ch'el voul? Scha tü per cas nu vessast da savair, in Egipta chamina tuot la glieud inavo, ed ad ingün nu para quai gnanc'ün zich curius!»


«Gie, dir manzegnas ei fetg nausch», ha Pippi sincerau. «Mintgaton emblidel jeu quei. Mo co vul ti ch'in affon pign cun ina mumma ch'ei in aunghel ed in bab ch'ei il retg dils ners e che ha passentau l'entira veta sillas mars ditgi adina la verdad? E che vus sappies, en Kenia negin'olma che di la verdad. Tuts din manzegnas, igl entir di. Els entscheivan gia la damaun allas siat e fineschan pér cura ch’il sulegl va da rendiu. Sche jeu raquentel pia mintgaton enzatgei che constat buc, lu perdunei e teni endamen che jeu fetsch quei mo perquei che jeu sun stada in tec memia ditg en Kenia. Mo nus savein tuttina esser amitgs, ni buc?»

«Hei, dir sflötras es fich trid», ho respost Pippi auncha pü trista. «Ma sest, eau schmaunch que minchataunt. Però tü nu pretendarost ch'ün iffaunt pitschen chi ho la mamma chi'd es ün aungel ed il bap chi'd es il raig dals nairs, e chi'd es navigio tuot sia vita süls mers, dia adüna la vardet?» E cun sia vista straglüschainta plain lantignas ho'la managio:« E be cha sapchas, in Kenia nu disch üngün la vardet. Tuots schmanzögnan da la damaun a la saira. Els cumainzan già la damaun a las set e schmettan pür cur cha'l sulagl tramunta. Scha que vess dimena da capiter ch'eau quint minchataunt üna sflötra, schi pruvè da'm parduner ed impissè's ch'eau sun steda fich lönch in Kenia. Ma nus pudains listess dvanter amihs, u na?»

«Hei, dir sflötras es fich trid», ha respus Pippi amo plü trista. «Ma sast, eu invlid quai minchatant. Però tü nu pretendarast ch'ün uffant pitschen chi ha la mamma chi'd es ün anguel ed il bap chi'd es il rai dals nairs, e chi'd es navigià tuot sia vita süls mars, dia adüna la vardà?» E cun sia vista straglüschainta plain lantinas ha'la manià:« E be cha tü sapchas, in Kenia nu disch ingün la vardà. Tuots schmanzögnan da la bunura a la saira. Els cumainzan fingià la bunura a las set e schmettan pür, cur cha'l sulai tramunta. Schi vess dimena da capitar ch'eu quint minchatant üna sflötra, schi provai da'm pardunar e s'impissai ch'eu sun statta fich lönch in Kenia. Ma no pudain listess dvantar amis, o brich?»


Tommy ed Annika han fatg egliuns, cura ch'els han viu ina schemia silla schuiala da quella buoba jastra – ina schemia en caultschas blauas e cun ina giacca melna e sil tgau in capi da strom alv.

Tommy ed Annika haun fat vaira ögliuns vzand a la schimgina chi tschantaiva sülla spedla da quista matta estra. Que d'eira ün macac cun aint chotschas blovas, üna giacc'alva ed ün chapè da stram alv.

Tommy ed Annika han fat vaira ögliuns vezzond a la schimgina chi tschantaiva sülla spadla da quista matta estra. Quai d'eira ün macac cun aint chotschas blauas, üna giacca alba ed ün chapè da strom alb.


Finalmein ha era Annika ughegiau dad arver il pichel: «Dir manzegnas ei enzatgei nausch.»

«Que es trid», ho dit Annika, chi s'ho a la fin dals quints eir ris-cheda d'avrir il pical.

«Quai es trid», ha dit Annika, chi s'ha a la fin dals quints eir ris-chada da drivir il pical.


6. pictur (enzatgi che ha sco mistregn da dar colur preits)

6. pittur (misteraun chi do culur a paraids)

6. pittur (mansteran chi dà culur a paraids)


«Vus stueis buca far quitaus, jeu sai mirar bein da memezza!»

«Vus nu stuvais avair üngüna temma, eau pisseresch bain per me!»

«Vo nu staivat avair ingüna temma, eu pisser bain per mai!»


Agl ur d'in pign marcau era in curtgin negligiu cun ina casa veglia. En quella steva Pippi – ina mattetta da nov onns che haveva ni bab ni mumma pli. En sesez era quei gnanc aschi nausch, sch'ins patratga che negin saveva far ir a letg ella, sch'ella haveva aunc gust da far termagls. Negin vegneva da far beiber ella ieli da pèschs, sch'ella haveva pli bugen coccas da meila.

A l'ur d'üna citedetta vaiva que ün üert fich neglet, ed in quel eira üna chesa. Lo abitaiva Pippi Stinvlung, üna mattetta da nouv ans. Ella staiva lo sul suletta, sainza bap e sainza mamma. Tuot in tuot eira que fich flot, perche cha üngün nu la pudaiva dir dad ir in let precis cur ch'ella vulaiva giuver, ed üngün nu la pudaiva sfurzer da piglier öli da pesch, sch'ella preferiva tampastinas.

A l'ur d'üna citadina d'eira ün üert fich neglet, ed in quel d'eira üna chasa. Là abitaiva Pippi Stinvlung, üna mattetta da nouv ons. Ella staiva là sul suletta, sainza bap e sainza mamma. Tuot in tuot d'eira quai fich flot, perquai cha ingün nu tilla pudaiva dir dad ir in let precis cur ch'ella vulaiva giovar, ed ingün nu tilla pudaiva sforzar da tour öli da pesch, sch'ella preferiva coccas.


«Magliei, magliei!», ha ella supplicau, «magliei, avon ch'ei vegni freid!»

«Mangè!», ho'la clamo. «Mangè aunz cha vegna fraid!»

«Mangiai!», ha'la clomà. «Mangiai avant chi gnia fraid!»


Quei han era Tommy ed Annika manegiau. Ed els ein i, passond sper il cavagl vi che haveva denton magliau tut il pavel. Mond tras la geina dalla Villa Babilonia, han els viu co signur Nilsson ha alzau siu capi.

