Ne de gardiyanların katı davranmasından şikayet edecek değilim. Bunların hepsine alıştım. ''Ne, peki ne istiyorsun öyleyse?'' diye sordu müfettiş hayretle. ''Socumun ne olduğunu öğrenmek istiyorum.''


28 Şubat 1815'te öğleden iki saat sonra. Müfettiş zihninden hesap etti. Bugün 30 Temmuz 1816. Demek tutuklanalı 17 ay olmuş.


Efendim, bir mahkûm için on yedi ayın ne demek olduğunu bilmiyorsunuz galiba. On yedi ay, on yedi sene, on yedi asır gibidir. Hele benim gibi suçunun ne olduğunu bilmeyen biri için.


Hele benim gibi en mutlu gününde sevdiği kızla evlenmek üzereyken, ziyafet salonunda ellerine kelepçe vurulup dostlarından koparılan biri için.


Ömrümün baharında tam kaptanlığa yükselmişken denizden koparılan bir genç için, ihtiyar babasının yaşayıp yaşamadığını, nişanlısının kendisini bekleyip beklemediğini merak eden bir genç için,


17 ay 17 sene kadar uzundur Mösyö. Sizden bana acımanızı değil, mahkeme önüne çıkarılmamı sağlamanızı istiyorum. Suçumun ne olduğunu bilmek istiyorum.


''Meh peki peki bir icabına bakarım. Gardiyanı öldürmek için üzerine saldırdığınız doğru mu?'' ''Doğru efendim. Bir deliliktir yaptım.''


Ancak takdir edersiniz ki benim yerimde kim olsa sinirlerine hakim olamaz aynı şeyi yapardı. Er gelişinde gardiyana, müdürle görüşmek istediğimi söyledim ama o bunun mümkün olmadığını söyledi.


Onu görmek ve size söylediğim şu maruzatımı bildirmek istiyordum. Size yalvarıyorum ne olur mahkeme önüne çıkmamı sağlayınız. Suçunun ne olduğunu bilmeden zindanlarda çürümek cezaların en ağırıdır.


''Dünyanın hiçbir yerinde hiçbir insan bu işkenceye dayanamaz.'' Müfettiş muhafıza döndü. ''Bu adama gerçekten acıdım. Yukarı çıkar çıkmaz onun dosyasını görmek istiyorum.''


''Peki Mösyö, nasıl istersiniz?'' Lantes tekrar yalvardı. ''Felaketime üzülmüş olmanız bana ümit veriyor Mösyö. Yalvarırım beni unutmayın. Müfettiş...''


''Kesin bir şey söyleyemem, dosyanıza bakmam lazım.'' Sonra bir şey hatırlamış gibi başını aniden kaldırdı. ''Sizi kim tutuklamıştı bayım?'' ''Mösyö Wilford, Kraliyet Savcı Yardımcısı.''


''Onu gördünüz, onunla konuştunuz efendim.'' ''Wilford şimdi Marsilya'da değil, bir seneden beri Toulouse'da bulunuyor. Bu adamın size bir düşmanlığı var mı?''


Kesinlikle hayır Mösyö. Aksine bana karşı çok iyi davranmıştı. O halde Wilford'un dosyanıza işlediği kayıtlara güvenebilirim değil mi? Tamamen inanabilirsiniz efendim.


''Peki, peki, beni bekleyiniz.'' Dantes bunun üzerine yere diz çöküp Tanrı'ya dua etti. ''Tanrım, senden ümidimi kestiğim için beni affet.''


''Bana gönderdiğin bu kurtarıcımın kalbine cesaret ve doğruluk ver.'' Müfettiş çıkarken onun bu duasını işitmiş çok duygulanmıştı. Demir kapı tekrardan tesin üzerine kapanmıştı.


Muhafız sordu. ''Mösyö, önce yukarı çıkıp kayıtlara mı bakmak istersiniz yoksa diğer mahkûmu mu görmek istersiniz? Buradaki işimizi bitirsek iyi olacak.'' ''Peki, Mösyö.''


Bakın bunun deliliği diğerinin akıllılığı kadar sizi üzmeyecektir. Onun deliliği nedir? Tuhaf ve pek garip bir delilik Mösyö. Adam kendisinin kraldan daha zengin olduğunu söylüyor.


Tevkifinin ilk senesinde kendisini kurtaracak olana 1 milyon, ikinci senesinde 2 milyon, üçüncü senesinde 3 milyon teklif etti. Her sene gittikçe artırıyor.


Şimdi tutukluluğunun 5. senesinde sizi görünce gizli konuşmak istediğini söyleyecek ve mutlaka 5 milyon teklif edecektir. Gerçekten garip.


''Bu milyonerin adı ne?'' ''Rahip Farya efendim, yirmi yedi numaraya geldik. İşte burası Mösyö. Görelim bakalım.'' ''Aç kapıyı Antoine.'' Kapı açıldı.


İki silahlı askerin tuttuğu meşalelerin ışığı içerisini aydınlattı. Rahip Farya çıplak denecek derecede yırtık elbiseler içinde hücrenin ortasına oturmuştu.


Duvardan düşen bir alçı parçasıyla gayet düzgün geometrik şekiller çizmekteydi. Kendisini işine öylesine vermişti ki gelenleri fark edemedi bile.


Ancak çizdiği şekillerin üzerine düşen aşırı ışıktan rahatsız oldu geriye dönüp bakınca bir kalabalığın onu seyretmekte olduğunu gördü. Hemen yerinden fırladı yatağına koştu, eline aldığı eski bir örtüyü vücuduna sarıp oturdu.


Anlaşılan kendisini çıplak görmelerini istemiyordu. Müfettiş sordu. ''Bir isteğiniz var mı bayım?'' Farya etrafına şaşkın şaşkın baktı. ''Kim, ben mi?''


Evet bayım siz. Ne isteyebilirim ki? Hiçbir şeye ihtiyacım yok. Gardiyanlar gerekli hizmeti yapıyorlar. Anlamadınız bayım ben hükümet adamıyım. Görevim bir ihtiyacınız olup olmadığını araştırmak.


''He, o zaman iş başka.'' dedi Farya. ''Sizinle anlaşabiliriz öyleyse.'' ''Adım Rahip Farya. Roma doğumluyum. Yirmi sene Kardinal Rospigliosi'ye kâtiplik ettim.''


1811 başlarında bilemediğim bir sebepten dolayı tutuklandım. O günden beri Fransa ve İtalya hükümetlerinden serbest bırakılmayı istemekteyim. Beş senedir bir cevap alamadınız mı?


''Adamlar beni deli zannedip ciddiye almıyorlar. Dilekçelerim hapishane müdürünün masasından ileriye gidemiyor. Lütfen biraz özel görüşebilir miyiz?'' Muhafız gülerek müfettişe,


''Nasıl dediğim gibi değil mi?'' dedi. Müfettiş fısıltıyla ''Mahpuslarınızı iyi tanıyorsunuz.'' Sonra Fareye'ye dönerek onunla konuşmaya devam etti.


''Bu söylediğiniz şey yasaktır dostum. Beş milyon yasağa delmeye yetecek bir servettir Mösyö. İyi düşününüz.'' Müfettiş tekrar muhafızın kulağına eğildi.


''Rakamına kadar doğru söylemişsiniz azizim.'' dedi. ''Adam gerçekten tuhaf bir deli.'' Rahip var ya beş senenin verdiği kulak keskinliğiyle müfettişin fısıltı halindeki sözlerini duydu.


''Efendi ben deli değilim. Başkalarının terkiniyle değil, kendi vicdanınızla karar veriniz. Bana inanmakla ne kaybedersiniz?''


Yanınıza istediğiniz kadar muhafız alınız. Birlikte hazinemin olduğu yere gidelim. Eğer yalan söylüyorsam veya deliysem beni tekrar getirir zindanıma kapatırsınız.


''Hazineniz buradan ne kadar uzakta?'' diye sordu müfettiş gülerek. ''Yaklaşık yüz deniz mili kadar.'' ''Anlaşıldı.'' ''Anlaşılan nedir?''


Buluş fena değil. Bu kadar uzun mesafede nasıl olsa kaçmanın bir yolunu bulacağınızı düşünüyorsunuz. Neyse, bırakalım şimdi bu hazine hikayesini. Eee yemeklerden memnun musunuz?


Madem bana inanmıyorsunuz, beni burada bırakınız. Hazinemi bulunca beni unutmayacağınıza yemin edin, ben de yerini söyleyeyim. Soruma cevap verin dostum, yemeklerden memnun musunuz?


Siz de diğerlerinden farksızsınız, size de lanet olsun. Madem hazinemi kabul etmiyorsunuz, bana kalsın. Madem hürriyetimi geri vermiyorsunuz, ben de Tanrı'dan isterim, defolun başımdan.


Bunları söyledikten sonra üzerindeki örtüyü attı. Evvelce çizdiği geometrik şekillerin başına gitti. Alçı parçasını eline alıp çizmeye devam etti. Müfettiş dışarı çıkarken muhafıza sordu.


''Bu adam ne çiziyor öyle?'' muhafız alaycı bir sesle cevap verdi. ''Altınlarını hesap ediyor.'' Müfettiş adaleti itham ettiğini düşünmeksizin şöyle bir hüküm ileri sürdü.


Söylediği kadar zengin olsaydı hapse düşmezdi. Muhafız aynı saflıkla tasdik etti. ''Değil mi ya efendim?''


Adamlar gittikten sonra, rahip Fariha müfettişin ahmaklığını hatırlayıp gülmeye başladı. Sonra ciddileşip kendi kendine şunları söyledi.


Eski çağların zorbaları bunlardan daha merttiler. Firavunlar, Neronlar, Cengizler cinayetlerini kimseden saklamadılar. Astılar, kestiler, yaktılar ama kimseden saklamadılar.


Şimdiki taçlı başlar korkak, iki yüzlü, işkence yuvalarında işlenen cinayetlerin, hapishanelerde çürüyen suçsuzların dışarıdan görülmesini istemezler.


Dalkavukları vasıtasıyla etrafa iyi ve adil bir hükümdar olduklarını yayar, zavallı halkı aldatırlar. Ah sefil dünya! Sokakta gezen bir ahmak olmaktansa, zindanda deli farya olarak kalmayı tercih ederim.


Dantes'e gelince, sevinçle ve ümitle kurtarıcısını beklemeye başladı. Gün battı, gün doğdu ama müfettiş geri dönmedi.


Dantes yine de ümidini yitirmedi. Belki Vilfor'u görmeye gitmiştir, belki Paris'e Adalet Bakanını görmeye gitmiştir ümidiyle beklemeye devam etti.


Müfettiş gerçekten söz verdiği gibi yukarı çıkınca Dantes'in dosyasını istedi. İlk sayfasını açar açmaz şu notu gördü. ''Tehlikeli bir Bonopart ajanıdır.''


Elbe, Paris, Marsilya arasında çok gizli bilgiler taşımıştır, kesinlikle başka mahkumlarla görüştürülmeyecek ve kaçmaması için elden gelen bütün tedbirler alınacaktır.


Müfettiş diğer sayfalara bakmaya lüzum görmeden altına şu notu ilave etti. Yapılacak bir şey yoktur. Dantes'in kendisini beklediğini bildiği halde


Aşağıya inmeye cesaret edemedi. Ya birileri Bonopart ajanını ikinci defa görmek için aşağı indi diye ihbar ederlerse…


Zindandaki bir adam için ümit her şeydir. Yemeksiz, susuz, ışıksız yaşayabilir ama ümitsiz yaşayamaz. Dantes ümitle ve sabırla,


Tam on buçuk ay bekledi. Bu arada gardiyan değişmiş, yerine bir başkası gelmişti. Yeni gelen gardiyan, mahkumların adlarını ezberleme zahmetinden kurtulmak için onları hücre numaralarıyla çağırıyordu.


Tutuklandığı zaman gururluydu çünkü suçsuz olduğuna inanıyordu. Hapse atılınca gururun yerini ümit aldı. Savcı ona yardım edeceğine söz vermişti.


Günler aylara, aylar yıllara eklenince suçsuzluğundan şüphe eder hali geldi. Gardiyana saldırması bu devreye rastlamıştı.


Adam ona delirmeye başladığını söylüyordu. Sonra uysallaştı, yalvarmaya başladı. Başta insanlara yalvarıyordu, onlardan yüz bulamayınca,


Son makam olan Tanrı'ya sığınmaya başladı. Annesinin öğrettiği, o zamanlar anlamını bilmediği bütün duaları hatırladı.


Kaderin acı imtihanları altında beli bükülen bahtsızları teselli eden ne kadar kutsal kelime varsa, Dantes'in kalbine dolduğu ve ruhuna geçici de olsa nefes aldırdı.


Ancak bu da uzun sürmedi çünkü Dantes, kutsal ve felsefi bilgiden mahrum, hemen hemen hiç kitap okumayan biriydi. Bilgi olmadan geçmişi geleceğe bağlamak,


ve hazır zamanı en kötü şartlar altında bile değerli hale getirmek mümkün değildi. Önceleri sessiz dua ederken sonra yüksek sesle ve hırsla dua etti.


Artık eskisi gibi kendi sesinden ürkmüyordu. Günlerce dua ettiği halde hâlâ hapisteydi. Sığındığı son makamında ona kapısını açmadığını ve kendisini duymadığını sandı.


Son bir gayretle gardiyanlardan kendisine bir arkadaş vermesini veya başka birinin hücresine gönderilmesini yalvararak istedi.


Kim olursa olsun, isterseniz deli papazı verin, yeter ki yanımda beni dinleyecek biri olsun, dedi. Yeni gardiyan ona acıdı, isteğini müdüre iletti. Müdür…


Dosyasında tehlikeli bir bono parça olduğu yazılı. Bu isteğinin altında mutlaka siyasi bir gaye vardır. Mahkumları kralın aleyhinde kışkırtıp isyan çıkarabilir.


Hayır hayır kesinlikle olmaz dedi. Gardiyan üzülerek müdürün isteği kabul etmediğini söyledi. Dantes içine kapandı. Ne gardiyanla ne de kendi kendisiyle konuştu.


Dünyada beklediği hiçbir şey kalmamıştı. Ona göre bütün çıkış yolları kapanmıştı. Yaşamayı çok anlamsız buldu. Bu ruh çöküntüsü intiharı sevimli göstermeye başladı.


Ölmek ve bir daha hiç acı duymamak. Önce yatak örtüsüyle kendisini tavan penceresinin mazgalına asmayı düşündü. Ama bu ölüm şekli ona korsanları hatırlattı.


Hayır, bu çirkin bir ölüm olur dedi. Daha şerefli bir ölüm şekli buldu. Gardiyanın getirdiği yemekleri yemeyecek, pencerenin demir parmaklıkları arasından dışarıya atacaktı.


Söylediği gibi yaptı. Yalnız göğün bir parçasını gördüğü demir parmaklıklı delikten yemeklerini önce sevinçle, sonra hüzünle atmaya başladı.


Bu işi yarıda bırakmamak için kararından dönmeyeceğine yemin etti. Öyle bir zaman geldi ki, iğrenerek baktığı kokmuş balık ve kara ekmek ona çok lezzetli görünmeye başladı.


Zindanın karanlığı, yatağın ıslaklığı kendisini artık rahatsız etmiyordu. Önce vücudunu, sonra beynini bir uyuşukluk kapladı, gözleri karardı, kulakları zor işitir oldu.


Artık yemeklerini dökecek dermanı kalmadı. Yatağına uzanıp her şeye son verecek olan ölümü beklemeye başladı. Gecenin yarısı çoktan geçmişti.


İfşatosu derin bir sessizliğe gömülmüştü. Gözleri kapalı olduğu halde etrafında yıldız böceklerinin uçuştuğunu görüyordu. Uğul duyan kulaklarına alışık olmadığı bir ses geldi.


Bunca senedir zindanda duyduğu hiçbir sese benzemiyordu. Sanki biri tırnaklarıyla yatağının altındaki toprağa oyuyordu. Yaklaşık üç saat bu tırmalama sesini dinledi.


Sonra bir çökme gürültüsü duydu. Etraf tekrar sessizliğe büründü. Bir iki saat sonra aynı ses tekrar başladı. Bu sefer daha yakından geliyordu.


Artık yanılmadığından emindi. Aksilik bu ya, tam o sırada gardiyan içeri girdi. Dantes korkuyla irkildi. Ya zindancı bu sesi duyar da sebebini araştırmaya kalkarsa...


Gardiyan kahvaltı getiriyordu. Genç mahkum yerinden doğruldu, yüksek sesle gevezelik etmeye başladı. Ayaklarını yere vurarak tepindi. Yemeklerin kötülüğünden, yatağın pisliğinden şikayet etti.


