«Jeu sai mo strienar enzatgi che tenta tei ni che vul far enzatgei a ti», ha il ravgialet declarau. «Mo gliez ei gie era buca mal, neve?»

«Jou se me striunar anzatgi ca tainta te near ca vut far anzatge a tgei, â igl rabgialet declaro. «Mo quegl e gea ear betga mal, never?»

«Eau riv be da striuner a qualchün, chi't fo gnir grit u chi't voul fer dal mel», ho declaro il rabgialet. «Eir bun, u na?»

«Eu poss be striunar alch chi't rabgiainta o turmainta», ha declerà il rabgialet. «Ma quai nun es neir na mal, nischi?»


Perquei ch'el ha buca survegniu ina risposta, ha el dumandau pli dad ault: «He, ravgialet! Eis ti cheu enzanua?»

Parquegl c'el â survagnieu nigna rasposta, â el amparo ple dadòlt: «He rabgialet! Es tei qua anzanouas?»

Perche ch'el nun ho survgnieu üngüna resposta, ho'l dumando pü dad ot: «He, rabgialet! At zoppast da qualche vart?»

Perquai ch'el nun ha surgni ingüna resposta, ha'l dumandà plü dad ot: «Uei, rabgialet! Ingio est?»


Sia mumma ha scurlau il tgau. «Che ti sesentas bein en quei camon da pors.»

La mama â scurlo igl tgieu. «Ca tei sasaintas bagn an que zon da porcs!»

La mamma ho squasso il cho. «Cha tü at saintast bain in quist dischuorden potent.»

Sia mamma ha squassà il cheu. «Co mâ poust tü be star bain in quista stalla da püerchs.»


«Teidla, miu bien, ei va bein tier a mi nuot, mo sche jeu astgel dar a ti in bien cussegl: buc engola. In gi traplan els tei, e lu eis ti en grondas pitgiras.»

«Tearla, igl mieus tgear, igl va bagn tier nut a mei, mo scha jou dastg dar a tgei egn bùn cunzegl: betg angola! Egn gi traplan els te, alura es an la buglia.»

«Taidla, mieu mat, que nu'm vo tiers ünguotta, ma sch'eau at poss der ün bun cussagl: Nun invuler. Ün bel di at clappane, e lura hest grands problems.»

«Taidla, meis mat, insè nu'm va quai pro nöglia, ma sch'eu das-ch at dar ün bun cussagl: nun involar. Ün di vainst tü traplà, lura survainst tü gronds problems.»


Cuort suenter eis el ius en cuschina, ei sesius vid meisa ed ha slignau ina perpetnadad vid in toc dalla pischutta cun nutella.

Curt suainter e el ieu an tgadafiac, e sasieu ved mesa ad â ruis anturn egna parpetnadad sen egn toc digl sieus pàn cun paintg a nutella.

Zieva üna pezza è'l rivo in chadafö, s'ho tschanto a maisa ed ho mas-cho lönchezzas ün töch paun cun nutella.

Ün pa plü tard es el gnü in chadafö, es i in davomaisa ed ha mas-chà lönch vi d'ün toc pan cun nutella.


b) Era ils suandonts plaids en auters lungatgs (franzos, talian ed engles) cumparan el capetel 7 (Quei ei tarladiu!) dil cudisch romontsch. Anflas ti els?

b) Ear igls savundànts pleds an oters lungatgs (franzos, talian ad angles) cumparan agl capetel 7 (Quegl e disgustus!) digl cudesch rumàntsch. Tgatas tei els?

b) Ils seguaints pleds in otras linguas (frances, taliaun ed inglais) cumperan i'l chapitel 'Puah, che s-chif!'. Chattast tü ils pleds correspundents in rumauntsch aint il text?

b) Ils seguaints pleds in otras linguas (frances, talian ed inglais) cumparan i'l chapitel 'Bäh, che s-chif!'. Chattast tü ils pleds correspundents in rumantsch aint il text?


«Perstgisa, mo quei ei miu baun preferiu», ha igl um getg. El ha pendiu sia tastga da plastic vid il pusal, ha priu giu siu sacados, ha mess el giun plaun ed ei sesius sper Alexander. Lez ei immediat ruschnaus naven in tec.

«Pardùna, mo quegl e igl mieus bànc preferieu», â igl um getg. El â palando la sia tastga da plastic ved igl pusal, â prieu giou igl sieus satgcadoss, â mess el gioubass ad e sasieu giou sper igl Alexander. Lez e imediat ruschno davent ampoet.

«S-chüsa, ma que es mieu baunchin predilet», ho dit l'hom. El ho pendieu sia tas-cha vi da la spuonda, ho piglio giò sia buscha, l'ho missa giò per terra e s'ho tschanto sper Alexander. Quel es dalum sglischo ün pô davent.

«S-chüsa, ma quai es meis banc preferi», ha dit l'hom. El ha pendü sü sia tas-cha vi da la spuonda, ha tut sia buscha, ha miss quella giò per terra e s'ha tschantà sper Alexander. Quel es sglischi subit ün pa da la vart.


El ha bugnau dus truffels frittai el ketchup e teniu quels sut il liung nas da strias dil ravgialet.

El â bugnieu dus hardefels fritos agl ketchup a tanieu quels sut igl lùng nas da streias digl rabgialet. «Qua, seagia egn'ea.»

El ho tgnieu duos pomfrits cun ketchup suot il nesun dal rabgialet. «Cò, prouva tuottüna üna vouta!»

El ha tgnü al rabgialet duos pomfrits cun ketchup suot il lung nas da stria. «Quia, insaja tuottüna.»


Il ravgialet ha alzau siu sabel e sfugatau cun el avon il nas dad Alexander. En quei mument eis el sedestadaus. Alexander ha stuiu trer flad profundamein ed ha duvrau entginas secundas entochen ch'el ha capiu ch'el sesanflava buc en ina perschun d'in casti, mobein en siu letg.

Igl rabgialet â ulzo igl sieus sabel a schmano quel davànt igl nas digl Alexander vei a nà. An que mumaint e igl Alexander sadasdo. El â stuieu trer flo profundameing ad â duvro egn peer secundas antocen c’el â capieu c'el satgati betg an egna parschùn d'egn casti, mobagn agl sieus litg.

Il rabgialet ho uzo sieu sabel e l'ho sventulo davaunt il nes d'Alexander. In quist batterdögl s'ho Alexander sdasdo. El traiva ferm il fled ed ho druvo ün pêr secundas, fin ch'el ho inclet, ch'el nu d'eira in üna praschun suot terra, dimpersè in sieu let.

Il rabgialet ha dozà seis sabel ed ha gesticulà cun quel davant il nas dad Alexander. In quel mumaint s'ha el sdruaglià. Alexander traiva ferm il flà ed ha dovra ün pêr secundas per incleger ch'el nu d'eira illa praschun d'ün chastè, ma in seis let.


«Vus dueis cuorer per sescaldar, schiglioc nuot», ha il ravgialet pretendiu ed ei vegnius davos la scaffa viado.

«Vus duez curer par sascaldar, schiglioc nut», â igl rabgialet pratandieu ad e vagnieu davo la stgafa veiador. «E quegl cler?»

«Cuorrer ün pêr girs per as s-chuder, ünguott'oter», ho cumando il rabgialet ed es gnieu pü dasper. «Es que cler?»

«Ella dess cuorrer intuorn üna pezza, e basta», ha pretais il rabgialet ed es gnü davo la chaista nan. «Inclet?»


Mo duront marenda ha sia sora puspei inaga cudizzau el fetg. Ella vuleva exact quei toc dalla talgia che la mumma haveva mess sil taglier dad Alexander. Ella vuleva exnum beiber ord siu migiel. Ed ella vuleva secapescha exact aschi bia truffels frittai sco el, malgrad ch'ella pudeva mai magliar tons. Cu ella ha lu era aunc smaccau aschi fetg silla butteglia da ketchup che Alexander ha survegniu ina dètga purziun en fatscha, eis el explodius e gia ei il ravgialet cumparius.

Mo durànt marenda â sia sora pintga puspe egn'ea caztgieu fetg el. Ella leva exact que toc liongia ca la mama veva mess segl taglier digl Alexander. Ella leva par tut prezi bever or digl sieus magiel. Ad ella leva sacapescha exact tànts hardefels fritos sco el, ear sch'ella pudeva gnànc magliear tànts. Cur c'ella â alura ear ànc schmatgieu aschi fetg sen la buteglia da ketchup c'igl Alexander â survagnieu egna detga purziùn an fatscha, e el explodieu a gea e igl rabgialet cumparieu.

Ma a gianter l'ho sia sour darcho üna vouta fat gnir las vainchaquatter. Ella vulaiva precis quel töch s-chalpetta, cha la mamma vaiva miss sül plat d'Alexander. Ella vulaiva per mort e fin baiver our da sieu magöl. Ed ella vulaiva natürelmaing precis uschè bgers pomfrits scu el, schabain ch'ella nu d'eira mê pü buna da manger üna tela purziun. Cur ch'ella ho alura eir auncha struclo uschè ferm sülla tuba da ketchup, ch'Alexander ho clappo üna brava squitteda aint per sia vista, è'l explodieu e già es cumparieu il rabgialet.

Dürant il giantar til ha sia sour darcheu grittantà terriblamaing. Ella laiva precis il toc charn cha la mamma vaiva miss ad el sül plat. Ed ella laiva a tuot predsch listess blers pomfrits sco Alexander, eir sch'ella nu pudaiva mâ mangiar quels. Cur ch'ella ha lura amo schmachà uschè ferm sülla butiglia da ketchup cha Alexander ha surgni üna purziun plaina in fatscha, ha el pers dal tuot la pazienza e fingià es cumparü il rabgialet.


«Gie, gliez bein.» Alexander ha aviert ils egls.

«Ea, gliez bagn.» Igl Alexander â aviert igls îls.

«Hei, hei.» Alexander ho aviert ils ögls.

«Schi, schi.» Alexander ha drivi ils ögls.


«Tetez?», ha il ravgialet dumandau surstaus.

«Tatez?», â igl rabgialet amparo sursto. «Partge âs fatg quegl?»

«Tü a te svess?», ho dumando il rabgialet tuot stut. «Ma schi perche?»

«Tü a tai svess?», ha dumandà il rabgialet tuot stut. «Ma perche?»


«A schia, jeu capeschel», ha il ravgialet getg. «Ti sas aunc adina buca crer che jeu existel per propi.» El ei seruschnaus tochen fetg datier dalla fatscha dad Alexander ed ha furau ad el el nas cun siu sabel da pirats.

«Aha, scheia, jou capesch», â igl rabgialet getg. «Tei sas ànc adigna betga crer ca jou existi propi.» El e saruschno antocen fetg datier da la fatscha digl Alexander ad â furo ad el agl nas cugl sieus sabel da pirats.

«Aha, eau incleg», ho dit il rabgialet. «Tü nu poust aunch'adüna na crajer, ch'eau sun propi cò.» El s'ho struzcho pü dasper la vista d'Alexander e l'ho furo cul sabel da pirats aint il piz dal nes.

«Ah, eu incleg», ha dit il rabgialet. «Tü nu poust amo adüna na crajer chi'm detta propa.» El es gnü fich dastrusch dad Alexander e til ha forà cul sabel da pirats aint il piz dal nas.


Siegmut ha ponderau gitg ed ha lu priu ina decisiun: el ha schau far in cuirass che veseva ora pli stermentus che tut tschels cuirass lunsch entuorn, e lu ina spada cun bien tagl ch'era exact aschi greva ch'el saveva menar ella bein.

Igl Siegmut â pondero gî ad â alura prieu egna dezisiùn: El â scho far egn cuirass ca vaseva or ple starmantus ca tut tschels cuirass lientsch anturn ad alura egna spada cun egn bùn tagl c'eara exact aschi greava c'el saveva manar bagn ella.

