«Perquei ch'ei plai a mi aschia», ha Amadeus getg. «Jeu hai era viviu inaga sco ils biars ed jeu hai in fegl ch'ei mo in pèr onns pli vegls che ti.»

«Parquegl c'igl ple ascheia a mei», â igl Amadeus getg. «Jou ve ear egn'ea vivieu sco igls blears ad jou ve egn fegl c'e me egn peer ons ple vigl ca tei.»

«Perche cha que am plescha uschè», ho dit Amadeus. «Eau d'he eir vivieu üna vouta uschè scu la granda part da la glieud. Ed eau d'he ün figl, chi'd es be ün pêr ans pü vegl cu tü.»

«Perquai ch'eu viv jent uschè», ha dit Amadeus. «Eir eu n'ha vivü üna jada sco tuot la glieud, ed eu n'ha ün figl chi'd es be ün pêr ons plü vegl co tü.»


«Schei la detta!», ha el sgargniu ed ha empruau da tschappar ils dets cun ses dents.

«Davent cun la deta!» â lez dantànt sgargnieu ad â ampruvo da tgapar la deta cugls seas daints.

«Davent cun vossas piclas!», ho sgrigno il rabgialet ed ho pruvo da'ls clapper cun sieus daintuns.

«Davent culla grifla!», ha quel sibilà ed ha provà da tils tschüffer culs daints.


Far quens pareva da plascher al scolast. Cu el haveva scret la tabla pleina cun cefras eis el semenaus ed ha dumandau: «Ussa vulein nus inaga mirar sche vus haveis fatg attenziun. Jonas, neu inaga anavon!»

Far quents pareva da plascher agl surmester. Cur c'el veva scret la tavla plagna cun zefras â el savieult ad â amparo: «Ussa lainsa egn'ea vurdar scha vus vez fatg atenziùn. Jonas, via anavànt!»

Il magister paraiva d'avair plaschair vi dal fer quints. Zieva ch'el vaiva implieu la tevla cun numers, s'ho'l vout ed ho dit: «Uossa vulainsa guarder, scha vais fat attenziun. Jonas, vè no cò!»

Il magister paraiva d'avair plaschair da far quints. Cur ch'el vaiva scriblottà tuot la tabla cun nomers, s'ha el vout ed ha dit: «Uossa laina verer, scha vus vais eir fat attenziun. Jonas, vè üna jada davantvart pro la tabla!»


«Nua ei quei schani?», ha signur Poppenfalter dumandau tenend enta maun siu fest promts per pitgar.

«Noua e que schani?», â igl signur Poppenfalter amparo tanànd ainta màn igl sieus fest prùnt par pitgear.

«Inua es il lumbardun?», ho dumando sar Poppenfalter, chi d'eira pront per der ün cuolp.

«Ingio es il compel?», ha dumandà sar Poppenfalter chi tgnaiva seis bastun in man, pront per dar üna pastrida.


«Jeu pos buc», ha dunna Schneiderhahn plonschiu.

«Jou riv betga», â la duna Schneiderhahn salamanto.

«Eau nu riv», ho plaunt duonna Schneiderhahn.

«Quai nu saja far», ha plürà duonna Schneiderhahn.


«Si cun Vus!», ha il ravgialet getg. «Ussa vulein nus tuts aunc veser in segl sur la scaffa.»

«Sei cun Vus!», â igl rabgialet getg. «Ussa lainsa ànc vaser egn sagl sur la stgafa.»

«Sü cun Ella!», ho dit il rabgialet. «Uossa vulainsa vzair aunch'ün sagl suravi la chascha svedaisa.»

«Ch'Ella stetta uossa sü!», ha cumandà il rabgialet. «Uossa laina nus tuots amo verer ün sagl sur la chaista.»


Jonas ha priu la rida ed ha fixau las cefras che han entschiet a saltar avon ses egls.

Igl Jonas â prieu la hrida ad â fixo las zefras c'ân antschiet a saltar avànt igls seas îls.

Jonas ho piglio la crida ed ho püffo sü pels numers, chi'd haun cumanzo a suter davaunt sieus ögls.

Jonas ha tut üna craida ed ha fixà ils nombers chi cumanzaivan a sotar davant seis ögls.


«Cun setschentar ston las combas esser ensemen», ha dunna Schneiderhahn criticau.

«Cun satschantar ston las tgombas easser anzemel», â la duna Schneiderhahn crititgieu.

«Las chammas stöglian esser serredas cun placher», ho crit icho duonna Schneiderhahn.

«Cun at plachar stoust tü serrar las chommas», ha cratschlà duonna Schneiderhahn.


«Mo secapescha, car signur ravgialet – ni eis ti ina dunna ravgialet?»

«Mo sacapescha, tgear signur rabgialet – near es tei egna duna rabgialet?»

«Ma cler, char sar rabgialet – o est tü üna duonna rabgialetta?»


«Daco eis el ussa aschi pigns?», ha Marie scutinau.

«Partge e el uss aschi pintg?», â la Marie scusato.

«Perche è'l uossa uschè pitschen?», ho scutto Maria.

«Ma perche es el uossa uschè pitschen?», ha scuttà Maria.


«Eis el insumma staus cheu?», ha signur Poppenfalter vuliu saver dad Alexander.

«E el anzuma sto qua?», â igl signur Poppenfalter lieu saver digl Alexander.

«D'eira insomma cò ün?», ho vulieu savair sar Poppenfalter dad Alexander.

«D'eira insomma quia ün?», ha sar Poppenfalter vuglü savair dad Alexander.


«La mia tgombra e betg egn zon da porcs.»

«In mia chambra nun es üngün dischuorden!»

«Mia chombra nun es üna stalla da püerchs!»


Alexander ha gnugnau zatgei el plumatsch ed ha vuliu tschaffar il tapet.

Igl Alexander â gnurgnieu anzatge agl plimatsch ad â lieu trer igl tarbet sur igl tgieu sei.

Alexander ho sfarfuglio qualchosa aint pel cuschin ed ho pruvo da clapper la plüma. Ma sia mamma la tgnaiva ferm.

Alexander ha crabottà alch aint il plümatsch ed ha vuglü tschüffer la cuverta.


«Tgei mo?», ha il ravgialet dumandau. «Jeu vegn cun tei. Ei quei clar!»

«Tge mo?», â igl rabgialet amparo. «Jou vignt cun te. E quegl cler?»

«Che ma?», ho dumando il rabgialet. «Eau vegn cun te. Es que cler?»

«Che ma?», ha dumandà il rabgialet. «Eu vegn cun tai. Hast inclet!»


«Jeu ... jeu ... hai gie mo ...» Alexander saveva buc pli tgei gir.

«Jou … jou … ve gea me …», igl Alexander saveva betga ple tge gir.

«Eau ... eau ... d'he tuottüna be ...» Alexander nu savaiva pü che dir.

«Eu … eu … n'ha be …» Alexander nu savaiva plü che dir.


«Buca paterlei ton», ha il ravgialet interrut la scolasta. «Spargnei Vies flad pli bugen per igl exercezi!»

«Betga bagliafad tànt», â igl rabgialet interrut ella. «Spargnead ple bugent igl flo pigl exerzezi!»

«Ch'Ella nu discuorra uschè bger», ho interruot il rabgialet a la magistra. «Ella fess meglder da spargner il fled per l'exercizi!»

«Ch'Ella discuorra tantüna ün pa damain», ha interruot il rabgialet la magistra. «Ch'Ella spargna plü jent Seis flà per l'exercizi!»


«E sche jeu havess buc malegiau corns cotschens sin tiu tgau ...»

«A scha jou vess betga malagieu cornas cotschnas segl tieus tgieu …?»

«E sch'eau nu't vess pittüro üngünas cornas cotschnas sül cho ...»

«E sch'eu nu vess disegnà corninas cotschnas sün teis cheu …»


Maximilian ha empruau sco emprem ed ha mussau in exercezi senza macla.

Igl Maximilian â ampruvo sco amprem ad â musso egn exerzezi sainza macla.

Maximilian ho pruvo scu prüm ed ho musso ün exercizi sainza sbagls.

Maximilian ha provà sco prüm ed ha fat ün sagl perfet.


«Tgei selubeschas ti!» Signur Blech ei semenaus. «Jeu vegn ...» El ha viu il ravgialet, ei vegnius mets ed ha mirau sin el cun egls gronds.

«Tge salubeschas tei!» Igl surmester â savieult. «Jou vignt …» El â vieu igl rabgialet, e davanto met ad â vurdo separ el cun grànds îls.

«Che't vain adimmaint!» Sar Blech s'ho vout be dalum. «Eau at vögl bain ...» El ho vis il rabgialet, ho pers la favella ed ho guardo be tais.

«Che at permettast!» Sar Blech s'ha vout dandettamaing. «Eu't dun …» In quel mumaint ha el vis il rabgialet, ha taschü be subit e ha fixà quel cun ögliuns.


Quei era puspei inaga tipic. Naturalmein susteneva sia mumma sco adina quella tuppa Marie. Cun in segl ei Alexander staus ord letg, ei fugius sin tualetta ed ha serrau igl esch.

Quegl eara puspe egn'ea tipic. Natiralmeing sustaneva sia mama sco adigna quella tgutga Marie. Cun egn sagl e igl Alexander sto ord litg, e fugieu sen tualeta ad â saro igl esch.

Que d'eira darcho tipic. Natürelmaing, cha sia mamma d'eira scu adüna da la vart da quista cucca d'üna Maria. Cun ün sagl es Alexander gnieu our da let, es scappo aint il bagn ed ho serro l'üsch culla clev.

Tipic mamma, darcheu na jada! Cler ch'ella tgnaiva sco adüna cun quista plufra Maria. Alexander ha fat ün sagl our da let, es mütschi sün tualetta ed ha serrà l'üsch culla clav.


«Jeu getg buc manzegnas?», ha Alexander dau encunter.

«Jou gitg betga manzegnas!», â igl Alexander replitgieu.

«Eau nu di manzögnas», ho cuntradieu Alexander.

«Eu nu di manzögnas», ha cuntradi Alexander.


«Forsa vul el emprender», ha Hannes rispundiu.

«Forza vut el amprender», â igl Hannes raspundieu.

«Forsa per imprender», ho respundieu Hannes.

«Forsa vuol el imprender», ha respuns Hannes.


«Nus stuein adina cuorer e far quella tuppa gimnastica», ha il ravgialet cuntinuau da discuorer. «Mo Vus curris mai cun nus e musseis era mai co far gimnastica. Gliez sto adina il Philipp. Mo jeu vuless mirar inaga, sche Vus saveis insumma far gimnastica. Gl'emprem stueis Vus denton sescaldar. Ei quei clar?»

«Nus stuagn adigna curer a far quella tgutga gimnastica», â igl rabgialet cuntinuo da bagliafar. «Mo Vus curez mai cun nus a mussaz ear mai co far igls exerzezis. Gliez sto adigna igl Philipp far. Mo jou less vurdar egn'ea, scha Vus savez anzuma far gimnastica. Gl'amprem stuez Vus dantànt sascaldar. E quegl cler?»

«Ella ans fo adüna cuorrer e fer uschè stüpids exercizis», ho cuntinuo il rabgialet. «Ma Ella nu's partecipescha mê e nu'ns muossa neir mê svess qualchosa. Que stu adüna fer Philipp. Eau vögl vzair uoss'üna vouta, sch'Ella so insomma fer gimnastica. Ma il prüm cuorr'La ün pêr girs per as s-chuder. Es que cler?»

«Ella ans fa adüna cuorrer intuorn e far da quels stüpids exercizis da gimnastica», ha cuntinuà il rabgialet. «Ma Ella nu's partecipescha mai e nu fa neir mai avant ils exercizis. Quai sto far adüna Philipp. Eu vögl uossa verer üna jada, sch'Ella sa insomma far quels exercizis. Il prüm cuorra Ella però intuorn üna pezza. Inclet?»


L'autra damaun ha Alexander udiu a clamar sia mumma sco ord il lontan.

L'otra damàn â igl Alexander udieu a clamar sia mama sco digl lontan.

La damaun zieva ho Alexander udieu a clamer a sia mamma scu da dalöntsch davent.

L'otra daman ha Alexander dudi a sia mamma a clamar sco da dalöntsch davent.


Alexander ei trottaus a casa. Leu eis el sesius sin siu pult ed ha scrivlau sin in toc pupi.

Igl Alexander e troto a tgea. Là e'l sasieu segl sieus pult ad â scrivlato sen egn toc pulpier.

Alexander es trotto a chesa. Lo s'ho'l tschanto vi da sieu pult ed ho scrivlotto sün ün palperi.

Alexander es schlamprunà a chasa. Là s'ha el tschantà vi da la maisa da scriver ed ha cumanzà a scriblottar sün ün fögl.


«Anavos forza», tugneava igl tgavalier Roderich. «Quel vean gea pletost ple pintg ca ple grànd. Co de egn tal nanign proteger igls noss bagns, cur ca jou sund egn'ea betga ple?»

«Inavous forsa», bruntulaiva alura il chavalier Roderich. «Quel dvainta püchöntsch pü pitschen cu pü grand. Cu dess uschè ün nanin proteger nossa faculted, ün di ch'eau nu sun pü?»

«Inavo forsa», marmuognaiva il chavalier Roderich. «Quel vain bain plüchöntsch plü pitschen co plü grond. Co dess ün tal nanin proteger nos bains e possess, sch'eu nu sun plü quia ün di?»


Ei ha aunc cuzzau in mument entochen che Alexander ei sedurmentaus. El siemi era el cun sia mumma e Marie en in casti. Cu els ein i sur la cuort dil casti, ei il ravgialet vegnius encunter ad els ed ha sfugatau cun siu sabel.

Igl â ànc cuzo egn mumaint antocen c'igl Alexander e sadurmanto. Agl siemi eara el cun sia mama a cun la Marie an egn casti. Cur c'els en ieus tras la curt digl casti, e igl rabgialet vagnieu ancùnter ad â schmano igl sieus sabel.

Ad ho düro üna pezza, fin ch'Alexander s'ho indrumanzo. In sieu sömmi d'eira'l cun sia mamma e cun Maria sün ün chastè. Cur ch'els sun passos tres la cuort, als es gnieu incunter il rabgialet sventuland sieu sabel.

Id ha dürà amo ün mumaint fin cha Alexander s'ha indurmanzà. Aint il sömmi d'eira el cun sia mamma e Maria in ün chastè. Cur ch'els han traversà la cuort, han els inscuntrà il rabgialet chi sventulaiva sia spada aint il ajer.


d) Tgei vul il suandont proverbi dir: «Il tun fa canzun.»? Explichescha sia muntada cun agid d'in exempel.

d) Tge vut igl savundànt proverbi gir: «Igl tùn fa la canzùn.»? Explitgescha la sia muntada cun agid d'egn exaimpel.

d) Che voul dir il seguaint proverbi: «Il tun fo la chanzun?» Declera il sen cun agüd d'ün exaimpel.

d) Che voul dir il seguaint proverbi: «Il tun fa la chanzun?» Declera il sen cun agüd d'ün exaimpel.


«Gie, buc aschi mal», ha Alexander murmignau, mo ina certa disillusiun ei buca stada da surudir.

«Ea, betg aschi mal», â igl Alexander murmagnieu, mo an la sia vusch eara egna tschearta dischilusiùn.

