b) Enconuschas ti aunc autras tratgas en in lungatg jester? Numna duas e scriva ellas sils tagliors.

b) Ancanuschas tei ànc otras tratgas an egn lungatg easter? Numna duas a las scriva segls tagliers.

b) Canoschas te anc otras speisas ainten en lungatg ester? Nomna dus e las screiva aint igls plats.

b) Cugnuoschast tü auncha otras mangiativas in üna lingua estra? Nomna duos e scriv'las süls plats.

b) Cugnuoschast tü amo otras mangiativas in üna lingua estra? Nomna duos e tillas scriva süls plats.


a) Legia attentamein ils plaids silla tabla nera. Carlotta ed Elias vulan far uorden cun las tratgas e culs lungatgs. Gida els.

a) Ligia atentameing igls pleds sen la tavla. La Carola ad igl Elias lessan far urden cun las tschaveras a cugls lungatgs. Gida ad els.

a) Ligia attentamaintg igls pleds sen la tavla neira. Carlotta ed Elias vottan far urden cugls pasts e cugls lungatgs. Geida els.

a) Legia attentamaing ils pleds illa tevla naira. Carlotta ed Elias vulessan fer uorden culs pasts e cullas linguas. Güda'ls.

a) Legia attentamaing ils pleds illa tabla naira. Carlotta ed Elias vulessan far uorden culs pasts e cullas linguas. Tils güda.


o pleds near construcziùns an las medias

o pleds u construcziuns ainten las medias


h) Nua en tiu contuorn anflas ti plaids ni construcziuns en auters lungatgs? Elegia in dils spazis sutvart e fai ina collascha cun fotografias, dessegns e cavazzins ni cuortas descripziuns.

h) Noua agl teas conturn tgatas tei pleds near construcziùns an oters lungatgs? Tschearna egn digls spazis sutvart, fe egna colascha cun fotografeias, maletgs a curtas descripziùns near tgavazegns.

h) Noua aint igl ties conturn cattas te pleds u construcziuns an oters lungatgs? Tscherna egna dallas opziuns sotvart e fò ena collascha cun fotografias, maletgs e curtas descripziuns u tgavazzigns per chella.

h) Inua in tieus contuorns chattast tü pleds u frasas in otras linguas? Tscherna ün dals spazis suotvart, fo üna collascha cun fotografias, disegns e cuortas descripziuns u chavazzins.

h) Ingio in teis contuorns chattast tü pleds o frasas in otras linguas? Tscherna ün dals spazis suotvart, fa üna collascha cun fotografias, disegns e cuortas descripziuns o chavazzins.


d) Tgei tratgas fan dar giu la liua a ti gest ussa?

d) Tge tratga ta fa vagnir l'aua an buca gest an que mumaint?

d) Tge speisas at fon neir la liva an bucca gist ainten chel mument?

d) Che trat at fo gnir l'ova in buocha in quist mumaint?

d) Che trat at fa gnir l'aua in bocca in quist mumaint?


g) Tgei fas ti, sche ti capeschas buc il(s) lungatg(s) en talas situaziuns? Noda treis strategias.

g) Tge fas tei an talas situaziùns, scha tei antalis betg igl(s) lungatg(s)? Noda tres strategeias.

g) Tge fast te an talas situaziuns, schi te ancleist ansomma betg igl(s) lungatg(s)? Noda treis strategias.

g) Che fest tü in telas situaziuns, scha tü nun inclegiast brichafat la(s) lingua(s)? Nota trais strategias.

g) Che fast tü in talas situaziuns, scha tü nun inclegiast brichafat la(s) lingua(s)? Nota trais strategias.


o pleds near construcziùns an la mia vischnànca

o pleds u construcziuns ainten la mia vischnanca


j) En tgei situaziuns drovas ti plaids d'auters lungatgs? Pertgei drovas ti buc il plaid romontsch en quellas situaziuns? Formulescha in text persunal da silmeins 150 plaids.

j) An tge situaziùns dovras tei pleds d'oters lungatgs? Partge dovras tei betga pleds rumàntschs an quellas situaziùns? Scriva egn text parsunal da seglmains 150 pleds.

j) An tge situaziuns dovras te pleds dad oters lungatgs? Pertge dovras te betg pleds rumantschs ainten chellas situaziuns? Formulescha en text persunal dad aglmanc 150 pleds.

j) In che situaziuns drouvast tü pleds d'otras linguas? Perche nu drouvast tü pleds rumauntschs in quellas situaziuns? Formulescha ün text persunel d'almain 150 pleds.

j) In che situaziuns douvrast tü pleds d'otras linguas? Perche nu douvrast tü pleds rumantschs in quellas situaziuns? Formulescha ün text persunal d'almain 150 pleds.


Carlotta ed Elias realiseschan ch'els drovan ina massa plaids jasters en lur lungatg da mintgadi. Fagei ils differents pensums.

La Carola ad igl Elias realiseschan c'els dovran fetg blears pleds easters an lur lungatg digl mintgagi. Faged las diferaintas leztgas.

Carlotta ed Elias realiseschan tgi els dovran ena massa pleds esters ainten lour lungatg da mintgade. Fasche igls differents exercezis.

Carlotta ed Elias realiseschan ch'els drouvan üna pruna pleds esters in lur lingua da minchadi. Fè las differentas lezchas.

Carlotta ed Elias realiseschan ch'els douvran üna pruna pleds esters in lur lingua da minchadi. Fat las differentas lezchas.


f) Descriva ina da quellas situaziuns el detagl.

f) Descreiva egna da chellas situaziuns.


i) E tiu agen lungatg? Integreschas ti era plaids dad auters lungatgs en tiu mintgadi? Tgei plaids ei quei? Scriva els sutvart.

i) Co e'gl cugl tieus agen lungatg? Integreschas tei ear pleds dad oters lungatgs agl tieus mintgagi? Tge pleds en quegl? Scriva els sutvart.

i) Scu è chegl cugl ties agen lungatg? Dovras te er pleds dad oters lungatgs aint igl ties mintgade? Tgenegns? Igls screiva sotvart.

i) Cu es que cun tia egna lingua? Integreschast tü eir pleds dad otras linguas in tieu minchadi? Che pleds sun que? Scriva'ls suotvart.

i) Co esa cun tia aigna lingua? Integreschast eir tü pleds dad otras linguas in teis minchadi? Che pleds sun quai? Tils scriva suotvart.


Fai ils pensums en tiu diari da lectura.

Fe las leztgas agl tieus diari da lectura.

Fo las lezchas in tieu diari da lectüra.

Fa las lezchas in teis diari da lectüra.


• Raquenta davart in'atgna experientscha en connex cun in dils suandonts cavazzins:

• Raquenta davart egn'atgna experienztga an conex cun egn digls savundànts tgavazegns:

• Raquinta davart ün'egna experienza in connex culs seguaints chavazzins:

• Raquinta davart ün'aigna experienza in connex culs seguaints chavazzins:


• Declara, cura ch’il ravgialet crescha e cura ch'el vegn puspei pli pigns.

• Declara, cura c’igl rabgialet crescha a cura c'el vean puspe ple pintg.

• Declera, cur cha'l rabgialet crescha e cur ch'el vain darcho pü pitschen.

• Declera, cura cha'l rabgialet crescha e cura ch'el vain darcheu plü pitschen.


• Declara, cura ch'il ravgialet crescha e cura ch'el vegn puspei pli pigns.


• Fai in maletg dil ravgialet (gest sco quei ch'el vegn descrets el cudisch).

• Fe egn maletg digl rabgialet (gest sco quegl c’el vean descret agl cudesch).

• Disegna il rabgialet (uschè scu ch'el vain descrit aint il cudesch).

• Disegna il rabgialet (uschè sco ch'el vain descrit aint il cudesch).


• Alexander sesenta persuls, perquei che negin auter che Jonas less far termagls cun el. Tuts respectan el, han denton il medem mument era tema dad el e cunzun da siu ravgialet. Per quei motiv sescogna Alexander cun siu ravgialet. El di a siu ravgialet ch'el seigi buca d'accord cun sia moda e maniera da sedustar. Cun in verset strienescha Alexander naven il ravgialet e lez svanescha. Alexander cloma il ravgialet per far la segira che lez seigi propi svanius. Udend quellas ramurs vegn la mumma d'Alexander en combra, vesa la situaziun, pren Alexander en bratsch e di ch'ella seigi fetg loscha dad el.

• Alexander as sainta sulet, perque cha be Jonas voul giuver cun el e tuot ils oters na. Tuots al respettan, haun a listess temp però eir temma dad el ed impustüt da sieu rabgialet. Perque fo el dispütta cul rabgialet. El al disch ch'el nu saja perinclet cul möd da's duster. Cun ün versin striuna el davent al rabgialet e quel svanescha. Alexander al clama alura notiers aunch'üna vouta per esser sgür cha quel saja propi svanieu. Cur cha la mamma oda quellas vuschs, vo ella illa chambra d'Alexander, vezza la situaziun ed al do üna brancleda dschand ch'ella saja fich superbgia dad el.

• Alexander as sainta sulet, perquai cha be Jonas voul giovar cun el, tuot tschels brich. Tuots til respettan, han a listess temp però eir temma dad el ed impustüt da seis rabgialet. Perquai fa el dispitta cul rabgialet. El til disch ch'el nu saja perinclet cul möd da's dostar. Cun ün versin striuna el davent al rabgialet e quel svanischa. Alexander til cloma lura nanpro amo üna jada per esser sgür cha quel saja propa svani. Cur cha la mamma doda quellas vuschs, vain ella illa chombra dad Alexander, vezza la situaziun e til dà üna branclada dschond ch'ella saja fich superbgia dad el.


• La mumma ei loscha, perquei ch'ella vesa che Alexander ei ussa sez habels da mussar sia gretta e da sedefender encunter malgiustias. Alexander drova buca pli in ravgialet che defenda el, Alexander ei daventaus madirs e sa ussa seriscuder e prender enta maun sez las hottas.

• La mamma es superbgia, perque ch'ella vezza cha Alexander es uossa bun da musser sia rabgia e da's defender svess cunter ingüstias. Alexander nu drouva pü üngün rabgialet. El es dvanto madür, so as duster svess ed ho uossa ils frandaivels in maun.

• La mamma es superbgia, perquai ch'ella vezza cha Alexander es uossa bun da muossar sia rabgia e da's defender svess cunter ingüstias. Alexander nu douvra plü ingün rabgialet. El es dvantà madür, as sa dostar svess ed ha uossa las mastrinas in man.


a) Ils affons han mirau anavos ed han viu Silvio, Hannes e Damir dalla novavla a vegnir pli datier. Quels treis eran la sgarschur dalla scola.

a) Igls unfànts ân vurdo anavos ad ân vieu igl Silvio, igl Hannes ad igl Damir da la novavla a vagnir ple datier. Quels tres earan la sgarschur da la scola.

a) Ils iffaunts s’haun vouts ed haun vis a Silvio, Hannes e Damir da la nouvevla. L’intera scoula vaiva üna fiffa dal diavel da quels trais.

a) Ils uffants han guardà intuorn ed han vis a gnir a Silvio, Hannes e Damir da la novavla classa. Ils trais d'eiran l'orrur da la scoula.


e) «Semplamein naven. Jeu hai strienau naven el.»: Alexander rapporta alla mumma ch’el hagi strienau naven il ravgialet. El drovi buca pli el e sappi naven da quei mument sedefender sez.

e) «Semplameing davent. Jou ve striuno davent el.»: Igl Alexander raporta a la mama c’el vegi striuno davent igl rabgialet. El dovri betga ple el a setgi davent da que mumaint sadefender sez.

e) «Simplamaing davent», ho dit Alexander. «Eau l'he striuno davent.»: Alexander quinta a la mamma ch'el hegia striuno davent al rabgialet. Ch'el nu'l drouva pü e sapcha uossa as defender svess.

e) «Simplamaing davent», ha dit Alexander. «Eu til n’ha striunà davent.»: Alexander rapporta a la mamma ch'el haja striunà davent al rabgialet. Ch'el nu til douvra plü e sapcha uossa as defender svess.


f) Mo ei deva era entgins da sia classa che untgevan el.

f) Mo igl deva ear anzaquànts da la sia classa c'untgevan el.

f) [...], ma a daiva eir ün pêr da sia classa, chi faivan üna granda stüerta intuorn el.

f) [...], ma i daiva eir ün pêr da sia classa chi faivan üna gronda storta intuorn el.


b) in cun ina ferma veglia che vuless contonscher dapli che auters, enzatgi che ha claras finamiras e vuless contonscher quellas

b) egn cun egna fearma viglia ca less cuntànscher daple c'oters, anzatgi c'â cleras fegnamiras a less cuntànscher quellas

b) üna persuna cun üna granda volunted da ragiundscher dapü cu oters, qualchün chi ho böts clers ed ils voul ragiundscher

b) üna persuna cun üna gronda voluntà da ragiundscher daplü co oters, inchün chi ha böts clers e tils voul ragiundscher


Tgei has ti empriu da quella historia per tia atgna veta? Numna silmeins ina caussa.

Tge âs tei amprieu da quell'istorgia par la tia atgna veta? Numna seglmains egna tgossa.

Che hest tü imprains da quist'istorgia per tia egna vita? Nomna almain üna chosa.

Che hast tü imprais da quist'istorgia per tia aigna vita? Nomna almain üna roba.


d) «Clar che jeu durmevel, mo da quels sco jeu ston era tener aviert ils egls cu els dierman – sco ils animals.»: Amadeus di quei, cura che Alexander arriva tier el el parc. El di ch'el stoppi adina haver in tec aviert ils egls per seproteger – era cura ch'el diermi.

d) «Cler ca jou durmeva, mo da quels sco jou ston ear taner aviert igls îls cura c'els dorman – sco igls animals.»: Igl Amadeus gi quegl, cur c'igl Alexander riva tier el agl parc. El gi c'el stotgi adigna ver ampo aviert igls îls par saschurmagear – ear cur c'el dormi.

d) «Cler ch'eau d'he durmieu. Ma da quels scu nus stöglian adüna avair aviert ün ögl, eir durmind – scu las bes-chas.»: Amadeus disch que, cur cha Alexander riva tar el aint il parc. El disch ch'el stöglia adüna avair aviert ün pô ils ögls per as proteger – eir cur ch'el dorma.

d) «Cler ch'eu durmiva, ma ün sco eu sto adüna durmir cun ün ögl avert – sco las bes-chas.»: Amadeus disch quai, cur cha Alexander riva pro el aint il parc. El disch ch'el stopcha adüna avair avert ün pa ils ögls per as proteger – eir cur ch'el dorma.


c) Tei pintg miserabel ratùn plagn larmas mi vol schmanatschar?

c) «He, guardè be», ho dit Silvio ed ho musso vers Alexander, «quist chejinchotschas porta cun se sia buscha dafatta illa posa.»

c) «Hei, guardai!», ha dit Silvio ed ha muossà sün Alexander, «il pitschen chajöttel piglia cun sai la barsocca perfin illa posa.»