Siegmut ho pondero lönch ed ho decis il seguaint: El ho fat fer la corazza la pü sgrischaivla da tuot il pajais. E tiers üna speda agliainta, na memma greiva per el.

Siegmut ha lönch stübgià ed ha tut üna decisiun: el ha laschà construir ün'armadüra chi faiva daplü temma co tuot las otras armadüras intuorn ed intuorn, implü üna spada cun bun tagl chi d'eira güsta uschè greiva ch'el tilla pudaiva sventular.


La sisavla ga ha dunna Schneiderhahn mo pli pudiu tener las combas sis secundas ad ault.

La sisavla geada â la surmestra me ple pudieu taner ad òlt las tgombas sis secundas.

Tar la sesevla vouta es duonna Schneiderhahn be pü steda buna da tgnair sü las chammas per ses secundas.

Pro la sesavla jada d'eira duonna Schneiderhahn buna da tgnair sü las chommas be plü tschinch secundas.


«Haveis vus era viu il monster?», ha la menadra dalla scola dumandau ils affons.

«Vez vus ear vieu igl monster?», â la manadra da la scola amparo igls unfànts.

«Vais eir vus vis ün monster?», ho dumando la mnedra da scoula als iffaunts.

«Vais eir vus vis al monster», ha dumandà la manadra da scoula als uffants.


«Schia, schia.» Dunna Schäfer-Enzenberg ha buca saviu supprimer in surrir.

«Scheia, scheia.» La duna Schäfer-Enzenberg â betga savieu suprimer egn surir.

«Uschè.» Duonna Schäfer-Enzenberg ho rieu stigl.

«Ahaa.» Duonna Schäfer-Enzenberg nun ha pudü retgnair ün surrier.


Alexander ha buca rispundiu ed ha mirau giun plaun.

Igl Alexander â betga raspundieu a vurdo gioubass.

Alexander nun ho respundieu ed ho guardo giò per terra.

Alexander nun ha respus ed ha guardà per terra.


«Dètg pulit», ha dunna Schneiderhahn getg.

«Detg pulit», â la duna Schneiderhahn getg.

«Nöglia mal», ha dit duonna Schneiderhahn.


En quei mument ei igl esch sesaviarts e la mumma dad Alexander ha mirau en combra. «Cun tgi discuoras ti?», ha ella dumandau.

An que mumaint â igl esch s'aviert a la mama â vurdo an tgombra. «Cun tgi bagliafas tei?», â ella amparo.

In quist mumaint ho la mamma d'Alexander guardo aint dad üsch. «Cun chi discuorrast?», ho'la dumando.

In quel mumaint s'ha drivi l'üsch e la mamma dad Alexander ha guardà aint in chombra. «Ma cun chi discuorrast tü?», ha ella dumandà.


«Alex, gida mei!», ha Marie suspirau. «Gi ad el ch'el astgi buca fierer mei giuaden cheu!»

«Alexander, gida a mei!», â la Marie suspiro. «Gi ad el c'el mi dastgi betga fierer giouadaint qua!»

«Alex, güda'm!», ho scuffundo Maria. «Di'l, ch'el nu'm suos-cha bütter in quista foura!»

«Alex, güda'm!», ha scuffuondà Maria. «Di'l ch'el nu'm das-cha büttar giò quia!»


«Tgei ch'il tgagiacaultschas vul pomai cun siu turnister ella pausa?», ha Damir dumandau.

«Tgissà tge c'igl tgeiatgòltschas vut cugl turnister durànt possa?», â igl Damir amparo.

«Che mâ larà'l be far il chajichotscha cun sia barsocca illa posa?», ha dumandà Damir.


El ha ponderau, sch'el dueigi prender cun el il ravgialet en scola ni plitost schar el a casa. Malgrad che la caussa cul casti e la stanza da tortura era mo stau in siemi, ha el tuttina buca vuliu schar il ravgialet tier sia mumma e Marie ed ha priu el cun el.

El â pondero, sche'l degi prender cun el igl rabgialet an scola near pletost schar el a tgea. Ear scha la tgossa cugl casti a la parschùn eara me sto egn siemi, â el tutegna betga lieu schar igl rabgialet tier la mama a la Marie ad â parquegl dezidieu da prender el an scola.

El ho pondero, sch'el dess piglier cun se a scoula il rabgialet u sch'el il dess pü gugent lascher a chesa. Eir scha que cul chastè e la praschun suot terrra es sto be ün sömmi, nu vulaiva'l listess na lascher sulet il rabgialet cun sia mamma e cun Maria e l'ho piglio cun se.

El ha ponderà, sch'el dess tour cun sai il rabgialet a scoula o til laschar a chasa. Eir scha l'istorgia cul chastè e la chombra da tortura d'eira be ün sömmi, nu vulaiva el brichafat laschar il rabgialet pro sia mamma e Maria e til ha perquai tut cun sai.


Igl Alexander â vurdo viertsch separ igl Amadeus.

Alexander ho do üna sguerschageda sün Amadeus.


«Sesa giu e cala da disturbar la lecziun!», ha signur Blech cumandau.

«Sea giou a tgala da distrubar la lecziùn!», â igl surmester cumando.

«Tschainta't e nu disturber pü l'instrucziun», ho cumando sar Blech.

«Sezza giò e nu disturbar plü lönch l'instrucziun», ha cumandà sar Blech.


«Lu ... jeu sai buca tgei che jeu fetschel lu», ha Alexander getg. «Mo ti transformasses els en ratuns ni viarms ni rustgs.» El ha pitgau cul muossadet encunter la tempra. «Ti battas gie! Gnanc cun quels astgas ti far quei, malgrad ch'els ein tips nauschs. E culs auters aunc bia meins.»

«Alura … jou se betga tge ca jou fetsch alura», â igl Alexander getg. «Mo tei transfurmassas els an ratùns near vearms near rustgs.» El â musso cugl det segl frùnt. «Tei filas gea! Gnànc cun quels dastgas tei far quegl, ear sch'els en tips noschs. A cugls oters ànc blear mains.»

«Alura ... eau nu se, che ch'eau fatsch alura», ho dit Alexander. «Ma tü'ls transmüdessast in rattas, verms u raunas.» El ho tamburo sün sieu frunt. «Tü sbattast tuottüna! Que nu suos-chast fer niauncha cun quels trais, eir sch'els sun carognas. E culs oters auncha bger main.»

«Lura … lura nu saja che ch'eu fetsch», ha dit Alexander. «Ma tü tils striunessast in rattas o in verms o in ranas.» El til ha muossà l'utschè. «Tü sbattast! Quai nu das-chast tü gnanca far cun quels, eir sch'els sun noschs e maligns. E culs oters insomma brich.»


7. per sittar in paliet drovan ins in ...

7. par saver noua c'ign â calo da liger agl cudesch dovr'ign egn ...


«Tema?», ha il ravgialet dumandau ed ha ris. «Da tgi duess jeu pomai haver tema?»

«Tema?», â igl rabgialet amparo ad â ris. «Da tge duess jou ver tema?»

«Temma?», ho dumando il rabgialet riand. «Da chi mê vessi d'avair temma?»

«Temma?», ha dumandà il rabgialet ed ha ris. «Da chi mâ vess eu d'avair temma?»


b) Elegia ord il text survart dus plaids ni duas formulaziuns ch'ins savess dir a moda e maniera pli migeivla e noda ina varianta alternativa ella tabella sutvart.

b) Eligia ord igl text sura dus pleds near duas formulaziùns c'ign savess gir a moda a maniera ple mievla a noda egna variànta alternativa an la tabela qua sut.

b) Tscherna dal text survart duos pleds u duos formulaziuns cha's pudess dir in maniera pü amiaivla e scriva üna varianta illa tabella suotvart.

b) Tscherna dal text survart duos pleds o duos formulaziuns chi's pudess dir in ün möd plü amiaivel e scriva üna varianta illa tabella suotvart.


«In ravgialet maglia nuot», ha il ravgialet getg.

«Egn rabgialet maglia nut», â igl rabgialet getg.

«Ün rabgialet nu mangia ünguotta», ho dit il rabgialet.

«Ün rabgialet nu mangia nöglia», ha dit il rabgialet.


Alexander ei semenaus ed ha viu in um che steva sper il baun. El haveva cavels liungs ed ina barba, haveva en in manti, purtava in grond sacados si dies e teneva ina tastga da plastic enta maun.

Igl Alexander â savieult ad â vieu egn um ca steva sper igl bànc. El veva tgavels lùngs ad egna barba, veva aint egn manti, purtava egn grànd satgcadoss se dies a taneva ainta màn egna tastga da plastic.»

Alexander s'ho vout dalum ed ho vis ad ün hom dasper il baunchin. El vaiva chavels lungs ed üna barbuna e vaiva aint ün mantel. Süllas arains purtaiva'l üna granda buscha ed in maun üna tas-cha da plastic.

Alexander s'ha vout ed ha vis ün hom in pè sper il banc. El vaiva chavels lungs ed üna barbuna, portaiva ün mantel e vaiva üna gronda buscha sülla rain ed üna tas-cha da plastic in man.


«Ti pretendas adina caussas che constattan buc. Ed era sche jeu selavel inaga buc, va quei tier a ti nuot. Ei quei clar! Ed il latg culla pelletscha disgustusa beibel jeu buc, schiglioc stos jeu rietscher. Ed insumma dat tiu tugnem mintga damaun enorm silla gnarva, mo che ti sappies!»

«Tei pratendas adigna tgossas ca cunstatan betg. Ad ear scha jou salav egn'ea betg, va quegl tier nut a tgei. E quegl cler? Ad igl latg cun la peal disgustusa bev jou betga, schiglioc sto jou rietscher. Ad anzuma dat igl tieus tugnem mintga damàn enorm sen la nearva, me ca tei setgias!»

«Tü pretendast adüna roba, chi nun es niauncha vaira. Ed eir sch'eau nu'm lev üna vouta, nu't vo que tiers per ünguotta. Es que cler? E'l lat culla pletscha s-chiffusa nu baivi, perche cha üschigliö stögli bütter sü. Ed inamöd, tieu critichöz mincha damaun am do enorm sülla gnierva, be cha tü sapchast!»

«Tü pretendast adüna chosas chi nu tuornan gnanca. Ed eir sch'eu nu'm lav ün di, nu't va quai pro zist rabigl. Hast inclet? E'l lat culla pletscha s-chiffusa nu baiv eu, perquai ch'eu stess lura render. E be cha tü sapchast, teis marmuognöz mincha bunura am dà terribel sülla nerva.»


Signur Blech ballantschava sils calcogns senza pazienzia. «Sin tgei spetgas aunc?»

Igl surmester balantschava segls caltgogns sainza pazienztga. «Tge spetgas ànc?»

Sar Blech sbalunzchaiva melpazchaint sün sieus chalchagns. «Che spettast auncha?»

Sar Blech sbaluonzchaiva tuot malpazchaint sülla pizza dals peis. «Sün che spettast amo?»


«Sch'enzatgi ei cheu in ratun miserabel, lu eis quei ti. Ei quei clar? E tes amitgs ein exact aschi miserabels sco ti. Vus fageis sco sche vus fusses ils megliers, mo en verdad essas vus ils pli gronds buglialatgs. Vus ughegieis gie mo da mudergiar scolars pli pigns, mo gliez ei ussa vargau. Sche vus tucheis en aunc inaga in buob ni ina mattatscha, scarpel jeu vus en tocca! Ei quei clar?»