«Schi, schi», ho marmugno Alexander, ma a s'udiva üna tscherta dischillusiun.

«Bain, bain», ha marmuognà Alexander, i's sentiva però ch'el d'eira ün pa dischillus.


E mintga ga aschuntava ella aunc: «Segir crescha nies Siegmut aunc.»

A mintg'ea aschuntava ella ànc: «Siir crescha igl noss Siegmunt ànc.»

E mincha vouta agiundschaiv'la: «Sgür cha nos Siegmut crescha auncha.»

E mincha jada agiundschaiva ella: «Nos Siegmut crescha dal sgür amo.»


«Semplamein naven», ha Alexander getg. «Jeu hai strienau naven el.»

«Semplameing davent», â igl Alexander getg. «Jou ve striuno davent el.»

«Simplamaing davent», ho dit Alexander. «Eau l'he striuno davent.»

«Simplamaing davent», ha dit Alexander. «Eu til n'ha striunà davent.»


Alexander ha envidau la cazzola ed ha viu il ravgialet a sesend sil tapet.

Igl Alexander â anvido la cazola ad â vieu igl rabgialet a sasànd segl tarbet.

Alexander ho impizzo la glüsch ed ho vis il rabgialet tschanto sülla plüma.

Alexander ha fat glüm ed ha vis il rabgialet chi sezzaiva sül let.


«Ti has segir engulau il casti dil cavalier Siegmut», ha Marie pretendiu.

«Tei âs siir angulo igl casti digl tgavalier Siegmut», â la Marie pratandieu.

«Tü hest sgür invulo il chastè dal chavalier Siegmut», ho pretais Maria.

«Tü hast franc involà il chastè dal chavalier Siegmut», ha pretais Maria.


«Donn», ha Alexander getg. «Gliez fuss propi stau grondius.»

«Don», â igl Alexander getg. «Quegl fuss propi sto grandius.»

«Pcho», ho dit Alexander. «Que füss propi sto la cana.»

«Puchà», ha dit Alexander, «Quai füss propa stat genial.»


«Forsa telefonescha dunna Schäfer-Enzenberg alla polizia e lezza enquera tei», ha Alexander rispundiu.

«Forza telefonescha la duna Schäfer-Enzenberg a la polizeia a leza anquiera te», â igl Alexander raspundieu.

«Forsa clama duonna Schäfer-Enzenberg a la pulizia e quels at tscherchan», ho respundieu Alexander.

Forsa telefona duonna Schäfer-Enzenberg a la polizia ed els at tscherchan», ha respus Alexander.


«Jeu sun buc in quel leu», ha il ravgialet clamau ed ha sfugatau siu sabel atras l'aria, «jeu sun in ravgialet, ei quei clar! E sch'enzatgi svanescha cheu, lu buca jeu, mobein ti!»

«Jou sund betg egn quel-là», â igl rabgialet clamo ad â schmano igl sieus sabel tras l'aria, «jou sund egn rabgialet, e quegl cler? A sch'anzatgi svanescha qua, alura betga jou, mobagn tei!»

«Eau nu sun quel vi lo», ho clamo il rabgialet ed ho sventulo sieu sabel, «eau sun ün rabgialet, es que cler? E scha qualchün svanescha cò, schi sgür na eau, dimpersè tü!»

«Eu nu sun simplamaing quel qua», ha clomà il rabgialet ed ha sventulà cul sabel, «eu sun il rabgialet, hast inclet! E sch'inchün dess svanir, lura nu sun quai eu, dimpersè tü!»


Il ravgialet era cumparius davos Alexander, ed el vegneva pli e pli gronds.

Igl rabgialet e cumparieu davo igl Alexander, ad el vagneva ple a ple grànd.

Davous Alexander eira apparieu il rabgialet ed el creschiva ad ün crescher.

Davo Alexander es cumparü il rabgialet chi gniva adüna plü grond.


Ils biars ein svani sil fiat. Els vulevan pli bugen buca veser il ravgialet che haver dispeta culs treis cumpogns. In pèr affons curaschus ein denton restai tier Alexander. Lez era fatschentaus aschi fetg da vegnir sin auters patratgs per buc vegnir vilaus ch'el era aunc gnanc s'encurschius dils treis.

Igls blears en imediatameing svanieus. Els levan ple bugent betga vaser igl rabgialet ca ver daspeta cugls tres cumpogns. Egn peer unfànts curaschus en dantànt rastos tier igl Alexander. Lez eara fatschando aschi fetg da vagnir sen oters patratgs par betga vagnir vilo, c'el veva ànc gnànc bado igls tres.

La granda part s'ho dalum retratta. Pü gugent nu vzair il rabgialet cu clapper problems cun quists trais tips. Ma ün pêr iffaunts curaschus sun listess restos tar Alexander. Quel as concentraiva telmaing da nu gnir grit, ch'el nu vaiva niaunch'auncha do bada als trais campels.

Ils blers sun subit mütschits. Els han preferi a nu verer al rabgialet per nu surgnir problems culs trais tips. Ün pêr uffants curaschus sun però restats pro Alexander. Quel d'eira talmaing preoccupà da nu gnir grit ch'el nu vaiva gnanca dat bada als trais grobulans.


«Jeu vegn buca vilaus, quei empermettel jeu», ha Alexander getg.

«Jou vignt betga vilo, quegl ampurmet jou», â igl Alexander getg.

«Eau nu vegn grit, que t'imprometti», ho dit Alexander.

«Eu nu vegn grit, impromiss!», ha dit Alexander.


«Nua ei ussa pia il monster?», ha dunna Schäfer-Enzenberg dumandau ed ei semenada viers signur Blech. «Jeu vesel negin.»

«Noua e ussa peia que monster?», â la manadra da scola amparo. «Jou vez nign.»

«Ed inua es il monster?», ho dumando duonna Schäfer-Enzenberg e s'ho vouta vers sar Blech. «Eau nu vez üngün.»

«Ingio es dimena il monster?», ha dumandà duonna Schäfer-Enzenberg s'ha vouta vers sar Blech. «Eu nu vez ad ingün.»


«Jeu sun buc in giavelet, jeu sun in ravgialet! Has aunc adina buc capiu quei?», ha il ravgialet carschlau.

«Jou sund betg egn giavelet, jou sund egn rabgialet! Âs ànc adigna betga capieu quegl?», â igl rabgialet cratschlo.

«Eau nu sun üngün diavlet, eau sun ün rabgialet! Nun hest aunch'adüna na chapieu?», ho cratschlo il rabgialet.

«Eu nu sun ün diavelet, eu sun ün rabgialet! Nun hast tü amo adüna na inclet quai?», ha cratschlà il rabgialet.


Tema? Na, tema haveva Alexander buc. El haveva enzatgei tut auter. Ed avon che quei auter vegni memia gronds, eis el currius. El ei siglius cun tut il tempo sil trampolin, ei catapultaus ad ault, ei sgulaus sur la scaffa senza tuccar en quella ed ei setschentaus da tschei maun cullas combas ensemen.

Tema? Na, tema vev'igl Alexander betg. El veva tut anzatge oter. Ad avànt ca que oter vigni megna grànd, e el curieu. El e saglieu cun tut igl tempo segl trampolin, â sacatapulto ad òlt, e sgulo sur la stgafa sainza tutgear quella ad e satschanto da l'otra vart cun las tgombas anzemel.

Temma? Na, que nu vaiva Alexander. El vaiva qualchosa tuottafat oter. Ed aunz cha quelo vegna memma grand, ho'l cumanzo a cuorrer. El es filo vers il trampolin, s'ho lascho catapulter in l'ajer, es saglieu suravi la chascha svedaisa sainza la tucher e s'ho placho da l'otra vart cun chammas serredas.

Temma? Na, temma nu vaiva Alexander. El vaiva tuot alch oter. Ed avant cha quist oter gnia massa grond, ha el tut schlantsch. El es currü fich svelt sül trampolin e s'ha laschà catapultar in ot, lura es el sagli sur la chaista sainza tilla tocker e s'ha plachà cullas chommas serradas da l'otra vart.


E stregn priu consteva quei. Il ravgialet era gie buc in um mascrau.

Ad atgnameing cunsteva quegl gea. Igl rabgialet eara gea betg egn um mascro.

Ed in vardet eira que eir güst. Perche cha'l rabgialet nu d'eira ün hom mascro.

Ed insè d'eira quai vaira. Il rabgialet nu d'eira nempe ün hom mascrà.


La mumma ha dau il tgau, ei sesida cun Marie sin ina sutga ed ha scurlau il tgau. «Hai jeu capiu tei endretg», ha ella dumandau Alexander, «che quei ... ä ...»

La mama â do digl tgieu, e sasida cun la Marie sen egna sutga ad â scurlo igl tgieu. «Ve jou capieu andretg te», â ella amparo agl Alexander, «ca que… ä…»

La mamma ho dit da schi, s'ho tschanteda cun Maria sün ün s-chabè ed ho squasso il cho. «At d'heja inclet inandret», ho'la dumando ad Alexander, «cha quist ... ah ...»

La mamma ha dat dal cheu, s'ha tschantada cun Maria sün üna sopcha ed ha squassà il cheu. «At n'haja inclet inandret», ha ella dumandà ad Alexander, «cha quist … aah …»


«Ti sas adina mo tugnar. Ti lais maina en ruaus mei. Mo quei ei mia combra, cheu fetsch jeu uorden cu jeu vi. Ei quei clar! E sche jeu hai buca gust, fetsch jeu insumma buc uorden, per che ti sappies. A mi plai mia combra numnadamein exact aschia sco ella ei. Ed ussa svanescha, schiglioc fierel jeu giuado tei!»

«Tei sas adigna me tugnear. Tei mi laschas mena cun pos. Mo quegl e la mia tgombra, qua fetsch jou urden cur ca jou vi. E quegl cler! A scha jou ve betga gust, fetsch jou anzuma betg urden, me ca tei setgias! A mei ple la mia tgombra numnadameing exact ascheia sco ella e. Ad ussa svanescha, schiglioc fier jou giouador te!»

«Tü sest be criticher e criticher. Mê nu'm laschast in pos. Ma que es mia chambra, cò fatschi uorden, cur ch'eau vögl. Es que cler? E sch'eau nu d'he üngüna vöglia, nu fatschi insomma na uorden, be cha tü sapchast. A me plescha mia chambra nempe precis uschè, scu ch'ella es. Ed uossa svanescha, uschigliö at bütti our da porta!»

«Tü nu fast oter co adüna be rögnar. Nu'm laschast mai in pos. Ma quai es mia chombra, qua fetsch eu uorden, cur ch'eu vögl. Hast inclet! E be cha tü sapchast, sch'eu nun ha ingüna vöglia, nu fetscha neir uorden. A mai plascha mia chombra uschè. Ed uossa piglia e va, uschigliö at bütta oura!»


Signur Blech ei semenaus encunter la tabla. Lezza era gia ualti pleina cun cefras, e signur Blech ha aunc scret pli biaras vitier. Cun far quei discurreva el, senza trer flad, da grams, kilograms e tonnas.

Igl Alexander e ieu agl sieus plaz ad e sasieu giou. Igl signur Blech â savieult ancùnter la tavla. Leza eara gea fri plagna cun zefras, ad igl signur Blech â ànc scret vetier ple blearas. Cun far quegl bagliafava el, sainza trer flo, da grams, kilograms a tonas.

Alexander es ieu tar sia plazza e s'ho tschanto. Sar Blech s'ho vout vers la tevla. Sün quella d'eiran già bgers numers, ed el ho cuntinuo a scriver numers e numers. Lotiers discurriva'l sainza piglier fled da grams, kilograms e tonnas.

Alexander s'ha fuà sün sia plazza ed es sezza giò. Sar Blech s'ha vout vers la tabla. Sün quella d'eiran fingià scrits üna pruna nomers, e sar Blech ha notà amo oters. Ed el discurriva sainza trar il flà da grams, kilograms e tonnas.


«Tgei duei quei esser?», ha dunna Schneiderhahn dumandau vilada. «Jeu hai getg che ti dueigies siglir silla scaffa e buca suro!»

«Tge de quegl easser?», â la surmestra amparo vilada. «Jou ve getg ca tei degias saglir sen la stgafa a betga suror!»

«Che vess quecò dad esser?», ho dumando duonna Schneiderhahn da gritta. «Eau d'he dit da saglir sülla chascha, na suravi!»

«Che mâ es quai?», ha dumandà duonna Schneiderhahn filantada. «Eu n'ha dit da saglir sülla chaista, na sur quella oura!»


Alexander ha sminau tgei che Jonas manegiava. Plinavon udeva el aunc adina il rir e las beffas da tschels suenter siu autogol. Perquei ha el murmignau: «Jeu hai tuttina buca gust.»

Igl Alexander â smino tge c'igl Jonas manageava. Plenavànt udeva el ànc adigna igl rir a las befas da tschels suainter igl sieus autogol. Parquegl â el murmagnieu: «Jou ve ear nign gust.»

Alexander ho bado, che cha Jonas managiaiva. Dal rest udiva'l auncha las remarchas be schnöss dals oters zieva sieu autogol. Perque ho'l bruntulo: «Eau nu d'he inamöd üngüna vöglia.»

Alexander dubitaiva che cha Jonas vulaiva dir cun quai. Ed el vaiva amo ill'uraglia las risadas e las noschas remarchas dals oters davo ch'el vaiva fat ün agen gol. Perquai ha el marmuognà: «Eu nun ha ingüna vöglia.»


c) Cumpareglia ils lungatgs e scriva in text da silmeins tschun construcziuns, el qual ti das risposta allas suandontas damondas:

c) Cumpareglia igls lungatgs a scriva egn text da seglmains tschentg construcziùns, agl qual tei raspundas las savundàntas amparadas:

c) Conguela las linguas e respuonda a las seguaintas dumandas. Scriva almain tschinch frasas.

c) Conguala las linguas e respuonda a las seguaintas dumondas. Scriva almain tschinch frasas.


«Propi bien eis ei buc, quei che Vus purschis cheu», ha il ravgialet constatau.

«Propi bien e'gl betg, quegl ca Vus mussaz qua», â igl rabgialet cunstato.

«Dimena, que ch'Ella prasta cò nun es güst sensaziunel», ho constato il rabgialet.

«Propa super nun es quai, quai ch'Ella ans muossa qua», ha constatà il rabgialet.


«Vus stueis buca scutinar», ha Amadeus murmignau. «Jeu hai gia viu che vus vegnevas.»

«Vus stuez betga scusatar», â igl Amadeus murmagnieu. «Jou ve schon vieu ca vus vagnevas.»

«Vus nu vais da scutter», ho marmugno Amadeus. «Eau s'he vis a gnir.»

«Tü nu manglast scuttar», ha marmuognà Amadeus. «Eu at n'ha fingià vis a gnir.»


Senza tschaffen e runond ils peis eis el ius ord combra.

Sainza tschafen a runànd igls pes e el ieu ord tgombra.

Strand zieva ils peis e cun pocha vöglia è'l ieu our da sia chambra.


«Jeu hai en mintga cass buc engulau ella, sche ti manegias gliez.»

«Jou ve an mintga cass betg angulo ella, scha tei manegias gliez.»

«Eau nu'ls he invulos, scha tü managiast quecò.»

«Eu nu tils n'ha in mincha cas na involà, scha tü manajast quai.»