Il cudisch ha il tetel 'Il ravgialet'. Propona dus auters tetels pusseivels per quei cudisch. Ina proposta duess esser el medem stil sco il tetel actual, pia cuntener il num dalla creatira. La secunda proposta sas ti far tenor tenor tiu gust.

Igl cudesch â igl tetel 'Igl rabgialet'. Propona dus oters tetels pussevels par que cudesch. Egna proposta de easser agl madem stil sco igl tetel actual, peia cuntaner igl num da la creatira. La savunda proposta sas tei far tanor igl tieus gust.

Il cudesch ho il titul 'Il rabgialet'. Propuona duos oters tituls pussibels per quel cudesch. Üna proposta dess esser i'l stil scu il titul actuel, dimena cuntgnair ün nom per la creatüra. La seguonda proposta poust tü fer tenor egen gust.

Il cudesch ha il titel 'Il rabgialet'. Propuona duos oters titels pussibels per quel cudesch. Üna proposta dess esser i'l stil sco il titel actual, damaja cuntgnair ün nom per la creatüra. La seguonda proposta poust tü far tenor agen gust.


(Per ina risposta bein argumentada dat ei 1½ puncts.)

(Par egna rasposta bagn argumantada dat igl 1½ puncts.)

(Per üna resposta argumanteda bain do que 1 punct e mez.)

(Per üna resposta argumantada bain daja 1 punct e mez.)


Cumpareglia la situaziun da Siegmut ella praula cun quella d'Alexander. Tgei tratgs communabels han ils dus giuvens? Tgei ei different?

Cumpareglia la situaziùn digl Siegmut an la parola cun quella digl Alexander. Tge tratgs cuminevels ân igls dus giuvens? Tge e diferaint?

Conguela la situaziun da Siegmut ill'istorgia cun quella dad Alexander. Che trats cumünaivels haun il duos giuvens? Che es different?

Conguala la situaziun da Siegmut ill'istorgia cun quella dad Alexander. Che trats cumünaivels han il duos giuvens? Che es different?


e) Alura ancurevan els egna nova unfrenda.

e) Alura tscherchaivane üna nouva victima.

e) Lura tscherchaivan els ad üna nouva victima.


b) «Gliez fa gie mo in ambizius ed ambizius pos jeu buca ferdar.»

b) «Gliez fa gea me egn ambizius a da quels ambizius pos jou betga fardar.»

b) «Que faun be ambizius, ed a quels d'heja sül strich.»

b) «Quai fan bain be ils ambizius, ed ad ambizius nu poss eu star oura.»


'Buglir dil fèl', 'Sedefenda, schiglioc ...', 'Dalla ravgia ed auters demunis'

'Buglir dal feil', 'At defenda, uschigliö ...', 'Da la rabgia ed oters dimunis', 'La rabgia in persuna'


b) «Egl avegnir clameis Vus buc pli scolars alla tabla. Ei quei clar?»: Il ravgialet di quei, suenter ch'il scolast ha schicanau ils scolars duront la lecziun da quen.

b) «Davent dad ussa clamaz Vus betga ple sculars ved la tavla. E quegl cler?»: Igl rabgialet gi quegl, suainter c'igl surmester â schicano igls sculars durànt la lecziùn da quents.

b) «In avegnir nu fo El pü gnir ad üngün scolar vi da la tevla. Es que cler?»: Il rabgialet disch que, zieva cha'l magister ho schicano als scolars düraunt la lecziun da quints.

b) «Dad uossa davent nu cloma El plü a scolars a la tabla. Ha'l inclet?»: Il rabgialet disch quai, davo cha'l magister ha schicanà als scolars dürant la lecziun da quints.


c) «Ti stos reclamar tiegl autur.»: La mumma d'Alexander di quei alla fin dalla praula ch'ella ha prelegiu ad Alexander cuort avon ch'ir a letg. Alexander vuless buca che la praula seigi a fin, mo la mumma di che quei seigi il cass e ch'el stoppi reclamar tiegl autur, sch'el seigi buca d’accord cun quei.

c) «Tei stos reclamar tigl autur.»: La mama digl Alexander gi quegl a la fegn da la parola c'ella â preligieu agl Alexander curt avànt c'ir a litg. Igl Alexander vut betga ca la parola segi a fegn, mo la mama gi ca quegl segi igl cass a c'el stotgi reclamar tigl autur, sch'el segi betga d’acord cun quegl.

c) «Reclama tar l'autur.»: La mamma d'Alexander disch que a la fin da l'istorgia ch'ella ho prelet ad Alexander, aunz cu ir in let. Alexander nu vuless cha l'istorgia glivra cò, ma la mamma disch cha que saja il cas e ch'el stopcha reclamer tar l'autur, sch'el nu saja perinclet cun que.

c) «Quai stoust tü dir a l'autur.»: La mamma d'Alexander disch quai a la fin da l'istorgia ch'ella ha prelet ad Alexander, avant co ir in let. Alexander nu vuless cha l'istorgia finischa quia, ma la mamma disch cha quai saja il cas e ch'el stopcha reclomar pro l'autur, sch'el nu saja perinclet cun quai.


Anfla sinonims ni declara cun agens plaids las expressiuns screttas grass.

Tgata sinonims near declarescha cun agens pleds las expressiùns scretas gross.

Tschercha sinonims u declera cun egens pleds las expressiuns scrittas grass.

Tschercha sinonims o declera cun agens pleds las expressiuns scrittas grass.


Scriva ina brev, ella quala la mumma raquenta al bab d'Alexander dil schabetg cul ravgialet. Integrescha ils suandonts plaids:

Scriva egna breav, an la quala la mama raquenta agl bab digl Alexander digl schabetg cugl rabgialet. Integrescha igls savundànts pleds:

Scriva üna charta, inua cha la mamma quinta al bap dad Alexander dal rabgialet. Drouva ils seguaints pleds:

Scriva üna charta, ingio cha la mamma quinta al bap dad Alexander dal rabgialet. Douvra ils seguaints pleds:


(Per l'integraziun da tut ils plaids a moda e maniera capeivla e logica e risguardond la perspectiva e las emoziuns dalla mumma en quei mument dat ei 5 puncts. Per la formulaziun dil text sco brev dat ei 1 punct. En tut dat ei 6 puncts.)

(Par l'integraziùn da tut igls pleds a moda a maniera capevla a logica a risguardànd la perspectiva a las emoziùns da la mama an que mumaint, dat igl 5 puncts. Par la formulaziùn digl text sco breav dat igl 1 punct. An tut dat igl 6 puncts.)

(Per l'integraziun da tuot ils pleds in möd inclegiantaivel e logic e resguardand la perspectiva e las emoziuns da la mamma in quel mumaint, do que 5 puncts. Per la formulaziun dal text scu charta do que 1 punct. In tuot do que 6 puncts.)

(Per l'integraziun da tuot ils pleds in möd inclegiantaivel e logic e resguardond la perspectiva e las emoziuns da la mamma in quel mumaint, daja 5 puncts. Per la formulaziun dal text sco charta daja 1 punct. In tuot daja 6 puncts.)


'Igl gretùnz', 'Igl furius', 'Igl rabgiùn'

'Il rabgianto', 'Il filanto', 'Il rabiat'


Siegmut vuleva sco Alexander era il respect dils auters ed ha contonschiu che tuts han tema dad el. Tuttina sco Alexander ei era el vegnius trests pervia da quei. Siegmut era denton buc in sempel scolar d'ozildi sco Alexander, mobein in retg che viveva avon biars onns ed haveva da reger in pievel. E Siegmut haveva buca siu cuirass che tschintschava per el, mobein haveva stuiu communicar sez a siu pievel tgei ch'el vuleva.

Igl Siegmut leva sco igl Alexander ear igl respect digls oters ad â cuntanschieu ca tuts ân tema dad el. Tutegna sco igl Alexander e ear el davanto trest parve da quegl. Igl Siegmut eara dantànt betg egn sempel scular d'oziglgi sco igl Alexander, mobagn egn retg ca viveva avànt blears ons a veva da reger egn pievel. Ad igl Siegmut veva betg igl sieus cuirass ca bagliafava par el, mobagn veva stuieu comunitgear sez agl sieus pievel tge c’el leva.

Siegmut vulaiva precis scu Alexander il respet dad oters ed ho ragiunt cha tuots vaivan temma dad el. Precis scu Alexander es el gnieu trist pervi da que. Siegmut nu d'eira però ün simpel scolar scu Alexander, dimpersè ün raig chi vaiva vivieu avaunt bgers ans e vaiva da regner sur d'ün pajais.

Siegmut vulaiva precis sco Alexander il respet dad oters ed ha ragiunt cha tuots vaivan temma dad el. Precis sco Alexander es el gnü trist pervi da quai. Siegmut nu d'eira però ün simpel scolar sco Alexander, dimpersè ün rai chi vaiva vivü avant blers ons e vaiva da reger sur ün pajais.


(Per in tratg communabel ed ina differenza dat ei mintgamai 1 punct. En tut dat ei

(Par egn tratg cuminevel ad egna diferenza dat igl mintgame 1 punct. An tut dat igl

(Per ün trat cumünaivel ed üna differenza do que adüna 1 punct. In tuot do que

(Per ün trat cumünaivel ed üna differenza daja adüna 1 punct. In tuot daja 2 puncts.)


b) «Egl avegnir clameis Vus buc pli scolars alla tabla. Ei quei clar?»

b) «Davent dad ussa clamaz Vus betga ple sculars ved la tavla. E quegl cler?»

b) «In avegnir nu fo El pü gnir ad üngün scolar vi da la tevla. Es que cler?»

b) «Dad uossa davent nu cloma El plü a scolars a la tabla. Ha'l inclet?»


a) quels ch'ins stueva temer, ils menders, ils sgarscheivels, la horrur

a) quels c'ign stueva tamer, igls menders, igls sgarschevels, igls crudevels

a) üna chila narra, üna trücha dal diavel, üna granda temma

a) ils plü terribels da la scoula, quels chi's sto tmair sco il diavel


(Per in sinonim cunvegnent ni ina descripziun cun agens plaids dat ei mintgamai

(Par egn sinonim cunvagnànd near egna descripziùn cun agens pleds dat igl mintgame ½ punct. An tut dat igl 3 puncts.)

(Per ün sinonim adatto u üna descripziun cun egens pleds do que adüna ½ punct. In tuot do que 3 puncts.)

(Per ün sinonim adattà o üna descripziun cun agens pleds daja adüna ½ punct. In tuot daja 3 puncts.)


f) ir orda peis, ir ord via, mirar da buca stuer entupar, far in caraun entuorn quella persuna

f) ir orda pes, ir ord veia, vurdar da betga stuer antupar

f) giaivan our d'via ad el, guardaivan d'eviter ün inscunter

f) giaivan our d'via ad el, guardaivan d'evitar ün inscunter


d) «E vus essas in cumpogn nundetg garmadi.»

d) «A vus eassas egn cumpogn nungetg garmadi.»


e) egna parsùna c'els savevan murdargear

e) üna persuna ch'els pudaivan secker/turmanter

e) üna persuna ch'els pudaivan seccar/turmantar


(Per l'indicaziun dalla dretga persuna dat ei mintgamai ¼ punct e per la descripziun dalla situaziun dat ei ½ punct. En tut dat ei 4½ puncts.)

(Par l'indicaziùn da la dretga parsùna dat igl mintgame ¼ punct a par la descripziùn da la situaziùn dat igl ½ punct. An tut dat igl 4½ puncts.)

(Per l'indicaziun da la dretta persuna do que adüna ¼ punct e per la descripziun da la situaziun do que ½ punct. In tuot do que 4 puncts e mez.)

(Per l'indicaziun da la dretta persuna daja adüna ¼ punct e per la descripziun da la situaziun daja ½ punct. In tuot daja 4 puncts e mez.)


f) «Dei, dei, mes signurs, buc aschi lamaschic!»: La scolasta da gimnastica camonda entuorn ils scolars duront la lecziun da gimnastica.

f) «Hop, hop, igls meas cumpogns, betg aschi drais!»: La surmestra da gimnastica cumonda anturn igls sculars durànt la lecziùn da gimnastica.

f) «Dai, dai, la signuria, be na uschè fiacs!»: La magistra da gimnastica cumanda intuorn als scolars düraunt la lecziun da gimnastica.

f) «Dai, dai, mia signuria, as muantai.»: La magistra da gimnastica cumonda intuorn als scolars dürant la lecziun da gimnastica.


f) «Dei, dei, mes signurs, buc aschi lamaschic!»

f) «Hop, hop, igls meas cumpogns, me betg aschi drais!»

f) «Dai, dai, la signuria, be na uschè fiacs!»

f) «Dai, dai, mia signuria, as muantai!»


d) ün malign, ün nosch, ün i'l quêl nu's po avair fiduzcha

d) ün chi nu's po fidar, ün nosch/impertinent


Duvrasses ti tez era mintgaton in ravgialet? Argumentescha tia risposta.

Duvrassas tei tez ear mintgatànt egn rabgialet? Argumantescha la tia rasposta.

Druvessast eir tü minchataunt ün rabgialet? Argumantescha tia resposta.

Dovressast eir tü minchatant ün rabgialet? Argumantescha tia resposta.


(Per ina risposta bein argumentada dat ei 1 punct.)

(Par egna rasposta bagn argumantada dat igl 1 punct.)

(Per üna resposta argumanteda bain do que 1 punct.)

(Per üna resposta argumantada bain daja 1 punct.)


d) «Clar che jeu durmevel, mo da quels sco jeu ston era tener aviert ils egls cu els dierman – sco ils animals.»

d) «Cler ca jou durmeva, mo da quels sco jou ston ear taner aviert igls îls cur c'els dorman – sco igls animals.»

d) «Cler ch'eau d'he durmieu. Ma da quels scu nus stöglian adüna avair aviert ün ögl, eir durmind – scu las bes-chas.»

d) «Cler ch'eu durmiva, ma ün sco eu sto adüna durmir cun ün ögl avert – sco las bes-chas.»


e) «Semplamein naven. Jeu hai strienau naven el.»

e) «Semplameing davent. Jou ve striuno davent el.»

e) «Simplamaing davent», ho dit Alexander. «Eau l'he striuno davent.»

e) «Simplamaing davent», ha dit Alexander. «Eu til n’ha striunà davent.»


a) «Mumma, jeu hai tema.»: Marie, la sora d'Alexander, di quels plaids suenter ch’il ravgialet ei cumparius ed ha sevilau cun ella.

a) «Mama, jou ve tema.»: Marie, la sora digl Alexander, gi quels pleds suainter c’igl rabgialet e cumparieu ad â savilo cun ella.

a) «Mamma, eau d'he temma.»: Maria, la sour d'Alexander, disch quels pleds, zieva cha'l rabgialet es cumparieu e l'ho do ün levatesta.

a) «Mamma eu n'ha temma.»: Maria, la sour d'Alexander, disch quels pleds, davo cha'l rabgialet es cumparü e tilla ha dat ün lavacheu.


«Gliez sa mintgin pretender. Fai e pren si el!», ha signur Huber cumandau.

