3. Mintga scolar survegn in maletg d'in carr da circus ni dad ina tenda da circus. La scolasta lai ir musica da circus. Duront in cert temps astgan tut ils scolars scriver el maletg tgei che vegn endamen ad els en connex cul circus (sco ina fuorma da mindmap). Ils scolars presentan lur patratgs el plenum e pli tard san els decorar e colurar lur tendas ni lur carrs da circus.

3. Mintga scular survean egn maletg d'egn tgar da zircus near d'egna tenda da zircus. La surmestra lascha ir musica da zircus. Durànt egn guess tains dastgan tut igls sculars scriver agl maletg, tge ca vean andamaint ad els an conex cugl zircus (sco egna furma da mindmap). Igls sculars preschaintan lur patratgs agl plenum a ple tard san els decorar a calurar lur tendas near lur tgars da zircus.

3. Mincha scolar survain ün purtret d'ün char u d'üna tenda da circus. La magistra lascha ir musica da circus. Düraunt ün tschert temp paun tuot ils scolars scriver che chi als vain adimmaint in connex cul circus (in fuorma da mindmap). Ils scolars notan lur impissamaints, e pü tard paun els decorer e der culur a lur tendas u a lur chars da circus.

3. Mincha scolar survain ün purtret d'ün char o d'üna tenda da circus. La magistra lascha ir musica da circus. Dürant ün tschert temp pon tuot ils scolars scriver che chi tils vain adimmaint in connex cul circus (in fuorma da mindmap). Ils scolars notan lur impissamaints, e plü tard pon els decorar e dar culur a lur tendas o a lur chars da circus.


b) Dar peda als affons da mirar fetg exact sin ina part dil maletg. Silsuenter metter naven il maletg e far damondas, p.ex.: Tgei colur ha la tenda? Cons elefants ein sil maletg? Tgei instrument suna il musicant?

b) Dar peada agls unfànts da vurdar fetg exact sen egna part digl maletg. Suainter meter davent igl maletg a far amparadas, p.ex.: Tge calur â la tenda? Quànts elefànts en segl maletg? Tge instrumaint sùna igl musicànt?

b) Der temp als iffaunts da contempler bain üna part dal purtret. Metter alura d'üna vart il purtret e fer dumandas, p.ex: «Che culur ho la tenda?», «Quaunts elefants sun sül purtret?», «Che instrumaint suna il musicant?»

b) Dar temp als uffants da contemplar bain üna part dal purtret. Metter lura d'üna vart il purtret e far dumondas, p.ex: «Che culur ha la tenda?», «Quants elefants sun sül purtret?», «Che instrumaint suna il musicant?»


• Eis ti staus inaga sco clown a tscheiver?

- Es tei gea sto/stada egn'ea sco clown a tschever?

- Essas vus già ieus üna vouta scu clowns in mascra u a tschaiver?

Eschat vus fingià its üna jada sco clowns in mascra o a tschaiver?


a) In scolar descriva enzatgei sil maletg e l'auter emprova dad anflar la caussa. Per exempel: Anflas ti ina miur grisch-alva? Anflas ti ina poppa da termagls che porta ina rassa cotschna?

a) Egn scular descriva anzatge segl maletg a l'oter amprova da catar la tgossa. Par exaimpel: Tgatas tei egna mir grisch-alva? Tgatas tei egna popa da tarmagls ca porta egna rassa cotschna?

a) Ün scolar descriva ad üna persuna, üna bes-cha u üna chosa sül purtret e l'oter scolar ingiuvina che ch'el ho descrit, p.ex.: «Chattast tü üna mür grisch clera?», «Chattast tü üna poppa da giuver cun üna schocha cotschna?»

a) Ün scolar descriva ad üna persuna, üna bes-cha o üna chosa sül purtret e tschel scolar ingiavina che ch'el ha descrit, p.ex.: «Chattast tü üna mür grisch clera?», «Chattast tü üna poppa da giovar cun üna schocca cotschna?»


f) striun, spidafiug, acrobat, domptur, dunna-siarp, fakir

f) Striùn, spidafiac, acrobat, domptur, duna-zearp, fakir

f) striun, spüdafö, acrobat, domptör, duonna serp, fakir


Remarca: il maletg dil circus cuntegn plaids tudestgs (Zirkus, nächste Vorstellung, Kasse). Quels havein nus schau sapientivamein, perquei ch'ei dat negins circus romontschs.

Remartga: Igl maletg digl zircus cuntegna pleds tudestgs (Zirkus, nächste Vorstellung, Kasse). Quels vagn nus scho cunziaintameing, parquegl c'igl dat nigns zircus rumàntschs.

Remarcha: Il purtret dal circus cuntegna pleds tudas-chs (Zirkus, nächste Vorstellung, Kasse). Quels vains nus lascho aposta in tudas-ch, perque cha nu do üngüns circus rumauntschs.

Remarcha: Il purtret dal circus cuntegna pleds tudais-chs (Zirkus, nächste Vorstellung, Kasse). Quels vain nus laschà aposta in tudais-ch, perquai chi nu dà ingüns circus rumantschs.


V. Pavoni, Nicolo – il giavisch d'in clown – ha ün grond giavüsch – ò en grond giaveisch – ha in grond giavisch, realisau els idioms vallader, surmiran e sursilvan, ediziun Pro Juventute e Lia Rumantscha, 1984, ISBN: 3-715-0077-4.

V. Pavoni, Nicolo – il giavisch d'in clown – ha ün giavüsch – ha in grond giavisch, exista agls idioms valader, surmiran a sursilvan, ediziùns Pro Juventute a Lia Rumantscha, 1984, ISBN: 3-715-0077-4.

Verena Pavoni, Nicolo ha ün grond giavüsch – Nicolo ò en grond giaveisch – Nicolo ha in grond giavisch, Pro Juventute e Lia Rumantscha, 1984, ISBN: 3-7152-0077-4.


2. La scolasta prepara ina valischa cun vestgadira ed accessoris da tscheiver (tal material han ils scolars segir era a casa). La scolasta tschenta damondas che han da far cul circus. Mintga gada ch'ils scolars san rispunder cun 'gie' ni cura che l'expressiun constat per els, astgan els eleger in bategl ella valischa da circus ed entscheiver a sevestgir. La scolasta scriva vid la tabla p.ex. S U C R C I (CIRCUS) e tematisescha las suandontas damondas el plenum:

2. La surmestra prepara egna valischa cun vastgadira ad utensils da mascarada (tal material ân igls sculars siir ear a tgea). La surmestra fa amparadas c'ân da far cugl zircus. Mintg'eada c'igls sculars san raspunder cun «ea» near cur ca l'expressiùn cunstat par els, dastgan els tschearner egn toc ragl or da la valischa da zircus ad antschever a savastgir. Par exaimpel: La surmestra scriva ved la tavla S U C R Z I (ZIRCUS) a tematisescha las savundàntas amparadas agl plenum: Tgi vean da liger que pled?

2. La magistra prepara üna valisch cun vstieus ed accessoris da tschaiver (da quel materiel haun ils scolars sgür eir a chesa). La magistra fo dumandas chi haun da chefer cul circus. Scha'ls scolars saun respuonder ad üna dumanda cun 'schi', paun els piglier qualchosa our da la valisch da circus e cumanzer a's vstir. Per exaimpel: La magistra scriva vi da la tevla S U C R C I (CIRCUS) e fo las seguaintas dumandas als scolars:

2. La magistra prepara üna valisch cun vestits ed accessoris da tschaiver (tal material han ils scolars sgür eir a chasa). La magistra fa dumondas chi han da chefar cul circus. Scha'ls scolars san respuonder ad üna dumonda cun 'schi', pon els tour alch our da la valisch da circus e cumanzar a's vestir. Per exaimpel: La magistra scriva vi da la tabla S U C R C I (CIRCUS) e fa las seguaintas dumondas als scolars:


- Savais vus ballantscher sün chammas da lain?

Savais vus ballantschar sün chommas da lain?


1. La scolasta reparta la damaun in flyer dil circus per svegliar las marveglias ed igl interess per la tematica dil circus. P.ex.: Invitaziun – oz allas 9:45 en stanza da scola – Circus da lungatg – Vegni e mirei!

1. La surmestra dat agls unfànts egn flyer digl zircus par svagliear las marveglias ad igl interess par la tematica. Par exaimpel: Invitaziùn – oz a las 9:45 an stànza da scola – Zircus da lungatg – Vagned a vurdar!

1. La magistra scumparta ün flyer per svaglier il buonder pel tema 'circus'. Sün quel flyer es scrit per exaimpel:

1. La magistra scumparta ün flyer per svagliar il buonder pel tema 'circus'. Sün quel flyer esa scrit per exaimpel:


4. En classa vegn concepiu in ABC da circus. Sin in placat ein nudai dalla vart seniastra tut ils bustabs digl alfabet. Mintga scolar scriva ussa culs bustabs da sias inizialas in plaid che ha da far cul circus. En classa vegn rimnau e nudau. Il placat muossa tgei ch'ils scolars san gia davart il circus. El vegn pendius vid la preit e sa vegnir cumpletaus cun novs plaids duront l'entira unitad.

4. An classa vean fatg egn ABC da zircus. Sen egn placat en nudos da la vart saniestra tut igls bustabs digl alfabet. Mintga scular scriva cugls bustabs da las sias inizialas egn pled c'â da far cugl zircus. An classa vean rimno a nudo. Igl placat mussa, tge c'igls sculars san gea davart digl zircus. El vean palando ved la pare a sa vagnir cumpleto cun novs pleds durànt l'antiera unitad.

4. Ils scolars concepeschan insembel ün ABC dal circus. Els scrivan sün ün placat da la vart schnestra tuot ils custabs da l'alfabet. Mincha scolar scriva uossa culs custabs da sias inizielas (p.ex. A.D. per Anna Danz) ün pled chi ho da chefer cul circus. A vain tschercho e scrit insembel. Il placat muossa che cha'ls scolars haun già imprains sur dal circus. Els pendan sü il placat vi da la paraid ed il cumpletteschan cun nouvs pleds dürant l'united.

4. Ils scolars concepischan insembel ün ABC dal circus. Els scrivan sün ün placat da la vart schnestra tuot ils custabs da l'alfabet. Mincha scolar scriva uossa culs custabs da sias inizialas (p.ex. A.D. per Anna Danz) ün pled chi ha da far cul circus. I vain tscherchà e scrit insembel. Il placat muossa che cha'ls scolars han fingià imprais sur dal circus. Els pendan sü il placat vi da la paraid e til cumpletteschan cun nouvs pleds dürant l'unità.


Repeter el plenum las qualitads dallas treis specias da plaids ed ev. nudar cavazzins vid la tabla.

Repeter agl plenum las qualitads da las tres spezias da pleds ad ev. nudar tgavazegns ved la tavla.

Repeter las qualiteds da las trais spezchas da pleds in classa (scriver eventuelmaing chavazzins vi da la tevla).

Repeter las qualitats da las trais spezchas da pleds in classa (scriver eventualmaing chavazzins vi da la tabla).


b) Knie, Nock, Medrano, Monti, Starlight, Krone, Renz, Althoff, …

b) Knie, Nock, Medrano, Monti, Starlight, Krone, Renz, Althoff, ...


5. La scolasta mira ensemen culs scolars differents cudischs da maletgs da circus (dumandar en biblioteca), p.ex. Nicolo (Verena Pavoni; Lia Rumantscha); Im Zirkus: Eine Wimmelbilder-Geschichte (Doro Göbel, Peter Knorr; Beltz & Gelberg Verlag; in cudisch cun bellezia maletgs davart la tematica).

5. La surmestra varda anzemel cugls sculars diferaints cudeschs da maletgs da zircus (evtl. ir an biblioteca), p.ex. Nicolo (Verena Pavoni; Lia Rumantscha); Im Zirkus: Eine Wimmelbilder-Geschichte (Doro Göbel, Peter Knorr; Beltz & Gelberg Verlag; egn cudesch cun baleztgas maletgs davart la tematica).

5. La magistra guarda insembel culs scolars differents cudeschs cun purtrets da circus (dumander in biblioteca), p.ex.: Verena Pavoni, Nicolo ha ün grond giavüsch – Nicolo ò en grond giaveisch – Nicolo ha in grond giavisch, Pro Juventute e Lia Rumantscha, 1984, ISBN: 3-7152-0077-4); Doro Göbel, Peter Knorr, Im Zirkus: Eine Wimmelbilder-Geschichte. Beltz & Gelberg Verlag (ün cudesch cun fich bels purtrets davart la tematica).

5. La magistra guarda insembel culs scolars differents cudeschs cun purtrets da circus (dumandar in biblioteca), p.ex.: Verena Pavoni, Nicolo ha ün grond giavüsch – Nicolo ò en grond giaveisch – Nicolo ha in grond giavisch, Pro Juventute e Lia Rumantscha, 1984, ISBN: 3-7152-0077-4); Doro Göbel, Peter Knorr, Im Zirkus: Eine Wimmelbilder-Geschichte. Beltz & Gelberg Verlag (ün cudesch cun fich bels purtrets davart la tematica).


• Has ti gia fatg inaga in numer da circus?

- Âs tei schon fatg egn'ea egn numer da zircus?

- Vais vus già musso üna vouta qualchosa a circus?

Vais vus fingià muossà üna jada alch a circus?


Cuntegn: Nicolo ei in pign clown dil circus. Mintgaton ei il legher Nicolo trests. El ei il sulet affon dil circus. Siu giavisch: in cumpogn per giugar, il pli bugen havess el in cavallut. Mo quei ei in grond giavisch. Il bab sa buca gidar. Nicolo ha in'idea ...

Cuntegn: Igl Nicolo e egn pintg clown digl zircus. Mintgatànt e igl legher Nicolo trest. El e igl sulet unfànt digl zircus. Igl sieus giavisch: Egn cumpogn par giujear, igl ple bugent vess el egn tgavalot. Mo quegl e egn grànd giavisch. Igl bab sa betga gidar. Igl Nicolo â egn'ideia ...

Cuntgnieu: Nicolo es il pitschen clown dal circus. Minchataunt es l'alleger Nicolo trist. El es l'unic iffaunt dal circus. Sieu giavüsch: avair ün cumpagn per giuver, il pü gugent vess el ün chavalot. Ma que es ün grand giavüsch! Il bap nu po güder. Nicolo ho ün'ideja ...