Da quel avis eiran eir Tommy ed Annika. Dimena sune turnos a chesa, passand speravi il chavagl chi vaiva maglio sü tuot il flöder. Cun passer our da la genna da la Villa Babilonia haune vis a sar Nilsson chi ho salüdo cul chapè.

Da quel avis d'eiran eir Tommy ed Annika. Dimena suna tuornats a chasa passond speravia al chavagl chi vaiva maglià sü tuot il flöder. Cun passar our da la genna da la Villa Babilonia hana vis a sar Nilsson chi ha salüdà cul chapè.


Las dialas digl uaul dattan mintg'jamna colur alla casa da Sarmina.

Las dialas dal god daun minch'eivna culur a la chesa da Sarmina.

Las dialas dal god dan minch'eivna culur a la chasa da Sarmina.


Pippi ha manegiau: «Sas, en cuschina fuss el mo enta peis a mi ed en stiva plai ei buc ad el.»

Ma Pippi ho managio: «Sest, in chadafö am füssa'l be aint pels peis ed in stüva nun al plescha que taunt bain.»

Ma Pippi ha manià: «Sast, in chadafö am füssa'l be aint pels peis ed in stüva nun til plascha quai uschè bain.»


«Ussa fageis vus il meglier dad ir a casa, per che vus sappies vegnir era damaun puspei», ha Pippi manegiau. «Sche vus essas buc a casa ad uras, astgeis vus forsa buca vegnir pli, e quei fuss bein donn e puccau.»

«Il meglder saregia, scha vus giais uossa a chesa», ho managio Pippi, «per cha possas gnir eir damaun darcho. E scha vus nu giais a chesa, schi nu pudais tuottüna pü gnir, e que füss bain pcho.»

«Il meglder saraja, scha vo giaivat uossa a chasa», ha manià Pippi, «per cha vo possat gnir eir darcheu daman. E scha vo nu giaivat a chasa, schi nu pudaivat neir plü gnir, e quai füss bain puchà.»


In bi di da stad haveva Pippi detg adia a tut ils marinaris silla barca da siu bab. Quels havevan fetg bugen Pippi ed era ella haveva a cor els.

Dimena ho ella dit a revair a tuot ils mariners sülla barcha da sieu bap. Quels vaivan fich gugent a Pippi, ed eir ella als vulaiva bain.

Dimena ha ella dit a revair a tuot ils mariners sülla barcha da seis bap. Quels vaivan fich jent a Pippi, ed eir ella tils vulaiva bain.


«Pertgei vegnis vus buca tier mei ad ensolver?», ha Pippi dumandau.

«Perche nu gniss tar me a cruschina?» ho dumando Pippi.

«Perche nu gniss pro mai a püschain?» ha dumandà Pippi.


Giudem ina pintga vischnaunca stat Sarmina, ina gronda mattatscha da diesch onns. Ella ha cavels liungs ners ed ina pial tut clara. Sin sia fatscha ha ella biars lentagens fins. Sarmina habitescha cun ses babs en ina pintga casetta che mida mintga jamna colur. Da pintga carteva ella che las dialas vegnien da notg ord igl uaul per striunar las preits dalla casa. Mo ussa sa ella ch'igl ei atgnamein Babic, siu bab Jannic. La dumengia sera, cura che Sarmina ei gia enta letg e dorma, dat Babic colur alla fatschada dalla casetta. El tscherna lu duas colurs, mischeida ellas en ina sadiala, stat sin ina scala da fier e streha tut precautamein cun il pennel sur la fatschada, senza destadar Sarmina. Quei fa Babic perquei ch'el sto levar fetg baul il gliendisdis per ir a luvrar sco pictur. Aschia lai el anavos in salid per Sarmina che leva mintga gliendisdis cun grondas marveglias. Quest'jamna ei la casa blaua sco il tschiel.

Giosom üna pitschna vschinaunchetta sto Sarmina, üna granda matta da desch ans. Ella ho chavels lungs nairs ed üna pel tuot clera. Sün sia fatscha ho ella bgeras lantignas fich finas. Sarmina sto cun sieus baps in üna pitschna chesina chi müda minch'eivna culur. Da pitschna crajaiva ella cha las dialas vegnan da not our dal god per striuner las paraids da la chesa. Ma uossa so ella cha que es insè Babic, sieu bap Jannic. La dumengia saira, cur cha Sarmina es in let e dorma, do Babic culur a la fatscheda da la chesina. El tscherna alura duos culuors, las masda aint in üna sadella, sto sün üna s-chela da fier e stricha tuot precautamaing cul pinè sur la fatscheda, sainza sdasder a Sarmina. Que fo Babic, perque ch'el stu ster sü fich bod il lündeschdi per ir a lavurer scu pittur. Uschè lascha el inavous ün salüd a Sarmina chi's sdasda mincha lündeschdi cun grand buonder. Quist'eivna es la chesa blova scu il tschêl.


«Lein metter pag che jeu sun stada ell'Egipta? Jeu sun gia stada per tut il mund entuorn ed hai viu caussas aunc bia pli curiosas che glieud che va anavos. Jeu havess marveglias tgei che ti havesses detg, sche jeu fuss ida sils mauns sco quei che la glieud fa ell'India.»

«Vulains scumetter ch'eau sun già steda in Egipta? Eau sun già steda dapertuot sün quist muond e d'he vis robas auncha bger pü stroligas cu glieud chi chamina inavous. Chi so che cha tü vessast dit, sch'eau füss chamineda süls mauns, scu cha fo la glieud in India.»

«Laina scumetter ch'eu sun fingià statta in Egipta? Eu sun fingià statta dapertuot sün quist muond e n'ha vis robas amo bler plü stroligas co glieud chi chamina inavo. Chi sa che cha tü vessast dit, sch'eu füss chaminada süls mans, sco chi fa la glieud in India.»


«Ussa dis ti manzegnas!», ha Tommy clamau. Pippi ha cuschiu in mument.

«Uossa dist manzögnas!», ho respost Tommy.

«Uossa dist manzögnas!», ha respus Tommy.