«Gliez sa mintgegn pratender. Fe a prenda sei el!», â igl signur Huber cumando.

«Que po dir minchün. Dai, piglia'l sü!», ho cumando sar Huber.

«Quai po dir minchün. Dai, til piglia sü!», ha cumandà sar Huber.


«Jeu pos tuttina magliar nuot pli», ha Alexander getg brut.

«Jou pos tutegna magliear nut ple», â igl Alexander getg malidi.

«Eau nu poss inamöd na pü ünguotta», ho bruntulo Alexander.

«Eu nun ha inamöd plü ingüna fom», ha brunclà Alexander.


Ella classa dad Alexander havevan tuts empermess da tradir a negin enzatgei dil ravgialet. Mo secapescha che buca tuts han saviu tener la bucca. Ella pausa gronda ha ei buca cuzzau gitg entochen che biars affons ein serimnai entuorn Alexander, perquei ch'els vulevan veser il ravgialet. El ha scurlau il tgau ed ha teniu brancau siu turnister cul ravgialet.

An la classa digl Alexander vevan tuts ampurmess da tradir a nign anzatge digl rabgialet. Mo sacapescha ca betga tuts ân savieu taner la buca. An la possa grànda â'gl betga cuzo gî antocen ca blears unfànts ân sarimno anturn igl Alexander, parquegl c'els vulevan vaser igl rabgialet. El â scurlo igl tgieu ad â branco igl sieus turnister cugl rabgialet.

Illa classa d'Alexander haun tuots impromiss da nu tradir ad üngün ünguotta dal rabgialet. Ma natürelmaing ch'ün pêr nu sun stos buns da tgnair il pical. Illa posa granda nun es que ieu lönch, fin cha bgers iffaunts as vaivan radunos intuorn Alexander e vulaivan vzair il rabgialet. El ho squasso il cho e tgnaiva ferm la buscha cun aint il rabgialet.

Illa classa dad Alexander vaivan tuots impromiss da nu quintar nöglia dal rabgialet. Ma tuots nu savaivan natüralmaing taschair. Dürant la posa gronda s'han radunats svelt blers uffants intuorn Alexander e tuots laivan verer il rabgialet. El ha però be squassà il cheu tgnond ferm sia barsocca da scoula cun laint il rabgialet.


«Neu, muossa finalmein il monster!», ha ina mattatscha pretendiu.

«Via, mussa finalmeing igl monster!», â egna buaba pratandieu.

«Dai, fo e muossa quist monster!», ho pretais üna matta.

«Dai, schi muossa tantüna il monster!», ha cumandà üna matta.


«Jeu vesel ora gest aschi sgarscheivel sco quei che ti has malegiau mei», ha il ravgialet getg. «Ed aschia levas ti gie haver mei.»

«Jou vez or aschi sgarschevel sco quegl ca tei mi âs malagieu», â igl rabgialet getg. «Ad ascheia levas tei gea ver me.»

«Eau guard our precis uschè sgrischaivel, scu cha tü m'hest pittüro», ho dit il rabgialet. «Ed uschè am vulaivast, u na?

«Eu vez oura precis sco quai che tü m'hast disegnà», ha dit il rabgialet. «Ed uschè am laivast tü bain avair?»


«Quei vi jeu veser», ha Silvio getg ed ha vuliu tschappar il turnister.

«Quegl vi jou vaser», â igl Silvio getg ad â lieu tschifar igl turnister.

«Que vögli vzair», ho dit Silvio ed ho pruvo da clapper la buscha.

«Lascha verer», ha dit Silvio ed ha tschüf la barsocca.


«Clar ch'el ha viu mei! Mo jeu sun buc in um mascrau, jeu sun in ravgialet, ei quei clar? E Vus essas in cumpogn nungetg garmadi. Vus fris mintgaton sez pupi e miarda sillas scalas e sfurzeis lu ils affons da prender si ei. Mo perquei che Vus vuleis esser gronds e pussents. Sche Vus fageis quei aunc inaga, transformeschel jeu Vus en in vierm! E sche Vus discurris aunc inaga schliet sur da mia mumma, lu ...»

«Cler c'el â vieu me! Mo jou sund betg egn um mascro, jou sund egn rabgialet, e quegl cler? A Vus eassas egn cumpogn nungetg garmadi. Vus fierez mintgatànt sez pulpier a mearda sen las stgealas a sfurzaz alura igls unfànts da prender sei egl. Me parquegl ca Vus eassas grànd a pussaint! Scha Vus fagez quegl ànc egn'ea, transfurmesch jou Vus an egn vearm! A scha Vus bagliafaz ànc egn'ea schliet da mia mama, alura …»

«Bain cler ch'el m'ho vis! Ma eau nu sun ün hom mascro, eau sun ün rabgialet, es que cler? Ed El es ün tip perfid. El bütta minchataunt svess merda e palperis süllas s-chelas e sforza als iffaunts da'ls piglier sü. Be perche ch'El voul esser grand e pussaunt. Sch'El fo que aunch'üna vouta, Al transmüdi in ün verm! E sch'El discuorra aunch'üna vouta dal mel da mia mamma, alura ...»


«Diesch gadas diesch secundas», ha il ravgialet getg ed ha entschiet a dumbrar dad ault.

«Diesch geadas diesch secundas», â igl rabgialet getg ad antschiet a dumbrar dadòlt.

«Desch voutas desch secundas», ho dit il rabgialet ed ho cumanzo a quinter dad ot.

«Desch jadas desch secundas», ha dit il rabgialet ed ha cumanzà a dombrar dad ot.


«Ha», ha Alexander repetiu. El era aschi surstaus ch'igl ei vegniu endamen ad el nuot meglier. «Ha... ha... has ti getg enzatgei?»

«Ha», â igl Alexander repetieu. El eara aschi sursto c'igl e vagnieu andamaint ad el nut miglier. «Â… â… âs tei getg anzatge?»

«Ha», ho dit Alexander aunch'üna vouta, perche cha da spüra surpraisa nu'l gniva adimmaint ünguott'oter. «E..., e... hest dit qualchosa?»

«Ha», ha repeti Alexander, perquai ch'el nu savaiva che dir, uschè schmort d'eira el. «Ha… ha… hast tü dit alch?»


descripziùn cun agens pleds near egn sinonim


La scolasta ha stuiu seser giun plaun, pusar ils mauns davos il tgil, alzar omisduas combas e tener ellas ell'aria.

La surmestra â stuieu sear gioubass, pusar igls màns davo igl tgil, ulzar amaduas tgombas a taner ellas an l'aria.

La magistra s'ho stuvieu tschanter giò per terra, puzzer ils mauns davous il chül, uzer tuottas duos chammas e las tgnair sü.

La magistra ha stuvü sezzer giò per terra, pozzar ils mans davo il chül, dozar tuottas duos chommas e tgnair quellas aint il ajer.


Marie ha griu ed ei setenida per spira tema vid sia mumma che ha priu ella sin bratsch.

La Marie â sgargnieu a satanieu ord spira tema ved la mama c'â prieu ella segl bratsch.

Maria ho cumanzo a sbragir e s'ho tgnida in panica vi da la mamma, chi l'ho piglieda sün bratsch.

Maria faiva ün terribel sbragizi e's tgnaiva in sia panica vi da la mamma chi tilla ha tut sün bratsch.


«Perquei che jeu sun buca pli vilaus», ha Alexander rispundiu.

«Parquegl ca jou sund betga ple vilo», â igl Alexander raspundieu.

«Perche ch'eau nu sun pü grit», ho respundieu Alexander.

«Perquai ch'eu nu sun plü grit», ha respus Alexander.


«Schmetta da guardar uschè tais aint per mai!»


Il pedel ha mirau sin ella sco sch'el fuss buca diltut segirs en quei grau. E cun ir giuado ha el getg discus a signur Poppenfalter: «Quella dunna ha buca gnarva pli. Mo quei ei buc da smarvigliar, la finala sto ella mirar persula da quels dus strolis. Sche Vus dumandeis mei, maunca cheu semplamein in um en casa.»

Igl pedel â vurdo sen ella sco sch’el fuss betga digltut siir an que gro. A cun ir ordafora â el getg dascus agl signur Poppenfalter: «Quella duna â nigna nearva ple. Mo quegl e gea betga da schmarvagliear, la finala sto ella vurdar suleta da quels dus strolis. Scha Vus amparaz me, mànca qua semplameing egn um an tgea.»

Il custodi l'ho guardeda, scu sch'el nu füss dal tuot persvas da que. E sortind ho'l dit suot vusch a sar Poppenfalter: «Quella povretta es cumplettamaing giò d'gnierva. Craj eir eau, l'es be suletta cun duos chindels. Sch'El dumanda a me, cò mauncha simplamaing l'hom in chesa.»

Il pedel ha guardà aint per ella sco per dir ch'el nu saja propa sgür. E cun guardar uschè ha el dit da bass a sar Poppenfalter: «La povra duonna es totalmaing giò da nerva. Ma quai nun es da star schmort, tuot suletta cun quella gianüra. Sch'El dumonda a mai, in quista chasa manca simplamaig ün hom.»


Plein sterment ha la mumma dad Alexander fatg in pass anavos, ha dau ina respirada ed ei currida ord combra.

Plagn starmaint â la mama digl Alexander fatg egn zap anavos, â do egna fladada ad e curida ord tgombra.

La mamma dad Alexander s'ha inschnuida da l'aspet chi tilla vaiva tut il flà ed es currüda our da chombra.


«Restein nus era ensemen?», ha Alexander dumandau.

«Rastagn nus ear anzemel?», â igl Alexander amparo.

«Restainsa eir insembel?», ho dumando Alexander.

«Restaina eir insembel?», ha dumandà Alexander.


«Vus sesemieis buc e Vus veseis era buca spérts», ha Alexander getg. «Quei ei miu ravgialet.»

«Vus sasamgneaz betg a vasez ear betga spérts», â igl Alexander getg. «Quegl e igl mieus rabgialet.»

«El nu s'insömgia ed El nu vezza neir üngüns spierts,» ho dit Alexander. «Que es mieu rabgialet.»

«El nu s'insömgia e nu vezza neir na spierts», ha dit Alexander. «Quai es meis rabgialet.»


«Vus fageis ussa insumma nuot auter che tedlar. Ei quei clar? En mintga lecziun da quens sepusteis Vus siper la tabla e quinteis cun melli cefras. Tut va aschi spert che nus capin il bia nuot, era sche nus fagein attenziun. Vus saveis quintar bein, per Vus ein ils quens secapescha levs. Mo nus essan en scola, nus vulein gl'emprem emprender da far quens. E perquei sto tut ir pli plaun per nus. Ei quei clar?»

«Vus fagez uss anzuma nut oter ca tarlar. E quegl cler? An mintga lecziùn da quents samatez vus davànt la tavla a quintaz cun meli zefras. Tut va aschi speart ca nign capescha anzatge, ear scha tuts fan atenziùn. Vus savez quintar bagn, par Vus en igls quents sacapescha leavs. Mo nus eassan qua an scola, igls unfànts ân gl'amprem d'amprender a far quents. A parquegl sto tut ir ple plàn par els. E quegl cler?»

«El nu fo uossa ünguott'oter cu tadler. Es que cler? In mincha lecziun da matematica sto El davaunt la tevla e fo quints cun milli numers. E que tuot uschè svelt, cha nus nun inclegiains pelpü ünguotta, eir scha fains bain attenziun. El so fer bain quints, per El sun las lezchas facilas. Ma nus essans a scoula per imprender a fer quints. Es que cler?»

«El nu fa uossa insomma nöglia, be tadlar che ch'eu di. Inclet? Dürant mincha lecziun da quints scriblotta El millis da nomers vi da la tabla. Tuot va uschè svelt cha nus nun inclegiain suvent zist segn, eir scha nus fain attenziun. El sa far bain quints, per El sun ils quints s'inclegia simpels. Ma nus giain a scoula per imprender insomma a far quints. E perquai sto tuot ir bler plü plan per nus. Inclet?»


duonna, chera, blastmer, brancler, cuschiner

duonna, chara, blastemmar, branclar, cuschinar


Sil pupi ei plaunsiu naschida ina creatira, ina creatira tut apartia. Siu tgau haveva buca cavels, persuenter stevan dus pigns corns cotschens siado. In egl era tut mellens, tschel era curclaus cun in cuvieraegl sco tier pirats prigulus. Amiez la fatscha fageva in nas da strias grond e crutsch parada, sil péz da quel era ina bricla grossa. Sut il nas rieva ina bucca largia cun dents da vampir, dils quals daguttava saung. Quei tgau da monster era sin in tgierp alv da spérts, entuorn il venter pendeva ina cadeina da fier. El maun dretg teneva la creatira in sabel da pirats, el maun seniester ina bitgetta magica.

Segl pulpier e plànsieu naschida egna creatira, egna creatira tut apartia. Igl sieus tgieu veva betga tgavels, parsuainter stevan dus pintgs corns cotschens seiador. Egn îl eara tut melen, tschel eara curvato cun egn cuvearta-îl sco tier pirats privlus. Amiez la fatscha fageva egn nas da streias grànd a crutsch parada, segl pez da quel eara egna viricla grossa. Sut igl nas rieva egna buca largia cun daints da vampir, digls quals sàng dagutava. Que tgieu da monster eara sen egn tgierp alv da spérts, anturn igl vainter palandava egna cadagna da fier. Agl màn dretg taneva la creatira egn sabel da pirats, agl màn saniester egna batgeta magica.

Sül fögl s'ho plaunet furmeda üna creatüra, üna creatüra fich singulera. Sün sieu cho chalv creschivan duos pitschnas cornas cotschnas. Ün ögl glüschiva mellan, l'oter eira zuglio cun üna fascha naira scu tar ün pirat prievlus. Immez la fatscha pizzaiva our ün nesun da stria lung e tort cun üna virüja grossa sül piz. Suotvart sfrigniva üna buocha largia cun daints da vampir plain saung. Quista testa da monster tschantaiva sün ün corp alv da spiert. Intuorn il vainter pendaiva üna chadagna da fier. Cul maun dret tgnaiva la creatüra ün sabel da pirats, cul maun schnester üna bachetta magica.

Sül fögl es naschü planet üna creatura, üna creatura fich curiusa. Our dal cheu bluot creschivan duos pitschnas cornas cotschnas. Ün ögl d'eira tuot gelg, l'oter d'eira cuvernà cun üna fascha naira, sco pro pirats privlus. Immez la fatscha paradaiva ün nas lung e crotsch, e sül piz d'eira üna virücla grossa. Suot il nas sfrigniva üna bocca largia cun daints da vampir, e dals chantuns da la bocca culaiva sang. Quist cheu monstrus sezzaiva sül corp d'ün spiert, ed intuorn seis vainter pendaiva üna chadaina da fier. I'l man dret tgnaiva la creatüra ün sabel da pirats, i'l schnester üna bachetta magica.


«Semplamein vegnir cun mei a scola», ha Alexander getg.

«Semplameing vagnir cun me a scola», â igl Alexander getg.