Cuntgnü: Nicolo es il pitschen clown dal circus. Minchatant es l'alleger Nicolo trist. El es l'unic uffant dal circus. Seis giavüsch: avair ün cumpogn per giovar, il plü jent vess el ün chavalot. Ma quai es ün grond giavüsch! Il bap nu po güdar. Nicolo ha ün'idea ...


• Has ti forsa gia durmiu inaga en ina tenda?

- Âs tei forza gea durmieu egn'eada an egna tenda?

- Vais vus durmieu già üna vouta in üna tenda?

Vais vus durmi fingià üna jada in üna tenda?


• Sevestgesses ti bugen inaga sco clown?

- Savastgessas tei bugent egn'ea sco clown?

- As vstissas vus gugent üna vouta scu clown?

As vestissat vus jent üna jada sco clown?


Ulteriuras idejas per lavurer cul purtret (M1.2a)

Ulteriuras ideas per lavurar cul purtret (M1.2a)


(Animals en il Circus, Il circus vegn, Zirkus Knie è per la 100avla giada sin turnea, Circus Robinson giastescha a Cuira, Uffants emprendan da far circus, Ina giaglina che va cun skateboard)


Mes calzers ein gronds e miu nas tgietschen ei caracteristics per mei.

Igls meas calzers en grànds ad igl mieus nas cotschen e caracteristic par me.

Eau d'he aint s-charpas fich grandas e d'he ün nes cotschen.

Eu n'ha aint s-charpas fich grondas e n'ha ün nas cotschen.


c) electricist, graficher per far ils placats, luvrers per baghegiar si e giu la tenda/schubergiar/controllar e vender bigliets, scolast ni scolasta pils affons dils commembers dil circus, luvrers che miran dils animals, cuschiniers, …

c) electrizist, graficer par far igls placats, luvraints par biagear sei a giou la tenda/schubargear/controlar a vender bigliets, surmester near surmestra par igls unfànts digls cumembers digl zircus, luvraints ca vardan digls animals, cuschiniers, ...

c) electriker, grafiker da placats, agüdaunt per monter e demonter la tenda / squedra da cunagir / controlleder e vendedra da bigliets / agüdaunts chi s'occupan da las bes-chas / cuschinunzs, ... / magistra u magister per ils iffaunts dals artists ed agüdaunts dal circus, ...

c) electriker, grafiker da placats, agüdant per montar e demontar la tenda / squadra da pulir / controllader e vendader da bigliets / agüdants chi s'occupan da las bes-chas / cuschinunzs, ... / magistra o magister pels uffants dals artists e agüdants dal circus, ...


Jeu sun fetg movibla. Mintga di dapi che jeu hai giu 5 onns fetsch jeu mes exercezis da stender. Era mes geniturs eran el circus. Jeu sai menar e storscher miu tgierp en tuttas direcziuns.

Jou sund fetg movibla. Davent da ca jou ve cumplanieu 5 ons, fetsch jou mintgagi igls meas exerzezis da stender. Ear igls meas geniturs earan agl zircus. Jou se manar a stortscher igl mieus tgierp an tutas direcziùns.

Eau sun fich movibla. Daspö mia infanzia fatsch eau mincha di exercizis da stender. Eau se volver mieu corp in tuot las direcziuns.

Eu sun fich movibla. Daspö mia infanzia fetsch eu mincha di exercizis da stender. Eu sa volver meis corp in tuottas direcziuns.


Jeu portel in turban e caultschas largias. Pil pli vegn ei sunau musica orientala, cura che jeu hai mia presentaziun. Jeu schaiel sin guotas gitas ni che jeu mon sur scalgias. Tut quei fa nuot a miu tgierp.

Jou port egn turban a tgòltschas largias. Piglple vean igl suno musica orientala, cur ca jou fetsch la mia preschantaziùn. Jou schesch sen gutas gitas near vont sur scaglias. Tut quegl fa nut agl mieus tgierp.

Eau port ün turban e chotschas largias. Pelpü suna l'orchester musica orientela düraunt mia rapreschantaziun. Eau se chaminer sün aguottas e töchs da vaider. Que nu fo mel.

Eu port ün turban e chotschas largias. Pelplü suna l'orchester musica orientala dürant mia rapreschantaziun. Eu sa chaminar sün guottas e tocs vaider. Quai nu fa mal.


Pli baul luvravel jeu cun ina reit da segirtad, oz buca pli.

Ple bòld luvrav jou cun egna reet da sireztga, oz betga ple.

Pü bod lavuraiv'eau cun üna rait da sgürezza. Hoz nu la drouv eau pü.

Plü bod lavuraiv'eu cun üna rait da sgürezza. Hoz nu tilla douvr eu plü.


• Sch'il circus ha engaschau in scolast privat, van tut ils affons ensemen a scola tier il medem scolast.

Sch'igl zircus â angascho egn surmester privat, van tut igls unfànts anzemel a scola tier igl madem surmester.

Scha'l circus ho ingascho ad ün magister privat, vaun tuot ils iffaunts dal circus a scoula tal listess magister.

Scha'l circus ha ingaschà ad ün magister privat, van tuot ils uffants dal circus a scoula pro'l listess magister.


Els fidan a mi ed era alla veta el circus. La gheisla ei sco la prolungaziun da miu bratsch. Quella drovel jeu mai per castigiar mes animals.

Els safidan da me ad ear da la veta agl zircus. La ghesla e sco la prolungaziùn digl mieus bratsch. Quella dovr jou mena par castiear igls meas animals.

Ils giats as fidan da me e sun adüsos a la vita dal circus. La geischla es scu la prolungiaziun da mieu bratsch. Quella drouv eau per dresser a mias bes-chas.

Ils giats as fidan da mai e sun adüsast a la vita dal circus. La giaischla es sco la prolungaziun da meis bratsch. Quella douvr eu per dressar a mias bes-chas.


Ideia par l'introducziùn near la finiziùn


Ils scolars presentan ils artists en fuorma da pantomima e la classa emprova da lignar tgei artist che quei ei.

Igls sculars preschaintan igls artists an furma da pantomina a la classa amprova dad angiavinar tge artist ca quegl e.

Ils scolars preschaintan ils artists in fuorma da pantomima e la classa prouva d'ingiuviner da che artist cha que as tratta.

Ils scolars preschaintan ils artists in fuorma da pantomima e la classa prouva d'ingiavinar da che artist chi's tratta.


• Els han in scolast privat e lur stanza da scola ei ina rulotta. Quella carrescha d'in marcau a l'auter ensemen culs artists. Duront la pausa d'unviern van els a scola el liug, nua ch'il circus ha la sedia principala. Magari ston els adina era ir a scola el liug, nua ch'il circus ha gest las presentaziuns. Quei ei buc aschi sempel, pertgei mintga scola ha in tec in auter urari.

Els ân egn surmester privat a lur stànza da scola e egna rulota. Quella viagescha d'egn martgieu a l'oter anzemel cugls artists. Durànt la possa d'unviern van els a scola agl liac, noua c'igl zircus â igl sez prinzipal. Magari ston els ear ir a scola agl liac, noua c'igl zircus â gest las preschantaziùns. Quegl e betg aschi sempel, partge mintga scola â ampo egn oter urari.

Els haun ün magister privat e lur staunza da scoula es üna rulotta. Cun quella vaun els d'üna vschinauncha u cited a l'otra insembel culs artists. Düraunt la posa d'inviern vaun els a scoula i'l lö, inua cha'l circus es staziuno. Magari stöglian els eir ir a scoula al lö, inua cha'l circus es güst staziuno. Que nun es uschè simpel, perque cha mincha scoula ho ün oter urari.

Els han ün magister privat e lur stanza da scoula es üna rulotta. Cun quella van els d'ün cumün o d'üna cità a tschella insembel culs artists. Dürant la posa d'inviern van els a scoula i'l lö, ingio cha'l circus es staziunà. Magara ston els eir ir a scoula al lö, ingio cha'l circus es güsta staziunà. Quai nun es uschè simpel, perche cha mincha scoula ha ün oter urari.


Sche quei ei la davosa carta, has ti fatg tut endretg.

Scha quegl e la davosa tgarta, âs tei fatg tut andretg.

Scha que es l'ultima carta, hest tü fat tuot inandret.

Scha quai es l'ultima carta, hast tü fat tuot inandret.


Jeu reivel dad ina petga gronda siadora tochen tier ina plattaforma. Naven da quella tschentel jeu mes peis sin ina suga stendida. Pass per pass ughegel jeu dad ir vinavon. Jeu semeinel, segliel ed ughegel schizun da far il spagat.

Dad egna grànda petga seiador riv jou antocen tier egna platafurma. Davent da quella met jou igls meas pes sen egna suja standida. Pass par pass ueg jou dad ir anavànt. Jou samagn, sagl ad uetg schizund da far igl spagat.

D'üna granda pütta rampch eau fin sü tar üna plattafuorma. Davent da quella met eau mieus peis sün üna sua stendida. Pass per pass balauntsch eau inavaunt. Eau am volv, sagl e ris-ch dafatta da fer il spagat.

D'üna gronda pütta rampign eu sü fin pro üna plattafuorma. Davent da quella met eu meis peis sün üna sua stendüda. Pass per pass balantsch eu inavant. Eu am volv, sagl e ris-ch dafatta da far il spagat.


Miu urdein da gimnastica ei in'asta che penda vid duas sugas. Jeu ballontschel fetg vi e neu, avon che jeu muossel mes inschigns. Il publicum tegn il flad, cura che jeu sgolel tras l'aria. Miu partenari peglia lu mei pils peis.

Igl mieus urdegn da gimnastica e egn'asta ca palenda ve da duas sujas. Jou balàntsch fetg anvei ad annà, avànt ca jou muss igl mieus anschegn. Igl publicum tegna igl flo, cura ca jou sgol tras l'aria. Igl mieus partenari tgapa me alura pigls pes.

Mieu urdegn da gimnastica es üna staungia chi penda vi da duos suas. Eau balauntsch ferm vi e no e muoss mieu indschegn. Il public tegna il fled, cur ch'eau svoul tres l'ajer. Mieu partenari am tegna alura vi dals peis.

Meis urdegn da gimnastica es üna stanga chi penda vi da duos suas. Eu balantsch ferm vi e nan e muoss meis indschegn. Il public tegna il flà, cur ch'eu svoul tras l'ajer. Meis partenari am tegna lura vi dals peis.


Mintga di lavurel jeu cun mes gats selvadis. Igl ei fetg impurtont che nus enconuscheien fetg bein in l'auter.

Mintga gi lavur jou cugls meas giats salvadis. Igl e fetg impurtànt ca nus ancanuschagn fetg bagn l'egn l'oter.

Eau lavur mincha di cun mieus giats sulvedis. Ad es fich important cha nus ans cugnuschains bain.

Eu lavur mincha di cun meis giats sulvadis. Id es fich important cha nus ans cugnuschain bain.


Pil pli lavurel jeu cun cavals mascals. Quels ein sperts e ferms. Els van el pass, el trot ni a galop.

Piglple lavur jou cugls tgavals mascels. Quels en spearts a fearms. Els van agl pass, agl trot near agl galop.

s-chels (stalluns). Quels sun svelts e ferms. Els vaun al pass, al trot u als galops.

Eu lavur pelplü cun chavals mas-chels (stalluns). Quels sun svelts e ferms. Els van al pass, al trot o als galops.


• En scadin cass dat ei bia lavur ed ils affons han da segidar da mirar dils animals. Sche ti has in animal da casa, sas ti che quei ei buc adina mo flot.

An mintga cass dat igl bleara lavur ad igls unfànts ân da gidar da vurdar digls animals. Scha tei âs egn animal da tgea, sas tei ca quegl e betga adigna me flot.

In mincha cas do que bgera lavur, ed ils iffaunts haun da güder a pisserer per las bes-chas. Scha tü hest üna bes-cha chasauna, sest tü che cha que voul dir.

In mincha cas daja blera lavur, ed ils uffants han da güdar a pisserar per las bes-chas. Scha tü hast üna bes-cha chasana, sast tü che cha quai voul dir.


Jeu decidel tgei artists che sepresentan en miu circus e procurel pil program dalla presentaziun. Jeu dun intervistas.

Jou dezed tge artists ca sapreschaintan agl mieus zircus a procur pigl program da preschantaziùn. Jou dund intervestas.

Eau decid che artists chi's preschaintan in mieu circus e pisser pel program da las rapreschantaziuns. Eau dun intervistas.

Eu decid che artists chi's preschaintan in meis circus e pisser pel program da las rapreschantaziuns. Eu dun intervistas.


Ils cavals vesan en mei il schef dalla gruppa, igl animal dominont. Aschiditg che jeu sun ella manescha, obedeschan els a mi ed han fidonza da mei.

Igls tgavals vezan an me igl schef da la grupa, igl animal dominànt. Aschigî ca jou sund an la manescha, fan els par cumond a mei ad ân fidànza an me.

Pels chavals sun eau il schef da la gruppa. Intaunt ch'eau sun illa manescha, am faun els per cumand ed haun fiduzcha in me.

Pels chavals sun eu il schef da la gruppa. Intant ch'eu sun illa manescha, am fan els per cumond ed han fiduzcha in mai.


• Els emprendan il medem. Da far striegn, far acrobatica ni cavalcar emprendan els sper la scola.

d) Els amprendan igl madem. Da far strign, far acrobatica near tgavaltgear amprendan els sper la scola.

Schi, els imprendan il listess. A fer striögn, a fer acrobatica u ad ir a sella imprendan els sper la scoula.

Schi, els imprendan il listess. A far striögn, a far acrobatica o ad ir a sella imprendan els sper la scoula.


Jeu scarpetschel sur mes agens peis e miu amitg, il clown alv, selai savens cuglienar da mias stuccas. Mia pli gronda tema ei che la glieud rigi buca.

Jou scarpetsch sur igls meas agens pes ad igl mieus amitg, igl clown alv, salascha savens cuglianar da las mias befas. La mia ple grànda tema e ca la glieud risi betg.