«Sch'anzatgi e qua egn ratùn masiravel, alura es tei quel. E quegl cler? Ad igls teas amitgs en exact aschi masiravels sco tei. Vus fagez gea sco scha vus fussas igls migliers, mo an vardad eassas vus igls ple grànds buglialatgs. Vus uageaz gea me da murdargear sculars ple pintgs, mo quegl e ussa passo. Scha vus tutgeaz ànc egn'ea egn buab near egna buaba, vus scarp jou an toca! E quegl cler?»

«Scha qualchün es üna miserabla ratta, schi est tü quelo. Es que cler? E tieus amihs sun precis uschè miserabels scu tü. Vus as fais da grands, scu scha füssas ils meglders. Ma in vardet essas povers implasters. Vus vais be curaschi cunter ils pitschens, ma quelo glivra uossa. Scha vus tuchais aunch'üna vouta ad ün mat u ad üna matta, schi fatschi flus cun vus! Es que cler?»

«Sch'inchün es ün miserabel macac pischlus, lura est quai tü. Inclet? E teis amis sun ils listess macacs pischlus sco tü. Vus as fais da gronds, in vardà eschat vus però pitschens chajinchotschas. Vus vais be curaschi d'intemmurir ad uffants pitschens, ma cun quai esa uossa a fin. Scha vus toccais amo üna jada ad ün mat o ad üna matta, fetsch eu zappaditsch da vus trais! Inclet?»


Igl Alexander schascheva segl sieus litg a vurdava pitgiv segl palantschieu sura. El veva sagito egn autogol cun dar burape a tuts vevan ris or el parve da quegl. Malgro ca quegl eara ussa capito avànt ple c'egn'ura, santeva el ànc adigna las furadas agl sieus pèz.

Alexander giaschaiva sün sieu let e püffaiva sü pel tschêlsur. El vaiva fat ün autogol cun giuver a ballapè e tuots vaivan fat beffa d'el. Schabain cha intaunt eira passeda dapü cu ün'ura, badaiva'l aunch'adüna las furedas in sieu cour.

Alexander giaschaiva sün seis let e püffaiva sü pel tschêlsura. El vaiva fat ün agen gol cun giovar a ballapè e tuots til vaivan ris oura. Eir schi d'eira passà intant daplü d'ün'ura, sentiva el amo adüna las pizchadas dals cumpogns.


«Daco buc?», ha la creatira dumandau anavos. «Ti sas gie era discuorer.»

«Partge betg?», â la creatira amparo anavos. «Tei sas gea ear bagliafar.»

«Perche na?», ho dumando la creatüra. «Tü est eir bun da discuorrer.»

«Perche brich?», ha dumandà la creatüra. «Tü sast bain eir discuorrer.»


Alexander ei ius da scala si, cheu ei il pedel Huber vegnius encunter ad el. «Has ti fiers il pupi da slogn cheu giun plaun?»

Igl Alexander e ieu da stgeala sei, qua e igl pedel Huber vagnieu ancùnter ad el. «Âs tei fiers que pulpier da schlogn qua gioubass?»

Alexander es ieu a chesa e giand sü da s-chela, l'es gnieu incunter il custodi Huber. «Hest tü bütto giò per terra quist palperi da tschics?»

Cun ir sü da s-chala ha Alexander inscuntrà al pedel, sar Huber. «Hast tü büttà giò per terra quist palperi da tschic?»


«Fetg bien», ha dunna Schneiderhahn ludau. Als auters ha ella getg: «Ussa haveis vus viu co ei duei veser ora. Pia, sedei breigia!»

«Fetg bien», â la duna Schneiderhahn ludo. Agls oters â ella getg: «Ussa vez vus vieu co igl de vaser or. Peia, saded fadeia!»

«Stupend», l'ho ludo duonna Schneiderhahn. Als oters ho'la dit: «Uossa vais vis, cu cha vais da fer. Schi dai, dè's fadia!»

«Fich bun», til ha lodà duonna Schneiderhahn. Als oters ha ella dit: «Vus vais vis, co cha quai va. Dai dimena, as sfadiai!»


«Leu era el!», ha signur Blech clamau ed ha mussau en direcziun dad Alexander. «Ed el era silmeins aschi gronds.» El ha alzau siu maun seniester entochen sur siu tgau. «Jeu hai gie viu el cun mes agens egls.»

«Là e'l sto!», â igl signur Blech clamo ad â musso an direcziùn digl Alexander. «Ad el eara seglmains aschi grànd.» El â ulzo igl sieus màn saniester antocen sur igl tgieu. «Jou ve gea vieu el cugls meas agens îls.»

«Cò d'eira'l!», ho clamo sar Blech ed ho musso in direcziun d'Alexander. «Ed el eira almain da tuot uschè grand.» El ho uzo il maun dret fin surour sieu cho. «Eau l'he vis cun mieus egens ögls.»

«Vi là d'eira el!», ha clomà sar Blech ed ha muossà in direcziun dad Alexander. «Ed el d'eira almain uschè grond.» El ha dozà il man dret fin sur il cheu. «Eu til n'ha vis cun meis agens ögls.»


1. «Staupa la bucca, jeu sai buca seconcentrar aschia.»

1. «Tegna la buca, jou se betga saconzentrar ascheia.»

1. «Tegna tieu pical, eau nu'm se concentrer.»

1. «Tegna teis pical, eu nu'm sa concentrar.»


«Mo aschia va ei, sch'ins ei culs patratgs sil plaz da ballapei ni schiglioc enzanua, mo buca tier ils quens. Quei vegn ...»

«Mo ascheia va'gl, sch'ign e cugls patratgs sen la plaza da burape near schiglioc anzanouas, me betga tier igls quents. Quegl vean…»

«Ma que es il resultat, scha s'es culs impissamaints sülla plazza da ballapè u sest tü inua, be na tar las lezchas da quints. Que varo ...»

«Ma uschè vaja, schi s'es culs impissamaints sülla plazza da ballapè o inglur oter, be na pro'ls quints. Quai vain …»


«E daco eis ti lu buc en scola? Has fatg ina filistucca?»

«A partge es tei alura betg an scola? Âs fatg filistucas?»

«E perche nun est alura a scoula? Hest fat üna carogneda?»

«E perche nun est tü lura a scoula? Hast tü maglià oura alch?»


«Tgei ... daco ... tgei eis ei?» Alexander ha mirau sin Jonas sco sch'el vegness d'in auter mund.

«Tge … partge … tge e'gl?» Igl Alexander â vurdo separ igl Jonas, sco scha lez vagness d'egn oter mund.

«Che ... perche ... che es?» Alexander ho guardo sü per Jonas, scu sch'el füss d'ün oter muond.

«Che … perche … che esa?» Alexander ha guardà sün Jonas sco scha quel gniss d'ün oter muond.


La mumma ha mirau precautamein en cuschina. Cu ella ha viu ch’il ravgialet era aschi pigns e seseva sin meisa, eis ella vegnida viaden cun Marie sin bratsch.

La mama â tgito precautameing an tgadafiac. Cur c'ella â vieu c'igl rabgialet eara aschi pintg a saseva sen mesa, e ella vagnida aint cun la Marie sen bratsch.

La mamma ho cucco precautamaing aint in chadafö. Cur ch'ella ho vis il rabgialet uschè pitschen sün maisa, è'la gnida aint cun Maria sün bratsch.

La mamma ha guardà precautamaing in chadafö. Cur ch'ella ha vis il rabgialet uschè pitschen a sezzer sün maisa, es ella entrada cun Maria sün bratsch.


«Mo oz buca pli – ussa diermas ti gl'emprem inaga!» Ella ha dau ina buna sin siu frunt, ei sortida ed ha stizzau la cazzola.

«Mo oz betga ple – ussa dormas gl'amprem egn'ea!» Ella â do egna bipa segl sieus frùnt, â stizo la cazola ad e sortida.

«Ma na pü hoz – uossa dormast il prüm!» Ella l'ho do ün bütsch sül frunt, es ida our ed ho stüz la glüsch.

«Ma na plü hoz – uossa stoust tü il prüm durmir!» Ella til ha dat ün bütsch sül frunt, es ida our da chombra ed ha stüz la glüm.


«Alexander!», ha sia mumma clamau neu digl esch aviert. «Secapescha ch'el ei staus cheu. El steva davos tei e haveva si ina mascra sgarscheivla. Jeu hai gie viu el cun mes agens egls.»

«Alexander!», â sia mama clamo nà digl esch aviert. «Sacapescha c'el e sto qua. El steva davo te a veva sei egna mascra sgarschevla. Jou ve gea vieu el cun agens îls.»

«Alexander!», ho clamo sia mamma, chi staiva sün üsch. «Natürelmaing ch'el eira cò. Davous te staiva'l cun üna mascra terribla sül cho. Eau l'he bain vis cun mieus egens ögls.»

«Alexander!», ha clomà sia mamma chi staiva sül glim da l'üsch avert. «Natüralmaing ch'el d'eira quia. El staiva davo tai cun üna terribla mascra sur il cheu. Eu til n'ha vis cun meis agens ögls.»


«Pertgei calas ti da preleger?», ha Alexander dumandau.

«Partge tgalas da preliger?», â igl Alexander amparo.

«Perche glivrast da ler?», ho dumando Alexander.

«Perche rafüdast da leger?», ha dumandà Alexander.


a) Sch'ins legia in cudisch, entaupan ins adina puspei plaids ch'ins capescha buca ni mo a mesas. Scriva ils suandonts plaids els caums che paran a ti adattai.

a) Sch'ign ligia egn cudesch, antop'ign adigna puspe pleds c'ign capescha betga near me miez. Scriva igls savundànts pleds agls tgomps ca paran a tgei adatos.

a) Scha's legia ün cudesch, as chatta adüna darcho pleds cha nu s'inclegia u cha s'inclegia be a mezzas. Scriva ils seguaints pleds aint ils spazis adattos.

a) Schi's legia ün cudesch, as chatta adüna darcheu pleds chi nu s'inclegia o chi s'inclegia be a mezzas. Scriva ils seguaints pleds aint ils spazis adattats.


«Jeu selavel adina», ha Marie pretendiu ed ha mussau siu culiez schuber per cumprovar quei.

«Jou salav adigna», â la Marie pratandieu ad â musso igl sieus culiez schuber par cumprovar quegl.

«Eau am lev adüna», ho pretais Maria ed ho musso sieu culöz net.

«Eu'm lav adüna», ha pretais Maria ed ha muossà seis culöz net.


«Na, gliez den els betg», â igl Alexander sgargnieu. «Ad ussa seara finalmeing la buca, jou sto studagear.»

«Na, nu dessane», ho dit Alexander da que schgniervo. «Ed uossa tascha üna vouta, eau stögl ponderer.»

«Na, els nu dessan dudir», ha sibilà Alexander. «Ed uossa tascha chamön, eu stögl ponderar.»


Alexander ei sedaus breigia da ponderar ed ha decidiu da buca turnar en classa. El vuleva buca che tuts mirien sin el e fetschien damondas. Mo oravontut haveva el tema ch'ins savessi prender naven ad el siu ravgialet.

Igl Alexander â sado fadeia da studagear ad â dezidieu da betga turnar an classa. El leva betga ca tuts vardian sen el a fetschian amparadas. Mo surtut veva el tema c'ign savess prender davent ad el igl sieus rabgialet.

Alexander ho pondero invi ed innò ed ho decis da nu turner tar sia classa. El nu vulaiva gnir fisso da tuots e nu vulaiva stuvair respuonder a milli dumandas. Surtuot però vaiva'l temma, cha qualchün al pudess piglier davent il rabgialet.

Alexander ha ponderà üna pezza ed ha decis da nun ir illa classa. El nu laiva cha'ls oters guardan sün el ed til dumondan oura. Ma el vaiva impustüt temma chi's pudess tour davent ad el il rabgialet.