Tommy ed Annika han strihau il cavagl ed ein lu i en casa. Els han viu ina cuschina, ina stiva ed ina combra. Mo ei pareva che Pippi hagi emblidau da far uorden la sonda vargada. Tommy ed Annika han mirau, sch'els vesessen forsa il retg dils ners en in cantun. Els havevan aunc mai viu in tal. Mo ei era nuot d'entuorn, ni bab ni mumma, ed Annika ha dumandau tut malsegira:

Tommy ed Annika haun charezzo il chavagl e sun alura entros illa villa. Cò daiva que üna chadafö, üna stüva ed üna staunza da durmir. Ma a paraiva be cha Pippi vess schmancho da cunagir sur sand' e dumengia. Tommy ed Annika haun guardo intuorn. Forsa cha'l raig dals nairs tschantaiva in qualche chantun. Els nu vaivan auncha mê vis ad ün raig dals nairs. Ma üngün bap nu d'eira d'intuorn, e neir üngüna mamma. Annika ho dumando melsgüra:

Tommy ed Annika han glischà il chavagl e sun lura entrats illa villa. In quella d'eira üna chadafö, üna stüva ed üna stanza da durmir. Ma i paraiva be cha Pippi vess invlidà da pulir sur sond' e dumengia. Tommy ed Annika han guardà intuorn. Forsa cha'l rai dals nairs tschantaiva in qualche chantun. Els nu vaivan amo mai vis ad ün rai dals nairs. Ma ingün bap nu d'eira d'intuorn, e neir ingüna mamma. Annika ha dumandà da quai malsgüra:


«Na, gnanc l’umbriva dad els!», ha Pippi detg tut cuntenta.

«Na, sgür na!», ho respost Pippi tuot cuntainta.

«Na, sgür na!», ha respus Pippi tuot cuntainta.


Quella biala sera da stad che Pippi ei arrivada per star ella Villa Babilonia eran Tommy ed Annika buc a casa. Els eran i l'entira jamna tier lur tatta. Perquei sminavan els gnanc enzatgei da lur nova vischina. Ed era suenter ch'els eran turnai, stevan els sper la seiv e miravan da via giu e savevan aunc adina nuot dalla cumpogna ch'era arrivada ella casa visavi. En quei mument ch'els stevan leu e studegiavan tgei far, per ch'ei detti in di interessant e buc in da quels lungurus, ei la geina dil curtgin vischin sesaviarta ed ina mattetta ei vegnida ora. Ina tala buoba havevan Tommy ed Annika aunc mai viu. Ei era Pippi Soccaliunga che mava a far ina spassegiada dalla damaun. Ses cavels havevan la colur da rieblas e sias terscholas stevan tut agradora. Siu nas pareva dad esser in pign truffel plein lentagens. Sut il nas vesevan ins ina bucca pulitamein gronda cun ina retscha da bials dents alvs. Propi originals era il vestgiu. Pippi haveva cusiu sezza el. El era mellens sco il sulegl. Mo cunquei che la teila haveva buca tunschiu, era il vestgiu memia cuorts ed in pèr caultschas blauas cun puncts alvs cuchegiavan sutora. Sias combas eran liungas e satellas e las soccas mavan buc a prau ina cun l'autra: Ina era sdrimada e tschella nera. E lu haveva ella en in pèr calzers ch'eran duas gadas memia gronds. Quels haveva siu bab cumprau ell'America dil Sid. El haveva cumprau aposta aschi gronds, per che Pippi sappi trer en ditg els, ed ella sezza havess mai vuliu auters.

Ma precis quella bella saira da sted cha Pippi s'ho achaseda illa Villa Babilonia nu d'eiran Tommy ed Annika a chesa. Els eiran ieus per ün'eivna in vacanzas tar lur nona e nu savaivan nouvas da la nouva chantunaisa. Il prüm di zieva lur retuorn staivan els darcho davous la saiv e guardaivan our sün via. Els eiran cha stüdgiaivan che cha pudessan fer hoz per nun avair memma lungurella, cur cha la genna d'üert da la Villa Babilonia s'ho avierta ed üna mattetta es gnid'our. Üna matta uschè curiusa nu vaivan Tommy ed Annika auncha mê vis. Que d'eira Pippi Stinvlung chi vulaiva güst fer sia spassageda da la damaun. Sieus chavels vaivan la culur d'üna rischmelna e las tratschoulas staivan be dret our. Il nes vaiva la fuorma d'ün pitschen ardöffel plain lantignas. Suot il nes as vzaiva üna buochuna largia cun bels daints alvs. Il vstieu vaiva Pippi cusieu svess. El eira mellan scu'l sulagl, ma displaschaivelmaing nu vaiva bastieu la stoffa ed el eira ün pô memma cuort, uschè ch'ün pêr chotschinas blovas cun puncts alvs cuccaivan suotour. Sias chammas eiran lungias e stiglias e'ls stinvs nun eiran ün scu l'oter: ün eira strivlo, l'oter nair. Sias s-charpas nairas eiran dobel pü grandas cu sieus peis. Quellas vaiva cumpro sieu bap ill'America dal Süd. E per cha Pippi vess qualchosa chi düress per tuot il temp d'infanzia las vaiva'l cumpredas aposta brav grandas. Pippi nu vess neir mê vulieu otras.

Ma precis quella bella saira da stà cha Pippi s'ha achasada illa Villa Babilonia nu d'eiran Tommy ed Annika a chasa. Els d'eiran its per ün'eivna in vacanzas pro lur nona e nu savaivan nouvas da la nouva vaschina. Il prüm di davo lur retuorn staivan els darcheu davo la saiv e guardaivan oura sün via. Els d'eiran là chi stübgiaivan che chi pudessan far hoz per nun avair massa lungurella, cur cha la genna d'üert da la Villa Babilonia s'ha drivida ed üna mattetta es gnüda oura. Üna matta uschè curiusa nu vaivan Tommy ed Annika amo mai vis. Quai d'eira Pippi Stinvlung chi vulaiva güsta far sia spassegiada da la bunura. Seis chavels vaivan la culur d'üna rischgelgua e las tratschoulas staivan be dret oura. Il nas vaiva la fuorma d'ün pitschen mailinter plain lantinas. Suot il nas as vezzaiva üna boccuna largia cun bels daints albs. Il büschmaint vaiva Pippi cusi svess. Quel d'eira gelg sco il sulai, ma displaschaivelmaing nu vaiva bastü la stoffa ed el d'eira ün pa massa cuort, uschè ch'ün pêr chotschinas blauas cun puncts albs cuccaivan suotoura. Sias chommas d'eiran lungas e stiglias e'ls stinvs nu d'eiran ün sco tschel: ün d'eira strivlà, tschel nair. Sias s-charpas nairas d'eiran duos jadas uschè grondas co seis peis. Quellas vaiva cumprà seis bap ill'America dal Süd. E per cha Pippi vess alch chi düress per tuot il temp d'infanzia, tillas vaiva'l cumpradas aposta brav grondas. Pippi nu vess neir mai vuglü otras.