Eau croud sur mieus egens peis e mieu amih, il pajaz alv, as lascha cugliuner da mieus stincals. Il pü ferm temma d'he eau cha la glieud nu ria.

Eu croud sur meis agens peis e meis ami, il pajaz alb, as lascha cugliunar da meis stincals. Il plü ferm temma n'haja cha la glieud nu ria.


Jeu sesmincheschel cun da tuttas colurs.


Ti creis buc – jeu sai far caussas miraculusas. Per exempel sai jeu schar sparir caussas ni che jeu prendel pigns animals ord miu cilender.

Tei cres betg, mo jou se far tgossas miraculusas. Par exaimpel se jou schar sparir tgossas. Jou se ear prender pintgs animals or digl mieus zilender.

Tü nu'm crajast – eau se fer chosas miraculusas. Per exaimpel se eau fer svanir robas u striuner bes-chinas our da mieu cilinder.

Tü nu'm crajast – eu sa far chosas miraculusas. Per exaimpel sa eu far svanir robas o striunar pitschnas


Jeu fetsch gimnastica sisum ella cupla dalla tenda da nies circus.

Jou fetsch gimnastica senzum an la cupla da la tenda digl noss zircus.

Eau fatsch gimnastica suot il tet da la tenda da nos circus.

Eu fetsch gimnastica suot il tet da la tenda da nos circus.


Jeu beneventel il publicum e presentel nos artists.Jeu portel in vestgiu ner ni in frac, mintgaton schizun in cilender.

Jou banavaint igl publicum a preschaint igls noss artists. Jou port egn vastgieu ner near egn frac, mintgatànt schizund egn zilender.

Eau bivgnaint al public e preschaint a noss artists. Eau port ün vstieu nair u ün frac, minchataunt eir ün cilinder.

Eu bivgnaint al public e preschainta noss artists. Eu port ün vesti nair o ün frac, minchatant eir ün cilinder.


• Pli probabel han els era in meglier amitg ni ina megliera amitga. Mo igl ei buc aschi sempel da tener contact, da seveser regularmein e da passentar temps ensemen, cunquei ch'ils affons dil circus ein bia sin viadi.

Fetg probabel ân els ear egn miglier amitg near egna miglra amitga. Mo igl e betga aschi sempel da mantaner igl contact, da savaser regularmeing a da passantar tains anzemel, cunquegl c'igls unfànts digl zircus en savens sen vieadi.

Prubabelmaing haun eir els amihs ed amias da listessa eted. A nun es però uschè simpel da mantgnair contacts, da's vzair regulermaing e da giuver insembel. Ils iffaunts dal circus sun suvenz in viedi.

Probabelmaing han eir els amis ed amias da listessa età. I nun es però uschè simpel da mantgnair contacts, da's verer regularmaing e da giovar insembel. Ils uffants dal circus sun suvent in viadi.


b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, t, v, w, x, y, z


orda quel magliein nus nies gentar (taglier)

Sch'ign fa quegl betga cugls calzers, san ign cupitgear: liear

Our da quel mangiains nus nos gianter: plat

Our da quel mangiain nus nos gianter: il plat


tg, tsch, sch, gi, ge, ghi, ghe, ci, ce, chi, che, gl, gn, qu

tg, tsch, sch, gi, ge, ghi, ghe, gl, gn, qu, àn, ùn

ch, dsch, sch, s-ch, tsch, gl, gn, gi, ge, gö, gü, ghe, ghi, ci, ce, che, qu

ch, dsch, sch, s-ch, tsch, gl, gn, gi, ge, gö, gü, ghe, ghi, gui, ci, ce, che, qu


in fretg ch'ei savens verds e che ha ina fuorma speciala (pér)

Egna spezia da fretgs c'igl dat an calur cotschna, melna a verda: mela

Ün früt chi'd es pelpü verd ed ho üna fuorma ün pô speciela: pair

Ün früt chi'd es pelplü verd ed ha üna fuorma ün pa speciala: il pair


Monino ha liunguriala e vul tarmetter in messadi dil rein giu. Per far quei ha el sias nuschs da cocos cun in bustab davon ed in davos. Quellas nuschs vul el ligiar ina suenter l'autra e lu better tuttas el rein. Tgei plaids sa el formar cun quels bustabs? El sto buc adina duvrar tut las nuschs.

Egn pirat e sen egn'insla sut egna palma a less tarmeter egna nova an egna buteglia a sia feglia. El â a disposiziùn tschentg nuschs da cocos cun sei davànt a davos egn bustab. Tge pleds sa el scriver cugls bustabs c'el â a disposiziùn?

Monino ho lungurus e voul trametter ün messagi giò dal flüm. Per fer que ho el ses nuschs da cocos cun ün custab davaunt ed ün davous. Quellas nuschs voul el lier üna zieva l'otra e bütter alura tuottas aint il flüm. Che pleds po el furmer cun quels custabs? El nu stu adüna druver tuot las nuschs.

Monino ha lungurus e voul trametter ün messagi giò dal flüm. Per far quai ha el ses nuschs da cocos cun ün custab davantvart ed ün davovart. Quellas nuschs voul el liar üna davo tschella e büttar lura tuottas aint il flüm. Che pleds po el fuormar cun quels custabs? El nu sto adüna dovrar tuot las nuschs.


• Tgei da quei che nus havein empriu sur da bustabs/suns igl onn vargau haveis vus teniu endamen? alfabet (26 bustabs), suns specials, vocals, consonants, diftongs, triftongs

• Tge da quegl ca nus vagn on amprieu sur da bustabs/sùns vez vus tanieu andamaint? alfabet (26 bustabs), sùns spezials, vocals, consonànts, diftongs, triftongs

• Che vais vus tgnieu adimmaint da que cha nus vains imprains l'an passo sur dals custabs/suns? (alfabet: 26 custabs, suns speciels, vocals, consonants, diftongs, triftongs)

• Che vais vus tgnü adimmaint da quai cha nus vain imprais l'on passà sur dals custabs/suns? (alfabet: 26 custabs, suns specials, vocals, consonants, diftongs, triftongs)


• Tgei plaids che Monino sa cumbinar culs bustabs disponibels han in sun special/in diftong? schemia, prescha, schiraus, meila, miula

• Tge pleds, c'igl pirat sa cumbinar cugls bustabs avànt màn, ân egn sùn spezial/egn triftong? preascha, mieula, liear

• Che pleds cha Monino po scriver culs custabs disponibels haun ün sun speciel? (painch/chaun – raig/pair/painch = diftongs)

• Che pleds cha Monino po scriver culs custabs disponibels han ün sun special? (painch/chan – rai/pair/painch = diftongs)


Audas co ei tuna? Bia memia dad ault! Corsin grescha il pli fetg. D …

Absaint meta'l or igl svegliaregn. Blear megna bòld! Corsin sadesda, mo savolva gest puspe agl litg. D …

Aunz cu ir a manger, lavainsa ils mauns. Bun appetit, ho dit mamma. Corsin nun ho fam. D...

Avant co ir a mangiar, lavaina ils mans. Bun appetit, ha dit mamma. Corsin nun ha fom. D...


• Tgei duvrein nus per scriver in messadi pli liung mo culs suns che Monino ha a disposiziun? dapli bustabs, per tut ils suns in segn, ina structura per ordinar tut endretg

• Tge duvragn nus par scriver egna nova ple lùnga me cugls sùns c'igl pirat â a disposiziùn? daple bustabs, par tut igls sùns egn segn, egna structura par urdanar tut andretg

• Che druvains nus per scriver ün messagi pü lung? (dapü custabs cu que cha'l pirat ho a disposiziun, per mincha sun ün segn, p.ex. suns speciels haun dapü custabs)

• Che dovrain nus per scriver ün messagi plü lung? (daplü custabs co quai cha'l pirat ha a disposiziun, per mincha sun ün segn, p.ex. suns specials han daplü custabs)


• Ils scolars e las scolaras sligian il pensum b). Cul davos plaid dil giug da cumbinar bustabs (palma) fa il scolast la punt culla palma 'La fuorma dils suns ed ils segns' che visualisescha tut ils bustabs/suns e las normas che valan per nies lungatg/nossa scartira. Discutar el plenum davart la palma ed il cuntegn da quella.

• Igls sculars schleian la leztga b). Cugl davos pled digl gioi da cumbinar bustabs (palma) fa la surmestra la pùnt cun la palma 'La furma digls sùns a digls segns' ca visualisescha tut igls bustabs/sùns a cun las normas ca valan pigl noss lungatg/par la nossa scartira. Discutar an classa davart la palma ad igl cuntegn da quella.

• Ils scolars faun la lezcha b). 'La fuorma dals suns e segns' chi visualisescha tuot ils custabs/suns, e que cun las normas chi velan per nossa lingua/nossa scrittüra. Discuter davart la palma e'l cuntgnieu da quella in classa.

• Ils scolars fan la lezcha b). 'La fuorma dals suns e segns' chi visualisescha tuot ils custabs/suns, e quai cullas normas chi valan per nossa lingua/nossa scrittüra. Discutar davart la palma e'l cuntgnü da quella in classa.


Tier igl exercezi c) san ins era cumparegliar nossa scartira cun autras scartiras, p.ex. culla scartira chinesa che drova maletgs (e buc bustabs) pils plaids.

La surmestra coptgescha ple grànd la palma (M1.2a) a palenda ella ved la tavla. Igls sculars amprovan d' atribuir igls pleds (M1.2b) agl dretg figl da la palma a da declarar lur ponderaziùn. An las nuschs da cocos vitas sa la surmestra ànc scriver agens pleds (M1.2c).

Tar l'exercizi c) as po que eir congualer nossa scrittüra cun otras scrittüras, p.ex. cun la scrittüra chinaisa chi drouva purtrets (e na custabs) pels pleds.

Pro l'exercizi c) as poja eir congualar nossa scrittüra cun otras scrittüras, p.ex. culla scrittüra chinaisa chi douvra purtrets (e na custabs) pels pleds.


Quegl e fetg leav ad e igl vastgieu digls utscheals: plema


Pender all'entschatta dil plaid ananas in bustab digl alfabet suenter l'auter. Con lunsch vegnin nus senza curdar ora? ananas, bananas, cananas, dananas, …

Palandar a l'antscheata digl pled 'ananas' egn bustab digl alfabet suainter l'oter. Quànt lientsch vagnagn nus sainza dar or? Ananas, bananas, cananas, dananas, eananas, …

Metter davaunt il pled 'ananas' ün custab da l'alfabet zieva l'oter. Quaunt inavaunt rivainsa sainza cruder our: ananas, bananas, cananas, dananas ...

Metter davant il pled 'ananas' ün custab da l'alfabet davo tschel. Quant inavant rivaina sainza crodar oura: ananas, bananas, cananas, dananas ...


• Tgei drova Monino per saver communicar en scret e tarmetter in messadi en ina butteglia? segns pils suns

• Tge dovra igl pirat par saver comunitgear a scret a tarmeter egna nova an egna buteglia? segns pigls sùns

• Che drouva Monino per pudair comunicher in scrit e trametter ün messagi in üna clocha? (segns pels suns)

• Che douvra Monino per pudair comunichar in scrit e trametter ün messagi in üna butiglia? (segns pels suns)


quei fan ins, sch'ins dat en venter (mal)

Quegl e anzatge par saver las quàntas c'igl e: ura

Quai as faja, schi's dà giò ün plunt: mal


In tuot do que: 7 vocals e 21 consonants


• Dat ei insumma plaids ch'ins scriva mo cun consonants? na, senza vocals 'tuna' ei buc, far entgins exempels

• Dat igl anzuma pleds c’ign scriva me cun consonànts? na, sainza vocals 'tùna' quegl betga, far exaimpels

• Do que insè pleds cha's scriva be cun consonants? (na, sainza vocals nu 'tuna' il pled)

• Daja insè pleds chi's scriva be cun consonants? (na, sainza vocals nu 'tuna' il pled)


Il scolast fa il suandont discuors culs scolars e cullas scolaras:

La surmestra magna igl savundànt dascurs cugls sculars:

La magistra fo il seguaint discuors culs scolars:

La magistra fa il seguaint discuors culs scolars e las scolaras:


In discuors ni ina historia dad abc: l'emprema construcziun sto entscheiver cun in A, la proxima cun in B e.a.v.

Egn dascurs near egn'istorgia dad abc: l'amprema construcziùn sto antschever cun egn A, la proxima cun egn B a.a.a.

• Ün discuors u ün'istorgia dad abc: La prüma frasa stu cumanzer cun ün A, la seguonda cun ün B e.u.i.

• Ün discuors o ün'istorgia dad abc: La prüma frasa sto cumanzar cun ün A, la seguonda cun ün B e.u.i.


quei animal ei bunamein suords, viva sut la tiara e fa mantuns sils praus (talpa)

Quegl e egna spezia da plàntas ca crescha savens an tearas tgòldas, ear sen l'insla: palma

Quella bes-cha es bod orva, viva suot terra e fo mantuns da terra sülla preda: talpa

Quella bes-cha es bod orba, viva suot terra e fa mantuns da terra sülla prada: üna talpa


• Pertgei han ils treis bustabs 's', 'c' e 'h' valiu sco in sun? el romontsch dat ei suns specials che vegnan screts cun plirs bustabs (ev. far attent ch'ei dat reglas pil diever dils differents suns, p.ex. s ni sch)

• Partge ân igls tres bustabs 's', 'c' a 'h' valieu sco egn sùn? An rumàntsch dat igl sùns spezials ca vignan screts cun plirs bustabs (ev. far atent c'igl dat reglas pigl diever digls diferaints sùns, p.ex. s near sch)

• Perche velan ils custabs 'ch' e 'sch' scu ün custab? (in rumauntsch do que suns speciels chi vegnan scrits cun püs custabs)

• Perche valan ils custabs 'ch' e 'sch' sco ün custab? (in rumantsch daja suns specials chi vegnan scrits cun plüs custabs)


• Tgeinins dils bustabs sillas nuschs da Monino ein vocals/consonants?

• Tgenegns digls bustabs sen las nuschs digl pirat en vocals/consonànts?

• Che custabs süllas nuschs da Monino sun vocals, chenüns sun consonants?