«Gie propi?» Il pedel era surstaus. «E ti, has ti forsa era viu el?»

«Ea, propi?» Igl pedel eara sursto. «A tei, âs tei forza ear vieu el?»

«Propi?» Il custodi d'eira surprais. «E tü, l'hest tü forsa eir vis?»

«Ah, propa?» Il pedel paraiva tuot schmort. «E tü, til hast tü forsa eir vis?»


e) Sebrattei ed empruei communablamein d'eruir la muntada da diesch dils plaids. Consultei – sche necessari – il vocabulari.

e) Discutad ad ampruvad cuminevlameing d'eruir la muntada da diesch digls pleds. Consultad – scha nezessari – igl pledari.

e) Discutè e pruvè da chatter insembel il sen da desch dals pleds. Consultè – scha que fo dabsögn – il dicziunari puter online.

e) Discutai e provai da chattar insembel il sen da desch dals pleds. Consultai – schi fa dabsögn – il dicziunari vallader online.


Il pedel ei ius tut bufatg sils pézs dils calzers tochen alla scaffa, ha aviert ella cun in maun e semtgau en tschel il fest per patangar. Mo auter che la vestgadira dad Alexander era nuot ella scaffa.

Igl pedel e ieu tut bufatg segls pezs digls calzers antocen tier la stgafa, â aviert ella cun egn màn a samtgieu an l'oter igl fest par patangar igl schani. Mo oter ca la raglia digl Alexander eara nut an stgafa.

Il custodi es ieu sülla pizza dals peis vi tar la s-chantschia, l'ho avierta cun üna stratta ed ho uzo il bastun per der ün paiver. Ma aint allò nun eira ünguott'oter cu'ls vstieus d'Alexander.

Il pedel es i luot luotin sülla pizza dals peis fin pro la s-chaffa, ha drivi cul man l'üsch ed ha dozà il bastun per dar il cop. Ma oter co la büschmainta dad Alexander nu d'eira nöglia in s-chaffa.


c) Tgei exprima il ravgialet sper il cuntegn culla construcziun «Ei quei clar!»? Fai ina supposiziun e porta in exempel concret, cura che ti drovas quella formulaziun.

c) Tge exprima igl rabgialet sper igl cuntegn cun la construcziùn «E quegl cler!»? Fe egna suposiziùn a porta egn exaimpel concret, cura ca tei dovras quella formulaziùn.

c) Che exprima il rabgialet culla frasa «Es que cler!»? Ponderescha bain e fo ün exaimpel concret, cur cha tü drouvast quell'expressiun.

c) Che exprima il rabgialet culla frasa «Hast inclet!»? Ponderescha bain e fa ün exaimpel concret, cur cha tü douvrast quell'expressiun.


«Gie, perquei che la mort cuora suenter ad ella», ha Jonas murmignau.

«Ea, parquegl ca la mort cura suainter ad ella», â igl Jonas murmagnieu.

«Hei, perche cha la mort l'es süls chalchagns», ho bruntulo Jonas.

«Schi, perquai ch'ella sto mütschir da la mort», ha manià Jonas.


Duront che Siegmut vegneva pli vegls, empruava el da saver ademplir ils giavischs da siu bab aschi bein sco pusseivel, perquei ch'el leva esser in bien fegl. Cun ina spada da lenn exercitava el da dar la spada, cun paliet ed artg e cul ballester sittava el sin nodas. El emprendeva dad ir a cavagl e cu el saveva pli u meins far quei, prendeva el ina lontscha e rimnava cun quella rins enten cavalcar sperasvi.

Durànt c'igl Siegmut e vagnieu ple vigl, ampruvava el da saver adamplir igls giavischs da sieus bab aschi bagn sco pussevel, parquegl c'el leva easser egn bùn fegl. Cun egna spada da len exerzitava el da dar la spada, cun piliet ad artg a cugl balester sagitava el sen nodas. El â amprieu dad ir a tgavagl a cur c'el saveva ple u mains far quegl, prandeva el egna làntscha a rimnava cun quella rentgs durànt tgavaltgear sperasvei.

Gnind pü grand, as daiva Siegmut üna fadiuna da cuntanter ils giavüschs da sieu bap, perche ch'el vulaiva esser ün bun figl. Cun üna speda da lain exercitaiva'l a cumbatter, cun arch e frizza e cul balaister traiva'l sün schaibgias. El s'ho lascho uzer sül chavagl ed ho imprains ad ir a sella. Alura ho'l piglio üna launtscha e chavalgiand ho'l ramasso rinchs, chi d'eiran giò per terra.

Cun gnir plü grond s'ha Siegmut sfadià da satisfar als giavüschs da seis bap, perquai ch'el vulaiva esser ün bun figl. Cun üna spada da lain exercitaiva el a dar spada, cun l'arch e cul balaister traiva el sün schaibgias. El as laschaiva dozar sün seis chavagl ed ha emprais ad ir a sella, e cur ch'el savaiva far quai vaira bain, ha el tut üna lantscha ed ha exercità a ramassar cun quella rinchs cun chavalgiar sper quels via.


«Halt!», ha el clamau. «Nua vuleis vus ir?»

«Stop!», ha el clomà. «Ingio vulais vus ir?»


Puspei ha el buca survegniu risposta. Persuenter ei igl esch sesaviarts e sia mumma ha mirau viaden.

Puspe â el survagnieu nigna rasposta. Parsuainter â igl esch s'aviert a la mama â vurdo an tgombra.

Darcho nun ho'l survgnieu üngüna resposta. Per la peja es la mamma capiteda aint dad üsch. «Hest tü clamo?»

El nun ha però darcheu surgni ingüna resposta. Lura s'ha drivi l'üsch e sia mamma ha guardà aint in chombra. «Hast tü clomà?»


«Ord spir plascher, miu car. E perquei che jeu sun loscha da tei, sgarscheivel loscha.»

«Da spir plascher, igl mieus tgear. A parquegl ca jou sund loscha da te, sgarschevlameing loscha.»

«Da spür plaschair, mieu cher. E perche ch'eau sun superbgia da te, da nar superbgia.»

«Dal plaschair, meis mat. E perquai ch'eu sun superbgia sün tai, fich fich superbgia.»


«Jeu seturpegiass dad adina pretender che tia sora seigi la cuolpa!», ha la mumma sevi-

«Jou saturpagess dad adigna pratender ca tia sora segi la cualpa!», â la mama savilo.

«Eau am vargugness da der adüna la cuolpa a mia sour!», ho lagno la mamma.

«Eu'm turpiess da dar adüna la cuolpa a mia sour!», ha sibilà sia mamma.


Schegie ch'ils affons havevan udiu co il ravgialet haveva lavau il tgau a lur scolast e protegiu els, pareva quella creatira selvadia ad els terribla. Pér cu el era vegnius pli pigns e veseva buca pli ora aschi prigulus, han els ughegiau da bandunar lur zups.

Schagea c'igls unfànts vevan udieu co igl rabgialet veva lavo igl tgieu a lur surmester a protegieu els, pareva quella creatira salvatga ad els teribla. Per cur c'el eara vagnieu ple pintg a vaseva betga ple or aschi privlus, ân els uagieu da bandunar lur zups.

Eir scha'ls iffaunts vaivan udieu, cu cha'l rabgialet vaiva lagno cul magister e vaiva piglio spraisa per els, vaivane listess temma da la creatüra sulvedgia. Pür cur ch'el es darcho gnieu pü pitschen e nu guardaiva pü our uschè prievlus, s'haune ris-chos our da lur zops.

Eir scha'ls uffants vaivan dudi, co cha'l rabgialet vaiva dat ün lavacheu al magister e tils vaiva tut in spraisa, tils faiva l'homin sulvadi temma. Pür cur cha quel d'eira gnü darcheu pitschen e nu vezzaiva plü oura uschè privlus, han els ris-chà da bandunar lur zops.


g) Ils plaids ella cruschera cumparan els capetels 7 tochen 10 dil cudisch. Anflas ti la sligiaziun? Lezza indichescha a ti numnadamein gest tgei che ti stos far sco davos pensum da quei exercezi.

g) Igls pleds an la cruschera cumparan agls capetels 7 tocen 10 digl cudesch. Tgatas tei la schliaziùn? Leza inditgescha a tgei numnadameing gest tge ca tei stos far sco davosa leztga da que exerzezi.

g) Ils pleds da l'ingiuvinera vegnan avaunt aint ils chapitels 'Puah, che s-chif!' fin 'Vaira scort'. Chattast tü la frasa da soluziun? Quella at disch güst che cha tü stust fer scu ultima lezcha da quist exercizi.

g) Ils pleds da l'ingiavinera vegnan avant aint ils chapitels 'Bäh, che s-chif!' fin 'Vaira scort'. Chattast tü la frasa da soluziun? Quella at disch güsta che cha tü stoust far sco ultima lezcha da quist exercizi.


Duront ch'ils affons admiravan aunc il ravgialet, ei igl esch sesaviarts in tec. La menadra dalla scola, dunna Schäfer-Enzenberg, ha catschau viaden il tgau ed ha mirau per la stanza entuorn. Spert ha Alexander zuppau il ravgialet en siu turnister. Cu dunna Schäfer-Enzenberg ha buc engartau in monster ni enzatgei semegliont, ha ella aviert igl esch diltut ed ei entrada. Signur Blech ei restaus temeletgs davos ella per saver fugir da tut temps.

Durànt c'igls unfànts admiravan ànc igl rabgialet, â igl esch s'aviert ampo. La manadra da la scola, duna Schäfer-Enzenberg, â catscho naadaint igl tgieu ad â vurdo par la stànza anturn. Speart â igl Alexander zupo igl rabgialet agl sieus turnister. Cur ca la duna Schäfer-Enzenberg â vieu ni monster ni anzatge samagliànt, â ella aviert digltut igl esch ad e antrada. Igl signur Blech e rasto tamalitg davo ella par saver fugir mintga mumaint.

Intaunt cha'ls iffaunts admiraivan auncha il rabgialet, ho la mnedra da scoula, duonna Schäfer-Enzenberg, cucco aint da porta. Alexander ho svelt zuppo il rabgialet aint in sia buscha. Zieva cha duonna Schäfer-Enzenberg nu vaiva vis ne ün monster ne qualchosa simil, ho'la aviert dal tuot la porta ed es entreda. Sar Blech, quel chajus, es resto davous ella, per pudair in cas taglier la corda.

Intant cha'ls uffants guardaivan amo be buonder aint pel rabgialet, s'ha drivi planet l'üsch. La manadra da scoula, duonna Schäfer-Enzenberg, ha chatschà aint il cheu ed ha guardà intuorn illa stanza. Alexander ha svelt zoppà il rabgialet in sia barsocca. Davo cha duonna Schäfer-Enzenberg nu vaiva vis ün monster o alch simil, ha ella drivi dal tuot l'üsch ed es entrada. Sar Blech es restà tuot strami davo ella per pudair mütschir d'ün mumaint a tschel our dad üsch.


«Jeu vesel propi ora selvadi», ha el manegiau. «Buca da smarvigliar che tuts peglian tema, sch'els vesan mei. Jeu hai gie bunamein tema da memez.»

«Jou vez propi or salvadi», â el managieu. «Betga da sasmarvagliear ca tuts tgapan tema, sch'els mi vezan. Jou ve gea bunameing tema da mamez.»

«Eau guard propi our sulvedi», ho'l managio. «A nun es da ster stut, cha tuots clappan temma, sch'els am vezzan. Eau d'he bod temma da me svess.»

«Eu guard propa oura sulvadi», ha el manià. «I nun es da's dar da buonder cha tuots tschüffan temma, sch'els am vezzan. Eu n'ha bod tema da mai svess.»


«Stuesses ti buc esser en scola da quellas uras?», ha igl um grond dumandau. «Ni haveis vus forsa puspei vacanzas?»