«Calei!» La vusch dalla mumma ha bunamein fatg tgaubrochels. «Ti vas immediat en tia combra! Jeu vi buca veser tei pli oz!»

«Calad!» La vusch da la mama â bunameing fatg cupitgolas. «Tei vas imediat an la tia tgombra! Jou vi betga ple vaser te oz!»

«Uossa basta!», ho sbragieu la mamma cun vusch agüzza. «Tü vest dalum in tia chambra! Eau nu't vögl pü vzair hoz!»

«Uossa basta!» La mamma vaiva dozà bravamaing la vusch. «Va subit in tia chombra! Eu nu vögl plü verer hoz a tai!»


Igl um ha buca schau ord ils egls il ravgialet ed ha viu co lez ei plaunet vegnius pli pigns.

Igl um â betga scho ord igls îls igl rabgialet ad â vieu sco lez e plànsieu vagnieu ple pintg.

L'hom nun ho lascho our d'ögl il rabgialet ed ho vis, cu ch'el gniva viepü pitschen.

L'hom nun ha laschà al rabgialet gnanc'üna secunda our d'ögl ed ha vis, co cha quel gniva adüna plü pitschen.


Dunna Schneiderhahn ha buc udiu la remarca. Ella ha schulau cun siu schuletg ed ha schau far retscha ils affons davos la scaffa. Lu ha ella declarau igl exercezi e Philipp, siu scolar preferiu, ha stuiu mussar el. El ei currius, ha augmentau spert il tempo, ei siglius sil trampolin che ha alzau el ad ault, ei setschentaus culs mauns silla scaffa ed ei siglius giu da l'autra vart.

La duna Schneiderhahn â betg udieu la remartga. Ella â schivlo cugl sieus schivlot ad â fatg far igls unfànts egna retscha davo la stgafa. Alura â ella declaro igl exerzezi ad igl Philipp, igl sieus scular preferieu, â stuieu mussar el. El e curieu, e vagnieu ple a ple speart, e saglieu segl trampolin c'â ulzo ad òlt el, e satschanto cugls màns sen la stgafa ad e saglieu giou da l'otra vart.

Duonna Schneiderhahn nun ho udieu la remarcha. Ella ho tschüvlo cul tschüvlarot ed ho fat ster als iffaunts in lingia davous la chascha svedaisa. Alura ho'la declaro l'exercizi e Philipp, sieu scolar predilet, l'ho stuvieu fer avaunt. El es currieu, ho augmanto svelt il tempo, es saglieu sül trampolin, chi l'ho bütto in l'ajer, s'ho placho sülla chascha svedaisa ed es saglieu giò da l'otra vart.

Duonna Schneiderhahn nun ha dudi la remarcha. Ella ha dat ün tschübel ed ha cumandà als uffants da's metter in üna culuonna davo la chaista. Lura ha ella declerà l'exercizi e Philipp, seis scolar predilet, ha stuvü muossar quel exercizi a tschels. El ha tut ferm schlantsch, ha augmantà svelt il tempo, es sagli sül trampolin chi til ha catapultà in ot, s'ha plachà sülla chaista chi staiva a travers ed es sagli da tschella vart giò.


Ferton che sia gretta tschessava ed il ravgialet vegneva pli e pli pigns, ha Alexander declarau tgi ch'il ravgialet seigi e tgei ch'el fetschi.

Dantànt ca la sia greta â antschiet a tschassar ad igl rabgialet gneva ple a ple pintg, â igl Alexander declaro tgi c'igl rabgialet segi a tge c'el fetschi.

Intaunt cha sia rabgia as balchaiva e cha'l rabgialet gniva viepü pitschen, ho declaro Alexander, che cha'l rabgialet eira e che ch'el faiva.

Intant ch'el as quietaiva e cha'l rabgialet gniva plü pitschen, ha Alexander quintà l'istorgia dal rabgialet.


Alexander ha buca dumandau vinavon. Dapi ch'il ravgialet era tier el, sesenteva el pli segirs ed era pli curaschus. Perquei giavischava el ch'il ravgialet resti tier el. Mo igl era buc bien che tuts havevan ussa tema e che biars mavan ord via ad el. Tier Silvio, Hannes e Damir era quei mo endretg, mo ei deva era entgins da sia classa che untgevan el. El stueva adina puspei patertgar vid la historia dil cavalier Siegmut – e vid siu siemi, era sch'igl era mo stau in siemi.

Igl Alexander â betg amparo anavànt. Davent da c'igl rabgialet eara tier el, sasanteva el ple siir ad eara ple curaschus. Parquegl giavischava el c'igl rabgialet resti tier el. Mo igl eara betga bien ca tuts vevan ussa tema a ca blears navan ord veia ad el. Tier igl Silvio, igl Hannes ad igl Damir eara quegl me andretg, mo igl deva ear anzaquànts da la sia classa c'untgevan el. El stueva adigna puspe patartgear ved l'istorgia digl tgavalier Siegmut – a ved igl sieus siemi, ear sch'igl eara me sto egn siemi.

Alexander nun ho pü dumando inavaunt. Daspö cha'l rabgialet eira tar el, as sentiva'l pü sgür ed el eira eir dvanto pü curaschus. Perque as giavüschaiva'l da pudair tgnair il rabgialet. Da l'otra vart nu'l plaschaiva que, cha tuots vaivan uossa temma dad el e cha bgers al giaivan our d'via. Tar Silvio, Hannes e Damir l'eira que inandret, ma a daiva eir ün pêr da sia classa, chi faivan üna granda stüerta intuorn el. El stuvaiva adüna darcho penser a l'istorgia dal chavalier Siegmut – ed a sieu sömmi, eir scha que d'eira be ün sömmi.

Alexander ha schmiss da far dumondas. Daspö cha'l rabgialet d'eira pro el as sentiva el plü sgür e vaiva daplü curaschi. Perquai giavischaiva el cha'l rabgialet restess pro el. Da l'otra vart nu til plaschaiva cha tuots vaivan uossa temma e cha blers til giaivan our d'via. I'l cas da Silvio, Hannes e Damir til d'eira quai plü co inandret, ma i daiva eir ün pêr da sia classa chi faivan üna gronda storta intuorn el. El stuvaiva adüna darchue pensar a l'istorgia dal chavalier Siegmut – ed a seis sömmi, eir scha quai d'eira be ün sömmi.


«Alexander!», ha sia mumma clamau. «Tgei ... tgei ei quei?»

«Alexander!», â la mama clamo. «Tge… tge e quegl?»

«Alexander!», ho clamo sia mamma. «Che ... che es quecò?»

«Alexander!», ha clomà sia mamma. «Che … che es quai?»


2. «Quei ei puspei ina ga tipic. Sche ti has il tiu, sefutras ti buca dils auters.»

2. «Quegl e puspe egn'eada tipic. Scha tei âs survagnieu igl tieus, s'interesseschas tei betga ple pigls oters.»

2. «Que es darcho üna vouta tipic. Scha tü hest que cha tü voust, nu t'interessast pü pels oters.»

2. «Quai es darcheu üna jada tipic. Scha tü hast quai cha tü voust, nu t'interessast plü per tschels.»


«Tia mumma ha alarmau nus, perquei ch'in um mascrau sesanfli en tia combra», ha il pedel getg tut a buffond. «Ha quei schani fatg zatgei a ti?»

«Tia mama nus â alarmo, parquegl c'egn um mascro satgati an la tia tgombra», â igl pedel getg tut a bufànd. «Â que schani fatg anzatge a tgei?»

«Tia mamma ans ho alarmos, cha in tia chambra as rechatta ün hom marscro», ho dit il custodi buffand. «T'ho'l fat dal mel, quel lumbardun?»

«Tia mamma ans ha alarmà, perquai ch'ella ha vis ün hom mascrà in tia chombra», ha dit il pedel tuot our d'flà. «T'ha quel compel fat alch?»


«Nus vulein ir tiel cavalier Siegmut e gidar el», ha Alexander rispundiu.

«Nus lagn ir tier igl tgavalier Siegmut par gidar ad el», â igl Alexander raspundieu.

«Nus vulains ir a güder al chavalier Siegmut», ho respundieu Alexander.

«Nus vulain ir pro'l chavalier Siegmut a til güdar», ha respus Alexander.


Jonas ha getg buca plaid, mo davos il dies dalla scolasta ha el teniu ora la lieunga. Ed il pli bugen havess el aunc fatg dapli.

Igl Jonas â getg nign pled, mo davo igl dies da la surmestra â el tanieu or la lieunga. Ad igl ple bugent vess el ànc fatg daple.

Jonas nun ho dit pled, ma davous las arains da la magistra ho'l musso la laungia. Ed il pü gugent vess el fat auncha dapü.

Jonas nun ha dit pled, ma davo la rain da la magistra tilla ha el muossà la lengua. Ed il plü jent vess el fat amo daplü.


El ha mirau sper ella ora, ha viu l'ura ed ha pigliau tema. «Igl ei gie bunamein las otg!»

El â vurdo sper ella vei, â vieu l'ura ad â tgapo tema. «Igl e gea bunameing las otg!»

El ho guardo da la vart, ho vis tuot in üna vouta l'ura ed ho trat ün sagl. «Ad es bainbod las och!»

El ha guardà sper la mamma via, ha dat ün'ögliada süll'ura ed ha clomà dad ot: «Id es bod las ot!»


El era ussa fetg datier dad Alexander. Ils auters eran ussa tuttina svani.

El eara ussa fetg datier digl Alexander. Igls oters unfànts earan ussa tutanegna svanieus.

Scu üna muntagna staiva'l uossa davaunt Alexander. Ils oters as vaivan intaunt fats our da la puolvra.

El staiva uossa dastrusch dad Alexander. Ils oters vaivan intant taglià la corda.


E duront che quels dus paterlavan in cun l'auter, ei il ravgialet vegnius plaunet pli e pli pigns tochen ch'el era aschi pigns che Alexander ha saviu metter el en siu maun.

A durànt c'els dus patarlavan l'egn cun l'oter, e igl rabgialet plànsieu vagnieu ple a ple pintg, antocen c'el eara schi pintg c'igl Alexander â savieu meter el agl sieus màn.

Ed intaunt ch'els duos discurrivan, es il rabgialet gnieu plaunet darcho pü pitschen, fin ch'Alexander l'ho pudieu metter sün sieu maun.

Ed intant cha'ls duos discurrivan ün cun tschel, es il rabgialet darcheu gnü planet uschè pitschen cha Alexander til ha pudü tour in seis man.


Dabot ha la mumma tratg anavos siu maun. «Quei ... quella creatira ei gie prigulusa.»

Dabot â la mama tratg anavos igl màn. «Que… quella creatira e gea privlusa.»

La mamma ho dalum trat inavous sieu maun. «Quist ... quist s-chierp es prievlus.»

La mamma ha svelt trat inavo il man. «Ma, quist … quist s-chirp qua es privlus.»


In buob grond ha fatg via anavon ed ha vuliu tschappar il turnister dad Alexander.

Egn buab grànd â safatg vetier ad â lieu tschifar igl turnister digl Alexander.

Ün tosal es gnieu no ed ho pruvo da clapper la buscha d'Alexander.

Ün mat plü grond es gnü inavant ed ha tschüf la barsocca dad Alexander.


Siegmut haveva gronda breigia da far quels exercezis, buca perquei ch'el era specialmein malinschigneivels, mobein perquei ch'el era specialmein pigns.

Igl Siegmut veva grànda fadeia da far quels exerzezis, betga parquegl c'el eara spezialmeing malanschignevel, mobagn parquegl c'el eara spezialmeing pintg.

Tuot quists exercizis faivan granda fadia a Siegmut. Na perche ch'el nu d'eira capabel, ma perche ch'el eira ourdvart pitschen.

Tuot quists exercizis faivan grondas fadias a Siegmut, na perquai ch'el d'eira maladester, ma perquai ch'el d'eira ourdvart pitschen.


«Buca tuccar en!», ha el sgargniu ed ha mussau ses dents da vampir.

«Betga tutgear!», â quel sgargnieu ad â musso igls seas daints da vampir.

«Nu tucher!», ho sgrigno il rabgialet mussand sieus daints da vampir.

«Nu'm tocker!», ha quel sibilà ed ha muossà seis daints da vampir.


Aschi segir sco jeu hai num Amadeus     19

Aschi siir sco jou ve num Amadeus     19

Uschè sgür sco ch'eu n'ha nom Amadeus    19


«Quei ei gie buca da crer», ha Alexander murmignau. «E ti has getg ad ella tut quei che jeu hai tertgau, mo che jeu havess maina ughegiau da gir.»

«Quegl e gea betga da crer», â igl Alexander murmagnieu. «A tei âs getg ad ella tut quegl ca jou ve tartgieu, mo ca jou vess mena uagieu da gir.»

«Da nar», ho marmugno Alexander. «E tü hest dit tuot que ch'eau d'he penso, ma nu vess mê ris-cho da dir.»

«Quai es da nar», ha marmuognà Alexander. « E tü tilla hast dit tuot quai ch'eu vaiva pensà, ma ch'eu nu vess mai ris-chà da dir.»


«Bein, bein.» Alexander ha miers giu in grond toc da sia pischutta cun nutella, per ch'el stoppi buca discuorer.

«Bagn, bagn.» Igl Alexander â mors giou egn grànd toc digl sieus pàn cun nutella par betga stuer raspunder.

«Schi, schi.» Alexander ho piglio üna müersuna dal paun cun nutella per nu stuvair pü discuorrer.

«Bain, bain.» Alexander ha mors in sia fletta d'pan cun nutella per nu stuvair discuorrer.


Per spira tema ha Alexander schau curdar il ravgialet. El ei curdaus el canaster da pupi senza ch'ils umens havessen viu el.

Da spira tema â igl Alexander scho curdar igl rabgialet. El e curdo agl canaster da pulpier sainza c'igls umens igl vessan vieu.

Da spür spavent ho Alexander lascho cruder il rabgialet. El es placho aint illa chavagna da palperi, sainza cha'ls homens il vessan vis.

Alexander ha tschüf temma ed ha laschà crodar il rabgialet. Quel s'ha plachà aint illa chavogna da palperi sainza cha'ls homens vessan vis.


Alexander ha mirau sin Amadeus dalla vart. El haveva patertgau entginas gadas vidad el ils davos gis e vuleva dumandar bia. Mo ussa saveva el buca co entscheiver. Amadeus ha tschappau en sia tastga da plastic, ha priu neunavon dus meils ed ha tunschiu in da quels ad Alexander. Lez ha scurlau il tgau.

Igl Alexander â vurdo da la vart segl Amadeus. El veva patartgieu egn peer geadas ved el igls davos gis a leva amparar blear. Mo ussa savev'el betga co antschever. Igl Amadeus â tànschieu an la sia tastga da plastic, â prieu or dus mels ad â tanschieu egn da quels agl Alexander. Lez â scurlo igl tgieu.

Alexander ho guardo be cuort sü per Amadeus. El vaiva penso suvenz ad el i'ls ultims dis e vulaiva dumander üna pruna. Ma uossa nu savaiva'l cu cumanzer. Amadeus es ieu cul maun aint il sach da plastic, ho piglio our duos poms ed ho spüert ün ad Alexander. Quel ho squasso il cho.