• Tgei ei impurtont, per che quel ch'anfla la butteglia capeschi endretg quei che nus scrivin e per ch'ei detti buca malcapientschas? medems segns per tut ils suns, medemas reglas/fuormas da scriver, lungatg enconuschent

• Tge e impurtànt, par ca quel, ca tgata la buteglia, capeschi andretg quegl ca nus scrivagn a par c'igl deti betga malcapientschas? madems segns par tut igls sùns, mademas reglas/furmas da scriver, lungatg ancunaschaint

• Che es important, per cha quel chi chatta la clocha inclegia che cha nus u Monino vulains comunicher e che es la premissa per eviter melinclettas? (ils listess segns per tuots, las listessas reglas/fuormas da scriver, lingua cuntschainta)

• Che es important, per cha quel chi chatta la butiglia inclegia che cha nus o Monino vulain comunichar e che es la premissa per evitar malinclettas? (ils listess segns per tuots, las listessas reglas/fuormas da scriver, lingua cuntschainta)


5. Tgei film, tgei cudisch e tgei canzun prendesses ti cun tei sin in'insla solitaria?

5. Tge film, tge cudesch a tge canzùn prandessas tei cun te sen egn'insla solitaria?

5. Che film, che cudesch e che chanzun pigliessast tü cun te sün ün'isla solitaria?

5. Che film, che cudesch e che chanzun pigliessast tü cun tai sün ün'isla solitaria?


Exempels da cavazzins: mar, loghens ch'ins ha visitau, tiaras jastras, campadi, liunguriala, schar encrescher, macort'aura, in mument-steila, quei havess buca stuiu esser, …

Exaimpels da tgavazegns: mar, liacs c'ign â visito, tearas eastras, campadi, lùngureala, schar ancrescher, schleat'ora, egn mumaint-stéla, quegl vess betga stuieu easser, ...

Exaimpels da chavazzins: mer, lös cha s'ho visito, pajais esters, campings, lungurella, lascher increscher, trid'ora, il punct culminant, que nu vess stuvieu esser, ...

Exaimpels da chavazzins: mar, lös chi s'ha visità, pajais esters, campings, lungurella, laschar increscher, trid'ora, il punct culminant, quai nu vess stuvü esser, …


1. Utschals migronts sgolan igl unviern el sid. Nua passentasses ti bugen igl unviern?

1. Utscheals migrànts sgolan igl unviern agl sid. Noua passaintas tei bugent igl unviern?

1. Utschels da passagi svoulan d'inviern al süd. Inua passaintast tü gugent il temp d'inviern?

1. Utschels da passagi svoulan d'inviern al süd. Ingio passaintast tü jent il temp d'inviern?


Silsuenter semettan tut ils scolars si in sper l'auter davostier en stanza. La scolasta prelegia las indicaziuns dil pensum e per mintga gada ch'ils scolars san rispunder cun 'gie' astgan els far in pass anavon. Tgi sa far ils pass e tgi vegn il pli lunsch? Suenter sa la scolasta schar raquintar entgins da lur experientschas ellas vacanzas.

Suainter sametan tut igls sculars sei egn sper l'oter davostier an stànza. La surmestra preligia las amparadas da la leztga a par mintga'eada, c'igls sculars san raspunder cun 'ea', dastgan els far egn pass anavànt. Tgi sa far igl pass a tgi vean igl ple lientsch? Suainter sa la surmestra schar raquintar igls unfànts da lur experienztgas an las vacànzas.

Zieva as mettan tuot ils scolars in lingia in staunza da scoula. La magistra prelegia las dumandas, e mincha vouta cha'ls scolars paun respuonder cun, 'schi', suos-chan els fer ün pass inavaunt. Chi po fer ils pass e chi riva il pü dalöntsch? Alura po la magistra lascher quinter ad ün pêr scolars da lur experienzas da las vacanzas.

Davo as mettan tuot ils scolars in lingia in stanza da scoula. La magistra prelegia las dumondas, e mincha jada cha'ls scolars pon respuonder cun, 'schi', das-chan els far ün pass inavant. Chi po far ils pass e chi riva il plü dalöntsch? Lura po la magistra laschar quintar ad ün pêr scolars da lur experienzas da las vacanzas.


6. Cura e nua has ti viu la mar per l'emprema gada? Co ei quei stau?

6. Cura a noua âs tei vieu la mar par l'amprem'eada? Co e quegl sto?

6. Cura ed inua hest tü vis il mer per la prüma vouta? Cu es que sto?

6. Cura ed ingio hast tü vis il mar per la prüma jada? Co es quai stat?


3. Da tgei tiara – dano tia atgna – sas ti il pli bia? Tgei ei quei?

3. Da tge teara – dano la tia atgna – sas tei igl ple blear? Raquenta?

3. Da che pajais – oter cu da tieu egen – sest tü il pü bger? Che sest tü da quel pajais?

3. Da che pajais – oter co da teis agen – sast tü il plü bler? Che sast tü da quel pajais?


Ils scolars taccan ussa il model da copiar M2.1a-b en lur arcun da patratgs e dattan risposta allas damondas en lavur singula. Cura ch'els han finiu, san els decorar las paginas cun motivs dallas vacanzas ni tenor agen gust.

Igls sculars tatgan aint igl modèl da cuptgear (M2.1a-b) an lur arciv da patratgs a raspundan las amparadas an lavur singula. Cur c'els ân fito, san els decorar las paginas cun motivs da las vacànzas near tanor agen gust.

Ils scolars tachan uossa il model da copcher M2.1a-b in lur portfolio dals impissamaints e respuondan sulets a las dumandas. Cur ch'els haun glivro, paun els decorer las paginas a bainplaschair u cun motivs da las vacanzas.

Ils scolars tachan uossa il model da copchar M2.1a-b in lur portfolio dals impissamaints e respuondan sulets a las dumondas. Cur ch'els han fini, pon els decorar las paginas a bainplaschair o cun motivs da las vacanzas.


Noua e'gl igl ple tgòld, noua igl ple fred?


9. Has ti gia schau encrescher inaga? Cura?

9. Âs tei gea scho ancrescher egn'ea? Cura?

9. T'hest tü già lascho/lascheda increscher üna vouta? Cura?

9. T'hast tü fingià laschà/laschada increscher üna jada? Cura?


Per finir rimna la scolasta ils carnets da scriver, legia las rispostas da mintga scolar e scriva sutvi (ni sin in post-it) in commentari persunal cun rispli (senza sereferir ad aspects formals dil text).

A la fegn digl tema remna la surmestra igls carnets da scriver, ligia las raspostas da mintga scular a scriva sutvei (near sen egn post-it) cun risplei egn comentari parsunal sainza ir aint sen aspects formals digl text.

Per glivrer ramassa la magistra ils quaderns da lavur, legia las respostas da mincha scolar e scriva suotvart (u sün ün post-it) ün commentar persunel cun rispli (sainza resguarder aspets formels dal text).

Per finir ramassa la magistra ils quaderns da lavur, legia las respostas da mincha scolar e scriva suotvart (o sün ün post-it) ün commentar persunal cun rispli (sainza resguardar aspets formals dal text).


2. Eis ti gia staus inaga en in'autra tiara? Nua ei quei stau?

2. Es tei gea sto/stada egn'ea an egn'otra teara? Noua e quegl sto?

2. Est tü già sto/steda üna vouta in ün oter pajais? Inua?

2. Est tü fingià stat/statta üna jada in ün oter pajais? Ingio?


En tgei tiaras dall'Europa essas vus gia stai/stadas?

An tge tearas da l'Europa es tei gea sto/stada egn'ea?

In che pajais da l'Europa essas vus già stos/stedas üna vouta?

In che pajais da l'Europa eschat vus fingià stats/stattas üna jada?


Per evaluar l'occupaziun cullas vacanzas reparta la scolasta il model (M2.2a) en format A3 e di als scolars da colurar ina tiara dall'Europa ch'els han gia visitau. Ella scriva las suandontas damondas vid la tabla:

Par evaluar l'ocupaziùn cun las vacànzas, pertga la surmestra or igl modèl M2.2a an format A3 a gi agls sculars da calurar egna teara da l'Europa c'els ân gea visito anzacuras. Ella scriva las savundàntas amparadas ved la tavla:

Per evaluer quist modul scumparta la magistra il model M2.2a in format A3 e disch als scolars da culurir ün pajais da l'Europa, inua ch'els sun già stos üna vouta. Ella scriva las seguaintas dumandas vi da la tevla:

Per evaluar quist modul reparta la magistra il model M2.2a in format A3 e disch als scolars da culurir ün pajais da l'Europa, ingio ch'els sun fingià stats üna jada. Ella scriva las seguaintas dumondas vi da la tabla:


4. Tgei ei stau tia pli interessanta aventura?

4. Tge e sto la tia ple interessànta avantura?

4. Che es sto tia pü interessanta aventüra?

4. Che es stat tia plü interessanta aventüra?


8. Has ti gia durmiu inaga sut tschiel aviert?

8. Âs tei gea durmieu egn'ea sut tschiel aviert?

8. Hest tü già durmieu üna vouta suot tschêl aviert?

8. Hast tü fingià durmi üna jada suot tschêl avert?


Tgei lungatgs tschontschan ins en quellas tiaras?

Che linguas vegnan discurridas in quist pajais?

Che linguas vegnan discurrüdas in quist pajais?


Silsuenter noda la scolasta cavazzins che han da far cullas vacanzas e metta tuts en in satget. Mintga scolar tila in e raquenta cuort e bein enzatgei en connex cul plaid.

Suainter noda la surmestra tgavazegns c'ân da far cun las vacànzas a meta tuts an egn satget. Mintga scular tira egn a raquenta curt a bagn anzatge an conex cugl pled.

La magistra nota alura chavazzins chi haun da chefar cullas vacanzas sün scrittins e metta tuots in ün sachin. Mincha scolar tira ün scrittin e quinta cuort qualchosa in connex cul pled.

La magistra nota lura chavazzins chi han da chefar cullas vacanzas sün scrittins e tils metta in ün sachin. Mincha scolar tira ün scrittin e quinta cuortamaing alch in connex cul pled.


Che sia mumma fuss ina dallas vendidras ch'ella vesa adina puspei.<strong> </strong>

Cha sia mamma füss üna da las vendedras ch'ella vezza adüna darcho.

Cha sia mamma füss üna da las vendadras ch'ella vezza adüna darcheu.


a) Sarmina ha dus babs, perquei ch'ella ei vegnida adoptada (sch'in affon senza geniturs daventa fegl u feglia da dus geniturs). Ins sa denton buc, daco che Sarmina enconuscha buc sia mumma e siu bab oriund.

a) Sarmina ho duos baps, perque ch'ella es gnida adopteda (sch'ün iffaunt dvainta figl u figlia da genituors na biologics; que paun eir esser duos baps u duos mammas). A nu's so però, perche cha Sarmina nu cugnuoscha a sia mamma biologica ed a sieu bap biologic. <strong> </strong>

a) Sarmina ha duos baps, perquai ch'ella es gnüda adoptada (sch'ün uffant dvainta figl o figlia da genituors na biologics; quai pon eir esser duos baps o duos mammas). I nu's sa però, perche cha Sarmina nu cugnuoscha a sia mamma biologica ed a seis bap biologic. <strong> </strong>


La mumma savess esser astronauta, gidar ils paupers ni esser ina vendidra.

La mamma pudess esser astronauta, güder als povers u esser üna vendedra.

La mamma pudess esser astronauta, güdar als povers o esser üna vendadra.


• Tgei camonds duvreis vus el mintgadi? (mintgin duei dir in)

• Tge cumonds duvraz vus agl mintgagi? (mintgegn de gir egn)

• Che cumands druvais vus i'l minchadi? (minchün dess dir ün cumand)

• Che cumonds dovrais vus i'l minchadi? (minchün dess dir ün cumond)


• Tgi tier nus en classa camonda pli bugen? Tgi suonda pli bugen ils camonds?

• Tgi tier nus an classa cumonda igl ple bugent? Tgi savunda ple bugent igls cumonds?

• Chenüns scolars cumandan fich gugent? Chi fo pü gugent per cumand ad oters?

• Chenüns scolars cumondan fich jent? Chi fa plü jent per cumond ad oters?


• Tgei vul quei dir per mintga singul scolar? (savess haver influenza en differentas domenas, p.ex. silla tscharna da professiun, en uniuns, etc.)

• Tge vut quegl gir par mintga singul scular? (quegl savess ver influenza an diferaintas domenas, p.ex. sen la tschearna da la professiùn, an uniùns, etc.)

• Che voul que dir pel singul scolar? (consequenzas illa vita pü tard, p.ex. in tschercha d'ün mister, in societeds, e.u.i.)

• Che voul quai dir pel singul scolar? (consequenzas illa vita plü tard, p.ex. in tschercha d'ün manster, in societats, e.u.i.)


Far l'evaluaziun en classa sin fundament dallas suandontas damondas:

Far l'evaluaziùn an classa sen fundamaint da las savundàntas amparadas

Evaluer il gö in classa cun agüd da las seguaintas dumandas:

Evaluar il gö in classa cun agüd da las seguaintas dumondas:


• Pertgei ein certs megliers en quei giug che auters? (dependa dalla concentraziun e dil tedlar)

• Partge en anquals migliers an que gioi ca oters? (dependa da la conzentraziùn a digl tarlar)

• Perche saun fer tschertüns meglder il gö cu oters? (tschertüns saun tadler e's concentrar meglder cu oters)

• Perche san far tschertüns meglder il gö co oters? (tschertüns san tadlar e's concentrar meglder co oters)


• ir süls chalchagns u sülla pizza dals peis

• ir süls chalchogns o sülla pizza dals peis


cuvierer ils egls ed empruar da dessignar enzatgei sempel; experimentar cun dessegns dad illusiuns opticas; declarar ina via ad in scolar che ha cuvretg ils egls

curvatar igls îls ad ampruvar da malagear anzatge sempel; experimentar cun maletgs dad ilusiùns opticas; declarar egna veia ad egn scular c'â curvato igls îls

zuglier ils ögls e pruver da disegner qualchosa simpel; experimenter cun disegns dad illusiuns opticas; declarer üna via ad ün scolar chi ho zuglio ils ögls

suogliar ils ögls e provar da disegnar alch simpel; experimentar cun disegns dad illusiuns opticas; declerar üna via ad ün scolar chi ha suoglià ils ögls


cuvierer ils egls e schar gustar differentas caussas, p.ex. fretgs e legums

curvatar igls îls a schar gustar diferaintas tgossas, p.ex. fretgs a verdira

zuglier ils ögls e lascher guster differentas chosas, p.ex. frütta e verdüra

suogliar ils ögls e laschar gustar differentas chosas, p.ex. frütta e verdüra


palpar ina caussa en in satget e numnar ella; dar ina caussa enta maun davos il dies e schar lignar ella; sentir cons dets che vegnan smaccai sil dies

palpar egna tgossa an egn satget a numnar ella; dar egna tgossa ainta màn davo igl dies a schar angiavinar ella; santir quànts dets ca vignan struclos segl dies

palper üna chosa in ün sachin e la numner; der üna chosa in maun davous las arains e lascher ingiuviner che cha que es; sentir quaunts daunts chi vegnan schmachos süllas arains

palpar üna chosa in ün sachin e tilla nomnar; dar üna chosa in man davo la rain e laschar ingiavinar che chi'd es; sentir quants daints chi vegnan schmachats sülla rain


• Quell'incumbensa savess era introducir in'unitad davart l'educaziun sexuala.