«Stuessas tei betg easser an scola da quellas uras?», â igl grànd um amparo. «Near vez vus forza puspe vacànzas?»

«Nu vessast dad esser a scoula da quistas uras?», ho dumando l'homun. «U vais già darcho vacanzas?»

«Nu stessast tü esser a scoula da quistas uras?», ha dumandà l'hom. «O vais vus fingià darcheu vacanzas?»


«Jeu sun in ravgialet», ha il ravgialet repetiu. «Daco damondas ti quei? Ti tez has gie scaffiu mei, pia stos ti era saver tgei che jeu sun.»

«Jou sund egn rabgialet», â igl rabgialet repetieu. «Partge ampearas tei quegl? Tei mi âs gea tez stgafieu, peia stos tei ear saver tgi ca jou sund.»

«Eau sun ün rabgialet», ho repetieu il rabgialet. «Perche am dumandast quecò? Tü svess m'hest creo, dimena stust bain eir savair, che ch'eau sun.»

«Eu sun ün rabgialet», ha repeti il rabgialet. «Ma perche dumondast? Tü svess m'hast bain creà, damaja stoust tü bain eir savair che ch'eu sun.»


Igl rabgialet â musso sen la Marie. «A tei fas adigna aschi da pulita a da tgeara, mo tei es semplameing egna zepla digl tùn! Jou salav adigna!», â el imito la Marie. «Quegl e getg manzegnas, sco quegl ca tei gis adigna manzegnas! Igl ple bugent zurzinass jou egn'ea te sco'gl s'oda!»

Il rabgialet ho musso sün Maria. «E tü fest adüna la bravina e cherina ed impè est üna zepra fatta! Eau am lev adüna», ho'l schimgiotto a Maria. «Que es dit manzögnas, scu cha tü dist adüna manzögnas! Il pü gugent at dessi üna vouta üna brava crunzleda!»

Il rabgialet ha muossà sün Maria: «E tü fast adüna uschè da brava e sonchina, in vardà est tü però üna vaira stria! Eu’m lav adüna», ha el imità a Maria. «Quai sun manzögnas, tü dist nempe adüna manzögnas! Il plü jent at dessa üna jada üna dretta pastrida!»


«Jeu stun mal, Alexander, quei less jeu gnanc. Mo jeu hai buc aschi bien il mument. Jeu hai problems en biro e sun pervia da quei pli spert vilentada che schiglioc», ha ella empruau da declarar.

«Jou stund mal, Alexander, quegl vi jou gnànc. Mo jou ve betg aschi bien igl mumaint. Jou ve problems agl biro a sund parquegl ple speart vilada ca schiglioc», â ella ampruvo da declarar.

Ella es resteda tschanteda ün'intera pezza, es passeda cul maun liber tres ils chavels e l'ho guardo ponderand. «Que am displescha, Alexander, que nu vulessi niauncha fer. Ma pel mumaint nu'm vo que taunt bain. Eau d'he problems in büro e sun pervi da que forsa main pazchainta cu uschigliö», ho'la pruvo da declarer.

Ella es restada tschantada üna pezza, ha strichà cul man tras ils chavels ed ha guardà sün el tuot pensiva. «Quai am displascha, Alexander, quai nu less eu gnanca. Ma pel mumaint nu stun eu uschè bain. Eu n'ha problems in büro e sun perquai forsa plü sensibla co inschinà», ha ella manià.


«Gl'emprem la pintga», ha il ravgialet cumandau.

«Gl'amprem la pintga», â igl rabgialet cumando.

«Il prüm la pitschna», ho cumando il rabgialet.

«Il prüm la pitschna», ha cumandà il rabgialet.


«Donn», ha Alexander manegiau. «Talgias cun truffels frittai e ketchup gusta numnadamein excellent – sch'ins vegn buc gest mudergiaus d'ina sora pintga.»

«Don», â igl Alexander managieu. «Liongias cun hardefels fritos a ketchup gusta numnadameing exzelent – sch'ign vean betga gest tanto d'egna sora pintga.»

«Pcho», ho managio Alexander. «S-chalpetta cun pomfrits e ketchup gusta da nar bain – impustüt sainza üna sour, chi secca las ballas.»

«Puchà», ha manià Alexander. «Üna s-chalpetta cun pomfrits e ketchup gusta nempe fich bain – sainza üna sour chi dà sülla nerva.»


Alexander ha alzau la schuiala ed ha scurlau il tgau.

Igl Alexander â ulzo la giveala ad â scurlo igl tgieu.

Alexander ho uzo las spedlas ed ho squasso il cho.

Alexander ha dat da las spadlas ed ha squassà il cheu.


«Bien!», ha Alexander rispundiu cuort e bien. Tgei mava quei tier a quei tappalori?

«Bagn!», â igl Alexander raspundieu curt a bagn. Tge nava quegl tier a que tabalori?

«Bain!», ho respundieu Alexander da que süt. Che giaiva que tiers a quist tabalori?

«Bain!», ha respus Alexander da quai süt. Che giaiva quai pro a quist martuffel?


«Ti pign ratun miserabel plein larmas fas smanatschas a mi?» Ils egls da Silvio ein setratgs ensemen pli e pli fetg. «Suenter scola prendel jeu a mauns tei aschi fetg che tia mumma enconuscha buca pli tei cu ti tuornas a casa! Ed ussa dai a mi quei turnister!» El ha stratg el orda maun ad Alexander. Il medem mument ei il ravgialet mitschaus viado ed ei spert vegnius pli gronds.

«Tei pintg miserabel ratùn plagn larmas mi vol schmanatschar?» Igls îls digl Silvio ân satratg anzemel ple a ple fetg. «Suainter scola ti prend jou a màn aschi fetg ca tia mama ancanuscha betga ple te cur ca tei turnas a tgea! Ad ussa de a mei que turnister!» El â stratg agl Alexander igl turnister ord màn. Igl madem mumaint e igl rabgialet mitschieu veiador ad e speart vagnieu ple grànd.

«Tü miserabla ratta. Est be muoch e larmas ed am voust imnatscher?» Ils ögls da Silvio sun dvantos tuot strets. «A te cruonzli tres zieva scoula, cha tia mamma nu't cugnuoscha pü, cur cha tü rivast a chesa! Ed uossa no culla buscha!» El l'ho stratta our d'maun ad Alexander. Inaquella es il rabgialet saglieu our ed ho cumanzo a crescher e crescher.

«Tü miserabel macac pischlus am voust imnatschar?» Silvio ha fat ögls noschs. «Davo la scoula survainst tü schlops e clocs cha tia mamma nu't cugnuoscha plü, cur cha tü tuornast a chasa! Ed uossa nan culla barsocca!» El ha strat quella our d'man ad Alexander. A listess temp es sagli nanpro il rabgialet ed es svelt gnü plü grond.


«Miu ravgialet», ha Alexander rispundiu ed ha rapportau cuort agl um, co el haveva dessignau il ravgialet e clamau quel en veta, tgei ch'era schabegiau en scola e daco ch'el seseva ussa cheu.

«Igl mieus rabgialet», â igl Alexander raspundieu ad â raporto curt agl um, co el veva dissignieu igl rabgialet a clamo quel an veta, tge c’eara capito an scola a partge c'el saseva ussa qua.

«Mieu rabgialet», ho respundieu Alexander e quinto be cuort a l'hom, cu ch'el vaiva pittüro e fat gnir viv il rabgialet, che chi d'eira capito a scoula e perche ch'el tschantaiva cò.

«Meis rabgialet», ha respus Alexander ed ha quintà a l'hom cun pacs pleds, co ch'el ha disegnà e fat viver il rabgialet, che chi d'eira capità in scoula e perche ch'el sezzaiva uossa quia.


g) Ed ussa rimnein nus plaids che han tuts da far culla medema tematica (uaul, plonta, ir a spass, feglia). Cumpletescha ils matgs flurs cun plaids adattai e fai suenter aunc in agen matg.

g) Ad ussa rimnagn nus pleds c'ân tuts da far cun la madema tematica (gòld, plànta, ir a spass, figlia). Cumpletescha igls matgs flurs cun pleds adatos a fe suainter ànc egn agen matg.

g) Ed uossa ramassains pleds chi haun tuots da chefer culla listessa tematica (p.ex. il god: bös-ch, ir a spass, föglias, sulvaschina). Cumplettescha ils püschels fluors cun pleds adattos e fo alura auncha ün egen püschel.

g) Ed uossa ramassaina pleds chi han tuots da chefar culla listessa tematica (p.ex. il god: bös-ch, ir a spass, föglias, sulvaschina). Cumplettescha ils püschels fluors cun pleds adattats e fa lura amo ün agen püschel.


Dunna Schneiderhahn ha entschiet a cuorer. Ils affons han mirau tier, entgins tenevan ils mauns avon la bucca e rievan.

La surmestra â antschiet a curer. Igls unfànts ân vurdo tier, anzaquànts tanevan igl màn davànt la buca a rievan.

Duonna Schneiderhahn ho cumanzo a cuorrer. Ils iffaunts haun guardo tiers, ün pêr riaivan a la zuppeda.

Duonna Schneiderhahn ha cumanzà a cuorrer intuorn. Ils uffants staivan intuorn e guardaivan sün ella, ün pêr han cumanzà a sfrignir.


«Alexander, igl ei neras uras, has capiu?»

«Alexander, igl e neras uras, âs capieu?»

«Alexander, ad es ura e strasura, m'hest inclet?»

«Alexander, id es temp ed ura, m'hast inclet?»


«Vid ...» Alexander ha targlinau. El menziunava pli bugen buc il telefonin, perquei ch'el era segirs che Amadeus manegiava ch'ins drovi buca telefonins. «Vida tei e daco che ti vivas aschia.»

«Ve …». Igl Alexander â targino. El manzunava ple bugent betg igl telefonet, parquegl c'el eara siir c'igl Amadeus manageava c'ign dovri betga telefonets.

«Eau pens a ...» Alexander ho esito. A d'eira meglder da nu dir ünguotta, perche ch'el eira persvas, cha per Amadeus nu faiva que dabsögn d'avair ün telefonin. «Eau pens a te e perche cha tü vivast uschè.»

«Vi da …» Alexander vaiva pers il fil. El ha preferi da nu manzunar il telefonin, perquai ch'el savaiva cha Amadeus d'eira da l'avis chi nu's douvra telefonins. «Vi da tai e perche cha tü vivast uschè.»


Il ravgialet ha dau il tgau. «Mo sch'enzatgi mudregia tei e ti vegns vilaus, lu vegn jeu.»

Igl rabgialet â do digl tgieu. «Mo sch'anzatgi tainta te a tei veans vilo, alura vignt jou.»

Il rabgialet ho do dal cho. «Ma scha qualchün at secca e tü vainst grit, schi vegni.»

Il rabgialet ha dat dal cheu. «Ma sch'inchün at fa gnir grit, vegn eu be subit.»


«Quei capeschel jeu buc», ha sia mumma murmignau consternada. «Jeu sun gie buca narra.»

«Quegl capesch jou betga», â la mama murmagnieu cunsternida. «Jou sund gea betga nara.»

«Eau nun incleg», ho marmugno sia mamma tuot consterneda. «Eau nu sun bain na our d'clocha.»

«Quai nun incleg eu», ha marmuognà sia mamma tuot perplexa. «Eu nu sun bain na narra.»


El ha dau il tgau. «Mo ... daco ... daco eis ti gest vegnius tier mei e buca tier in auter buob?»

Igl Alexander â do digl tgieu. «Mo … partge … partge es tei gest vagnieu tier me a betga tier egn oter buab?»

El ho do dal cho. «Ma ... perche ... perche est güst gnieu tar me e na tar ün oter mat?»