«Gnir simplamaing a scoula cun me», ho dit Alexander.

«Gnir simplamaing cun mai a scoula», ha dit Alexander.


Lectorat: Barbla Etter, Anna-Alice Dazzi


«Clar», ei sortiu dalla bucca dalla creatira. «Jeu sai buca tgei che jeu fagess pli bugen.» La vusch tunava sco sche la creatira havess in ferm cunauras.

«Cler», e vagnieu or da la buca da la creatira. «Jou se nut ca fagess ple bugent.» La vusch tunava sco scha la creatira fuss fetg aintanoras.

«Cler», es que gnieu our da la buocha da vampir. «Eau nu se, che ch'eau fess pü gugent.» La vusch tunaiva, scu scha la creatüra vess ün dafraid potent.

«Cler», esa gnü our da la bocca dal vampir. « Eu nu sa che ch'eu fess plü jent.» La vusch tunaiva sco scha la creatüra vess tschüff ün nosch dafraid.


«Gianteren, jeu hai tut emblidau la scola», ha la mumma getg. «Ti stos festginar, Alexander! Mo na, quei tonscha tuttina buc. Jeu scrivel spert ina perstgisa.»

«Gianteraint, jou ve tut amblido la scola», â la mama getg. Tei stos far preascha, Alexander! Mo na, quegl tànscha gea tutegna betg. Jou scriv speart egna parstgisa.»

«Anguoscha, la scoula d'heja tuottafat schmancho», ho dit la mamma. «Tü hest da fer prescha, Alexander! Ah che, tü nu rivast inamöd pü a temp. Eau at scriv svelt üna

«O Des, eu n'ha tuot invlidà la scoula», ha dit sia mamma. «Tü stoust far chommas, Alexander! Ma na, tü nu vainst tuottüna plü a temp. Eu't scriv svelt üna s-chüsa.»


«He, spetga sin mei!», ha il ravgialet clamau ed ei siglius giud meisa. «Jeu vegn era!»

«He, spetga!», â igl rabgialet clamo ad e saglieu giod mesa. «Jou vignt ear!»

«He, spetta'm!», ho clamo il rabgialet ed es saglieu giò da la maisa. «Eau vegn eir!»

«Hei, spetta sün mai!», ha clomà il rabgialet ed es sagli giò da maisa. «Eu vegn cun tai!»


Cu ins udeva neginas vuschs pli ordado, ei Alexander seschluitaus viado. Il pedel fageva uorden en siu stan da vendita, schiglioc era negin pli sil plaz da scola. Alexander ei ius bufatg per liung dalla preit entochen alla halla da gimnastica. Lu eis el currius il davos toc ed ha contonschiu la via senza ch'enzatgi havess viu el. Senza tener eri eis el currius vinavon, denton buc a casa, mobein en direcziun dil parc. Ella part davos eis el sesius sin in baun ed ha tratg flad profundamein. El ha aviert siu turnister ed ha priu ora il ravgialet. «Ussa han bunamein tuts viu tei en scola.»

Cur c'ign udeva nignas vuschs ple ordafora, e igl Alexander saschluito veiador. Igl pedel scuava an egn cantùn, schiglioc eara nign ple sen la plaza da scola. Igl Alexander e ieu bufatg par lùng da la pare antocen tier la hala da gimnastica. Alura e el curieu igl davos toc ad â cuntanschieu la veia sainza c'anzatgi vess vieu el. Sainza taner eri e el curieu anavànt, dantànt betg a tgea, mobagn an direcziùn digl parc. An la part davos e el sasieu sen egn bànc ad â tratg flo profundameing. El â aviert igls sieus turnister ad â prieu or igl rabgialet. «Uss ân bunameing tuts vieu te an scola.»

Cur cha nu s'udiva pü üngünas vuschs, es Alexander sortieu luot luotin. Il pedel faiva uorden culs poms da posa, uschigliö nu d'eira pü üngün sülla plazza da scoula. Alexander es passo lung il mür fin tar la sela da gimnastica. Alura è'l currieu l'ultim töch ed es rivo sainza gnir vis fin tar la via. Sainza as fermer è'l currieu inavaunt, ma na vers chesa, dimpersè in direcziun dal parc. Tuot davousvart s'ho'l lascho cruder sün ün baunchin ed ho trat ferm il fled. El ho aviert la buscha ed ho piglio our il rabgialet. «Uossa t'haun vis bod tuots a scoula.»

Cur chi nu's dudiva plü vuschs, ha Alexander bandunà la tualetta. Il pedel rumiva güsta sia butietta, uschigliö nu d'eira plü ingün sülla plazza da scoula. Alexander es i muosch muoschin lung la paraid fin pro la halla da sport. Da là es el currü fin pro la via. Sainza as fermar es el chaminà inavant, el nun ha però tut la via a chasa, dimpersè quella in direcziun dal parc. Illa part davo dal parc s'ha el tschantà sün ün banc ed ha trat aint ferm il flà. El ha drivi sia barsocca ed ha tut oura il rabgialet. «Uossa t'han vis bod tuots in scoula.»


«Lu gi finalmein, sch'in um mascrau ei staus en quella stanza la davosa mes'ura!», ha il pedel sgargniu siper el.

«Alura gi finalmeing, sch'egn um mascro e sto an quella tgombra la davosa meas'ura!», â igl pedel sgargnieu separ el.

«Schi di'ns a la fin dals quints: D'eira cò ün hom mascro ill'ultima mezz'ura u na?», ho üerlo il custodi.

«Schi'ns di, sch'ün hom mascrà es stat avant üna mezz'ura in quista chombra o na!», ha sbragi il pedel sü per el.


La mumma ei sesida cun Alexander sil letg ed ha dau ina struclada ad el. Larmas ein culadas sur sia fatscha.

La mama e sasida cugl Alexander segl litg ad â do ad el egna fearma ambratschada. Larmas culavan sur las sias vestas.

La mamma s'ho tschanteda sül let cun Alexander e l'ho branclo. Las larmas la culaivan giò per la fatscha.

La mamma s'ha tschantada cun Alexander sül let e til ha tut in bratsch. Las larmas tilla culaivan giò per las massellas.


«Tgei monster?», ha Jonas dumandau anavos.


Cuort avon il parc ha Alexander entupau Silvio, Hannes e Damir. Immediat ha el sentiu co siu cor deva pli dabot. Tut automaticamein eis el ius pli plaun ed ha encuriu ina via da scappar. Mo avon ch'el haveva engartau ina ein ils treis stai eri, han teniu ensemen ils tgaus ed han lu spert traversau la via.

Curt avànt igl parc â igl Alexander vieu igl Silvio, igl Hannes ad igl Damir. Imediat â el santieu co igl sieus cor bateva ple dabot. Tut automaticameing e el ieu ple plàn ad â ancuretg egna veia par scapar. Mo avànt c'el vess cato egna tala veia, en igls tres stos eri, ân tanieu anzemel igls tgieus a vurdo vei sen el ad ân alura speart traverso la veia.

Cuort aunz il parc ho Alexander inscuntro a Silvio, Hannes e Damir. Dalum ho'l bado, cu cha sieu cour ho cumanzo a batter pü ferm. Automaticamaing è'l ieu pü plaun ed ho tschercho üna via per fügir. Ma intaunt eiran ils trais già stos salda, haun scutto l'ün cun l'oter ed haun alura svelt traverso la via.

Pac avant il parc ha Alexander inscuntrà a Silvio, Hannes e Damir. El ha senti subit, co cha seis cour battaiva plü svelt da la temma. El es chaminà automaticamaing plü plan ed ha tscherchà üna pussibiltà da mütschir. Ma ils trais as vaivan fingià fermats, han chatschà insembel ils cheus ed han lura traversà svelt la via.


2007 by Ravensburger Buchverlag Otto Maier GmbH, Ravensburg (Tiaratudestga)

2007 by Ravensburger Buchverlag Otto Maier GmbH, Ravensburg (Tearatudestga)

2007 by Ravensburger Buchverlag Otto Maier GmbH, Ravensburg (Germania)


«Siara tia bucca impertinenta!», ha il ravgialet siblau ed ha smanatschau cul sabel.

«Seara la tia buca impertinenta!», â igl rabgialet crischlagieu ad â schmanatscho cugl sabel.

«Tegna tieu pical impertinent!», ho sbragieu il rabgialet, imnatschand cun sieu sabel.

«Tascha chamön!», ha sibilà il rabgialet e tilla imnatschada cul sabel.


Jonas ha rebattiu siu bal giun plaun. «Jeu mon al plaz da giug ed hai vuliu vegnir per tei. Mo sche ti has cun tei il ravgialet, dattan ils auters segir buca bal cun tei.»

Igl Jonas â getg: «Jou vont sen la plaza da giujear a dar burape a ve lieu vagnir par te. Mo scha tei âs cun te igl rabgialet, vutan igls oters siir betga dar burape cun te.»

Jonas ho rabatto cun sia balla. «Eau vegn sülla plazza da ballapè e vulaiva gnir a't piglier. Ma scha tü hest cun te il rabgialet, schi nu giouvan ils oters dal sgür na cun nus.»

Jonas ha fat rebatter sia balla giò per terra. «Eu vegn a giovar a ballapè e vulaiva verer, scha tü vainst cun mai. Ma scha tü hast il rabgialet cun tai, nu giovan ils oters dal garanti na cun nus.»


La mumma ha mirau entuorn en combra. «E co ei vesa puspei ora cheu!»

La mama â vurdo anturn an tgombra. «A co igl veza puspe or an qua!»

La mamma ho guardo intuorn. «E cu guarda que our aint accò!»

La mamma ha guardà intuorn in chombra. «E che dischuorden cha tü hast darcheu in tia chombra!»


Cunquei che Alexander ha scurlau siu tgau per la tiarza gada senza gir enzatgei, ha signur Poppenfalter murmignau: «Sas ti buca discuorer?»

Cunquegl c'igl Alexander â scurlo igl sieus tgieu par la tearza geada sainza gir anzatge, â igl signur Poppenfalter murmagnieu: «Sas tei betga bagliafar?»

Perche cha Alexander ho squasso per la terza vouta il cho sainza dir qualchosa, ho bruntulo sar Poppenfalter: «Nun est bun da discuorrer?»

Perquai cha Alexander ha squassà per la terza jada il cheu sainza dir pled, ha sar Poppenfalter marmuognà: «Nu sast discuorrer?»


«Schia, schia. Ed igl um mascrau ha ella buca viu pli?», ha signur Huber dumandau cun in surrir.

«Scheia, scheia. Ad igl um mascro â ella betga ple vieu?», â igl pedel lieu saver cun egn surir.

«Ah uschè. E l'hom mascro nun ho'la pü vis?», ho dumando sar Huber sfrignind.

«Ma guarda! Ed ella nun ha plü vis a l'hom mascrà?», ha dumandà sar Huber cun ün sfrign.


In pèr affons ein curri tut a giblond tiel scolast ed ein sepustai davos quel. Auters ein sezuppai sut lur pults.

Egn peer unfànts en curieus a dànd is vei tier igl surmester ad ân sazupo davo quel. Oters en ieus sut lur pults.

Ün pêr iffaunts sun currieus sbragind tar lur magister e s'haun zuppos davous el. Oters sun scappos suot ils baunchs.

Ün pêr uffants sun currits pro lur magister fond ün ün sbragizi e s'han zoppats davo el. Oters sun scappats suot ils bancs.


«Quei ... quei ei nunpusseivel», ha signur Blech sburbatau ed ei currius ord stanza.

«Quegl… quegl e nunpussevel», â igl signur Blech sbarbato ad e curieu ord stànza.

«Que ... es impussibel», ho barbotto sar Blech ed es currieu our da staunza.

«Quai … quai es impussibel», ha barbottà sar Blech ed es cuorrü our da stanza.


El ha calau da pitgar culs pugns, ha schau curdar il tgau el plumatsch ed ha suspirau. Suenter in mument eis el sesalzaus, ha furschau la mongia sur la fatscha ed ei sesius vid il pult. El ha priu in fleter ed ha scrivlau tut selvadi sin siu bloc da malegiar. Lu ha el smugliau il fegl ed ha entschiet a malegiar sil proxim. Cun far quei murmignava el incuntin per sesez, mo quei ch'el murmignava s'auda buc en in cudisch d'affons.

El â calo da pitgear cugls pugns, â scho cupitgear igl tgieu agl plimatsch ad â suspiro. Suainter egn mumaint â el s'ulzo, â sfruscho la mongia sur la fatscha ad e sasieu ved igl pult. El â prieu egn fleter ad â sgriflignieu tut salvadi segl sieus bloc da malagear. Alura â el schmuglieu igl figl ad â antschiet a malagear segl proxim. Cun far quegl murmagneava el trasor par sasez, mo quegl c'el murmagneava s'oda betg an egn cudesch d'unfànts.

El ho glivro da tamburer, ho lascho cruder il cho sül cuschin ed ho trat greiv il fled. Zieva üna pezza è'l sto sü, s'ho sfruscho sia fatscha culla mangia e s'ho tschanto vi dal pult. El ho piglio üna culur ed ho scrivlotto scu ün bluord sün sieu bloc da disegner. Alura ho'l grufligno il fögl ed ho cumanzo a pittürer sül prossem. Lotiers marmugnaiva'l d'ün cuntin, e que ch'el marmugnaiva, nu tuocha in üngün cudesch per iffaunts.

El ha schmiss da dar puogns, ha laschà crodar il cheu sül plümatsch ed ha suspürà. Davo üna pezza es el stat sü, ha strichà culla mongia sur la fatscha e s'ha tschantà vi da la maisa da scriver. El ha tut ün fieuter ed ha scriblottà in tuotta prescha alch sün seis bloc da disegnar. Lura ha el barlunà il fögl ed ha cumanzà a disegnar sül prossem. El marmuognaiva adüna alch tanter ils daints, e quai ch'el marmuognaiva nu's poja dir in ün cudesch d'uffants.


«En miu tgau eis ei aschia sco sch'ins midass spert d'in emettur da televisiun a l'auter», ha Alexander getg.

«Agl mieus tgieu e'gl sco sch'ign midass trasor d'egn emetur da televisiùn a l'oter», â igl Alexander getg.

«In mieu cho es que, scu scha's sagliss d'ün program da televisiun a l'oter», ho dit Alexander.

«Eu n'ha ün cheu sco üna televisiun, plain purtrets ed impreschiuns», ha dit Alexander.


«Clar!» Alexander ha aunc entschiet inaga a gir la fuorma magica, ha catschau il det el nas, ha serrau ils egls, ei siglius sco in cunegl atras la combra ed ha dumbrau dad ault sin otg. Lu ha el tedlau, ha denton udiu nuot. El ha aviert ils egls ed ha mirau entuorn.

«Cler!» Igl Alexander â ànc egn’ea antschiet a gir la furmla magica, â catscho igl det agl nas, â saro igls îls, e saglieu sco egn cunegl tras la tgombra ad â dumbro dadòlt sen seat. Alura â el tarlo, â dantànt udieu nut. El â aviert igls îls ad â vurdo anturn.