Sarmina di tgau a Babon e va ord la casetta. Immediat seglia enzatgei sin sia spatla. Igl ei Monino, la schemia. Sco adina porta el vestgadira fetg eleganta e schubra: El porta ina capiala cun pala, ina giacca stgir-blaua e caultschas neras. Monino tila vi dad ina terschola da Sarmina: «Has ti ina banana per mei?», damonda el tut malpazient. «Bananas creschan buc tier nus. Cheu, jeu hai priu in pèr plogas», rispunda Sarmina e tonscha si treis plogas bi rodundas. «Plogas pelusas! Quellas sas ti magliar tezza», cloma Monino. «Jeu vi ba-na-nas!» Tier mintga silba tila el vi da sia terschola. «Sche ti vul bananas, stos ti ir ell'Africa ni ell'America dil Sid.» – «Mo en stizun da dunna Rischatsch hai era bananas! Cumpra in pèr bananas per mei!» cloma el e seglia spir agitaziun. «Forsa venderdis, cura che nus fagein las cumpras – sche ti fas pulit. Jeu stoi ir uss, schiglioc vegn jeu aunc memia tard a scola.» Sarmina vul metter Monino giun plaun, mo el setegn vi da sia terschola. «Au, Monino, lai dar! Schiglioc clomel jeu Babon.» Monino ponderescha in amen. Lu lai el liber la terschola e fila sin sia palma pinca avon casa. Sarmina sa exact tgei che vegn sco proxim. Perquei va ella spert vinavon. PAM! Monino ha tratg ina nusch da cocos viers ella. El ha denton mo tuccau la seiv da lenn dasperas.

Sarmina disch chau a Babon e banduna la chesina. Dalum saglia qualchosa sün sia spedla. Que es Monino, la schimgia. Scu adüna ho el aint vstieus sombers e fich elegants: El ho sü üna chapütscha cun ela, ho aint üna giacca blov s-chüra e chotschas nairas. Monino stira vi d’üna tratschoula da Sarmina. «Hest üna banana per me?», dumanda'l tuot melpazchaint. «Bananas nu creschan tar nus. Cò, piglia ün pêr palogas», respuonda Sarmina e taundscha sü trais bellas palogas arduondas. «Palogas pailusas! Quellas poust maglier svess», clama Monino. «Eu-a vögl ba-na-nas!» Tar mincha silba tira el vi da la tratschoula. «Scha tü voust bananas, stust ir in Africa u in America dal Süd.» – «Ma in butia da duonna Rischatsch ho que eir bananas! Cumpra ün pêr bananas per me!», clama el e sagliuotta intuorn tuot agito. «Forsa in venderdi, cur cha nus fains cumischiuns – scha tü fest il brav. Eau stögl uossa ir, uschigliö vegni auncha memma tard a scoula.» Sarmina voul metter giò a Monino, ma el as tegna vi da la tratschoula. «Auà, Monino, lascha liber! Uschigliö clam eau a Babon.» Monino ponderescha ün cuort mumaint. Alura lascha el liber sia tratschoula e fila sün sia palma cotschen rösa davaunt chesa. Sarmina so precis che cha vain scu prossem. Perque vo ella svelt inavaunt. PAM! Monino ho trat üna nusch da cocos vers ella. El ho però be tucho la saiv da lain daspera.

Sarmina disch chau a Babon e banduna la chasina. Subit saglia alch sün sia spadla. Quai es Monino, la schimgia. Sco adüna ha el aint büschmainta sombra e fich eleganta: El ha sü üna chapütscha cun ala, ha aint üna giacca blau s-chüra e chotschas nairas. Monino stira vi d'üna tratschoula da Sarmina. «Hast üna banana per mai?», dumonda'l tuot malpazchaint. «Bananas nu creschan pro no. Qua, piglia ün pêr palogas», respuonda Sarmina e tendscha sü trais bellas palogas raduondas. «Palogas pailusas! Quellas poust magliar svess», cloma Monino. «Eu vögl ba-na-nas!» Pro mincha silba tira el vi da la tratschoula. «Scha tü voust bananas, stoust ir in Africa o in America dal Süd.» – «Ma in butia da duonna Rischatsch daja eir bananas! Cumpra ün pêr bananas per mai!», cloma el e sagliotta intuorn tuot agità. «Forsa in venderdi, cur cha no fain cumischiuns – scha tü fast il brav. Eu stögl uossa ir, uschigliö vegna amo massa tard a scoula.» Sarmina voul metter giò a Monino, ma el as tegna vi da la tratschoula. «Auà, Monino, lascha ir! Uschigliö clom eu a Babon.» Monino ponderescha ün cuort mumaint. Lura lascha el ir sia tratschoula e fila sün sia palma cotschen rösa davant chasa. Sarmina sa precis che chi vain sco prossem. Perquai va ella svelt inavant. PAM! Monino ha trat üna nusch da cocos vers ella. El ha però be toc la saiv da lain daspera.


«Tgei vul ti saver?», ha Tommy detg. «Ti eis segiramein aunc mai stada ell'Egipta!»

«Cu sest tü que?», ho dumando Tommy. «Tü nu saregiast bain na già steda in Egipta?»

«Co sast tü quai?», ha dumandà Tommy. «Tü nu sarast bain na fingià statta in Egipta?»