Alexander ha guardà sü per Amadeus. El vaiva suvent pensà vi dad el ils ultims dis e til vulaiva dumandar üna pruna. Ma uossa nu savaiva el, co cumanzar. Amadeus ha drivi sia tas-cha, ha tut oura duos mails ed ha dat ün ad Alexander. Quel ha squassà il cheu.


«Tut ei clar», ha Amadeus getg. El ha bintgunau Alexander. «Ed il ravgialet ha getg inaga endretg il meini a tiu scolast?»

«Tut e cler», â igl Amadeus getg. El â vurdo segl Alexander. «Ad igl rabgialet â getg egn'ea andretg igl meni agl tieus surmester?»

«Clerischem», ho dit Amadeus. El ho tschigno vers Alexander. «E'l rabgialet ho dit la pel plaina a tieu magister?»

«Eu n'ha inclet», ha dit Amadeus. El ha dat üna chandunada ad Alexander. «Ed il rabgialet ha propa dat ün lavacheu a teis magister?»


«Ussa teidla inaga bein», ha Amadeus getg. «Sche jeu drovel enzatgei, cumprel jeu ei, exact sco autra glieud. Mo perquei che jeu drovel bia pli pauc ch'ils biars, drovel jeu era bia pli paucs daners. Jeu hai buca casa, buc auto, buca moto, gie gnanc in velo. Jeu hai ni televisiun, ni stereo, ni computer, ni telefon, jeu drovel era buca mintg'onn nova vestgadira, mo perquei che la moda semida trasora.

«Ussa tearla egn'ea bagn», â igl Amadeus getg. «Scha jou dovr anzatge cumpr jou egl, exact sco otra glieud. Mo parquegl ca jou dovr blear ple poc c'igls blears, dovr jou ear blear ple pocs daners. Jou ve nigna tgea, nign auto, nign töf, gnànc egn velo. Jou ve ni televisiùn, ni radio, ni computer, ni telefon, jou dovr ear betga mintg'on nova raglia, me parquegl ca la moda samida trasor.

«Uossa taidla bain», ho dit Amadeus. «Sch'eau drouv qualchosa, schi cumpri que, precis uschè scu l'otra glieud. Ma cun que ch'eau drouv bger damain cu la granda part, drouvi eir be fich pochs raps. Eau nu d'he üngüna chesa, üngün auto, üngün töf, schi niaunch'ün velo. Eau nu d'he üngüna televisiun, üngün indriz da stereo, üngün computer, üngün telefon, eau nu drouv minch'an nouvs vstieus, be perche cha la moda as müda adüna.

«Taidla bain», ha dit Amadeus. «Sch'eu douvr alch, cumpr eu quai precis sco tschella glieud. Ma perquai ch'eu douvr bler plü pac co ils blers, douvr eu bler damain raps. Eu nun ha ingüna chasa, ingün auto, ingün moped, gnanca ün velo. Eu nun ha ingüna televisiun, ingüna stereo, ingün computer, ingün telefon, ed eu nu douvr neir minch'on nouva büschmainta be perquai cha la moda müda adüna.


«Cala immediat!», ha Alexander sevilau sil ravgialet. «Vesas buca tgei tema ch'ella ha!»

«Tgala imediat!», â igl Alexander savilo cugl rabgialet. «Vezas betga tge tema c'ella â?»

«Glivra dalum!», ho cumando Alexander al rabgialet. «Nu vezzast ch'ella ho üna temmuna?»

«Schmetta uossa!», ha Alexander cumandà in ün tun sever al rabgialet. «Nu vezzast che temma ch'ella ha!»


«Ti dueis dar a mi il turnister, has buc udiu!», ha Damir sgargniu.

«Tei des dar a mei que turnister, âs betg udieu?», â igl Damir sgargnieu.

«Tü dessast der no la buscha, nu m'hest udieu!», ho rögno Damir.

«Nan culla barsocca, n'haja dit, nun hast dudi!», ha sibilà Damir.


Il ravgialet steva sil pult ed era circa aschi gronds sco in nanin.

Igl rabgialet steva segl pult ad eara zirca aschi grànd sco egn nanign.

Il rabgialet staiva sül pult e d'eira circa uschè grand scu ün nanin.

Il rabgialet staiva in pè sülla maisa e d'eira bod uschè grond sco ün nanin.


«E Vus vuleis esser ina scolasta da sport?», ha il ravgialet dumandau. «Bien pia, lein empruar in auter exercezi.»

«A Vus lez easser egna surmestra da sport?», â igl rabgialet amparo. «Bien peia, lagn ampruvar egn oter exerzezi.»

«Ed Ella voul esser üna magistra da gimnastica?», ho dumando il rabgialet. «Mobain, schi ch'Ella prouva ün oter exercizi.»

«Ed Ella vuless esser üna magistra da sport?», ha dumandà il rabgialet. «Ebain, fain ün oter exercizi.»


«Da... da... daco sas ti discuorer?», ha Alexander balbegiau.

«Pa… pa… partge sas tei bagliafar?», â igl Alexander balbagieu.

«Pe... pe... perche est tü bun da discuorrer?», ho barbotto Alexander.

«Pe… pe… perche sast tü discuorrer?», ha crabottà Alexander.


La proxima damaun ha Alexander gl'emprem clamau Marie.

L'otra damàn â igl Alexander gl'amprem clamo la Marie. «Tge e'gl?», â ella clamo anavos.

La bunura zieva ho clamo Alexander il prüm a Maria. «Che es?», ho'la clamo inavous.

La daman davo ha Alexander clomà il prüm a Maria. «Che esa?», ha quella clomà inavo.


c) Pertgei ei quei (buc) in problem per tei? Argumentescha.

c) Partge e quegl (betg) egn problem par te? Argumantescha.

c) Perche (nun) es que ün problem per te? Argumantescha.

c) Perche (nun) es quai ün problem per tai? Argumantescha.


h) E tgei plaids vegnan endamen a ti, sche ti audas ils suandonts? Noda tschun associaziuns tier mintga plaid. Brattei silsuenter ils carnets e controllei en classa tgi che ha nudau las medemas associaziuns. El caum dasperas sas ti indicar il diember dils scolars/dallas scolaras che han scret il medem plaid. El plenum saveis vus lu eruir il retg ni la regina dallas associaziuns (quel/quella che ha en tut ils pli biars puncts).

h) A tge pleds vignan andamaint a tgei, scha tei odas igls savundànts? Noda tschentg assoziaziùns tier mintga pled. Baratad suainter igls carnets a controlad an classa tgi c'â nudo las mademas assoziaziùns. Agl tgomp dasperas sas tei inditgear igl diember digls sculars/da las scularas c'ân scret igl madem pled. An classa savez vus alura eruir igl retg near la rigegna da las assoziaziùns (quel/quella c'â an tut igls ple blears puncts).

h) E che pleds at vegnan adimmaint, scha tü odast il seguaint? Notè tschinch associaziuns tar mincha pled. Barattè alura voss quaderns e guardè chi da la classa chi ho noto ils listess pleds. Aint il spazi daspera poust tü scriver il numer da scolars chi haun noto ils listess pleds scu tü. Vus pudais alura eruir in classa il raig u la regina da las associaziuns (quel u quella chi ho fat in tuot ils pü bgers puncts).

h) E che pleds at vegnan adimmaint, scha tü dodast il seguaint? Notai tschinch associaziuns pro mincha pled. Barattai lura voss quaderns e guardai chi da la classa chi ha notà ils listess pleds. Aint il spazi daspera poust tü scriver il nomer da scolars chi han notà ils listess pleds sco tü. Vus pudais lura eruir in classa il rai o la raïna da las associaziuns (quel o quella chi ha fat in tuot ils plü blers puncts).


«Tuppa vacca!», ha Jonas murmignau, ei currius ed ha fatg igl exercezi aschi bein sco Philipp.

«Tgutga vatga!» â igl Jonas murmagnieu, e curieu ad â fatg igl exerzezi aschi bagn sco'gl Philipp.

«Stüpida femna», ho bruntulo Jonas, es currieu ed ho fat l'exercizi uschè bain scu Philipp.

«Plufra femna», ha marmuognà Jonas, ha tut endì schlantsch ed ha fat l'exercizi uschè bain sco Philipp.


«Ha?», ha Alexander balbegiau ed ha mirau surstaus sin siu maletg.

«Ha?» â igl Alexander balbagieu ad â vurdo sursto segl sieus maletg.

«Ha», ho balbagio Alexander ed ho guardo tuot stut sün sieu purtret.

«Ha», ha crabottà Alexander ed ha guardà tuot stut sün seis disegn.


Sco ord il nuot era il ravgialet cumparius sper Alexander e vegneva pli e pli gronds.

Sco ord igl nut eara igl rabgialet cumparieu sper igl Alexander a vagneva ple a ple grànd.

Scu striuno d'eira apparieu il rabgialet dasper Alexander e creschiva ad ün crescher.

Il rabgialet d'eira cumparü sco ün spiert sper Alexander e gniva adüna plü grond.


Sia mumma ha priu il cudisch ed ha entschiet a leger:

La mama â prieu igl cudesch ad â antschiet a liger:

Sia mamma ho piglio il cudesch ed ho cumanzo a ler:

Sia mamma ha tut il cudesch ed ha cumanzà a leger:


Sco adina ha l'ura da sport entschiet cun sescaldar e gimnastica, malgrad ch'ils affons pudevan far ni l'in ni l'auter.

Sco adigna â l'ura da sport antschiet cun sascaldar a gimnastica, ear sch'igls unfànts pudevan far ni l'egn ni l'oter.

Scu adüna ho cumanzo duonna Schneiderhahn la lecziun cun fer exercizis per as

L'ura da gimnastica ha cumanzà sco adüna cun cuorrer intuorn e far exercizis da's stender, eir scha'ls uffants ödiaivan l'ün sco l'oter.


«Alura beva seglmains ànc igl tieus latg.»


Silvio, Hannes e Damir han mirau sco vaccas cu ei camegia.

Igl Silvio, igl Hannes ad igl Damir ân vurdo sco vatgas cur c'igl tgamegia.

Silvio, Hannes e Damir faivan murlas scu coppas.

Silvio, Hannes e Damir han fat ögliuns sco coppas da satellit.


«Perquei che tschels savessen udir nus.»

«Parquegl c'igls oters nus savessan udir.»


«Lu pia buc», ha Alexander getg ed ha catschau ils truffels frittai en bucca.

«Alura peia betg», â igl Alexander getg ad â catscho igls hardefels fritos an buca.

«Schi lascha sainza», ho dit Alexander e s'ho chatscho ils pomfrits aint in buocha.

«Lura na», ha dit Alexander ed ha chatschà ils pomfrits in bocca.


«Tut en uorden, buca sevilenta», ha igl um getg ed ha serrau ils egls per far in cupid. «Jeu vulevel mo haver getg ei a ti.»

«Tut an urden, betga sagritainta», â igl um getg ad â saro igls îls par far egn cupid. «Jou leva me ver getg egl a tgei.»

«Ööö, tuot in uorden, nu t'agiter», ho dit l'hom ed ho serro ils ögls per fer ün sönin.

«Va bain, va bain, at calma», ha dit l'hom ed ha serrà ils ögls per far ün cupid. «Eu laiva be avair dit quai a tai.»


«Na, quei ei buca ver», ei Alexander sedustaus.

«Na, quegl e betga ver», â igl Alexander sadusto.

«Na, que nun es vaira», ho cuntradieu Alexander. «Eau d'he durmieu memma lönch.»

«Na, quai nun es vaira», ha cuntradi Alexander. «Eu n'ha durmi oura.»


«Ä ... mo aschia ... jeu sai buc», ha el balbegiau. El saveva gie buca gir ad ella ch'el vulevi mo saver, sch'il ravgialet hagi tagliau giu il tgau ad ella duront la notg.

«Ä … me ascheia … jou se betg», â el balbagieu. El saveva gea betga gir ad ella c'el levi me saver sch'igl rabgialet vegi taglieu giou igl tgieu ad ella durànt la notg.

«Ah ... be uschè ... eau nu se», ho'l barbotto. El nu pudaiva bain na dir, ch'el vulaiva savair, scha'l rabgialet vaiva taglio giò sieu cho la not passeda.

«Aah … be uschè … eu nu sa», ha el crabottà. El nu pudaiva dir ch'el vulaiva be savair, scha'l rabgialet tilla haja taglià giò il cheu la not passada.


Avon biars, biars onns viveva el casti Falkenstein ella Vallada dil Danubi il valerus cavalier Roderich cun sia dunna Hildegunde e siu fegl Siegmut. Quei num haveva il bab eligiu per mussar tgei che siu fegl daventi pli tard: in cavalier curaschus e victorius.

Avànt blears ons viveva agl casti Falkenfels an la Valada digl Danubi igl valerus tgavalier Roderich cun sia duna Hildegunde a lur fegl Siegmut. Que num veva igl bab tscharnieu par mussar tge ca sieus fegl davainti ple tard: egn tgavalier curaschus a victorius.

Dalönch, dalönch innò vivaiva sül chastè da Falkenfels illa Val dal Danubi il chavalier curaschus Roderich cun sia duonna Hildegunde e sieu figl Siegmut. Quist nom vaiva il bap tschernieu per musser, che cha sieu figl dvantaro ün di: ün chavalier curaschus e victorius.

Avant ün lung, lung temp vivaiva il chavalier valurus Roderich cun sia duonna Hildegunde e seis figl Siegmut sül chastè da Falkenfels illa Val dal Danubi. Il nom dal figl vaiva tschernü il bap per muossar che cha quel vess da dvantar üna jada: ün chavalier curaschus e victorius.


«Ti vul mo buca conceder che ti malegias aunc in ravgialet. Mo jeu ...»

«Tei vol me betga dar tier ca tei malegias ànc egn rabgialet. Mo jou …»

«Tü nu voust be na der tiers, cha tü pittürast aunch'ün rabgialet. Ma eau ...»

«Tü nu voust simplamaing na conceder cha tü disegnast amo ün rabgialet. Ma eu …»


«Nua eis el lu svanius?», ha il pedel dumandau.

«Noua e quel alura svanieu?», â igl pedel amparo.

«Ingio mâ sarà'l be svani?», ha dumandà il pedel.


Pertgei sa el/ella discuorer aschi bein quei lungatg?

Partge sa el/ella bagliafar aschi bagn que lungatg?

Perche so el/ella discuorrer uschè bain quella lingua?

Perche sa el/ella discuorrer uschè bain quella lingua?


«Gliez sas ti pia era buc.» Signur Blech ha discurriu pli dad ault. «Lu vi jeu gir ei a ti: perquei che ti has buca fatg adatg. Fusses ti numnadamein staus attents cu jeu hai quintau avon, lu savesses ti sligiar quei lev quen.»

«Gliez sas tei sco igl para ear betg.» Igl signur Blech â bagliafo ple dadòlt. «An que cass vi jou gir egl a tgei: parquegl ca tei âs betga fatg atenziùn. Fussas tei numnadameing sto atent cur ca jou ve quinto avànt, alura savessas tei schliear que leav quent.»

«Quelo nu sest dimena neir.» Sar Blech ho uzo la vusch. «Alura at vögli dir perche: Tü nun hest fat attenziun. Vessast nempe fat attenziun, schi füssast capabel da fer quist quintin da toffa.»