«Clerischem.» Alexander ho cumanzo danouvmaing culla fuormla magica, ho serro ils ögls, ho miss ün daunt aint il nes, es rupetto scu ün cunigl tres la chambra ed ho quinto sün trais. Alura ho'l tadlo, nun ho però udieu ünguotta, ho aviert ils ögls ed ho guar do intuorn.

«Inclet.» Alexander ha cumanzà amo üna jada a dir la fuormla magica, ha serrà tuottafat ils ögls, ha chatschà il daint muossader in seis nas, es sagli intuorn il maisin quader ed ha dombrà dad ot fin set. El ha güzzà las uraglias, ma nun ha dudi nöglia, lura ha'l drivi ils ögls ed ha guardà intuorn.


«Quei ei tarladiu! Vul ti tussegar mei?», ha il ravgialet giblau.

«Quegl e disgustus! Vol tei tistgantar me?», â igl rabgialet clamo.

«Puah, che s-chif! Am voust tös-chanter?», ho cratschlo il rabgialet.

«Bäh, che s-chif! Am voust tü tös-chantar?», ha sgrignì il rabgialet.


«... quei ravgialet gi quei che ti tratgas, ughegias denton buca da gir», ha ella cuntinuau.

«… que rabgialet gi quegl ca tei tratgas, uegias dantànt betga da gir?», â ella cuntinuo.

«... cha quist rabgialet disch, que cha tü pensast, ma nu't ris-chast da dir?», ho'la cuntinuo.

«… quist rabgialet exprima quai cha tü pensast, ma nu ris-chast da dir?», ha ella cuntinuà.


«Jeu sai buca semplamein svanir», ha il ravgialet getg. «Sche ti vul buca pli haver mei, stos ti strienar naven mei.»

«Jou se betga semplameing svanir», â igl rabgialet raspundieu. «Scha tei vol betga ple ver me, mi stos tei striunar davent.»

«Eau nu sun bun da svanir be uschè», ho dit il rabgialet. «Scha tü nu'm voust pü, schi am stust striuner davent.»

«Eu nu sa simplamaing svanir», ha dit il rabgialet. «Scha tü nu'm voust plü, am stoust tü striunar davent.»


«Ed avon ha tiu ravgialet getg che jeu tugni memia bia.»

«Ad avànt â igl tieus rabgialet getg ca jou tugni megna blear.»

«Ed aunz ho tieu rabgialet dit, ch'eau at criticha da memma.»

«Ed avant ha teis rabgialet dit ch'eu marmuogna massa bler.»


Ils affons ein spert untgi, malgrad ch'il ravgialet era puspei aschi pigns sco in nanin.

Igls unfànt en dabot untgieus anavos, malgro c'igl rabgialet eara puspe aschi pintg sco egn nanign.

Cò haune dalum trat inavous lur mauns, schabain cha'l rabgialet eira darcho uschè pitschen scu ün nanin.

Ils uffants sun lura svelt tschessats, eir scha'l rabgialet d'eira intant darcheu uschè pitschen sco ün nanin.


«Jeu schess la detta, sche jeu fuss tei», ha Jonas avertiu el.

«Jou schass la deta, scha jou fuss te», igl â igl Jonas avertieu.

«Eau las chess las piclas da quecò, sch'eau füss a te», ho admunieu Jonas.

«Eu laschess las piclas da quella, sch'eu füss tai», til ha admoni Jonas.


«Au!», ho dit Alexander aunch'üna vouta.


Ils dus umens han mirau dad Alexander sin sia mumma e savevan buca propi tgei ch'els dueigien manegiar da tut quei.

Igls dus umens ân vurdo digl Alexander sen sia mama a savevan betga propi tge c'els degian tartgear da tut quegl.

Ils duos homens haun guardo dad Alexander vi tar sia mamma e nu savaivan dal tuot, che ch'els dessan penser da l'intera chosa.

Ils duos homens han guardà il prüm aint per Alexander, lura via vers sia mamma e nu savaivan propa che pensar.


Signur Poppenfalter ha mirau sut letg en ed ha alzau il tapet. «Cheu eis el era buc.»

Igl signur Poppenfalter â vurdo sut igl litg aint ad â ear ulzo igl tarbet. «Qua e'l ear betg.»

Sar Poppenfalter ho guardo suot il let ed ho uzo la plüma. «Cò nun è'l neir.»

Sar Poppenfalter ha guardà suot il let aint ed ha dozà la cuverta da let. «Eir quia nun es el».


«Tgei eis ei ussa puspei?», ha sia mumma dumandau.

«Tge e'gl ussa puspe?», â sia mama amparo.

«Che es uossa darcho?», ho dumando sia mamma.

«Che hast darcheu?», ha dumandà sia mamma.


«Adigna levar aschi bòld», â el tugnieu.

«Adüna ster sü uschè bodezzas», ho'l bruntulo.

«Adüna star sü uschè bod», ha el marmuognà.


«Duei jeu gir a mumma che ti hagies magliau ier tut discus sias pralinas?», ha Alexander

«De jou gir a la mama ca tei vegias maglieu ier tut dascus las sias pralinas?», â igl Alexander amparo.

«Dessi quinter a mamma, cha tü hest piclo her a la zuppeda da sieus pralinès?», ho dumando Alexander.

«Dessa dir a mamma cha tü hast mangià her adascus da seis pralines?», ha dumandà Alexander.


«Ti sas serrar la bucca, miu bien, ni has aunc mai viu in vagabund?»

«Tei sas sarar la buca, igl mieus tgear, near âs ànc mena vieu egn vagabund?»

«Serra be tia buocha u nun hest auncha mê vis ad ün vagabund?»

«Serra la bocca, meis mat, o nun hast tü amo mai vis ad ün vagabund?»


Cun in retard da 20 minutas ha Alexander spluntau vid igl esch dalla stanza da scola.

Cun egn retard da 20 minutas â igl Alexander splunto ved igl esch da la stànza da scola.

Cun ün retard da vainch minuts ho Alexander picho vi da la porta da la staunza da scoula.

Cun vainch minuts retard ha Alexander pichà sül üsch da la stanza da scoula.


Ella ha targlinau – mo ha lu tuttina adempliu il giavisch dad Alexander.

Ella â targino – mo â alura tutegna ademplieu igl giavisch digl Alexander.

Ella ho esito – ho alura però listess accumplieu il giavüsch d'Alexander.

Ella ha stübgià ün mumaint – ma lura ha'la tuottüna accumpli il giavüsch dad Alexander.


«Schei finalmein en ruaus il Jonas!», ha ina vusch clamau quei mument.

«Schad finalmeing cun pos igl Jonas!» â egna vusch clamo que mumaint.

«Ch'El lascha tuottüna in pos a Jonas!», ho clamo in quist mumaint üna vusch.

«Ch'El lascha uossa in pos a Jonas!», ha clomà in quel mumaint üna vusch.


«E ti has buca tema?», ha Alexander dumandau.

«A tei âs betga tema?», â igl Alexander amparo.

«E tü nun hest üngüna temma?», ho dumando Alexander.

«E tü nun hast ingüna temma?», ha dumandà Alexander.


«Sur la scaffa?», ha la scolasta dumandau ed ins veseva ch'ella tertgava che quei seigi nunpusseivel. «Mo ... jeu ...»

«Sur la stgafa?», â la surmestra amparo ad ign vaseva c'ella tartgeava ca quegl segi nunpussevel. «Mo … jou …»

«Suravi la chascha?», ho dumando la magistra. A's vzaiva, cha que la paraiva impussibel. «Ma ... eau ...»

«Sur la chaista?», ha dumandà la magistra ed i's vezzaiva ch'ella d'eira tuot oter co sgüra, sch'ella sapcha far quai. «Ma … eu …»


«He, mirei inaga», ha Silvio getg e mussau sin Alexander, «quei tgagiacaultschas pren siu turnister perfin a pausa.»

«He, vurdad egn'ea», â igl Silvio getg a musso segl Alexander, «que tgeiatgòltschas prenda igl sieus turnister parfegn an possa.»

«He, guardè be», ho dit Silvio ed ho musso vers Alexander, «quist chejinchotschas porta cun se sia buscha dafatta illa posa.»

«Hei, guardai!», ha dit Silvio ed ha muossà sün Alexander, «il pitschen chajöttel piglia cun sai la barsocca perfin illa posa.»


• Tgei lungatgs ein tenor tiu manegiar parentai il pli fetg in cun l'auter? Integrescha era il romontsch ed il tudestg en tias ponderaziuns e fai exempels.

• Tge lungatgs en tanor igl tieus managear paraints igl ple fetg l'egn cun l'oter? Integrescha ear igl rumàntsch ad igl tudestg an las tias ponderaziùns a fe exaimpels.

• Che linguas sun paraintas üna cun l'otra? Integrescha eir il rumauntsch ed il tudas-ch in tias ponderaziuns e fo exaimpels.

• Che linguas sun paraintas üna cun tschella? Integrescha eir il rumantsch ed il tudais-ch in tias ponderaziuns e fa exaimpels.


Suenter che Alexander haveva dau adia ad Amadeus, era el talmein en patratgs ch'el ha buca fatg stem dil contuorn.

Suainter c'igl Alexander veva do adia agl Amadeus, eara el talmeing an patratgs c'el â betga fatg stem digl conturn.

Zieva ch'Alexander vaiva dit chau ad Amadeus, eira'l uschè in impissamaints, ch'el nun ho do bada a sieus contuorns.

Davo cha Alexander vaiva tut cumgià dad Amadeus, d'eira el approfundi talmaing in seis impissamaints ch'el nun ha badà quai chi giraiva intuorn el.


Ell'entira Vallada dil Danubi ei spert iu la curella che Siegmut seigi in signur dir, gie crudeivel. Buc in cavalier ha ughegiau dad attaccar il casti Falkenfels. E sia glieud temeva Siegmut aschi fetg che negin ughegiava pli dad ir en sia vischinonza. El ei daventaus pli e pli persuls ed era perquei fetg trests.

An l'antiera Valada digl Danubi e speart ieu la cureala c'igl Siegmut segi egn signur dir, gea crudevel. Betg egn tgavalier â uagieu d'atatgear igl casti Falkenfels. A sia atgna glieud tameva aschi fetg igl Siegmut ca nign uageava ple dad ir an la sia vaschinànza. El e davanto ple a ple solitari ad eara parquegl fetg trest.

In tuot la Val dal Danubi s'ho bainbod udieu a quinter, quaunt sever e crudel cha'l signur Siegmut saja. Üngün chavalier nun ho gieu il curaschi d'attacher il chastè da Falkenfels. E sia glieud al tmaiva uschè ferm, ch'üngün nu's ris-chaiva pü in sia vicinanza. El as sentiva viepü sulet e d'eira fich trist pervi da que.

In tuot la Val dal Danubi es ida svelt la tuna cha Siegmut saja ün regent dür e crudel. Ingün chavalier nu's fidaiva d'assaglir il chastè da Falkenfels. E la glieud vaiva talmaing temma da Siegmut cha bod ingün nu's fidaiva plü in sia vicinanza. El gniva adüna plü solitari e d'eira perquai fich trist.


«Quegl e gea betga da crer», â igl Jonas getg.

«Eu crai ch'eu n'haja pers la tramuntana», ha dit Jonas.


Sia mumma haveva getg ad el bia gadas ch'el dueigi ir ord via a tals umens. Cun quels sappien ins mai. Plinavon seigien els adina stuorns. Ed insumma – cun in che stoppi viver sin via e che hagi buc in dacasa seigi cun garanzia enzatgei buc en uorden. Mo Alexander saveva buca nua ir. Ed el haveva gie siu ravgialet che saveva gidar el, sch'igl um vegneva malsegirs.

Igl Alexander â pondero, sch'el degi curer davent. Sia mama veva getg ad el blearas geadas c'el degi ir ord veia a tals umens. Cun quels setg'ign mena. Plenavànt segian els adigna sturns. Ad anzuma – cun egn ca stotgi viver sen veia a ca vegi betg egn datgea segi cun garanzeia anzatge betg an urden. Mo igl Alexander saveva betga noua ir. Ad el veva gea igl sieus rabgialet ca saveva gidar, sch'igl um vess gieu da vagnir privlus.

Alexander ho stüdgio, sch'el dess cuorrer davent. Sia mamma al vaiva dit già bgeras voutas, ch'el dessa ir our d'via a tels homens. Cha tar quels nu's sapcha mê. Dal rest sajane adüna stuorns. Ed insomma – chi chi stöglia viver sün via e nun hegia üngün dachesa, quel nu saja dal sgür na dal tuot in uorden. Ma Alexander nu savaiva inua ir. Ed el vaiva sieu rabgialet, chi'l pudaiva güder, in cas cha l'hom vess da gnir prievlus.

Alexander ha ponderà, sch'el dess cuorrer davent. Sia mamma vaiva fingià dit plüssas jadas da nu's laschar aint cun tals homens. Pro quels nu's sapcha mai. Ultra da quai sajan quels adüna stuorns. Ed insomma – chi chi stopcha viver sün via e nun haja ingün dachasa, cun quel nu saja alch sgür na in uorden. Ma Alexander nu savaiva ingio mütschir. Ed el vaiva bain seis rabgialet chi til pudaiva güdar, scha l'hom gniss privlus.


d) Cumpareglia ussa tia argumentaziun survart ed ils plaids els caums cun quels da tiu vischin/tia vischina. Co san ins proceder la proxima ga (sch’ins capescha buc in plaid)? Fagei ina proposta concreta.

d) Cumpareglia ussa la tia argumantaziùn ad igls pleds an las cestas cun quels digl tieus vaschegn/da la tia vaschegna. Co san ign agir la proxim'eada (sch’ign capescha betg egn pled)? Faged egna proposta concreta.

d) Conguela uossa tia argumantaziun survart ed ils pleds aint ils spazis cun quels da tieu chantunais/da tia chantunaisa. Che as po fer, scha nu s'inclegia ün pled? Discutè e fè üna proposta concreta.

d) Conguala uossa tia argumantaziun survart ed ils pleds aint ils spazis cun quels da teis vaschin/tia vaschina. Che as poja far, schi nu s'inclegia ün pled? Discutai e fat üna proposta concreta.


«Vul ti era magliar enzatgei?», ha el dumandau denteren.

«Vol tei ear magliear anzatge?», â el amparo trànteraint.

«Voust eir manger qualchosa?», ho'l dumando traunter duos müersas.

«Voust tü eir mangiar alch?», ha el dumandà davo üna pezza.


«Schi schi! Legia per plaschair inavaunt!»


In mument ha Marie mirau tut agraden ad el, lu ha ella entschiet a grir sco la damaun.

Egn mumaint â la Marie vurdo sen el, alura â ella antschiet a far viers a caneras sco la damàn.

Ün mumaint l'ho Maria fisso, alura ho'la cumanzo a sbragir scu già la bunura.

Maria til ha fixà üna pezza, lura ha ella cumanzà a cridar sco la bunura.


«Tgei ... tgei ei quei?», ha Jonas dumandau.