«Mia mumma ei in aunghel e miu bab ei il retg dils ners. Ei dat propi paucs affons che han tals geniturs!», raquintava Pippi tut loscha. «Ed aschispert che miu bab ha fabricau ina barca, vegn el a vegnir per mei e lu daventel jeu la princessa dils ners. Juhui! Tgei biala veta che quei vegn ad esser.»

«Mia mamma es ün aungel e mieu bap es il raig dals nairs. A do propi be pochs iffaunts chi'd haun da quists genituors!», quintaiva Pippi plain superbgia. «E cur cha mieu bap es bun da's fabricher üna barcha schi vain el am piglier ed alura dvaint eau üna princessa naira. Hei-hop, che vita chi'm spetta!»

«Mia mamma es ün anguel e meis bap es il rai dals nairs. I dà propa be pacs uffants chi han da quists genituors!», quintaiva Pippi plain superbgia. «E cur cha meis bap es bun da's fabrichar üna barcha, schi vain el am tour e lura dvaint eu üna princessa naira. Hei-hop, che vita chi'm spetta!»


11. cumas (cavels en ina terschola ch'ei ligiada vi dil tgau)

11. tratschoulas pigliedas sü (chavels tratschulos fats sü vi dal cupigliun)

11. tratschoulas pigliadas sü (chavels tratschoulats fats sü vi dal cupigliun)


«Mo tgei? Pertgei ei tiu cavagl silla veranda?», ha Tommy dumandau. Tut ils cavals ch'el enconuscheva eran en stalla.

«Segner cher, perche es tieu chavagl sülla veranda?» ho dumando Tommy. Tuot ils chavals ch'el cugnuschaiva staivan tuottüna in üna stalla.

«Segner char, perche es teis chavagl sülla veranda?» ha dumandà Tommy. Tuot ils chavals ch'el cugnuschaiva staivan tuottüna in üna stalla.


«Mo tgi di lu a ti, cura che ti has dad ir a letg e tgei che ti has da far?»

«Ma schi chi disch a te, cura cha tü stust ir in let la saira e tuot l'oter?»

«Ma schi chi disch a tai, cur cha tü stoust ir in let la saira e tuot l'oter?»


Siu bab haveva Pippi buc emblidau. Quel era capitani e navigava sin tut las mars grondas. Pippi era ida inaga en barca cun el, cura ch'in stemprau sgarscheivel ed in vent horribel havevan bess il bab ella mar. Negin haveva pli viu el. Mo Pippi era perschuadida ch'el seigi buca negaus e ch'el tuorni in bi di. Senza dubi era el arrivaus sin in'insla populada da ners, nua ch'el era daventaus lur retg. E naturalmein mava el entuorn igl entir di cun ina cruna dad aur sil tgau.

Neir a sieu bap nu vaiva Pippi schmancho. Quel eira chapitauni e navigiaiva süls mers. Eir Pippi d'eira navigeda cun el sün sia barcha. Ma üna vouta tar ün orizi es il bap gnieu buffo aint il mer, ed üngün nu l'ho mê pü vis. Ma Pippi d'eira sgürischma ch'el nu d'eira najanto e ch'el turness ün bel di. Sgür e tschert eira'l rivo sün ün'isla abiteda e dvanto lo raig dals nairs, e s'inclegia ch'el purtaiva mincha di üna curuna d'or sül cho.

Neir a seis bap nu vaiva Pippi invlidà. Quel d'eira chapitani e navigiaiva süls mars. Eir Pippi d'eira navigiada cun el sün sia barcha. Ma üna jada dürant ün orizi es il bap gnü boffà aint il mar, ed ingün nu nu til ha mai plü vis. Ma Pippi d'eira sgürischma ch'el nu d'eira najantà e ch'el tuorness ün bel di. El d'eira tschert e franc rivà sün ün'isla abitada e dvantà là rai dals nairs, e s'inclegia ch'el portaiva mincha di üna curuna d'or sül cheu.


3. las dialas (pintgas dunnas en praulas che san striunar)

3. dialas (pitschnas duonnas in parevlas chi saun striuner)

3. dialas (pitschnas duonnas in parablas chi san striunar)


«Jeu hai adina puspei udiu ch'il mellen d'iev seigi buns pils cavels», ha Pippi constatau. «Vus vegnis a veser co ils cavels vegnan a crescher veseivlamein. Dil reminent, en Brasilia tut che va entuorn cun in iev els cavels. Perquei dat ei leu negins tgaus bluts. Mo ina gada haveva in um vegl miez narr magliau ils ovs enstagl da strihar els els cavels – e quel ha survegniu in tgau blut. Sch'el semussava sin via, era quei adina in gaudi immens, aschia che la polizia stueva vegnir.»

«Eau d'he udieu già suvenz cha'l mellan d'öv dess esser bun pels chavels», ho'la dit as lavand il mellan d'öv our dals ögls. «Vus füssas vaira stuts, ils chavels creschan cha'd es ün milli gust! E savais, in Brasilia chaminan intuorn tuots cun ün öv aint ils chavels. Lo nu do que neir üngüns chos chalvs! Be üna vouta vivaiva lo ün vegl mez nar chi mangiaiva tuot ils övs invezza da'ls stricher aint ils chavels. Quel nu vaiva natürelmaing pü üngüns chavels. E sch'el giaiva our sün via, schi gniva'l circundo da taunta glieud, cha la pulizia vaiva da gnir in agüd.»

«Eu n'ha dudi fingià suvent cha'l gelg d'öv dess esser bun pels chavels», ha'la dit as lavond il gelg d'öv our dals ögls. «Vo füssat vaira stuts, ils chavels creschan chi'd es ün milli gust! E savaivat, in Brasilia chaminan intuorn tuots cun ün öv aint ils chavels. Là nun esa neir ingüns umans cun bluotta! Be üna jada vivaiva là ün vegl mez nar chi mangiaiva tuot ils övs invezza da tils strichar aint ils chavels. Quel nu vaiva natüralmaing plü ingüns chavels. E sch'el giaiva oura sün via, schi gniva'l circundà da tanta glieud cha la pulizia vaiva da gnir in agüd.»


