Ursina habitescha en ina casa da pliras famiglias sper la staziun. La habitaziun dalla famiglia dad Ursina ei plitost pintga e sesanfla sil tierz plaun. Sia sora pintga va a scoletta ed ha num Laura. Las duas mattatschas dorman ensemen ella medema combra. Ursina ei bugen sil balcun grond dalla habitaziun. Sil plaz davos la casa nua che Ursina habitescha san ils affons ir bein cun velo e cun trottinet. Al plaunterren dalla casa dad Ursina sesanfla ina stizun da calzers.

L'Ursina stat an egna tgea da pliras famiglias sper la staziùn. La habitaziùn da la famiglia da l'Ursina e pletost pintga a satgata segl tearz plàn. Sia sora pintga va a scoleta ad â num Laura. Las duas buabas dorman anzemel an la madema tgombra. L'Ursina e bugent segl balcùn grànd da la habitaziùn. Segl plaz davo la tgea, noua ca l'Ursina habitescha san igls unfànts ir bagn cun velo a cun trotinet. Agl plantaragn da la tgea da l'Ursina satgata egna stizùn da calzers.

Valeria stat ainten ena tgesa da ples famiglias sper la staziun. L'abitaziun dalla famiglia da Valeria è pitost pitschna e sen igl terz plang. Sia sorigna ò nom Lavigna e vo a scoligna. Las dus mattatschas dorman ainten la madema tgombra. Valeria è gugent sen igl grond balcung dall'abitaziun. Sen la plazza davos la tgesa da Valeria pon igls unfants eir bagn cun igl velo u cun igl trottinet. Sen igl plang-taragn dalla tgesa è ena buteia da calzers.

Ursina sto in üna chesa da püssas famiglias sper la staziun. L'abitaziun da la famiglia d'Ursina es püchöntsch pitschna ed es sül terz plaun. Sia sourina ho nom Laura e vo a scoulina. Las duos mattas dorman aint illa listessa staunza. Ursina es gugent sülla granda lobgia da l'abitaziun. Sülla plazza davous la chesa dad Ursina paun ils iffaunts ir bain cul velo e cul trottinet. Al plaun terrain da la chesa es üna butia da s-charpas.

Ursina sta in üna chasa da plüssas famiglias sper la staziun. L'abitaziun da la famiglia d'Ursina es plüchöntsch pitschna ed es sül terz plan. Sia sourina ha nom Laura e va a scoulina. Las duos mattas dorman aint illa listessa stanza. Ursina es jent sülla gronda lobgia da l'abitaziun. Sülla plazza davo la chasa dad Ursina pon ils uffants ir bain cul velo e cul trottinet. Al plan terrain da la chasa es üna butia da s-charpas.


5. Vous vez fatg en regal per igls ............................... ameis. (igls ameis èn da vous)


Flurin va mintga mesjamna a trenament da tennis.

Igl Flurin va mintga measeanda a trenamaint da tenis.

Enrico vo mintga mesemda a dar a tennis.

Flurin vo mincha marculdi a giuver a tennis.

Flurin va mincha marcurdi a giovar a tennis.


2. Ariana e Sofia vardan da ............................... frar. (igl frar è dad ellas)


(Per mintga argument plausibel dat ei ½ punct, en tut dat ei 2 puncts.)

(Par mintga argumaint plausibel dat igl ½ punct, an tut dat igl 2 puncts.)

(Per mintga argumaint plausibel dattigl ½ punct, an tot dattigl 2 puncts.)

(Per mincha argumaint plausibel do que ½ punct, in tuot do que 2 puncts.)

(Per mincha argumaint plausibel daja ½ punct, in tuot daja 2 puncts.)


(Per in'atgnadad dil vitg dat ei mintgamai 1 punct, en tut dat ei 2 puncts.)

(Par egn'atgnadad da la vischnànca dat igl mintgame 1 punct, an tut dat igl 2 puncts.)

(Per mincha particularited da la vschinauncha do que 1 punct, in tuot do que 2 puncts.)

(Per mincha particularità dal cumün daja 1 punct, in tuot daja 2 puncts.)


negina liunguriala, enzatgi da far termagls/discuorer

nigna lungureala, anzatgi da far tarmagls/bagliafar

a nun es mê lungurus; ed ad es adüna qualchün d'intuorn per giuver

i nun es mai lungurus; ed id es adüna inchün d'intuorn per giovar


4. Nous vagn maglea la ............................... marenda. (la marenda è da nous)


8. Ladina baita cun igl ............................... scolast. (igl scolast è dad ella)


b) viver en ina casa da pliras famiglias

b) viver an egna tgea da pliras famiglias

b) veiver ainten ena tgesa da ples famiglias

b) viver in üna chesa da püssas famiglias

b) viver in üna chasa da plüssas famiglias


Al plaunterren dalla casa nua che Ursina habitescha ei ina fatschenta da mobiglias.

Al plantaragn da la tgea noua ca l'Ursina viva e egna fatschenda da mobiglias.

Sen igl plang-taragn dalla tgesa, noua tgi Valeria abitescha, è en affar da mobiglia.

Al plaun terrain da la chesa, inua cha Ursina abita, es ün affer da mobiglia.

Al plan terrain da la chasa, ingio cha Ursina abita, es ün affar da mobiglia.


Tgei ei special vid tiu vitg ch'ei dat buc els auters vitgs dalla regiun? Numna silmeins duas caussas.

Tge e spezial veda la tia vischnànca c'igl dat betg an las otras vischnàncas da la regiùn? Numna seglmains duas tgossas.

Scu ta saintas te siva chella controlla? Noda aint igl barometer, scu tgi te ta saintas e daclera, pertge tgi te ta saintas uscheia.

Che es particuler in tia vschinauncha? Do que chosas cha tü nu chattast in otras vschinaunchas da tia regiun? Nota almain duos exaimpels.

Che es particular in teis cumün? Daja alch chi nu's chatta in oters cumüns da tia regiun? Nomna almain duos chosas.


a) Ti enconuschas ussa gia ina massa pronoms. Fai uorden ed empleina il mindmap culs suandonts cavazzins:

a) Tei ancanuschas ussa gea egna massa pronoms. Fe urden ad amplagna igl mindmap culs savundànts tgavazegns:

a) Te canoschas ossa gio ena massa pronoms. Fò urden ed amplanescha las tgaschettas cun igls suandonts pleds:

a) Tü cugnuoschast uossa già üna pruna pronoms. Fo uorden ed impla la mindmap culs seguaints pleds:

a) Tü cugnuoschast uossa fingià üna pruna pronoms. Fa uorden ed implischa la mindmap culs seguaints pleds:


Numna mintgamai in argument pro e contra per las suandontas situaziuns:

Numna mintgame egn argumaint pro a contra par las savundàntas situaziùns:

Screiva adegna en argumaint per ed egn cunter per las suandontas situaziuns:

Scriva adüna ün argumaint per ed ün cunter per las seguaintas situaziuns:


b) Il plural collectiv stat per pliras persunas ni caussas, ins sa denton buca contas ch'igl ei (p.ex. la glieud, la lenna). Tier il plural regular san ins contas persunas ni caussas ch'igl ei (p.ex. ils tgauns).

b) Igl plural colectiv stat par pliras parsùnas near tgossas, mo c'ign sa betga quàntas c'igl e (p.ex. la glieud, la lena). Tigl plural regular san ign, quàntas parsùnas near tgosas c'igl e (p.ex. igls tgàns).

b) Igl plural collectiv stat per ples persungas u tgossas, ins so dantant betg, quantas tg'igl è (p.ex. la meila). Tar igl plural regular ins so, quantas persungas u tgossas tg'igl è (p.ex. igls meils).

b) Il plural collectiv sto per püssas persunas u chosas, cur cha nu's so quauntas cha que sun precis (p.ex. la glieud, la laina). Tal plural reguler as so que precis, quauntas persunas u chosas cha que sun (p.ex. ils chauns).

b) Il plural collectiv sta per plüssas persunas o chosas, cur chi nu's sa precis quantas chi sun (p.ex. la glieud, la laina). Pro'l plural regular as saja precis, quantas persunas o chosas chi sun (p.ex. ils chans).


enzatgi ei adina en casa, sch'il bab e la mumma ein naven, pusseivladad dad haver bunas e specialas relaziuns culs conhabitonts

anzatgi e adigna an tgea, sch'igl bab a la mama en davent, pussevladad da ver relaziùns bùnas a spezialas cugls cunhabitànts

b) per: (p.ex.) igl è adegna ensatgi d’anturn, sch’ins dovra ageid; ins pò aveir contact cun bungs vaschings; igl èn adegna d'anturn oters unfants per giuier

ad es adüna qualchün d'intuorn, scha's drouva agüd; a's po avair contact cun buns chantunais; a sun adüna d'intuorn oters iffaunts per giuver

id es adüna inchün d'intuorn, schi's douvra agüd; i's po avair contact cun buns vaschins; i sun adüna d'intuorn oters uffants per giovar


(Mintga cavazzin el dretg liug tier a) e mintga risposta correcta tier b) dattan ¼ punct, en tut dat ei 6 puncts.)

b) (Mintga tgavazegn agl dretg liac (tier a) a mintga rasposta corecta tier b) datan

(Mintga tgavazzign aint igl dretg li tar a) e mintga rasposta correcta tar b) dattan

(Mincha pled al dret lö tar a) e mincha resposta correcta tar b) daun ¼ punct, in tuot do que 6 puncts.)

(Mincha pled al dret lö pro a) e mincha resposta correcta pro b) dan ¼ punct, in tuot daja 6 puncts.)


Ils scolars ............................................ our ils disegns e'ls tachan aint in lur quaderns.

Ils scolars ..................................................... oura ils disegns per tils tachar aint in lur quaderns.


a) Falliu ni endretg? Fai ina crusch el dretg liug.

a) Falo near andretg? Fe egna crusch agl dretg liac.

a) Dretg u fallo? Fò ena crousch aint igl dretg li.

a) Güst u fos? Fo üna crusch al dret lö.

a) Güst o fos? Fa üna crusch al dret lö.


(Per in'argumentaziun plausibla dat ei ½ punct.)

(Par egn'argumantaziùn plausibla dat igl ½ punct.)

(Per en'argumentaziun logica dattigl 1 punct.)

(Per ün'argumantaziun plausibla do que ½ punct.)

(Per ün'argumantaziun plausibla daja ½ punct.)


6. Te pendas igl ............................... maletg ve dalla pare. (igl maletg è da tè)


Legia il text e sligia silsuenter ils pensums.

Ligia igl text a schleia suainter las leztgas.

Ligia igl text e fò alloura igls exercezis.


1. Eau dorm in staunza cun ........... sour.


utschi, tschut, tschenta, tschiep, tscharva, bratscha, capetscha, savetscha, glatsch, crutsch

utschi, tschut, tschenta, tschop, tschearv, bratscha, tgapetscha, tschadùn, sglatsch, betsch

utschè, tschinta, tschierv, bratscha, chapütscha, glatsch, tschiculatta, cotschen, crotscha, putsch

utschè, tschinta, tschiervi, bratscha, chapütscha, glatsch, tschiculatta, cotschen, crotscha, crötsch


b) Ussa san ins emplenir la tabella cun plaids che cuntegnan il sun 'tsch' el liug corrispundent.

b) Ussa san ign amplanir la tabela cun pleds ca cuntegnan igl sùn 'tsch' agl liac coraspundaint.

b) Uossa paun ils scolars implir la tabella cun pleds cuntschaints chi cuntegnan ün 'tsch'. Els stöglian scriver ils pleds aint illa culuonna correspundenta.

b) Uossa pon ils scolars implir la tabella cun pleds cuntschaints chi cuntegnan ün 'tsch'. Els ston scriver ils pleds illa culuonna correspundenta.


Igl surmester sa ear aschuntar anzaquàntas amparadas hipoteticas: «Cura nassas tei a litg, scha tei stgessas dezeder sez?» «Cura levasses tei la damàn?»

Il magister po eir fer dumandas ipoteticas scu per exaimpel: «Cura gessast tü in let, scha tü pudessast decider svess?» «Cura stessast tü sü la damaun?» e.u.i

Il magister po eir far dumondas ipoteticas, sco per exaimpel: «Cura gessast tü in let, scha tü pudessast decider svess?» «Cura stessast tü sü la daman?» e.u.i.


Igls unfànts fan las retscheartgas a cumpareglian cun lur notiztgas an classa.

b) Il magister scumparta fögls per fer notizchas. Ils scolars notan sün quels las uras e las conguelan cun quellas da lur conscolars.

b) Il magister scumparta fögls per far notizchas. Ils scolars notan sün quels las uras e tillas congualan cun quellas da lur conscolars.


Discutar ch'il di ha 24 uras ed ev. nudar co ins di allas uras dil suentermiezdi, per exempel las 14:00 ei 'las duas'.

Declarar c'igl gi vegi 24 uras a nudar co ign gi a las uras digl suaintermiezgi. Par exaimpel: las 14.00 e 'las duas'.

Discuter cha'l di ho 24 uras ed eventuelmaing noter, cu cha's disch a las uras il zievamezdi, per exaimpel las 14:00 es 'las duos'.

Discuter cha'l di ha 24 uras ed eventualmaing scriver, co chi's disch a las uras il davomezdi, per exaimpel las 14:00 es 'las duos'.


ziplar, zebra, zuppar, zerclem, zuler, zocla, zuola, zucher, zanistrer, zercladur

ziplar, zebra, zupar, zarclem, zuler, zànga, zitrona, zucer, zercel, zarcladur

zipler, zebra, zupper, zizagna, zurplin, zambrager, zuffa, zücher, zappin, zaccagn

ziplar, zebra, zoppar, zizagna, zocca, zavrar, zuffa, zücher, zappin, zaplinar


zanistrer, ziplar, zebra, zerclem, zuppar, zuler, zocla, zuola, zucher

zercel, ziplar, zebra, zarclem, zupar, zuler, zànga, zitrona, zucer

zurplin, zipler, zebra, zizagna, zambrager, zappin, zaccagn,  zuffa, zupper

zocca, ziplar, zebra, zizagna, zavrar, zappin, zaplinar,  zuffa, zoppar


Sligiaziun: A: zocla, B: zercladur, C: zucher

Schliaziùn: A: zànga, B: zarcladur, C: zucer

Soluziuns: A: zaccagn, B: zücher, C: zurplin

Soluziuns: A: zaplinar, B: zücher, C: zocca


Ils scolars lavuran en dus. In scolar legia sco emprem avon ils plaids silla carta originala, tschel emprova da memorisar quels. Lu legia il scolar avon ils plaids silla carta A ed il conscolar sto anflar ora aschi spert sco pusseivel tgei plaid che maunca. Suenter san ils scolars midar las rollas. Per far pli sempla l'activitad san ins era mussar in a l'auter las cartas.