El ha dat dal cheu. «Ma … perche … perche est tü güsta gnü pro mai e na pro ün oter mat?»


«Ti sas mirar!», ha il ravgialet clamau. Sia vusch tunava ussa pli ferma e buca pli sco sch'el fuss cunauras, denton aunc adina sco sch'el stuess far giu nas urgentamein.

«Tei sas vurdar!», â igl rabgialet clamo. La sia vusch tunava ussa ple fearma a betga ple sco sch'el fuss aintanoras, dantànt ànc adigna sco sch'el stuess urgiaintameing zuflar giou nas.

«Tü poust guarder!», ho clamo il rabgialet. Sia vusch tunaiva uossa pü ferma e na pü uschè rocha, ma aunch'adüna uschè, scu sch'el vess urgiaintamaing da zufler il nes.

«Uossa poust tü drivir ils ögls!», ha clomà il rabgialet. Sia vusch d'eira uossa plü ferma e na plü uschè raca, ma amo adüna uschè sco sch'el stess far giò il nas.


«Uss mira inaga quei cheu!» Sia mumma ha mussau sin in briec da matgs sfraccau sper igl esch-casa.

«Ussa varda egn'ea quegl qua!» Sia mama â musso sen egn vaschi da flurs sfartgieu sper igl esch-tgea.

«Guarda cò!» Sia mamma ho musso sün ün vasch da fluors ruot dasper la porta da lur abitaziun.

«Guarda qua!» Sia mamma ha muossà sün ün pot da fluors in tanta tocs sper l'üsch da l'abitaziun.


«Tgei eis ei?», ha ella dumandau aunc inaga. «Daco has ti clamau mei?»

«Tge e'gl?», â ella ànc egn'ea amparo. «Partge mi âs clamo?»

«Che es?», ho'la dumando aunch'üna vouta. «Perche m'hest clamo?»

«Che esa?», ha ella dumandà amo üna jada. «Perche m'hast tü clomà?»


«Pssst!», ha Alexander fatg. «Buc aschi dad ault.»

«Pssst!», â igl Alexander fatg. «Betg aschi dadòlt.»

«Pssst!», ho fat Alexander. «Nu sbragir uschè.»

«Pssst!», ha fat Alexander. «Nu discuorrer uschè dad ot.»


El ei ius en cuschina ed ei staus levgiaus, cu Marie seseva sco adina vid la meisa d'ensolver.

El e ieu an tgadafiac ad e sto surleavgieu cur ca la Marie saseva sco adigna ved la mesa d'anzolver.

El es ieu our in chadafö e d'eira surleivgiò da vzair a Maria, chi tschantaiva scu adüna a maisa.

El es i in chadafö e d'eira surleivgià cha Maria sezzaiva, sco adüna, vi da la maisa.


Alexander ha aviert ils egls – ed ha gest puspei serrau els.

Igl Alexander â aviert igls îls – ad â gest puspe saro els.

Alexander ho aviert ils ögls – ed ils ho dalum darcho serros.

Alexander ha drivi ils ögls – e tils ha subit darcheu serrà.


«Sil latg senoda ina pelletscha tarladida.»

«Sül lat nouda üna pletscha s-chiffusa.»


Ed avon ch'in scolast ei vegnius era el gia puspei aschi pigns che Alexander ha saviu metter el en siu turnister. Lu eis el spert svanius sin tualetta ed ha serrau igl esch. El ha aviert il turnister ed ha contemplau il ravgialet.

Ad avànt c'egn surmester e vagnieu, eara quel gea puspe aschi pintg c'igl Alexander igl â savieu meter agl sieus turnister. Alura e'l dabot svanieu sen tualeta ad â saro igl esch. El â aviert igl turnister ad â contemplo igl rabgialet.

Oters guardaivan be tais aint pel rabgialet. Ed aunz ch'ün magister es rivo, d'eira'l già darcho uschè pitschen, ch'Alexander l'ho pudieu chatscher in sia buscha. Alura è'l svelt svanieu illa tualetta e s'ho serro aint. El ho aviert la buscha ed ho contemplo il rabgialet.

Oters han guardà tais sü pel rabgialet. Ed avant ch'ün magister es rivà, d'eira quel darcheu uschè pitschen cha Alexander til ha pudü chatschar in sia barsocca. Lura es Alexander svani svelt sün tualetta ed ha serrà l'üsch culla clav. El ha drivi la barsocca ed ha guardà giò sül rabgialet.


«Ti vesas ora aschi sgarscheivel», ha Alexander murmignau ed ha tschaghignau spert.

«Tei vezas or aschi sgarschevel», â igl Alexander murmagnieu ad â dabot tschignieu.

«Tü guardast our uschè sgrischaivel», ho Alexander marmugno e cucco be svelt svelt.

«Tü guardast oura sgrischaivel», ha marmuognà Alexander ed ha drivi ün zich ils ögls.


«E sch'ella anfla tei, pren ella naven tei da mei e siara en tei – ni setta giu tei.»

«A sch'ella tgata te, prend'ella davent te da me a seara aint te – near sageta giou te.»

«E sch'els at chattan, at pigliane cun se e't serran aint – u at schluppettan.»

«E sch'els at chattan, at piglian els cun sai e't mettan in praschun – o lura at schluppettane.»


Cumposiziun, stampa e ligiadira: Casanova Druck und Verlag AG, Cuera

Cumposiziùn, stampa a cuvearta: Casanova Druck und Verlag AG, Cuira

Cumposiziun, stampa e liadüra: Casanova Druck und Verlag AG, Cuira


Oz havevan els buca mo matematica e tudestg tier signur Blech, mobein era duas uras sport tier dunna Schneiderhahn. Ei pareva ch'ella haveva aunc buc udiu dil ravgialet ni ch'ella carteva semplamein buc ei.

Oz vevan els betga me matematica a tudestg tier igl signur Blech, mobagn ear duas uras gimnastica tier la duna Schneiderhahn. Igl pareva c'ella vegi ànc udieu nut digl rabgialet near c'ella carteva semplameing betg egl.

Hoz nu vaivane be matematica e rumauntsch tar sar Blech, dimpersè eir duos lecziuns da gimnastica tar duonna Schneiderhahn. Ella nu vaiva pera udieu aunch'ünguotta dal rabgialet, u ch'ella s'impipiva dad el.

Hoz nu vaivan els be matematica e tudais-ch pro sar Blech, ma eir duos uras sport pro duonna Schneiderhahn. Quella paraiva da nun avair amo dudi nöglia dal rabgialet o lura nu vulaiva ella simplamaing na crajer l'istorgia.


«Quei ei gie stupid», ha Alexander murmignau ed ei ius el bogn per lavar giu il ketchup da sia fatscha.

«Quegl e gea stupid», â igl Alexander murmagnieu ad e ieu agl bogn par lavar giou igl ketchup da la sia fatscha,

«Que es üna povra grascha», ho bruntulo Alexander ed es ieu our i'l bagn per laver davent il ketchup da sia vista.

«Üna bella pulenta!», ha brunclà Alexander ed es currü aint il bogn per lavar il ketchup giò da sia fatscha.


La mumma haveva ussa buca la forza da dar ad el ina dretga risposta. Ella ei sepusada encunter il rom digl esch ed ha scurlau il tgau. «Jeu sun gie buca narra. Jeu hai gie viu el. Ni vesel jeu ussa gia spérts? Sun jeu gia aschi lunsch?»

La mama veva ussa betga la forza da dar egna detga rasposta ad el. Ella â sapuso ancunter igl rom digl esch ad â scurlo igl tgieu. «Jou sund gea betga nara. Jou ve gea vieu el. Near vez jou ussa gea spérts? Sund jou gea schi lientsch?»

La mamma nu vaiva üngüna forza per der üna resposta adatteda. Ella s'ho puzzeda vi da l'üschadüra ed ho squasso il cho. «Eau nu sun bain na our d'clocha. Eau l'he tuottüna vis. U vezzi già spierts? Suni già uschè inavaunt?»

La mamma nu d'eira uossa capabla da til dar la dretta resposta. Ella as pozzaiva cunter il rom da l'üsch e squassaiva il cheu. «Eu nu sun bain na narra. Eu sun sgüra ch'eu til n'ha vis. O vez eu uossa fingià spierts? Sun eu fingià in quel stadi?»


a) Il ravgialet s'exprima savens en in tun ruh, aschia che tuts peglian tema. Tgei plaids ein tenor tiu manegiar ils pli ferms e nauschs? Cun tgeinins havesses ti mai ughegiau da sedrizzar a tia mumma? Dai colur ad els.

a) Igl rabgialet s'exprima savens an egn tùn ruh, ascheia ca tuts tgapan tema. Tge pleds en tanor igl tieus managear igls ple fearms a noschs? Cun tgenegns vessas tei mena uagieu da sadrizar a tia mama? De calur els.

a) Il rabgialet s'exprima suvenz cun ün tun grob, uschè cha tuots clappan temma. Che pleds sun a tieu avis ils pü noschs e ferms. Chenüns nu ris-chessast tü mê da dir a tia mamma? Culurescha'ls.

a) Il rabgialet s'exprima suvent cun ün tun grob, uschè cha tuots tschüffan temma. Che pleds sun a teis avis ils plü noschs e ferms. Chenüns nu ris-chessast tü mai da dir a tia mamma? Tils culurischa.


7. «Ella ei era la cuolpa, buca mo jeu. Adina il medem!»

7. «Ella e ear la cualpa, betga me jou. Adigna igl madem!»

7. «Ella es eir la cuolpa, na be eau. Adüna il listess.»

7. «Ella es eir la cuolpa, nöglia be eu. Adüna il listess.»


«Gi ad el da restar aschi pigns», ha Marie supplicau siu frar. «Sch'el ei aschi gronds sco avon, lu hai jeu tema.»

«Gi ad el da rastar aschi pintg», â la Marie suplitgieu sieus frar. «Sch'el e aschi grànd sco avànt, alura ve jou tema.»

«Di'l da rester uschè pitschen», ho ruvo Maria a sieu frer. «Sch'el es uschè grand scu avaunt, schi d'heja nempe temma.»

«Til di da restar uschè pitschen», ha supplichà Maria a seis frar. «Sch'el es uschè grond sco avant, n'haja temma.»


«Quei ei ina curiosa fuorma magica», ha Alexander manegiau.

«Quegl e egna curiusa furmla magica», â igl Alexander managieu.

«Quecò es però üna curiusa fuormla magica», ho managio Alexander.

«Ma che curiusa fuormla magica», ha manià Alexander.


Quella sera ha Alexander gitg buc saviu sedurmentar, perquei ch'el haveva traso da ponderar vida quei gi turbulent. Inaga ha el perfin ziplau a sesez en in bratsch per controllar, sch'el seigi neunavon ni sch'el hagi forsa buca mo sesemiau dil ravgialet. El ha ziplau aschi fetg ch'el ha getg «Au!».

Quella sera â igl Alexander gî betga savieu sadurmantar, parquegl c'el veva trasor da patartgear ve da que gi turbulent. Egn'ea vev'el parfegn piztgieu a sasez agl bratsch par controlar, sch'el segi aleart near sch'el vegi forza me sasamgnieu digl rabgialet. El â piztgieu aschi fetg c'el â getg: «Au!»

La saira nu d'eira Alexander lönch na bun da s'indrumanzer, perche cha zieva quist di turbulent al passaiva üna pruna tres il cho. Üna vouta s'ho'l dafatta pizcho aint il bratsch per controller, sch'el eira svaglio u sch'el s'insömgiaiva. El s'ho pizcho uschè ferm, ch'el ho dit: «Au!».