Tommy ed Annika han magliau cun gust ed han quitau ch'ei seigi in'omletta ordvart deliziusa. Lu ein els i en stiva. Leu era nuot auter ch'ina gronda camoda cun biars truchets ed ina massa caums. Pippi ha aviert quels per mussar a Tommy ed Annika tut ses scazis teni en salv: ovs d'utschals ch'els havevan aunc mai viu, crosas da glimaias fetg singularas, crappa marvigliusa, scatlettas finas, spiaghels d'argien, cadeinas da pèrlas ed aunc bia auter – tut rauba che Pippi e siu bab havevan cumprau viagiond pil mund entuorn.

E Tommy ed Annika haun mangio da gust. Zieva sune ieus in stüva, inua cha que nu vaiva ünguott'oter cu üna cumoda cun bgers chaschuots. Pippi ho aviert ils chaschuots per musser a Tommy ed ad Annika tuot sieus s-chazis tgnieus in salv. Cò vaiva que curius övs d'utschels, chesinas da lindornas fich singuleras, crappa, bellas s-chaclinas, spievels d'argient, culaunas da perlas e bger oter pü. Tuot robinas cha Pippi e sieu bap vaivan cumpro sün lur viedis intuorn il muond.

E Tommy ed Annika han mangià da gust. Davo suna its in stüva, ingio chi nu vaiva nöglia oter co üna cumoda cun blers chaschuots. Pippi ha drivi ils chaschuots per muossar a Tommy ed Annika tuot seis s-chazis tgnüts in salv. Quia vaiva curius övs d'utschels, chasinas da lindornas fich singularas, crappa, bellas s-chaclinas, spejels d'argient, culanas da perlas e bler oter plü. Tuot robinas cha Pippi e seis bap vaivan cumprà sün lur viadis intuorn il muond.


«Clar!», ha Tommy detg, e tuttenina ha Tommy saviu ch'il di dad oz vegni garantiu buc ad esser lungurus e disgraziaus.

«Bain cler», ho dit Tommy ed ho savieu cha que dess ün di tuot oter cu lungurus.

«Bain cler», ha dit Tommy ed ha savü cha quai dess ün di tuot oter co lungurus.


«Mo na, signur Nilsson ed il cavagl ein era cheu.»

«Ma na, sar Nilsson e'l chavagl staun tuottüna eir cò.»

«Ma na, sar Nilsson e'l chavagl stan tuottüna eir quia.»


Duas caussas ha ella priu cun ella: ina schemia cul num signur Nilsson ed ina valischa plein marenghins ch'ella haveva survegniu da siu bab. Ils marinaris stevan silla punt dalla barca e miravan suenter ad ella. Cun signur Nilsson silla schuiala e la valischa enta maun eis ella partida cun passuns senza semenar ni alzar il maun.

Duos chosas ho'la piglio cun se giò da la barcha: üna schimgina cun nom sar Nilsson ed üna valisch plain marenghins ch'ella vaiva survgnieu da sieu bap. Ils mariners sun stos sülla punt da la barcha per guarder zieva a Pippi uschè lönch scu pussibel. Cun sar Nilsson sülla spedla e la valisch in maun s'ho ella alluntaneda cun passuns e nu s'ho pü vouta.

Duos chosas ha'la tut cun sai giò da la barcha: üna schimgina cun nom sar Nilsson ed üna valisch plain marenghins ch'ella vaiva surgni da seis bap. Ils mariners sun stats sülla punt da la barcha per guardar davo a Pippi il plü lönch pussibel. Cun sar Nilsson sülla spadla e la valisch in man s'ha ella allontanada cun passuns e nu s'ha plü vouta.


Quei han els buca propi capiu, Tommy ed Annika. Mo tgisà, forsa era quei ina moda da viver gnanc aschi mala. Denton eran els arrivai en cuschina e Pippi ha clamau: «Ussa fagein nus omlettas!»

Que nun haun els inclet dal tuot, Tommy ed Annika. Ma cha forsa nu saja que niauncha mel, s'haun els impissos. Intaunt sune rivos in chadafö e Pippi ho sbragieu: «Uossa fainsa omlettas!»

Quai nun han els inclet dal tuot, Tommy ed Annika. Ma cha forsa nu saja quai gnanca mal, s'han els impissats. Intant sun els rivats in chadafö e Pippi ha clomà: «Uossa faina omlettas!»


Ella ha priu treis ovs ed ha bess quels ell'aria. In ei curdaus ad ella sin il tgau ed ei ruts, aschia ch'il mellen d'iev ei culaus en ses egls. Mo tschels dus eis ella vegnida da pigliar en ina cuppa e naturalmein ein era quels i en tocca.

Ella ho piglio trais övs e'ls ho büttos in ajer. Ün l'es crudo sül cho ed es ruot, e'l mellan d'öv es culo aint ils ögls. Ils oters duos övs ho'la pudieu salver in üna coppa, inua cha sun alura eir ruots.

Ella ha tut trais övs e tils ha büttats aint in l'ajer. Ün tilla es crodada sül cheu ed es i ruot, e'l gelg d'öv es culà aint ils ögls. Tschels duos övs ha'la pudü salvar in üna coppa, ingio chi sun lura eir ruots.


«Mo igl emprem stoi jeu aunc presentar signur Nilsson a vus», ha Pippi detg.

«Il prüm as stögli auncha preschanter a sar Nilsson», ho declaro Pippi.

«Il prüm as stöglia amo preschantar a sar Nilsson», ha declerà Pippi.


Suenter esser sefatschentai communablamein culla tematica da mintga incumbensa, rispundan ils affons allas damondas sils models da copiar. Ils scolars duein survegnir la pusseivladad da vegnir en in fluss da scriver e da formular a fin lur patratgs ed ideas senza vegnir limitai e frenai d'aspects formals (ortografia e grammatica). La scolasta ha la pusseivladad da dar resuns persunals ni far damondas approfundadas davart il cuntegn cun rispli ni era sin in post-it. Sbagls grammaticals ed ortografics vegnan buca marcai, il lungatg dil scolar ei cheu per transmetter senn ed exprimer patratgs, la correctadad formala vegn ell'entira unitad buca tematisada.