• Quella leztga savess ear introdutgear egn'unitad davart l'educaziùn sexuala.

• Quist'incumbenza pudess eir introdür ün'united davart l'educaziun sexuela.

• Quist'incumbenza pudess eir introdüer ün'unità davart l'educaziun sexuala.


Tgei avantatgs ha enzatgi che vesa ora bein? Tgei disavantatgs?

- Tge avantatgs â anzatgi ca vez'or bagn? Tge dischavantatgs?

Che avantags ho üna persuna chi guarda our bain? Che dischavantags?

Che avantags ha üna persuna chi guarda oura bain? Che dischavantags?


La scolasta fa la punt cul scriver cun dir il suandont: «Mintgin da nus ei unics. Unics ei buca mo vies tgierp, mobein tut vies esser, co vus semuenteis, tgei che vus patertgeis, co vus tschintscheis, rieis e sentis. Jeu dun a vus ussa la pusseivladad da descriver vies tgierp e tut quei che vus saveis far cun quel.»

La surmestra fa la pùnt cugl scriver cun gir igl savundànt: «Mintgegn da nus e unic. Unic e betga me igl voss tgierp, mobagn tut igl voss easser, co vus samuantaz, tge ca vus tartgeaz, co vus bagliafaz, riez a santez. Jou vus dund ussa la pussevladad da descriver igl voss tgierp a tut quegl ca vus savez far cun quel.»

La magistra fo la punt al scriver cun dir il seguaint: «Minchün da vus es unic. Unic nun es be vos corp, ma tuot vos esser, cu cha vus as muvais, che cha vus pensais, cu cha vus discurris, riais e sentis. Eau as dun uossa l'occasiun da descriver vos corp e tuot que cha vus essas buns da fer cun quel.»

La magistra fa la punt al scriver cun dir il seguaint: «Minchün da vus es unic. Unic nun es be vos corp, ma tuot vos esser, co cha vus as movais, che cha vus pensais, co cha vus discurris, riais e sentis. Eu as dun uossa l'occasiun da descriver vos corp e tuot quai cha vus eschat buns da far cun quel.»


Tut ils carschi han ina 'suttascripziun'.

Tut igls carschieus ân egna 'sutascripziùn'.

Tuot ils creschieus haun üna 'suottascripziun'.

Tuot ils creschüts han üna 'suottascripziun'.


Sco finiziun emprovan ils scolars da presentar cun lur tgierp ils bustabs digl alfabet. Els discussiuneschan en classa tgei plaid ni text ch'ins savess scriver cun agid dil tgierp. Ils scolars seposiziuneschan sut la finiastra dalla stanza da scola en quella posiziun che la scolasta sa fotografar ord la stanza da scola. La fotografia vegn pendida si en stanza da scola.

Sco finiziùn amprovan igls sculars da preschantar cun lur tgierp igls bustabs digl alfabet. An classa vean discuto tge pled near text c'ign savess scriver cun agid digl tgierp. Igls sculars sametan sei sut la faneastra da la stànza da scola an quella posiziùn, ascheia ca la surmestra sa far egna fotografeia da surangiou. Quella fotografeia vean palandada sei an stànza da scola.

Per glivrer prouvan ils scolars da preschanter ils custabs da l'alfabet cun lur corp. Els discutan in classa che pled u frasa cha's pudess scriver cun agüd dal corp. Ils scolars as mettan alura dadour la fnestra da la staunza da scoula in quella pusiziun, uschè cha la magistra po fer üna fotografia our da la staunza da scoula. Quella fotografia vain alura pendida sü in staunza da scoula.

Per finir prouvan ils scolars da preschantar ils custabs da l'alfabet cun lur corp. Els discutan in classa che pled o frasa chi's pudess scriver cun agüd dal corp. Ils scolars as mettan lura dadour la fanestra da la stanza da scoula in quella posiziun, uschè cha la magistra po far üna fotografia our da la stanza da scoula. Quella fotografia vain lura pendüda sü in stanza da scoula.


Ils scolars taccan las damondas (M3.1a-d) en lur carnet e rispundan a quellas. Quels che han finiu pli baul san far in purtret da sesez sin in fegl. Quel san els duvrar per l'evaluaziun e suenter taccar egl arcun da patratgs.

Igls sculars tatgan las amparadas (M3.1a-d) an lur carnet a raspundan quellas. Quels c'ân fito ple bòld san far egn purtret da sasez sen egn figl. Quel san els duvrar par l'evaluaziùn. Suainter san els tatgear igl purtret agl arciv da patratgs.

Ils scolars tachan las dumandas (M3.1a-d) in lur quadern e respuondan a quellas minchün daperse. Quels chi haun glivro la lezcha aunz il temp paun fer ün purtret da se svess sün ün fögl. Quel purtret paun els alura druver per l'evaluaziun e per tacher aint il portfolio dals impissamaints.

Ils scolars tachan las dumondas (M3.1a-d) in lur quadern e respuondan a quellas minchün da per sai. Quels chi han fini la lezcha avant il temp pon far ün purtret da sai svess sün ün fögl. Quel purtret pon els lura dovrar per l'evaluaziun e per tachar aint il portfolio dals impissamaints.


Damonda in carschiu da mussar a ti sia suttascripziun. Emprova ussa da scriver in'atgna suttascripziun els caums sutvart.

Suplitgescha egn carschieu da mussar a tgei la sia sutascripziùn. Amprova ussa da scriver egn'atgna sutascripziùn agls tgomps sutvart.

Dumanda ad ün creschieu da't musser sia suottascripziun. Prouva uossa da scriver ün'egna suottascripziun aint ils queders suotvart.

Dumonda ad ün creschü da't muossar sia suottascripziun. Prouva uossa da scriver ün'aigna suottascripziun aint ils quaders suotvart.


Exempel d'in plaid che scolaras e scolars fuorman cun lur corps:

Exaimpel d'egn pled ca scularas a sculars furman cun lur tgierps:

Exaimpel d'ün pled cha las scolaras e'ls scolars fuorman cun lur corps:


- Tge valeva sco bi avànt 100 near 500 ons?


Ultra da quei presenta mintga scolar (ni quels che vulan) ina specialitad ch'el/ch'ella sa far cun siu tgierp. Quei sa esser ina grimassa speciala culla bucca, volver ils egls, tuccar il nas culla lieunga, far il pusamaun, seser en ina posiziun speciala, ...

Plenavànt preschainta mintga scular (near quels ca vutan) egna spezialitad c'el sa far cugl sieus tgierp. Quegl sa easser egna grimassa speziala cun la buca, volver igls îls, tutgear igl nas cun la lieunga, far igl posamàn, sear an egna posiziùn speziala, ...

Mincha scolara e scolar (u quels chi vöglian) preschaintan impü üna specialited ch'els saun fer cun lur corp. Que po esser üna grimassa culla buocha, volver ils ögls, tucher il nes culla laungia, fer il pöst, mouver las uraglias, ...

Mincha scolara e scolar (o quels chi vöglian) preschaintan implü üna specialità ch'els san far cun lur corp. Quai po esser üna grimassa culla bocca, volver ils ögls, tocker il nas culla leua, far il pöst, mouver las uraglias, ...


cuvierer ils egls e schar ferdar differentas caussas, p.ex. caschiel, rosa, mustarda, ielis eterics, citrona, …

curvatar igls îls a schar fardar diferaintas tgossas, p.ex. caschiel, rosa, mustarda, ielis eterics, zitrona, …

zuglier ils ögls e lascher savurer differentas chosas, p.ex. chaschöl, üna rösa, mustarda, ölis eterics, ün citrun, ...

suogliar ils ögls e laschar savurar differentas chosas, p.ex. chaschöl, üna rösa, mustarda, ölis eterics, ün citrun, …


• Purtar en scola in maletg dad ina persuna ch'ils scolars quetan che vesi ora bein e discutar tgei che plai specialmein bein vid quella persuna. Igl ei pusseivel da discutar en quei connex las suandontas damondas:

• Igls sculars radin an scola egna fotografeia d'egna parsùna ca ple ad els. Els discuteschan tge ca ple spezialmeing bagn veda quella parsùna. Igl e pussevel da discutar an que conex las savundàntas amparadas:

• Lascher mner als scolars in scoula la fotografia d'üna persuna chi als plescha e fer quinter che chi'ls plescha specielmaing bain vi da quella persuna. Ad es eir pussibel da lascher discuter in quist connex las seguaintas dumandas:

• Laschar manar als scolars in scoula la fotografia d'üna persuna chi tils plascha e far quintar che chi tils plascha specialmaing bain vi da quella persuna. Id es eir spussibel da laschar discuter in quist connex las seguaintas dumondas:


Per evaluar il scriver numnan ils scolars en classa ils tschun senns e rimnan activitads che stattan en connex cun quels. Ins sa era far in dils suandonts experiments culs senns:

Ussa numnan igls sculars igls tschentg sens a remnan activitads ca statan an conex cun quels. Ign sa ear far egn digls savundànts experimaints cugls sens:

Per evaluer il scriver nomnan ils scolars in classa ils tschinch sens e ramassan activiteds chi staun in connex cun quels. A's po eir fer ün dals seguaints experimaints culs sens:

Per evaluar il scriver nomnan ils scolars in classa ils tschinch sens e ramassan activitats chi stan in connex cun quels. I's po eir far ün dals seguaints experimaints culs sens:


• Schar far mintga scolara e mintga scolar in purtret da sesez. El plenum legnan ils scolars tgi ch'ei tgi e vida tgei ch'ins vesa quei.

• Schar far mintga scular a mintga sculara egn purtret da sasez. An classa angiavegnan igls sculars, tgi c'e tgi a veda tge c'ign veza quegl.

• Lascher fer a mincha scolara e scolar ün purtret da se svess. Ils scolars ingiuvinan alura in classa chi chi'd es chi e vi da che cha's vezza que.

• Laschar far a mincha scolara e scolar ün purtret da sai svess. Ils scolars ingiavinan lura in classa chi chi'd es chi e vi da che chi's vezza quai.


Sco pensum da casa fan ils scolars il pensum sil model M3.2a. L'auter di mettan<strong> </strong>els lur suttascripziun entuorn la fotografia dil plaid ch'els han formau cun lur corps.

Sco leztga da tgea fan igls sculars la leztga segl modèl (M3.2a). Igl gi sessur metan igls sculars lur sutascripziùn aturn la fotografeia, sen la quala els ân furmo egn pled cun lur tgierps.

A chesa faun ils scolars e las scolaras la lezcha sül model M3.2a. Il di zieva mettan<strong> </strong>els lur suottascripziun intuorn la fotografia cul pled ch'els haun furmo cun lur corps.

A chasa fan ils scolars e las scolaras la lezcha i'l model M3.2a. Il di davo mettan<strong> </strong>els lur suottascripziun intuorn la fotografia cul pled ch'els han fuormà cun lur corps.


Per finir la tematica dils senns sa la scolasta tematisar el plenum las suandontas damondas: Da tgei senn savesses ti desister il pli tgunsch? Da tgeinin il pli pauc?

Par fitar la tematica digls sens sa la surmestra tematisar agl plenum las savundàntas amparadas: Da tge sen savessas tei desister igl miglier? Da tgenegn igl ple poc?

Per glivrer la tematica dals sens po la magistra tematiser las seguaintas dumandas in classa: Da chenün sen pudessast tü desister il meglder? Da chenün il pü poch?

Per finir la tematica dals sens po la magistra tematisar las seguaintas dumondas in classa: Da chenün sen pudessast tü desister il meglder? Da chenün il plü pac?


Han tuts e tuttas il medem gust? Pertgei (buc)?

- Ân tuts a tutas igl madem gust? Partge (betg)?

Haun tuottas e tuots il listess gust? Perche (na)?

Han tuottas e tuots il listess gust? Perche (brich)?


Aschia numnan ins quei, sch'ins sto scriver spert siu num.

Ascheia numn'ign quegl, sch'ign sto speart scriver igl sieus num.

Uschè as nomna que, scha's stu scriver svelt sieu nom.

Uschè as nomna quai, schi's sto scriver svelt seis nom.


empruar da leger giu dallas levzas; declarar differentas situaziuns mo cun gèsts; far ramurs cun differents objects (p.ex. parisol, scadiola e tschadun, siaranetga) e schar lignar tgei ch’igl ei

ampruvar da liger giou da las leavzas; declarar diferaintas situaziùns me cun gests; far ramurs cun diferaints objects (p.ex. prisol, scariola a tschadùn, sear'anetga) a schar angiavinar tge c’igl e

pruver da ler giò dals leivs; declarer differentas situaziuns be cun fer gests; fer rumuors cun differents ogets (p.ex. paraplövgia, tazza/magöl e sdun, zip) e lascher ingiuviner che cha que es

provar da leger giò dals lefs; declerar differentas situaziuns be cun far gests; far rumurs cun differents ogets (p.ex. umbrella, coppina e sdun, zip) e laschar ingiavinar che chi'd es


Ils scolars nodan sin in placat texts da lectura ch'els attribueschan a treis differents caums: Tgei legian las buobas? Tgei legian ils buobs? Tgei legian omisdus? Per finir sedecida la classa per ina lectura communabla che constat per tut ils scolars e tut las scolaras. Quella lectura vegn (pre)legida cun caschun.