La saira nu s'ha Alexander lönch na pudü indurmanzar. Seis cheu fümaiva amo adüna da las impreschiuns da quist di turbulent. Üna jada s'ha el perfin pizchà a sai svess aint il bratsch per savair, sch'el d'eira propa svaglià e nu vaiva simplamaing sömgià dal rabgialet. El as vaiva pizchà uschè ferm ch'el vaiva clomà «aua!»


Ni auter, en in tun pli migeivel e cun accentuar il JEU:

Near oter, an egn tùn ple mievel a cun aczentuar igl JOU:

U in ün tun pü amiaivel e cun accentuer il 'eau':

O in ün tun plü amiaivel e cun accentuar il 'eu':


Havesses ti capiu la muntada dil plaid era senza encurir el cudisch? Fai ina crusch, sche quei ei il cass.

Vessas tei capieu la muntada digl pled ear sainza ancurir agl cudesch? Fe egna crusch, scha quegl e igl cass.

Vessast inclet ils pleds taliauns eir sainza agüd dals pleds rumauntschs? Fo üna crusch, scha que es il cas.

Vessast inclet ils pleds talians eir sainza agüd dals pleds rumantschs? Fa üna crusch scha quai es il cas.


«Na, quia nun es stat ingün hom mascrà.»


«Jeu sun ni in signur ni ina dunna. Jeu sun in ravgialet, schiglioc nuot. Ei quei clar?»

«Jou sund ni egn signur ni egna duna. Jou sund egn rabgialet, schiglioc nut. E quegl cler?»

«Eau nu sun ne ün sar ne üna duonna. Eau sun ün rabgialet e basta. Es que cler?»

«Eu nu sun ne ün sar ne üna duonna. Eu sun ün rabgialet, e basta. Inclet?»


• Tgei lungatg (da quels survart) capeschas ti il meglier, tgeinin il mender?

• Tge lungatg (da quels survart) capeschas tei igl miglier, tgenegn igl mender?

• Che lingua (da quellas survart) inclegiast tü il meglder, chenüna main bain?


«Hai jeu gest getg», ha Amadeus rispundiu.

«Ve jou gea gest getg», â igl Amadeus raspundieu.


En scola era semidau enqual caussa. Biars affons mavan ord via ad Alexander, auters eran aschi gentils cun el ch'ei deva en egl. E signur Blech era strusch d'enconuscher pli. El steva buca pli sco in vegl marmugn avon la classa e scriveva plein la tabla crusch e traviers cun cefras. El declarava ussa ils quens plaun ed aschia ch'ils scolars capevan e sch'ei stueva esser era treis ni quater gadas. Duront far quei mirava el adina puspei anavos tementaus. El haveva aunc buc emblidau la scuntrada cul ravgialet.

An scola veva anqual tgossa samido. Blears unfànts navan ord veia agl Alexander, oters earan aschi curtasevels cun el c'igl curdava sei. Ad igl signur Blech eara strusch ple d'ancanuscher. El steva betga ple sco egn vigl marmugn davànt la classa a scriveva plagn la tavla crusch a traviers cun zefras. El declarava uss igls quents plànsieu ad ascheia c'igls sculars capevan, a sch'igl stueva easser, declarav'el igl madem tres near quater geadas. Durànt far quegl vurdav'el adigna puspe anavos plagn tema. El veva ànc betg amblido la scuntrada cugl rabgialet.

A scoula as vaiva müdo üna pruna. Bgers iffaunts giaivan our d'via ad Alexander, oters eiran tuot in üna vouta fich amiaivels cun el. Ed a sar Blech nu's cugnuschaiva bod na pü. El nu staiva pü scu ün bruntulun davaunt la classa e scrivaiva in crusch ed in traviers vi da la tevla. El declaraiva ils quints uossa plaun ed inclegiantaivel, scha que stuvaiva esser eir trais u quatter voutas, guardand però adüna darcho intuorn be spavent. L'inscunter cul rabgialet l'eira auncha fich preschaint.

In scoula as vaivan müdà diversas chosas. Blers uffants giaivan our d'via ad Alexander, oters d'eiran remarchabelmaing gentils cun el. E sar Blech nu d'eira bod na plü da cugnuoscher. El nu staiva plü sco ün vegl marmuogn davant la classa ed impliva tuot la tabla cun nomers. El decleraiva uossa ils quints bler plü plan ed uschè cha tuots tils pudaivan incleger, minchatant eir trais o quatter jadas. Ed el guardaiva adüna darcheu intuorn tuot nervus. El d'eira amo massa intemmuri da l'inscunter cul rabgialet.


«Al péz dil pei hai jeu getg, buc al schanugl!»

«Tigl pez digl pe ve jou getg, betga tigl schanugl!»

«Fin tal pè d'heja dit, na fin tal schnuogl!»

«Al piz dal pè, n'haja dit, na al schnuogl!»


«Quei dat ei buc», ha sia mumma murmignau. «Quei ei nunpusseivel.»

«Quegl dat igl betg», â la mama murmagnieu. «Quegl e nunpussevel.»

«Que nu po esser», ho marmugno la mamma. «Que nun es pussibel.»

«Che chosas», ha marmuognà la mamma. «Quai es impussibel.»


«Clar, mo senza tei dess ei gnanc mei. Pia s'udin nus ensemen.»

«Cler, mo sainza te dess igl gnànc me. Peia s'udainsa anzemel.»

«Cler, ma sainza te nu'm dess que niauncha. Dimena tuchains nus insembel.»

«Cler, ma sainza tai nu dessa gnanc' a mai. Nus toccain dimena insembel.»


El sperava che la glieud el casti ed ils purs creigien a ses plaids e seigien vinavon obedeivels. Sch'el mo patertgava da stuer trer la spada encunter in dad els, fageva ei tut snavurs.

El sperava ca la glieud agl casti ad igls purs cregian agls seas pleds a segian venavànt ubadevels. Sch'el me patartgeava dantànt vedlànder da stuer trer la spada ancùnter egn dad els, gli fageva quegl schnavurs.

El speraiva, cha la glieud sül chastè e'ls purs crajessan ad el e füssan eir in avegnir obediaints. L'impissamaint da stuvair druver la speda cunter ün d'els al faiva nempe clapper il sgrisch.

El speraiva cha la glieud sül chastè e'ls paurs crajessan quai ch'el dschaiva e fessan inavant per cumond. Sch'el be pensaiva nempe da stuvair dozar la spada cunter ün dad els, al gniva la pel giallina.


Dus schuldaus han teniu Marie che bargeva dad ault sur la ruosna stgira.

Dus suldos ân tanieu sur la rusna stgira la Marie ca deva is dadòlt.

Duos sudos haun tgnieu a Maria, chi cridaiva dad ot, sur la foura s-chüra.

Duos sudats han tgnü a Maria, chi sbragiva a tuot pudair, sur la foura s-chüra.


«Senza sescaldar e gimnastica fuss la resca da sefar mal bia memia gronda», ha dunna Schneiderhahn declarau per la tschienavla gada. Ed ils affons han per la tschienavla gada buca tedlau. «Dei, dei, mes signurs, buc aschi lamaschic!», ha la scolasta clamau.«Mia tatta cuora gie pli dabot.»

«Sainza sascaldar a gimnastica fuss igl restg da safar mal blear megna grànd», â la duna Schneiderhahn declaro par la tschientavla geada. Ad igls unfànts ân par la tschientavla geada betga tarlo. «Hop, hop, igls meas cumpogns, me betg aschi drais!», â la surmestra clamo. «Mia tata cura gea ple dabot ca vus.»

s-chuder, eir scha'ls iffaunts ödiaivan quelo. «Sainza exercizis per as s-chuder füss il prievel da feridas bger memma grand», ho'la declaro per la tschientevla vouta. E'ls iffaunts nun haun tadlo per la tschientevla vouta. «Dai, dai, la signuria, be na uschè fiacs!», ho clamo la magistra. «Dafatta mia nona cuorra pü svelt cu vus.»

«Sainza cuorrer il prüm ün pa intuorn e far exercizis da's stender füssa bler massa privlus cha vus as fessat mal», ha dit duonna Schneiderhahn per la tschientavla jada. E'ls uffants han fat per la tschientavla jada, sco sch'els nu vessan dudi. «Dai, dai, mia signuria, as muantai!», ha clomà la magistra. «Uschè svelt cuorra perfin mia nona.»


«Meglier che siu Philipp ei gie negin per quella», ha Alexander getg. «Gnanc il campiun mundial.»

«Miglier c'igl sieus Philipp e gea nign par quella», â igl Alexander getg. «Gnànc igl campiùn mundial.»

«Meglder cu sieu Philipp nun es per ella tuottüna üngün», ho dit Alexander. «Niauncha il champiun mundiel.»

«Meglder co seis Philipp nun es inamöd ingün per quella tocca», ha dit Alexander. «Gnanca il campiun mundial.»


«Ear lez betg – el sa betga ple clamar.»

«Neir na – quel nun es pü bun da clamer.»


3. «Maglia buca cun bucca aviarta, jeu survegn gie schliet da mirar tier.»

3. «Maglia betga cun la buca avierta, jou survignt gea schliet da vurdar tier.»

3. «Nu manger cun buoch'avierta, que am vain mel be da't vzair ed udir.»

3. «Nu mangiar cun bocc'averta, a mai vegna mal be da't verer e dudir.»


«Ed aunc enzatgei», ha il ravgialet cuntinuau. «Mintga ga clameis Vus in da nus alla tabla e criticheis quel. Quei ei nausch e perfid. Quel che duei quintar alla tabla ei pil pli aschi alteraus ch'el sa buca pil patertgar endretg. Quei stuesses Vus atgnamein saver. Egl avegnir clameis Vus buc pli scolars alla tabla. Ei quei clar?»

«Ad ànc anzatge», â igl rabgialet cuntinuo. «Mintg'ea clamaz Vus anzatgi a la tavla a crititgeaz quel. Quegl e nosch a perfid. Quel ca de quintar a la tavla e piglple aschi altero c'el sa betga ple patartgear andretg. Quegl stuessas Vus atgnameing saver. Davent dad ussa clamaz Vus betga ple sculars a la tavla. E quegl cler?»

«Ed auncha qualchosa», ho cuntinuo il rabgialet. «Mincha vouta fo El gnir ad ün da nus vi da la tevla e'l fo ster mel davaunt ils oters. Que nun es fair. Chi chi ho da fer quints vi da la tevla, es pelpü uschè gniervus, ch'el nun es pü bun da stüdger inandret.

«Ed amo alch», ha cuntinuà il rabgialet. «Mincha jada clomais vus ad ün da nus a la tabla ed ans critichais sainza fin e misericordia. Quai es svarguognus ed ingüst. Chi chi sto far ün quint davant tuot la classa es suvent uschè agità ch'el nu sa plü pensar inandret. Quai stess El vairamaing savair. Dad uossa davent nu cloma El dimena plü a scolars a la tabla. Ha'L inclet?»


«Tgei eis ei?», ha lez dumandau. «Daco miras ti sco in piv sin mei?»

«Tge e'gl?», â lez amapro. «Partge vardas tei sco egn puhu sen me?»

«Che es?», ho dumando il rabgialet. «Perche püffast uschè aint per me?»

«Che esa?», ha quel dumandà. «Perche am guardast tü cun tals ögliuns?»


Siegmut ha bargiu ora ils egls per ses geniturs ed ei sedumandaus co ei dueigi ir vinavon. Fagevan la glieud el casti ed ils purs els vitgs exact tuttina obedientscha ad el sco a siu bab? Ughegiava ussa in auter cavalier cun ses schuldaus dad attaccar il casti?

Igl Siegmut â crido or igls îls par seas geniturs ad â s'amparo co igl de ir anavànt. Vagneva la glieud agl casti ad igls purs an las vischnàncas â far exact madem ubadientscha ad el sco a sieus bab? Uageava ussa l'egn near l'oter tgavalier d'atatgear igl casti?