«Tge… tge e quegl?», â igl Jonas amparo.

«Che ... che es quecò?», ho dumando Jonas.


Quei mument ei igl esch sesaviarts e la mumma dad Alexander ha mirau viaden. «Jeu hai viu glisch ed hai udiu vus a paterlar», ha ella getg, ei sesida sigl ur dil letg, ha ris ed ha strihau ad Alexander suls cavels. «Ti sas aunc buca durmir, ni bein? Quei ei gie era buc da smarvigliar suenter tut quei ch'ei schabegiau oz.»

Que mumaint â igl esch s'aviert a la mama digl Alexander â vurdo an tgombra. «Jou ve vieu ca tei âs ànc cazola a ve udieu a batarlar vus dus», â ella getg, e sasida segl ur digl litg, â ris a strischieu agl Alexander sur igls tgavels. «Sas ànc betga durmir? Quegl e gea ear betga da sasmarvagliear suainter tut quegl c'e capito oz.»

In quel mumaint s'ho avierta la porta e la mamma d'Alexander ho cucco aint. «Eau d'he vis glüsch e d'he udieu a discuorrer a vus duos», ho'la dit, s'ho tschanteda sül ur dal let, ho rieu ed ho glischo sur ils chavels d'Alexander. «Tü nun est auncha bun da durmir, nischi? A nun es da ster stut, zieva tuot que cha tü hest passanto hoz.»

In quist mumaint s'ha drivi l'üsch e la mamma dad Alexander ha guardà in chombra. «Eu n'ha vis glüm e n'ha dudi a discuorrer», ha ella dit, s'ha tschantada sül ur dal let ed ha glischà la fatscha ad Alexander. «Tü nu sast amo durmir, nun? Quai nun es da star stut davo quist di turbulent.»


«Tge ... tge ... tgei schani?», ha Alexander balbegiau ed ei staus aschi discret sco pusseivel avon il canaster da pupi.

«Tge … tge … tge schani?», â igl Alexander balbagieu ad e sto aschi discret sco pussevel avànt igl canaster da pulpier.

«Ch... ch... che lumbardun?», ho barbotto Alexander e s'ho plazzo scu per cas davaunt la chavagna da palperi.

«Che… che.. che compel?», ha crabottà Alexander e s'ha miss davant la chavogna da palpiri.


Malgrad ch'il ravgialet vegneva plaunet pli e pli pigns, veseva el aunc adina ora aschi tementont che dunna Schneiderhahn ha buc ughegiau da dar encunter. Ella ei tappergnada atraviers la halla da gimnastica, ha aunc inaga tratg flad ed ha priu catsch – denton bia memia pauc. Perquei ha ella era buca dumignau il segl sur la scaffa. Ella ei dada encunter la scaffa, aschia che quella fuss bunamein cupitgada, mo ei restada en venter sissu. Sias combas penderlavan d'in maun, sia bratscha da tschei maun. Ella haveva las larmas orasum.

Ear sch'igl rabgialet vagneva plànsieu ple a ple pintg, vaseva el ànc adigna or aschi tamantànt ca la duna Schneiderhahn â betg uagieu da dar ancùnter. Ella e tapageada tras la hala da gimnastica, â ànc egn'ea tratg flo ad e curida an direcziùn digl trampolin. Mo blear megna plàn, parquegl e ella ear betga rivada da saglir sur la stgafa or. Ella e dada ancùnter la stgafa, ascheia ca quella fuss bunameing cupitgeada. La surmestra e datànt rastada an vainter sen la stgafa, las sias tgombas palandavan d'egna vart giou, la bratscha da l'otra vart. Ella veva las larmas oranzum.

Schabain cha'l rabgialet gniva plaunet darcho pü pitschen, guardaiva'l aunch'adüna our uschè schnuaivel, cha duonna Schneiderhahn nun ho gieu il curaschi da cuntradir. Ella es trotteda tres la sela da gimnastica, ho trat aunch'üna vouta ferm il fled ed ho piglio svung – ma bger memma poch. Perque nun è'la neir steda buna da saglir ot avuonda. Ella es ida ün paiver aint per la chascha, uschè cha quella füss bod cupicheda, ed es resteda picheda. Sias chammas pendaivan giò d'üna vart, ils bratschs giò da l'otra. Ella vaiva las larmas ourasom.

Eir scha'l rabgialet gniva planet darcheu plü pitschen, faiva el amo adüna uschè temma cha duonna Schneiderhahn nu s'ha fidada da cuntradir. Ella es ida cun cheu bass tras la halla, ha trat amo üna jada bain il flà ed ha tut schlantsch – ma bler massa pac. Ella nun es perquai statta buna da saglir sur la chaista oura. Ella es ida üna spluntada cunter l'urdegn chi füss bod cupichà ed es datta in vainter sülla chaista. D'üna vart pendaivan giò sias chommas, da l'otra vart sia bratscha. E bod ch'ella vess cumanzà a cridar.


«Quella ei insumma buca curiosa», ha il ravgialet sgargniu. «Fai ussa vinavon!»

«Quella e anzuma betga curiusa!», â igl rabgialet sgargnieu. «Fe uss anavànt!»

«Quella nun es niaunch'ün miel curiusa», ho bruntulo il rabgialet. «Dai, cumainza!»

«Quella nun es insomma na curiusa», ha rögnà il rabgialet. «Schi dai, cumainza!»


d) Tgi en tiu contuorn sa discuorer bein ils suandonts lungatgs? Fai ina retscherca e noda il motiv pertgei ch'el/ella sa discuorer aschi bein quei lungatg.

d) Tgi agl tieus conturn sa bagliafar bagn igls savundànts lungatgs? Fe egna retscheartga a noda igl motiv partge c'el/ella sa bagliafar aschi bagn que lungatg.

d) Chi in tieus contuorns so discuorrer bain las seguaintas linguas? Fo üna retschercha e nota il motiv, perche cha el/ella so discuorrer uschè bain quella lingua.

d) Chi in teis contuorns sa discuorrer bain las seguaintas linguas? Fa üna retschercha e nota il motiv, perche cha el/ella sa discuorrer uschè bain quella lingua.


«Mumma, jeu hai tema», ha Marie bargelau. «Quel leu duei svanir.»

«Tei sasiemgnas betga, mama», â la Marie bargieu. «Quel là de svanir.»

«Mamma, eau d'he temma», ho plüro Maria. «Quel vi lo dess svanir.»

«Mamma, eu n'ha temma», ha singluottà Maria. «Quel qua dess svanir.»


«Mo ... mo ... avon ... era in cheu», ha signur Blech balbegiau.

«Mo … mo … avànt … eara egn qua», â igl signur Blech balbagieu.

«Ma ... ma ... avaunt ... eira cò ün», ho barbotto sar Blech.

«Ma … ma … avant … d'eira ün quia», ha barbottà sar Blech.


9. nom da la figüra i'l cudesch cha la mamma ho prelet ad Alexander

9. nom da la figüra i'l cudesch cha la mamma ha prelet ad Alexander


Il ravgialet ei siglius sil pult ed ha furitgau cun siu sabel sil scrivlem. «Jeu hai viu che ti malegias enzatgei.»

Igl rabgialet e saglieu segl pult ad â furitgieu cugl sieus sabel segl scrivlem. «Jou ve vieu ca tei malegias anzatge.»

Il rabgialet es saglieu sül pult ed ho perfuro il scrivlottöz cun sieu sabel.

Il rabgialet es sagli sülla maisa da scriver ed ha picuoglià cun seis sabel sül fögl. «Eu n'ha bain vis cha tü disegnast alch.»


«Igl ei historias sur da cavaliers e castials», ha Alexander rispundiu.

«Quegl en istorgias da tgavaliers a casteals», â igl Alexander raspundieu.

«Que sun istorgias da chavaliers e chastels», ho respundieu Alexander.

«Quai sun istorgias da chavaliers e chastels», ha respus Alexander.


Mo il ravgialet ei buc untgius da siu plaz ed ha getg a Marie quei che siu frar tertgava dad ella. Per spira tema ha ella denton strusch capiu enzatgei. E la mumma ha purtau giuado ella avon ch'il ravgialet era a fin.

Mo igl rabgialet e betg untgieu digl sieus plaz ad â getg a la Marie quegl c'igl Alexander tartgeava dad ella. Da spira tema â ella dantànt strusch capieu anzatge. A la mama â purto or ella avànt c'igl rabgialet veva fito da savilar.

Ma il rabgialet nun ho banduno il lö ed ho dit a Maria, che cha sieu frer pensaiva dad ella. Da spüra temma nun ho'la però inclet bger. E la mamma l'ho purteda oura, intaunt cha'l rabgialet lagnaiva inavaunt.

Ma il rabgialet es restà là ed ha dit a Maria quai cha seis frar pensaiva dad ella. In si'anguoscha nun ha quella però inclet bler. E la mamma tilla ha portada our da chadafö, avant cha'l rabgialet vaiva discurrü a fin.


© per l'ediziun romontscha: 2008 Lia Rumantscha, Cuera

© par l'ediziùn rumàntscha: 2008 Lia Rumantscha, Cuira

© per l'ediziun rumauntscha: 2008 Lia Rumantscha, Cuira

© per l'ediziun rumantscha: 2008 Lia Rumantscha, Cuira


f) Cun plaids san ins crear famiglias. Era ils suandonts plaids cumparan el cudisch. Anflas ti ils plaids parentai ellas autras specias da plaids? Integrescha sutvart aunc dus auters plaids che ti anflas el cudisch e lai lignar il vischin/la vischina la sligiaziun.

f) Cun pleds san ign crear famiglias. Ear igls savundànts pleds cumparan agl cudesch. Tgatas tei igls pleds paraints an las otras spezias da pleds? Integrescha sutvart ànc dus oters pleds ca tei tgatas agl cudesch a le lignear igl vaschegn/la vaschegna la schliaziùn.

f) Cun pleds as po creer famiglias. Eir ils seguaints pleds vegnan avaunt aint il cudesch. Chattast tü ils pleds paraints da las otras spezchas da pleds? Integrescha suotvart auncha duos oters pleds cha tü chattast aint il text e lascha chatter ils pleds paraints da las otras spezchas da pleds a tieu chantunais/tia chantunaisa.

f) Cun pleds as poja crear famiglias. Eir ils seguaints pleds vegnan avant aint il cudesch. Chattast tü ils pleds paraints da tschellas spezchas da pleds? Integrescha suotvart amo duos oters pleds cha tü chattast aint il text e lascha chattar ils pleds paraints da tschellas spezchas da pleds a teis vaschin/tia vaschina.


«Ti sas adina mo tugnar. Ti lais maina en ruaus mei. Mo quei ei mia combra, cheu fetsch jeu uorden cu jeu vi. Ei quei clar! E sche jeu hai buca gust, fetsch jeu insumma buc uorden, per che ti sappies. A mi plai mia combra numnadamein exact aschia sco ella ei. Ed ussa svanescha, schiglioc fierel jeu giuado tei!»

«Tei sas adigna me tugnear. Tei mi laschas mena cun pos. Me quegl e la mia tgombra, qua fetsch jou urden cur ca jou vi. E quegl cler! A scha jou ve betga gust, fetsch jou anzuma betg urden, me ca tei setgias. A mei ple la mia tgombra numnadameing exact ascheia sco ella e. Ad ussa svanescha, schiglioc fier jou giouador te!»

«Tü sest be criticher e criticher. Mê nu'm laschast in pos. Ma que es mia chambra, cò fatschi uorden, cur ch'eau vögl. Es que cler? E sch'eau nu d'he üngüna vöglia, nu fatschi insomma na uorden, be cha tü sapchast. A me plescha mia chambra nempe precis uschè, scu ch'ella es. Ed uossa svanescha, uschigliö at bütti our da porta!»

«Tü nu fast oter co adüna be rögnar. Nu'm laschast mai in pos. Ma quai es mia chombra, qua fetsch eu uorden, cur ch'eu vögl. Hast inclet! E be cha tü sapchast, sch'eu nun ha ingüna vöglia, nu fetscha neir uorden. A mai plascha mia chombra uschè. Ed uossa piglia e va, uschigliö at bütta oura!»


«Cheu viva negin cavalier Siegmut!», ha il ravgialet clamau. «Quei ei miu casti, ei quei clar? Ed ussa svani, jeu vi buca veser vus pli cheu!»

«Qua viva nign tgavalier Siegmut!», â igl rabgialet clamo. «Quegl e igl mieus casti, e quegl cler? Ad ussa svaned, jou vi betga ple vaser vus qua!»

«Cò nu do que üngün chavalier Siegmut!», ho clamo il rabgialet. «Que es mieu chastè, es que cler? Ed uossa fè e svani, eau nu's vögl pü vzair cò!»

«Quia nu daja ingün chavalier Siegmut!», ha clomà il rabgialet. «Quai es meis chastè, inclet? Ed uossa it, eu nu's vögl plü verer quia!»


«He, cala cun quei!», ha Alexander getg.

«He, tgala cun quegl!», â igl Alexander getg.


Tuttenina ha enzatgi ziplau siu bratsch.

Tutanegna â anzatgi tutgieu igl sieus bratsch.

Dandettamaing l'ho qualchün do üna scunduneda.

Tuot in ün dandet til ha inchün chandunà.


Il ravgialet ha aunc inaga getg la fuorma, Alexander ha repetiu ella, ha catschau il muossadet el nas, ha serrau ils egls, ei siglius sco in cunegl atras la combra ed ha dumbrau dad ault sin treis.

Igl rabgialet â peia ànc egn'ea getg la furmla, igl Alexander â repetieu ella, â catscho igl det mussader agl nas, â saro igls îls, e saglieu sco egn cunegl tras la tgombra ad â dumbro dadòlt sen tres.

Il rabgialet ho dit la fuormla magica, Alexander l'ho repetida, ho serro ils ögls, ho miss ün daunt aint il nes, es rupetto scu ün cunigl tres la chambra ed ho quinto dad ot dad ün fin desch.

Il rabgialet ha repeti la fuormla magica, lura ha Alexander serrà tuottafat ils ögls, ha chatschà il daint muossader in seis nas, es sagli intuorn il maisin quader ed ha dombrà dad ot fin set.


«Jeu s'empos da nuot», ha la mumma getg. «Ti stos reclamar tiegl autur.»

«Jou s'ampos nut», â la mama getg. «Tei stos reclamar tigl autur.»

«Eau nu m'imposs», ho dit sia mamma. «Reclama tar l'autur.»

«Per quai nu m'impossa», ha dit sia mamma. «Quai stoust tü dir a l'autur.»


Ella ei ida plaunsiu en stiva, ei semessa sil canapè ed ha serrau ils egls che larmavan.

Ella e ida plànsieu an stiva, â samess segl canape ad â saro igls îls ca larmavan.

Cun pass greivs è'la ida in stüva, s'ho lascheda cruder sül canapè ed ho serro ils ögls plain larmas.

Ella es ida in stüva, s'ha laschada crodar sülla cuotscha ed ha serrà ils ögls larmants.