«Quai nu sast tü dimena neir.» Sar Blech ha dozà la vusch. «Lura at vöglia dir perche: perquai cha tü nun hast fat attenziun. Scha tü vessast nempe fat attenziun che ch'eu n'ha quintà dürant l'ura, savessast uossa far quist quint.»


«El maunca a mi», ha Amadeus murmignau. «Perfin fetg. Jeu sai buca, sch'el vuless insumma esser ensemen cun mei. Jeu sun buca staus fetg cars cun el. Plinavon sai jeu buca pretender dad el da viver sco jeu. Ni stuess jeu tenor tei sfurzar el da viver sco jeu?»

«El mi mànca», â igl Amadeus murmagnieu. «El mi mànca fetg. Jou se betga, sch'el vuless anzuma easser anzemel cun me. Jou sund betga sto fetg tgear cun el. Plenavànt se jou betga pratender dad el da viver sco jou. Near stuess jou tanor te sfurzar el da viver sco jou?»

«Quel am mauncha», ho marmugno Amadeus. «E cu. Eau nu se, sch'el vuless insomma esser insembel cun me. Eau nu sun sto fich amiaivel cun el. Dal rest nu possi pretender, ch'el accepta mieu möd da viver. U pensast, ch'eau al dess sfurzer da viver uschè scu eau?»

«Quel am manca», ha marmuognà Amadeus. «Fich perfin. Eu nu sa, sch'el vuless insomma star cun mai. Eu nu sun stat fich char cun el. Ed eu nu poss neir pretender dad el da viver sco eu. O til dess eu a teis avis sforzar da viver sco eu?»


«Cun negin!», ha Alexander rispundiu dabot ed ei ius avon il pult, per che sia mumma vesi buc il ravgialet.

«Cun nign!», â igl Alexander raspundieu dabot ad e ieu davànt igl pult, par ca la mama vezi betg igl rabgialet.

«Cun üngün», ho respundieu Alexander svelt e s'ho plazzo davaunt il pult, per cha sia mamma nu vezza il rabgialet. «U discuorrast già cun te svess, scu tieu non?»

«Cun ingün», ha respus Alexander e s'ha miss davant la scrivania, per cha la mamma nu vezza plü il rabgialet.


«Vul ti malegiar aunc in ravgialet?», ha il ravgialet dumandau.

«Malegias ànc egn rabgialet?», â igl rabgialet amparo.

«Voust pittürer aunch'ün rabgialet?», ho dumando il rabgialet.

«Voust tü disegnar amo ün rabgialet?», ha dumandà il rabgialet.


«Sche quei ei buc in ...» Sia mumma ha calau da discuorer: sia missiala ei curdada a bass, ils egls ein vegni gronds ed han mirau sper Alexander vi. Ella ha vuliu grir, mo igl ei vegniu ora buca tun. Quei ch'ella veseva, haveva priu ad ella ils plaids.

«Scha quegl e betg egn …» La mama â calo da bagliafar: la sia buca â s'aviert, igls îls en vagnieus grànds ad ân vurdo sper igl Alexander vei. Ella â lieu sgargnir, mo igl e gnieu or betga tùn. Quegl c'ella vaseva, veva prieu ad ella igls pleds.

«E cu cha ...» Sia mamma ho glivro immez la frasa, ho fat ögliuns ed ho guardo cun buoch'avierta speravi Alexander. Ella ho vulieu sbragir, nun ho però rabaglio our pled. Que ch'ella ho vis, l'ho piglio il fled.

«Cler ch'ella es üna …» Sia mamma ha schmiss da discuorrer, ella es statta cun bocc'averta ed ha guardà taiss sper Alexander via. Ella laiva sbragir, ma ella vaiva pers la vusch. Quai ch'ella vezzaiva tilla ha tut il flà.


«Vesas, lu essan nus puspei dil medem meini. Ins duess sfurzar si nuot ad auters.» Amadeus ha mirau sil ravgialet. «Gnanc sch'ins ei dil meini ch'ei seigi mo per siu bien.»

«Vezas, alura eassan nus dus puspe digl madem meni. Ign duess sfurzar sei nut ad oters.» Igl Amadeus â vurdo segl rabgialet. «Gnànc sch'ign e digl meni c'igl segi me par igl sieus bien.»

«Vezzast, alura giainsa darcho daperüna. Sfurzer nu's dess ad üngün per ünguotta.» Amadeus ho guar do aint pel rabgialet. «Niauncha scha's craja, cha que saja be il meglder per el.»

«Vezzast, lura eschan nus darcheu da la listessa opiniun. I nu's dess sforzar ad ingün a nöglia.» Amadeus ha guardà sül rabgialet. «Gnanca schi s'es da l'idea chi's güda ad el cun quai.»


Tgei treis caussas strienasses ti, sche ti savesses? Scriva ellas silla bitgetta magica.

Tge tres tgossas striunassas tei, scha tei savessas? Scriva ellas sen la batgeta magica.

Tü poust striuner trais robas. Che robas striunessast? Scriv'las sülla bachetta magica.

Tü poust striunar trais robas. Che robas striunessast? Tillas scriva sülla bachetta magica.


«Ei gie gnanc ver!», ha Marie clamau ed ha entschiet a bargir sco il bia en talas situaziuns.

«E gea gnànc ver!», â la Marie clamo ad â antschiet a dar is sco igl blear an talas situaziùns.

«Que nun es niauncha vaira!», ho clamo Maria ed ho cumanzo a crider, scu pelpü in similas situaziuns.

«Quai nun es vaira!», ha clomà Maria ed ha cumanzà a cridar sco adüna in talas situaziuns.


«El ei buca gest aschi loms sco in letg cun baldachin, mo ins s'endisa.»

«El e betga gest aschi lom sco egn litg cun baldachin, mo ign sadisa.»

«El nun es güst uschè lam scu ün let cun baldachin, ma a s'adüsa landervi.»

«El nun es güsta uschè lom sco ün let cun baldachin, ma vi da quai s'adüsa.»


Il ravgialet ei trottaus suenter ad el, ei sesius sin in schui dad Alexander ed ha mirau sper lez ora el spieghel. «Sun jeu quei?», ha el dumandau e mussau sin sia reflexiun el spieghel.

Igl rabgialet e troto suainter ad el, e sasieu sen egn givi digl Alexander ad â vurdo sper lez or agl spievel. «Sund jou quegl?», â el amparo a musso sen la sia reflexiùn agl spievel.

Il rabgialet es trottà davo ad el ed ha guardà sper Alexander via aint il spejel. «Sun eu quai?», ha el dumandà ed ha muossà sül spejel.


«Sche nus fagein ussa buc in tec vinavon, vegn jeu buc ad uras. Ed jeu sesentel buca bein da vegnir memia tard, quei less jeu veramein buc.»

«Scha nus fagiagn ussa betg ampo anavànt, vignt jou betg ad uras. A jou sasaint betga bagn da vagnir megna tard, quegl less jou propi betg.»

«Scha nus nu fains uossa inavaunt, nu riv eau a temp. Ed eau nu'm saint bain, sch'eau vegn memma tard. Que nu vuless eau insè.»

«Scha nus nu fain uossa inavant, nu riva a temp. Ed eu nu'm chat bain, sch'eu vegn massa tard. Quai nu less eu insè.»


e) S'informescha, cura che ti has la caschun d'emprender tgei lungatgs. Noda els silla lingia dil temps, cura ch'els vegnan tschintschai l’emprema ga a casa ni instrui en scola.

e) S'infurmescha, cura ca tei âs la caschùn d'amprender tge lungatgs. Noda els sen la lingia digl tains a cura c'els vignan bagliafos l’amprem'eada a tgea near instruieus an scola.

e) Infurmescha't, cur cha tü hest la pussibilited d'imprender che lingua. Nota süllas lingias, cur cha las linguas vegnan discurridas per la prüma vouta a chesa u instruidas a scoula.

e) T'infuorma, cur cha tü hast la pussibiltà d'imprender che lingua. Nota süllas lingias, cur cha las linguas vegnan discurrüdas per la prüma jada a chasa o instruidas a scoula.


«Ti sas bargir e dar ils peis ton sco ti vul, quei gida tut nuot», ha il ravgialet getg. «Ti vegns ussa giuaden leu e smarscheschas en mia perschun stgira!»

«Tei sas dar is a zapignear sco tei vol, quegl gida tut nut», â igl rabgialet getg. «Tei veans ussa giouadaint qua a schmartscheschas an la mia parschùn stgira!»

«Tü poust sbragir e sbiatter quaunt cha tü voust, que nu't güda tuot ünguotta», ho dit il rabgialet. «Tü vest uossa in mia praschun e lo poust schmarschir!»

«Tü poust sbragir e dar dals peis quant cha tü voust, quai nu güda tuot nöglia», ha dit il rabgialet. «Tü vast uossa giò quia e schmarschirast illa s-chürdüm da mia praschun!»


Anstagl da raspunder en igls tres cumpogns scapos sco sch'igl giavel parsunalmeing curess suainter ad els. Ear blears unfànts en curieus sur la plaza da scola clamànd par agid. Oters vurdavan tut confus segl rabgialet.

Impè da respuonder, sun ils trais campels filos davent, scu scha'l diavel als füss süls chalchagns. Eir bgers iffaunts currivan suravi la plazza da scoula sbragind per agüd.

Invezza da respuonder sun ils trais currüts davent sco sch'els vessan da mütschir dal diavel in persuna. Eir blers uffants sun currüts sur la plazza da scoula clomond per agüd.


«Lu striunescha per mei inaga in ...», Alexander ha ponderau tgei ch'el dueigi giavischar sco emprem, «... in niev telefonin!»

«Alura striunescha egn'ea par me egn …», igl Alexander â pondero tge c'el degi giavischar sco amprem, «… egn nov telefonet!»

«Alura striuna'm üna vouta notiers ün ...» Alexander ho pondero, che ch'el dess giavüscher il prüm. «... ün nouv telefonin!»

«Lura striuna üna jada per mai ün …» Alexander ha stübgià che ch'el as dess giavüschar il prüm. « … ün nouv telefonin!»


«A mi plai ei aschia», ha Alexander getg stinadamein.

«A mei ple'gl ascheia», â igl Alexander getg stinadameing.

«A me plescha que», ho dit Alexander da testard.

«A mai plascha uschè», ha replichà Alexander.


Alexander ha dau il tgau cun bucca aviarta ed ha spert serrau igl uvierchel da siu turnister.

Igl Alexander â do digl tgieu cun buca avierta ad â speart saro igl uviercel digl sieus turnister.

Alexander ho do dal cho cun buoch'avierta ed ho svelt serro sia buscha.

Alexander ha dat dal cheu cun bocc'averta ed ha svelt serrà sia tas-cha.


«Jeu sun era buc ina creatira, ei quei clar!», ha il ravgialet clamau ed ha zappitschau cun in pei. «E prigulus vegn jeu adina cu enzatgi vul far enzatgei ad Alexander ni a mi. Lu vegn jeu sgarscheivel prigulus. Ei quei clar!»

«Jou sund ear betg egna creatira, e quegl cler?», â igl rabgialet clamo ad â zapignieu cun egn pe. «A privlus vignt jou adigna cur c'anzatgi vut far anzatge agl Alexander near a mei. Alura vignt jou sgarschevel privlus. E quegl cler?»

«Eau nu sun neir üngün s-chierp, es que cler?», ho clamo il rabgialet zappand cul pè. «E prievlus dvainti adüna, scha qualchün voul fer dal mel ad Alexander u a me. Ma alura dvainti prievlusischem. Es que cler?»

«Eu nu sun neir ün s-chirp, hast inclet!», ha clomà il rabgialet ed ha traplunà cun ün pè. «E privlus dvaint eu adüna, sch'inchün voul far tort ad Alexander o a mai. Lura dvaint eu fich, fich privlus. Pür cha tü sapchast!»


Mo da ruaus han ins buca saviu discuorer. Ils affons han griu tut indentergliauter. E tuts havevan plascher che signur Blech era pil mument naven. Alexander ei vegnius ludaus da ses conscolars ed ei ha fatg fetg bein ad el da finalmein puspei inaga esser el center e da vegnir admiraus.

Mo da ruos ân ign betga savieu bagliafar. Igls unfànts ân tuts clamo l'egn trànter l'oter. A tuts vevan plascher c'igl signur Blech eara pigl mumaint davent. Igl Alexander e vagnieu ludo digls seas cunsculars ad igl â fatg bagn da finalmeing puspe egn'ea easser agl zenter a da vagnir admiro.

Da quietezza nu's pudaiva brichafat discuorrer. Ils iffaunts sbragivan l'ün traunter l'oter. E tuots s'allegraivan d'esser per intaunt libers da sar Blech. Alexander es gnieu festagio da sieus conscolars e que al faiva enorm bain d'esser üna vouta la persuna principela, chi vain admireda ed invilgeda.

Da star quiets gnana schmoc! Ils uffants faivan ün sbragizi schnuaivel. E tuots d'eiran cuntaints dad esser per intant libers da sar Blech. Alexander d'eira ün mumaint il rai per seis conscolars, e quai faiva uschè bain da star finalmaing üna jada aint il center e da gnir admirà ed invilgià.


Alexander haveva gia entginas maltscheccadads en bucca, ha denton laguttiu giuaden quellas cun in toc paun. El leva beiber latg cauld ed ha viu il davos mument la pelletscha che senudava suravi. «Iiii!», ha el clamau ed ha stuschau la scadiola d'in maun.

Igl Alexander veva gea anzaquàntas garmascheias an buca, â dantànt lagutieu giouadaint quellas cun egn toc pàn. El leva bever latg tgòld ad â vieu igl davos mumaint la peal ca sanudava suravei. «Iiii!», â el clamo ad â stuscho la scariola d'egn màn.

Alexander vaiva ün pêr noschdets ourasom la laungia, las ho però travusas cun ün töch paun. El vulaiva baiver il lat chod ed ho vis l'ultim mumaint a nuder suravi la pletscha. «Puah!», ho'l clamo ed ho stumplo davent la tazza.

Alexander vaiva fingià pront ün pêr noschdats ch'el ha però travus cun ün toc pan. El laiva baiver dal lat chod ed ha vis l'ultim mumaint a nodar la pletscha suravia. «Iiii!», ha el clomà ed ha stumplà davent la coppina.


Il ravgialet ha tschurrau siu liung nas da strias. «Cheu freda ei buca propi bein. Ni per gir sco igl ei: cheu toffa ei!»

Igl rabgialet â tschuro igl sieus lùng nas da streias. «An qua fread'igl betga gest bagn. Near par gir sco'gl e: Qua tof'igl!»

Il rabgialet ho trat sü sieu nesun da stria. «Cò nun udura que güst bain. U per dir cler e net: Cò spüzza que!»

Il rabgialet ha trat sü seis lung nas da stria. «Quia nu savura propa na bain. O per esser plü cler: quia spüzza!»


«He, tgei marscha cheu?», ha tuttenina enzatgi clamau.

«He, tge dat igl qua?», â cun egn'ea anzatgi clamo.

«He, che gira cò?», ho tuot in üna vouta clamo qualchün.

«Hei, che esa?», ha dandettamaing clomà inchün.


Alexander ha vuliu sedeliberar, mo ils dus schuldaus han teniu ferm el.

Igl Alexander â lieu sadeliberar, mo dus suldos igl ân tanieu fearm.