Suainter c'i ân safatschando comunablameing da la tematica da mintga incumbensa, raspundan igls unfànts las amparadas digls modèls da cuptgear. Igls sculars den survagnir la pussevladad da vagnir an egn curaint da scriver a da formular a fegn lur patratgs ad ideias, sainza vagnir limitos a franos d'aspects da furma (ortografeia a gramatica). La surmestra â la pussevladad da dar egn resùn parsunal near da far amparadas davart igl cuntegn cun risplei near ear sen egn post-it. Sbagls gramaticals ad ortografics vignan betga marcos, igl lungatg digl scular e qua par transmeter sen ad exprimer patratgs, la corectadad formala vean betga tematisada an l'antiera unitad.

Zieva avair discus insembel las tematicas da las singulas lezchas, respuondan ils scolars a las dumandas süls models da copcher. Els dessan pudair scriver e formuler lur impissamaints ed idejas, sainza gnir interruots e frenos i'l flüss da scriver tres aspets formels (ortografia e grammatica). La magistra ho la pussibilited da scriver ün commentar persunel u da fer dumandas pü detagliedas davart il cuntgnieu cun rispli u eir sün post-its. Sbagls grammaticals ed ortografics nu vegnan marcos. Ils scolars dessan pudair exprimer lur impissamaints, sainza stuvair resguarder la correctezza formela chi'd es irrelevanta in quist chapitel.

Davo avair discus insembel las tematicas da las singulas lezchas, respuondan ils scolars a las dumondas süls models da copchar. Els dessan pudair scriver e formular lur impissamaints ed ideas, sainza gnir interruots e frenats i'l flüss da scriver tras aspets formals (ortografia e grammatica). La magistra ha la pussibiltà da scriver ün commentar persunal o da far dumondas plü detagliadas davart il cuntgnü cun rispli o eir sün post-its. Sbagls grammaticals ed ortografics nu vegnan marcats. Ils scolars dessan pudair exprimer lur impissamaints, sainza stuvair resguardar la correctezza formala chi'd es irrelevanta in quist chapitel.


El plenum discuteschan ils scolars davart las difficultads ch'els han giu da far l'activitad. Els descrivan ils avantatgs e disavantatgs dallas differentas fuormas da communicaziun: cura fa ei senn da communicar a bucca, cura en scret? Ils scolars fan ils pensums el cudisch da lavur. Els tematiseschan las damondas e las rispostas en classa. La scolasta presenta la finamira digl arcun da patratgs e co ei vegn luvrau cun quel. Silsuenter survegnan ils scolars igl arcun da patratgs (in carnet vit A4). La rama (M1.1a) cul num s'auda sil frontispezi digl arcun da patratgs. Ins sa era schar crear ils scolars sezs in frontispezi.

Agl plenum discuteschan igls sculars davart las dificultads c'els ân gieu da far l'activitad. Els descrivan igls avantatgs a dischavantatgs da las diferaintas furmas da comunicaziùn: Cura fa'gl sen da comunitgear a buca, cura a scret? Igls sculars fan las leztgas agl cudesch da lavur. Els tematiseschan las amparadas a raspostas an classa. La surmestra preschainta la fegnamira digl arciv da patratgs a co igl vean luvro cun quel. Suainter survignan igls sculars igl arciv da patratgs (egn carnet vid A4). La rama (M1.1a) cugl num s'oda segl frontispezi digl arciv da patratgs. Ign sa ear schar crear sezs igls sculars egn frontispezi.

Ils scolars discutan in classa davart las difficulteds ch'els haun gieu da fer l'activited. Els descrivan ils avantags e dischavantags da las differentas fuormas da comunicaziun: Cura fo que sen da comunicher a buocha, cura in scrit? Ils scolars faun las lezchas i'l cudesch da lavur. Els tematiseschan las dumandas e las respostas in classa. La magistra preschainta il böt dal portfolio dals impissamaints e cu cha dess gnir lavuro cun quel. Ils scolars survegnan alura il portfolio dals impissamaints (ün quadern vöd A4). Il ram (M1.1a) cul nom es sül fruntaspiz dal portfolio dals impissamaints. Que as po eir lascher creer als scolars svess ün fruntaspiz.

Ils scolars discutan in classa davart las difficultats ch'els han gnü da far l'actività. Els descrivan ils avantags e dischavantags da las differentas fuormas da comunicaziun: Cura faja sen da comunichar a bocca, cura in scrit? Ils scolars fan las lezchas i'l cudesch da lavur. Els tematiseschan las dumondas e las respostas in classa. La magistra preschainta il böt dal portfolio dals impissamaints e co chi dess gnir lavurà cun quel. Ils scolars survegnan lura il portfolio dals impissamaints (ün quadern vöd A4). Il rom (M1.1a) cul nom es sül fruntaspiz dal portfolio dals impissamaints. I's po eir laschar crear als scolars svess cün fruntaspiz.


La scolasta dat a mintga scolar in simbol per la stad (p.ex. en fuorma da cartas cun maletgs). Adina dus simbols ein tuttina. Ils scolars culs medems simbols miran da sesanflar e lavuran ensemen per quei pensum. Ils scolars astgan communicar mo en scret e ston eruir aschia tgei che tschei scolar ha fatg ellas vacanzas. El plenum presenta mintga scolar tgei che siu cumpogn ha fatg ellas vacanzas (silmeins dus exempels).

La surmestra dat a mintga scular egn simbol par la stad (p.ex. an furma da tgartas cun maletgs). Adigna dus simbols en madems. Igls sculars cugls madems simbols vardan da sacatar a lavuran anzemel par quella leztga . Igls sculars dastgan comunitgear me a scret a ston ascheia eruir, tge ca tsche scular â fatg an las vacànzas. Agl plenum preschainta mintga scular, tge c'igl sieus cumpogn â fatg an las vacànzas (seglmains dus exaimpels).

La magistra scumparta a mincha scolar ün simbol per il temp da sted (p.ex. in fuorma da cartas cun purtrets). Adüna duos simbols sun ils listess. Ils scolars culs listess simbols prouvan da's chattar e faun insembel quella lezcha. Els suos-chan comunicher be in scrit e stöglian uschè chatter our che cha l'oter scolar ho fat in sias vacanzas. Mincha scolar preschainta in classa che cha sieu cumpagn ho fat in sias vacanzas (almain duos exaimpels).