«Sche jeu astgel far nuot a negin, lu vi jeu era buc pli esser cheu. Ei quei clar?»

«Scha jou dastg far nut a nign, alura vi jou ear betga ple easser qua. E quegl cler?»

«Sch'eau nu suos-ch fer ad üngün ünguotta, schi nu vögli neir pü esser cò. Es que cler?»

«Sch'eu nu da-sch critichar o intemmurir ad inchün, lura nu vögl eu neir plü esser qua. Inclet?»


Bufatg ha Alexander stuschau il ravgialet en sia combra ed ha plazzau el sin siu letg. «Fai aschi bien e sesa cheu tochen che jeu tuornel.»

Bufatg â igl Alexander stuscho igl rabialet an la sia tgombra ad â plazo el segl sieus litg. «Fe igl bagn a sea qua antocen ca jou turn.»

Alexander ho stumplo il rabgialet be luotin in sia chambra e l'ho fat tschanter sün sieu let. «Resta per plaschair tschanto cò, fin ch'eau tuorn.»

Alexander ha stumplà be leivin il rabgialet in sia chombra e til ha miss sün seis let. «Spetta quia fin ch'eu tuorn.»


Alexander ha cediu. El ha aviert siu turnister ed ha vuliu catschar viaden il ravgialet.

Igl Alexander â zedieu. El â aviert igl sieus turnister ad â lieu catschar veiadaint igl rabgialet.

Alexander ho do sü. El ho aviert la buscha ed ho vulieu chatscher aint il rabgialet.

Alexander ha capitulà. El ha drivi sia barsocca ed ha vuglü chatschar laint il rabgialet.


«Bein, sun jeu!», ha Marie pretendiu. «Mo ti eis insumma buc in car!»

«Bagn, sund jou!», â la Marie pratandieu. Mo tei es anzuma betg egn tgear!»

«Schi ch'eau sun!», ho pretais Maria. «Ma tü nun est ün cher!»

«Cler ch'eu sun üna brava!», ha protestà Maria. «Tü nun est però ün brav!»


5. «Lu mo va a bargir in tec tier la scolasta, ti pop.»

5. «Ea, me va a bargir tier la surmestra, tei pop.»

5. «Schi vo tuottüna a crider tar la magistra, tü pover margnac.»

5. «Schi va tantüna a cridar pro la magistra, tü pover margnac.»


«Sch'enzatgi vul serrar en mei, lu transfomeschel jeu quella persuna semplamein en in plugl», ha il ravgialet rispundiu. «E sittar giu mei san ins buc, perquei che ravgialets ein immortals.»

«Sch'anzatgi vut sarar aint me, alura transfurmesch jou quella parsùna semplameing an egn plugl», â igl rabgialet raspundieu. «A sagitar giou me san ign betg, parquegl ca rabgialets en imortals.»

«Scha qualchün am voul serrer aint, schi al transmüdi in ün pluogl,» ho respundieu il rabgialet. «Ed üngün nun es bun da'm schluppetter, perche cha'ls rabgialets nu mouran mê.»

«Sch'inchün am voul metter in praschun, am transfuormescha simplamaing in ün pülsch», ha respus il rabgialet. «E'm schluppettar nu po ingün, perquai cha'l rabgialet es immortal.»


Quei ei buca ver, ha Alexander tertgau ed ha sentiu a crescher ina gretta sil scolast.

Quegl e betga ver, â igl Alexander tartgieu ad â santieu a crescher egna greta segl surmester.

Que nun es vaira, ho penso Alexander ed ho bado a crescher in el üna rabgia invers sieu magister.

Quai nun es vaira, ha pensà Alexander, ed el sentiva a crescher üna fotta sü pel magister.


La mumma dad Alexander ha aviert igl esch. «Tgei pomai ...» Cu ella ha viu il grond ravgialet, ha ella sminau tgei ch'era schabegiau. «Neu viaden spert e va cun el en tia combra», ha ella scutinau. «Pervia da Marie.»

La mama digl Alexander â aviert igl esch. «Tge …». Cur c'ella â vieu igl grànd rabgialet, â ella schmino tge c'eara capito. «Via speart naadaint a va cun el an la tia tgombra», â ella scusato. «Parve da la Marie.»

La mamma d'Alexander ho aviert la porta. «Che gira ourac...» Cur ch'ella ho vis il grand rabgialet, s'ho'la pudieu imaginer, che chi d'eira capito. «Vè svelt aint e porta'l in tia chambra», ho'la scutto. «Pervi da Maria.»

La mamma dad Alexander ha drivi l'üsch. «Che esa …» Cur ch'ella ha vis il rabgialet in tuotta grondezza, ha ella dubità che chi d'eira capità. «Vè svelt e va cun el in tia chombra», ha ella scuttà. «Pervi da Maria.»


Translaziun en sursilvan: Manfred Veraguth

Translaziùn an sutsilvan: Barbara Riesch

Traducziun in rumauntsch puter: Ursina Blumenthal-Urech


«Vi da che pensast?», ha dumandà Amadeus.


«Co stat ei ussa?», ha il ravgialet dumandau ed ha sfugatau tut selvadi cun siu sabel. «Duei jeu ussa gir inaga endretg il meini a tia mumma e far sgarscheivla tema a Marie ni buc?»

«Co stat igl ussa?», â igl rabgialet amparo ad â fatg spargamaints salvadis cugl sieus sabel. «De jou ussa gir egn'ea andretg igl meni a tia mama a far sgarschevla tema a la Marie near betg?»

«Schi che es uossa?», ho dumando il rabgialet ed ho gesticulo vi e no cul sabel. «Dessi dir üna vouta la pel plaina a tia mamma e spavanter a Maria u na?»

«Che esa?», ha dumandà il rabgialet ed ha sventulà bravamaing cul sabel. «Dess eu dar ün lavacheu a tia mamma e far temma a Maria o brich?»


In pèr minutas pli tard ei igl esch vegnius aviarts. «Gianteren, ti eis aunc adina en letg!», ha sia mumma tugnau ed ha tratg naven il tapet. «Ti stuesses esser setratgs en dagitg! Dai, ord las plemas! E fai vinavon, schiglioc vegns ti memia tard a scola!»

«Gianteraint, tei es ànc adigna agl litg!», â sia mama tugnieu ad â tratg davent igl tarbet. «Tei stuessas dagî easser tratg aint! Hop, ord las plemas! A fe anavànt, schiglioc veans tei megna tard a scola!»

Ün pêr minuts pü tard es l'üsch gnieu stumplo aviert. «Ma sapperlot, est aunch'adüna in let!», ho lagno sia mamma ed ho strat davent la plüma. «Tü vessast già lönch dad esser trat aint! Dai, sto sü! E fo prescha, uschigliö vainst memma tard a scoula!»

Ün pêr minuts plü tard s'ha drivi l'üsch. «Cha'l dianzer, est tü amo adüna in let!», ha bruntulà sia mamma ed ha strat inavo la cuverta da let. «Tü stessast fingià dalönch esser trat aint e pront! Dai, sta sü! E fa chommas, uschigliö vainst tü massa tard a scoula!»


«Gie!», ha Alexander getg. El ha priu neunavon in cudisch ed ha aviert el leu nua ch'il segn da lectura era.

«Ea», â igl Alexander getg. El â prieu nanavànt egn cudesch ad â aviert el là, noua c'igl segnavart eara.

«Ou schi!», ho dit Alexander. El ho piglio ün cudesch e l'ho aviert tal segn da cudesch.

«Oh schi!», ha clomà Alexander. El es i per ün cudesch ed ha drivi la pagina segnada.


«Jeu ... jeu ... gie ... co ...», ha dunna Schneiderhahn balbegiau.

«Jou … jou … ea … co …», â la duna Schneiderhahn balbagieu.

«Eau ... eau ... schi ... ma cu ...», ho barbotto duonna Schneiderhahn.

«Eu … eu … schi … co …», ha crabottà duonna Schneiderhahn.


«Probabel ha quei murli siu animalet da plesch en leu e vul buca mussar quel, perquei ch'el seturpegia», ha Hannes supponiu.

«Probabel â que murli igl sieus animalet da plesch an là a vut betga mussar quel, parquegl c'el saturpegia», â igl Hannes suponieu.

«Quist pop varo piglio cun se sias bes-chinas da plüsch e nu las voul musser, perche ch'el as schena», ho supponieu Hannes.

«Plü co facil ha il pischlus seis uorsin aint illa barsocca e nu til voul muossar, perquai ch'el as turpaja», ha manià Hannes.


«Mo ella ei gie aunc gnanc a fin», ha Alexander manegiau.

«Mo ella e gea ànc gnànc a fegn», â igl Alexander managieu.

«Ma ella nun es bain na auncha glivreda», ho managio Alexander.

«Ma ella nun es amo a fin», ha manià Alexander.


Alexander senteva co sia gretta vegneva pli e pli gronda.

Igl Alexander â santieu co la sia greta vagneva ple a ple grànda.

Alexander ho bado, cu cha la rabgia in el creschiva.

Alexander sentiva darcheu la fotta a crescher in el.


«Quocri, buc quacri, ti quac!», ha il ravgialet interrut el. «Teidla bein, jeu repetel la fuorma!»

«Quocri, betga quacri, tei quac!», â igl rabgialet interrut el. «Tearla bagn, jou repet la furmla!»

«Buttel, na bottel, tü pizochel!», ho interruot il rabgialet. «Taidla bain, eau repet aunch'üna vouta!»

«Dippel, na dottel, tü tottel!» til ha interruot il rabgialet. «Taidla bain, eu repet amo üna jada la fuormla magica!»


1. autra formulaziun per 'dumignar' – vegnir a ...

1. otra formulaziùn par 'dumagnear' – vagnir a ...


«Buca tema, miu bien, jeu mordel buc e jeu tgisel buc.» Igl um ha mussau sil turnister dad Alexander. «Ti has engulau enzatgei ed ussa sas buca nua metter ei. Ni buc?»

«Betga tema, igl mieus tgear, jou mord betg ad jou fetsch betg igl tgisatof.» Igl um â musso segl turnister digl Alexander. «Tei âs angulo anzatge ad ussa sas betga noua meter egl. Near betg?»

«Üngüna temma, mieu mat, eau nu mord ed eau nu chüsatof neir.» L'hom ho musso sülla buscha dad Alexander. «Tü hest invulo qualchosa ed uossa nu sest inua vi cun tuot, nischi?»

«Ingüna temma, meis mat, eu nu mord ed eu sa tgnair il pical.» L'hom ha muossà sülla barsocca dad Alexander. «Tü hast involà alch ed uossa nu sast tü ingio ir cun quai, nun?»


«Il proxim!», ha ella calmau. «Ni has ti tema?»

«Igl proxim!», â ella clamo. «Near âs tema?»

«Il prossem!», ho'la clamo. «U hest temma?»

«Il prossem!», ha ella clomà. «O hast tü temma?»


«Sche ti strieneschas ussa naven mei, sai jeu mai pli vegnir tier tei, gnanc sche ti schloppas dalla gretta. Ei quei clar?»

«Scha tei mi striuneschas ussa davent, se jou mai ple vagnir tier te, gnànc scha tei schlopas da la greta. E quegl cler?»

«Scha tü am striunast uossa davent, schi nu possi mê pü turner tar te, neir scha tü schloppast da la rabgia. Es que cler?»

«Scha tü am striuneschast uossa davent, nu poss eu mai plü gnir pro tai, gnanca scha tü schloppast da la fotta. Inclet?»


Tgi ei vies retg / vossa regina dallas associaziuns?

Tgi e igl voss retg / la vossa rigegna da las assoziaziùns?

Chi es vos raig/ vossa regina da las associaziuns?

Chi es vos rai/ vossa raïna da las associaziuns?


Alexander ha buc ughegiau da dar encunter. El ha mirau sil ravgialet ed ha dumandau da bass: «Co vul ti lu gir il meini a mia mumma e far tema a Marie?»

Igl Alexander â betg uagieu da cuntergir. El â vurdo segl rabgialet ad â amparo dascusameing: «Co vol tei alura gir igl meni a mia mama a far tema a la Marie?»

Alexander nun ho ris-cho da cuntradir ed ho dumando suot vusch: «Schi cu voust dir la pel plaina a mia mamma e spavanter a Maria?»

Alexander nu s'ha fidà da cuntradir. El ha fixà il rabgialet ed ha dumandà suot vusch: «Co voust tü damaja dar ün lavacheu a mia mamma e far temma a Maria?»


Alexander ei sescurlaus dil disgust. «Lez vi jeu buca pli.»

Igl Alexander â sascurlo digl disgust. «Lez vi jou betga ple.»

Alexander ho fat üna grimassa da s-chif. «Quel nu vögli pü.»

Alexander ha tschüf las vungas. «Quel nu'm gusta plü.»


«Danunder vegns ti ussa pomai?», ha signur Blech dumandau, aunc avon che Alexander era insumma en stanza.

«Danunder veans tei ussa?», â igl signur Blech amparo, ànc avànt c'igl Alexander eara anzuma an stànza.

«Dinuonder vainst tü uossa?», ho dumando sar Blech, aunch'aunz cha Alexander eira in staunza.

«Dingionder vainst?», ha dumandà sar Blech amo avant cha Alexander d'eira insomma aint in stanza.


Cu omisdus ei stau fatg, ha tutta glieud che viveva e luvrava el casti stuiu serimnar ella cuort. Siegmut che purtava siu niev cuirass ha seschau metter sin siu pli grond cavagl ed ei cavalcaus cun visiera aviarta.

Cur ca quegl e sto fatg, â tut la glieud ca viveva a luvrarva agl casti stuieu sarimnar an la curt. Igl Siegmut ca purtava igl sieus nov cuirass â sascho meter segl sieus ple grànd tgavagl ad e tgavaltgieu cun visier aviert.

Cur cha tuot eira pront, ho la glieud, chi vivaiva e lavuraiva sül chastè, stuvieu as raduner illa cuort. Siegmut ho trat aint sia nouva corazza e s'ho lascho uzer sün sieu pü grand chavagl. Alura è'l chavalgio sülla plazza culla visiera avierta.

Cur cha tuottas duos chosas d'eiran stattas prontas, ha el laschà clomar insembel a tuot la glieud chi vivaiva e lavuraiva sül chastè. Siegmut ha trat aint sia nouva armadüra, s'ha laschà dozar sün seis plü grond chavagl ed es chavalgià culla visiera averta illa cuort dal chastè.


La mama â saro igls îls – ad â puspe aviert els. «Jou sasiemgn, jou sto sasamgnear. Alexander, gi a mei ca jou sasiemgni.»

La mamma ho serro ils ögls – ed ils ho darcho avierts. «Eau m'insömg, eau m'insömg be. Alexander, di'm per plaschair, ch'eau m'insömgia.»

La mamma ha serrà ils ögls – e tils ha darcheu drivi. «Eu m'insömg, eu stögl m'insömgiar. Alexander, di'm per plaschair ch'eu m'insömgia.»


«Be inavant!», ha el dudi a clomar al magister.