Alexander s'ho vulieu strer liber, ma ils duos sudos al tgnaivan ferm.

Alexander as vulaiva deliberar, ma ils duos sudats til tgnaivan ferm.


El parc han els gia viu dalunsch che Amadeus schischeva sin siu baun. Alexander ei s'avischinaus bufatget. Lu eis el staus eri ed ha scutinau cul ravgialet.

Agl parc ân els gea vieu dalientsch c'igl Amadeus schascheva segl sieus bànc. Igl Alexander e ieu bufatget ple datier. Alura e el sto eri ad â scusato cugl rabgialet.

Aint il parc haune vis già da dalöntsch, ch'Amadeus giaschaiva sün sieu baunchin. Alexander s'ho avicino be luotin. Alura è'l sto salda ed ho scutto cul rab gialet.

Aint il parc han els vis fingià da dalöntsch davent ad Amadeus chi's vaiva miss per lung sün seis bankin. Alexander es gnü plü daspera. Lura s'ha el fermà ed ha scuttà cul rabgialet.


«Buca discuora aschi tup cun mei!», ha lez dau encunter. «Sche ti vegns vilaus, stos jeu vegnir, sche ti vul ni buc. Ei quei clar?»

«Betga bagliafa aschi tgutg cun me!», â lez raspundieu. «Scha tei veans vilo, sto jou vagnir, scha tei vol near betg, e quegl cler?»

«Tuctarias!», ho respundieu il rabgialet. «Cur cha tü vainst grit, stögli gnir, scha tü voust u na. Es que cler?»

«Nu far uschè pluffer cun mai!», ha replichà il rabgialet. «Scha tü vainst grit, stögl eu gnir a güdar, scha tü voust o brich. Inclet?»


Tuttenina ei igl esch sesaviarts e dus umens ein rumplanai en combra. Igl era signur Huber, il pedel, e signur Poppenfalter, il vischin, omisdus armai cun in fest.

Tutanegna â igl esch s'aviert a dus umens en rumplanos an tgombra. Igl eara igl signur Huber, igl pedel, ad igl signur Poppenfalter, igl vaschegn, amadus armos cun egn fest.

Tuot in üna vouta es l'üsch gnieu strat aviert e duos homens sun gnieus be spüfs aint in chambra. Que d'eiran sar Huber, il custodi, ed il chantunais, sar Poppenfalter, tuots duos armos cun ün bastun.

Tuot in ün dandet s'ha drivi l'üsch e duos homens sun saglits in chombra. Ün d'eira sar Huber, il pedel, l'oter il vaschin, sar Poppenfalter, tuots duos cun ün bastun da lain in man.


«Ussa saveis Vus co igl ei mintgaton per nus», ha Amelie getg ed ha aschia plidau per tuts ch'eran buc aschi buns en far sport.

«Ussa savez Vus co igl e mintgatànt par nus», â l'Amelie getg ad â ascheia bagliafo par tuts c'earan betg aschi bùns an sport.

«Uossa so'La, cu cha nus ans sentins minchataunt», ho dit Amelie ed ho cun que discurrieu per tuot quels, chi nu d'eiran uschè buns in gimnastica.

«Uossa sa Ella, co cha nus ans sentin minchatant», ha dit Amelie chi discurriva per tuot quels e quellas chi nu d'eiran fich buns in sport.


«Jeu capeschel buc», ha el murmignau, «quei capeschel jeu buc. Jeu hai gie viu ed udiu ina massa, gliez sas ti crer a mi. Mo quei che ti porschas cheu cun quei giavelet, ei propi il meglier. Aschia enzatgei ha il mund aunc buca viu, aschi segir sco jeu hai num Amadeus.»

«Jou capesch betg», â el murmagnieu, «quegl capesch jou betg. Jou ve gea vieu ad udieu blear, gliez sas tei crer a mei. Mo quegl ca tei porschas qua cun que giavelet, e propi igl miglier. Anzatge ascheia â igl mund ànc betga vieu, aschi siir sco jou ve num Amadeus.»

«Che chosas!», ho marmugno l'hom. «Che chosas! Eau d'he già vis bger, que'm poust crajer. Ma che cha tü spordschast cò cun tieu diavlet, que surpassa tuot. Uschè qualchosa nun ho il muond auncha mê vis! Que poust crajer al vegl Amadeus.»

«Na d'incleger», ha el marmuognà, «na d'incleger. Eu n'ha fingià vis bler, quai am poust crajer. Ma quai cha tü ans muossast quia cun teis diavelet es propa incredibel. Alch simil nun ha il muond amo mai vis, uschè sgür sco ch'eu n'ha nom Amadeus.»


8. mazzar enzatgi cun dar ad el/ella tissi

8. bagliafar cun interrupziùns, ascheia c'ign capescha strusch


«Gie, mo... mo... jeu sun in carstgaun.»


«Mo jeu ... jeu sai gie gnanc striunar», ha Alexander getg dil tuttafatg indentergliauter.

«Mo jou … jou se gea gnànc striunar», â igl Alexander getg digl tutafatg confus.

«Ma eau ... eau nu sun bun da striuner», ho dit Alexander tuot confus.

«Ma eu … eu nu sa tuottüna na striunar», ha dit Alexander chi d'eira tuot confus.


«Emprender? Ella pausa?» Silvio ei sescurlaus dil disgust. «Gliez fa gie mo in ambizius ed ambizius pos jeu buca ferdar.»

«Amprender? Durànt possa?» Igl Silvio â sascurlo digl disgust. «Gliez fan gea me quels ambizius ca vutan easser igls migliers. A da quels ambizius pos jou betga fardar.»

«Imprender? Illa posa?», ho Silvio dit be spredsch. «Que faun be ambizius, ed a quels d'heja sül strich.»

«Imprender? Illa posa?» Silvio s'ha squassà dal disgust. «Quai fan bain be ils ambizius, ed ad ambizius nu poss eu star oura.»


Havesses ti capiu la muntada dil plaid era senza encurir el cudisch? Fai ina crusch, sche quei ei il cass.

Vessas tei capieu la muntada digl pled ear sainza ancurir agl cudisch? Fe egna crusch, scha quegl e igl cass.

Vessast inclet ils pleds inglais eir sainza agüd dals pleds rumauntschs? Fo üna crusch, scha que es il cas.

Vessast inclet ils pleds inglais eir sainza agüd dals pleds rumantschs? Fa üna crusch scha quai es il cas.


Mo perquei ch'el ei vegnius pli pigns, ha il ravgialet gleiti buca pli viu sesez el spieghel. Alexander ha priu el, ha purtau el en cuschina, ha mess el sper siu taglier sin meisa ed ha magliau vinavon.

Mo parquegl c'el e vagnieu ple pintg, â igl rabgialet dalùnga betga ple vieu sasez agl spievel. Igl Alexander â prieu el, â purto el an tgadafiac, â mess el sper igl sieus taglier sen mesa ad â maglieu anavànt.

Ma perche ch'el gniva viepü pitschen, nu s'ho'l bainbod na pü vis aint il spievel. Alexander l'ho uzo sü, l'ho purto our in chadafö, l'ho miss dasper sieu plat ed ho mangio inavaunt.

Ma perquai ch'el gniva adüna plü pitschen, nu d'eira il rabgialet bod na plü bun verer as sai svess aint il spejel. Alexander til ha dozà sü e til ha portà in chadafö, ingio ch'el til ha tschantà sper seis plat sün maisa ed ha mangià inavant.


«Siara la bucca, ti vegns vidlunder suenter!»

«Seara la buca, tei veans ear gest vedlànder!»


«Mhm», ha la mumma fatg, «jeu sai circa s'imaginar.» Puspei ha ella carsinau el. «Jeu hai fatg uorden e Marie dierma. Sche ti vul, prelegel jeu ina historia a ti. Quei hai jeu gitg buca pli fatg.»

«Mhm», â la mama fatg. «jou se zirca s'imaginar quegl.» Puspe â ella carsino el. «Jou ve fatg urden a la Marie dorma. Scha tei vol, prelig jou egn'istorgia a tgei. Quegl ve jou gea dagî betga ple fatg.»

«Mhm», ho fat sia mamma, «eau am poss incirca imaginer.» Darcho l'ho ella charezzo amuraivelmaing. «Eau d'he fat uorden e Maria dorma. Scha tü voust, at prelegi ün'istorgia. Que nu d'heja già lönch na pü fat.»

«Mhm», ha fat sia mamma, «quai am saja imaginar.» Ella til ha dat amo üna jada üna glischada. «Eu n'ha fat uorden e Maria dorma. Scha tü voust, at preleg eu ün'istorgia. Quai nun haja plü fat fingià daspö lönch.»


«Sas ti lu far endretg striegn cun tia bitgetta magica?», ha Alexander vuliu saver.

«Sas tei alura far andretg strign cun la tia batgeta magica?», â igl Alexander lieu saver.

«Est propi bun da striuner culla bachetta?», ho vulieu savair Alexander.

«Sast tü propa striunar culla bachetta magica?», ha vuglü savair Alexander.


«Jeu havevel in schef, pil qual jeu savevel far nuot endretg», ha el raquintau vinavon. «Igl era tuttina con fetg che jeu sedevel breigia, el haveva adina enzatgei da tugnar. E cul temps sun jeu vegnius pli e pli nauschs enviers mia dunna e miu fegl, perquei che jeu erel aschi vilaus sin miu schef. Mia gretta ei vegnida pli e pli gronda e lu han els dus buca pli teniu ora cun mei ed han bandunau mei. Mia dunna ha schau spartger da mei. Jeu hai lu gl'emprem piars mia lavur, suenter mia habitaziun e dapi lu vivel jeu sin via. Dapi che jeu hai fatg quei, hai jeu puspei meglier.»

«Jou veva egn schef, pigl qual jou saveva far nut andretg», â el raquinto anavànt. «Igl eara tutegna quànt fetg ca jou sadeva fadeia, el veva adigna anzatge da tugnear. A cugl tains sund jou vagnieu ple a ple nosch anviers mia duna a mieus fegl, parquegl ca jou eara aschi vilo segl mieus schef. Mia greta e vagnida ple a ple grànda ad alura ân els dus betga ple tanieu or cun me a mi ân banduno. Mia duna â sascho separar da me. Jou ve alura gl'amprem pears la mia lavur, suainter la mi'abitaziùn a davent d'alura viv jou sen veia. Davent da ca jou ve fatg quegl, ve jou puspe miglier.»

«Eau vaiva ün schef, chi nu d'eira mê cuntaint cun me», ho'l quinto inavaunt. «Eau pudaiva fer che ch'eau vulaiva, el vaiva adüna da reclamer qualchosa. E cul temp suni gnieu adüna pü nosch cun mia duon na e cun mieu figl, perche ch'eau d'eira uschè grit cun mieu schef. Mia rabgia es creschida viepü, uschè ch'els nu d'eiran pü buns da'm supporter e sun partieus. Mia duonna s'ho separeda da me. Eau d'he alura pers il prüm mia lavur e zieva mi'abitaziun. Daspö lo vivi sün via e stun darcho meglder.»

«Eu vaiva ün schef chi nu d'eira mai cuntaint cun mai», ha el cuntinuà a raquintar. «Eu'm pudaiva sfadiar sco ch'eu vulaiva, el vaiva adüna alch da critichar. Eu n'ha lura cumanzà a laschar oura mia fotta sül schef, sün mia aigna duonna e sün meis figl. E mia fotta es creschüda adüna daplü, fin cha'ls duos nu m'han plü cumportà ed han fat müdada. Mia duonna s'ha laschada divorziar. Eu n'ha lura pers il prüm mia lavur, davo mia abitaziun e daspö lura viv eu sün via. Daspö ch'eu n’ha fat quai, stun eu darcheu meglder.»


Silsuenter ei Siegmut cavalcaus alla testa da ses schuldaus atras ils vitgs. Dapertut ha el tratg la spada e smanatschau als purs ch'el tagli giu persunalmein il tgau a mintgin che fetschi buc obedientscha.

Senaquegl e igl Siegmut tgavaltgieu a la testa digls seas suldos atras las vischnàncas. Dapartut â el tratg la spada a schmanatscho agls purs c'el tagli giou parsunalmeing igl tgieu a mintgegn ca fetschi betg ubadientscha.

Alura es Siegmut chavalgio a la testa da sieus sudos tres las vschinaunchas. Dapertuot imnatschaiva'l als purs culla speda da'ls taglier giò persunelmaing il cho, sch'els nu fatschan per cumand ad el.

Lura es Siegmut chavalgià a la testa da sia sudada tras ils cumüns. Dapertuot imnatschaiva el als paurs culla spada in man dschond ch'el taglia giò svess il cheu a minchün chi nu til fetscha per cumond.


«Audas ti buca bein? Jeu hai bein getg a ti che ti dueigies restar en mia combra», ha Alexander criticau il ravgialet.

«Odas tei betga bagn? Jou ve bagn getg a tgei ca tei degias rastar an la mia tgombra», â igl Alexander crititgieu igl rabgialet.

«Nun est bun da tadler? Eau vaiva dit, cha tü dessast rester in mia chambra», ho lagno Alexander cul rabgialet.

«Nun hast tü dudi? Eu't vaiva bain dit da star in mia chombra», ha blastemmà Alexander.


Alexander ha engraziau ed ha furschau il meil sco Amadeus vid la giacca per ch'el tarlischi. Lu han omisdus miers viaden ch'ei ha tut dau schlops.

Igl Alexander â angraztgieu ad â sfurscho igl mel sco igl Amadeus ved la giaca par c'el targlischi. Alura ân amadus mors veiadaint c'igl â gest do schlops.

Alexander ho ingrazcho ed ho cunagieu il pom vi da la giacca scu Amadeus. Alura haun tuots duos müers laint, cha que scruschiva.

Alexander ha ingrazchà ed ha struschà il mail sco Amadeus vi da la giacca. Lura han els mors in lur mail ch'i scruoschiva.


«Era buc. Tut ha stuiu esser aschia sco ti has malegiau, schliglioc fuss jeu buc cheu.»

«Ear betg. Tut â stuieu easser ascheia sco tei âs malagieu, schiglioc fuss jou betga qua.»

«Neir na. Tuot ho stuvieu esser landervi, tuot que cha tü hest pittüro, uschigliö nu füssi cò.»

«Neir na. I stess esser landervia tuot quai cha tü hast disegnà, uschigliö nu füss eu quia.»


«Tgei han insumma tschels scolars getg da tiu ravgialet?»

«Tge ân anzuma tschels sculars getg digl tieus rabgialet?»

«Che haun insè dit ils oters scolars da tieu rabgialet?»

«E che han dit ils oters scolars da teis rabgialet?»


«Ä ... hm ... gliez va buc», ha il ravgialet targlinau. «Jeu sai buca semplamein strienar neunavon in telefonin ni autras caussas ...»

«Ä … hm … quegl va betg», â igl rabgialet targino. «Jou se betga semplameing striunar nanavànt egn telefonet near otras tgossas …»

«Ah ... hm ... ma que nu vo», ho pruvo da sguinchir il rabgialet. «Eau nu poss simplamaing be striuner notiers ün telefonin u otras chosas ...»

«Aah ... hm ... schi, quai nu va», ha dit il rabgialet tuot confus. «Eu nu poss striunar simplamaing ün telefonin o otras chosas …»


Alexander ha raquintau co el haveva survegniu siu ravgialet e tgei aventuras ch'el haveva giu cun el.