Igls sculars lavuran an dus. Egn scular ligia sco amprem avànt igls pleds sen la tgarta originala, tschel amprova da memorisar quels. Alura ligia igl scular avànt igls pleds sen la tgarta A ad igl cunscular sto catar adavur aschi speart sco pussevel tge pled ca mànca. Suainter san igls sculars midar las rolas. Par far ple sempla l'activitad san ign ear mussar l'egn a l'oter las tgartas.

Ils scolars lavuran adüna in duos. Ün scolar prelegia ils pleds da la cartina originela, l'oter prouva da tgnair adimmaint quels pleds. Alura prelegia il scolar ils pleds da la cartina A, e'l conscolar stu chatter our pü svelt pussibel che pled chi mauncha. Zieva müdan ils scolars las rollas. Per simplificher l'activited paun ils scolars eir musser las cartinas ün a l'oter.

Ils scolars lavuran adüna in duos. Ün scolar prelegia ils pleds da la cartina originala, tschel prouva da tgnair adimmaint quels pleds. Lura prelegia il scolar ils pleds da la cartina A e'l conscolar sto chattar oura il plü svelt pussibel che pled chi manca. Davo müdan ils scolars las rollas. Per simplifichar l'actività pon ils scolars eir muossar las cartinas ün a tschel.


zerclem, zuler, zuppar, zanistrer, zuola, ziplar zercladur, zucher, zebra

zarclem, zuler, zupar, zercel, zitrona, ziplar zarcladur, zucer, zebra

zuffa, zambrager, zappin, zebra, zupper, zücher, zizagna, zurplin, zavrer

zuffa, ziplar, zappin, zebra, zoppar, zücher, zizagna, zocca, zavrar


zuola, zercladur, ziplar, zebra, zuppar, zuler, zerclem, zanistrer, zocla

zitrona, zarcladur, ziplar, zebra, zupar, zuler, zarclem, zercel, zànga

zebra, zappin, zizagna, zambrager, zipler, zuffa, zücher, zupper, zaccagn

zebra, zappin, zizagna, zavrar, ziplar, zuffa, zücher, zoppar, zaplinar


Ina carta vegn prida naven. Tgi anfla il pli spert tgeinina ch'igl ei?

Egna tgarta vean prida davent. Tgi tgata or igl ple speart tgenegna ca mànca?

Concurrenza: La magistra piglia davent üna carta. Chi so dir il pü svelt chenüna chi mauncha?

La magistra piglia davent üna carta. Chi sa dir il plü svelt chenüna chi manca?


Ils scolars stattan mintgamai sin peis, sch'els ein dil meini che l'activitad varghi spert. Tut secund dat ei ina discussiun en classa davart ils differents meinis.

Igls sculars statan mintgame sen pes, sch'els en digl meni ca l'activitad passi speart. Tut savùnd dat igl egna discussiùn an classa sur digls diferaints menis.

Ils scolars staun mincha vouta sü, sch'els sun da l'avis cha l'activited passa svelt. Ils scolars paun discuter insembel ils differents sentimaints pel temp.

Ils scolars stan mincha jada sü, sch'els sun da l'avis cha l'actività passa svelt. Ils scolars pon discuter insembel ils differents sentimaints pel temp.


Nudar ina lingia dil temps e far ina collascha dalla veta dils scolars. Cavazzins pusseivels: datum da naschientscha, batten, datum da naschientscha da fargliuns pli giuvens, emprems pass, emprem di da scoletta, emprem di da scola, accidents, survegniu in animal da casa, igl emprem dent ch'ei daus ora, ...

Nudar egna lingia digl tains a far egna colascha da la veta digls sculars. Tgavazegns pussevels: data da naschientscha da fardagliùns ple giuvens, amprems pass, amprem gi da scoleta, amprem gi da scola, aczidaints, survagnieu egn animal da tgea, igl amprem daint c'e do or, ...

Chavazzins pussibels: la data da naschentscha, il di da battaisem, la data da naschentscha dals fradgliuns, ils prüms pass, il prüm di da scoulina, il prüm di da scoula, accidaints, survgnieu üna bes-cha chasauna, pers il prüm daint da lat, ...

Chavazzins pussibels: la data da naschentscha, il di da battaisem, la data da naschentscha dals fradgliuns, ils prüms pass, il prüm di da scoulina, il prüm di da scoula, accidaints, surgni üna bes-cha chasana, pers il prüm daint da lat, ...


Proposta per evaluar las rispostas en classa

Proposta par evaluar las raspostas an classa

Proposta per evaluer las respostas in classa

Proposta per evaluar las respostas in classa


el/ella … (conjugar igl verb coraspundaint)

el/ella/a … (conjugher il verb correspundent)

el/ella/i … (conjugar il verb correspundent)


d) Da tscheiver ei la mattatscha sevestgida cul tschiep dil tat.

d) Duas legras tschitabulas sgulatschan anviers igl tschiel blau.

d) Zieva tschaina do que glatsch e crema da tschiculatta.

d) Davo tschaina daja glatscha da tschireschas.


c) Tschei di ha il catschadur sittau in bi camutsch.

c) Tsche gi â igl catschadur sagito egn beal tgamutsch.

c) El cumpra tschics, duos tschütschs ed otras dutscharias.

c) Tschel di ha il chatschader sajettà ün bel tschiervi.


e) Las caultschas cotschnas ein tschuffas e bletschas.

e) Las tgòltschas cotschnas en tschufas a bletschas.

e) La chapütscha e las chotschas da skis sun bletschas.

e) La chapütscha e las manetschas sun bletschas.


b) La madretscha ha fatg caltschiel ina biala capetscha.

b) La madretscha â fatg caltschol egna tgapetscha giaglia.

b) Il chatscheder schluppetta ün tschierv ed ün chamuotsch.

b) La tschiculatta cun nitschoulas es fich dutscha.


Ils scolars emprovan da gruppar ils plaids e d'aschuntar ulteriurs plaids allas gruppas (sco p.ex. tut ils dis dall'jamna). Quellas gruppaziuns sa il scolast scriver vid la tabla ni rimnar sin placats.

Igls sculars amprovan da far grupas cugls pleds a d'aschuntar ulteriurs pleds an las grupas (sco p.ex. tut igls gis da l'eanda). Quellas grupaziùns sa igl surmester scriver ved la tavla near rimnar sen placats.

Ils scolars prouvan da fer gruppas culs pleds e tscherchan ulteriurs pleds chi s'affaun cun quellas gruppas (p.ex. tuot ils dis da l'eivna). Il magister scriva ils pleds vi da la tevla ubain sün ün placat.

Ils scolars prouvan da far gruppas culs pleds e tscherchan ulteriurs pleds chi s'affan cun quellas gruppas (p.ex. tuot ils dis da l'eivna). Il magister scriva ils pleds vi da la tabla obain sün ün placat.


Ils scolars emprovan d'anflar ils ovs marschs, plaids che han da far pli pauc ni nuot cul temps.

Ils scolars prouvan da chatter ils 'övs marschs', pleds chi haun da chefer be poch u ünguotta cul temp.

Ils scolars prouvan da chattar ils övs marschs, pleds chi han da chefar pac o nöglia cul temp.


La pronunzia dil 'tsch' ei pli loma e migeivla. Il 'tsch' romontsch ei fetg semeglionts al 'tsch' dil lungatg tudestg sco p.ex. el plaid 'deutsch'.

La pronunzia digl 'tsch' e ple loma a mievla. Igl 'tsch' rumàntsch e fetg samagliànt agl 'tsch' digl lungatg tudestg sco p.ex. igl pled 'deutsch'.

Il sun 'tsch' es pü lam e serro e la buocha es pü agüzza e serreda. Il 'tsch' rumauntsch po gnir congualo cul 'tsch' tudas-ch (p.ex.: 'deutsch').

Il sun 'tsch' es plü lom e serrà e la bocca es plü agüzza e serrada. Il 'tsch' rumantsch po gnir congualà cul 'tsch' tudais-ch (p.ex.: 'deutsch').


Ins sa far in giug da rudi. Ils scolars stattan tuts en rudi. In scolar cuora entuorn il rudi, duront ch'ils auters contan l'emprema strofa. Cura che la strofa ei a fin, stat igl affon eri e tucca il dies digl affon ch'ei il pli datier dad el e mida plaz cun quel. Sinquei entscheiva la secunda strofa. Ins sa (enstagl Anna) era prender il num digl affon.

Ign sa far egn gioi da rudi. Igls sculars statan tuts an rudi. Egn scular cura anturn igl rudi, durànt c'igls oters tgàntan l'amprema strofa. Cur ca la strofa e a fegn, stat igl unfànt eri a tutga igl dies digl unfànt c'e igl ple datier dad el a mida igl plaz cun quel. Senaquegl antscheva la savunda strofa. Ign sa (anstagl Anna) ear prender igl num digl unfànt.


Per evitar ch'ils scolars clomien semplamein in bustab senza studegiar, 'maglia' la miur ils affons che din in consonant ch'ei gia el venter dalla miur, quei vul dir ch'il scolast scriva il num dil scolar el venter dalla miur. La proxima gada che quei affon ei vidlunder, sa el sedeliberar ord il venter dalla miur cun lignar in consonant che vegn avon el plaid encuretg.

Par evitar c'igls sculars clomian semplameing egn bustab sainza studagear, 'maglia' la mir igls unfànts. La proxima geada ca que unfànt e landervei, sa el sadeliberar or digl vainter da la mir cun angiavinar egn consonànt ca vean avànt agl pled ancuretg.

Per eviter cha'ls scolars claman simplamaing ün custab sainza stüdger, 'maglia' la mür eir als iffaunts chi nomnan ün consonant chi's rechatta già aint illa mür. Il magister scriva in quel cas il nom dal scolar aint il vainter da la mür. La prosma vouta cha quel iffaunt es landervi as po el deliberer our da la mür cun dir ün consonant chi vain avaunt aint il pled tschercho.

Per evitar cha'ls scolars cloman simplamaing ün custab sainza stübgiar, 'maglia' la mür als uffants chi nomnan ün consonant chi's rechatta fingià aint il vainter da la mür. Il magister scriva in quel cas il nom dal scolar aint il vainter da la mür. La prosma jada cha quel uffant es landervia as po el deliberar dal vainter da la mür cun dir ün consonant chi vain avant aint il pled tscherchà.


Sco finiziun dallas unitads davart ils bustabs sa il scolast envidar ils scolars en scola a magliar suppa da bustabs. Il giug survart savess era gest vegnir daus cun quella caschun.

Sco finiziùn da las unitads davart bustabs sa igl surmester anvidar igls sculars an scola da magliear supa da bustabs. Igl gioi survart savess alura ear gest vagnir fatg cun quella caschùn.

Per conclüder las uniteds in connex culs custabs po il magister invider als scolars a manger schoppa da custabs in scoula. Il gö da la fuorcha po eir gnir fat in quist'occasiun.

Per conclüder las unitats davart ils custabs po il magister invidar als scolars a mangiar schoppa da custabs in scoula. Il gö da la fuorcha po eir gnir fat in quist'occasiun.


Il scolast dessegna ina gronda miur vid la tabla e singuls strehs pils bustabs d'in plaid che vegn encuretgs. Ils vocals dil plaid encuretg ein gia indicai. Ils scolars pon lu dir consonants dil plaid. Sch'in consonant fa part dil plaid, empleina il scolast la largia cul consonant. Sche quei ei buc il cass, 'maglia' la miur il consonant, quei vul dir ch'il scolast scriva il consonant el venter dalla miur. Sch'ils scolars anflan il plaid avon che la miur ha magliau 7 bustabs, han els gudignau.

Igl surmester dissegna egna grànda mir ved la tavla a singuls strehs par igls bustabs d'egn pled ca vean ancuretg. Igls vocals digl pled ancuretg en mintgame schon inditgieus. Igls sculars san alura gir consonànts par catar igl pled. Sch'egn consonànt fa part digl pled, amplagna igl surmester la largia cugl consonànt. Scha quegl e betg igl cass, 'maglia' la mir igl consonànt, quegl vut gir c'igl surmester scriva igl consonànt agl vainter da la mir. Sch'igls sculars tgatan igl pled avànt ca la mir â maglieu 7 bustabs, ân els gudagnieu.

Il magister disegna vi da la tevla üna granda mür e singuls strichs pels custabs d'ün pled chi vain tschercho. Ils vocals dal pled tschercho sun già indichos. Ils scolars paun alura propuoner consonants cha's drouva per furmer il pled. Sch'ün consonant fo part dal pled, impla il magister la luocha cul consonant. Scha que nun es il cas, 'maglia' la mür il consonant, que voul dir cha'l magister scriva il consonant aint il vainter da la mür. Scha'ls scolars chattan il pled, aunz cha la mür ho maglio 7 custabs, haun els guadagno il gö.

Il magister disegna vi da la tabla üna gronda mür e singuls strichs pels custabs d'ün pled chi vain tscherchà. Ils vocals dal pled tscherchà sun fingià indichats. Ils scolars pon lura propuoner consonants chi's douvra per fuormar il pled. Sch'ün consonant fa part dal pled, impla il magister la locca cun quel consonant. Scha quai nun es il cas, 'maglia' la mür il consonant, quai voul dir cha'l magister scriva il consonant aint il vainter da la mür. Scha'ls scolars chattan il pled, avant cha la mür haja maglià 7 custabs, han els guadagnà il gö.


ferm (suord): schemia, schetg, schliet, nusch, …

fearm (surd): schiemgia, schenev, schliet, nusch, …

dür (müt): schnuogl, schner, schlitta, pesch ...

dür (müt): schnuogl, schner, schlitra, pesch ...


lev (sonor): schambun, schanugl, schaner, schumellin, …

leav (sonor): schumber, schanugl, schaner, schameal, …

lam (sonor): schigliusia, cuschina, schoppa ...

lom (sonor): schemblins, cuschina, schoppa ...


Per sentir bein la differenza san ils scolars tuccar cun lur maun la gula, duront ch'els legian ils plaids. Sch'ei vibrescha, setracta ei d'in plaid che vegn pronunziaus a moda sonora. Sch'ei vibrescha buc, eis ei in plaid cun pronunzia suorda. En classa vegn discutau co ins sa saver, sch'in plaid vegn pronunziaus a moda sonora ni a moda suorda. Da principi ston ils scolars enconuscher il plaid per saver pronunziar el a moda correcta. Quei ei era il motiv daco che persunas d'auters lungatgs pronunzian igl emprem savens falliu quels plaids cun tschintschar romontsch.

Par santir bagn la diferenztga san igls sculars tutgear cun lur màn la gula, durànt c'els ligian igls pleds. Sch'igl vibrescha, satract'igl d'egn pled ca vean pronunztgieu a moda sonora. Sch'igl vibrescha betg, e'gl en pled cun pronunztga surda. An classa vean discuto co ign sa saver, sch'igl pled vean pronunztgieu a moda sonora near a moda surda. Da prinzipi ston igls sculars ancanuscher igl pled par saver pronunztgear el a moda corecta. Quegl e ear igl motiv partge ca parsùnas d'oters lungatgs pronunztgan l'antscheata savens falo quels pleds cun bagliafar rumàntsch.

Per sentir la differenza paun ils scolars tucher cun lur maun la gula intaunt ch'els legian ils pleds. Scha que vibrescha, as tratta que d'ün sun lam (sonor). Scha que nu vibrescha, as tratta que d'ün sun dür (müt). Ils scolars discutan in classa la dumanda, cu cha's po savair, sch'ün pled vain pronunzcho in möd lam u dür. In prüma lingia stöglian els cugnuoscher ils pleds per als savair pronunzcher inandret. (Persunas chi imprendan rumauntsch scu lingua estra haun suvenz fadia culla pronunzcha dal 'sch' lam e dür).

Per sentir la differenza pon ils scolars tocker la gula cun lur man, intant ch'els legian ils pleds. Schi vibrescha, as tratta d'ün sun lom (sonor), schi nu vibrescha, as tratta d'ün sun dür (müt). Ils scolars discutan in classa la dumonda, co chi's po savair, sch'ün pled vain pronunzchà in möd lom o dür. In prüma lingia ston els cugnuoscher ils pleds per tils savair pronunzchar inandret. (Persunas chi imprendan rumantsch sco lingua estra han suvent fadia culla pronunzcha dal 'sch' lom e dür).


a) Il 'sch' sa vegnir pronunziaus a moda leva ed a moda ferma:

a) Igl 'sch' sa vagnir pronunztgieu a moda leava ad a moda fearma:

a) Il sun 'sch' po gnir pronunzcho in möd lam (sonor) ed in möd dür (müt).

a) Il sun 'sch' po gnir pronunzchà in möd lom (sonor) ed in möd dür (müt).


c) La pronunzia ei en biars lungatgs semeglionta, la scripziun variescha denton meinsvart. El tudestg vegn 'sch' era pronunziaus avon 'p' e 't'. Il 'sch' vegn cunzun pronunziaus a moda suorda.

c) La pronunztga e an blears lungatgs samagliànta, la scripziùn variescha dantànt anqualgeadas. Agl tudestg vean 'sch' ear pronunztgieu avànt 'p' a 't'. Igl 'sch' vean oravàntut pronunztgieu a moda surda.

c) La pronunzcha dal sun speciel 'sch' es in bgeras linguas sumgiainta. Il möd da scriver variescha però d'üna lingua a l'otra (p.ex. inglais 'sh': show; taliaun 'sc': sciare).

c) La pronunzcha dal sun special 'sch' es in bleras linguas sumgliainta. Il möd da scriver variescha però d'üna lingua a tschella (p.ex. inglais 'sh': show; talian 'sc': sciare).


• Cun quet mussava ella siu bi turnister ch'ella haveva survegniu da sia madretscha.

• Cun quet mussava ella quella beala tastga c'ella veva survagnieu da la sia madretscha.

• Cun superbgia mussaiva ella a tuots sieu bel sach da scoula.

• Cun superbgia muossaiva ella a tuots sia bella buscha da scoula.


3. Pachetar la valischa cun plaids dad A tochen Z.

3) Pacatar la valischa cun pleds dad A tocen Z.


• Anna, ina buoba da nov onns, viveva cun sia famiglia en in vitg si els cuolms.

• Anna, egna buaba da nov ons, viveva cun la sia famiglia an egna vischnànca muntagnarda.

• Anna, üna matta da nouv ans, vivaiva cun sia famiglia in üna vschinauncha muntagnarda.

• Anna, üna matta da nouv ons, vivaiva cun sia famiglia in ün cumün illas muntognas.


1. Scriver ni raquintar ina historia d'ABC en classa. Mintga construcziun entscheiva cun in bustab digl alfabet:

1) Scriver near raquintar egn'istorgia d'ABC an classa. Mintga construcziùn antscheva cun egn bustab digl alfabet:

Scriver u quinter ün'istorgia d'ABC in classa. Mincha frasa cumainza cun ün custab da l'alfabet, per exaimpel:

Scriver o quintar ün'istorgia d'ABC in classa. Mincha frasa cumainza cun ün custab da l'alfabet, per exaimpel:


Ideas supplementaras per exercitar igl alfabet

Ideias suplementaras par exerzitar igl alfabet

Idejas supplementeras per exerciter l'alfabet

Ideas supplementaras per exercitar l'alfabet


• Bugen prendeva ella mintga damaun siu turnister e mava a scola.

• Bugent prandeva ella mintga damàn la sia tastga da scola a nava a scola.

• Be gust giaiva ella mincha bunura a scoula.


2. Encurir en cudischs da telefon ed en vocabularis nums e plaids per exercitar igl alfabet.

2) Ancurir an cudeschs da telefon a pledaris suainter nums a pleds par mussar l'impurtànza da saver igl alfabet.

Tschercher pleds in vocabularis per exerciter l'alfabet.

Tscherchar pleds in vocabularis per exercitar l'alfabet.


Quei giug san ins era dar cun duas gruppas da mintgamai nov scolars (siat pils dis dall'jamna e dus scolars per direger l'acziun). Las gruppas giogan ina encunter l'autra sin temps.

Que gioi san ign ear far cun duas grupas da mintgame nov sculars (seat pigls gis da l'eanda a dus sculars par direger l'acziùn). Las grupas giojan egna ancùnter l'otra sen tains.

Il gö as po eir fer cun duos gruppas da nouv scolars (set pels dis da l'eivna e duos per diriger l'acziun). Las gruppas giouvan üna cunter l'otra. Guadagno ho quella gruppa chi ho glivro il prüm il gö.

Il gö as poja eir far cun duos gruppas a nouv scolars (set pels dis da l'eivna e duos per diriger l'acziun). Las gruppas giovan üna cunter tschella. Guadagnà ha quella gruppa chi ha fini il prüm il gö.


Ils scolars ein sin peis en in rudi. In scolar entscheiva e di 'gliendisdis'. Siu vischin cuntinuescha cun mardis, etc. Il siatavel scolar di: «Oz ei dumengia, juhui!» e sesa giu. Aschia va quei vinavon tochen che mo pli in scolar ei sin peis.

Igls sculars en sen pes an egn rudi. Egn scular antscheva a gi 'gliendasgis'. Igl sieus vaschegn cuntinuescha cun margis, etc. Igl seatavel scular gi: «Oz e'gl dumeingia, juhui!» a sea giou. Ascheia va quegl anavànt antocen ca me ple egn scular stat sen pes.

Ils scolars staun in pè in ün rinch. Ün scolar cumainza e disch 'lündeschdi'. Sieu chantunais cuntinuescha cun 'mardi', e.u.i. Il settevel scolar disch: «Hoz es dumengia, juhui!» e tschainta giò per terra. Il gö es a fin, cur cha tuot ils scolars tschaintan per terra.

Ils scolars stan in pè in ün rinch. Ün scolar cumainza e disch 'lündeschdi'. Seis vaschin cuntinuescha cun 'mardi', e.u.i. Il settavel scolar disch: «Hoz esa dumengia, juhui!» e sezza giò per terra. Il gö es a fin, cur cha tuot ils scolars tschaintan per terra.


Quels dus giugs san ins era empruar da far culs nums dils dis dall'jamna d'in lungatg ella tabella.

Quels dus giois san ign ear ampruvar da far cugls nums digls gis da l'eanda d'egn lungatg easter.

Ils duos gös as po que fer eir culs dis da l'eivna in ün'otra lingua da la tabella.

Ils duos gös as poja far eir culs dis da l'eivna in ün'otra lingua da la tabella.


scha's masda alv e nair do que quella culur

schi's maisda alb e nair daja quella culur


Reparter las explicaziuns (M18.1a) ella stanza da scola. Ils scolars van per ina ed emprovan d'anflar il dretg plaid. Ni il cuntrari: las sligiaziuns (M18.1b) ein repartidas ella stanza ed ils scolars enqueran l'explicaziun corrispundenta.

Repartgir las descripziùns (M18.1a) an stànza da scola. Igls sculars van suaintermàn par egna ad amprovan da catar igl dretg pled. Near igl cuntrari: las schliaziùns (M18.1b) en repartgidas an la stànza ad igls sculars anquieran las descripziùns coraspundaintas.

Scumpartir las descripziuns (M18.1a) ed ils pleds (M18.1b) in staunza da scoula. Ils scolars tschernan üna descripziun e prouvan d'ingiuviner il pled correspundent.

Scumpartir las descripziuns (M18.1a) e'ls pleds (M18.1b) in stanza da scoula. Ils scolars tschernan üna descripziun e prouvan d'ingiavinar il pled correspundent.


Ils scolars e las scolaras survegnan sulettamein la part culs quadrets (cruschera). La scolasta legia l'explicaziun ed ils scolars emprovan d'anflar il plaid corrispundent. Lavur singula ni en gruppas da dus.

Igls sculars a las scularas survignan me la part cugl giater da l'angiavinera da pleds an crusch. La surmestra ligia la descripziùn digl pled ancuretg ad igls sculars amprovan da catar igl pled ca coraspunda. Lavur singula near an grupas da dus.

Ils scolars survegnan l'ingiuvinera vöda. La magistra prelegia las descripziuns e'ls scolars prouvan d'ingiuviner ils pleds correspundents e da'ls scriver al dret lö. Els paun fer que in duos u sulets.

Ils scolars survegnan l'ingiavinera vöda. La magistra prelegia las descripziuns e'ls scolars prouvan d'ingiavinar ils pleds correspundents e da tils scriver al dret lö. Els pon far quai in duos o sulets.


Scu controlla implan els alura l'ingiuvinera.

Sco controlla implischan els lura l'ingiavinera.


Ils scolars scrivan ils set dis da l'eivna cun set differentas culuors. Els piglian üna carta e nomnan ils duos dis aunz ed ils duos dis zieva il di chi'd es scrit sülla carta.

Ils scolars scrivan ils set dis da l'eivna cun set differentas culurs. Els piglian üna carta e nomnan ils duos dis avant ed ils duos dis davo il di chi'd es scrit sülla carta.


Igl ei era pusseivel da far quell'activitad cullas cartas: las cartas dils dis ein sin ina pluna cul tgau engiu. In scolar pren ina carta, di tgei di ch'el ei ed ils vischins ston numnar il di ch'els representan en quei cass. Metter la carta puspei denter las autras ed il proxim scolar astga prender ina carta.

Ear pussevel da far quell'activitad cun las tgartas: las tgartas digls gis en sen egna plùna cugl tgieu angiou. Egn scular prenda egna tgarta, gi tge gi c'el e ad igls vaschegns ston numnar igl gi c'els en an que cass. Meter la tgarta puspe trànter las otras ad igl proxim scular dastga prender egna tgarta.

L'activited as po eir fer cullas cartas: Las cartas sun cul cho ingiò sün ün mantun. Ün scolar piglia üna carta, legia il di da l'eivna e nomna ils duos dis 'chantunais'. El metta la carta darcho suot il mantun e'l prossem scolar es landervi.

L'actività as poja eir far cullas cartas: las cartas sun cul cheu ingiò sün ün mantun. Ün scolar piglia üna carta, legia il di da l'eivna e nomna ils duos dis vaschins. El metta la carta darcheu suot il mantun e'l prossem scolar es landervia.


Ils scolars stattan en ina retscha (ev. pliras gruppas). Il scolast di ad in scolar: «Ti eis mesjamna.» Ils vischins da quei scolar ston lu dir tgei di ch'els representan. Ev. schar dir tut ils scolars tgei di ch'els ein. Ins sa era integrar las noziuns ier, stiarsas, damaun e pusmaun.

Igls sculars statan an egna retscha (ev. pliras grupas). Igl surmester gi ad egn scular: «Tei es la measeanda.» Igls vaschegns da que scular ston alura gir tge gi c'els en. Evtl. schar gir tut igls sculars tge gi c'els en. Ign sa ear integrar las noziùns, anstearzas, damàn a puschmàn.

Ils scolars staun in lingia (ev. fer püssas gruppas). Il magister disch ad ün scolar: «Tü est marculdi.» Ils chantunais dal scolar dian che di da l'eivna ch'els rapreschaintan (il di da l'eivna aunz e zieva il marculdi).

Ils scolars stan in lingia (ev. far plüssas gruppas). Il magister disch ad ün scolar: «Tü est marcurdi.» Ils vaschins dal scolar dischan che di da l'eivna ch'els rapreschaintan (il di da l'eivna avant e davo il marcurdi). Ev. as poja trenar uschè ils dis da l'eivna cun tuot la classa. In quist gö as poja eir introdüer ils pleds 'her', 'sterzas', 'daman' e 'puschman'.


Signur Schmed schagia il caschiel ed il schambun.

La loscha prinzessa scultrescha igls seas beals tgavels cugl barschùn dad or.

Schimun vo culla schlitta sur la schanza da naiv.

3. Sar Plasch barschuna minchadi las chaschoulas giò'n schler.


La historia dil schnec ei el cudisch sin pagina scheniv.

La canzùn digl schumbrader e agl cudesch sen pagina schenev.

1. L'istorgia e la chanzun da la lindorna sun aint il cudesch sün pagina ündesch.


La clutscha ha cuau ora diesch pluscheins.

La clutscha â cuvo or diesch pluschagns.

La cluotscha ho cuvo our desch pulschains.

4. La cluotscha ha cuà oura desch pulschins.


Ils schumellins ston gidar da schubergiar e cuschinar.

Igls schameals ston gidar da schubargear a cuschinar.

Uorschla ho ün cudesch cun purtrets da schimgias.

2. Ils schemblins ston schmetter da giovar e gnir a püschain.


f) El maletg sezuppan 17 plaids che cuntegnan in sun special:

f) Agl maletg sazupan 19 pleds ca cuntegnan egn sùn spezial:

Il purtret cuntegna 16 pleds cun suns speciels:

Il purtret cuntegna 17 pleds cun suns specials:


7. Ellas paun esser cheras u bunmarchedas.

7. Ellas pon esser charas o bunmarchadas.


Il scolast ha zuppau uras da tuttas fuormas e sorts ell'entira stanza da scola. Ils scolars han ussa il pensum d'encurir las uras e metter ellas sil pult dil scolast.

La surmestra â zupo uras da tutas furmas a sorts an l'antiera stànza da scola. Igls sculars anquieran las uras a metan ellas segl pult da la surmestra.

Il magister zoppa uras da tuottas fuormas e sorts illa staunza da scoula. Ils scolars stöglian tschercher las uras e las metter sül pult dal magister.

Il magister zoppa uras da tuottas fuormas e sorts illa stanza da scoula. Ils scolars ston tscherchar las uras e tillas metter sül pult dal magister.


Ils scolars e las scolaras che crein da saver la sligiaziun, stattan sin peis. Alla fin dil legn lai il scolast dir il plaid tschercau d'in scolar. El fa quei, tochen ch'in scolar sa dir la dretga risposta.

Igls sculars a las scularas ca cren da saver la schliaziùn, statan sen pes. A la fegn digl legn lascha la surmestra gir igl pled ancuretg dad egn scular. Ella fa quegl, antocen c'egn scular sa gir la dretga rasposta.

Ils scolars chi crajan da savair la soluziun paun ster sü. A la fin da l'ingiuvinera lascha il magister dir il pled tschercho ad ün scolar. El fo que, fin cha vain dit la güsta soluziun.

Ils scolars chi crajan da savair la soluziun pon star sü. A la fin da l'ingiavinera lascha il magister dir il pled tscherchà ad ün scolar. El fa quai, fin chi vain dit la güsta soluziun.


5. Ei dat da quellas che funcziuneschan cun sablun.

4. Igl dat da quellas ca funcziùnan cun sablùn.

5. A do da quellas chi funcziunan cun sablun.

5. I dà da quellas chi funcziunan cun sablun.


16. Ei dat da quellas cun cefras e da quellas cun lontschettas.

15. Igl dat da quellas cun zefras a da quellas cun lantschetas.

16. A do da quellas cun cifras e cun 'mauns'.

16. I dà da quellas cun cifras e cun bratschs.


Ulteriuras pusseivladads per introducir il tema

Ulteriuras pussevladads par introdutgear igl tema

Ulteriuras pussibiliteds per introdür il tema

Ulteriuras pussibiltats per introdüer il tema


14. Mintgaton dat ei da quellas sil clutger baselgia.

13. Mintgatànt dat igl da quellas segl clutger baselgia.


6. Autras san ins metter el sac dallas caultschas.

5. Otras san ign meter agl satg da las tgòltschas.


15. Ei dat da quellas per umens e da quellas per dunnas.

14. Igl dat da quellas par umens a da quellas par dunas.

15. A do da quellas per homens e per duonnas.

15. I dà da quellas per homens e per duonnas.


8. Qualchünas as po pender vi da la paraid.

8. Inchünas as poja pender vi da la paraid.


12. Eir in scoula do que üna (u dafatta püssas).

12. Eir in scoula daja üna (o dafatta plüssas).


Damaun ei venderdis, stiarsas ei stau ...

Damàn e vendargis,   anstearzas e sto ...

Daman esa venderdi, sterzas esa stat ...


Oz ei dumengia, avon in'jamna ei stau ...

Oz e dumeingia, avànt egn'eanda e sto ...

Hoz es dumengia, avaunt ün'eivna es sto ...

Hoz esa dumengia, avant ün'eivna esa stat ...


Mincha scolar survain ün scrittin cun ün'activited ch'el chatta i'l exercizi (chanter, zambrager, fer quints, ...)

Mincha scolar survain ün scrittin cun ün'actività ch'el chatta i'l exercizi (chantar, zambriar, far quints, ...)


Ulteriura pusseivladad: In di tut special

Ulteriura pussevladad: Egn gi tut spezial

Ulteriura pussibilited: Ün di tuot speciel

Ulteriura pussibiltà: Ün di tuot special


El plenum presenta mintga scolar sia activitad cun gestica e mimica (pantomima) a ses conscolars.

Agl plenum preschainta mintga scular la si'activitad cun egna pantomina.

Ils scolars preschaintan lur activiteds cun gests e mimica (pantomima) a lur conscolars.

Ils scolars preschaintan lur activitats cun gests e mimicas (pantomima) a lur conscolars.


Ussa emprovan ils scolars d'emplenir lur uraris cun activitads ch'ein nudadas sutvart. Ei resta aunc spazi per ulteriuras activitads ch'ils scolars san inventar sezs.

Suainter amprovan igls sculars d'amplanir lur uraris cun activitads c'en nudadas sutvart. Igl resta ànc spazi par ulteriuras activitads c'igls sculars san invantar sezs.

Uossa prouvan ils scolars d'implir lur uraris cullas activiteds scrittas suotvart. A resta auncha spazi per otras activiteds cha'ls scolars paun inventar svess.

Uossa prouvan ils scolars d'implir lur uraris cullas activitats scrittas suotvart. I resta amo spazi per otras activitats cha'ls scolars pon inventar svess.


Ils scolars scrivan sin in fegl in text davart in di tut special (p.ex. viseta el curtgin zoologic, viadi da scola, ...). Silsuenter prelegian els il text ad in conscolar ni all'entira classa e curregian, sch'ei fa da basegns. lls scolars san era scriver en bi il text e lu crear in bi fegl cun quel.

Igls sculars scrivan sen egn figl egn text davart egn gi spezial (p.ex. visita agl curtgegn zoologic, vieadi da scola, ...). Suainter preligian els igl text ad egn cunscular near a l'antiera classa a curegian, sch'igl fa dabasegns. Igls sculars san ear scriver igl text da schuber ad alura crear egn beal figl cun quel.

Ils scolars scrivan ün text davart ün di tuottafat speciel sün ün fögl (p.ex. üna visita al zoo, ün viedi da scoula, ...). Alura prelegian els lur text ad ün conscolar u a tuot la classa e corregian il text, scha que fo dabsögn. Ils scolars paun eir scriver il text in net e creer alura ün bel fögl cun quel.

Ils scolars scrivan ün text davart ün di tuot special sün ün fögl (p.ex. üna visita al zoo, ün viadi da scoula, ...). Lura prelegian els lur text ad ün conscolar o a tuot la classa e corregian il text, schi fa dabsögn. Ils scolars pon eir scriver il text in net e crear lura ün bel fögl cun quel.


a) tgòltschas, tschenta, bratsch, schanugl, tgil, tgieu, survatscheglias, tganveala, tgomba, polesch, caltgogn, tgamischola, tgòltschetas

a) cho, chavels, tschagls, survaschellas, polesch, chamma, schnuogl, bratsch, batschigl, tschinta, chül, chotschas, chamischa, chapütscha, chaplina ...

a) cheu, chavels, survaschellas, tschagls, polsch, chomma, schnuogl, bratsch, batschigl, chül, chotschas, tschinta, chamischa, chapütscha, manetscha, chaplina, s-charsella ...


b) tschut, tschuetta, camutsch, utschi, tschéss, schnec, tgaper, tgiet, schemia

b) schimgia, utschè, chameil, püerch, chevra, chamuotsch, chavriöl, muos-cha ...

b) tschuetta, schimgia, utschè, chameil, porch, chavra, chamuotsch, chavriöl, muos-cha ...


Sche la classa ei gronda, san ins era schar ir entuorn pliras tablas alvas ni fegls ni gest far il pensum cun tuts ensemen.

Scha la classa e grànda, san ign ear schar ir anturn daple tavlas alvas near figls near gest far que exerzezi cun tuts anzemel.

Scha la classa es granda, as po que eir lascher circuler püs fögls u eir lascher scriver a mincha scolar il pled chi vain do inavaunt al chantunais per correger. Per sustgnair la correctura po la magistra scriver il pled vi da la tevla.

Scha la classa es gronda, as poja eir laschar circular plüs fögls o eir laschar scriver a mincha scolar il pled chi vain dat inavant al vaschin per correger. Per sustgnair la correctura po la magistra scriver il pled vi da la tabla.


d) sutga, cudesch, esch, maletg, amitg, lungatg, rumàntsch, stgafa, tgànt, tudestg, leztga, tscharvi, preschantaziùn

d) rumauntsch, s-chabè, tudas-ch, cudesch, s-chela, maschina da taglier, copchas, forsch, s-chantschia, sach da scoula ...

d) rumantsch, sopcha, tudais-ch, cudesch, s-chala, maschina da tagliar, copchas, forsch, s-chaffa, buscha da scoula ...


c) tschaguola, tschereschas, tschagugliuns, tschugalata, latg, caschiel, schambun, oranscha

c) tschigola, tschariescha, tschiculata, latg, caschiel, oranscha, tschùnca, tschavagliùns, nusch, nuscheglia, nitschola, zetga, fretgs, tatsch, paintg, dultschems

c) orandscha, dschambun, charn, chaschöl, schoppa, tschigrun, tschiguolla, tschiculatta, painch ...

c) orandscha, dschambun, charn, chaschöl, schoppa, tschigrun, tschifluns, tschiguolla, tschiculatta ...


• Tgei meins han ils pli biars scolars natalezi?

• Tge mains ân igls ple blears sculars igl gi da naschientscha?

• Düraunt che mais haun ils pü bgers scolars anniversari?

• Dürant che mais han ils plü blers scolars anniversari?


Il scolast sa era taccar ils maletgs vid las preits dall'entira stanza da scola. Lu san ils scolars era seplazzar sezs sper il meins da lur natalezi. Las suandontas damondas san vegnir discutadas el plenum:

Igl surmester sa ear tatgear igls maletgs digls mains ved las pares da la stànza da scola. Alura san igls sculars saplazar sper igl mains da lur natalezi. Sur da las savundàntas amparadas san ign bagliafar anzemel:

La magistra po eir pender sü ils purtrets dals mais per tuot la staunza intuorn, e'ls scolars paun tschanter giò tal mais da lur anniversari. Els discutan alura las seguaintas dumandas in classa:

La magistra po eir pender sü ils purtrets dals mais per tuot la stanza intuorn, e'ls scolars pon sezzer giò pro'l mais da lur anniversari. Els discutan lura las seguaintas dumondas in classa:


• Dat igl mains ca nign â gi da naschientscha?

• Do que mais, inua ch'üngüns scolars nun haun anniversari?

• Daja mais, ingio cha ingüns scolars nun han anniversari?


Pender vid la tabla ils maletgs dils meins (M22.2a-c). Il scolast ha preparau tut ils meins sin cedels (M22.1a-b) e damonda ils scolars: «Saveis vus tgei maletg che corrispunda a tgei meins?» Ils scolars legnan e quel che ha anflau la dretga sligiaziun penda il cedel dil meins sper il maletg corrispundent.

Palandar ved la tavla igls maletgs digls mains (M22.2a-c). Igl surmester â preparo tut igls mains sen zedels (M22.1a-b) ad ampeara igls sculars. «Savez vus tge maletg ca coraspunda a tge mains?» Igls sculars angiavinan a quels c'ân cato la dretga schliaziùn palendan igl zedel digl mains sper igl maletg coraspundaint.

La magistra penda sü ils purtrets dals mais (M21.2a-c) vi da la tevla. Ella prepara ils noms da tuot ils mais sün scrittins (M21.1a-b) e dumanda als scolars: «Savais vus che purtret chi appartegna a che mais?». Ils scolars prouvan da cumbiner inandret ils purtrets e'ls mais, e quel u quella chi chatta ün pêrin chi's cunfo po pender sü il scrittin cul nom dal mais dasper il purtret correspundent vi da la tevla.

La magistra penda sü ils purtrets dals mais (M21.2a-c) vi da la tabla. Ella prepara ils noms da tuot ils mais sün scrittins (M21.1a-b) e dumonda als scolars: «Savais vus che purtret chi appartegna a che mais?». Ils scolars prouvan da cumbinar inandret ils purtrets e'ls mais, e quel o quella chi chatta ün pêrin chi's cunfa po pender sü il scrittin cul nom dal mais dasper il purtret correspundent vi da la tabla.


• Cura â igl Bambin igl gi da naschientscha?


La scolasta reparta ella stanza da scola ca. 8 cartas cun plaids che cuntegnan il sun 'gl'. Ils scolars van ussa entuorn ed emprovan da memorisar quels plaids. Suenter in temps limitau emprova mintgin da scriver els sin in cedel. Tgi ha teniu endamen tuts? Tgei bustabs cumparan en mintgin da quels plaids? Ils plaids vegnan legi aunc ina gada cun buna pronunzia e suenter vegn il pensum sligiaus. La controlla ni la discussiun dallas difficultads succeda pér suenter la lectura dil memo e l'activitad leutier (incarica 26).

La surmestra rasa or an stànza da scola zirca 8 tgartas cun pleds ca cuntegnan igl sùn 'gl' near 'gli'. Igls sculars van ussa anturn ad amprovan da memorisar quels pleds. Suainter egn tains limito amprova mintgegn da scriver els sen egn zedel. Tgi â tanieu andamaint tuts? Tge bustabs cumparan an mintgegn da quels pleds? Igls sculars preligian igls pleds cun bùna pronunztga a schleian la leztga. La controla near la discussiùn da las dificultads vean fatga per suainter la lectura digl memo a l'activitad vetier (incarica 26).

In staunza da scoula sun scumpartidas 8 cartinas cun pleds chi cuntegnan il sun speciel 'gl'. Ils scolars vaun per la staunza intuorn e prouvan da memoriser ils pleds. Zieva ün temp limito, tuornan els a lur lö e scrivan ils pleds sün ün fögl. Chi ho tgnieu adimmaint tuot ils pleds? Che custabs, che suns vegnan avaunt in tuot ils pleds? Uossa haun ils scolars l'occasiun d'imprender a pronunzcher bain ils suns speciels difficils.

In stanza da scoula sun scumpartidas 8 cartinas cun pleds chi cuntegnan il sun special 'gl'. Ils scolars van per stanza intuorn e prouvan da memorisar ils pleds. Davo ün temp limità, tuornan els a lur lö e scrivan ils pleds sün ün fögl. Chi ha tgnü adimmaint tuot ils pleds? Che custabs, che suns vegnan avant in tuot ils pleds? Uossa s'haja l'occasiun d'imprender a pronunzchar bain ils suns specials difficils.


In affon va entuorn il rudi, tucca en mintga conscolar e di a quel il meins. Cura ch'el arriva tier il meins ch'el ha natalezi, di el p.ex.: «Avrel, neu a mia fiasta!» Omisdus cuoran ussa spert entuorn il rudi ed emprovan da puder tier il plaz liber. Sch'igl envidau po tier igl affon che ha numnau ils meins, sto lez aunc empruar d'envidar in auter affon a sia fiasta, autruisa vegnan las rollas midadas.

Egn unfànt va anturn agl rudi, tutga mintga cunscular a gi a quel igl mains. Cur c'el riva tier igl mains digl sieus gi da naschientscha, gi el p.ex.: «Avregl, via a la mia feasta!» Damadus curan ussa speart anturn agl rudi ad amprovan da cuntànscher igl plaz liber. Sch'igl anvido riva da tgapar igl unfànt c'â numno igl mains, sto lez ànc egn'ea ampruvar d'anvidar egn unfànt a la sia feasta, cass cuntrari vignan las rolas midadas.

Ils scolars faun ün rinch. Ün iffaunt vo intuorn il rinch e nomna ils mais. Cur ch'el riva tar quel mais ch'el ho anniversari, as ferma el e disch el per exaimpel: «Avrigl, via a mia festa.» El ed il scolar, tal quêl el s'ho fermo, cuorran alura intuorn il rinch, e minchün prouva da river scu prüm darcho al lö chi'd es gnieu liber. Quel chi riva scu seguond stu cuntinuer ed ir intuorn il rinch dschand ils mais.

Ils scolars fan ün rinch. Ün uffant va intuorn il rinch e nomna ils mais. Cur ch'el riva pro quel mais ch'el ha anniversari, as ferma el e disch: «Avrigl, mia festa.» El e'l scolar, pro'l qual el s'ha fermà, cuorran lura intuorn il rinch, e minchün prouva da rivar sco prüm darcheu al lö chi'd es gnü liber. Quel chi riva sco seguond sto cuntinuar ed ir intuorn il rinch dschond ils mais.


Discutar las sligiaziuns el plenum. «Tgei meins han 31 dis? Cons meins han 30 dis? Tgi ha anniversari en in meins da 28 dis?» (Tuts, dil reminent!)

Els discutan alura la soluziun in classa. Chenüns mais haun 31 dis? Quaunts mais haun 30 dis? Chi dals scolars ho anniversari düraunt il mais cun 28 dis (tuots!!)

Ils scolars implischan las loccas da l'exercizi cün agün dal disegn. Els discutan lura la soluziun in classa. Chenüns mais han 31 dis? Quants mais han 30 dis? Chi dals scolars ha anniversari il mais cun 28 dis (tuots!!)


Controllar el plenum e far il pensum 27.

Controlar agl plenum a far la leztga 26.


b) sulegl, fegl, segl, plugl, cagl, cavagl, begl, nuegl, tagl

b) agl, avrigl, bagagl, battibuogl, bügl, cussagl, detagl, fnestrigl, lügl, da mamvagl, trafögl, vegl

b) agl, avrigl, bagagl, battibuogl, bügl, cussagl, detagl, fanestrigl, lügl, da mamvagl, trafögl, vegl


Il december ei il dudischavel meins ed ha 31 dis.

Igl dezember e igl dudeschavel mains ad â 31 gis.

Il december es il dudeschevel mais ed ho 31 dis.

Il december es il dudeschavel mais ed ha 31 dis.


Il settember ei il novavel meins ed ha 30 dis.

Igl satember e igl novavel mains ad â 30 gis.

Il settember es il nouvevel mais ed ho 30 dis.

Il settember es il nouvavel mais ed ha 30 dis.


Igl avrel ei il quart meins ed ha 30 dis.

Igl avregl e igl quart mains ad â 30 gis.


Igl uost ei igl otgavel meins ed ha 31 dis.

Igl avust e igl otgavel mains ad â 31 gis.

L'avuost es l'ochevel mais ed ho 31 dis.

L'avuost es l'ottavel mais ed ha 31 dis.


Il zercladur ei il sisavel meins ed 30 ha dis.

Igl zarcladur e igl sisavel mains ad â 30 gis.


Il fevrer ei il secund meins ed ha 28 ni 29 dis.

Igl favrer e igl savund mains ad â 28 near 29 gis.

Il favrer es il seguond mais ed ho 28 u 29 dis.

Il favrer es il seguond mais ed ha 28 o 29 dis.


Il fenadur ei il siatavel meins ed ha 31 dis.

Igl fanadur e igl seatavel mains ad â 31 gis.

Il lügl es il settevel mais ed ho 31 dis.

Il lügl es il settavel mais ed ha 31 dis.


Il schaner ei igl emprem meins ed ha 31 dis.

Igl schaner e igl amprem mains ad â 31 gis.


Igl october ei il dieschavel meins ed ha 31 dis.

Igl october e igl dieschavel mains ad â 31 gis.

L'october es il deschevel mais ed ho 31 dis.

L'october es il deschavel mais ed ha 31 dis.


Ils scolars teidlan las indicaziuns davart ils anniversaris. Els colligian quei che va a prau. Ev. schar colligiar igl emprem mo il num culla scripziun cun cefras e pér alla fin era aunc cul datum screts ora.

Igls sculars tearlan las indicaziùns davart igls gis da naschientscha. Els culeian quegl ca va a pro. Evtl. schar culiear igl amprem me igl num cun la scripziùn cun zefras a per a la fegn ear ànc cun la data screta cun pleds.


Samuel ha era natalezi la stad. Il bia ei el exact quels dis cun sia famiglia en vacanzas. Uonn eis el denton ius en plazza duront quei meins. En vacanzas ein els i il meins suenter, numnadamein igl uost.

Igl Samuel â ear igl gi da naschientscha la stad. Igl blear e el exact quels gis cun la sia famiglia an vacànzas. Uon e el dantànt ieu an plaza durànt que mains. An vacànzas en els ieus igl mains sessur, numnadameing igl avust.


Tier la scripziun dils datums eis ei impurtont da far attenziun agl emprem di dil meins (1. d'uost), formulaus cun in numeral cardinal ed in punct. Tut ils auters vegnan screts cun in numeral cardinal (ils dus d'october, ils endisch da november, ils trentin da matg) e screts senza punct. Sche nus scrivin mo ils numerals, fagein nus per romontsch in streh e buc in punct sco per tudestg (12-05-2016).

Tier la scripziùn da las datas e'gl impurtànt da far atenziùn agl amprem gi digl mains (1. d'avust), formulos cun egn numeral cardinal ad egn punct. Tut igl oters vignan screts cun egn numeral cardinal (igls dus d'october, igls endesch da november, igls traintegn da matg) a sainza punct. Scha nus scrivagn me igls numerals, fagiagn nus par rumàntsch egn streh a betga egn punct sco par tudestg (12-05-2016).


Alissia ha natalezi igl unviern. Ella ei naschida all'entschatta digl onn sco emprema da sia classa.

L'Alissia â igl gi da naschientscha igl unviern. Ella e naschida l'antscheata digl on sco amprema da la sia classa.


Lea ha natalezi encunter la fin digl onn da scola. Gleiti ei gia in miez onn vargaus.

La Lea â igl gi da naschientscha ancùnter la fegn digl on da scola. Dalùnga e passo igl miez digl on.


Elia ha natalezi sco davos da sia classa. Las plontas han piars la feglia ed igl ei fetg baul stgir la sera. Gleiti entscheiva igl advent.

Igl Elia â igl gi da naschientscha sco davos da la sia classa. Las plàntas ân pears la figlia ad igl e fetg bòld stgir la sera. Prest antscheva igl tains d'Advent.


Mintga scolar e mintga scolara (ni dus e dus ensemen) creeschan in maletg tipic per in meins. Alla fin vegnan quels maletgs taccai en in calender vit ch'ins sa era aunc decorar cun fotografias da mintga scolar – tut tenor il meins che quel ha anniversari. Quei calender serva sco calender per l'entira classa. El accumpogna ils scolars tras igl onn e vegn pendius vid la preit en stanza da scola. Il scolast sa gest ponderar tgei ritual ch'el vul introducir il di da natalezi da mintga scolara e mintga scolar (p.ex. far purtar ina petta, formular giavischs, cantar ina canzun, schar giavischar in giug, eav.).

Mintga scular a mintga sculara (near dus a dus anzemel) creeschan egn maletg tipic par egn mains. A la fegn vignan quels maletgs tatgieus an egn calender vid c'ign sa ear ànc decorar cun fotografeias da mintga scular – tut tanor igl mains ca quel â igl gi da naschientscha. Que calender serva sco calender par l'antiera classa. El acumpogna igls sculars tras igl on a vean palando ved la pare an stànza da scola. Igl surmester sa gest studagear tge ritual c'el vut far igls gis da natalezi da mintga scular a mintga sculara (p.ex. far purtar egna peta, formular giavischs, cantar egna canzùn, schar giavischar egn gioi, a.a.a.).


Duri ha natalezi igl atun e quei igl emprem di da quei meins. El fa il bia sia parti da natalezi duront las vacanzas d'atun.

Igl Duri â igl gi da naschientscha igl atun a quegl igl amprem gi da que mains. El fa igl blear la sia parti da gi da naschientscha durànt las vacànzas d'atun.


Selina ha natalezi il meins, el qual igl ei lubiu da cugliunar igl emprem di. Quei ei duront la primavera, savens era entuorn Pastgas.

La Selina â igl gi da naschientscha igl mains agl qual igl e lubieu dad anganar igl amprem gi. Quegl e durànt la parmavera, savens ear anturn Pastgas.


Uonn ha Melina giavischau d'astgar envidar duas da sias amitgas dad ir a far bogn enstagl da far ina parti. Melina ha numnadamein natalezi la stad e quei duront il meins che la scola entscheiva.

Uon â la Melina giavischo da stger anvidar duas da las sias amitgas dad ir a far bogn anstagl da far egna parti. La Melina â numnadameing igl gi da naschientscha la stad a quegl durànt igl mains ca la scola antscheva.


Cura che Gian ha natalezi, eis ei tscheiver. Igl ei aunc unviern, ils dis ein denton gia pulit pli liungs.

Cur c'igl Gian â igl gi da naschientscha, e'gl mascarada. Igl e ànc unviern, igls gis en dantànt schon pulit lùngs.


Ils scolars fan duas retschas cun ina pulita distanza ina denter l'autra ed aschia che adina dus stattan in visavi tschel. Mintgin survegn ina part dalla gliesta da plaids. Els dicteschan in a l'auter plaids dalla gliesta. Per che quei gartegi, ston els dir ils plaids fetg dad ault (ev. far quell'activitad en halla da gimnastica, cunquei ch'ei drova bia plaz e fa ina pulita canera).

Igls sculars fan duas retschas cun ampo distànza l'egn trànter l'oter ad ascheia ca adigna dus statan egn visavi l'oter. Mintgegn survean egna part da la glista da pleds. Els dicteschan l'egn a l'oter pleds da la glista. Par ca quegl gartegi, ston els gir igls pleds fetg dadòlt (ev. far quell'activitad an sala da gimnastica, cunquegl c'igl drova blear plaz a fa egna detga canera).

Ils scolars as mettan sü in duos lingias cun avuonda distanza traunteraint. Duos scolars staun adüna ün visavi a l'oter. Minchün survain üna part da las glistas da pleds cul sun speciel 'gl'. Ils duos scolars as dictan ils pleds da las glistas. Per cha que funcziuna, stöglian els discuorrer fich dad ot u dafatta clamer ils pleds per cha'l partenari inclegia.

Ils scolars as mettan sü in duos lingias cun avuonda distanza tanteraint. Duos scolars stan adüna ün visavi a l'oter. Minchün survain üna part da las glistas da pleds cul sun special 'gl'. Ils duos scolars as dictan ils pleds da las glistas. Per cha quai funcziuna, ston els discuorrer fich dad ot o dafatta clomar ils pleds per cha'l partenari inclegia.


Mintga scolar survegn ina part dalla gliesta cun plaids (M27.1a-b) che cuntegnan il sun 'gl'. In scutina il plaid ni fuorma el bein cullas levzas, l'auter emprova d'anflar ora da tgei plaid ch'ei setracta.

Mintga scular survean egna part da la glista cun pleds (M28.1a-b) ca cuntegnan igl sùn 'gl'. Egn scutegna egn pled near furma el bagn cun las leavzas, l'oter amprova da catar or da tge pled c'igl satracta.

Mincha scolar survain üna part da las glistas da pleds cul sun speciel 'gl' (M30.1a-b). Ün scolar scutta ün pled u fuorma bain ün pled culs leivs, e sieu partenari prouva d'ingiuviner il pled.

Mincha scolar survain üna part da las glistas da pleds cul sun special 'gl' (M30a-b). Ün scolar scutta ün pled o fuorma bain ün pled culs lefs, e seis partenari prouva d'ingiavinar il pled.


Ils scolars ein reparti en duas gruppas che fan mintgina ina colonna ella stanza da scola. La scolasta ei davostier e muossa als scolars il pli davos dallas colonnas in plaid cul sun special 'gl'. Ussa ston els schar ir la cadeina da telefon ed il scolar davontier cuora alla tabla e noda il plaid. Ei dat in punct, sch'ins ei il pli spert ed in punct, sch'ins ha scret endretg il plaid. Ils scolars che han scret il plaid semettan davos en colonna e la cuorsa entscheiva puspei cun in auter plaid.

Duas grupas da sculars fan mintgame egna colona an stànza da scola. La surmestra e davostier a mussa agls sculars ca statan aint igl ple davos egn pled cugl sùn spezial 'gl'. Ussa ston els schar ir la cadagna da telefon ad igl scular c'e igl ple davànt cura tier la tavla a noda igl pled. Igl dat egn punct, sch'ign e igl ple speart ad egn punct, sch'ign â scret andretg igl pled. Igls sculars c'ân scret igl pled sapostan davos an colona a la cursa antscheva danovameing cun egn oter pled.

Ils scolars fuorman duos culuonnas in staunza da scoula. La magistra muossa üna cartina cun ün pled cul sun speciel 'gl' als duos ultims scolars da las duos culuonnas. Quels duos scolars scuttan il pled al prossem scolar da lur culuonna. Quel do inavaunt il pled a sieu chantunais, e.u.i. L'ultim scolar da mincha culuonna scriva il pled vi da la tevla. A do ün punct pel scolar chi'd es sto il pü svelt ed ün punct, scha'l pled es gnieu scrit inandret. Il scolar chi ho scrit il pled, as metta alura darcho in lingia a la fin da sia culuonna e cuntinuescha il gö cun scutter il prossem pled.

Ils scolars fuorman duos culuonnas in stanza da scoula. La magistra muossa üna cartina cun ün pled cul sun special 'gl' als duos ultims scolars da las duos culuonnas. Quels duos scolars scuttan il pled al prossem scolar da lur culuonna. Quel dà inavant il pled a seis vaschin, e.u.i. L'ultim scolar da mincha culuonna scriva il pled vi da la tabla. I dà ün punct pel scolar chi'd es stat il plü svelt ed ün punct, scha'l pled es gnü scrit inandret. Il scolar chi ha scrit il pled, as metta lura darcheu in lingia a la fin da sia culuonna e cuntinuescha il gö cun scuttar il prossem pled.


Ils scolars taglian ord gasettas maletgs da caussas ch'els havessen bugen. La finamira ei da mussar che tut las caussas possedan in num e la noziun grammaticala per quels nums ei nomen. Ins sa discutar culs scolars co nies mintgadi vesess ora, sche nus havessen buc in num per tut las caussas e persunas e far exempels.

Igls sculars taglian or da giasetas maletgs da tgossas c'els vessan bugent. La fegnamira e da mussar ca tut las tgossas possedan egn num a la noziùn gramaticala par quels nums e nomens. Ign sa discutar cugls sculars co noss mintgagi vasess or, scha nus vessan betga egn num par tut las tgossas a parsùnas a far exaimpels.


Igl sieus figliol fa tarmagls cugl gatel.

Mia figlioula vess gugent ögliers da sulagl mellans.

Mia figlioula vess jent ögliers da sulai gelgs.


Gliendisdis ha il giugadur da tennis gudignau ina medaglia.

Gliendasgis â igl noss giujeader da tenis gudagnieu egna medaglia.

In avrigl ho el guadagno duos medaglias d'or.

In avrigl ha el guadagnà duos medaglias d'or.


Jeu drovel egliers per saver leger la gliesta da plaids sil fegl.

Jou dovr igliers par saver liger la glista da pleds segl figl.

La glieud veglia clappa bigliets pü bunmarchos.

La glieud veglia tschüffa bigliets plü bunmarchats.


Leu sper il begl ha ei in nuegl cun in cavagl.

Igl sulegl targlischa oz aschi fearm c'igl fa gest mal igls îls.

In lügl sun tuot las föglias auncha verdas.

In lügl sun tuot las föglias amo verdas.


La buoba cul lismer gagl ha survegniu in uegl.

La buaba cugl lipli grisch â survagnieu egn uegl d'avieuls.

Mieu figlioul ho pas-cho her ün bel glüschun.

Meis figlioul ha pes-chà her ün bel glüschun.


El taglia ora in quaterfegl culla forsch.

El taglia or egn quaterfigl cun la forbesch.

Andri sglisch'our sül glatsch glisch e fo mel il schnuogl.

Andri sglisch'oura sül glatsch glisch e fa mal il schnuogl.


Ils scolars (A e B) legian mintgin lur construcziuns (M29.1a). Suenter prelegia in e l'auter repeta exact il medem (ev. sa quel che repeta far igl eco cun vusch pli bassa). Midar las rollas. Suenter legian ils scolars aunc ina gada las construcziuns e nodan tut ils suns specials. Els emprovan da scriver ina dallas construcziuns tenor memoria.

Mintga scular (A a B) ligia gl'amprem par sasez las sias construcziùns (M30.1a). Suainter preligia el ellas agl sieus partenari. Lez repeta quegl c'el â udieu (ev. sa quel ca repeta far igl eco cun vusch ple bassa). Midar las rolas. Suainter ligian igls sculars ànc egn'ea las construcziùns a marceschan tut igls sùns spezials cun egna calur clera. Els amprovan da scriver egna da las construcziùns tanor mimorgia.

Mincha scolar (A e B) legia il prüm tuot sias frasas (M32.1a). Alura prelegia ün scolar sias frasas, e'l partenari las repeta (ev. imiter ün papagagl, p. ex. repeter la frasa cun vusch pü bassa u pü ota e.u.i.). Müder las rollas. Zieva legian ils scolars aunch'üna vouta lur frasas e markeschan tuot ils suns speciels cun üna culur. A la fin prouvan els da scriver üna frasa ch'els haun stuvieu repeter dal conscolar.

Mincha scolar (A e B) legia il prüm tuot sias frasas (M32.1a). Lura prelegia ün scolar sias frasas, e'l partenari tillas repeta (ev. imitar ün papagagl, p. ex. repeter la frasa cun vusch plü bassa o plü ota e.u.i.). Müdar las rollas. Davo legian ils scolars amo üna jada lur frasas e markeschan tuot ils suns specials cun üna culur. A la fin prouvan els da scriver üna frasa chi han stuvü repeter dal conscolar.


El ha scumbigliau peterschin cun tschagugliuns.

El â sbaglieu peterschegl cun tschavagliùns.

Per metter il fil aint ill'aguoglia as drouva buna glüsch.

Per metter il fil aint ill'aguoglia as douvra buna glüm.


Mintga di scalina il svegliarin beinmarvegl.

Igl mieus svegliaregn scalegna da bagnmarvegl.

Il svagliarin sdasda a tuot la famiglia.

Il svagliarin sdruaglia a tuot la famiglia.


In papagagl ha fatg in igniv sin ina caglia.

Egn papagagl â fatg egn gnieu sen la tgaglia.

Il papagagl fo canera scha'd es glüna plaina.

Il papagagl fa canera, schi'd es glüna plaina.


El maglia buc agl ed arveglia, meglier queta el buglia da meila.

El maglia betg agl ad arveglia. Miglier gusta ad el la buglia da mela.

Il chavagl maglia gugent poms cotschens.


Ins sa era taccar ils extracts da gasettas ch'ils scolars han priu cun els da casa (mira incumbensa 27) sin cedels e metter quels els satgets.

Ign sa ear tatgear igls extracts da giaseta c'igls sculars ân prieu cun els da tgea (varda incumbesa 27) sen zedels a meter quels agls satgets.

Que as po eir taglier our da giazettas fotografias da chosas e metter quellas aint il sachin.

I's po eir tagliar our da gazettas fotografias da chosas e metter quellas aint il sachin.


Tge survagnessas tei igl ple poc bugent?


Ussa emprova mintgin da parter tier el zuppau (e cun nudar sil model M29.2a) in da quels schenghetgs a ses congiugadurs. Sil cedel nodan ins gest era tgei ch'ins survegness sez il pli bugen e tgei insumma buc. Suenter che tuts han fatg quei, sligia la gruppa el plenum tgi che ha tuc il meglier schenghetg per in auter. Ei dat 1 punct, sch'ins ha tuc quei che tschel ha giavischau ed ins piarda 3 puncts, sch'ins ha regalau quei che tschel vul insumma buca haver. La finamira ei quella da semetter ella situaziun d'in auter e da sentir tgei che tschel giavischa e tgei pli bugen buc. Ei vegn dau quater rundas. Gudignau ha quel che ha ils pli biars puncts. Ei vegn nudau cun rispli, aschia ch'ins sa puspei radir ora cun gumma ils schenghetgs.

Uss amprova mintgegn da nudar agl zupo (segl modèl M29.2a) tge tschincetg ca fuss adato par tgi. Sen que figl nodan igls sculars gest ear tge c'ign vess sez igl ple bugent a tge anzuma betg. Suainter ca tuts ân fatg quegl, evaluescha la grupa da sis, tgi c'â tutgieu igl miglier. Igl dat 1 punct, sch'ign â nudo quegl ca tschel â giavischo ad ign pearda 3 puncts, sch'ign â regalo quegl ca tschel vut anzuma betg. Igl vean giujieu quater geadas. Gudagnieu â quel c'â igls ple blears puncts. Igl vean nudo cun risplei, ascheia c'ign sa mintgame puspe far or cun la guma igls tschincetgs.

Uossa prouva mincha scolar da scumpartir adascus (sül model M29.2a) sieus regals als conscolars. Els scrivan sül fögl güst eir che ch'els giavüschessan dals conscolars e che brichafat. Cur cha tuots haun fat que, as guarda chi chi ho savieu regaler il meglder. A do 1 punct, scha s'ho regalo precis que cha'l conscolar ho giavüscho ed a's perda 3 puncts, scha s'ho regalo que chi nun es brichafat gnieu giavüscho. Il böt es da sentir che cha'ls conscolars vessan gugent e che na. A's giouva quatter rundas. Guadagno ho quel u quella chi ho fat ils pü bgers puncts. Ils scolars scrivan cun rispli, uschè cha's po darcho sgommer las notizchas e noter nouvas.

Uossa prouva mincha scolar da scumpartir adascus (sül model M29.2a) seis regals als conscolars. Els scrivan sül fögl güst eir che ch'els giavüschessan dals conscolars e che brichafat. Cur cha tuots han fat quai, as guarda chi chi ha savü regalar il meglder. I dà 1 punct, schi s'ha regalà precis quai cha'l conscolar ha giavüschà ed i's perda 3 puncts, schi s'ha regalà quai chi nun es brichafat gnü giavüschà. Il böt es da badair che cha'ls conscolars vessan jent e che nöglia. I's giova quatter rundas. Guadagnà ha quel o quella chi ha fat ils plü blers puncts. Ils scolars scrivan cun rispli, uschè chi's po darcheu sgommar las notizchas e notar nouvas.


La scolasta reparta ca. 8 cartas culs maletgs ni culs plaids ella stanza da scola. Ils scolars van ussa entuorn ed emprovan da memorisar tut las cartas. Quei va il pli tgunsch, sch'ins inventa ina historietta leutier. Pli legher e meglier ch'ei va da tener endamen. Silsuenter tuornan ils affons anavos en lur plazs e scrivan ils plaids sin in cedel. Ev. schar raquintar la historia. Cons plaids san ils scolars aunc avon che ir a casa ni il suentermiezdi?

La surmestra rasa or an stànza zirca 8 tgartas cugls maletgs near cugls pleds. Igls sculars van anturn ad amprovan da memorisar tut las tgartas. Quegl va igl ple tschientg, sch'ign invantescha istorgias vetier. Ple legher ca lezas en a miglier c'igl va da taner andamaint igls pleds da las tgartas. Suainter turnan igls unfànts anavos an lur plazs a scrivan igls pleds sen egn zedel. Ev. schar raquintar l'istorgia. Da quànts pleds saragordan igls sculars ànc avànt ca ir a tgea near igl suaintermiezgi?

La magistra scumparta 8 cartas cun disegns u pleds in staunza da scoula. Ils scolars vaun per la staunza intuorn e prouvan da memoriser ils 8 pleds. Que vo il meglder, scha's invainta ün'istorgia culs pleds. Ils scolars vaun alura al lö e scrivan ils 8 pleds sün ün fögl (ev. lascher quinter l'istorgia). Quaunts pleds haun els auncha in memoria, aunz cu ir a chesa a mezdi? Quaunts zievamezdi?

La magistra scumparta 8 cartas cun disegns o pleds illa stanza da scoula. Ils scolars van pella stanza intuorn e prouvan da memorisar ils 8 pleds. Quai va il meglder, schi's invainta ün'istorgia culs pleds. Ils scolars van lura al lö e scrivan ils 8 pleds sün ün fögl (ev. laschar quintar l'istorgia). Quants pleds han els amo in memoria, avant co ir a chasa a mezdi? Quants davomezdi?


M2.1n: cartas culs maletgs dils drags e segns da stop (quels vegnan duvrai per far l'activitad, veser sutvart)

M2.1n: tgartas cugls maletgs digls dragùns a segns da stop (quels vignan duvros par far l'activitad, ligia par plascher sutvart)

M2.1n: cartas cun purtrets dals draguns e segns da stop (quellas vegnan druvedas per fer l'activited; guarder ils exaimpels suotvart)

cartas cun purtrets dals draguns e segns da stop (quellas vegnan dovradas per far l'actività; verer ils exaimpels suotvart)


Variantas: ir per las cartas cun tg/tsch/..., ir per las cartas tenor il diember sil quadrel, trer ord il sac in maletg ed ir per il plaid corrispundent e.a.v.

Variantas: ir par las tgartas cun tg/tsch/..., ir par las tgartas tanor igl diember segl dat, trer or digl satg egn maletg ad ir par igl pled coraspundaint a.a.a.

Variantas: Ir be per cartas cun ün sun speciel (ch/tsch ...), bütter il det ed ir per la quantited da cartas cha'l det muossa, piglier our dal sach ün disegn ed ir pel pled correspundent e.u.i.

Variantas: Ir be per cartas cun ün sun special (ch/tsch ...), büttar il dat ed ir pella quantità da cartas cha'l dat muossa, tour our dal sach ün disegn ed ir pel pled correspundent e.u.i.


Pusseivladads ed ideas per luvrar cullas cartas

Pussevladads ad ideias par luvrar cun las tgartas

Pussibiliteds ed idejas per lavurer cun las cartas

Pussibiltats ed ideas per lavurar cullas cartas


Discutar culs scolars, cura ch'ins drova ina tala strategia.

Discutar cugls sculars, cur c'ign dovra egna tala strategeia.

Discuter culs scolars, cur cha quista strategia es nüzzaivla.


Formar gruppas per far ina staffetta. Las cartas culs maletgs ein cul tgau engiu dad ina vart dalla halla. Ils commembers da mintga gruppa cuoran per ina carta aschi ditg ch'ei ha per tut ils suns specials in exempel. Sch'ins volva ina carta cun in sun ch'ei gia vegnius anflaus, ston ins turnar cun mauns vits. Igl ei lubiu da volver mo ina carta alla ga.

Furmar grupas par far egna stafeta. Las tgartas cugls maletgs en cugl tgieu angiou dad egna vart da la hala. Igls cumembers da mintga grupa curan par egna tgarta aschi gî c'igl â par tut igls sùns spezials egn exaimpel. Sch'anzatgi volva egna tgarta cun egn sùn c'e schon vagnieu cato, ston ign turnar cun màns vids. Igl e lubieu da volver me egna tgarta par vieadi.

Furmer gruppas per fer üna stafetta. Las cartas sun missas cul disegn ingiò in ün chantun da la halla da gimnastica. Ils scolars haun da cuorrer vi per üna carta. Il böt es da ramasser per mincha sun speciel chi vain determino ouravaunt üna carta. Sch'ün scolar volva üna carta cun ün sun cha la gruppa ho già ramasso, stu el turner cun mauns vöds, e'l prossem scolar prouva sia furtüna. A's po volver be üna carta la vouta.

Fuormar gruppas per far üna stafetta. Las cartas sun missas cul disegn ingiò in ün chantun da la halla da gimnastica. Ils scolars han da cuorrer via per üna carta. Il böt es da ramassar per mincha sun special chi vain determinà ouravant üna carta. Sch'ün scolar volva üna carta cun ün sun cha la gruppa ha fingià ramassà, sto el tuornar cun mans vöds, e'l prossem scolar prouva sia furtüna. I's po volver be üna carta a la jada.


Preparar per mintga sun special in taglier cun si il sun special. Sortir tut las cartas sils tagliors corrispundents cun mesirar il temps.

Preparar par mintga sùn spezial egn taglier cun sei egn sùn spezial. Dar or tut las tgartas segls tagliers coraspundaints cun masirar igl tains.

Preparer per mincha sun speciel ün plat cun sü il sun correspundent. Lascher assortir tuot las cartas tenor ils suns speciels i'ls plats preparos ed imsürer il temp.

Preparar per mincha sun special ün plat cun sü il sun special. Laschar assortir tuot las cartas tenor ils suns specials in plats o s-chaclas e masürar il temp.


Essan nus pli sperts damaun? Ev. far sco concurrenza denter gruppas.

Eassan nus damàn ple spearts? Ev. far sco concurenza trànter grupas.

Repeter quist gö il di zieva e congualer il temp. Eventuelmaing fer il gö in fuorma da concurrenza da gruppas.

Repeter quist gö il di davo e congualar il temp. Eventualmaing far il gö in fuorma da concurrenza da gruppas.


Las pusseivladads suranumnadas da luvrar culs maletgs e cullas cartas sco era exercezis da sortir las cartas e d'anflar partenaris (memoris maletg-plaid scret) vegnan buca menziunai specialmein tier mintga singul sun special, san denton adina puspei vegnir duvrai en omisduas unitads che tractan ils suns specials.

Las pussevladads da luvrar cugls maletgs a las tgartas sco ear igls exerzezis da dar or las tgartas a da catar partenaris (memoris maletg-pled scret) vignan betga manziunadas ànc egn'ea tier mintga singul sùn spezial. Ellas san dantànt adigna puspe vagnir duvradas an amasduas unitads ca tractan igls sùns spezials.

Tuot quistas pussibiliteds nu vegnan pü manzunedas explicitamaing tar mincha singul sun speciel. Ils differents exercizis e gös paun gnir applichos adüna darcho i'ls chapitels 'Suns speciels 1 e 2'.

Tuot quistas pussibiltats nu vegnan plü manzunadas explicitamaing pro mincha singul sun special. Ils differents exercizis e gös pon gnir applichats adüna darcheu i'ls chapitels 'Suns specials 1 e 2'.


Tut ils scolars dano in prendan ina carta cun in maletg e fuorman in rudi. La carta vegn plazzada bein veseivla giun plaun. In scolar ei enamiez. El vul recaltgar in plaz el rudi e cloma perquei: «Tut quels che han in plaid cun in tg/tsch/gl/... midan plaz!» Quels che han ina carta cul sun proclamau ston empruar dad ir en in plaz liber aschi spert sco pusseivel. Il scolar che po buca tier in plaz astga ussa cumandar da midar plaz. Sch'ins vul far midar plaz tut ils scolars, cloman ins: «Salata da bustabs!»

Tut igls sculars furman egn rudi. Egn scular e amiez. Igls sculars digl rudi prendan egna tgarta cun egn maletg a metan quella gioubass ascheia c'ella e vasevla. Igl scular aintamiez vut angular egn plaz agl rudi a cloma: «Tut quels c'ân egn pled cun aint tg/tsch/gl/... midan plaz!» Quels c'ân egna tgarta cugl sùn clamo amprovan aschi speart sco pussevel dad ir an egn plaz liber. Igl scular ca tgata nign plaz sto ussa cumandar tgi c'â da midar plaz. Sch'ign vut far midar tuts igls plazs e igl clom: «Salata da bustabs!»

Tuot ils scolars, cun excepziun dad ün, piglian üna carta cun ün disegn e fuorman ün rinch. La carta vain missa bain visibla per terra davaunt ils scolars. Il scolar sainza carta es immez il rinch. El vuless gnir our e clama perque: «Tuot quels chi haun ün pled cun ch/tsch/ s-ch ... müdan plazza.» Quels chi haun üna carta cun quel sun, stöglian müder svelt lur lö. Il scolar chi'd es immez, tschercha eir üna plazza libra. Quel scolar chi nu chatta üngüna plazza, stu ir immez e clamer il prossem sun. Scha's voul fer müder lö a tuots, as clama: «Salata da custabs!»

Tuot ils scolars, cun excepziun dad ün, piglian üna carta cun ün disegn e fuorman ün rinch. La carta vain missa bain visibla per terra davant ils scolars. Il scolar sainza carta es immez il rinch. El less gnir oura e cloma perquai: «Tuot quels chi han ün pled cun ch/tsch/s-ch ... müdan lö.» Quels chi han üna carta cun quel sun ston müdar svelt lur lö. Il scolar chi'd es immez tschercha eir ün lö liber. Quel scolar chi nu chatta ingün lö, sto ir immez e clomar il prossem sun. Schi's voul far müdar lö a tuots, as cloma: «Salata da custabs!»


Las cartas culs disegns, las cartas da STOP ed eir quellas culs DRAGUNS vegnan missas aint in ün sach. Ün scolar tira il det e po piglier uschè bgeras cartas üna zieva l'otra our dal sach scu cha'l det muossa. El nomna il pled e'l sun speciel dal disegn. Scha sia soluziun es correcta, po el tgnair la carta, scha na, vo quella inavous aint il sach. Sch'el tira üna carta da STOP, stu el fer üna posa, e'l prossem scolar vain landervi. Sch'el tira üna carta cul DRAGUN, stu el metter inavous tuot las cartas da quista tratta aint il sach e'l prossem vain landervi.

Las cartas culs disegns, las cartas da STOP ed eir quellas culs DRAGUNS vegnan missas aint in ün sach. Ün scolar tira il dat e po tour uschè bleras cartas üna davo tschella our dal sach sco cha'l dat muossa. El nomna il pled e'l sun special dal disegn. Scha sia soluziun es correcta, po el tgnair la carta, scha na, va quella inavo aint il sach. Sch'el tira üna carta da STOP, sto el far üna posa, e'l prossem scolar vain landervia. Sch'el tira üna carta cul DRAGUN, sto el metter inavo tuot las cartas da quista tratta aint il sach, e'l prossem scolar vain landervia.


Igls modèls en organisos savundàntameing:

lls models sun organisos seguaintamaing:

lls models sun organisats seguaintamaing:


• Tgei san ins per regla buca conservar bein? (meila, péra, puaunas, baus, viarms)

• Tge san ign par regla betga conservar bagn? (mela, péra, omtgas, bos, vearms)

• Che nu's po conserver uschè bain? (poms, paira, ampas, scarafags, verms)

• Che nu's poja conservar uschè bain? (maila, paira, ampuas, scarafags, verms)


• Chenüna da las chosas as plescha il meglder?

• Chenüna da las chosas as plascha il meglder?


• Nua anflan ins tut quei? (ella natira)

• Noua tgat'ign tut quegl? (an la natira)

• Inua as chatta tuot quellas chosas? (illa natüra)

• Ingio as chatta tuot quellas chosas? (illa natüra)


• Tgei va buca propi bein da rimnar? (steilas)

• Tge va betga propi bagn da rimnar? (stélas)

• Che nu's po ramasser uschè bain? (stailas)

• Che nu's poja ramassar uschè bain? (stailas)


• Saveis vus aunc seregurdar da Paulina? Tgei rimnava ella? (melodias e ramurs, raubettas per far termagls)

• Savez vus ànc saragurdar da la Paulina? Tge rimnava ella? (melodeias a ramurs, tgossas par far tarmagls)

• S'algurdais vus da Paulina? Che ramassaiva ella? (melodias e rumuors, robettas per giuver)

• As regordais vus da Paulina? Che ramassaiva ella? (melodias e rumurs, robettas per giovar)


• Da tgei domenas ha igl autur dalla canzun priu ils plaids? (canzuns, versets, marcas, emissiuns da televisiun, figuras da film, oraziuns, films)

• Da tge domenas â igl autur da la canzùn prieu igls pleds? (canzùns, vearsets, marcas, emissiùns da televisiùn, figuras da films, uraziùns, films)

• Inua ho l'autur ramasso ils pleds (chanzuns, versets, televisiun, radio, film, urazchuns, e.u.i.)

• Ingio ha l'autur ramassà ils pleds (chanzuns, versets, televisiun, radio, film, uraziuns, e.u.i.)


Ins sa era tedlar/cantar la canzun ed empruar da remplazzar enzacons cavazzins el text cun auters.

Ign sa ear tarlar/cantar la canzùn ad ampruvar da ramplazar anquals tgavazegns agl text cun oters.

A's po eir tadler/chanter la chanzun e pruver da rimplazzer ils pleds cun oters chavazzins.

I's po eir tadlar/chantar la chanzun e provar da rimplazzar ils pleds cun oters chavazzins.


• Dat ei plaids che ti sas buca metter a casa?

• Dat igl pleds ca tei sas betga noua meter vei?


• Tgei plaids da quella canzun capeschan tiu tat e tia tatta buc? Daco buc?

• Tge pleds da quella canzùn capeschan tieus tat a tia tata betg? Partge betg?

• Chenüns pleds da quista chanzun nun inclegian tia nona e tieu non? Perche na?

• Chenüns pleds da quista chanzun nun inclegian tia nona e teis bazegner? Perche nöglia?


Las suandontas damondas vegnan tematisadas en classa:

Las savundàntas amparadas vignan tematisadas an classa:

Las seguaintas dumandas vegnan tematisedas in classa:

Las seguaintas dumondas vegnan tematisadas in classa:


• Plai quella canzun a ti? Pertgei (buc)?

Ple quella canzùn a tgei? Partge (betg)?

• At plescha quista chanzun? Perche (na)?

• At plascha quista chanzun? Perche (na)?


• Daco vegn era avon Nadal en quella canzun? (perquei ch'ils biars giavischs vegnan formulai e realisai da Nadal)

• Partge vean ear avànt Nadal an quella canzùn? (Parquegl c'igls blears giavischs vignan formulos a realisos da Nadal.)

• Perche vegnan avaunt eir ils pleds 'Nadel' ed 'aungel' in quista chanzun? (Bgers giavüschs vegnan accumplieus a Nadel.)

• Perche vegnan avant eir ils pleds 'Nadal' ed 'anguel' in quista chanzun? (Blers giavüschs vegnan accumplits a Nadal.)


Sils models M30.1a-e ein las notas ed il text dalla canzun originala.

Segls models M30.1a-e en las notas ad igl text da la canzùn originala an sursilvan.

Süls models M30.1a-e sun las notas ed il text da la chanzun originela in sursilvan.

Süls models M30.1a-e sun las notas e'l text da la chanzun originala in sursilvan.


La canzun ei in rap/text plidau ritmic e spert. Sco accumpignament san ins arranschar la canzun 'Sper la tgina' sco ostinato ni basso continuo. La melodia anflan ins el cudisch da canzuns LODOLA, p. 59.

La canzùn e egn rap/text pletost ritmic a speart. Sco acumpognamaint san ign aranschar la canzùn 'Sper la tgegna' sco ostinato near basso continuo. La melodeia tgat'ign ear agl cudesch da canzùns sursilvan LODOLA, p. 29.

La chanzun 'Il casti da giugs e termagls' culla musica da Flavio Bundi e'l text da Roman Weishaupt es gnida registreda in sursilvan. Ella po però gnir chanteda bain eir i'ls oters idioms.

La chanzun 'Il casti da giugs e termagls' culla musica da Flavio Bundi e'l text da Roman Weishaupt es gnüda registrada in sursilvan. Ella po però gnir chantada bain eir in tschels idioms.


a) Il catschadur ha giu cletg oz. El ha fatg gronda preda ed ha pudiu tier in schnec cun cornas, in bellezia camutsch, in stgirat cun ina tastga plein nuschs, ina tscharva da dudisch, otg mustgas, ina schemia maltschecca, in rustg tgietschen, in cavriel spuretg, diesch plugls, in piertg da mar, duas gaglinas, in dètg capricorn e tschun tgapers loschs.

a) Igl catschadur â gieu furtuna oz. El â fatg grànda preda ad â pudieu sagitar egn vearm cun cornas, egn balteztgas tgamutsch, egn stgirat cun egna tastga plagn nuschs, egn tschearv da dudesch, otg mustgas, egna schiemgia malpardearta, egn rustg cotschen, egn tgavriel tamalitg, diesch plugls, egn piertg da mar, duas gagliegnas, egn detg capricorn a tschentg corvs loschs.

a) Il chatscheder ho gieu furtüna. El ho fat üna bella chatscha ed ho trat ün bel grigl verd, ün chamuotsch da bellezza, ün cunigl cun ün gierl plain erva, üna vacha da tschierv, ündesch muos-chas, üna schimgia meltratta, ün ruos-ch blov, ün chavriöl, desch pluogls, ün püerchin da mer, trais pulschains, ün bel capricorn e tschinch pichalains bletschs.

a) Il chatschader ha gnü furtüna. El ha fat üna bella chatscha ed ha trat ün bel grigl verd, ün chamuotsch da bellezza, ün cunigl cun ün dschierl plain erba, üna vacha da tschiervi, ündesch muos-chas, üna schimgia maltratta, ün ruos-ch blau, ün chavriöl, desch pluogls, ün chucalin da mar, trais pulschins, ün bel capricorn e tschinch pichalains bletschs.


Ils scolars survegnan in mantun cartas cun plaids. In scolar pren ina carta e di il plaid. El fa era la controlla. L'auter bustabescha. Sch'el bustabescha falliu, scriva el giu il plaid sin in cedel e pren la proxima carta.

Mintga grupa survean egn mantùn da tgartas cun pleds. Egn scular prenda egna tgarta a gi igl pled. El fa ear la controla. L'oter bustabescha. Sch'el bustabescha falo, scriva el giou igl pled sen egn zedel a prenda la proxima tgarta.

Lavur in duos. Ils scolars survegnan ün mantun cartas cun pleds cun suns speciels. Ün scolar piglia üna carta dal mantun e prelegia il pled. Sieu conscolar custabgescha il pled, ed il scolar chi ho prelet il pled controlla, sch'el custabgescha inandret. Scha que nun es il cas, stu il conscolar scriver il pled sün ün fögl. El piglia alura la prosma cartina, e.u.i.

Lavur in duos. Ils scolars survegnan ün mantun cartas cun pleds cun suns specials. Ün scolar piglia üna carta dal mantun e prelegia il pled. Seis conscolar custabgescha il pled, ed il scolar chi ha prelet il pled controlla, sch'el custabgescha inandret. Scha quai nun es il cas, sto il conscolar scriver il pled sün ün fögl. El piglia lura la prosma cartina, e.u.i.


b) Ella vitrina dalla stizun hai jeu viu oz caultschas stretgas, in tschiep grisch, in schigentamauns, in vestgiu bletsch, ina camischa sdrimada, soccas tschuffas, ina capetscha cun misarocla, in camischut cun combas, ina giacca cotschna, ina poppa cun rintgas, in fruntagl fatgs cun crutsch ed ina schlingia malsauna.

b) An la vitregna da la stizùn ve jou vieu oz tgòltschas stretgas, egn tschop grisch, egn zuela, egn vastgieu bletsch, egna tgamischa cun strivlas, socas tschufas, egna tgapetscha cun bargliocla, egna tgamischola cun tgombas, egna giaca cotschna, egna popa cun aneals d'ureglias, egn stgòldafrùnt fatg cugl croc ad egna schlengia malzàna.

b) Illa vaidrina da la butia d'heja vis hoz chotschas cotschnas, ün tschop grisch, ün süjaintamauns, ün vstieu bletsch, üna chamischa ascra, üna tschinta ruotta, üna chapütscha marscha, ün chapè cun mangias, ün fruntagl fat cul cröch, ün schal cun fouras e gianellas.

b) Illa vaidrina da la butia n'haja vis hoz chotschas cotschnas, ün tschop grisch, ün süaintamans, ün büschmaint bletsch, üna chamischa suos-cha, manetschas ruottas, üna chapütscha marscha, ün chapè cun mongias, ün fruntagl fat cul crötsch, ün schal cun fouras e gianellas.


c) Ils carstgauns han magari mal il tgau, unflau la schanuglia, il bratsch che cuora naven, rut il polisch, pial stgira, la schuiala che schula, il baditschun che tuoscha, las unglas che creschan, bugen tschugalata nera, in dies crutsch, tschagugliuns che creschan sin tgau e mal las ureglias.

c) Igls carstgàns ân magari mal igl tgieu, unflo la schanuglia, egn bratsch ca cura davent, rut igl polesch, peal stgira, la giveala ca schivla, igl mantùn ca scutegna, las ùnglas ca creschan, bugent tschiculata nera, egn dies crutsch, tschavagliùns ca creschan segl tgieu a mal las ureglias.

c) Umauns haun minchataunt mel il cho, iflo la schnuoglia, ün bratsch chi chamina davent, ruot ün polesch, pel pü s-chüra, unglas chi creschan, chavels ritschos, duos nes, uraglias cun fouras, tschagls blovs e minchataunt eir gugent tschiculatta.

c) Umans han minchatant mal il cheu, uflà la schnuoglia, ün bratsch chi chamina davent, ruot ün polsch, pel plü s-chüra, unglas chi creschan, chavels marüschlats, duos nas, uraglias cun fouras, tschagls blaus e minchatant eir jent tschiculatta.


Ils scolars emprovan da far la punt cun auters lungatgs ch'els enconuschan. Els emprovan da translatar entgins nomens en auters lungatgs e discuteschan co ei vesa ora culs artechels en quels lungatgs. Els discuteschan era, schebein ils nums vegnan screts tuttina per tudestg. Ils scolars fan exempels.

Igls sculars amprovan da far la pùnt tier oters lungatgs c'els ancanuschan. Els amprovan da translatar anzaquànts nomens an oters lungatgs a patratgan co igl veza or cugls artetgels an quels lungatgs. Els studegian sch'igls nums vignan screts madem an tudestg sco an rumàntsch. Igls sculars fan exaimpels.

Ils scolars prouvan da fer la punt cun otras linguas ch'els cugnuoschan. Els prouvan da tradür ün pêr nomens in otras linguas e pondereschan che artichels chi vegnan druvos in quellas linguas. Els discutan eir, scha'ls nomens vegnan scrits listess per tudas-ch. Ils scolars faun exaimpels.

Ils scolars prouvan da far la punt cun otras linguas chi cugnuoschan. Els prouvan da tradüer ün pêr nomens in otras linguas e discutan, co chi sta culs artichels in quellas linguas. Els discutan eir, scha'ls nomens vegnan scrits listess per tudais-ch. Ils scolars fan exaimpels.


plontas, flurs, fretgs, vehichels, mobiglias, resti, loghens, ...

plàntas, flurs, fretgs, vehicels, mobiglias, vastgadira, liacs, ...

plauntas, fluors, frütta, veiculs, mobiglia, vstieus, lös, ...

plantas, fluors, frütta, veiculs, mobiglia, büschmainta, lös, ...


miur, cuschiniera, gat, Sontgaclau, nuorsa, aunghel

mir, cuschinier, giat, Sontgaclo, nursa, ànghel

mür, cuschinunz, giat, Niculaus, bês-ch, aungel

mür, cuschinunza, giat, Niculaus, besch, anguel


clav, rispli, pégn, nusch, oranscha, velo

clav, risplei, pegn, nusch, oranscha, velo

clev, rispli, pign, nusch, orandscha, velo

clav, rispli, pin, nusch, orandscha, velo


Il scolast declara cuortamein ch'ei detti era plaids ch'ein nomens che nus savein mo patertgar e sentir. El fa entgins exempels (idea, lavur, carezia, fantasia, siemi, ...). Ins enconuscha els tuttina sco nomens, perquei ch'ins sa adina era metter in artechel davontier.

Igl surmester declara curtameing c'igl deti ear nomens ca nus savagn me patartgear a santir mo betga tutgear. El fa egn peer exaimpels (ideia, lavur, careztga, fantaseia, siemi, ...). Ign ancanuscha els tutegna sco nomens, parquegl c'ign sa adegna ear meter egn artetgel davàntier.

La magistra declera cha que detta eir nomens cha's po be s'imaginer u sentir. Ella fo ün pêr exaimpels (ideja, lavur, amur, fantasia, sömmi, fam, ...) e spiega cha eir quels pleds sun nomens, siand ch'eir els haun ün artichel davauntvart chi'ls accumpagna.

b) La magistra declera chi detta eir nomens chi's po be s'imaginar o sentir. Ella fa ün pêr exaimpels (idea, lavur, amur, fantasia, sömmi, fom, ...). Ma eir quai sun nomens, siond chi han eir ün artichel davantvart chi tils accumpogna.


• En tgei situaziuns vegn quei plaid duvrau savens?

• An tge situaziùns vean que pled duvro savens?

• In che situaziun vain quel pled druvo suvenz?

• In che situaziun vain quel pled dovrà suvent?


Giulia ha zambergiau ina vasa per la tatta.

La Giulia â zambargieu egna vasa par la tata.

Giulia ho zambragio üna vasa per la nona.


• Tgi da tes parents ed enconuschents drova il pli savens quei plaid?

• Tgi digls teas paraints ad ancanuschaints dovra igl ple savens que pled?

• Drouvan eir tieus paraints e cuntschaints minchataunt quel pled?

• Douvran eir teis paraints e cuntschaints minchatant quel pled?


Tgei fas ti, sch'il dretg plaid vegn buca gest endamen a ti?

• Tge fas tei, sch'igl dretg pled vean betga gest andamaint a tgei?

• Che fest tü, sch'ün pled nu't vain güst adimmaint?

• Che fast tü, sch'ün pled nu't vain güsta adimmaint?


Silsuenter sa vegnir sligiau il pensum. Igl ei era pusseivel da schar scriver ils scolars sezs construcziuns en tala moda.

Suainter sa vagnir schliieu la leztga. Igls sculars san scriver construcziùns cun 'dings' ad igls cunsculars ston catar igl dretg pled par 'dings'.

Ad es eir pussibel da lascher scriver als scolars svess frasas cun 'dings'.

Id es eir pussibel da laschar scriver als scolars svess frasas cun 'dings'.


Sil tschupi d'advent ardan treis candeilas.

Segl tschupi d'Advent ardan tres candelas.

Sül craunz d'Advent ardan trais chandailas.

Sül cranz d'Advent ardan trais chandailas.


Marco/Il scolar/... scriva ina carta da natalezi a sia madretscha.

Igl Marco/Igl scular/... scriva egna tgarta da Nadal.

Marco/Il scolar/... ho scrit üna carta da Nadel.

Marco/Il scolar/... ha scrit üna carta da Nadal.


La mumma/scolasta/tatta/... prelegia ina historia als scolars/affons.

La mama/surmestra/tata/... preligia egn'istorgia agls sculars/unfànts.

La mamma/il bap/La magistra/... prelegia ün'istorgia als iffaunts/scolars.

La mamma/Il bap/La magistra/... prelegia ün'istorgia als uffants/scolars.


• Âs tei ear schon udieu igl pled 'dings' ?

• Hest eir tü già udieu il pled 'dings'?

• Hast eir tü fingià dudi il pled 'dings'?


Il scolast fa construcziuns ed ils scolars emprovan da remplazzar il 'dings' cun in plaid, p.ex. Jeu magliel in dings. Jeu beibel in dings. Il dings ei malsauns. El ha survegniu in dings. Nus fagein in dings.

Igl surmester fa construcziùns ad igls sculars amprovan da ramplazar igl 'dings' cun egn pled, p.ex. Jou magl egn dings. Jou bev egn dings. Igl dings e malzàn. El â survagnieu egn dings. Nus fagiagn egn dings.

La magistra fo frasas cun 'dings' e'ls scolars prouvan da rimplazzer il 'dings' cun ün pled, p.ex.: Eau mang ün 'dings'. Eau baiv ün 'dings'. Il 'dings' es amalo. El ho survgnieu ün 'dings'. Nus fains hoz 'dings'.

La magistra fa frasas cun 'dings' e'ls scolars prouvan da rimplazzar il 'dings' cun ün pled, p.ex.: Eu mang ün 'dings'. Eu baiv ün 'dings'. Il 'dings' es amalà. El ha surgni ün 'dings'. Nus fain hoz 'dings'.


Il gat ha fatg dar giu ina rucla dil pigniel ornau.

Igl giat â fatg dar giou egna cula digl pignol orno.

Il giat ho fat der giò üna culla dal bös-chin iffitto.

Il giat ha fat dar giò üna culla dal bös-chin infittà.


2. â egna tavla da gioi cun lingias angulivas.


5. an quellas istorgias calurescha que animal igls ovs.

5. es il cho da la baselgia roman-catolica.

5. es il cheu da la baselgia roman-catolica.


4. drovas ti per lavar ina part da tia bucca.

4. dovras tei par lavar egna part da la tia buca.

4. serva a cunagir üna part da tia buocha.


2. samuainta a sa transpurtar tgossas a parsùnas.

2. consista d'üna cabina u d'üna plattafuorma.

2. consista d'üna cabina o d'üna plattafuorma.


4. cumpara an istorgias cun tema Pastgas.


Sco varianta sa il scolast era schar far ils scolars sezs tals legns (M34.1f-g).

Igls sculars san ear far sezs tals legns (M34.1f-g).

La magistra po eir lascher fer telas ingiuvineras (M34.1f-g) als scolars svess.

La magistra po eir laschar far talas ingiavineras (M34.1f-g) als scolars svess.


4. vegn festivaus cun fiugs artificials.


3. ha en aua caulda, cura che ti drovas el.

3. â aint aua tgòlda, cura ca tei dovras el.


3. consista d'üna rait da lingias e puncts.


3. drovan ins en differentas grondezias.

3. do que in differentas fuormas e grandezzas.

3. daja in differentas fuormas e grondezzas.


5. e igl animal da la vapa digl Grischùn.


3. tgatas tei sen egn pro near an egn iert.


3. consista da sablun, sel, grippa u glatsch.

3. consista da sablun, sal, grippa o glatsch.


5. fa andamaint igl amprem gi da la veta.


2. es la festa da la naschentscha da Gesu.


2. po gnir trat u gnir purto süllas arains.


5. ho minchataunt üna sella süllas arains.


5. procura che ti survegnies buca ruosnas.

5. procura ca tei survignias nignas rusnas.


2. vegn festivaus culla famiglia ed amitgs.

2. vean festivo cun la famiglia ad amitgs.


3. ha mintgaton plaz el sac dallas caultschas.

3. â mintgatànt plaz agl satg da las tgòltschas.


4. vain festagio in famiglia e cun amihs.

4. vain festagià in famiglia e cun amis.


5. spiardas ti, cura che ti has mo pli dus.

5. peardas tei, cur ca tei âs me ple dus.


5. dat calur a figls, pares ad otras tgossas.


2. dat ei ferm e lev e sa esser fetg dad ault.

2. dat igl fearm a leav a sa easser fetg dadòlt.


i) DARIO (enamiez il secund da dretg), AARON (davon dretg), DANILO (davos seniester), LAURIN (davon il secund da seniester), ANNA LEA (enamiez) e JULIEN (enamiez culla camischa blau-cotschna)

i) DARIO (aintamiez igl savund da dretg), AARON (davànt dretg), DANILO (davos saniester), LAURIN (davànt igl savund da saniester), ANNA LEA (aintamiez) a JULIAN (aintamiez cun la tgamischa blau-cotschna)

i) DARIO (immez, il seguond da dretta), AARON (davauntvart a dretta), DANILO (davousvart a schnestra), LAURIN (davauntvart il seguond da schnestra), ANNA LEA (immez) e JULIEN (immez, culla chamischa blov cotschnainta)

i) DARIO (immez, il seguond da dretta), AARON (davantvart a dretta), DANILO (davovart a schnestra), LAURIN (davantvart il seguond da schnestra), ANNA LEA (immez) e JULIEN (immez, culla chamischa blau cotschnainta)