«Siara ussa finalmein la bucca! Tiu paterlem tup dat a mi sgarscheivel silla gnarva! Jeu malegel buc pli ravgialets, e sas ti pertgei buc? Perquei che jeu vi negin pli. Jeu hai quitau bien che ti has getg il meini ad in pèr persunas. Mo auter che Jonas van ussa tuts ord via a mi ed han tema. E quels ch'ein gentils cun mei ein mo gentils, perquei ch'els han tema che ti savessies schiglioc vegnir gronds e malsegirs. Quei vi jeu buc, e perquei stos ti puspei svanir.»

«Seara ussa finalmeing la tia buca! Igl tieus batarlem tgutg mi dat sgarschevlameing sen la nearva! Jou maleg betga ple rabgialets, a sas partge betg? Parquegl ca jou vi nign ple. Jou ve gieu plascher ca tei âs getg igl meni ad egn peer parsùnas. Mo oter c'igl Jonas mi van ussa tuts ord veia ad ân tema. A quels c'en curtasevels en ear me curtasevels parquegl c'els ân tema ca tei savessas schiglioc vagnir grànd a malsiir. Quegl vi jou betg, a parquegl stos tei svanir.»

«Tegna uossa a la fin dals quints tieu pical! Tü am dest terribelmaing sülla gnierva cun tieu bajafföz pluffer! Eau nu pittür pü üngün rabgialet, e sest eir perche na? Perche ch'eau nu vögl pü üngün. Ad es sto bun, cha tü hest dit üna vouta la pel plaina ad ün pêr persunas. Ma cun excepziun da Jonas am vaun uossa tuots our d'via ed haun temma. E quels chi sun flots cun me, sun que eir be, perche ch'els haun temma, cha tü pudessast uschigliö gnir grand e prievlus. Que nu vögli, e perque stust tü darcho svanir.»

«Tascha chamön! Tü'm dast tremendamaing sülla nerva cun tias fanfanojas! Eu nu disegn plü ingün rabgialet, e sast perche? Perquai ch'eu nu vögl plü ingün. Id es stat bun cha tü hast dat üna jada ün lavacheu a tscherta glieud. Ma cun excepziun da Jonas van uossa tuots our d'via a mai ed han temma. E quels chi sun gentils cun mai sun quai be perquai ch'els han temma cha tü pudessast uschigliö gnir grond e privlus. Quai nu vögl eu, e perquai stoust tü darcheu svanir.»


«Quel batta puspei inaga», ha Jonas che seseva sper Alexander scutinau.

«Quel fila puspe egn'ea», â igl Jonas, ca saseva sper igl Alexander, scusato.

«Quel sbatta darcho üna vouta», ho scutto Jonas, il chantunais d'Alexander.

«Quel sbatta darcheu», ha scuttà Jonas, il vaschin dad Alexander.


Alexander ha tedlau attentamein. Ed el ha stuiu patertgar vid il telefonin ch'el giavischava gia dagitg.

Igl Alexander â tarlo atentameing. Ad el â stuieu patartgear ved igl telefonet c'el giavischava gea dagî.

Alexander tadlaiva attentamaing. Ed el stuvaiva penser al telefonin, ch'el as giavüschaiva già dalönch.

Alexander ha tadlà cun attenziun. Ed el ha stuvü pensar al telefonin ch'el giavüschaiva fingià daspö lönch.


Sia mumma ha schemiu. «Mintga gi il medem teater. Ti targlinas, vul buca ensolver e selavar selavas era buc endretg.»

La mama â suspiro. «Mintga gi igl madem teater. Tei targegnas anturn, vol betg anzolver a salavar salavas ear betg andretg.»

Sia mamma ho suspiro. «Mincha damaun la listessa lira. Tü schnögnast, nu voust culazchuner e laver nu't levast neir na inandret.»

La mamma ha suspürà. «Mincha daman il listess teater. Tü schgnögnast per quai d'intuorn, nu voust püschgnar e lavar nu't lavast tü neir inandret.»


«Era quei buc ils treis ratuns dil plaz da scola?», ha il ravgialet dumandau.

«Eara quegl betg igls tres ratùns da la plaza da scola?», â igl rabgialet amparo.

«Nu d'eiran que ils trais campels da la plazza da scoula?», ho dumando il rabgialet.

«Nu d'eiran quai las trais rattas da la plazza da scoula?», ha dumandà il rabgialet.


«Quicri, quecri, quacri ... ä ...», ha Alexander entschiet.

«Quicri, quecri, quacri … ä …», â igl Alexander antschiet.

«Battel, dattel, bottel, ah ...», ho cumanzo Alexander.

Zippel, dappel, dottel, aah …», ha cumanzà Alexander.


«A tgei, quei ei tuttina tut mo paterlem tup», ha il buob getg. «Vus vuleis mo far da grond.» Puspei ha el vuliu tschappar il turnister, mo Alexander ei untgius spert. Jeu astgel buca vegnir vilaus, ha el patertgau. Jeu astgel ussa buca vegnir vilaus, schiglioc vesan tuts miu ravgialet.

«A tge, quegl e gea tutegna tut me tgutg patarlem», â igl buab getg. «Vus lez me safar da grànds.» Puspe â el lieu tgapar igl turnister, mo igl Alexander e dabot untgieu. Jou dastg betga vagnir vilo, â el tartgieu. Jou dastg ussa betga vagnir vilo, schiglioc vezan tuts igl mieus rabgialet.

«Paperlapà, que sun be sfüflas», ho dit il mat. «Vus vulais be blagher.» E darcho ho'l pruvo da clapper la buscha, ma Alexander es sguinchieu svelt. Eau nu poss gnir grit, ho'l penso. Eau nu poss uossa gnir grit, uschigliö vezzan tuots mieu rabgialet.

«Bah, quai sun be bajoccarias», ha dit il mat. «Vus vulais be as far da gronds.» El ha darcheu provà da tschüffer la barsocca, ma Alexander ha fat svelt ün movimaint da la vart. Eu nu das-ch gnir grit, ha el pensà. Eu nu das-ch uossa gnir grit, inschinà vezzan tuots a meis rabgialet.


4. «Sun jeu negin? Dai era ina ga il bal a mi, cun tei eis ei buca legher da dar giugs!»

4. «Sund jou nign? De ear egn'eada la bura a mei, cun te e'gl betga legher da giujear!»

4. «Nu sun eau üngün? Do üna vouta la balla eir a me. Cun te nun es que flot da giuver!»

4. «Nu sun eu ingün? Dà üna jada la balla eir a mai. Cun tai nun esa flot da giovar!»


«Tgei manegias cun ha?», ha la vusch puspei carschlau.

«Tge manegias tei cun ha?», â la vusch puspe cratschlo.

«Che voul dir ha?», ho cratschlo la vusch danouvmaing.

«Che voul dir ha?», ha darcheu cratschlà la vusch.


In pèr affons ch'eran specialmein curaschus han vuliu tuccar en il ravgialet.

Egn peer unfànts c'earan spezialmeing curaschus ân lieu tutgear igl rabgialet.

Ün pêr iffaunts zuond curaschus vulaivan tucher il rabgialet.

Ün pêr uffants plü curaschus laivan tocker aint al rabgialet.


«Buca selegra memia baul», ha il ravgialet getg ed ha sfugatau cun sia bitgetta magica. «Era sche jeu sun ussa pigns, sai jeu strienar tei en ina miur ni en ina rauna!»

«Betga salegra megna bòld», â igl rabgialet getg ad â schmano la sia batgeta magica. «Ear scha jou sund ussa pintg, se jou striunar te an egna mir near an egna ràna.»

«Nu t'allegrer memma bod», ho dit il rabgialet ed ho sventulo sia bachetta magica. «Eir sch'eau sun uossa be pitschen, schi suni listess bun da't transmüder in üna mür u in üna rauna!»

«Nu t'allegrar massa bod», ha dit il rabgialet ed ha sventulà sia bachetta magica ill'ajer. «Eir sch'eu sun uossa pitschen, at poss eu transfuormar in üna mür o in üna rana!»


«Quei ei excellent.» Amadeus ei sepusaus anavos. «Sas, scolasts sco vies signur Blech ha ei gia dau duront miu temps da scola. Sco scolar ughegian ins gie buca da sedustar encunter tals scolasts. Ed ils biars geniturs ughegian era buc, perquei ch'els han tema che lur affon savess pitir giudlunder. Quei ei trest, mo ver. Perquei eis ei bien che tiu ravgialet ha silmeins getg inaga il meini ad in scolast. Forsa ch'el semida gie in tec.»

«Quegl e exzelent.» Igl Amadeus e sapuso anavos. «Sas, surmesters sco igl voss signur Blech â'gl gea do durànt igl mieus tains da scola. Sco scular ueg'ign gea betga da sadustar ancùnter tals surmesters. Ad igls blears geniturs uegian ear betga, parquegl c'els teman ca lur unfànt savess suainter pitir da quegl. Quegl e trest, mo ver. Parquegl e'gl bien c'igl tieus rabgialet â seglmains getg egn'ea igl meni agl surmester. Forza c'el samida gea uss ampoet.»

«Grandius!» E zieva üna pezza ho'l cuntinuo: «Sest, magisters scu vos sar Blech daiva que già da mieu temp da scoula. Scu scolar nu s'ho il curaschi da's defender cunter quels. E la granda part dals genituors nu's ris-cha neir, perche ch'els haun temma, cha lur iffaunt hegia da patir auncha dapü. Que es trist, ma vaira. Perque es que bun, cha tieu rabgialet ho dit la pel plaina almain ad ün magister. Chi so, forsa as müda'l ün pô.»

«Perfet!» Amadeus s'ha pozzà cunter la spuonda dal banc. «Sast, magisters sco vos sar Blech daiva fingià da meis temp da scoula. Sco scolar nu't fidast però da't dostar cunter tals magisters. Ed eir ils genituors nu's fidan suvent na da defender lur uffants, perquai ch'els temman cha quels pudessan gnir chastiats. Quai es trist, ma vaira. Perquai esa bun cha teis rabgialet ha dat üna jada ün lavacheu almain ad ün magister. Chi sa, forsa as müda el uossa ün pa.»


Jeu savess aunc numnar melli caussas che jeu hai buc, e jeu dubetel che tut la glieud drovi propi quellas caussas. Mo perquei ch'els tratgan ch'els drovien ellas, ston ils biars luvrar fetg per saver cumprar tut quei. Perquei han els buca temps per autras caussas, per exempel per seser cun in flot giuven e siu ravgialet sin in baun dil parc e discuorer cun quel el sulegl dil vendergis suentermiezgi.»

Jou savess ànc numnar meli tgossas ca jou ve betg, ad jou dubet ca tut la glieud dovri propi quellas tgossas. Mo parquegl c'els tratgan c'els dovrian ellas, ston igls blears luvrar fetg par saver cumprar tut quegl. Parquegl ân els betga tains par otras tgossas, par exaimpel par sear cun egn flot mat ad igl sieus rabgialet sen egn bànc digl parc a bagliafar cun quel agl sulegl digl vendargis suaintermiezgi.»

Eau at pudess numner auncha bger oter ch'eau nu d'he, ed eau dubitesch, cha'ls umauns drouvan propi tuot quistas chosas. Ma perche ch'els crajan da las druver, stöglian ils püs d'els schaschiner per pudair cumprer tuot. Perque nun haune üngün temp per otra roba: per exaimpel per tschanter ün venderdi zievamezdi a sulagl sün ün baunchin in ün parc cun ün flot mat e sieu rabgialet e discuorrer.»

Eu't pudess quintar sü amo milli robas ch'eu nun ha, ed eu dubit cha tuots hajan propa dabsögn da quellas. Ma perquai cha la glieud craja da tillas dovrar, ston ils blers lavurar sco bluords per pudair cumprar tuot quai. Uschè nun han els ingüna peida per otras robas: per exaimpel per star cun ün mat simpatic e seis rabgialet ün venderdi davomezdi sün ün bankin dal parc aint il sulai e bajoccar cun els.»


La Marie â antschiet a dar is ple fearm.


Co savess ins pia formular ils suandonts messadis cun metter il JEU el center, per ch'il visavi prendi a cor quei ch'ins di e fetschi era quei ch'ins vul? Fai in'emprova cun mintga exclamaziun.

Co savess ign peia formular igls savundànts messadis cun meter igl JOU agl zenter, par c'igl visavi prendi a cor quegl c'ign gi a fetschi ear quegl c'ign vut? Fe egn'amprova cun mintga exclamaziùn.

Cu as pudess dimena formuler il seguaint cun metter il 'eau' i'l center, per cha'l visavi piglia a cour que cha's disch e fatscha eir que cha's voul. Fo üna prouva cun mincha formulaziun.

Co as pudessa dimena formular il seguaint cun metter il 'eu' i'l center, per cha'l visavi piglia a cour quai chi's disch e fetscha eir quai chi's voul. Fa üna prouva cun mincha formulaziun.


«Ed jeu getg ussa era inaga enzatgei a Vus.» Il ravgialet ei cumparius davos la scaffa. «Tier Vus fan las lecziuns da sport insumma buca plascher. Vus tugneis siper tuts. Mo buc siper Philipp, perquei ch'el ei Vies scolar preferiu. Mo entgins da nus ein exact aschi buns sco Philipp. Ei quei clar?»

«Ad jou gitg uss ear egn'ea anzatge a Vus.» Igl rabgialet e cumparieu davo la stgafa. «Tier Vus fan las lecziùns da sport anzuma betga plascher. Vus tugneaz trasor. Me igl Philipp fa tut andretg, parquegl c'el e igl Voss scular preferieu. Mo egn peer da nus en exact aschi bùns sco'gl Philipp, e quegl cler?

«Ed eau La di uossa eir qualchosa.» Il rabgialet es apparieu davous la chascha svedaisa. «Tar Ella nu fo la gimnastica üngün plaschair. Tar tuots ho Ella adüna qualchosa da reclamer. Be tar Philipp na, perche ch'el es Sieu predilet. Ma ün pêr da nus sun precis uschè buns scu Sieu Philipp. Es que cler?»

«Eir eu Tilla vögl uossa dir alch.» Il rabgialet es cumparü davo la chaista. «Pro Ella nu fa la gimnastica insomma ingün plaschair. Ella ha adüna alch da critichar. Be pro Philipp na, perquai cha quel es Seis predilet. Ma ün pêr da nus sun güst'uschè buns sco Seis Philipp. Inclet?»


«Sche ti vegns vietis, vegn jeu pli gronds», ha il ravgialet rispundiu. «Pli vietis che ti vegns, e pli gronds che jeu vegn.»

«Scha tei veans vilo, vignt jou ple grànd», â igl rabgialet raspundieu. «Ple vilo ca tei veans, a ple grànd ca jou vignt.»

«Eau cresch, cur cha tü vainst grit», ho respundieu il rabgialet. «Pü grit cha tü vainst, e dapü ch'eau cresch.»

«Scha tü vainst grit, vegn eu plü grond», ha respus il rabgialet. «E plü grit cha tü vainst e plü grond ch'eu vegn.»