Igl Alexander â raquinto co el veva survagnieu igl sieus rabgialet a tge avanturas c'el veva gea gieu cun el.

Alexander ho quinto, cu cha'l rabgialet eira rivo tar el e che ch'el vaiva già passanto cun el.

Alexander ha quintà, co ch'el vaiva creà il rabgialet e che ch'el vaiva tuot fat cun el.


«Gl'emprem stos ti emprender la fuorma magica da ravgialets. Lu stos ti far tut quei che vegn avon en quei verset», ha il ravgialet declarau. «La fuorma magica va sco suonda:

«Gl'amprem stos tei amprender la furmla magica da rabgialets. Alura stos tei far tut quegl ca vean avànt an que vearset», â igl rabgialet declaro. «La furmla magica va ascheia:

«Scu prüma stust imprender la fuormla magica dals rabgialets. Alura stust fer tuot que cha la fuorm la cumanda», ho declaro il rabgialet. «La fuormla magica vo uschè:

«Il prüm stoust tü imprender la fuormla magica dal rabgialet. Lura stoust tü far tuot quai chi vain avant in quella fuormla», ha declerà il rabgialet. «La fuormla magica va uschè:


Igl ei adina bien da dir siu meini. Impurtont eis ei denton ch'ins fetschi quei a moda diplomatica e cun plaids bein ponderai. Fai ils pensums sutvart.

Igl e adigna bien da gir igl sieus meni. Impurtànt e dantànt c'ign fetschi quegl a moda diplomatica a cun pleds bagn ponderos. Fe las leztgas sutvart.

Ad es adüna bun da dir l'egna opiniun. Ad es però important da fer que in möd diplomatic e cun pleds bain ponderos. Fè las lezchas suotvart.

Id es adüna bun da dir l'aigna opiniun. Id es però important da far quai in möd diplomatic e cun pleds bain ponderats. Fa las lezchas suotvart.


b) Sin ina scala da 0 (buca nausch) tochen 10 (fetg nausch): con nausch eis ei per tei da buc adina capir immediat la muntada da tut ils plaids? .............

b) Sen egna stgeala da 0 (betga nosch) tocen 10 (fetg nosch): quànt nosch e'gl par te da betg adigna capir imediatameing la muntada da tut igls pleds? .............

b) Sün üna scala da 0 (na mel) fin 10 (fich mel): quaunt mel es que per te da nun incler dalum tuot ils pleds?  .............

b) Sün üna scala da 0 (na mal) fin 10 (fich mal): quant mal esa per tai da nun incleger subit tuot ils pleds?  .............


Igl um ha furschau ils egls. «Tiu tgei?»

Igl um â sfruscho igls îls. «Igl tieus tge?»

L'hom s'ho sfruscho ils ögls. «Tieu che?»

L'hom s'ha struschà ils ögls. «Teis che?»


«Parquegl c'igl cunstat mintg'ea!» Igl Alexander â musso cugl det sen sia sora Marie ca cucageava davos sia mama or. «Ampeara egn'ea quella là!»

«Perche cha que es mincha vouta vaira!» Alexander ho musso cul daunt sün sia sour Maria, chi's vaiva zuppeda davous la mamma. Dumanda tuottüna a quella!»

«Perquai chi'd es mincha jada vaira!» Alexander ha muossà cul daint sün sia sour Maria chi cuccaiva davo sia mamma oura. «Dumonda üna jada a quella!»


La mumma ha mirau pitgiv sil ravgialet che era plaunet mo pli aschi gronds sco in nanin. «Quei ei nunpusseivel», ha ella puspei murmignau. «Quei ei semplamein nunpusseivel.» Ella ei seplaccada ed ha tunschiu il maun enviers il ravgialet.

La mama â vurdo pitgiv segl rabgialet c'eara plànsieu me ple aschi grànd sco egn nanign. «Quegl e nunpussevel», â ella puspe murmagnieu. «Quegl e semplameing nunpussevel.» Ella â sasgubo ad â tanschieu igl màn anviers igl rabgialet.

La mamma ho guardo tais aint pel rabgialet, chi vaiva uossa la grandezza d'ün nanin. «Que es impussibel», ho'la darcho marmugno. «Que es simplamaing impussibel.» Ella s'ho sgubeda ed ho stendieu ün maun vers il rabgialet.

La mamma ha fixà il rabgialet chi gniva darcheu vieplü pitschen. «Quai es impussibel», ha ella darcheu marmuognà. «Quai es simplamaing impussibel!» Ella s'ha sgobada ed ha stendü ün man vers il rabgialet.


«Alexander! Quei gin ins buc a sia sora pintga!», ha sia mumma sevilau.

«Alexander! Quegl gin ign betg a sia sora pintga!», â sia mama savilo.

«Alexander! Quelo nu's disch a la sourina!», ho lagno sia mamma.

«Alexander! Quai nu's discha a sia sourina!», ha blastemmà sia mamma.


«Gl'emprem stos ti striunar naven mei da quei pupi!», ha il ravgialet carschlau.

«Gl'amprem stos tei striunar davent me da que pulpier!», â igl rabgialet cratschlo.

«Il prüm da tuot am stust striuner davent da quist fögl!», ho cratschlo il rabgialet.

«Il prüm am stoust tü striunar davent da quist fögl!», ha cratschlà il rabgialet.


Alexander era puspei inaga sin via el parc. Il ravgialet era en ina tastga da teila e mirava viado. Quels che vesevan el sin via tertgavan che Alexander hagi ina poppa en sia tastga. Entgins sesmarvigliavan ch'in buob aschi grond fetschi aunc termagls cun poppas e porti ella era aunc atras il marcau, mo tier la giuventetgna dad oz era nuot nunpusseivel.

Igl Alexander eara puspe egn'ea sen veia agl parc. Igl rabgialet eara an egna tastga da tela a vurdava veiador. Quels ca vasevan el sen veia tartgeavan c'igl Alexander vegi egna popa an la sia tastga. Anzaquànts sasmarvaglieavan c'egn buab aschi grànd fetschi ànc tarmagls cun egna popa a porti ella ear ànc tras igl martgieu, mo tier la giuvantetgna dad oziglgi e gea nut nunpussevel.

Alexander chaminaiva darcho üna vouta vers il parc. Il rabgialet eira in üna tas-cha da stoffa e cuccaiva our. Chi chi'l vzaiva per via crajaiva, ch'Alexander purtaiva cun se üna poppa. Tschertüns eiran bainschi stuts, ch'ün mat uschè grand giuvaiva auncha cun poppas e las purtaiva eir auncha tres cited, ma tar la giuventüna d'hozindi d'eira tuot pussibel.

Alexander d'eira darcheu üna jada in viadi aint il parc. Il rabgialet d'eira in üna tas-cha da taila e guardaiva suroura. Chi chi til vezzaiva crajaiva ch'el füss üna poppa. Blers d'eiran stuts ch'ün mat uschè grond sco Alexander giovaiva amo cun poppas e pigliaiva quellas perfin cun sai in cità. Ma pro la giuventüm dad hoz d'eira bain tuot pussibel.


«Jeu sai buca tgei che jeu fagess pli bugen», ha ina vusch carschlau.

«Jou se nut ca fagess ple bugent ca quegl», â egna vusch cratschlo.

«Eau nu se, che ch'eau fess pü gugent», ho cratschlo üna vusch.

«Eu nu sa che ch'eu fess plü jent», ha cratschlà üna vusch.


«Ti has in fegl?», ei Alexander staus surstaus.

«Tei âs egn fegl?», e igl Alexander sto tut sursto.

«Tü hest ün figl?», Alexander eira tuot stut.

«Tü hast ün figl?», s'ha schmüravglià Alexander.


La mumma ha calau da leger ed ha alzau il tgau. «Jeu sai buc, sche quei ei ina historia adattada avon che durmir.»

La mama â calo da liger ad â ulzo igl tgieu. «Jou se betga scha quegl e egn'istorgia adatada avànt ca durmir.»

La mamma ho glivro da ler ed ho uzo il cho. «Eau nu se, scha que es ün'istorgia adatteda aunz cu durmir.»

La mamma ha rafüdà da leger ed ha dozà il cheu. «Eu nu sa propa, scha quai es ün'istorgia adattada per s'indurmanzar.»


«Ussa fai buc aschi tup pervia da quei toc pelletscha.» Sia mumma ha priu la pelletscha cun dus dets ord la scadiola ed ha fiers ella el rumien da bio.

«Ussa fe betg aschi tgutg parve da que toc peal.» Sia mama â prieu la peal cun dus dets ord la scariola ad a fiers ella agl rumient da bio.

«Öö, uossa be nu fer uschè ün teater pervi da quist miel pletscha.» Cun duos daunts ho sia mamma piglio la pletscha our da la tazza e l'ho bütteda aint il cumpost.

«Nu't far plü pluffer co quai cha tü est, be pervia d'ün zich pletscha.» Sia mamma ha pes-chà la pletscha cun duos daints our da la coppina e tilla ha büttada aint illa sadella da s-chart.


«Perquei che jeu vulevel saver, sche jeu sesiemi», ha Alexander rispundiu.

«Parquegl ca jou ve lieu saver, scha jou sasiemgni», â igl Alexander raspundieu.

«Perche ch'eau d'he vulieu savair, sch'eau m'insömg», ho respundieu Alexander.

«Per savair, sch'eu n'haja insömgià», ha respus Alexander.


Alexander sesenteva insumma buca bein. Mo igl era nunpusseivel da declarar ad ella la caussa cul ravgialet.

Igl Alexander sasanteva anzuma betga bagn. Mo igl eara nunpussevel da declarar a la mama la tgossa cugl rabgialet.

Alexander nu's sentiva brichafat bain. Ma que l'eira impussibel da la declarer la fatschenda cul rabgialet.

Alexander nu's sentiva insomma na bain. Ma el nu tilla pudaiva simplamaing na quintar l'istorgia dal rabgialet.


«Lu fuss ei buc stau in ravgialet e jeu havess buca saviu vegnir en veta», ha il ravgialet interrut.

«Alura fuss igl betga sto egn rabgialet ad jou vess betga savieu vagnir an veta», â igl rabgialet interrut.

«Alura nu füss que sto üngün rabgialet ed eau nu vess pudieu gnir viv», l'ho interruot il rabgialet.

«Lura nu füss quai stat ün rabgialet ed eu nu füss stat viv», til ha interruot il rabgialet.


«Ussa stravagheschas ti», scheva sia dunna, cu il cavalier Roderich sevilava aschia.

«Ussa surfas tei», geva sia duna, cur c'igl tgavalier Roderich savilava ascheia.

«Uossa exagereschast però», dschaiva sia duon na, cur cha'l chavalier Roderich lagnaiva in tela maniera.

«Uossa exagereschast», dschaiva sia duonna, cur cha'l chavalier Roderich blastemmaiva in tala maniera.


«Jeu hai buc engulau!», ha Alexander dau encunter energicamein.

«Jou ve betg angulo!», â igl Alexander do ancùnter energicameing.

«Eau nu d'he invulo!», ho cuntradieu Alexander energicamaing.

«Eu nun ha involà!», ha replichà Alexander in ün tun energic.


«Tgei sun jeu?», ha il ravgialet clamau. «Buca gi quei aunc inaga! Jeu sun in ver ravgialet e buca mo ina figura dessignada. Ei quei clar?»

«Tge sund jou?», â igl rabgialet clamo. «Betga gi quegl ànc egn'ea! Jou sund egn ver rabgialet a betga me egna figura dissigneada. E quegl cler?»

«Che suni?», ho clamo il rabgialet. «Nu dir mê pü da quellas! Eau sun ün dret rabgialet e na be üna figüra pittüreda. Es que cler?»

«Che sun eu?», ha clomà il rabgialet. «Nu dir quai amo üna jada! Eu sun ün dret rabgialet e na simplamaing üna figüra disegnada. Hast inclet?»


«Va en pegna!», ha Alexander sgargniu vilaus.

«Va a safar arder!», â igl Alexander sgargnieu vilo.

«Vo a't fer arder!», ho dit Alexander da grit.


«Has ti era viu el?», ha signur Poppenfalter dumandau.

«Âs tei ear vieu el?», â igl signur Poppenfalter amparo.

«L'hest vis eir tü?», ho dumando sar Poppenfalter.

«Til hast vis eir tü?», ha dumandà sar Poppenfalter.


«Va naven!», ha Alexander clamau. «Jeu drovel buca tei. Jeu vegn a frida cun ella era senza tei.»

«Va davent!», â igl Alexander clamo. «Jou dovr betga te. Jou vignt a frida cun ella ear sainza te.»

«Svanescha!», ho clamo Alexander. «Eau nu't drouv. Cun quella vegni a fin eir sainza te.»

«Piglia e va!», ha clomà Alexander. «Eu nu't douvr. Cun quella vegn eu a bröch eir sainza tai.»


«Ti eis ina nauscha! Ti eis ina nauscha! Mai creis ti a mi, adina mo ad ella! Emporta buc, tgei che schabegia, adina sun jeu la cuolpa, mai quella tuppa caura! Ella gi manzegnas e bragia, e jeu stos ir en mia combra. Quei ei malgest e nausch. Aschi nausch!»

El schlupava prest da la greta, e saglieu segl litg ad â pitgieu cugls pugns segl plimatsch. «Tei es egna noscha! Tei es egna noscha! Mai cres tei a mei, adigna sund jou la cualpa, mai quella tuma tgora! Ella gi manzegnas a dat is ad jou sto ir an la mia tgombra. Quegl e malgest a nosch. Aschi nosch!»

El schluppaiva mez da la rabgia, s'ho bütto sül let ed ho battieu culs puogns aint pel cuschin. «Tü noscha! Tü noscha! Que nun es fair! Mê nu'm crajast, adüna be ad ella! Capita che chi vöglia, adüna sun eau la cuolpa, mê quista stüpida chevra! Ella disch manzögnas e crida, ed eau stögl ir in mia chambra! Que nun es güst! Que nun es fair!»

El s'ha büttà, nar sco üna s-chella, sül let ed ha dat culs puogns aint pel plümatsch. «Tü est ingüsta! Tü est uschè ingüsta! A mai nu crajast tü mai, adüna be ad ella! Adüna sun eu la cuolpa, mai quella tschotschla! Ella disch manzögnas e crida, ed eu stögl ir in mia chombra. Quai es infam ed ingüst! Uschè ingüst!»


«Betga gi manzegnas!», â igl singur Blech interrut el «Tei âs siir puspe palandro sen veia a scola.»

«Nu quinter sfüflas!», l'ho interruot sar Blech. «Tü hest sgür darcho schgnögno cun gnir a scoula.»