Igls sculars nodan sen egn placat texts da lectura c'els atribueschan a tres diferaints secturs: Tge ligian buabas? Tge ligian buabs? Tge ligian amadus? Par fitar sadezida la classa par egna lectura cuminevla ca cunstat par tuts. Quella lectura vean cun caschùn (pre)ligida an classa.

Ils scolars notan sün ün placat texts da lectüra ch'els attribueschan a trais chotens differents: Che legian mattas? Che legian mats? Che legian tuots duos? Per glivrer as decida la classa per üna lectüra cumünaivla chi vo bain per tuot ils scolars e las scolaras. Quist text vain (pre)let cun occasiun in classa.

Ils scolars notan sün ün placat texts da lectüra ch'els attribuischan a trais chotens differents: Che legian mattas? Che legian mats? Che legian tuots duos? Per finir as decida la classa per üna lectüra cumünaivla chi va bain per tuot ils scolars e las scolaras. Quist text vain (pre)let cun occasiun in classa.


La scolasta reparta il model M4.1a-b. Ils scolars san tagliar ora las damondas, allas qualas els vulan dar risposta e taccar quellas en lur carnet (silmeins otg damondas). Els rispundan a quellas en lur arcun da patratgs.

Igls sculars survignan igl modèl (M4.1a-b). Els taglian or las amparadas, a las qualas els vutan raspunder a tatgan quellas an lur carnet (seglmains 8 amparadas). Els raspundan quellas an lur arciv da patratgs.

La magistra scumparta il model M4.1a-b. Ils scolars dessan taglier our las dumandas, a las quelas els vöglian respuonder e las tacher in lur quadern (almain 8 dumandas). Els respuondan a las dumandas in lur portfolio dals impissamaints.

La magistra scumparta il model M4.1a-b. Ils scolars taglian oura las dumondas, a las qualas els vöglian respuonder e tillas tachar in lur quadern (almain 8 dumondas). Els respuondan a las dumondas in lur portfolio dals impissamaints.


1. Eis ti bugen in buob/ina buoba? Pertgei (buc)?

1. Es tei bugent egn buab/egna buaba? Partge (betg)?

1. Est tü gugent üna matta/ün mat? Perche (na)?

1. Est tü jent üna matta/ün mat? Perche (brich)?


Sco evaluaziun dil scriver enqueran e numnan ils scolars activitads che plitost buobs ni plitost buobas fan. Els emprovan da declarar daco che quei ei aschia. Els discuteschan era las suandontas damondas:

Par saver far l'evaluaziùn da la lavur a scret anquieran a numan igls sculars activitads ca pletost buabs near pletost buabas fan. Els amprovan da declarar, partge ca quegl e ascheia. Els discuteschan ear las savundàntas amparadas:

Per evaluer il scriver tscherchan e nomnan ils scolars e las scolaras activiteds chi vegnan fattas püchöntsch da mattas u da mats. Els prouvan da declarer, perche cha que es uschè. Els discutan eir la dumanda, cu ch'els as saintan, sch'els nu resguardan las normas tradiziunelas e che cha's pudess fer per müder quelo.

Per evaluar il scriver tscherchan e nomnan ils scolars e las scolaras activitats chi vegnan fattas plüchöntsch da mattas o da mats. Els prouvan da declerar, perche cha quai es uschè. Els discutan eir la dumonda, co ch'els as saintan, sch'els nu resguardan las normas tradiziunalas e che chi's pudess far per müdar quai.


2. En tgei situaziun fusses ti pli bugen in buob/ina buoba?

2. An tge situaziùn fussas tei ple bugent egn buab/egna buaba?

2. In che situaziun füssast tü pü gugent ün mat/üna matta?

2. In che situaziun füssast tü plü jent ün mat/üna matta?


11. Creis ti che buobs e buobas seigien omisdus tuttina perderts? Declara.

11. Cres tei ca buabs a buabas segian amadus tutegna scorts? Declara.

11. Crajast tü cha mats e mattas sajan listess scorts? Declera.


• Tematisar las professiuns e con fetg ch'ins associescha quellas cun dunnas ni umens; discutar pertgei che quei ei aschia.

• Tematisar las professiùns a quànt fetg c'ign assoziescha quellas cun dunas near cun umens; discutar partge ca quegl e ascheia.

• Tematiser ils misters e quaunt ferm cha s'associescha quels cun duonnas u cun homens; discuter, perche cha que es uschè.

• Tematisar ils mansters e quant ferm chi s'associescha quels cun duonnas o homens; discuter, perche cha quai es uschè.


• Evaluar en classa tgei adjectivs che las scolaras ed ils scolars han eligiu per caracterisar in buob/ina buoba che plai.

• Evaluar agl plenum tge adjectivs ca las scularas ad igls sculars ân tscharnieu par caracterisar egn buab/egna buaba ca ple.

• Evaluer in classa che adjectivs cha las scolaras e'ls scolars haun tschernieu per caracteriser ad ün mat/ad üna matta chi als plescha.

• Evaluar in classa che adjectivs cha las scolaras e'ls scolars han tschernü per caracterisar ad ün mat/ad üna matta chi tils plascha.


3. Mira entuorn tier vus a casa. Tgei caussas ein da buobas e dunnas, tgeininas da buobs ed umens? Pertgei?

3. Varda anturn tier vus a tgea. Tge tgossas en da buabas a dunas, tgenegnas da buabs ad umens? Partge?

3. Cu es que tar vus a chesa. Che chosas sun tipicas per mattas e duonnas, chenünas per mats ed homens? Perche?

3. Co esa pro vus a chasa. Che chosas sun tipicas per mattas e duonnas, chenünas per mats ed homens? Perche?


Tgei buoba sa dar specialmein bein ballapei?

Tge buaba sa dar spezialmeing bagn burape?

Chenüna matta cha tü cugnuoschast giouva specielmaing bain a ballapè?

Chenüna matta cha tü cugnuoschast giova specialmaing bain a ballapè?


• Far far ils scolars in'intervista cul bab ni culla mumma davart damondas specificas per la schlatteina.

• Schar far igls sculars egn'intervesta cugl bab near cun la mama davart amparadas da gener.

• Fer fer a las scolaras ed als scolars ün'intervista cul bap u culla mamma davart dumandas specificas in connex cul tema mat-matta, hom-duonna.

• Far far a las scolaras ed als scolars ün'intervista cul bap o culla mamma davart dumondas specificas in connex cul tema mat-matta, hom-duonna.


5. Co sto in buob esser, per ch'el plaigi a ti? Fai treis cruschs.

5. Co sto egn buab easser, par c'el ple a tgei? Fe tres cruschs.

5. Cu stu esser ün mat, per ch'el at plescha? Fo trais cruschs.

5. Co sto esser ün mat, per ch'el at plascha? Fa trais cruschs.


9. Has ti dapli amitgs ni dapli amitgas?

9. Âs tei daple amitgs near daple amitgas?

9. Hest tü pü bgers amihs u pü bgeras amias?

9. Hast tü daplüs amis o daplüssas amias?


Tgei buob che ti enconuschas ha buca bugen ballapei?

Tge buab, ca tei ancanuschas, â betga bugent burape?

Chenün mat cha tü cugnuoschast nu giouva gugent a ballapè?

Chenün mat cha tü cugnuoschast nu giova jent a ballapè?


8. Constat ei che rosa ei la colur preferida da biaras buobas?

8. Cunstat igl ca rosa e la calur preferida da blearas buabas?

8. Tuorna que cha rösa es la culur preferida da bgeras mattas?

8. Tuorna quai cha rösa es la culur preferida da bleras mattas?


Sche gie, co declaras ti quei? Sche na, danunder vegn quella fama?

Scha ea, co declaras tei quegl? Scha na, danunder vean quella fama?

Scha schi, perche es que uschè? Scha na, dinuonder vain quell'ideja?

Scha schi, perche es quai uschè? Scha na, dingionder vain quell'idea?


Sco pensum da casa sevestgeschan ils buobs sco buobas e cuntrari. Els lain far ina fotografia dad els e taccan quella en lur arcun da patratgs.

Sco leztga da tgea savastgeschan igls buabs sco buabas a cuntrari. Els salaschan far egna fotografeia da quella mascarada a tatgan ella an lur arciv da patratgs.

Scu lezcha a chesa as tiran aint ils mats scu mattas e viceversa. Els laschan fer üna fotografia dad els e la tachan in lur portfolio dals impissamaints.

Sco lezcha a chasa as vestischan ils mats sco mattas e viceversa. Els laschan far üna fotografia dad els e tilla tachan in lur portfolio dals impissamaints.


14. Buobas s'inamureschan da buobas, buobs da buobs. Co quetas ti quei? Tgei creias, co reagessen tes amitgs, sche ti s'inamurasses dad ina persuna dalla medema schlatteina?

14. Buabs s'inamureschan da buabs, buabas da buabas. Tge patratgas tei da quegl? Tge manegias, co reagessan igls teas amitgs/las tias amitgas, scha tei s'inamurassas d'egna parsùna da la madema schlata?

14. Mats s'inamureschan in mats, mattas in mattas. Cu chattast tü que? Che carajast, cu reagissan tieus amihs, scha que capitess a te?

14. Mats s'inamureschan in mats, mattas in mattas. Co chattast tü quai? Che crajast, co reagissan teis amis, scha quai capitess a tai?


4. Co sto ina buoba esser, per ch'ella plaigi a ti? Fai treis cruschs.

4. Co sto egna buaba easser, par c'ella ple a tgei? Fe tres cruschs.

4. Cu stu esser üna matta, per ch'ella at plescha? Fo trais cruschs.

4. Co sto esser üna matta, per ch'ella at plascha? Fa trais cruschs.


12. Tgei san buobs meglier che buobas e tgei san buobas meglier che buobs?

12. Tge san buabs miglier ca buabas a tge san buabas miglier ca buabs?

12. Che saun mats fer meglder cu mattas e viceversa?

12. Che san mats far meglder co mattas e viceversa?


10. Tgei schesses ti: Ein buobs ni buobas occupai pli fetg cun lur cumparsa? Co declaras ti quei?

10. Tge manegias? En buabas near buabs ocupos ple fetg cun lur cumparsa? Co declaras tei quegl?

10. Che pensast, s'occupan dapü ils mats u las mattas da lur guarder our?

10. Che pensast, s'occupan daplü ils mats o las mattas da lur guardar oura?


7. Pertgei creis ti ch'il ballapei seigi aschi impurtonts pils buobs?

7. Tge manegias? Partge e burape aschi impurtànt par blears buabs?

7. Perche crajast tü cha'l ballapè saja uschè important pels mats?


13. Priu il cass che ti fusses per in di in buob/ina buoba, tgei fagesses ti?

13. Prieu igl cass ca tei fussas par egn gi egn buab/egna buaba. Tge fagessas tei?

13. Scha tü pudessast esser per ün di ün mat/üna matta, che fessast?


Amiez la stanza da scola ei ina plonta cun tschun roms (M4.2a ev. engrondida). Ella semeglia la plonta el curtin da Sarmina, ei denton buc colurada. Sut quella plonta ei in mantun da differenta feglia cun plaids (M4.3a-e; versiun sempla: stampar mintgamai sin in fegl brin, oransch, mellen, blau e verd; versiun avanzada: stampar sin fegls alvs). Il scolast noda las specias da plaids sils roms ella suandonta successiun: nomens, pronoms, adjectivs, verbs, particlas (ev. era mo taccar vi post-its). Ils scolars e las scolaras legian ussa ils plaids dils fegls e pendan els el dretg liug vi dils roms dalla plonta. In pèr fegls han negins plaids. Quels fegls pon vegnir cumpletai cun plaids dalla dretga specia da plaids (M4.4a-e). Ils scolars e las scolaras vegnan a realisar ch’ei dat ina specia da plaids ch'els/ch’ellas han aunc buc tractau: las particlas. Quellas san els/ellas eruir cun mirar silla fuorma ni colur dils fegls.

Immez la staunza da scoula es ün bös-ch cun tschinch rams (M4.2a, ev. ingrandieu). Quel sumaglia al bös-ch aint il curtin da Sarmina, ma nun es culurieu. Suot quel bös-ch sun üna pruna differentas föglias cun pleds (M4.3a-e; versiun simpla: stamper adüna sün ün fögl brün, orandsch, mellan, blov e verd; versiun avanzeda: stamper sün fögls alvs). Il magister nota las spezchas da pleds süls rams illa seguainta successiun: nomens, pronoms, adjectivs, verbs, particlas (ev. eir be tacher sü post-its). Las scolaras ed ils scolars legian uossa ils pleds da las föglias e pendan quels al dretg lö vi dals rams dal bös-ch. Ün pêr föglias nun haun üngüns pleds. Quellas föglias paun gnir cumplettedas cun pleds da la dretta spezcha da pleds (M4.4a-e). Las scolaras ed ils scolars constatan cha que do üna spezcha da pleds ch'els nun haun auncha tratto: las particlas. Quellas paun els eruir guardand la fuorma u culur da las föglias.

Immez la stanza da scoula es ün bös-ch cun tschinch roms (M4.2a, ev. ingrondi). Quel sumaglia al bös-ch aint il curtin da Sarmina, ma nun es culuri. Suot quel bös-ch sun üna pruna differentas föglias cun pleds (M4.3a-e; versiun simpla: stampar adüna sün ün fögl brün, orandsch, gelg, blau e verd; versiun avanzada: stampar sün fögls albs). Il magister nota las spezchas da pleds süls roms illa seguainta successiun: nomens, pronoms, adjectivs, verbs, particlas (ev. eir be tachar sü post-its). Las scolaras e'ls scolars legian uossa ils pleds da las föglias e pendan quels al dretg lö vi dals roms dal bös-ch. Ün pêr föglias nun han ingüns pleds. Quellas föglias pon gnir cumplettadas cun pleds da la dretta spezcha da pleds (M4.4a-e). Las scolaras e'ls scolars constatan chi dà üna spezcha da pleds ch'els nun han amo trattà: las particlas. Quellas pon els eruir guardond la fuorma o culur da las föglias.