La magistra scumparta a mincha scolar ün simbol pel temp da stà (p.ex. in fuorma da cartas cun purtrets). Adüna duos simbols sun ils listess. Ils scolars culs listess simbols prouvan da's chattar e fan insembel quella lezcha. Els das-chan comunichar be in scrit e ston uschè chattar oura che cha tschel scolar ha fat in sias vacanzas. Mincha scolar preschainta in classa che cha seis cumpogn ha fat in sias vacanzas (almain duos exaimpels).


Las damondas sils models da copiar ein per part fetg persunalas e perquei duei negin auter che la scolasta leger ils arcuns da patratgs dils scolars.

Las amparadas segls modèls da cuptgear en par part fetg parsunalas a parquegl de nign oter ca la surmestra liger igls arcivs da patratgs digls sculars.

Las dumandas süls models da copcher sun per part fich persunelas, e perque nu dess üngün oter cu la magistra pudair ler ils portfolios dals scolars.

Las dumondas süls models da copchar sun per part fich persunalas, e perquai nu dess ingün oter co la magistra pudair leger ils portfolios dals scolars.


• Ughegiasses ti da cavalcar sin in elefant?

- Uagessas tei da tgavaltgear sen egn elefànt?

- Gessas vus gugent a sella sün ün elefant?


e) Ils plaids da sligiaziun ein: SALTUNZA SIN SUGA, SCHONGLADER

e) Igls pleds da schliaziùn en: SALTÙNZA SEN SUJA, SCHONGLADER

e) Ils pleds da soluziun sun: SCHONGLÖRA, MAGLIAFÖ, DOMPTÖRA


c) Copiar e tagliar il maletg en pliras parts. Schar descriver in conscolar ina part ed ils auters enqueran il maletg corrispundent.

c) Cuptgear a tagliear igl maletg an pliras parts. Schar descriver egn cunscular egna part ad igls oters anquieran igl maletg coraspundaint.

c) Copcher e taglier il purtret in püssas parts. Lascher descriver ad ün conscolar üna da quellas parts e lascher tschercher als oters il purtret chi s'affo cun quella part.

c) Copchar e tagliar il purtret in plüssas parts. Laschar descriver ad ün conscolar üna da quellas parts e laschar tscherchar a tschels il purtret chi s'affà cun quella part.


Sco introducziun taccan ils scolars in maletg in a l'auter sil frunt ni pendan el davos sil lismer e sligian il legn «Tgi sun jeu?» Ils scolars van per la stanza entuorn e tschentan damondas als conscolars per eruir tgi ch'els sezs ein. Els astgan sulettamein tschentar damondas, allas qualas ins sa rispunder cun gie ni cun na (p.ex. Sun jeu in animal? Sun jeu pli gronds ch'in meter?). Sche la risposta ei negativa, astga l'auter dumandar. Suenter ch'els han sligiau il legn, scrivan els il num digl artist/animal vid la tabla. Sch'ils scolars enconuschan buc il plaid romontsch, miran els suenter el vocabulari.

Sco introducziùn tatgan igls sculars egn maletg l'egn a l'oter segl frùnt near palendan quel davos segl dies ad anzatgi oter. Alura schleian els igl legn «Tgi sund jou?». Igls sculars van par la stànza anturn a fan amparadas agls cunsculars par eruir, tgi c'els sezs en. Els dastgan suletameing far amparadas, a las qualas ign sa raspunder cun ea near cun na (p.ex. Sund jou egn animal? Sund jou ple grànd c'egn meter?). Scha la rasposta e negativa, dastga l'oter amparar. Suainter c'els ân schliieu igl legn, scrivan els igl num digl artist/animal ved la tavla. Sch'igls sculars ancanuschan betg igl pled rumàntsch, alura vardan els suainter quel agl pledari.

Scu introducziun as tachan ils scolars vicendaivelmaing ün purtret sül frunt u süllas arains. Els ingiuvinan: «Chi sun eau?». Ils scolars vaun per la staunza da scoula intuorn e faun dumandas als conscolars per chatter our chi ch'els sun. Els suos-chan però be fer dumandas cha's po respuonder cun 'schi' u 'na' (p.ex.: «Sun eau üna bes-cha?», «Sun eau pü grand cu ün meter?»). Scha la resposta es negativa, suos-cha quel chi'd es gnieu dumando, cuntinuer a fer dumandas. Zieva ch'els haun fat l'ingiuvinera, scrivan els il nom da l'artist/da la bes-cha vi da la tevla. Scha'ls scolars nu cugnuoschan il pled rumauntsch, alura consulteschan els il dicziunari.

Sco introducziun as tachan ils scolars vicendaivelmaing ün purtret sül frunt o sülla rain. Els ingiavinan: «Chi sun eu?». Ils scolars van per la stanza da scoula intuorn e fan dumondas als conscolars per chattar oura chi ch'els sun. Els das-chan però be far dumondas chi's po respuonder cun 'schi' o 'na' (p.ex.: «Sun eu üna bes-cha?», «Sun eu plü grond co ün meter?»). Scha la resposta es negativa, das-cha quel chi'd es gnü dumandà, cuntinuar a far dumondas. Davo ch'els han fat l'ingiavinera, scrivan els il nom da l'artist/da la bes-cha vi da la tabla. Sch'ls scolars nu cugnuoschan il pled rumantsch, til guardan els davo i'l dicziunari.


d) directur, differents artists, musicants, gidonters per baghegiar si e giu la tenda, per haver quitau dils animals, per vender bigliets, electricists, magari in scolast pils affons, ...

d) directur, diferaints artists, musicànts, gidànters par biagear sei a giou la tenda, par ver quito digls animals, par vender bigliets, electrizists, magari egn surmester pigls unfànts, ...

d) directur, differents artists, musicants, magliafö, saltimbanc, schonglörs, agüdaunts per monter e demonter la tenda, domptörs, agüdaunts chi s'occupan da las

d) directer, differents artists, musicants, magliafö, saltimbanc, schonglörs, agüdants per montar e demontar la tenda, domptörs, agüdants chi s'occupan da las