Siegmut ho crido sosas larmas per sieus genituors e s'ho dumando, cu cha que dess ir inavaunt. Al faregian la glieud sül chastè e'ls purs illas vschinaunchas per cumand scu a sieu bap? Pudess ün oter chavalier avair uossa il curaschi d'attacher il chastè cun sieus sudos?

Siegmut ha cridà sosas larmas per seis genituors e s'ha dumandà, co chi dess uossa ir inavant. Chi sa, scha la glieud sül chastè e'ls paurs i'ls cumüns fessan per cumond ad el sco a seis bap? Chi sa, sch'ün oter chavalier as fidess d'assaglir il chastè cun seis sudats?


«Ti stos tuttina haver viu, sch'el ei scappaus da finiastra ni dad esch ora», ha il pedel getg. El ei ius alla finiastra, ha aviert ella ed ha mirau viado. «Buca fastitg dad in lader», ha el murmignau.

«Tei stos tutegna ver vieu, sch'el e scapo da faneastra near dad esch or», â igl pedel getg. El e ieu vei tier la faneastra, â aviert ella ad â vurdo veiador. «Betga fastez d'egn lader», â el murmagnieu.

«Tü stust bain avair vis, sch'el es scappo our da fnestra u our dad üsch», ho dit il custodi. El es ieu vi tar la fnestra, l'ho avierta ed ho guardo our. «Niauncha stizi d'ün leder», ho'l bruntulo.

«Tü stoust bain avair vis, sch'el es scappà our da fanestra o our dad üsch», ha dit il pedel. El es i vi pro la fanestra, till'ha drivida ed ha guardà oura. «Gnanca fastizi d'ün lader», ha el brunclà.


«Jeu hai magliau in'entira pischutta cun mèl d'aviuls», ha Marie tentau ed ha aposta litgau sias levzas.

«Jou ve schon maglieu egn'antier toc pàn cun paintg a meal d'avieuls», â la Marie tanto a litgieu las sias leavzas.

«Eau d'he mangio ün'intera fletta cun meil», ho tizcho Maria ed ho licho giò demonstrativmaing ils leivs.

«Eu n'ha mangià ün'intera fletta d'pan cun meil», ha zaclinà Maria e s'ha lichada demonstrativmaing ils lefs.


«Quel gusta buntads», â igl Alexander getg.


«Schi, nos signur», ha marmuognà la glieud.


• Tgei lungatg plai a ti il meglier? Tgeinin vul ti emprender ton pli spert? Argumentescha bein tias rispostas.

• Tge lungatg ple a tgei igl miglier? Tgenegn vol tei amprender tànt ple speart? Argumantescha bagn las tias raspostas.

• Che lingua at plescha il meglder? Chenüna vulessast tü imprender il prüm? Argumantescha bain tias respostas.

• Che lingua at plascha il meglder? Chenüna lessast tü imprender il prüm? Argumainta bain tias respostas.


«Ei dat era per gliez ina fuorma magica da ravgialets. Ella va sco suonda:

«Igl dat ear par gliez egna furmla magica da rabgialets. Ella va ascheia:

«Eir per que do que üna fuormla magica. Quella vo uschè:

«Eir per quai daja üna fuormla magica. Quella va uschè:


«Quegl fetsch jou gnànc!», â igl Alexander sadefendieu. «Parquegl ca jou sund ple vigl, duess jou adigna easser la cualpa da tut. Mo la Marie e betg aschi egna tgeara a pulita, sco quegl ca tei tratgas.»

«Eau nu la dun adüna la cuolpa», s'ho defais Alexander. «Be perche ch'eau sun pü vegl, vess eau adüna d'avair fat tuot. Ma Maria nun es uschè bravina e cherina, scu cha tü crajast.»

«Eu nu dun la cuolpa ad ella», s'ha defais Alexander. «Be perquai ch'eu sun il plü vegl, dessa adüna avair fat tuot eu. «Ma Maria nun es nimia uschè brava e charina sco quai cha tü crajast.»


«Mo adina tugnar siper nus, gliez sa ella», ha Jonas reclamau.

«Mo adigna tugnear separ nus, gliez sa ella», â igl Jonas reclamo.

«Ma adüna reclamer cun nus, que so'La», s'ho almanto Jonas.

«Ma adüna marmuognar alch vi da nus, quai sa Ella far», s'ha lamantà Jonas.


Alexander ha laguttiu entraviers ed ha stuiu tuoscher fermamein.

Igl Alexander â gest sastranglo cun egn toc mel ad â stuieu tusser fearmameing.

Alexander s'ho maguno ed ho stuvieu tussir ferm.

Alexander s'ha bod magunà ed ha stuvü tuossir fich ferm.


«Svanescha!», â igl Alexander sgargnieu.


Il pedel ei sescarpitschaus dalla scala giuado ed ei currius berglond ord casa.

Igl pedel e scarpitschieu da stgeala giou ad e curieu a brigliànd ord tgea.

Il custodi ho fat üna chambüerleda giò da s-chela ed our da chesa.

Il pedel ha fat üna chambuorlada da s-chala giò ed es currü fond ün sbragizi our da chasa.


«E sch'el ei pli ferms che ti? Ni sch'igl ei plirs, sco ils treis ratuns dil plaz da scola», ha il ravgialet remarcau.

«A sch'el e ple fearm ca tei? Near sch'igl e plirs, sco igls tres ratùns da la plaza da scola?», â igl rabgialet remartgieu.

«E sch'el es pü ferm cu tü? U scha sun in püs, uschè scu ils trais campels da la plazza da scoula?», ho'l auncha vulieu savair.

«E sch'el es plü ferm co tü? O sch'els sun in plüs, sco las trais rattas da la plazza da scoula», ha remarchà il rabgialet.


«Gir manzegnas e bargir, quei sas ti, ti ...» Ord spira gretta ha Alexander buc anflau

«Gir manzegnas a dar is, quegl sas tei, tei …» Da spira greta â igl Alexander betga cato egn'expressiùn ca fuss stada nosch'avunda.

«Dir manzögnas e crider, que sest fer, tü ...» Da spüra rabgia nu l'es niauncha gnieu adimmaint ün pledatsch trid avuonda.

«Dir manzögnas e cridar, quai sast tü far, tü …» In sia fotta nun ha Alexander chattà ün'expressiun chi füss statta nosch'avuonda.


«Perquei che jeu vi buca che tuts hagien tema da mei e dil ravgialet.»

«Parquegl ca jou vi betga ca tuts vegian tema da me a digl rabgialet.»

«Perche ch'eau nu vögl, cha tuots haun temma da me e dal rabgialet.»

«Perquai ch'eu nu vögl cha tuots hajan temma da mai e dal rabgialet.»


«En leu eis ei bia memia stretg per mei!», ha el reclamau.

«An là e'gl blear megna stretg par me!», â quel reclamo.

«Aint accò es que bger memma stret per me!», ho quel reclamo.

«In quista barsocca esa bler massa stret per mai!», s'ha quel lamentà.


«Lezs quetan ei secapescha bien ch'el ha getg a signur Blech quei ch'ils biars da nus tratgan», ha Alexander rispundiu. «Mo els han tuts tema dad el.»

«Els ân sacapescha plascher c'el â getg agl surmester quegl c'igls blears da nus tratgan», â igl Alexander raspundieu. «Mo els ân tuts tema dad el.»

«A sun bain cuntaints, cha'l rabgialet ho dit a sar Blech, que cha la granda part da nus pensa», ho respundieu Alexander. «Ma els haun tuots temma dad el.»

«Els chattan natüralmaing bun ch'el ha dit a sar Blech quai cha'ls blers da nus pensan», ha respus Alexander. «Ma els han tuots temma dad el.»


«Hallo, tgei fas ti pomai cheu?», ha tuttenina ina vusch dumandau.

«Hallo, tge fas tei qua?», â cun egn'ea egna vusch amparo.

«Chau. Ma che fest tü cò?», ho dumando tuot in üna vouta üna vusch.

«Allo, che mâ fast tü qua?», ha dumandà tuot in ün dandet üna vusch.


La mumma ha mirau sin el tut surstada. «Tgei munta quei, has buca bien?»

La mama â vurdo tut surstada sen el. «Tge munta quegl, âs betga bien?»

La mamma l'ho guardo tuot stutta. «Che es, nu stest bain?»

La mamma til ha guardà tuot stutta. «Che esa, nu stast tü bain?»


«Nuot ei nunpusseivel!», ha il ravgialet berglau.

«Nut e nunpussevel!», â igl rabgialet briglieu.

«Pussibel es tuot!», ho sbragieu il rabgialet.

«Nöglia nun es impussibel!», ha sgrigni il rabgialet.


«Gliez va memia gitg», ha Alexander getg, ha tschappau sia tastga ed ei semess a cuorer.

«Quegl va megna gî», â igl Alexander getg, â tgapo la sia tastga ad â lieu curer dad esch or.

«Que vo memma lönch», ho dit Alexander, ho clappo sia buscha ed es partieu.

«Quai va massa lönch», ha dit Alexander, ha tschüf sia barsocca ed es currü a scoula.


Ferton che Jonas ei trottaus alla tabla cul tgau a bass, ha signur Blech nudau in pensum:

Dantànt c'igl Jonas e troto tier la tavla cugl tgieu sbasso, â igl signur Blech nudo egna leztga:

Jonas es trotto cul cho sbasso vi tar la tevla, intaunt cha sar Blech notaiva üna lezcha:

Intant cha Jonas es schlamprunà cun cheu bass vi pro la tabla, ha sar Blech notà ün quint:


«Gie ... na ... jeu sai buc», ha Alexander murmignau, aunc adina tut confus. «Ti eis gie mo ina figura dessignada.»

«Ea … na … jou se betg», â igl Alexander murmagnieu, ànc adigna tut confus. «Tei es gea me egna figura dissigneada.»

«Schi ... na ... eau nu se», ho marmugno Alexander aunch'adüna tuot stut. «Tü est bain be üna figüra pittüreda.»

«Schi … na … eu nu sa», ha marmuognà Alexander chi d'eira amo adüna tuot perplex. «Tü est bain be üna fügura disegnada.»


«Mo ... ti ... durmevas gie», ha Alexander getg.

«Mo … tei … durmevas gea», â igl Alexander getg.

«Ma ... tü ... hest bain durmieu», ho dit Alexander.

«Ma … tü … durmivast bain», ha dit Alexander.


«Ti vul smanatschar a mi, ti nanin? Ti, a mi?» Il ravgialet ha ris horriblamein. «Per tei inventeschel jeu aunc in pli bi castitg.»

«Tei mi vol schmanatschar, tei nanign? Tei a mei?» Igl rabgialet â ris oriblameing. «Par te invantesch jou ànc egn ple beal castitg.»

«Tü am voust imnatscher, tü nanin? Tü a me?» Il rabgialet ho rieu, cha que faiva clapper la sgrischur. «Per te pondereschi ün chastih auncha pü bel.»

«Tü'm voust imnatschar, tü nanin? Tü a mai?» Il rabgialet ha ris da quai malign. «Per tai n'haja pront ün chasti amo plü bel.»


Aschia haveva el buca s'imaginau la veta sco signur el casti Falkenfels. Enzatgei stueva capitar, mo tgei?

Ascheia vev'el betga s'imagino la veta sco signur agl casti Falkenfels. Anzatge stueva capitar. Mo tge?

Uschè nu's vaiva'l imagino la vita scu signur dal chastè da Falkenfels. A stuvaiva capiter qualchosa, ma che?

Uschè nu's vaiva el imaginà la vita da signur sül chastè da Falkenfels. I stuvaiva capitar alch, ma che?