«Nu dir manzögnas!», til ha interruot sar Blech. «Tü hast sgüra darcheu üna jada schgnögnà per quai d'intuorn.»


e) Sch'ins ei vilaus, expriman ins savens l'atgna gretta cun dir tgei che tschel fa falliu. Per contonscher megliers resultats tiel visavi fagess ei denton senn da formular igl agen giavisch cun in messadi che metta il JEU el center. Quei vul dir ch'ins descriva igl emprem ils agens sentiments en quella situaziun e di lu al visavi tgei ch'ins giavischass dad el.

e) Sch’ign e vilo, exprim'ign savens l'atgna greta cun gir tge ca tschel fa falo. Par cuntànscher migliers resultats tigl visavi fagess igl dantànt sen da formular igl agen giavisch cun egn messadi ca meta igl JOU agl zenter. Quegl vut gir c'ign descriva gl'amprem igls agens santimaints an quella situaziùn a gi alura agl visavi tge c'ign giavischass dad el.

e) Scha s'es grit, as exprima suvenz l'egna rabgia cun dir che cha l'oter fo tuot fos. Per ragiundscher dapü incletta tal visavi fess que però sen da formuler l'egen giavüsch cun ün messagi chi metta il 'eau' aint il center. Que voul dir cha's dess descriver il prüm ils egens sentimaints in quella situaziun ed alura pür dir al visavi che cha's giavüscha dad el.

e) Schi s'es grit, s'exprima suvent l'aigna rabgia cun dir che cha tschel fa tuot fos. Per ragiundscher daplü incletta pro'l visavi fessa però sen da formular l'agen giavüsch cun ün messagi chi metta il 'eu' aint il center. Quai voul dir chi's dess descriver il prüm ils agens sentimaints in quella situaziun e lura pür dir al visavi che chi's giavüscha dad el.


«Dad ussa naven sun jeu vies signur!», ha el clamau. «E jeu spetgel che vus fetschies obedientscha a mi gest sco vus veis fatg obedientscha a miu bab. Sch'in fa buca quei, vegn jeu a castigiar el rigurusamein.» Cun quels plaids ha el tratg sia spada ed ha schau schuschurar ella atras l'aria. «Haveis vus capiu mei?»

«Davent dad ussa sund jou igl voss signur!», â el clamo. «Ad jou spetg ca vus fageias ubadientscha a mei gest sco vus vez fatg ubadientscha a mieus bab. Sch'anzatgi fa betga quegl, igl vignt jou a castiear rigurusameing.» Cun quels pleds â el tratg la sia spada ad â scho schuschurar ella tras l'aria. «Vez vus capieu me?»

«Eau sun a partir da dalum vos nouv signur!», ho'l clamo. «Ed eau spet da vus, cha vus am servas precis uschè obediaintamaing scu a mieu bap. Scha qualchün nu fo que, schi al chastiaregi rigurusamaing.» Cun quists pleds ho'l trat la speda e l'ho lascheda tschüvler tres l'ajer. «Vais inclet?»

«Eu sun uossa vos signur!», ha el clomà. «Ed eu spet cha vus fetschas per cumond a mai sco quai cha vus vais fat per cumond a meis bap. Sch'inchün s'oppuona, til chastiarà eu severamaing.» Cun quists pleds ha el trat sia spada ed ha sventulà quella tras l'ajer. «Vais inclet?»


«Buc aschia!», ha Alexander clamau. «Neu cun mei, nus mein en mia combra!»

«Betg ascheia!», â igl Alexander clamo. «Via cun me, nus nagn an la mia tgombra!»

«Ma na uschè!», ho clamo Alexander. «Dai, vè cun me, nus giains in mia chambra!»

«Ma na uschè!», ha clomà Alexander. «Dai, vè cun mai, nus giain in mia chombra!»


«Ti has buca da cumandar sin mei, jeu sun cheu il signur dil casti! E vus essas malobedeivels, perquei mettel jeu vus ussa ella pli stgira perschun!»

«Tei âs betga da cumandar sen me. Jou sund qua igl signur digl casti! A vus eassas malubadevels, parquegl vus met jou uss an la parschùn stgira!»

«Tü nun hest da'm cumander ünguotta, eau sun il signur da quist chastè! E vus nun essas obediaints, pervi da que as bütti uossa illa praschun suot terra!»

«Tü nun hast da cumandar zist rabigl, quia sun eu il signur dal chastè! E vus eschat malobediaints, perquai as chatsch eu uossa illa plü s-chüra praschun!»


6. «Aua! Dai in tec adatg, ti schulori!»

6. «Auà! Fo tuottüna attenziun, tü tamazi!»

6. «Aua! Fa tantüna attenziun, tü bizoccal!»


«Gie», ha el rispundiu, ei semenaus ed ha durmiu vinavon.

«Ea», â el raspundieu, â savieult ad â durmieu anavànt.

«Hei», ho'l respundieu mez indrumanzo, s'ho vout da l'otra vart ed ho durmieu inavaunt.

«Schi», ha el respus amo mez indurmanzà, s'ha vout da tschella vart ed ha durmi inavant.


Il ravgialet ha dau in segl dil plantschiu sin meisa, ei sepustaus sper Alexander ed ha puspei sfugatau cun siu sabel.

Igl rabgialet â do egn sagl digl palantschieu sen la mesa, â sapusto sper igl Alexander ad â puspe schmano igl sieus sabel.

Il rabgialet es saglieu da giò per terra sün maisa e s'ho miss sper Alexander sventuland sieu sabel.

Il rabgialet ha fat ün sagl sün maisa, s'ha miss sper Alexander ed ha darcheu sventulà cun seis sabel.


«Glivra, tü diavel!», ho clamo la mamma.

«Schmetta, tü diavel!», ha sbragi la mamma.


f) Tgei auters lungatgs – sper ils suranumnai – enconuschas ti aunc? Noda silmeins treis ella tabella e scriva il num d'ina persuna che tschontscha quei lungatg.

f) Tge oters lungatgs – sper igls sura numnos – ancanuschas tei ànc? Noda seglmains tres an la tabela a scriva igl num d'egna parsùna ca bagliafa que lungatg.

f) Che otras linguas – sper quellas manzunedas – cugnuoschast tü eir auncha? Nota almain trais linguas aint illa tabella suotvart e agiundscha il nom d'üna persuna chi discuorra quellas linguas.

f) Che otras linguas – sper quellas manzunadas – cugnuoschast tü eir amo? Nota almain trais linguas aint illa tabella suotvart ed agiundscha il nom d'üna persuna chi discuorra quellas linguas.


«Peztga mei inaga, miu bien», ha igl um getg.

«Peztga egn'ea me, igl mieus tgear», â igl um getg.

«Pizcha'm üna vouta aint il bratsch, mieu mat», ho dit l'hom.

«Am pizcha üna jada, meis mat», ha dit l'hom.


Signur Blech ha mirau pitgiv sil ravgialet ed ha rabitschau ora ni hau ni mau.

Igl signur Blech â vurdo pitgiv segl rabgialet ad â radetg or betga tùn.

Sar Blech faiva murlas e nu rabagliaiva our pled.

Sar Blech ha guardà tais sü pel rabgialet, sainza far bau.


Alexander ei semenaus, ha pigliau tema ed ei untgius. «Da ... da ... daco eis ti tuttenina aschi gronds che ti tonschas tochen sin plantschiu sura?»

Igl Alexander â savieult, â tgapo tema ad e guntgieu anavos. «Pa… pa… partge es tei cun egn'ea aschi grànd ca tei tànschas antocen segl plafùn.»

Alexander s'ho vout, ho trat ün sagl e fat ün pass inavous. «Pe... pe... perche est tuot in üna vouta uschè grand, cha tü rivast fin sü tal tschêlsur?»

Alexander s'ha vout, ha tschüf temma ed es tschessà eir el. «Per… per… perche est tü tuot in üna jada uschè grond cha tü tendschast fin suot il tschêlsura?»


«Giai i'l chül dal luf!», ha clomà Hannes.


Il ravgialet ha mirau sin Alexander sco sch'el havess buca capiu endretg. «Jeu duei ... ti vul che jeu svaneschi puspei?»

Igl rabgialet â vurdo segl Alexander sco sch'el vess betga capieu andretg. «Jou dueg ... tei vol ca jou svaneschi puspe?»

Il rabgialet ho püffo aint per Alexander, scu sch'el nu vess udieu inandret. «Eau dess ... tü voust, ch'eau svanescha?»

Il rabgialet ha guardà sü per Alexander sco sch'el nu vess dudi inandret. «Eu dess … tü voust ch'eu svanischa darcheu?»


Spert ha Alexander priu ora entgins cudischs, per ch'il ravgialet hagi plaz. El tugnava aunc adina, mo Alexander ha semplamein serrau il turnister ed ei semess sin via a scola.

Speart â igl Alexander prieu or anzaquànts cudeschs, par c'igl rabgialet vegi plaz. Lez tugneava ànc adigna, mo igl Alexander â semplameing saro igl turnister ad samess sen veia a scola.

Alexander ho svelt piglio our ün pêr cudeschs, per cha'l rabgialet hegia plazza. El bruntulaiva bainschi aunch'adüna, ma Alexander ho simplamaing serro la buscha e s'ho miss in viedi vers scoula.

Alexander ha svelt tut oura ün pêr cudeschs per cha'l rabgialet haja avuonda plazza. Quel ha cuntinuà a rögnar, ma Alexander ha simplamaing serrà la barsocca e s'ha miss in viadi a scoula.


«Gliez sai jeu capir bein; perfin jeu quetel che quei ...», Amadeus ha dau in'egliada sil ravgialet, «... quei ravgialet seigi enzaco sgarscheivels.»

«Gliez se jou capir bagn; parfign jou tratg ca que …», igl Amadeus â do egn tgit segl rabgialet, «… que rabgialet segi anzaco sgarschevel.»

«Que inclegi fich bain; dafatta a me fo quist ...» Amadeus ho do ün'öglieda sül rabgialet. «... quist rabgialet bod clapper la pel gillina.»


Lein rimnar plaids che han da far cullas tematicas dil cudisch e far uorden cun quels. Gidas? Fai ils suandonts pensums.

Lagn rimnar pleds c'ân da far cun la tematica digl cudesch a far urden cun quels. Gidas? Fe las savundàntas leztgas.

Ramassains pleds chi haun da chefer culla tematica dal cudesch e fains uorden cun quels. Güdast? Fo las lezchas.

Ramassain pleds chi han da chefar culla tematica dal cudesch e fain uorden cun quels. Güdast? Fa las lezchas.


«Jeu sun buc in spért, jeu sun in ravgialet. Ei quei clar?», ha il ravgialet berglau.

«Jou sund betg egn spért, jou sund egn rabgialet. E quegl cler?», â igl rabgialet briglieu.

«Eau nu sun üngün spiert, eau sun ün rabgialet. Es que cler?», ho sbrügieu il rabgialet.

«Eu nu sun ün spiert, eu sun ün rabgialet. Inclet?», ha sgüerli il rabgialet.


f) Emprova da reagir la proxima ga che ti has in conflict (cul frar, culla sora ni culs geniturs) en in tun moderau e rapporta dallas reacziuns dils cumpigliai. Tgei ei stau auter, meglier? Tgei ha buca funcziunau?

f) Amprova da reagir la proxim'eada ca tei âs egn conflict (cugl frar, cun l'amitga near cugls geniturs) an egn tùn modero a raporta da las reacziùns. Tge e sto oter near miglier? Tge â betga funcziuno?

f) Prouva da reagir in ün tun modero ed amiaivel la prosma vouta cha tü hest ün conflict cun qualchün (frer, sour, genituors) e rapporta alura da la reacziun dals pertuchos. Che es sto oter? Che es sto meglder e che nun ho funcziuno?

f) Prouva da reagir in ün tun moderà ed amiaivel la prosma jada cha tü hast ün conflict cun inchün (frar, sour, genituors) e rapporta lura da la reacziun dals pertocs. Che es stat oter? Che es stat meglder e che nun ha funcziunà?


Dunna Schneiderhahn ha furschau in maun sur la fatscha. Ella ei ruschnada giu dalla scaffa ed ha mirau entuorn. Il ravgialet era daferton puspei vegnius pli pigns e seseva sin in schui dad Alexander. La scolasta ei ida anavos murtgeu. Cu il ravgialet ha ni getg ni fatg enzatgei, eis ella semenada ed ei currida ord halla.

La duna Schneiderhahn â sfurscho cun egn màn sur la fatscha. Ella e ruschnada giou da la stgafa ad â vurdo anturn. Igl rabgialet eara dantànt puspe vagnieu ple pintg a saseva sen egn givi digl Alexander. La surmestra e ida anavos sainza gir egn pled. Cur c'igl rabgialet â ni getg ni fatg anzatge, â ella savieult ad e curida ord la hala.

Duonna Schneiderhahn s'ho sfruscheda la vista. Ella es sglischeda giò da la chascha ed ho guardo intuorn. Il rabgialet eira intaunt darcho pitschen e tschantaiva sülla spedla d'Alexander. La magistra ho fat ün pêr pass inavous sainza dir pled. Cur cha'l rabgialet nun ho ne dit ne fat ünguotta, s'ho'la vouta ed es currida our da la sela.

Duonna Schneiderhahn s'ha struschada la fatscha cul döss dal man. Ella es sglischada giò da la chaista ed ha guardà intuorn. Il rabgialet d'eira intant darcheu gnü pitschen e sezzaiva sül givè dad Alexander. La magistra es tschessada sainza dir pled. Cur ch'ella ha vis cha'l rabgialet ha schmiss da discuorrer, s'ha ella vouta ed es currüda our da la halla.


«Quei ei ina manzegna, Alexander!», ha sia mumma clamau. «Pertgei gis ti manzegnas?»

«Quegl e egna manzegna, Alexander!», â la mama clamo. «Partge gis tei manzegnas?»

«Que es üna manzögna, Alexander!», ho clamo sia mamma. «Perche dist manzögnas?»

«Tü dist manzögnas, Alexander!», ha clomà la mamma. «Perche dist tü manzögnas?»


Il ravgialet ha clamau entgins schuldaus che han tschappau Alexander, Marie e la mumma ed han runau els tochen ad ina ruosna nera el plantschiu.

Igl rabgialet â clamo natier suldos c'ân tgapo igl Alexander, la Marie a la mama ad ân runo els antocen tier egna rusna nera agl palantschieu.

Il rabgialet ho clamo notiers ad ün pêr sudos, chi'd haun clappo ad Alexander, a Maria ed a la mamma e'ls haun strats tar üna foura naira.

Il rabgialet ha clomà nanpro ad ün pêr sudats chi han tschüf ad Alexander, a Maria ed a la mamma e tils han struozchà pro üna foura naira aint il fuond.


Havesses ti capiu la muntada dil plaid era senza encurir el cudisch? Fai ina crusch, sche quei ei il cass.

Vessas tei capieu la muntada digl pled ear sainza ancurir agl cudesch? Fe egna crusch, scha quegl e igl cass.

Vessast inclet ils pleds frances eir sainza agüd dals pleds rumauntschs? Fo üna crusch, scha que es il cas.

Vessast inclet ils pleds frances eir sainza agüd dals pleds rumantschs? Fa üna crusch, scha quai es il cas.


«Jeu era buca tei!», ha Alexander burlau, ha bandunau la stanza, ha sbattiu igl esch davos el ed ei currius en sia combra.

«Jou ear betga te!», â igl Alexander briglieu, â banduno la stànza, â sfaragieu igl esch davo el ad e curieu an la sia tgombra.

«Eau neir a te!», ho sbragieu Alexander, es currieu our, ho serro l'üsch cun ün sfrach ed es svanieu in sia chambra.

«Eu neir a tai!», ha sbragi Alexander, lura es el cuorrü our dad üsch, ha dat ün sbat a quel davo sai ed es filà in sia chombra.