Zindancı şaşırdı. Çünkü ona hasta olduğunu düşünüp o gün için çorba ve taze ekmek getirmişti. Dantes'in sayıkladığını sandı. Kahvaltıyı tahta masanın üzerine koyup gitti.


Dantes tehlikeyi atlattığına sevindi. Buna kendisi de hayret etti. İntihar döşeğinde yatan bir adam seviniyordu. Yeminini unuttu. Buram buram tüten çorbaya dostça baktı.


Sürüne sürüne masanın yanına gitti. Çorbatasını aldı, dudaklarına götürdü, sonuna kadar kana kana içti. Tam elini ekmeğe götürüyordu ki, denizcilerden duyduğu bir hikayeyi hatırladı.


Açlıktan ölmek üzere olan bir adamın midesini yiyecekle doldurdukları için zavallı kurtulacağı yerde çatlayıp ölmüştü. Elini hemen geri çekti. Ölmek istemiyordu.


Yatağına döndü, boylu boyunca uzandı. Yaşama arzusu ot yatağı ona tekrar sevdirdi. Meçhul kişi tırmalama veya kazıma işine yeniden başlamıştı.


Dantes'in zihnindeki bulutlar dağıldı. Gözlerine ve kulaklarına derman geldi. Bahtsızlığa alışmış olan zihnine şüphe girdi. Ya bu gürültü yandaki zindanı tamir eden bir işçinin alet sesi ise diye düşündü.


Denemeye karar verdi. Duvara üç defa hızlı bir şekilde vuracaktı. Eğer ses çalışan işçiye aitse durup sesin nereden geldiğini dinleyecek ama yaptığı işten korkusu olmadığı için çalışmasına devam edecek.


Yok, kaçmaya çalışan bir mahkûma aitse, yakalanma korkusuyla işe bir müddet ara verecek, gece el ayak çekilince tekrar başlayacaktı. Yerinden kalktı.


Artık bacakları titremiyor, gözleri kararmıyordu. Bu yeni ümit ona can vermişti. Zindanın bir köşesine gitti. Nemden çürümüş olan bir taşı yerinden kopardı.


Gürültünün duyulduğu yere geldi. Elindeki taşta üç defa hızlıca duvara vurdu. Daha birinci vuruşta ses kesildi. Edmund bütün dikkatiyle dinlemeye koyuldu. Bir saat.


İki saat ses duyulmuyordu. ''Tamam'' dedi sevinçle. ''İşçi olamaz. Zindandan kaçıp kurtulmak için tünel kazan bir mahkum bu. Keşke yanında olsaydım, kendisine yardım edebilseydim.''


İçi ümit doluydu. Birkaç lokma ekmek yedi, su içti. İntihar için ettiği yeminini hiç hatırlamak istemiyordu. Güçlü bir bünyeye sahip olduğu için çabuk toparlandı.


Akşam oldu. Hâlâ ses yoktu. Gece boyunca sessizlik devam etti. Dantes sabaha kadar uyumadı. Tavandaki küçük delikten ışık sızmaya başlayınca gardiyan kapıda göründü.


Sabah kahvaltısını getirmişti. Adamı şüphelendirmemek için sırtını dönüp küs numarası yaptı. Zindancı bir gün evvelki boş çorba tasını alıp getirdiği yiyecekleri masanın üzerine koydu.


Ses çıkarmadan çıkıp gitti. Zaten konuşmayı sevmeyen biriydi. Dantes kahvaltısını iştahla yedi. Çoktandır unuttuğu vücut hareketlerine yeniden başladı. Tavandaki pencere demirlerine tutunup,


Kollarıyla vücudunu birçok defa kaldırıp indirdi. Bu hâliyle güreşe hazırlanan bir pehlivanı andırıyordu. O gün akşama kadar kendisine ümit veren sesi duymak için bekledi.


Fazla tedbirli davrandığından dolayı meçhul arkadaşına kızdı. Üç gün tamı tamına yetmiş iki saat sabırla fakat endişeyle bekledi.


Zindancı o akşam ziyaretini yapıp gittikten sonra belki yüzüncü defa kulağını duvara dayadı. Tırmalama sesi duymayı beklerken boğuk bir toprak çökmesi duydu. Zihni altüst oldu.


İki adım geriledi ve düşünmeye başladı. Heyecandan zindanın içinde birkaç tur attı. Sonra gelip kulağını yeniden aynı yere dayadı. Şüphesi kalmamıştı. Arkadaşı çalışma şeklini değiştirmişti.


Evet, artık bu meçhul kişiye arkadaşı gözüyle bakıyordu. Madem arkadaşıydı, ona yardım etmeliydi. Ama nasıl ve neyle? Önce yatağını beriye çekti. Ses oradan geliyordu.


Sonra döşemeyi kazacak bir alet aradı. Ancak ne bıçağı ne de benzeri kesici bir aleti vardı. Tahta masa bir işe yaramazdı. Nemden çürümüş dökülüyordu. Kar yoluya gelince elle sökebilecek hiçbir tarafı yoktu.


Geriye bir tek su testisi kalıyordu. Bunu kırıp sivri parçalarıyla işe başlayabilirdi. Kalan suyu da içtikten sonra testiyi yere çaldı. Sivri parçalarını topladı.


Bir tanesini eline alıp diğerlerini yatağına sakladı. Kalanları yerine bıraktı. Zindancı gelip gördüğünde kaza ile düşürdüğünü söyleyecekti. Bütün gece elindeki kaba aletle zemini kazmaya çalıştı.


Sabah olunca yatağı yerine çekti ve beklemeye başladı. Zinden hayatı onu sabırlı yapmıştı. Gardiyan her zamanki saatte geldi. Dantes ona su içmeye çalışırken testinin elinden kayıp düştüğünü söyledi.


Adam yerdeki parçaları toplamaya bile zahmet etmedi. Mahkuma kızmakla yetindi. Gidip yeni bir testi getirdi. Bundan sonra daha dikkatli hareket etmesini tembihledi ve çıkıp gitti.


Genç denizci kapının kapanışını, sürgünün itilişini ve ayak seslerinin uzaklaşmasını sevinçle dinledi. Yatağını yine beriye çekti. Dün gece yaptığı işi ışığın aydınlığında kontrol etti.


Boşa çalıştığını üzüntüyle gördü. Etrafındaki harç yerine koca bir taşı kazıyıp durmuştu. Üç gün boyunca taşın etrafındaki harcı kazıyıp söktü. Rutubetten iyice çürümüş olduğundan


İş çabuk yürüyordu. Elindeki aleti kırmamak için acele etmiyordu. Altı yıl böyle sabırla çalışsa neler yapmazdı.


Geçen boş senelerine hayıflanırken tembel tembel oturduğu için kendi kendine kızıyordu. Bu büyük taşı çepeçevre saran harç temizlenince küçük küçük molozlar ortaya çıktı.


Bunlar, büyük taşın yerini sağlamlaştırmak için konulmuştu. Onları temizlemeden büyük taşı kaldırmak imkânsızdı. Dantes, elindeki testi parçasını kaldıraç gibi kullanmaya kalkınca,


Molozlara yenik düştüğünü ve kırıldığını gördü. Tırnaklarıyla denedi, olmadı. Arkadaşına moral vermek için işe devam etmesi gerektiğini düşünüyordu. Olur ki ümitsizliğe kapılıp o da işi bırakıverirdi.


Devam etmeliydi ama neyle? Birden masanın üzerindeki madeni yemek kabını gördü. İçi sevinçle hopladı. Yemek kabının sağlam bir kulpu vardı. Bu kulp için seve seve on yılını feda edebilirdi.


Zindancıyı şüphelendirmeden kulpa sahip olmanın yollarını aradı. İçindeki yemeği aceleyle yiyip bitirdikten sonra tası kapının önüne koydu. Gardiyan içeri girerken tasın üzerine basıp yam yazsaydı.


Kızgın bir sesle homurdandı. Dantes koşup tası yerden aldı ve bir kenara koydu. Tası adama unutturmak için dereden tepeden bir sürü saçma sapan laf etti. Daha evvelde söylediğimiz gibi,


Zindancı konuşmasını sevmeyen biriydi. Dantes'in saçmalıklarını dinlememek için akşam yemeğini bırakıp gitti. ''Kahramanımız yemeğini iştahla yedi.''


Çorbanın içine konan etin kopmuş olduğunu fark etmedi bile. Zindancının geri dönme ihtimaline karşı bir saat bekledi sonra işe koyuldu, yatağa çekti.


Büyük taşın etrafındaki molozları taşın kulpunu manivela gibi kullanarak yerlerinden söktü. Yarım saat geçmemişti ki büyük taş kenarları desteksiz kaldığından kolayca yerinden oynadı.


Dantes'in kalbi sevinçle çarpmaya başladı. Taşı kaldırınca duvarın dibine yakın yerde koca bir delik açılmış oldu. Artık girisi kolaydı. Taşın altındaki toprağı sabırla kazdı.


Bütün gece hiçbir yorgunluk hissetmeden işine devam etti. Şimdi bir gayesi vardı, ümit ediyordu. Ne zindanın rutubetli havası, ne yatağın pisliği, eskiliği, ne de kötü yemekler getiren zindancının soğuk yüzü,


Onu rahatsız etmiyordu. Gün ağarınca taşı yerine koydu, yatağı üzerine çekti. Çok geçmeden zindancı geldi. Kahvaltı bir parça ekmekten ibaretti.


''Bana yeni bir tas getirmediniz mi?'' diye sordu Dantes. ''Hayır, sana yeni tas yok.'' dedi gardiyan kızgın bir sesle. ''Testiyi kırdın. Tası kapı önünde unutup onu ezmeme sebep oldun.''


''Hayır, sana yeni bir tas getirmeyeceğim. Eski tası burada bırakıyorum. Böylece kırılma endişesinden kurtulmuş oluruz.'' Adam bunları söyledikten sonra hızla zindandan çıktı.


Zindancıyı daha fazla kızdırmamak için ezilen tası güçlü elleriyle düzeltti, masanın üzerine koydu. Manivela gibi kullandığı kulpla çalışmaya devam etti.


Çıkardığı toprağı tavandaki delikten dışarıya savuruyordu. Ancak bu arada bir şeyin farkına varmıştı. Kendisi çalışmaya başladığından bu yana arkadaşı faaliyetine ara vermişti.


Ama bu hiç önemli değildi. Madem komşusu gelmiyordu, o komşusuna gidecekti. Bütün gün ara vermeden çalıştı. Açtığı oyuğun derinliği bir karışı bulmuştu.


Taşın kapak görevi yapabilmesi için o yuğu dikine değil duvardan yana genişletiyordu. Akşam yemeğine yakın işe ara verdi. Yatağa küçük tünelin artık ona küçük tünel diyordu üzerine çekti.


Gardiyan gelince yemeklerin kötülüğünden yakındı. Yerinin değiştirilmesini istedi. Suçsuz yere hapse atıldığından bahsetti. Zindancı, işte yine delilik alametleri başladı dedi ve ilave etti.


Ben de bir parça düzeldiğini sanmıştım. Bu akşamki yemek çorba ve kokmuş balıktan ibaretti. Çorba ile balığı aynı kaba yani Dantes'in düzeltmiş olduğu tasa boşalttı. Dantes...


''Bana çok kötü muamele ediyorsun.'' diye bağırdı. Zindancı cevap vermeye bile tenezzül etmeden arkasını dönüp gitti. Tasın kopsuz olduğunu fark etmedi bile. Biraz önce yalancıktan beğenmediği yemeği zevkle yedi.


Çalışıyordu ve enerjiye ihtiyacı vardı. O günde, ertesi günde şevkle ve heyecanla çalıştı. Arkadaşından hâlâ ses yoktu. ''Anlaşıldı, arkadaşım bana güvenmiyor.'' dedi.


Küçük tünel gittikçe derinleşiyordu. Üçüncü günün sonunda aleti sert bir cisme rastladı. Düz bir yüzey üzerinde kayıp duruyordu. Parmaklarıyla yoklayınca bunun demir bir direk olduğunu anladı.


Böyle bir engelle karşılaşmayı aklının ucundan bile geçirmeyen Dantez, birdenbire ümitsizliğe kapıldı. ''Tanrım'' diye sitem etti. ''Hürriyetimi elimden aldıktan,


Ölümün sakin kollarından çektikten sonra tekrar ümit verdin. Yalvarırım bu ümidimi boşa çıkarma. Acı bana şu zindanda çürüyüp gitmeme izin verme. Tam da bu sırada birinin...


''Hem Tanrı'dan hem de ümitsizlikten söz eden kim?'' dediğini duydu. Dantes bütün hücrelerine kadar titredi. Yanlış duymamıştı. Bir insan sesiydi bu. Yerine altından geliyordu.


Zindancıdan ve müfettişten sonra duyduğu ilk insan sesi. ''Tanrı aşkına konuşun'' diye yalvardı. ''Devam edin lütfen. Sesiniz beni korkuttu ama devam edin. Meçhul ses.''


''Siz kimsiniz?'' diye sordu. Dantes çekinmeden cevap verdi. ''Zavallı bir mahkum. Memleketin Fransa. Adınız Edmond Dantes.''


Mesleğiniz, gemici. Ne zamandan beri buradasınız? 28 Şubat 1815'den beri. Suçunuz, suçsuzum.


''Peki neyle suçladılar sizi?'' ''İmparatorun geri dönmesine çalışmakla.'' ''İmparator dönmesi için mi? İmparator başta değil mi ki?''


1811'de tahttan indirildi ve Elbe adasına sürüldü. Bunu bilmediğinize göre siz benden daha eskisiniz. Evet dedi meçhul ses. Dantes titredi.


''Aman tanrım'' diye inledi. Aynı ses ''Açtığınız tünel hücrenizin neresinde?'' ''Duvar hizasında.'' ''Ne ile geziyorsunuz?'' ''Yatağımın altında.''


Hapse gireli yatağınız hiç değiştirildi mi? Hayır, hep aynı yerde duruyor. Hücrenizin kapısı nereye bakıyor? Bir koridora. Koridor nereye çıkıyor?


Bir avluya meçhul ses ''Çok yazık'' dedi. Hesap yanlış çıktı. Dantes ''Sevgili komşum, beni korkuttunuz. Neyin hesabı yanlış çıktı?''


''Pergersiz çalıştığım için çizgi hatası yapmışım. Denize çıkacak yerde on beş adım beriye düştüm.'' ''Denize çıkıp ne yapacaktınız?''


İf şatosuna yakın bir adaya kadar yüzüp hürriyetime kavuşacaktım. En yakını Tibolen adası ve buraya yüzerek gidilemeyecek kadar uzak bir adadır. Tanrı bana güç verirdi.


Orasını hiç düşünmedim bile ama görüyorum ki her şey boşa çıktı. Siz de açtığınız deliği kapatın ve bu macerayı unutun. Aman tanrım deli misiniz siz?


Meçhul ses tiz bir kahkaha koyuverdi. Edmond devam etti. Yalvarırım benden kaçmayın. Bütün kutsal şeyler üzerine yemin ederim ki size bir zararım dokunmaz. Sizi ele vermektense ölmeyi tercih ederim.


''Eğer beni terk ederseniz yemin ediyorum, başımı taşlara vura vura kendimi öldürürüm. Siz de bir zavallının ölümüne sebep olduğunuz için vebal altına girersiniz.'' Meçhul adam sesini yumuşattı.


Genç birine benziyorsunuz. Yaşınız kaç? Bilmiyorum. Zamanı unuttum. Tek bildiğim şey buraya girdiğimde yani 1815 Şubat'ında 19 yaşındaydım.


Çok gençsiniz. Daha yirmi altınızı bitirmemişsiniz. Yaşımı nasıl hesap edebildiniz? Çok kolay dostum, çok kolay. Yalvarırım size, beni terk etmeyeceksiniz değil mi?


Sesiniz samimi olduğunuzu gösteriyor, size inanıyorum. Başka bir plan yapmayı düşünüyorum ama artık bundan vazgeçiyorum.


Sağ olun, Mösyö. Çok iyi bir insana benziyorsunuz. Yemin ederim bu kararınızdan asla pişmanlık duymayacaksınız. Biraz sabredin ve benden haber bekleyin. Yakında sizinle birleşeceğiz.


İyi kalpli insan. Sizi bana Tanrı göndermiş olmalı. Ne zaman buluşacağız? Bu sorunuzun cevabını şimdi veremem. Hücreme dönüp hesap yapmam lazım.


''Demek size kalem ve kağıt verdiler.'' ''Hayır hayır kendim yaptım.'' Dantes kulaklarına inanamadı. ''Ne kendiniz mi yaptınız?'' ''Acele etmeyin genç dostum.''


Yakında size neler göstereceğim neler dediğim gibi sabredin ve bekleyin. Gitmeden önce hiç olmazsa adınızı söyleyin. Adım 27 numara.


Demek hâlâ bana güvenmiyorsunuz. Yeminle sizi temin ederim ki asla benden zarar görmeyeceksiniz. Gençseniz arkadaşınız, yaşlıysanız oğlunuz olurum. Birlikte kaçma planı kurarız. Kaçamasak da üzülmem. Konuşur dertleşiriz.


Siz bana sevdiklerinizi, ben de size sevdiklerimi anlatırım. Sevdikleriniz var değil mi? Ben dünyada tek at, tek mızrak bir adamım. Olsun zararı yok. Belki seversiniz.


''Peki, peki, yarına kadar sabret.'' Meçhul adam bu sözleri öyle tatlı bir ses tonuyla söylemişti ki, Edmund'un yüreği serinledi. Sesin sahibi gitmiş olduğundan,


Dantes yerinden kalktı. Taşı eski gediğine yerleştirdi, yatağı üzerine çekti. Mutluydu. Artık yalnız kalmayacaktı. İçi sevinçle doldu. Elini göğsüne bastırarak,


Yatağın üzerine oturdu. Akşam zindancı geldi. Adam kapıyı açmaya çalışırken Dantes kalkıp yatağın üzerine dikildi. Sevinci belli olmasın diye arkasını döndü. Gardiyan onu bu halde görünce...


''No, yeniden çıldırmaya mı başladın?'' Edmund cevap vermedi. Sesinin kendisini ele vereceğinden korkuyordu. Zindancı kafasını iki yana sallayıp gitti.


Genç mahkûm bütün gece sesin sahibini bekledi. Kendisiyle konuşmak için tekrar geleceğini umuyordu. Ancak tahmininde yanılmıştı. Bütün gece sessizlik devam etti.


Fakat bu sessizlik artık onu eskisi gibi korkutmuyordu. Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte zindancı kapıda göründü. Dantes yine sırtını ona dönüp deli numarası yapmaya devam etti.


Gardiyan bir robot hissizliği için de kahvaltıyı masaya bırakıp çıktı. Edmond kahvaltısını ettikten ve bir müddet bekledikten sonra yatağını tünel kapağının üzerinden çekti.


Tam o sırada aralıklarla üç darbe sesi duydu. Kalbi heyecandan yerinden çıkacak gibi oldu. ''Aziz dostum siz misiniz?'' ''Evet benim'' dedi tanıdık ses.


Zindancınız gitti mi? Gitti dostum. Artık akşama kadar kimse bizi rahatsız edemez. Tamam başlayabilirim öyleyse. Evet evet hemen başlayın.


Dantes'in kazıdığı yerin ötesinden sesler gelmeye başladı. Çok geçmeden bir göçük sesi duyuldu. İki mahkumun açtığı tüneller karşı karşıya geldiğinden aradaki engeli kaldırmak zor olmamıştı.


Onu daha iyi görebilmek için kolundan tutup pencerenin altına götürdü. Zayıf gün ışığında mahkumu tepeden tırnağa süzdü.


Zayıf, kısa boylu, yaşlılıktan ziyade üzüntüsünden saçları ağarmış, kalın ve gür kaşlarının altında keskin bakışları olan bir adamdı. Göğsüne kadar inen sakalı hâlâ siyahtı.


Derin kırışıklarla oyulmuş alnı, bu adamın beden gücünden ziyade kafa gücüyle çalıştığını belli ediyordu. Hırpani elbiseler içinde oldukça yaşlı görünüyordu.


Dante's'in sıcak karşılaması ve dostça davranması bu yaşlı adamın katılaşmış olan ruhunu yumuşattı. Hesapların yanlış çıktığına eskisi kadar üzülmüyordu. ''Dur bakalım delikanlı'' dedi.


Kendini babanın evinde sanıyorsun galiba. Önce şu geldiğimiz yolun izlerini ortadan kaldıralım. Gelecekteki ümitlerimiz zindancıların bu işlerden habersiz olmalarına bağlı.


Dante söktü ve daha sonra da kapak olarak kullandığı taşı ağır olmakla beraber kolayca kaldırıp tünelin ağzına kapadı. ''Bu taş çok acemice sökülmüş.'' dedi.


''Aletiniz yok muydu?'' ''Var, şu tasın kulpunu kullandım.'' ''Hımm, ilkel bir alet. Uğraşsaydınız bununla kullanışlı bir bıçak yapabilirdiniz.'' Dantes merakla...


Ya sizin aletiniz var mı? Var, pek çok alet yaptım. Yontma bıçağı, kıskaç, kaldıraç ve birkaç alet daha. Eğer elimde bir e olsaydı...


Çok daha güzellerini yapabilirdim. Yine de bu aletlerle 16 metrelik bir tünel kazabildim. ''16 metre mi?'' diye bağırdı Dantes. ''Ey yavaş oğlum.''


Sesine ve iradene hakim ol. Bizi duymazlar efendim. Bu saatte yeraltı zindanında kimseler yoktur. Bak orası hiç belli olmaz. Ara sıra gelip mahkumların kapılarını dinlerler.


Bu başına tahtadan sap geçirilmiş sivri bir demirdi. ''Bunu neyle yaptınız?'' ''Karyollamın millerinden biriyle.'' ''Diğer aletlerinizi ne zaman görebilirim?'' ''Ne zaman isterseniz?''


Genç mahkum söyleneni yaptı. Diğerinin ne yapacağını tahmin ettiği için sırtını duvara dayadı. Ellerini ileriye doğru uzattı. Adam yaşından beklenmeyen bir çeviklikle masaya çıktı.


Dantes'in ellerine bastı, oradan omuzlarına sıçradı. Hücrenin tavanı dik durmasını engellediği için iki büklüm olarak kafasını pencere mazgallarının arasından dışarıya çıkardı.


Çok geçmeden başını geri çekti. ''Evet, evet, tahmin ettiğim gibi.'' Dantes'in üzerinden kayarak masaya indi, oradan da yere atladı. Genç adam da onun peşinden atladı.


Endişe dolu bir sesle, ''Neyi tahmin etmiştiniz?'' diye sordu. Yaşlı mahkum düşünceye daldı. Bir müddet sonra, ''Duvarın öbür tarafında nöbetçilerin bulunduğunu tahmin ediyordum.''


Nitekim pencereden bakınca devriye gezen askerin meyferini ve tüfeğinin namlusunu gördüm. Kendisini gözlediğimi fark etmesin diye hemen geri çekildim.


Görüyorsunuz ki sizin hücrenizden kaçma imkânımız yok. Kader bu sefer de kaçmama izin vermedi. Dantes yıllarca uğraşıp kaçmak için 16 metre uzunluğunda bir tünel açan,


Ve sonunda emeğinin boşa gittiğini gördüğü halde bunu sabırla karşılayan yaşlı adama hayran hayran baktı. Eğer kendisi onun yerinde olsaydı, kadere lanet okur, ümitsizlikten yatağa düşer, belki de...


İntihar ederdi. Böylesine güçlü bir iradeye sahip adamı daha yakından tanımak istiyordu. Bana hâlâ adınızı söylemediniz. Size bir faydan dokunmadığını gördüğünüz halde yine de tanışmak istiyor musunuz?


Daha önümüzde uzun bir zaman var. Zindanda en bol şey zaman. Bir mahkum için en büyük bela ümidini kaybetmesidir. Ben bu belaya defalarca uğradım. Ama...


''Sizi gördükten ve deminki olgunluğunuza şahit olduktan sonra ümitsizliğin akıllıca bir iş olmadığını anladım. Sizin yanınızdayken ruhumun sıkılmadığını hissediyorum.''


Konuşmanızı ve beni teselli etmenizi istiyorum. Sizi tanımak istiyorum, sıradan bir insan olmadığınızı daha ilk görüşte anladım. Sizi sevdim ve kaybetmek istemiyorum.


Adam acı bir gülümsemeden sonra cevap verdi. ''Adım Rahip Farya. 1811'den bu yana İf Şatosundayım. Ondan önce de üç sene Fenstrel Kalesi'ne kapattılar.


''O zaman Fransa tahtında Napolyon vardı ve öylesine güçlüydü ki, tahttan indirildiğini söylediğiniz zaman inanamadım. Şimdi yerine kim geçti, ikinci Napolyon mu?'' ''Hayır.''


''On sekizinci Louis.'' ''On sekizinci Louis mi?'' ''Tuhaf.'' Dantes içinde bulunduğu sefaleti unutup saltanat işine kafa yoran bu adamı hayretle seyrediyordu. Var ya devam etti.


Evet, İngiltere'de olduğu gibi, 1. Charles'dan sonra Cromwell, Cromwell'den sonra 2. Charles ve belki de 2. Jacques'ı izleyen bir damat, bir akraba, herhangi bir oranj prensi, bir askeri şef de krallığını ilan edebilir.


Kendisini halka sevdirmek için tavizler verir, hürriyetin başladığını söyler, yeni kanunlar yeni bir anayasa derken idare işçi Arap saçına döner.


Dantes'i parlak ve derin bakışlarla süzdü. ''Siz daha gençsiniz dedi. Bunların hepsini göreceksiniz.'' ''Buradan kurtulabilsem?'' ''Ah doğru ya.'' dedi Farya iç geçirerek.


Zindanda olduğumuzu unutmuşum. Bunu unuttuğum anlar çok oluyor inan. O zaman gözlerim bu kalın duvarları delip öteleri görüyor. Kendimi dışarıda sanıyorum.


Peki sizin için hapsettiler? Beni mi? Ben Napolyon'un gerçekleştirdiği projeyi 1807'de tasarlamıştım.


İtalya'yı zayıf düşüren o küçük prensliklerin yerine güçlü bir merkezi idare, bir imparatorluk kurulsun istiyordum. Saflık edip bu projemi bir taçlı budalaya anlattım.


Beni ciddi ciddi dinledi, sorular sordu. Samimi olduğunu zannedip her şeyi izah ettim. Bana ihanet edebileceğini düşünmedim. ''Yoo İtalya tanrının lanetine uğramış bir ülke.''


Napolyon da bu işi beceremediğine göre. İhtiyar başını öne eğdi, konuşmayı daha ileriye götüremedi. Dantes bir insanın nasıl olup da bu gibi meseleler için hayatını tehlikeye atabildiğini anlayamadı.


O zaman zindancının farya için söyledikleri aklına geldi. ''Siz'' dedi, ''zindancının bahsettiği papaz farya mısınız? Yani hasta olduğu söylenen rahip.''


Deli zannedilen demek istiyorsunuz değil mi? Evet, evet. Deli rahip dedikleri benim. Uzun zamandır delice hikayeler anlatıp


Buradakileri eğlendiren benim. Bu ümitsiz ve dayanılmaz elemler içinde yaşayan insanlar arasında çocuklar bulunsaydı, onları da eğlendirirdim.


Dantes, yaşlı adamı daha fazla üzmemek için konuyu değiştirdi. ''Demek kaçma fikrinden vazgeçiyorsunuz öyle mi?'' ''Neden cesaretinizi kaybediyorsunuz, kaçma fikrinden caydığımı söylemedim.''


Şimdilik kaçmayı imkânsız görüyorum dedim. İl teşebbüste illâ da başarı istemek, Tanrı'ya karşı gelmektir. İnsanoğlu geleceği bilemediğinden,


İstediği şeyin kendisi için hayırlı olup olmadığını kavramaktan acizdir. Kaderi zorlayan başını taşa vurur. Denediğimiz yol kapalıysa zorlamanın anlamı yok.


Oturur başka bir yol deniriz. Başka bir yol var mı ki? Ah oğlum ne kadar da acelecisin. Ne çabuk ümitsizliğe düşüyorsun. Bu on altı metrelik tüneli kazıncaya kadar neler çektiğimi biliyor musun?


Sadece aletlerini yapmak için dört yılımı harcadığımı biliyor musun? Granit gibi sert bir toprağa iki sene müddetle nasıl kazdığımı biliyor musun?


Başka bir zamanda normal şartlar altında kımıldatamayacağım ağır taşları sabırla yerinden nasıl söktüğümü biliyor musun?


Çıkardığım toprağı saklamak için merdiven kemirinin altını nasıl oyduğumu ve oranın şu anda bir avuç toprak almayacak kadar dolu olduğunu biliyor musun?


''Eğer bunları bilseydin, başarısızlığa uğramama rağmen kadere isyan etmeyişimin sırrını daha iyi anlardın.'' ''Ah mutlu Fahriye, niçin daha önce karşıma çıkmadınız?''


''Dikkat et oğlum, şu sözlerinde bile kadere gizli bir isyan var.'' ''Hayır Fariye hayır, içimden geçenleri bilmediğiniz için böyle söylüyorsunuz. Bu sözlerimde pişmanlık var.''


Tanrı'ya öyle isyanlar ettim, kadere öyle lanetler okudum ki ne tevbe edecek ne de af dilenecek yüzüm kaldı.


Bak işte bu da ümitsizliğin bir çeşidi. Eğer pişmanlığında samimiysen merak etme, Tanrı seni bağışlayacaktır.


''Aziz dostum, siz bir melek misiniz, nesiniz?'' ''Evet, evet. Tanrı bana acıdı ve sizi karşıma çıkardı. Eğer bana küsmüş olsaydı sizi gönderir miydi? Gözümdeki perdeyi kaldırdınız.''


Zayıflığımı gördüm. Kendimden daha yaşlı, zayıf bir adam, on altı metrelik bir tünel kazarken ben oturup kaderime ağladım. Zindancıdan ve beni buraya kapatanların adamlarından merhamet dilendim.


Sözlerinin burasında aniden bir şey hatırladı. Gözleri sevinçle parladı. ''Aziz dostum!'' diye bağırdı. ''Kapalı dediğiniz kapı belki de kapalı değildir.'' ''Ne demek istiyorsun? Açık konuş.''


Eğer duvarın ötesine geçebilirsek kaçıp kurtulabiliriz. Duvarın ötesinde devriye gezen bir nöbetçi olduğunu unutuyorsun. Hayır hayır unutmadım. Ben onun hakkından gelirim.


''Yani onu öldürebilirim demek istiyorsun değil mi?'' Nantes bu sorunun ne manaya geldiğini anladı. Başını önüne eğdi. ''Delifarya...''


Suçsuz yere seni buraya atanlara kızdığın halde suçsuz birini öldürmeyi nasıl düşünebilirsin? Kendi kurtuluşun için bir başkasını nasıl ölüme gönderebilirsin?


Eğer böyle bir şey yaparsan işte o zaman Tanrı'nın dostluğunu kaybedersin. Böyle kılı kırk yarayacak olursanız zindanda çürüyüp gideriz. Öyle veya böyle neticede yine ölecek değil miyiz?


''Bana kızdınız değil mi?'' ''Biraz.'' ''Kızın kızın ama küsmeyin ne olur. Baba evladına, öğretmen öğrencisine kızar, kızar ama küsmez. Sizden öğreneceğim çok şey var.''


''Lütfen beni terk etmeyin. Söz veriyorum sizi bir daha üzmeyeceğim.'' ''Tamam, tamam.'' dedi Farya gülümseyerek. ''Sana küsmüş değilim.'' Dantes sevinçle ''Aziz dostum sizi seviyorum.''


Yaşlı bir babam vardı, yaşayıp yaşamadığını bilmiyorum. Onu çok severdim, o da beni severdi. İşte sizi, babamı sevdiğim gibi seviyorum. Sizin de beni bir oğlunuz gibi sevmenizi istiyorum.''


Zindanda katılaşmış yüreğimi yumuşatıyorsun evlat. Bana yaşama sevinci veriyorsun. Sen kötü bir insan değilsin. Zaten istesen de olamazsın.


Yaratılışın kötülüğe müsait değil. Ama eğitilmen gerekiyor. Sana bildiğim şeylerin hepsini öğreteceğim. 12 yıl boyunca neler yaptığımı göstereceğim.


Zindanda yalnız bir adam kaçma planları düşünmekten başka ne yapabilir? ''Okuyorum, yazıyorum, araştırıyorum.'' ''Ya demek size kalem, kağıt ve kitap verdiler.''


Hayır, hayır, hepsini kendim buldum. Evet, hatırladım. Kalem, kağıt ve mürekkebi kendiniz yaptığınızı söylemiştiniz. Ama neyle, nasıl? Bir gün odama geldiğinizde bunları size gösteririm.


Hele içlerinde biri var ki harika bir eser. Roma'da Kolize'nin gölgesinde Venedik'te, Semmark sütununun dibinde


Florensa'da Arno'nun sahillerinde düşündüğüm, tasarladığım konuların bir özeti. Kısacası hayatımın özeti. Yanılmıyorsam koca bir kitaptan yani...


El yazması bir eserden bahsediyorsunuz. Evet genç dostum. O kadar kağıdı nerede buldunuz yani nasıl yaptınız? İki gömleğimi ve yatak çarşafımı bu eser için feda ettim.


Kumaşı parşömen gibi düzgün ve kaygan yapan bir karışım icat ettim. Kimyacı mısınız? Lavazayı ve kaban ise anlayacak kadar.


Kitabınıza bir isim buldunuz mu? Evet, İtalya'da Merkezi Monarşi İdaresi üzerine bir inceleme. Fakat böyle bir eser için tarihi kitaplara müracaat etmeniz gerekmiyor muydu?


Roma'dayken 5000 cilde yakın kitabım vardı. Hepsini tek tek okuduktan sonra şu sonuca vardım. İnsan iyi seçilmiş 150 kitapla bilgilerin bütününü öğrenebilir.


Yani kendisine lazım olan bilgileri demek istiyorum. Kendim için seçtiğim 150 cil kitabı üç sene müddetle defalarca okudum.


Tutuklandığımda kitapları hemen hemen ezberlemiş bulunuyordum. Çoğu ana dilimde yazılmadığı halde unutmuş değilim. Demek birkaç yabancı dil biliyorsunuz. Tam beş dili okur, yazar ve konuşurum.


''Eski Yunanca vasıtasıyla yeni Yunancayı anlıyorum fakat iyi konuşamıyorum. Şimdilerde ona çalışıyorum.'' ''Çalışıyor musunuz?'' ''Evet, bildiğim kelimelerden bir lügat hazırladım.''


Yunanca grameri iyi bildiğim için bu kelimelerle değişik cümleler kurmaya ve ezberlemeye çalışıyorum. Az da olsa konuşabilecek duruma geldim. Bu bana yeter.


''Sizi ne zaman ziyaret edebilirim? Odanızı çok merak ediyorum. Eşyalarınızı, kitaplarınızı...'' ''Ne zaman isterseniz...'' ''Öyleyse hemen şimdi. Eğer sizce bir sakıncası yoksa...''


Dantes'in yaşlı mahkumun odasına girer girmez ilk işi etrafı dikkatlice incelemek oldu. Faryen'in bahsettiği şeylerden hiçbirisi ortalarda görünmüyordu. İtalyan âlim,


''Güzel'' dedi. ''Vakit henüz öğleyi biraz geçiyor. Akşama kadar birkaç saat vaktimiz var.'' Dantes Farya'nın nasıl olup da vakti saati saatine bilebildiğini anlamak için tekrar etrafa göz gezdirdi.


Farya, ''Benim saatim hiç zamanı şaşırmaz. Ne ileri gider ne de geri kalır.'' Dantes, ''Ben saate benzer bir şey göremiyorum.'' dedi, hayretten açılmış gözlerini etrafta gezdirirken.


''Bak dostum'' dedi farya duvarı göstererek, mazgal deliğinden giren ışığın hareketlerine göre çizgiler çizdim. Dünyanın kendi etrafında ve güneş etrafında dönüşünü esas alarak saatleri hesapladım.


Genç mahkum bu söylenenlerden hiçbir şey anlamadı. O güneşin dalgaların arasından doğduğunu ve Akdeniz'de battığını gördükçe hareket edenin bizzat güneş olduğunu sanıyordu.


''Bana bahsettiğiniz diğer harika şeyler nerede?'' diye sordu merakla. Farya şömineye doğru yürüdü. Yontma bıçağıyla bir zamanlar üzerinde ateş yakılan kocaman yaslı taşın kenarını açtı, taşı kaldırdı.


Oldukça büyük bir oyuk ortaya çıktı. Sözünü ettiği bütün eşyaları burada saklıyordu. Önce hangisini görmek istiyorsun? İtalya Krallığı hakkında yazdığınız büyük eseri.


Faria, rulo halinde sarılmış kumaş parçalarını çıkardı. Bunlar 10 santim genişlikte, yarım metre uzunluğunda bez parçalarıydı. Dantes, Provanslı olduğu için İtalyancayı biliyordu.


Bez parçaların üzerindeki yazıları rahatlıkla okuyabiliyordu. Bunlardan altmış sekiz tane var. Sonuncusunu bitireli bir hafta oldu. Şimdi de eserinizi yazdığınız kalemleri gösterir misiniz?


''Elbette, işte bakın.'' Genç adama on beş santim uzunluğunda, ressam fırçası kalınlığında bir çubuk gösterdi. Ucuna sirvi bir balık kıkırdağı geçirilmişti.


Kuş gagası gibi ortası yarıktı. Üzerinde kurumuş mürekkep izleri vardı. Dantes kalemi hayranlıkla seyrederken, bunu nasıl böyle mükemmel hâle getirdiğini merak ediyordu.


Parya onun aklından geçenleri okumuş gibi, ''Hımm'' dedi. ''Bunu yaparken kullandığım aleti merak ediyorsun değil mi?'' ''Biri küçük işler, diğeri büyük işler için iki bıçak yaptı.''


Onları da çıkarıp gösterdi. Dantes bunları şaşkınlık ve hayranlıkla gözden geçirirken, ''Küçüğüne çok emek verdim.'' dedi Farya. ''O benim en büyük eserimdir. Büyüğü de iyi iş görür.''


İkisini de eski bir şamdanla yaptım. Mürekkebe gelince ham maddesi bol olduğu için istediğim zaman istediğim kadar yapabiliyorum. Şu ocakta daha önce ateş yandığı için etrafına çokça kurum birikmiş.


Yemek suyuyla kurumu karıştırıp iyice ezince güzel bir mürekkep çıkıyor ortaya. Dantes, ''Hayret ediyorum.'' dedi. ''Bütün bunlara gündüzler nasıl yetti?''


''He, geceler de var dostum. Geceler mi? Kediler gibi geceleri de mi görüyorsun? Zeka olmadan göz ne işe yarar? Bize verilen balığın ve etin yağını süzüp biriktirdim.''


Soğuyup katılaşınca kullanışlı bir mum maddesi elde etmiş oluyorum. İçine bir bez fitil yerleştirip şekil verince işte şu gördüğün mükemmel aydınlatma aracı ortaya çıkıyor.


Peki neyle yakıyorsunuz yani ateşi nereden buluyorsunuz? İşte sana iki çakmak taşı ve yanık bez. Bir deri hastalığından bahsederek biraz kükürt istedim verdiler.


Genç mahkum yaşlı adama başka bir dünyadan gelmiş acayip biri gibi baktı. Onunla göz göze gelince keskin bakışları altında ezildi. Daha fazla bakamadı.


Büyülenmişçesine başını öne eğiti. Farya devam ediyordu. Hepsi bu kadar değil. Malum ya, tedbirli olmak lazım. Bir insanın bütün servetini aynı yerde saklaması...


Tek akıllıca bir hareket olmaz. Bunları söyledikten sonra, Dantes'e gösterdiği eşyaları eski yerine koyup, üzerine kapak taşını örttü. Üzerine biraz toprak serpip ayağıyla düzeltti.


Tatlı bir tebessümle yatağına doğru gitti, yatağı öne çekti. Dışarıdan söküldüğü hiç belli olmayan bir taşı kaldırdı. Ortaya çıkan deliğe elini sokup on metre uzunluğunda bir ip merdiven çıkardı.


Dantes, harika şeyler görmeye alıştığından eskisi kadar hayret etmiyordu, merakla sordu. ''Bu eşsiz sanat eseri için gereken ipi nereden buldunuz?''


Önceleri bütün gömleklerimi kullandım, sonra yatak çarşaflarının kenarlarını düzgünce kesip çıkardım. Çarşafların kenar kıvrımlarının alındığını fark etmiyorlar mı?


''Kestiğim kenarları yeniden kıvırıyorum.'' ''Nasıl? Neyle?'' ''İşte şu iğneyle.'' Farya elbisesinin bir köşesine iliştirdiği, hâlâ ipliği üzerinde olan...


Sivri ve uzun bir balık kılçığını gösterdi. Dantes iğneyi incelerken yaşlı adam konuşmaya devam etti. ''Önce seninkinden biraz büyük olan şu pencerenin demirlerini söküp buradan kaçmayı planlamıştım.''


Merdiveni de onun için yaptım. Ancak daha sonra pencerenin bir iç avluya açıldığını keşfedince bu plandan vazgeçtim. İleri de belki başka bir imkan doğar diye merdiveni saklattım.


Dantes merdiveni inceliyormuş gibi yaparak düşünmeye başladı. Farya bunu fark etmekte gecikmedi. ''Evet ne düşünüyorsun genç dostum?''


Bütün bunları imkansızlıklar içinde başaran siz serbest olsaydınız kim bilir ne harika eserler ortaya çıkarırdınız. Eh ihtimal ki hiçbir şey çıkmazdı.


Sizi anlamakta zorluk çekiyorum. Yanlış duymadım. Ben zannettiğin kadar zeki bir insan değilim. Seninle aramızdaki fark benim daha çok şey bilmem. Bilgi...


Yeni çağrışımları ateşler, işin içine zaruret ve şiddetli ihtiyaçla girince zeka daha hızlı işler. İnsan zekasının bazı gizli yönleri vardır. Bu gizli yönler


Ancak büyük felaketler de ortaya çıkar. Barutu ateşlemek için şiddetli bir basınca ihtiyaç vardır. Esaret barutu tesirli kılan basınç gibidir.


Şuraya buraya dağılmış zeka kırıntılarını bir araya getirir. Zendan hayatı esaretlerin en büyüğüdür. Hele suçsuz yere buraya atılmışsanız, kendinize diri diri mezara konmuş gibi hissedersiniz.


Zindan demek, karanlık demek, yalnızlık demek, hastalık demek, sefalet demektir. Bilirsiniz, bu felaket ortamında dışarıdakilerin bilemeyeceği derin düşüncelere dalarsınız.


Dantes bilgisizliğin verdiği eziklik içinde ''Hayır hayır'' dedi. ''Ben hiçbir şey bilmiyorum. Düşünceye falan dalmadım. Oturup kaderime ağladım. İçine düştüğüm felaketin acılarına katlanamadım. Tanrı'ya isyan ettim.''


İsyanda acılarımı dindirmedi, intihara karar vermiştim ki, Tanrı bana acıdı, karşıma sizi çıkardı. Şu anlattığınız şeylerin çoğunun manasını bilmediğim halde,


Ruhum sizi dinlerken rahatlıyor. Tarif edemeyeceğim bir mutluluk duyuyorum. Bunu duyduğuma sevindim. Tanrı bana da acımış olacak ki senin gibi duyguları bozulmamış, peşin hükümlerle aklı yosun tutmamış birini karşıma çıkardı.


''Artık bu hücreden çıkamazsam da gam yemem. Sana bütün bildiklerimi öğreteceğim.'' ''Ey iyi kalpli ve bilgili insan, gerçekten bildiğiniz her şeyi bana öğretecek misiniz?''


''Evet evet, gece demeden, gündüz demeden anlatacağım.'' ''Bana kendinizden bahsettiğiniz halde benim kim olduğumu sormadınız. Öğrencinizi daha yakından tanımak istemez misiniz?''


Farye cevap vermeden önce ip merdiveni yerine koydu, taşı gediğin üzerine kapattı. Yatağı yerine çekti, çıkıp üstüne oturdu. Dantes'e de oturmasını söyledi.


''Evet anlat bakalım, önemli olsun olmasın başından geçen her şeyi anlat.'' Genç mahkum, firavun gemisinde iş bulduğu günden başlayarak başından geçen bütün olayları anlattı.


Farya hikaye bitince uzun uzun düşündü, sonra bakışlarını Dantes'e çevirdi. ''Ortada gerçekten önemli bir mesele var.'' dedi.


''Asıl suçluyu bulmak için kendinize şu soruyu sormanız lazım. Benim hapse girmem öncelikle kimlere fayda sağlar?'' ''Hiç kimseye'' dedi Dantes safça.


''Benim gibi sıradan bir insanın hapse girmesiyle kim ne kazanacak ki?'' ''He öyle deme dostum. Cevabın mantık ölçülerine uymuyor.''


Kralın veliahtından tutum da en küçük memura kadar menfaatin dereceleri vardır. Kral ölürse veliahtına koca bir saltanat miras kalacak,


Memur ölürse ondan boşalan makama bir alttaki geçecek. Bu makam o küçük memurun saltanatıdır. Meseleyi yavaş yavaş anlıyorsun sanırım.


Şimdi düşünelim ve ihtimalleri bir gözden geçirelim. Firavun gemisine kaptan tayin edilmek üzere olduğunu söylemiştin değil mi? Evet. Tamam.


Gelelim ikinci ihtimale. Güzel bir kızla evlenmek üzere olduğunu söylemiştin değil mi? Evet. O da tamam. Şimdi birinci ihtimale dönelim.


''Senin gemiye kaptan olmandan rahatsız olacak biri var mıydı?'' ''Hayır zannetmiyorum. Gemidekilerin hepsi beni sever.'' ''İyi düşün, hepsi mi?''


İçlerinden yalnız biriyle iyi anlaşamıyorduk. Hatta onunla kavga bile ettik. Kendisini düelloya davet ettim ama o kabul etmedi. Adı neydi? Donk Lars.


Gemideki vazifesi hesap memuru ama benden sonra ikinci kaptan olarak o geliyordu. Yani eğer sen kaptan olmasaydın o olacaktı. Evet.


''Peki şimdi söyle bakalım, sen kaptanla görüşürken yanınızda başka kimse var mıydı?'' ''Hayır, konuştuklarınızı duyabilecek kimse?''


Olabilir kapı açıktı. Durun bakayım. Evet, evet. Kaptan bana Mareşal'e ulaştırılacak mektubu verirken, Dönklars kapının önünden geçti. Ay aksi. Nasıl da düşünemedim.


Düşünemezsin. Çünkü saf ve iyi kalplisin. Seni pişirecek ağır felaketlere uğramamışsın. Mantık yürütebilecek yeterli bilgin yok. Ah aziz dostum.


Gözümün önündeki perdeleri kaldırıyorsun. ''Daha değil, sabret, düşünmeye devam edelim. Elbe adasına yanaştığınız zaman karaya çıkarken yanına kimseyi aldın mı?''


''Hayır, yalnız çıktım. Mareşal sana bir mektup vermişti değil mi?'' ''Evet.'' ''Mektubu ne yaptın?'' ''Cüzdanıma koydum.'' ''Demek cüzdanın yanında ve cebindeydi öyle mi? İyi düşün.''


''Hayır, cüzdanım gemideydi, kamaramda. Mektubu gemiye kadar elimde taşıdım.'' ''Gemiye çıktığın zaman elinde bir mektup olduğunu herkes gördü, öyle değil mi?'' ''Şüphesiz.''


Herkes gibi Donklar's da gördü. Elbette. Gelelim ihbar mektubuna. Sözlerini tam hatırlıyor musun? Evet, hiç unutmadım tamamını ezbere söyleyebilirim. Çünkü defalarca okudum.


''Peki, söyle bakalım.'' Kelimesi kelimesine şöyle diyordu. Kraliyet savcılığına, İzmir'den kalkıp Napoli ve Porto Faraja yoluyla Marsilya'ya gelirken, Firavun gemisinin ikinci kaptanı Edmond Dantes,


Murad'dan aldığı bir mektubu Elbe Adası'ndaki devrik imparatora vermiştir. Napolyon'dan aldığı bir mektubu da Paris'teki Bono Parçalar Komitesi'ne götürecektir. Bu mektup şu anda ya üzerinde, ya babasında ya da firavundaki kamerasında gezidir.


Tahtın kralın ve dinimizin sadık bir hizmetkârı tarafından ihbar olunur.'' Farya acı acı gülümsedi. ''Yazının şekli nasıldı?''


İşlek bir yazı ama Don Klas'ınkine benzemiyordu. Benzemeyecek tabii. Bunu dedikten sonra yaşlı adam yerinden kalktı.


Birinci kuyunun kapağını kaldırdı, kalemi, kağıt olarak kullanacağı bir bez parçasını ve mürekkep hokkasını çıkardı. Dantes, mürekkep hokkasını yeni görüyordu. Bu da Faryen'in maharetli ellerinden çıkmış bir icattı.


Bez bir kese dikmiş, içini mumladıktan sonra mürekkep kabı olarak servise sokmuştu. Dibinde yeteri kadar mürekkep vardı. Kalemin ucunu mürekkebe batırdı, sağ elle yazmaya alışık olduğu halde,


Kalemi sol eline aldı. İhbar mektubunun ilk cümlesini yazdı. Dantes'in yüzü sarardı. Dehşetle bir adım geri çekildi. ''Aziz dostum'' dedi. ''Siz tanıdığım en zeki ve en bilgili insansınız.''


İhbarnamedeki yazının aynısını taklit ettiniz. Elbette bu o kadar zor değil ki. Çünkü ben de Donklas gibi sol elle ve yatık olarak yazdım.


Siz her şeyi biliyorsunuz. Devam edelim. İkinci ihtimali değerlendirelim bakalım.


Nişanlını seven başka bir delikanlı var mıydı? Yani senin onunla evlenmemen halinde kızın kendisine kalacağını düşünen biri? Evet, Mercedes'i bir başka delikanlı daha seviyordu.


''Adı ne?'' ''Fernand.'' ''Bu bir İspanyol adı.'' ''Olabilir, Mercedes de Fransız değil, Katalan adı verilen komşu bir köyden buraya göçmen olarak gelmişler.''


''Bu delikanlının ihbarnameyi yazabileceğini düşünüyor musun?'' ''Yoo hayır böyle bir şey yapamaz. Yapsa yapsa karnıma bir bıçak saplar. Mercedes'ten yüz bulabilseydi bunu yapmaktan çekinmezdi.''


''Mektupta ihbar konusu olan şeylerden başka bir kimseye bahsettin mi?'' ''Hiç kimseye. Nişanlına bile mi?'' ''Nişanlıma bile. Bu işi Donkras'ın yaptığı kesin artık.''


''Acele etme bakalım. Donklos Fernand'ı tanır mıydı?'' ''Hayır. Bir dakika şimdi hatırladım.'' ''Neyi?'' ''Nişan ziyafetinden bir gün önce onları Pamfil babanın çardağında içki içerken görmüştüm.''


Donklas endişeli, Fernand solgun ve şaşkındı. Masada yalnız ikisi mi vardı? Hayır, yanlarında bir tanıdığım daha vardı. Kadrus, Terzi komşumuz. İkisini Kadrus tanıştırmış olmalı...


Aman tanrım! Evet evet devam et genç dostum. Ben çok aptal bir insanım. Aptal değil, iyi kalpli.


Nasıl da hatırlayamadım içki masasının üzerinde mürekkep hokkası, kağıt ve kalem vardı. Alçaklar! Var ya gülerek, başka şeyler de öğrenmek ister misin?


''Ah Fariha, siz her şeyi biliyorsunuz. En ince noktaları birbirine bağlıyor ve bunlardan doğru sonuçlar çıkarıyorsunuz. Sizi bana gönderen Tanrı'ya ne kadar şükretsem azdır, siz bir azizsiniz.''


Yo yo, beni gözünde fazla büyütüyorsun. Bildiklerimi sana öğrettiğim zaman benden daha iyi işler göreceksin. Çok iyi kalpli birisin sen.


Sizi seviyorum aziz dostum. Bir baba gibi, hatta babadan da öte. Ne olur anlatın, kim, niçin beni zindana mahkûm ettirdi? İdare ettiği insanları değil de saltanatını düşünen,


Taçlı başların akıl ermez gizli işleri vardır. Etrafını saran ve ondan menfaat koparan dal kavukların çevirdiği işler çok daha karanlık ve çok daha adicedir.


İhbarnameyi yazanı ve ona yardımcı olanları bulmak kolaydı. Ama seni hapse atanı veya atanları bulmak pek kolay olmayacak.


''Şimdi söyle bakalım seni kim sorguya çekti? Kraliyet savcısı mı yoksa bir başkası mı?'' ''Savcı yardımcısı.'' ''Genç mi, yaşlı mı?'' ''Genç, yirmi yedi, yirmi sekiz yaşlarında.''


''Henüz bozulacak yaşta değil ama hırslı olabilir. Sana nasıl davrandı?'' ''Oldukça yumuşak.'' ''Ona her şeyi anlattın mı?'' ''Evet her şeyi anlattım. Seni dinlerken...


''Davranışlarında, yüz hatlarında bir değişiklik oldu mu?'' ''Beni ihbar eden mektubu okurken biraz telaş eder gibi oldu. Başıma gelen felaketi üzülmüş gibi görünüyordu.''


Senin için üzüldüğüne emin misin? Elbette. Mahkeme önünde beni suçlu duruma düşürecek olan mektubu yakıp yok etmesi başka neyle açıklanabilir? Hangi mektubu?


İhbarnami mi yoksa Paris'e götüreceğin mektubu mu? Paris'e götüreceğim mektubu. Vay alçak vay! Bu adam zannettiğin gibi biri değil, şaşırdın değil mi?


''Beni korkutuyorsunuz dostum. Dünya kaplanlarla ve timsahlarla mı dolu?'' ''Devam edin lütfen.'' ''Peki bu mektubu yaktı dedin değil mi? Bundan emin misin?''


''Evet, evet, gözlerimle gördüm.'' ''Mektup kimin adına yazılmıştı?'' ''Paris de Kockeron caddesi 13 numaralı evde oturan Mösyö Nuvardie adına.''


Mektubu yakarken veya yaktıktan sonra sana bir şey söyledi mi? İki defa mahvuma sebep olacak o mektuptan ve adresten kimseye hatta kraliyet savcısına bile bir şey söylemememi tembihledi ve benden bu konuda söz aldı.


Nuvar diye, Nuvar diye... Bu isim bana pek yabancı gelmiyor. İhtilal sırasında ön saflarda yer almış bir Nuvar diye hatırlıyorum.


''Savcı yardımcısının adı neydi?'' ''Mösyö Vilfor.'' Farya bir kahkaha koyuverdi. Soğuk ve ürperten bir kahkaha. Dante's telaşla...


Ne var, ne oldu efendim? Şu pencereden giren ışığı görüyor musun? Evet. İşte mesele şimdi bana bu ışıktan daha parlak görünüyor.


Zavallı dostum, zavallı genç. Bu adam sana yardım etti, seni korudu öyle mi? Seni ele verecek olan tek delili yok etti ha. Çok safsın be evlat, çok saf.


''Bu mektubu götüreceğin Nuvardiye kim biliyor musun?'' ''Hayır efendim, nereden bilebilirim?'' ''Nuvardiye seni hapse attıran celladın yani savcı yardımcısı Wilford'un babası.''


''Ya meseleyi anladın mı şimdi?'' Dantes'in beyninde şimşekler çaktı. Savcı yardımcısıyla yaptığı görüşme gözlerinin önüne geldi.


Paris'e gidecek olan mektubu okurken yüzünün nasıl sarardığını, ocağa atıp yakışını sonra yalvaran bir sesle bundan kimseye bahsetmemesi için kendisinden söz alışını tekrar yaşar gibi oldu.


Yüzük gerildi, bakışları bulandı. Düşmemek için ellerini iki yana dayadı. Farya soğuk kanlılıkla onu seyrediyordu. ''Biraz yalnız kalmak ister misin?'' diye sordu.


Genç adam bir kabustan uyanır gibi ayağa fırladı. ''Evet aziz dostum, buna çok ihtiyacım var. Düşünmem ve kendimi toparlamam lazım. İzninizle.''


Sendeleyerek tünelin ağzından içeri girdi, kendi hücresine çıkar çıkmaz yatağına uzandı. Bütün vücudu sıtmaya tutulmuş gibi titriyordu. Akşam zindancı içeri girince onu yatağına uzanmış, sabit bir noktaya bakar halde gördü.


Yemeğini masanın üzerine koyarken, ''Bizimki keçileri kaçırmak üzere.'' dedi içinden. Dantes gardiyanın ne içeri girdiğini ne de çıktığını fark etmişti.


Bir anda pek çok gerçeği öğrenmiş olmanın şokunu yaşıyordu. Öyle ki Farya'nın geldiğini bile duymamıştı. Yaşlı mahkum onu seyrederken derin bir iç geçirdi.


Ona bütün gerçekleri anlatmakla iyi mi ettim acaba diye sordu kendi kendine. Dantes'i içine düştüğü derin şoktan uyandırdı. ''Kendine gel genç dostum.''


diye bağırdı. ''Anlattığım şeyler için neredeyse pişmanlık duyacağım.'' Genç mahkum kendisini toparladı. Faryan'ın söylediklerini duymuştu. Sevgi dolu bakışlarla onu süzdü.


''Neden öyle söylediniz efendim?'' ''Ne bileyim, kalbine şimdiye kadar yabancısı olduğun bir his soktuğum için kendime kızıyorum.'' ''Nasıl bir his?'' ''İntikam hissi.''


''Konuyu değiştirelim lütfen. Peki, peki nasıl istersen. Benimle akşam yemeği yemek istemez misin?'' ''Bu benim için şereftir dostum. Gelin sizinle bir anlaşma yapalım.''


Nasıl bir anlaşma? Siz bana bildiğiniz her şeyi öğreteceğinize söz verin. Ben de firardan, intikamdan bahsetmeyeceğime söz vereyim. Tamam, kabul.


Anlaştık öyleyse. Ne zaman başlıyoruz? Ne zaman istersen. Hemen bugün. Peki, hemen bugün.


Müdür pazar günleri ona özel olarak iyi yemekler gönderir, duasını alırdı. Bugün günlerden pazardı. Farya genç arkadaşını yemeğe çağırmış, kendisine getirilen özel yemeklerden ona ikram ediyordu.


Dantes'in yüzündeki intikam izleri kaybolmuş, o eski sevimli çehresi geri dönmüştü. Şimdi tek arzusu vardı, öğrenmek. Cahil biriyle arkadaşlık etmek sizi sıkıyordur sanırım, dedi genç mahkum.


Parya gülerek cevap verdi. ''Yanılıyorsun oğlum, karşılaşmamızdan karlı çıkan bir sen değilsin. Bana yalnızlığımı unutturuyorsun. Zindanda çürümek üzere olan yaşlı bedenime hareket ve enerji getirdin.''


''Siz bu dünyada tanıdığım en bilgili ve mütevazı insansınız. Bu kadar çok şeyi bilmenize rağmen gururlanmıyorsunuz. Bildiğiniz şeyleri ne kadar zamanda öğrenebilirim?'' ''Merak ilmin anahtarıdır.''


''Sende bu öğrenme arzusu varken iki sene içinde bildiğim her şeyi öğrenebilirsin.'' Dante sevinçle bağırdı. ''Aziz dostum, gerçekten bu kadar kısa zamanda öğrenebilecek miyim?''


Elbette. Ancak aklının ilim çöplüğü haline gelmemesi için sana sadece lazım olanları vereceğim. Öğrenmek bilmek demek değildir. Eğer...


Öğrendiğin bilgiyi uygularsan işte o zaman bilgi sahibi olursun. Farye anlattıkçadan tez zevkle dinliyor, bu yaşlı mahkuma her gün daha güçlü bağlarla bağlanıyordu.


O gün yemekte bir ders programı yaptılar. Ertesi günden başlayarak uygulamaya başladılar. Genç mahkumun hafızası kuvvetliydi, çabuk öğreniyordu.


Matematiğe olan özel yeteneği diğer ilimleri daha çabuk öğrenmesine yardım ediyordu. İtalyancayı önceden bildiğinden ve doğuya yaptığı seferler sırasında biraz da Rumca öğrendiğinden yabancı dil derslerinde de zorluk çekmiyordu.


Altı aya varmadan İngilizceyi ve Almancayı konuşur hali geldi. Derslere öyle sıkı sarılmışlardı ki günlerin nasıl geçtiğini anlayamıyorlardı. Dantes öğrendikçe olgunlaşıyor, değişiyordu.


Bir sene sonra bambaşka bir insan olmuştu. Verdiği sözü unutmuyor, firardan hiç söz etmiyordu. Genç öğrenci, hocasının sık sık düşünceye daldığını ve son günlerde iyice huzursuz olduğunu fark etti.


Sanki neler düşündüğünü hissetmişçesine dalgınlığının sebebini sormaktan korkuyordu. Bir gün Farya yine böyle dalgın bir halde hücrenin içinde gezinirken şöyle mırıldandı.


Ah ne olurdu o nöbetçi orada olmasaydı. Dantes hocasından duyduğu bu sözler karşısında titredi. Yan için verdiği sözü unuttu.


''Nöbetçiyi tesirsiz hale getirmenin pek çok değişik yolu var.'' dedi. ''Yoo hayır.'' dedi Farya inleyerek. ''Cinayetten nefret ederim.''


Cinayetten söz eden kim diye itiraz etti Dantes. Olsun yine de riskli. Genç mahkum sustu. Daha ileriye gidemedi. Verdiği sözü hatırladı.


O günden sonra firardan hiç söz etmediler ancak bu iki insan birbirlerine öyle alışmışlar ve öylesine bağlanmışlardı ki biri diğerinin ne düşündüğünü yüzünden okuyabiliyordu.


Aradan üç ay geçti. Dantes kimya derslerinde de büyük ilerleme kaydetti. Faryâ eski enerjisini kaybetmiş, günden güne çöküyordu. Genç öğrenci hocasını eriten hastalığı biliyordu.


Firar. Bildiği başka bir şey daha vardı. Yaşlı mahkum yeni bir firar projesi hazırlamış ancak bunu gizli tutuyordu. Daha doğrusu gizli tuttuğunu sanıyordu.


Bir gün derslerin sona erdiği bir saatte, Dantes hocasına yalvaran gözlerle baktı. Farya onun ne demek istediğini anlamıştı, konuşmak istiyordu. Yaşlı mahkum, ''Ne istediğini biliyorum.'' dedi.


Dantes, birbirimizden düşüncelerimizi bile gizleyemediğimize göre, benden niçin kaçıyorsunuz, yoksa bana hâlâ güvenmiyor musunuz? Sizi böyle üzgün gördükçe...


Geceleri gözüme uyku girmiyor. ''Yakalanmamız pahasına da olsa nöbetçiyi öldürmeyeceğine söz verir misin?'' ''Evet, yemin ederim.'' ''Peki öyleyse.''


Hadi iş başına. Ne kadar zamanda biter? En az bir yıl. Hemen başlayalım. Onca zaman boşa geçti. Boşa geçti öyle mi?


Dantes yaptığı hatayı anladı. Utancından başını önüne eğdi. Affedin lütfen, nankörlük ettim. Bu bizim ortak özelliğimiz oğlum. İnsan nankördür. Sen yine de tanıdığım insanların en iyisisin.


Hatağını biliyor ve kabul ediyorsun. Farya çizdiği planı ona gösterdi. Dantes'in odasıyla kendisininkini birleştiren tünelin ortasından bir çizgi daha çizilmişti.


Bu, yeni kazacakları tünel yoluydu. Nöbetçinin devreye gezdiği taş koridora açılıyordu. Oraya varınca geniş bir oyuk açacaklar, taşlarla toprak arasını iyice incelttikten sonra bekleyeceklerdi.


Sonra Faryan'ın o meşhur ip merdivenini kullanarak duvardan aşıp sahile ineceklerdi. Faryan'ın icadı olan tünel açma aletleriyle gece gündüz demeden çalıştılar.


Zindancının geldiği saatlerde hücrelerine dönüp hiçbir şey olmamış gibi davrandılar. Bedenen çalışmaları fikren çalışmalarına engel değildi. Derslere devam ediyorlardı.


Bir gün İngilizce, diğer gün Almanca konuşuyorlardı. Yaşlı hoca öğrencisine matematikten, kimyadan, tarih ve felsefeden sorular soruyor, ne kadar mesafe aldığını ölçüyordu.


Çalışmalarını zorlaştıracak hiçbir engelle karşılaşmadılar. Çıkan toprağa eliyor, incesini pencereden dışarı azar azar rüzgara kaptırarak atıyorlar,


Kalanını eski tünelin zeminine yayıyorlardı. Dantes, hocasının sabrına, mehtanetine ve çalışmasına hayran kalıyordu. Tavırlarında, sözlerinde olgunluk ve incelik vardı.


Genç mahkum ancak aristokrat bir çevreden elde edebileceği bu güzel huyları onu taklit ederek kazanıyor, her gün biraz daha hocasına benziyordu.


İşin sonuna geldiklerinde çalışmaları 15. ayını dolduruyordu. Nöbetçinin ayak seslerini duyuyorlardı, kaçmak için mehtapsız ve karanlık bir geceyi beklemekten başka işleri kalmamıştı.


Tek korkuları, yerin kendiliğinden çökmesiydi. Bunu engellemek için ilk kazı sırasında buldukları bir direği dayanak yaptılar.


Dantes, Dayanağı sağlamlaştırmaya çalışırken, Farya da genç mahkumun hücresinde ip merdiveni duvara tutturmaya yarayacak iki çengel hazırlıyordu.


Genç mahkum, hocasının ümitsiz bir sesle kendisini çağırdığını duydu. Elindeki işi bırakıp telaşla hücreye çıktı. Onu bitkin bir halde yatağa uzanmış gördü. Vücudu kasılmış, sararan yüzünde ter taneleri birikmişti.


Dantes korkuyla aman tanrım diye bağırdı. Size ne oldu aziz dostum? Kaybedecek vaktimiz yok. Beni dikkatli dinle. Çaresiz bir hastalık.


''Ölüm krizlerinin yaklaştığını hissediyorum. Aynı şey hapsedilmeden bir sene önce de başıma gelmişti. Bunun bir tek ilacı var. Hemen hücreme koş...


Yatağın altını kaldır. Karyolanın baş tarafına gelen sağ ayağın üstü oyuktur. İçinde kırmızı sıvıyla dolu bir şişe göreceksin. Hayır hayır kalsın. Burada yakalanabilirim.


''Kriz gelmeden beni odama taşı. Hadi oğlum acele et.'' Dantes artık eskisi değildi. En zor şartların üstesinden gelmeyi öğrenmişti. Hızla fakat telaşa kapılmadan hocasının koltuğuna girdi.


Onu sürüye sürüye hücresine götürdü. Karyolunun ayağına gizlenmiş olan ilaç şişesini bulup çıkardı, faryayı yatağına yatırdı. Zavallı ihtiyar, bozlu sudan çıkmış gibi titriyordu. Güçlükle...


Eğer bağırırsam sesimi duymamaları için ağzımı kapa. Yakalanacak olursak bizi ayırırlar. İşte o zaman öldüm demektir. Çok gizli bir sırrımı sana açmadan ölmek ve ayrılmak istemiyorum.


Beni kaskatı kesilmiş, soğumuş ve hareketsiz görürsen, çenelerimi zorla ayır ve şu ilaçtan ağzıma on damla damlat. Tamam, diye inledi Dantes. Var ya,


''İşte geliyor.'' dedi acı dolu bir sesle. Kriz öyle ani ve öyle şiddetli başladı ki, yaşlı adam sözlerine devam edemedi. Yüzü kızardı, dudakları gerildi, gözleri yuvalarından fırladı. Ağzından köpükler çıkmaya başladı. Çırpınıp bağırmak üzereydi ki,


Dantes onun tavsiyesine uyarak ağzını bir bezle kapattı. Çırpınıp inlemesi tam iki saat sürdü. Sonra cansız ve kütle gibi hareketsiz kaldı, vücudu katılaştı. Yüzünde hayat belirtileri kalmadı.


Genç mahkum ilaç vermenin sırası geldiğine karar verdi. Bıçağı alıp dişlerin arasına soktu. Donmuş çenelerini güçlükle birbirinden ayırdı. Ağzına kırmızı sudan on damla damlattı, beklemeye başladı.


Hocasından şunu öğrenmişti, sabretmek ve ümit etmek. Ümitle ve sabırla onun başında bir saat bekledi. Defalarca bu soğuk bedeni kucakladı, yanaklarından öptü, saçlarını okşadı.


Hocasını kendisine geri göndermesi için Tanrı'ya yalvardı. Faryanın yüzüne yavaş yavaş renk geldi. Sabit bakan gözleri oynamaya, dudakları kıpırdamaya başladı.


İki sıcak gözyaşı yanaklarından aşağı yuvarlandı. Dantes sevinçle bağırdı. ''Kurtuldunuz aziz dostum, Tanrı dualarımı kabul etti, sizi bana geri gönderdi.'' Hasta konuşacak halde değildi.


Elini zoraki bir gayretle kaldırıp kapıyı işaret etti. Dantes kulak kabarttı. Zindancının yaklaşmakta olan ayak seslerini duydu, yerinden fırladı, tünelin içine girdi, kapak taşının yerine yerleştirip gözden kayboldu.


Zindancı Farya'nın hücresine girince onu yatağında yatar vaziyette buldu. Hiçbir şey söylemeden yemeğini bırakıp gitti. Dantes hücresine çıkıp yatağına oturdu. Daha önceleri yaptığı gibi


Sabit bakışlarla zindancıyı alık alık seyretti. Adam onun bu haline alışmış olduğundan pek aldırmadı. Yemeği masaya bırakıp çıktı.


Dantes gardiyanın ayak seslerini dinledi. İyice uzaklaştığından emin olunca yemeği filan düşünmeden tünel et de aldı. Başıyla kapak taşını kaldırıp faryanın hücresine girdi.


Yaşlı mahkum kendisine gelmiş ama hâlâ halsiz bir vaziyette yatıyordu. Öğrencisini başucunda görünce sevindi. Tatlı bakışlarını ona dikti. ''Seni tekrar göreceğimi ummuyordum.''


''Neden efendim? Öleceğinizi mi düşündünüz?'' ''Hayır hayır. Her şey hazırken beni bırakıp kaçarsın diye düşündüm. Sizi almadan öyle mi?'' diye bağırdı sitem dolu bir sesle.


Demek böyle bir hainlik yapacağımı düşündünüz. Kızma oğlum, bilgili ve tecrübeli kimselerde mantık hislerden önce gelir. Görüyorum ki mantığım beni yanılttı, yanıldığım için çok mutluyum.


''Vefakâr dostum, çok bitkin ve zayıf düştüm.'' Dantes hocasının elini tuttu. ''Cesaret efendim, kendinizi toparlayacaksınız. Siz tanıdığım insanların en güçlüsü ve en inançlısısınız.''


Göreceksiniz birlikte buradan kaçıp yürüyetimize kavuşacağız. Bu geçirdiğim ikinci kriz. Birincisi yarım saat sürmüştü. Tek başıma ayağa kalkmış ve bu kadar bitkin düşmemiştim.


Şimdi ise sağ kolumu ve sağ bacağımı kımıldatamıyorum. Beynimde bir ağırlık var. Üçüncü krizde ya ölür ya da tamamen felç olurum.


''Hayır hayır'' diye inledi Dantes. ''Ümidinizi kaybetmeyin, iyileşeceksiniz. Sizi beklerim bir ay, üç ay, beş ay. Siz iyileşinceye kadar bekleyeceğim. İyileştiğiniz gün planımızı uygular buradan kaçarız.''


Dışarıda her türlü tedavi imkanını bulur size daha iyi bakarım. Kendimizi aldatmayalım oğlum. Geçirdiğim bu kriz beni daima hapse mahkum etti.


Kaçmak için yürümek lazım. Halbuki vücudumu sağ tarafını kımıldatamıyorum. Bu hastalık irsidir. Babam ve onun babası da aynı hastalıktan öldü.


İkisi de üçüncü krizden sağ çıkamadılar. Şu ilacı hazırlayan meşhur Kabanni de aynı sonun beni bulacağını söyledi. ''He kim de yanılabilir? Hele buradan kurtulalım sizi en iyi doktorlara götüreceğim.''


''Anlamıyorsun oğlum. Ben artık ne yürüyebilir ne de yüzebilirim. Sizi omzumda götürür, sırtımda yüzdürürüm. Daha iyi kalpli Dantes, seni tanıdığım ve sana emek verdiğim için ne kadar mutluyum.''


''Artık ölsem de kam yemem. Sen denizcisin. Sırtında feşli bir adamla yüz kulaç bile atamayacağını bilirsin. Kaç oğlum kaç. Beni düşünme. Gençsin güçlüsün kaçmayı başarabilirsin.''


''Nöbetçi konusunda ettiğin yemini de geçersiz sayıyorum. Vicdanın neyi elverirse yapmakta serbestsin.'' ''Hayır efendim, sizi terk etmeyeceğim.''


''Hem arkadaşım, hem öğretmenim, hem de babam oldunuz. Sizi bırakıp gidemem. Benden böyle bir vefasızlığı istemeyin.'' Bunları dedikten sonra Farye'ye sarıldı, hıçkırıklar arasında...


''Umarım hiçbir madde çıkara dayanmayan bu sevginin karşılığını görürsün.'' Hasta olmasına rağmen yaşlı mahkumun bakışları mutluluk doluydu. Dante ise göz göze geldiklerinde...


Bu mert ve iyi kalpli gencin kendisini gerçekten sevdiğine kanaat getirdi. ''Madem beni bırakıp gitmeyeceksin, açtığımız tünelin çıkış ağzını tekrar doldurman gerekecek.''


Sana yardım edemediğim için üzgünüm. İcap ederse sabaha kadar çalış. Beni merak etme. Sabah zindancı gelip gittikten sonra bana uğra. Çok önemli bir açıklamada bulunacağım.


Dar pencerenin mazgal aralıklarından içeriye giren gün ışığının altında, sağlam kalan sol elinde kıvrık durmaya alışık bir kağıt tutuyordu. Hiçbir kelime söylemeden kağıdı Dantes'e uzattı.


Genç adam sordu. ''Bu nedir efendim?'' Hocası gülümsedi. ''İyice bak bakalım neye benziyor?'' ''Bakalım aziz dostum. Fakat üzerinde...''


Adi mürekkeple yazılmış gotik harflerden ve yarısı yanmış eski bir kağıttan başka bir şey göremiyorum. Sana güvendiğim için artık saklamaya gerek görmüyorum.


''Bu kağıt hazinemin anahtarıdır. Bugünden itibaren hazinemin yarısı senin.'' Dantes'in yüzü kızardı, soğuk terler dökmeye başladı.


Bunca zamandır ihtiyara deli lakabını kazandıran hazine hikayesinden hiç bahsetmemeye karar vermişti. Onun da hazineden hiç söz etmeyişini artık akıllanmış olduğuna görüyordu.


İşte hastalık deliliğini tekrar başlatmıştı. ''Hazineniz mi?'' dedi endişe dolu bir sesle. ''Bana bak oğlum.''


Birbirimizi öylesine yakından tanıyoruz ki şu anda aklından neler geçtiğini okuyabiliyorum. Hayır ben deli değilim. Bu hazine gerçektir. Bugüne kadar ben istifade edemedim ama...


''Sen edeceksin. Sözlerime şimdiye kadar hiç kimse inanmadı. Çünkü çok zayıf da olsa böyle bir ihtimalin doğru olabileceğini düşünmeyecek kadar ahmaktılar.''


''Fakat sen onlardan farklısın. Deli olmadığımı pekala biliyorsun. Kriz sebebiyle aklımı yitirdiğimi düşünüyorsun ama bil ki yanılıyorsun. Beni dikkatle dinle.''


Ondan sonra inanıp inanmamakta serbestsin. Aziz dostum, kendinizi yormayın. Kriz sizi iyice zayıf düşürdü. Yarın kendinizi iyi hissettiğiniz zaman anlatırsınız.


Bizim gibi hürriyeti elinde olmayanlara bir hazine hikayesinin pek acelesi yoktur. ''Hayır, aceledir oğlum. Üçüncü krizin beni ne zaman yakalayacağını ancak Tanrı bilir.''


Belki bugün, belki yarın. Sana anlatmadan ölürsem gözüm açık gider. Bugüne kadar ona kimsenin sahip olamayışı intikam hislerimi okşar, beni mutlu ederdi.


Böylece bana haksızlık eden insanlardan intikamımı almış gibi rahatlardım. Ama seni tanıdıktan sonra sana duyduğum sevgi bu intikam hissini unutturdu.


Kendinizi yormayın efendim. Yarın dedim, yarın anlatırsınız. Biliyorum, bana inanmıyorsun. Aklımdan şüphe ediyorsun. Peki, yarın anlatacağım ama lütfen gitmeden önce şu kağıdı oku.


''Onu şimdiye kadar senden başka kimseye göstermedim.'' Dantes hocasını daha fazla üzmemek için uzattığı kağıdı aldı. Yarısı şüphesiz bir kaza sonucu yanmış olan bu kağıtta şunlar yazılıydı.


1940 senesinin Nisan ayının, Alexander tarafından akşam ye, bana kardinal şapkasını satmakla ye,


el koymak niyetindedir. Beni de di hirliyeceğinden korktuğum için ye bildiriyorum ki sahibi bulunduğum


Leri, taş ve elmasları, mücevhe, ziyaret ettiğimiz Monte Cristo, Yon Roma altını tutarında olan, varlığını bilen kimse yoktur.


H'daki küçük koydan başlayarak Doğ, yağya gelince durun, kayayı kaldı, ortaya çıkacaktır. Hazineyi dipteki


Sakladım. Bu hazinenin tamamını devir ve vasiyet ediyorum. 25 Nisan 1948 S. Farya sordu. Ne diyorsun?


Ne diyeyim, eksik kalan kelimeler ve cümleler. İlk defa okuduğun için bir şey anlamaman normal. Fakat benim gibi günlerce kafa yoran ve ince hesaplar sonunda...


Eksik kelime ve cümleleri bulan için değil. Peki bulduğunuz bu kelimelerin doğru olduğunu nereden biliyorsunuz? Ben eminim. Kağıdın hikayesini dinledikten sonra...


''Sen de bana hak vereceksin.'' Bu arada Dan tez telaşla ve kısık bir sesle ''Gelen var efendim.'' dedi. ''Ben gidiyorum.'' Hemen tünelin ağzına girip gözden kayboldu.


Faryadan dinlediği tuhaf hazine hikayesinin tesiriyle olacak kapak taşını örtmeyi unutmuştu. Yaşlı mahkum sağlam ayağını yatağından dışarı uzatarak taşı tünelin ağzına sürdü.


Böyle vakitsiz bir zamanda gelen kim olabilirdi? Zindanın kapısı açıldı. Önde müdür, arkada gardiyan içeri girdiler. Müdür…


Gardiyandan hasta olduğunu duyup merak ettim. Nasılsınız bakalım hazineci? Farya sağlam elini havaya kaldırıp, gördüğünüz gibi sapasağlamım, merak etmeyin, pek öyle çabuk ölmek niyetinde değilim.


Daha uzun müddet ekmeğinizi yiyip sizi zarara sokacağım. Hazine hikayemi dinlemek istemez misiniz? Eğer buradan çıkmama göz yumarsanız size 700 altın vaat ediyorum.


''Ne o senesini beklemeden artırmaya başlamışsın. Buradan beni çıkaracağınıza söz verin daha da artırayım. Gardiyanın yanında rüşvet teklif etmekle suç işliyorsun.''


''Hadi canım sen de, madem altınlarımı kabul etmiyorsunuz, işte ben de size küsüyorum.'' Müdür alaylı bir kahkaha koyuverdi. Başını iki yana sallayarak kapıdan çıkıp gitti.


Gardiyan da onu takip etti. Fariha zekâsıyla müdürü atlatmayı başarmıştı. Onun hastalığını bilmesini istemiyordu. Olur ki acır da revire kaldırtır ya da yerini değiştirtirdi.


Bu, her şeyin alt üst olması demekti. Müdürü savuşturduktan sonra rahat bir nefes aldı. Dantes hücresine geldikten sonra başını avuçları içine almış, derin derin düşüncelere dalmıştı.


Yaşlı mahkum bugüne kadar öyle mantıklı ve öyle tutarlı hareket etmişti ki bir noktada sapıtması kabul edilebilecek gibi değildi. Genç adam sabaha kadar uyuyamadı.


Çok sevdiği insanın deliliğini kabullenemiyordu. Bütün gün hücresinde kaldı. Hocasına gidecek cesareti yoktu. Onun yanık kağıdını görmek, hazine masalını tekrar dinlemek istemiyordu.


Farya onun gözünde öyle aziz ve öyle yüceydi ki, deliliğine şahit olmak istemiyordu. Yaşlı mahkum, Dantes'in gelmediğini görünce sabırsızlandı.


Zindancı akşam yemeğini bırakıp gittikten sonra hemen harekete geçti. Sürüne sürüne tünelin ağzına gitti. Kendisini aşağıya bıraktı. Sağlam bacağı ve sağlam koluyla


Vücudunu çekerek tünelde ilerlemeye başladı. Dantes ihtiyarın inleyerek gelişini duyunca titredi. Derhal yardımına koştu. Omuzlarından yakalayıp yukarı çekti.


Faryaz sevgi dolu bir gülümseyişle, ''Görüyorsun ya dostum, ben inatçı bir ihtiyarım, peşini bırakmıyorum. İstemeyen birinin ayağına hazine götüren adam pek akıllı sayılmaz doğrusu.''


''Cömertliğimden kaçamayacaksın, kurtuluşu yok, beni dinleyeceksin.'' Genç adam hocasını hürmetle kucaklayıp yatağın üzerine oturttu. Kendisi de yanına oturdu.


''Haklısınız efendim.'' dedi. ''Sizden kaçamayacağım. Madem o kadar çok istiyorsunuz anlatınız. Sizi dinliyorum.'' Farye şunları anlattı. ''Tarih derslerinde Spada Prensliğinden bahsetmiştim.''


Yine hatırlarsan son Spada prensi Kardinal Spada'nın baş katipliğini yaptığımı söylemiştim. Hayatımda ne kadar izzet görmüşsem hepsini bu büyük insana borçluyum.


Ailesinin serveti dillere destan olduğu halde bu adam zengin değildi. Fakat halk arasında büyük itibarı vardı. Onun sarayı benim cennetim oldu.


Bana hak ettiğimden daha fazla değer verdi. Yeğenlerini ben eğitiyordum. Onlar da kendilerini terk edince bütün bütün yalnız kaldı. Bana yaptığı iyiliklerin karşılığı olarak


Ona sonsuz bir itaat ve bağlılık gösterdim. Malikanesinin en koyutlu köşelerini bilirim. Sık sık antik kitapların ve el yazması eserlerin bulunduğu özel kütüphaneye girer,


Saatlerce çıkmazdı. Bazen orada sabahladığı da olurdu. Bir gün dayanamayıp bu tozlu kitaplar arasında sağlığını tehlikeye sokacak derecede zaman tükettiği için kendisine sitem ettim.


Acı acı gülümsedi. Roma şehrinin tarihini anlatan bir el yazması kitabı bana gösterdi. Papa 6. Aleksandr'ın hayatı başlığını taşıyan 20. bölümden okuduğu satırları hala unutamıyorum. Aynen şunlar yazılıydı.


Roma dolaylarında sürüp giden büyük savaşlar sona ermişti. Fetihlerini tamamlayan Cesar Borgia'nın bütün İtalya'yı satın alabilmesi için paraya ihtiyacı vardı.


Fransa Kralı 12. Louis'den kurtulmak isteyen papanın da şiddetle paraya ihtiyacı vardı. Biri krallığın, diğeri kilisenin başı olan bu iki adam


Buluşup para temin etmenin yollarını aradılar. Papanın teklifi en kârlı olanıydı. Sefalete doğru giden İtalya'da iki zengin soylu bulup,


Bunlara büyük paralar karşılığında kardinallik satacaklardı. Onlardan boşalan makamları da başkalarına satıp çifte gelir elde edecekti. Papa ile Cesar Borgia,


İki isim üzerinde anlaşmaya vardılar. Bunlardan biri, dört büyük makamı işgal eden Jean-Ros Pilos, diğeri serveti dillere destan Cesar Sıpa'daydı.


Her ikisi de makam düşkünü itirazlı kişilerdi. Kardinallik elde etmek için kesenin ağzını açmaktan çekinmezlerdi. Nitekim satış işi gerçekleşmiş, Papa Borgia'nın kasalarına


800 bin altın girmişti. İş bununla bitmedi. Yeni makamlarına oturmak için Roma'ya gelen bu iki zenginin servetlerini de beraberinde getireceğini düşünen Papa ile Borgia bir plan kurdular. Planın özeti,


Rosspilosu ve Spada'yı öldürüp servetlerini ele geçirmekten ibaretti. Papa ile Borgia ölüm şekli üzerine tartıştılar. Papa, Borgia'nın teklifinin çok riskli olduğunu söyleyerek kabul etmedi.


Sezar Borgia'nın metodu şuydu. Öldürmek istediği adamı bir bahaneyle toplantıya çağırır, onunla tokalaşırdı. Tokalaştığı eline aslan başı bir yüksük takardı.


Yüksüğün avuç içine bakan kısmında çok ince bir iğne bulunurdu. İğne zehirliydi. Onunla tokalaşan adam 24 saat içinde ölürdü. Papa'nın metodu ise daha medeniceydi.


Öldürmek istediği adamı yemeğe davet eder, yemeği yiyen adam bir hafta içinde ölürdü. Tartışma sonunda papanın metodunda karar kıldılar.


İki yeni kardinal yemeğe davet edildi. Kardinal Jean Rospilos hiç düşünmeden bu şerefli daveti kabul etti. Yedi içti, yeterince eğlendi. Ancak kardinal Spada yemeğin papaya ait sayfaya yerinde verileceğini öğrenince kuşkulandı.


Bunun ne anlama geldiğini çok iyi biliyordu. Fakat gitmemezlik de edemezdi. Hemen oturup yeğenine hitaben bir vasiyet mektubu yazdı. Yeğenine,


Kendisini Sayfiye bağının yakınında beklemesi için haber saldı. Onun da yemeğe davet edildiğini bildiğinden kendisini uyarmak istiyordu. Spada saat ikiye doğru evden ayrıldı.


Ziyafetin verileceği sayfiye bağının yanına gelince yeğeni genç yüzbaşıyı göremedi. İçine bir korku düştü. Ziyafetin verildiği yere gidince yeğeninin çok tıklığıydı.


Tan yemeğe başladığını gördü. Anlaşılan haberci onu bulamamıştı. Cezar Borcu'ya muzaffer bir eda ile spada'yı süzüyordu. Papa kardinali ayakta karşıladı...


Ve kendisine yanında yer gösterdi. Eliyle ona bir bardak yılanmış şarap ikram etti. Spada ikramı geri çevirmedi, içmek zorunda kaldı. Tabii ikisi de öldüler. Doktor...


Mantar zehirlenmesi teşhisi koyarak işi kapadı. Papa ile oğlu Sezar Borcuya derhal harekete geçtiler. Ölülerin evrakını tetkik etmek bahanesiyle vasiyetnameleri aradılar.


Bütün gizli kapaklı yerleri didik didik ettiler. Evrakın arasından şu basit vasiyetnameden başka bir şey bulamadılar. Bütün antik mobilyalarımı, kitaplarımı özellikle de bunlar arasında bulunan


''Yaldızlı El Yazması Dua'' kitabımı sevgili yeğenime bırakıyorum. Bu kitabı sevgili amcasının değerli bir hatırası olarak saklamasını rica ediyorum. Son bir gayretle her tarafı yeni baştan aradılar.


Fakat netice aynıydı. Birkaç yüz gümüş ve altın paradan başka bir şey bulamadılar. Spada'nın böylesine zöğürt biri olduğuna hayret edip oradan ayrıldılar.


Papayla Borji'ye gittikten sonra mirasçılar onlardan daha sıkı bir aramaya giriştiler. Günlerce, aylarca aradılar. Hiçbir şey bulamadılar. Spada'dan geriye...


Eski mobilyalardan, kitaplardan başka bir şey kalmamıştı. Emlak olarak iki sarayla Platin taraflarında bir sayfaya yeri bırakmıştı. Ve aylar seneler geçti.


Papa 6. Alexander, ölüm ziyafetinin birinde hazırladığı zehirli içkiyi yanlışlıkla içip öldü. Kendi kazdığı kuyuya kendisi düştü.


Oğlu Sezar, Borgia da aynı içkiden içtiği halde, her nasılsa bir panzehir bulup ölümden dönmüştü. Ancak zehrin etkisiyle cildi yılan derisi gibi pul pul büzülmüş,


Kaplan postu gibi lekelerle dolmuştu. Utancından Roma'yı terk etti. Bir gece çarpışmasında ölerek unutulup gitti. Papa'nın ölümünden ve oğlunun Roma'yı terk edişinden sonra


Hulk Spada ailesinin servetinin ortaya çıkacağını bekledi. Fakat bekledikleri gibi olmadı. Aile maddi sıkıntı içinde yaşamaya devam etti.


Farya hikayesinin burasında durup gülümseyerek Dante's'e baktı. ''Nasıl?'' dedi. ''Buraya kadar dinlediklerinde benim deliliğimi gösteren bir şey var mı?''


''Hikâye o kadar ilgi çekici ki sizi unuttum bile. Lütfen devam edin.'' ''Peki'' dedi yaşlı adam ve devam etti. ''Aile bu sıkıntıya alıştı. Kimi asker, kimi memur, kimi tüccar oldu.''


Kardinalin ocağını tüttüren son sıpada, benim kendisine baş katiplik yaptığım kişiydi. Mevkisiyle geliri arasında orantısızlıktan şikayet ediyordu. Kendisine,


Elinde kalan malı hayır kuruluşlarına devretmesini tavsiye ettim. Tavsiyeme uydu. Böylece geliri iki misline çıktı. Vasiyetname gereğince meşhur dua kitabı kendisine kâtiplik yaptığım


Bütün kitaplarını tek tek okuduğum halde bir ipucuna rastlayamadım. Kontspa da benden daha meraklıydı. Dua kitabından ümidini kesince diğer kitapları didiklemeye başladı.


Ben de bu arada Papa 6. Alexander ve oğlu Sezar Borcia'ya ait biyografi kitaplarını taradım. Kardinal Spada'nın ölümünden sonra servetlerinde hiçbir artışın olmadığını öğrendim.


Sonra Spada ailesini inceledim. Hiçbirinin hayatında bir servet artışı görülmüyordu. Şu neticeye vardım evlat. Kardinal Spada'nın hazinesi...


Gizli bir yerde, muhtemelen toprak altında saklı duruyor. Aradan yıllar geçti. Nihayet, efendim olan son sıpada öldü. Kütüphanesini, evrakını ve o meşhur dua kitabını bana bıraktı.


Sevgili oğlum, sonuca geliyorum biraz daha sabret. Hikayenin sonuna yaklaştık. 1807 senesinde Spada'nın ölümünden 15 gün sonra


Ve tutuklanmamdan bir ay önce, Aralık ayının 25. günü, bu tarihin nasıl olup da hafızamdan silinmediğini ileride anlayacaksın, oturduğum saray el değiştirdiğinden


Taşınma hazırlığı yapıyordum. 12 bin cildi bulan kitaplarımı alıp Roma'dan Florence'a göç edecektim. Bitmek tükenmek bilmeyen araştırmalarımdan yorgun düşmüş olacağım ki


Oturduğum masada uyuyup kalmıştım. Uyandığım zaman etrafın zefiri karanlık olduğunu fark ettim. Gece olmuştu. Işık yakmak için etrafı aradım. Kibrit bulamadım.


Elime bir mum alıp ocağa doğru yürüdüm. Diğer elimle tutuşturmak için kağıt aradım. Kıymetli evraktan birini yakarım endişesiyle aklıma dua kitabının arasındaki işaretleme kağıdı geldi.


Yıllardır kullanılmış olmaktan sararıp solmuştu. El yordamıyla kitabın arasından kağıdı çıkardım. Rulo yapıp ateşi yaklaştırdım. Kağıt tutuşunca tuhaf bir şey oldu.


Alev'in tesiriyle olacak kağıdın üzerinde sarı harfler ortaya çıkmıştı. Dehşetle irkildim. Alev'i avucumun içinde söndürdüm. Kağıdın üçte birine yakını yanmıştı.


İşte o kağıt dün sana gösterdiğim kağıttı. Ancak ısındığı zaman ortaya çıkan görünmez bir mürekkeple yazıldığı için hiç kimse dua kitabının arasındaki o beyaz kağıdın kıymetini anlayamamıştı.


Farya elini cebine soktu. Kağıdı çıkarıp Dantes'e uzattı. ''Şimdi yeni baştan ve daha dikkatli oku. Ben de eksik yerlerini tamamlayayım.''


Dantes kağıdı yeniden okudu. Farya, şimdi de şunu oku dedi. Dantes merak içinde verilen ikinci kağıdı aldı. Satırları yarım bırakılmış yazıyı okudu.


Yaşlı mahkum Dantes'i dikkatle izliyordu. Son satıra geldiğini görünce, ''Şimdi ikisini birleştirip oku ve düşün bakalım.'' Dantes şunları okudu.


1498 senesinin Nisan ayının 25. günü Papa 6. Alexander tarafından akşam yemeğine davet edildim.


Papa bana kardinal şapkasını satmakla yetinmeyip mirasıma da el koymak niyetindedir. Beni de diğer kardinaller gibi zehirleyeceğinden korktuğum için


Yeğenim Guido Spada'ya bildiriyorum ki, sahibi bulunduğum bütün külçeleri, sikkeleri, taş ve elmasları, mücevheratı vaktiyle birlikte ziyaret ettiğimiz Monte Cristo adasına gömdüm.


İki milyon Roma altını tutarında olan hazinenin benden başka varlığını bilen kimse yoktur. Hazineyi bulmak için doğudaki küçük koydan başlayarak doğruca yürüyün.


Yirminci kayaya gelince durun, kayayı kaldırın. İki odalı bir mağara ortaya çıkacaktır. Hazineyi dipteki odanın en uzak köşesine sakladım. Bu hazinenin tamamını...


Tek varisim olan yeğenime devir ve vasiyet ediyorum. 25 Nisan 1498 Sezar Spada Farya


Nihayet işin ciddiyetini anladın mı sevgili dostum? Demek efendiniz Kardinal Spada'nın ısrarla aradığı vasiyetname buydu öyle mi?


Ta kendisi. Eksiklerini nasıl tamamlayabildiniz? Benden aldığın bunca eğitimden sonra böyle bir soru sormamalıydın. Matematik ve mantık.


''Evet.'' ''Bu şaşırtıcı buluşunuzdan sonra ne yaptınız?'' ''Hiç vakit kaybetmeden yola çıktım. Yalnız saraydan ayrılırken üzerinde bir ömür tükettiğim kıymetli eserimi...''


''Eserimi suç delili sayıp hapse attılar. İşte gerisini biliyorsun.'' Dantes başını önüne eğmiş düşünüyordu. Farya sevgi yüklü bir sesle ona şöyle dedi.


Eğer buradan kurtulabilirsek, hazinenin yarısı senindir. Yok kader izin vermez de, zindanda ölürsem hepsi senindir. Sen gençsin.


''Kurtulmanın bir yolunu bulursun. Fakat bu hazinenin gerçek varisleri olmalı. Onlara haber vermemek haksızlıktır.'' ''Hayır oğlum.'' dedi Farya gülerek.


Ailenin son ferdi efendim Spada'ydı. Onun ölümüyle birlikte aile kurudu. Öyleyse hazinenin tamamı sizindir. Niçin yarısını bana veriyorsunuz?


''Oğlunuz değilim, akrabanız değilim.'' ''Oğlumsun.'' diye haykırdı Farya. ''Sen benim zindanda doğmuş oğlumsun. Bugüne kadar evlenmek nasip olmadı.''


Tanrı sevgisinden, ilim sevgisinden başka sevgi tatmadım. Ama Tanrı bu yaşlı insana acıdı, ona evlat sevgisini de tattırdı.


''Tanırım efendim.'' dedi genç mahkum. Elbey ile Korsika arasında Piyanosa'nın yirmi beş mil açıklarında küçük bir ada. ''Tanıdığına çok sevindim.'' dedi yaşlı adam.


Vasiyetnameyi iyice ezberlemeni istiyorum. Kelimesi kelimesine hafızana yerleştir. Kağıtları yanında taşıman tehlikeli olabilir.


Yarım sayfa bile tutmayan vasiyetnamenin sözlerini ezberlemek Dantes'e çocuk oyuncağı gibi geldi. Birkaç okuyuşta hafızasına yerleştiriverdi. Farya emin olmak için bir hafta boyunca her gün ezbere okuttu, ondan sonra kağıtları yakıp yok etti.


İki mahkum tatlı tatlı hazine hülyaları kurarken beklemedikleri bir felaket gelip çattı. Teftiş sırasında nöbetçinin devreye dolaştığı taş koridorun fazla yıprandığı görüldüğünden,


Tamirine karar verilmişti. Eski kırık taşlar kaldırılmış, yerlerine koca koca yeni taşlar döşenmişti. Tamirat sırasında zemini elden geçiren işçiler,


Faria ile Dantes'in açtığı oyuğu normal bir göçük sanıp eski taşlarla iyice doldurmuşlardı. Faria, Dantes'in üzüleceğini beklerken genç mahkumun kendisini teselli ettiğini görüyordu.


''Üzülmeyin aziz dostum.'' diyordu. ''Kaldı ki benim gerçek hazinem Monte Cristo adasında gömülü olanı değil, sizsiniz. Sizin öğrettiğiniz kıymetli bilgilerdir. Bana öyle şeyler öğrettiniz ki.''


Artık ümitsizlik hastalığı asla beni yakalayamayacak. Yaşlı hoca, ektiği fidanın meyveye durduğunu gören bir bahçıvan sevinciyle haykırdı. ''Ah sevgili oğlum, bu ne bahtiyarlık?''


Ölümü bekleyen yaşlı bir mahkum için bundan daha büyük saadet olur mu? Faryanın ümitleri, faryanın idealleri sende dirilecek, sende gerçekleşecek.


''Belki ben göremeyeceğim ama hürriyetine kavuşacaksın. Bunu hissediyorum.'' ''Ben senin yanında mutluyum. Sensiz hürriyeti istemem. Görüyorsunuz ki kader de ayrılmamıza izin vermiyor.''


''Hazineyi bırakalım, Monte Cristo adasında gömülük kalsın. Firar işi şimdilik imkânsız görünüyor. Gelin derslerimize devam edelim, beni imtihan edin, eksiklerimi tamamlayın.'' Dantes'in isteği üzerine derslere tekrar başladılar.


Zindancının geleceği saatler hariç gündüzleri hep beraber oldular. Geceleri ise geç saatlere kadar kalıyor ancak yatma zamanı gelince ayrılıyorlardı.


Ne var ki bu mutlu günler de uzun sürmedi. Nihayet Faryan'ın beklediği üçüncü kriz gelip, onu yatağında gece yarısından sonra aniden yakaladı.


Dantes yeni yattığı uykusundan sıçrayarak uyandı. Sanki hocası başı ucuna dikilmiş ona sesleniyordu. Gözlerini açtı ve karanlığı delercesine çevresine bakındı. Kimsecikler yoktu.


Ama yanılmıyordu. İnleyen bir ses onu çağırıyordu. Bu ses, Faryan'ın sesinden başkası değildi. Yatağından fırladığı gibi tünele daldı, hocasının hücresine çıktı.


Daha önce bahsine ettiğimiz özel mumun soluk ışığı içerisine aydınlatmaya yetiyordu. Yaşlı mahkum yatağına dayanmış ayakta duruyordu. Yüzü solgundu, zor nefes alıyordu. Dantez...


Aman tanrım diye bir feryat kopardı. Çaresizlik ve şaşkınlıktan kapıya koştu. İmdat diye bağırmak üzereyken, Farya onu sert bir ikaz sesiyle durdurdu. ''Tantes oğlum kendine gel.''


Zindancıdan imdat istenmez. Genç mahkum hemen geri döndü. Karyolan'ın oyuk ayağına gizledikleri ilaç şişesini çıkardım.


Bakın efendim ilacınız bitmemiş diye sevinçle bağırdı. Onunla sizi tekrar kurtarabilirim. Bu sefer ne yapmam gerekiyor hemen söyleyin. Farya teslimiyet dolu bir sesle. Görüyorsun ya aziz dostum.


Sana yük olmaktan kurtulacağım. Artık sırtında hareketlerini köstekleyen bir yarı ceset bulunmayacak. Yalvarırım böyle söylemeyin diye inledi Dantes. Böyle söyleyip yarıma tuz basmayın.


''Peki hala biliyorsunuz ki sizi seviyorum, sizden şikayetçi değilim. Şu anda kurtulmanızı istemekten başka bir dileğim yok. Vakit geçmeden ne yapmam gerektiğini söyleyin. Buna fırsat kalmayabilir.''


Gayretiniz boşa çıkacak ama olsun. Tanrı insanlara iyileşmeleri için ellerinden geldiği kadar gayret göstermelerini emreder. İlk seferki gibi yaparsın.


Ancak fazla bekleme. Bu sefer on iki damla ver. Yarım saat içinde iyileşmediğimi görürsen hepsini ağzıma boşaltırsın.


Faryanın göz kapakları şişmeye, vücudu soğukta kalmış gibi titremeye başladı güçlükle, ''Beni yatağıma yatır oğlum.'' diyebildi. Dantes onu kucaklayıp yatağına yatırdı.


Yaşlı adam minnet dolu bakışlarla genç mahkuma baktı. Biraz kendisine gelir gibi olunca sağlam kolunu uzattı. ''Yaklaş bana, zindanımı cennete çeviren dostum.'' dedi.


Dantes Farya'nın elini tuttu başucuna oturdu. Diğer eliyle ihtiyarın başını okşadı. Söyle aziz dostum, söyle ruhumu eğiten bilgili insan seni dinliyorum.


Sen bana Tanrı'nın gönderdiği en kıymetli hediyesin. Şu anda gözümdeki perdenin kalktığını ve hürriyete kavuştuğumu hissediyorum. Monte Cristo adasındaki hazineyi unutma.


O, masal veya bir delinin uydurduğu hikaye değil, hazinen bütünüyle senindir. Onu oradan çıkar, iyilik ve adalet yolunda dilediğin gibi harca.


Kuvvetli bir kasılma onu susturdu. Gözleri kan çanağına döndü. Parmaklarıyla Dantes'in elini sıkıca kavradı. ''Hoşça kal evlat. Yaşlı hocanı...''


Zindancıların deli faryasını unutma. Sana öğrettiklerimi iyilik ve adalet yolunda kul. Şiddetli bir kasılmayla tekrar hareketsiz kaldı.


Dantes hayır diye inledi. Ne olur kendinizi koyvermeyin. Ümidinizi kesmeyin. Sizi kurtaracağım. Bakın ilaç şişesi elimde bekliyorum. Farya güçlükle sus.


''Seni duyarlarsa ikimiz de mahvoluruz.'' diyebildi. ''Peki, aziz dostum bağırmayacağım. Merak etmeyin, sizi kurtaracağım.'' Faryanın ağzından kanlı köpükler çıkarken sözleri şu oldu.


''Monte Cristo, Monte Cristo'yu unutma!'' Yaşlı mahkum, o dahi insan kaskatı kesilmiş, hareketsiz yatıyordu. Dantes telaşa kapılmadan korkusuzca bekledi.


Zamanın geldiğine kanaat getirince bıçağı aldı. Hastanın çeneleri öncekine kıyasla kolayca açıldı. Ağzına on iki damla ilaç verip beklemeye başladı. Ardından yarım saat geçtiği halde hiçbir değişmek görülmedi.


Şişeyi faryanın morarmış dudaklarına yaklaştırdı. Ağzı açık kaldığından çeneleri ayırmaya lüzum yoktu. İlacın hepsini döktü. Çok geçmeden ihtiyarın vücudu kuvvetli bir sarsılmayla titredi, gözleri açıldı.


Dante sevinçle haykırdı. ''Kurtuldunuz, kurtuldunuz.'' Genç mahkum ilacın geçici bir etki yaptığını anlamakta gecikmedi. Çığlığa benzeyen bir iç geçirmesinden sonra...


Beden yavaş yavaş eski donukluğuna döndü. Yarım saat, bir saat, bir buçuk saat. Dantes, Elif Arya'nın kalbi üzerinde ümitle bekledi. Değişen bir şey olmadı.


Beden tamamen soğumuş, kalp durmuştu. Genç adam sabaha kadar ölünün başında bekledi. Güneşin ilk ışıkları tavan penceresinin mazgal aralıklarından girmeye başlayınca,


Onu terk etmenin zamanı geldiğini anladı. Çok geçmeden zindancı elinde sabah kahvaltısıyla kapıda görünüverirdi. Mumu söndürdü. Götürüp gizli bir yere sakladı Dantes. İlaç şişesini faryanın eline tutuşturdu.


Böylece zindancı, hastanın ilacı kendi başına içtiğine inanacak, bir şeyden şüphelenmeyecekti. Tünelden girdi, kapak taşının yerini yerleştirdi. Gardiyana yakalanmamak için,


Bir parça peynirle birkaç dilim siyah ekmekten ibaret olan sabah yemeğini masaya bıraktı. Hiçbir şey söylemeden çıkıp gitti. Dantes tam zamanında odasına döndüğü için çok şanslıydı.


Birkaç dakika daha geç kalsaydı işi bitikti. Aklı fikri farya'daydı. Ona ne yapacağını merak ediyordu. Zindancı gittikten sonra hemen tünele girip yaşlı dostunun hücresine doğru yürüdü.


Daha yarı yoldayken zindancının imdat isteyen sesini duydu. Biraz sonra diğer gardiyanlar geldiler. Arkasından nöbetçi askerlerin ayak sesleri işitildi. Askerlerden sonra müdür içeriye girdi.


Karyola'dan gelen seslerden cesedi sarstıklarını anladı. Yaşlı mahkûmun öldüğüne kanaat getirmiş olacaklar ki, müdür doktora haber verilmesini söyledi. Gardiyanlardan biri doktoru getirmek üzere hücreden çıktı.


Müdür alaylı bir sesle şöyle diyordu. ''Sonunda define ne kavuştun papaz efendi. Güle güle hadi bakalım iyi yolculuklar.'' Bir diğeri ''İyi yalaklar.''


''Kefen parası olmayan bir dilenci'' dedi. İkinci bir ses, ''Ona en sağlam çuvalı hediye edeceğim.'' Bir başkası, ''En sağlam ip de benden.''


Dantes bu konuşmalardan hiçbir şeyi anlamadı. Ne çuvalı ne ipi diye sordu kendi kendine. Az sonra sesler kesildi. Doktorun gelmesi geciktiği için odayı boşaltmışlardı.


Yine de hücreye çıkmaya cesaret edemedi. Nöbetçi bırakmış olabilirlerdi. Kımıldamadan sessizce bekledi. Yarım saat aynı sessizlik devam etti. Nihayet içeriye doluşanların ayak seslerini işitti.


''Zavallı ihtiyar ölmüş.'' dedi birisi. Bu müdürün sesiydi. ''Emin olmamız lazım.'' dedi bir başkası. Bu da doktorun sesiydi. Kısa bir sessizlik oldu.


Anlaşılan doktor cesedi muayene ediyordu. İlaç şişesini de inceliyor olabilirdi. ''Bu hastalıktan kurtulmak imkansız.'' dedi doktor. ''İlaç bile fayda etmemiş.''


''Müdür, yine de emin olmamız gerekiyor.'' ''Doktor, ölmüş diyorum Mösyö, sorumluluk bana ait.'' Müdür ısrarla ''Gerekenleri yerine getirelim doktor, benim de sorumluluklarım var.''


''Kesinlikle öldüğünden emin olmamız lazım. Doktor, peki senyor dedi çaresiz. Şişleri ısıtsınlar.'' Dantes'in aklı başından gitti.


Bir ölüye bile saygısı olmayan zindancı başına diş biledi. Bir koşuşturma başladı, ateş yakıldı, şişler ısıtıldı. Çok geçmeden yanan etin cızırtıları ve kokusu duyuldu.


Genç mahkum bayılacak gibi oldu. Alnından soğuk terler boşandı. Fakat yapabileceği bir şey yoktu. Eski dantes olsaydı, hücreye çıkar, adamların üzerine atlar, hepsini bir güzel pataklardı ama…


Şimdi öyle değildi. Böyle bir delilik yapmayacak kadar aklen ve ruhen eğitilmişti. Vicdanı sızlayarak, yüreği kan ağlayarak bekledi. Ah insanlar, insanlar diye inledi içinden.


Doktorun sesi tekrar duyuldu. ''Gördünüz beyler, zavallı ihtiyar ölmüş, zindanda çürümeye terk edilmiş biri için ölüm kurtuluştur. Adı Farya dediniz değil mi?''


Gardiyanlardan biri cevap verdi. Evet Mösyö, deli farya veya deli papaz derdik. Gerçekten deli miydi? Müdür her konuda akıllı ve bilgiliydi ama...


Hazine konusuna gelince sapıtırdı. Bir hazinesi olduğunu söyler dururdu. Gardiyanlardan biri, soylu ve bilgili bir insandı. Bizi hiç üzmez sorduğumuz sorulara ciddi ciddi cevap verirdi.


Bir keresinde karım çok hastalanmıştı da, verdiği reçeteyle iki günde kurtulmuştu. ''Ya demek meslektaşımdı.'' dedi doktor. Müdür, ''İtiraf etmek gerekirse bilmediği şey yok.''


''Çok tuhaf'' dedi doktor. ''Müdür, yapılması gerekenleri tamamlayalım. Çuval hazır mı?'' Yemekleri getiren zindancı ''Hazır mı ösüyor?'' dedi sırıtarak.


Beni hiç üzmediği için ona en yeni çuvalı getirdim. Doktor kayıtsızlıkla, ''Acele edin lütfen.'' dedi, ''Bu rutubetli hücrede daha fazla kalmak istemiyorum.''


Dantes'in kulağına keten hışırtıları geldi. Karyolanın yayları gıcırdadı. Ağır bir yük kaldıran adamların hantal ayak sesi duyuldu. Cesedi çuvala koyuyorlardı.


Az sonra karyolanın yayları tekrar gıcırdadı. Ceset çuvalını yatağın üzerine bırakmışlardı. Müdür, ''Gidelim'' dedi. ''Gerisini akşama tamamlarız.'' Gardiyanlardan birisi,


''Dini merasim yapılacak mı?'' ''Buna imkan yok.'' dedi müdür. Şatonun rahibi acele bir işi çıktığı için benden sekiz günlüğüne izin istemişti. Ben de verdim.


Deli faryanın öleceğini nereden bilebilirdim? Her neyse akşama görüşürüz dedi. Zindancı saat kaçta diye sordu. On bire doğru. Başına bir nöbetçi koyalım mı? Buna ne gerek var canım?


Ama kapıyı üzerine kilitleseniz iyi olur. Doktor, ne olur ne olmaz değil mi? diye soğuk bir espri yaptı. Ayak sesleri uzaklaştı. Gürültüler kesildi.


Kapının kilitlendiğini belli eden sürgü sesinden sonra ortalığı bir ölüm sessizliği kapladı. Dantes, üzüntüden donmuş olan vücudunu zorla hareket ettirerek kapak taşını kaldırdı.


Dâhi hocasını bir çuvalın içine konmuş ve çuvalın ağzını bağlanmış gördü. Bu manzara ta ruhunun derinliklerinden bir şeyler kopardı. Yatağın yanına çöktü.


Elleriyle çuvalı okşadı. ''Aziz dostum, sevgili hocam, canım efendim, beni tek başıma bırakıp gitmek oldu mu? Keşke ben de ölseydim. İkimizi aynı çuvala koysalardı.''


Birdenbire Farya'nın sesini duyar gibi oldu, korkudan titredi. Çuvala gir, çuvala diyordu bir ses. Yüzünü bir ateş çemberi sardı, başı döndü, güçlükle zihnini toparladı.


Aziz efendim, ölüyken bile bana ders veriyorsunuz. Öyle ya, madem ölülerden başka ifşatosundan çıkan olmuyor, ben de ölmüş gibi yaparım. Ayağa kal.


Gizli bölmeden hocasının eseri olan keskin ağızlı bıçakla iğne ve ipliği çıkardı. Çuvalın ağzındaki bağı çözdü. Faryayı dışarı aldı. Sırtına yükledi.


Tünele girip onu kendi odasına taşıdı, yatağına yatırdı. Kar yolayı iyice dibe çekti. Başını çuvaldan yana çevirdi. Üzerine örtüyü iyice kapattı.


Gardiyan akşam yemeğini getirdiğinde çoğu zaman olduğu gibi onu yatıyor sanacak bir şeyden şüphelenmeyecekti. İşini bitirdikten sonra tünele girip Faryen'in odasına döndü. Çuvalın ağzını eski ipiyle tekrar bağladı.


Bıçakla alt dikişlerini söktü. Elbiselerini çıkarıp gizli bölmeyi sakladı. Çuvalı taşımaya gelen gardiyanlar içinde çıplak bir cesedin bulunduğunu hissedeceklerdi. Çuvala girdi.


Alt tarafını içeriden tekrar dikti. Bıçağını da yanına aldı. Akşam yemeğini yemediği halde acıkmamıştı. Bir iki saat sonra ilk heyecanı geçmiş, eskisi kadar korkmuyordu.


Aslında bu işi akşam yemeğinden sonra da yapabilirdi ama fikir değiştirir de erken gelirlerse diye en küçük bir ihtimali bile hesap etmişti. Akşam yemeğinin vakti çoktan geçmiş olduğundan,


Gardiyanın oyunu fark etmediği anlaşılıyordu. Bu hayra alametti. Nihayet uzun ve sessiz bekleyiş sona ermişti. İki kişinin ayak seslerini işitti, kapı açıldı. Bunlar...


Ölü taşıyıcılarıydı. Sedyeyi yere koydular. Dantes'in kalbi göğsünden dışarı fırlayacakmış gibi hızla çarpmaya başladı. ''Tanrım, Tanrım bana yardım et.'' dedi.


Taşıyıcılar çuvalı sedyeye koymaya çalışırken bir adam da kapıda durmuş el fenerini tutuyordu. Çuvalın baş tarafından tutanı ''Ama da ağarmış'' dedi.


''İnsanın çuvalın içinde bir ihtiyar ölüsü olduğuna inanası gelmiyor. Kemikler her sene ağırlaşırmış.'' dedi öbürü. Birinci adam, ''Ağırlığı bağladın mı?'' diye sordu.