Per far igl exercezi pli pretensius sa il scolast scriver plaids sin cartas alvas e metter quellas sut la plonta. Ils scolars e las scolaras ston lu empruar da metter quels plaids el dretg liug dalla plonta.

Par far la leztga ple pretensiusa sa la surmestra ear plazar pleds sut la plànta c'en screts sen tgartas a betga schon atribuir ad egn tip da figl ad egna calur. Igls sculars ston ampruvar d'ear plazar quels pleds agl dretg liac sen la plànta.

Per fer l'exercizi pü pretensius po il magister scriver pleds sün cartas alvas e metter quellas suot il bös-ch. Las scolaras ed ils scolars stöglian alura pruver da metter quels pleds al dret lö vi dal bös-ch.

Per far l'exercizi plü pretensius po il magister scriver pleds sün cartas albas e metter quellas suot il bös-ch. Las scolaras e'ls scolars ston lura provar da metter quels pleds al dret lö vi dal bös-ch.


f) Ei fa senn d'enconuscher las reglas da separaziun, cura ch'ins scriva in text a maun e vesa ch'in plaid ha buca plaz avunda pli silla lingia e ch'ins sto separar quel.

f) Igl fa sen d'ancanuscher las reglas da separaziùn, cur c'ign scriva egn text a màn a veza c'egn pled â betga ple plaz avunda sen la lingia a c'ign sto separar quel.

f) A fo sen da cugnuoscher las reglas da separaziun da las silbas, scha's scriva ün text a maun e vezza ch'ün pled nun ho pü lö avuonda sülla lingia e cha's stu separer quel pled.

f) I fa sen da cugnuoscher las reglas da separaziun da las silbas, schi's scriva ün text a man e vezza ch'ün pled nun ha plü lö avuonda sülla lingia e chi's sto separar quel pled.


e) Quels plaids cuntegnan diftongs ni triftongs (dus ni treis vocals in suenter l'auter) e lezs san buca vegnir separai en silbas.

e) Quels pleds cuntegnan diftongs near triftongs (dus near tres vocals egn suainter l'oter) a lezs san betga vagnir separos an silbas.

e) Quels pleds cuntegnan diftongs u triftongs (duos u trais vocals ün zieva l'oter) e quels nu's po separer.

e) Quels pleds cuntegnan diftongs o triftongs (duos o trais vocals ün davo tschel) e quels vocals nu's poja separar.


b) exempels: iua, ies, aua, miur, nas, jeu, ris, car, …

b) exaimpels: îl, oss, aua, mir, nas, jou, ris, tgar, …

b) exaimpels: öss, ova, mür, nes, eau, ris, cher, ...

b) exaimpels: öss, aua, mür, nas, eu, ris, char, …


La magistra scumparta il prüm a mincha scolara e scolar il model M5.1a. Ils scolars taglian la lingia da custabs, uschè cha que do pleds. Els prouvan da separer ils pleds in silbas cun fer ün strich vertical. Ils resultats da quellas lezchas vegnan discutos in classa. Alura prouvan ils scolars da discuorrer il text dal rap i'l ritem indicho. La magistra po projecter las notas dal rap (M5.2a) cul beamer vi da la taila.

La magistra scumparta il prüm a mincha scolara e scolar il model M5.1a. Ils scolars taglian la lingia da custabs, uschè chi dà pleds. Els prouvan da separar ils pleds in silbas cun far ün strich vertical. Ils resultats da quellas lezchas vegnan discus in classa. Lura prouvan ils scolars da discuorrer il text dal rap i'l ritem indichà. La magistra po projectar las notas dal rap (M5.1b) cul beamer vi da la taila.


Ussa vegn legiu el plenum il memo grammatical ed ils scolars emprovan en gruppas da dus da dar risposta allas damondas sut 1.

Ussa vean ligieu agl plenum igl memo gramatical ad igls sculars amprovan an grupas da dus da raspunder las amparadas sut 1.

Uossa legian ils scolars insembel il memo grammatical e prouvan da der resposta in gruppas da duos a las dumandas suot 1.

Uossa legian ils scolars insembel il memo grammatical e prouvan da dar resposta in gruppas da duos a las dumondas suot 1.


d) Mo in bustab vegn buca separaus. Plaids sco asen ni ura san ins pia buca separar en silbas.

d) Me egn bustab vean betga separo. Pleds sco asen near ura san ign peia betga separar an silbas.

d) Pleds scu esan, ura u isla nu's po separer in silbas. Ün unic custab nu vain separo.

d) Pleds sco asen, ura o isla nu's poja separar in silbas. Ün unic custab nu vain separà.


5 silbas: pendiculara, vocabulari, paracurdader, cumadeivladad, malemperneivel, sedeliberar, …

5 silbas: pendiculara, vocabulari, paracurdader, cumadevladad, malamparnevel, sadeliberar, …

5 silbas: pendiculera, vocabulari, parasagliunza, ...

5 silbas: pendiculara, vocabulari, parasagliunza, ...


c) 4 silbas: catastrofa, concentraziun, tschugalata, tschetschapuorla, primavera, correctura, tartaruga, …

c) 4 silbas: catastrofa, conzentraziùn, tschiculata, tschetschapulvra, parmavera, corectura, tartaruga, …

c) 4 silbas: catastrofa, concentraziun, tschiculatta, tschütschapuolvra, prümavaira, correctura, tartaruga, ...

c) 4 silbas: catastrofa, concentraziun, tschiculatta, tschütschapuolvra, prümavaira, correctura, tartaruga, …


9. Da tgi eis ti s'inamuraus/s'inamurada? Tgi ei s'inamuraus/s'inamurada da tei?

9. Da tgi es inamuro/inamurada? Tgi e inamuro/inamurada da te?

9. In chi est tü inamuro/inamureda? Chi es inamuro/inamureda in te?


Sco pensum da casa van ils scolars alla tscherca d'ina fotografia che muossa el/ella cun lur meglier amitg/megliera amitga. Els san era far ina fotografia actuala. Ils scolars taccan la fotografia en lur carnet e nodan entuorn la fotografia tschun caussas ni adjectivs che descrivan lur meglier amitg/megliera amitga e/ni lur amicezia.

Sco leztga da tgea va mintga scular/sculara a la tscheartga d'egna fotografeia ca mussa el/ella cugl sieus miglier amitg/la sia miglra amitga. Igls sculars san ear far egna fotografeia actuala. Els tatgan la fotografeia an lur carnet a nodan anturn la fotografeia tschentg tgossas near adjectivs ca descrivan lur miglier amitg/miglra amitga a/near lur amizeztga.

Scu lezcha da chesa vaun ils scolars in tschercha d'üna fotografia chi muossa ad els/ellas cul meglder amih/cun la megldra amia. Els paun eir fer üna fotografia actuela. Ils scolars tachan la fotografia in lur quadern e notan intuorn la fotografia 5 chosas u adjectivs chi descrivan a lur meglder amih/a lur megldra amia e/u lur amicizcha.

Sco lezcha da chasa van ils scolars in tschercha d'üna fotografia chi til/tilla muossa cul meglder ami/culla megldra amia. Els pon eir far üna fotografia actuala. Ils scolars tachan la fotografia in lur quadern e notan intuorn la fotografia 5 chosas o adjectivs chi descrivan a lur meglder ami/a lur megldra amia e/o lur amicizcha.


• Ina buna amitga di a mi la verdad, era sche lezza sa far mal.

• Egna bùna amitga gi a mei la vardad, ear scha leza sa far mal.

• Üna bun'amia am disch la vardet, eir scha quella am po fer mel.

• Üna bun'amia am disch la vardà, eir scha quella am po far mal.


Scha na, fussas tei bugent an egna clica?

Scha na, füssast tü gugent in üna clicca?


• Co salidas ti tes amitgs ni tias amitgas?

• Co salidas tei igls teas amitgs/las tias amitgas?

• Cu salüdast tü a tieus amihs u a tias amias?

• Co salüdast tü a teis amis o a tias amias?


Mintga di rin tias conscolaras ora in'amitga da tei. Ellas fan nauschas remarcas e fan sco sche tut quei ch'ella tucca en fuss tussegau. Oz da pausa has ti viu che tia amitga haveva larmas els egls. Tgei fas?

Mintga gi rin las tias cunscularas or egn'amitga da te. Ellas fan noschas remartgas a fan, sco scha tut quegl c'ella tutga fuss tissi. Oz da possa âs tei vieu ca la tia amitga veva larmas agls îls. Tge fas?

Tias conscolaras rian our mincha di ad üna da tias amias. Ellas faun noschas remarchas e faun, scu scha tuot que cha tia amia tuocha aint füss tös-chanto. Hoz, düraunt la posa, hest tü vis cha ti'amia vaiva larmas aint ils ögls. Che fest?

Tias conscolaras rian oura mincha di ad üna da tias amias. Ellas fan noschas remarchas e fan, sco scha tuot quai cha tia amia tocca aint füss tös-chantà. Hoz, dürant la posa, hast tü vis cha ti'amia vaiva larmas i'ls ögls. Che fast?


Pertgei eis el ni ella buca gia tiu meglier amitg ni tia megliera amitga?

Partge e el near ella betga schon igl tieus miglier amitg near la tia miglra amitga?

Perche nun es el u ella già tieu meglder amih u tia megldra amia?

Perche nun es el o ella fingià teis meglder ami o tia megldra amia?


• Co salidas ti enconuschents ni commembers da tia famiglia?

• Co salidas tei ancunaschaints near cumembers da tia famiglia?

• Cu salüdast tü a cuntschaints u confamiliers?

• Co salüdast tü a cuntschaints o confamigliars?


3. Tgi da tia classa havesses ti bugen sco meglier amitg ni megliera amitga?

3. Tgi da la tia classa vessas tei bugent sco miglier amitg near miglra amitga?

3. Chi da tia classa vessast tü gugent scu meglder amih u scu megldra amia?

3. Chi da tia classa vessast tü jent sco meglder ami o sco megldra amia?


• Ina buna amitga astga buca haver autras bunas amitgas.

• Egna bùna amitga dastga betga ver otras bùnas amitgas.

• Üna bun'amia nu suos-cha avair otras bunas amias.

• Üna bun'amia nu das-cha avair otras bunas amias.


6. Tes amitgs/tias amitgas decidan per legher da rumper las finiastras d'ina casa jastra. Els din: Sche ti fas buca part, eis ti buca pli nies amitg/nossa amitga. Tgei fas ti?

6. Igls teas amitgs/las tias amitgas dezedan da rumper par legher las faneastras d'egna tgea eastra. Els gin: Scha tei fas betga part, es tei betga ple igl noss amitg. Tge fas tei?

6. Tieus amihs/tias amias decidan da rumper be per stincal las fnestras d'üna chesa estra. Els dian: Scha tü nu fest part, nun est pü nos amih/noss'amia. Che fest?

6. Teis amis/tias amias decidan da rumper be per stincals las fanestras d'üna chasa estra. Els dischan: Scha tü nu fast part, nun est plü nos ami/noss'amia. Che fast?


2. Tgei manegias ti ch'els schazegien vida tei?

2. Tge manegias tei c'els schazegian ve da te?

2. Che crajast, perche est tü important/importanta per els?


Per finir fa la scolasta pretensiuns davart bunas amitgas e buns amitgs. Ils scolars stattan si, sch'els ein d'accord cun quellas pretensiuns. Sch'ei dat differents meinis, san ins discutar quels en classa.

Par fitar fa la surmestra anzaquàntas pratensiùns davart bùnas amitgas a bùns amitgs. Igls sculars statan sei, sch'els en d'acord cun quellas pratensiùns. Sch'igls menis van dapar, san ign discutar an classa.

Per glivrer fo la magistra pretaisas davart bunas amias e buns amihs. Ils scolars staun sü, sch'els sun d'accord cun quellas pretaisas. Scha que do differentas opiniuns, as po discuter quellas in classa.

Per finir fa la magistra pretaisas davart bunas amias e buns amis. Ils scolars stan sü, sch'els sun d'accord cun quellas pretaisas. Schi dà differentas opiniuns, as poja discuter quellas in classa.


10. Vida tgei sentas ti che ti eis s'inamuraus/s'inamurada d'enzatgi?

10. Veda tge saintas tei ca tei es inamuro/inamurada?

10. Cu badast cha tü est inamuro/inamureda in qualchün?

10. Co badast cha tü est inamurà/inamurada in inchün?


5. Tgeinin da tes amitgs/tias amitgas ei en sesez gnanc in amitg/in'amitga?

5. Tgenegn(a) digls teas amitgs/da las tias amitgas e ansasez gnànc egn amitg?

5. Chenün da tieus amihs/chenüna da tias amias nun es insè niauncha ün dret amih/üna drett'amia?

5. Chenün da teis amis/chenüna da tias amias nun es in fuond gnanca ün dret ami/üna drett'amia?


• Ina buna amitga fa adina quei che jeu ditgel.

• Egna bùna amitga fa adigna quegl ca jou gitg ad el.

• Üna bun'amia fo adüna que ch'eau disch.

• Üna bun'amia fa adüna quai ch'eu disch.


• Ina buna amitga senta, cura ch'ei va mal cun mei.

• Egna bùna amitga sainta, cur c'igl va schliet a mei.

• Üna bun'amia bada, cur cha que am vo mel.


La scolasta reparta a mintga scolara ed a mintga scolar il model M5.1a-d. Ils scolars taccan quel en lur carnet e dattan risposta allas damondas.

La surmestra surdat a mintga sculara ad a mintga scular igl modèl M5.1a-d. Igls sculars tatgan quel an lur carnet a raspundan las amparadas.

La magistra scumparta a mincha scolara ed a mincha scolar il model M5.1a-d. Ils scolars il tachan in lur quadern e respuondan a las dumandas.

La magistra reparta a mincha scolara ed a mincha scolar il model M5.1a-d. Ils scolars til tachan in lur quadern e respuondan a las dumondas.


Ti has fatg giu oz suentermiezdi cun in amitg che vegn tier tei a casa per dar ballapei. Cuort suenter che tiu amitg ei arrivaus, scalina tiu meglier amitg vid la porta e vuless era passentar il suentermiezdi cun tei. Quei plaschess era a ti, ti sas denton che quels dus amitgs vegnan buca perina. Tgei fas?

Tei âs fatg giou oz suaintermiezgi cun egn amitg ca vean tier te a tgea par dar burape. Curt suainter c'igl tieus amitg e rivo, scalegna igl tieus miglier amitg ved la porta a less ear passantar igl suaintermiezgi cun te. Quegl plaschess ear a tgei, tei sas dantànt ca quels dus amitgs vignan betga paregna. Tge fas?

Tü hest fat giò hoz zievamezdi cun ün amih chi vain tar te a chesa per giuver a ballapè. Poch temp zieva cha tieu amih es rivo, sclingia tieu meglder amih vi da la porta e vuless eir giuver cun te. Que plaschess eir a te, tü sest però cha quels duos amihs nu vegnan daperüna. Che fest?

Tü hast fat giò hoz davomezdi cun ün ami chi vain pro tai a chasa per giovar a ballapè. Pac temp davo cha teis ami es rivà, sclingia teis meglder ami vi da la porta e less eir giovar cun tai. Quai plaschess eir a tai, tü sast però cha quels duos amis nu vegnan daperüna. Che fast?


• In bien amitg defenda mei, sche jeu sun ellas stretgas.

• Egn bùn amitg defenda me, scha jou sund an las stretgas.

• Ün bun amih am defenda, sch'eau sun in difficulteds.

• Ün bun ami am defenda, sch'eu sun in difficultats.


• Dat ei formulaziuns ni salids che vegnan duvrai mo en cumbinaziun cun ina singula persuna?

• Dat igl formulaziùns near salids ca vignan duvros me an cumbinaziùn cun egna singula parsùna?

• Do que formulaziuns u salüds chi vegnan druvos be in cumbinaziun cun üna singula persuna?

• Daja formulaziuns o salüds chi vegnan dovrats be in cumbinaziun cun üna singula persuna?


Ina buna amitga da tei ha buc envidau tei a sia fiasta da natalezi. Tut las autras buobas dalla classa ein envidadas. Tgei fas?

Egna bùna amitga da te â betg anvido te a la sia feasta da gi da naschientscha. Tut las otras buabas da la classa ân stgieu easser là. Tge fas?

Üna bun'amia da te nu t'ho invideda a sia festa d'anniversari. Tuot las otras mattas da la classa sun gnidas invidedas. Che fest?

Üna bun'amia da tai nu t'ha invidada a sia festa d'anniversari. Tuot tschellas mattas da la classa sun gnüdas invidadas. Che fast?


Tes amitgs decidan per legher da rumper las finiastras d'ina casa jastra. Els din: Sche ti fas buca part, eis ti buca pli nies amitg. Tgei fas?

Igls teas amitgs dezedan da rumper par legher las faneastras d'egna tgea eastra. Els gin: Scha tei fas betga part, es tei betga ple igl noss amitg. Tge fas?

Tieus amihs/tias amias decidan da rumper be per stincal las fnestras d'üna chesa estra. Els dian: Scha tü nu fest part, nun est pü nos amih/noss'amia. Che fest?

Teis amis/tias amias decidan da rumper be per stincal las fanestras d'üna chasa estra. Els dischan: Scha tü nu fast part, nun est plü nos ami/noss'amia. Che fast?


• In bien amitg di a mi tgei che jeu hagi da far.

• Egn bùn amitg gi a mei, tge ca jou ve da far.

• Ün bun amih am disch che ch'eau hegia da fer.

• Ün bun ami am disch che ch'eu n'haja da far.


• In bien amitg parta cun mei sia pausa.

• Egn bùn amitg pertga cun me la sia possa.

• Ün bun amih parta cun me sia marenda da posa.

• Ün bun ami parta cun mai sia marenda da posa.


Suenter l'occupaziun en scret fa la scolasta quater gruppas da scolars (2-4 scolaras ni scolars). Mintga gruppa survegn ina situaziun dil model M5.2a. Las gruppas discussiuneschan lur situaziun ed enqueran ina reacziun pusseivla ch'els presentan als conscolars. La reacziun presentada vegn discutada el plenum ed autras reacziuns pusseivlas vegnan evaluadas.

Suainter l'ocupaziùn a scret fa la surmestra quater grupas da sculars (dus tocen quater scularas near sculars). Mintga grupa survean egna situaziùn digl modèl M5.2a. Las grupas discuteschan lur situaziùn ad anquieran egna reacziùn pussevla c'els preschaintan agls cunsculars. La reacziùn preschantada vean discutada agl plenum, ad otras reacziùns pussevlas vignan evaluadas

Zieva la lavur in scrit for la magistra quatter gruppas da 2-4 scolars. Mincha gruppa survain üna situaziun dal model M5.2a. Las gruppas discutan lur situaziun e tscherchan üna reacziun pussibla ch'ellas preschaintan als conscolars. La reacziun preschanteda vain discuteda in classa ed otras reacziuns pussiblas vegnan evaluedas.

Davo la lavur in scrit fa la magistra quatter gruppas da 2-4 scolars. Mincha gruppa survain üna situaziun dal model M5.2a. Las gruppas discutan lur situaziun e tscherchan üna reacziun pussibla ch'ellas preschaintan als conscolars. La reacziun preschantada vain discusa in classa ed otras reacziuns pussiblas vegnan evaluadas.


1. Tgi ein pil mument tes dus megliers amitgs ni tias duas meglieras amitgas?

1. Tgi en pigl mumaint igls teas dus migliers amitgs near las tias duas miglras amitgas?

1. Chi sun tieus duos meglders amihs u tias duos megldras amias?

1. Chi sun teis duos meglders amis o tias duos megldras amias?


7. Priu il cass che la mumma ni il bab da tiu meglier amitg/tia megliera amitga mieri, tgei savesses ti dir ni far per consolar?

7. Prieu igl cass ca la mama near igl bab digl tieus miglier amitg/da la tia miglra amitga mora, tge savessas tei gir near far par cunfortar?

7. Imaginescha't cha la mamma u il bap da tieu meglder amih/tia megldra amia muriss. Che dschessast tü u che fessast tü per al/la cufforter?

7. T'imaginescha cha la mamma o il bap da teis meglder ami/tia megldra amia muriss. Che dschessast tü o che fessast tü per til/tilla cuffortar?


8. Tgeinin da tes amitgs/tias amitgas han tes geniturs era bugen? Tgi han els buc aschi bugen? Pertgei?

8. Tgenegn(a) digls teas amitgs/da las tias amitgas ân teas geniturs ear bugent? Tgi ân els betg aschi bugent? Partge?

8. A chenün da tieus amihs/chenüna da tias amias haun eir tieus genituors gugent? A chi nun haun els uschè gugent? Perche?

8. A chenün da teis amis/chenüna da tias amias han eir teis genituors jent? A chi nun han els uschè jent? Perche?


• In bien amitg ha ils medems hobis sco jeu.

• Egn bùn amitg â igls madems hobis sco jou.

• Ün bun amih ho ils listess hobis scu eau.

• Ün bun ami ha ils listess hobis sco eu.


7. Patratga vid ina persuna che ti has buca bugen. Daco ei quei aschia? Tgei ei il meglier vida quella persuna?

7. Patratga ved egna parsùna ca tei âs betga bugent. Partge e quegl ascheia? Tge e igl miglier veda quella parsùna?

7. Stüdgia vi d'üna persuna cha tü nun hest gugent. Perche es que uschè? Che es il meglder vi da quella persuna?

7. Stübgia vi d'üna persuna cha tü nun hast jent. Perche es quai uschè? Che es il meglder vi da quella persuna?


Culs suandonts plaids sa la scolasta far la punt cull'incumbensa da scriver: «Nus havein ussa viu tgei che nus havein bugen e preferin. Mintgin da nus ha denton era caussas ch’el ha buca bugen. Quellas lein nus rimnar e nudar. Jeu repartel ussa las damondas e dun peda a vus da formular vossas rispostas.»

Cugls savundànts pleds sa la surmestra far la pùnt tier la leztga da scriver: «Nus vagn ussa vieu, tge ca nus vagn bugent a preferagn. Mintgegn da nus â dantànt ear tgossas c'el â betga bugent. Quellas lagn nus rimnar a nudar. Jou vus dund ussa las amparadas a vus vez peada da formular las vossas raspostas.»

La magistra po fer la punt a la lezcha da scriver culs seguaints pleds: «Nus vains uossa vis che cha vus vais u fais gugent e che cha vus preferis. Minchüna e minchün ho però eir chosas ch'el u ella ödiescha. Quellas vulainsa uossa ramasser e noter. Eau as scumpart dumandas e's dun temp da formuler vossas respostas.»

La magistra po far la punt a la lezcha da scriver culs seguaints pleds: «Nus vain uossa vis che cha vus vais o fais jent e che cha vus preferis. Minchüna e minchün ha però eir chosas ch'el o ella ödiescha. Quellas lain nus uossa ramassar e notar. Eu as scumpart dumondas e's dun temp da formular vossas respostas.»


Sco evaluaziun fan ils scolars en classa in abc da caussas ch'els fan bugen. La scolasta scriva sin in placat ils bustabs dad A fin Z. Mintga scolara e mintga scolar pren dil model (M6.2c) ch'el ha cumpletau e taccau egl arcun da patratgs in cavazzin ch'entscheiva cul bustab inizial da siu prenum ed in ch'entscheiva cugl emprem bustab da siu num da famiglia. Ils scolars vegnan lu davontier e nodan ils cavazzins sil placat. Pils bustabs ch'ein alla fin buca vegni duvrai enqueran ils scolars el plenum caussas preferidas.

Sco evaluaziùn fan igls sculars an classa egn abc da tgossas c'els ân bugent. La surmestra scriva sen egn placat igls bustabs dad A antocen Z. Mintga sculara a mintga scular prenda digl modèl M6.2c, c'el/ella â cumpleto a tatgieu agl arciv da patratgs, egn tgavazegn c'antscheva cugl bustab inizial digl sieus prenum ad egn c'antscheva cugl amprem bustab digl sieus num da famiglia. Igls sculars vignan alura davànttier a nodan igls tgavazegns segl placat. Pigls bustabs, c'en betga vagnieus cumpletos, anquiera la classa anzemel tgossas preferidas.

Per evaluer quista lezcha faun ils scolars in classa ün abc da chosas ch'els haun gugent. La magistra nota tuot ils custabs da l'alfabet sün ün placat. Mincha scolara e mincha scolar piglia dal model M6.2c ch'el ho cumpletto ün chavazzin chi cumainza cul prüm custab da sieu prenom ed ün oter chi cumainza cul prüm custab da sieu nom da famiglia e tacha quels i'l portfolio dals impissamaints. Ils scolars as radunan alura in classa e minchün vain davauntvart e nota ils chavazzins sül placat. Pels custabs chi nu sun gnieus cumplettos tscherchan ils scolars insembel chosas ch'els prefereschan.

Per evaluar quista lezcha fan ils scolars in classa ün abc da chosas ch'els han o fan jent. La magistra nota tuot ils custabs da l'alfabet sün ün placat. Mincha scolara e scolar piglia dal model M6.2c ch'el ha cumplettà ün chavazzin chi cumainza cul prüm custab da seis prenom ed ün oter chi cumainza cul prüm custab da seis nom da famiglia e tacha quels i'l portfolio dals impissamaints. Ils scolars as radunan lura in classa e minchün vain davantvart e nota ils chavazzins sül placat. Pels custabs chi nu sun gnüts cumplettats tscherchan ils scolars insembel chosas ch'els preferischan.


Ils scolars resumeschan las rispostas en classa. Dat ei enzatgi che mira buca bugen televisiun? Tgi fa bugen da sezuppar?

An classa resumeschan igls sculars las raspostas. Dat igl anzatgi ca varda betga bugent televisiùn? Tgi fa bugent da sazupar?

Ils scolars resüman las respostas in classa. Do que ün scolar u üna scolara chi nu guarda gugent televisiun? Chi giouva gugent a zupper?

Ils scolars resümeschan las respostas in classa. Esa inchün chi nu guarda jent televisiun? Chi giova jent a zoppar?


6. Da tgei carplina sas ti aunc seregurdar?

6. Da tge daspeta sas tei ànc saragurdar?

6. Da che dispütta t'algordast tü auncha?


Per far pli visiblas las preferenzas dils singuls scolars sa la scolasta far il giug 'Quei ni tschei?'. Ella definescha dus spazis en stanza da scola (p.ex. dretg e seniester, davontier e davostier). Suenter fa ella duas empremas propostas (p.ex. cuolms ni mar?) ed ils scolars ston seposiziunar tenor lur preferenza, senza commentar lur decisiun. Ussa semuossa ei co mintgin e mintgina patratga.

Par far ple vasevel las preferenzas digls singuls sculars sa la surmestra far igl gioi 'Quegl near tschegl?'. Ella definescha dus spazis an stànza da scola (p.ex. dretg a saniester, davànt near davos). Suainter fa ella duas propostas (p.ex. cualms near mar?) ad igls sculars ston saposiziunar tanor lur preferenza, sainza comentar lur dezisiùn. Ussa samuss'igl co mintgegn patratga a dezeda.

Per render pü visiblas las preferenzas dals singuls scolars po la magistra fer il gö 'Quecò u quelo?'. Ella definescha duos spazis in staunza da scoula (p.ex.: a dretta ed a schnestra, davauntvart u davousvart). Alura fo ella duos prümas dumandas (p.ex.: muntagnas u mer?) ed ils scolars stöglian as pusiziuner tenor lur preferenza, sainza commenter lur decisiun. Uossa as muossa, cu cha minchüna e minchün pensa e's decida.

Per render plü visiblas las preferenzas dals singuls scolars po la magistra far il gö 'Quai o tschai?'. Ella definischa duos spazis in stanza da scoula (p.ex.: a dretta ed a schnestra, davantvart o davovart). Lura fa ella duos prümas dumondas (p.ex.: muntognas o mar?) ed ils scolars ston as posiziunar tenor lur preferenza, sainza commentar lur decisiun. Uossa as muossa, co cha minchüna e minchün pensa e's decida. La magistra po far implü las seguaintas dumondas: