text
stringlengths 70
186k
| source
stringclasses 1
value | meta
stringclasses 1
value |
|---|---|---|
Кулун тутар 6 — Бикипиэдьийэ
Кулун тутар 6 диэн Григориан халандаарыгар сыл 65-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 66-c күнэ). Сыл бүтүө 300 күн баар.
Европа — Европаҕа сиэрдээх дьон күнэ. Бу күн сэриилэр кэмнэригэр уонна тоталитаризм бүрүүкээн турбут кэмигэр атын дьону быыһыыр үлэнэн дьарыктаммыт дьону ахталлар
Норфолк арыы — Олохтонуу күнэ (1788 сыл). Бу Австралияттан арҕаа сытар дьоҕус арыы. Австралия бэйэтин салайынар соҕотох тас сирэ, Австралия генерал-күбүрүнээтэрэ икки сылга биирдэ аныыр администратора салайар, сокуон ылынар ассамблеялаах, Үрдүкү Сууттаах
Гана — Тутулуга суох буолуу күнэ (Британияттан, 1957 сыллаахха)
Б.э.и. 12 сыл — Рим импэрээтэрин Авгуһу Улуу Понтифик диэн ааттаабыттар.
632 — Ислаамы олохтооччу Муһаммед тиһэх арахсар тылын эппит (хутба, хутбатуль вада).
1454 — Отут сыллаах сэрии: Пруссия Конфедерациятын дэлэгээттэрэ Польша хоруолугар Казимир IV бирисээгэ биэрбиттэр, кини Тевтон рыцардарын утары охсуһууну салайар.
1521 — Фернан Магеллан хараабыла Гуамҥа тиксибит.
1665 — Лондоҥҥа Хоруол билимин уопсастыбатыгар «Хоруол уопсастыбатын бөлөһүөпүйэҕэ үлэлэрэ» сурунаал бастакы нүөмэрин кытта билиһиннэрбиттэр. Бу аан дойдуга саамай кырдьаҕас билим сурунаала.
1882 — Серб хоруоллуга сөргүтүллүбүт.
1899 — Bayer хампаанньа «Аспирин» диэн эргиэн мааркатын регистрациялаабыт.
1933 — Улуу депрессия: АХШ бэрэсидьиэнэ Франклин Д. Рузвельт «баан уоппускатын» биллэрэн, АХШ бааннарын барыларын сабан кэбиспит, үп хамсааһынан тохтоппут.
1951 — Тымныы сэрии: АХШ-ка Этель уонна Юлиус Розенбергтары сууттааһын саҕаламмыт.
1953 — Георгий Маленков Иосиф Сталин оннугар Сэбиэскэй Сойуус Хомуньуус баартыйатын бастакы сэкиритэринэн буолбут.
1957 — Гана Сахаараттан соҕуруу сытар Африка сирдэригэр Британияттан тутулуга суох бастакы дойду буолбут.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Кулун_тутар_6&oldid=377723»
Последний раз редактировалась 5 Кулун тутар 2022 в 23:22
Бу сирэйи бүтэһигин 23:22 5 Кулун тутар 2022 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Бөтүҥ уолаттара оҕо саадын туталлар — СИА — Сахалыы сонуннар
Амма улууһун Бөтүҥ нэһилиэгин ыччата 2016 сыл улуус үрдүнэн Ыччат сылынан биллэриллибитинэн сибээстээн, үтүө дьыаланан дьарыктанарга быһаарыммыттар. Сиһилии edersaas.ru көрүҥ.
Бөтүҥ нэһилиэгин ыччатын лидерэ Александр Артемьев эдэр дьону түмэн, уопсай сүбэ мунньах тэрийэн кэпсэтэллэр, сүбэлэһэллэр. Элбэҕи толкуйдуу барбакка, билиҥҥи үлэлии турар уһуйаан дьиэтигэр салҕааһын (пристрой) тутарга быһаарыналлар. Ким биир, сорох уон тутуу маһын биэрэн, матырыйаалларын булуналлар. Бөтүҥ нэһилиэгин баһылыга Саргылана Борисоваҕа үтүө дьыаланан дьарыктанан эрэллэрин иһитиннэрэллэр. Баһылык, биллэн турар, өйүүр. Билиҥҥи туругунан, Бөтүҥ нэһилиэгин саадыгар 110 оҕо сылдьар. Хас даҕаны оҕо миэстэ суох буолан, дьиэҕэ олорор. Уһуйаан икки дьиэлээх.
Салҕааһыннарын тутаары сылдьан билбиттэрэ, сокуонунан биир оҕоҕо 2,5 кв. миэтэрэ эрэ тиксэр эбит. Тутуохтаах салҕааһыннара кыра, син биир миэстэ тиийбэт буолууһу диэн, туспа үһүс дьиэни тутарга күһэллэллэр. Олохтоох дьаһалта, баһылык көмөлөһөн, эдэр дьону өйөөн, сирин тэҥнэттэрэн, үрдэтэн, буор кутарга харчыга үлэһиттэри наймыласпыттар. Билигин тутуу түннүк баайыытыгар тиийэн турар. Тымныы түһэн, үлэ тохтоото. Сааһыары салгыы тутуохтара. Дьиэ кэтитэ — 12 миэтэрэ, уһуна — 17,5 миэтэрэ. Александр Артемьев, Бөтүҥ ыччатын лидерэ этэринэн, билигин 50-ча буруус мас баар. Ол да буоллар, матырыйаал син биир тиийбэт. Эбии булуохтаахтар.
Бөтүҥ нэһилиэгин ыччата бүтүн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн холобур көрдөрдө. Судаарыстыбаттан харчы көрүллүбэтэҕин да үрдүнэн, оҕолорун уһуйааҥҥа сырытыннараары биир сомоҕо күүс буолан, оҕо саадын дьиэтин тута сылдьаллар. Быйыл Ыччат сыла биллэриллибитинэн, бу күһүҥҥээҥҥэ диэри үлэҕэ киллэрэр былааннаахтар.
Аммаҕа хомуур үлэтэ үгэннээн турар
Амма улууһаБөтүҥ нэһилиэгэ
|
madlad
|
{}
|
Кыбытык тигии эйгэтэ | КИИН КУОРАТ
Ааспыт ыйга Арчы дьиэтигэр үһүс төгүлүн ыытыллар «Кыбытык тигии эйгэтэ” диэн көмүс тарбахтаах иистэнньэҥнэргэ уонна иис эйгэтин кэрэхсиир дьоҥҥо аналлаах бэрт сэргэх тэрээһин ыытылынна.
Бу күн кыбытык тигиинэн дьарыктанар маастардар, иис түмсүүлэрэ, иис эйгэтин кэрэхсиир сүгүрүйээччилэр тоҕуоруһа муһуннулар. Араас өҥнөөх таҥас кырадаһыннарыттан аттаран тигиллибит үлэлэр быыстапкаҕа кэккэлээтилэр. Тэрээһин үөрүүлээх аһыллыыта алгыстан саҕаланна. Тунаарар Туймаада дьогдьойор саалыгар алгыс сиэрин-туомун Семен Ильич Черноградскай ыытта. Ол кэнниттэн Евдокия Павлова салайааччылаах «Күн дьоно» фольклор бөлөҕө «Кыбытык тойуга» диэн кырыымпа, хомус доҕуһуоллаах кылыгырас кылыһахтаах тойуктарынан бар дьону уруйдуу-айхаллыы көрүстүлэр. Маны таһынан «Алаас кыргыттара» үҥкүү кэлэктиибэ (сал. Е.С. Прокопьева) “Иистэнньэҥнэр үнкүүлэринэн» үөрүүлээх түһүлгэни арыйдылар. Саха төрүт ииһэ, оһуора-мандара, таҥаһа-саба сүппэтигэр, умнуллубатыгар, сайдарыгар күүстэрин ууран үлэлэһэ сылдьар тарбахтарыгар ураты талааннаах дьоһун дьоммут биир-биир кэрэ көстүү буолан параадтаан киирдилэр. Ол курдук, СӨ норуотун маастардара Л.П. Жиркова “Үктэл” түмсүүтүн кытта (Дьокуускай куорат), Т.Н. Шишигина “Ай -Тик, “Арт-Тик” түмсүүтүн кытта (Дьокуускай куорат), М.А. Чалбанова “Уһуйаан” түмсүүтүн кытта (Дьокуускай куорат), В.С. Варфоломеева “Уһуктуу” түмсүүтүн кытта (Дьокуускай куорат), Таатта улууһун норуотун маастара, СӨ уус-уран оҥоһуктарыгар маастара, 10-11 төгүлүн ыытыллыбыт “Лоскутная мозаика Якутии” быыстапкалар Гран-при-Х уонна ХI хаһаайына, “Лоскутная мозаика России 2017-2019” быыстапка дипломана М.П. Федотова (Таатта улууһа), Уус Алдан улууһун норуотун маастара, СӨ уус-уран оҥоһуктарыгар маастара И.И. Окоемов (Уус Алдан улууһа), Н.Н. Жиркова (Нам улууһа, Хамаҕатта), Е.Н.Барамыгина (Нам улууһа, Модут), “Түһүлгэ” (сал. С.В. Стручкова, Мэҥэ Хаҥалас, Төҥүлү), “Кыбытык кырдала” (сал. А.П. Старостина), “Мааны мандар” (сал. Т.И. Александрова Туяра, “Арчы Дьиэтэ” духуобунай култуура киинэ, Дьокуускай куорат) кыттыыны ыллылар.
Тэрээһин таһыма үрдээн иһэр
Тэрээһин арыллыытыгар эҕэрдэ тылы Дьокуускай куорат Уокуруктааҕы туризм уопсастыбаннай түмсүүтүн бэрэссэдээтэ Вячеслав Валерьевич Решке, “Симэх” өрөспүүбүлүкэтээҕи норуот айымньытын киинин кылаабынай исписэлииһэ Лариса Константиновна Андреева, Өрөспүүбүлүкэтээҕи норуот айымньытын киинин исписэлииһэ Пелагея Николаевна Слепцова эттилэр. “Арчы Дьиэтэ” духуобунай култуура киинин дириэктэрэ Валентина Бочонина тэрээһиҥҥэ кыттыбыт дьону эҕэрдэлээн туран, истиҥ махтал суруктары уонна өйдөбүнньүк бэлэхтэри туттартаата.
Валентина Бочонина, “Арчы Дьиэтэ” духуобунай култуура киинин дириэктэрэ:
- Түҥ былыргы, сах саҕаттан биһиги өбүгэлэрбит барахсаттар тоҥтон толлубакка, ириэнэхтэн иҥнибэккэ, кырдьыга даҕаны, бу олоххо күүстээх тардыһыыларынан, тулуурдарынан, дьулуурдарынан, туруу үлэһиттэринэн, мындыр өйдөрүнэн, илиилэригэр-тарбахтарыгар талааннарынан ирбэт тоҥноох тымныы дойдуну баһылаан, иччилээн кэллэхтэрэ. Күн бүгүн кинилэр утумнарынан, үөрүйэхтэринэн талааннаах тарбахтаах саха далбар хотуттара, иис эйгэтигэр абылатан сиэдэрэйдик симии, кэрэтик киэргэтэ сылдьан, уран үлэлэрэ саха норуотун Аан ийэ дойдуга билиҥҥи сайдыылаах үйэҕэ “Сахалар кэрэлэр да эбээт” дэтэр аналлаах дьон буолаллар.
Татьяна Шишигина, норуот маастара:
- “Арчы Дьиэтэ” духуобунай култуура киинигэр ыытыллыбыт тэрээһин, мин көрүүбүнэн, сыллата таһыма үрдээн иһэр. Тус бэйэлэригэр дьарыктанар дьон, түмсүүлэр элбээн иһэллэрэ үөрдэр. Маастарыстыбалара, хаачыстыбалара бу туруоруллар быыстапкаттан көстөр.
Өбүгэ төрүт ииһэ – кыбытыктаах тигии кэлиҥҥи сылларга күүстээхтик иннин диэки хардыылаата. Саха сирин иистэнньэҥнэрэ Арассыыйа таһымыгар быыстапкаларга кытталлара ситиһиилэриттэн да көстөр. Маннык тэрээһиннэр инникитин саха норуотун үйэлээх үгэстэрин утумун тутан, айар үлэҕэ ситиһиилэри түстүүр улахан суолталаах.
Лариса Константиновна Андреева, “Симэх” галерея кылаабынай исписэлииһэ :
- Бэрт сэргэх тэрээһин буолан ааста. Кыттааччыта элбэҕинэн, чахчы дьон талаанын арыйар, көрдөрөр интэриэһинэй үлэлэр турбуттарынан көрдөххө, уран тарбахтаахтар элбээн иһэллэрин туоһулуур дьоһун түһүлгэ тэриллибит. Саҥа ааттар, сэргэх үлэлэр маннык түһүлгэттэн тахсаллар. Саха маастардара туспа көрүүлээх, суоллаах- иистээх үлэлииллэрэ харахха быраҕыллар.
Сайдыы саҕаҕа арыллар
Кэнники кэмҥэ саха норуота омук быһыытынан бэйэтин уратытын билиниитэ уһуктан, бары өттүнэн сайдыы барара көстөр. Ол курдук, саха таҥаһа, киэргэлэ-симэҕэ, иһитэ-хомуоһа саҥалыы тыын ылан, сайдыы саҕаҕа аһылынна. Күннээҕи олохпутугар сахалыы малы-салы туттар, таҥнар- кэтэр, киэргэнэр-симэнэр буолбуппут хайҕаллаах. Ол туоһутунан бу күн быыстапкаҕа турбут эгэлгэ үлэлэр буоллулар. Көрдөрүүгэ чаппараактар, паннолар, кыбытык кытыылаах кэһиэччиктэр, суумкалар, соннор, бэргэһэлэр, үтүлүктэр, кыбытык киэргэллээх дэйбиирдэр, көбүөрдэр, спортивнай таҥастар о.д.а. үлэлэр мааны көстүү буоллулар. Көрсүһүүгэ төрүт иис тула санаа үллэстиитэ, аттаран тигии кистэлэҥнэрин туһунан кэпсэтии, сүбэ-ама, маастар-кылаастарга сурутуу ыытылынна.
Саха ииһин ситимэ салҕанар
Быйыл 3-с төгүлүн ыытыллыбыт “Кыбытык тигии эйгэтэ” тэрээһин дьон-сэргэ сэҥээриитин ылыан ылла. Кырадаһынтан аттаран тигии дьулуурдаах, таттарыылаах, тулуурдаах эрэ үлэ түмүгэр айыллар, айымньылаах өйтөн-санааттан үөскүүр аналлаах. Иистэнньэҥ хас биирдии үлэтигэр сүрэҕин сылааһын иҥэрэн, ис кутун сыһыаран,
оһуор-мандар түһэрэн оҥорон таһаарар буоллаҕа. Ол да иһин хас биирдии үлэ хатыламмат уратылаах, эриэккэс дьиктилээх, абылыыр, сөхтөрөр күүстээх. Саха ииһин ситимэ быстыбат, утума салҕанар.
|
madlad
|
{}
|
Саҥа топ - Усть-Алданский
Краевед - 20 сентября 2015 08:27 6490
Краеведение туһунан суруйуҥ,ыйытыҥ.
Маайыс,Дьаакып манна суруйуҥ.
15 ФЕВРАЛЯ 17-00
УОННА 19 ЧААСТАН
ЦДОД "ЕРКЕН" ул. Ленина 39,
биир чаастаах кэпсэтии буолар.
кэпсэтиибит темата: "Саха Сирин оло5о-дьаha5а"
кэлэн кыттыбыккыт иhин эhиэхэ 500 солкуобай тута телуубут!!
суруттарар номергыт: (ватсап/смс)
8 9 1 4 2 3 7 7 6 3 9
Кылыкына муру уутун хайдах туьэрбитин, уонна теье киьи ууга былдьатан елбутэ буолла?
Боро5он диэн аат туох суолталаа5ый? Хаhан уескээбитий?
469, Бороҕон улууһун туһунан топка суруйбутум.
Кэптэни, Кылыкынай кулуба Мүрү уутун түһэрбитин туһунан билбэппин.
Эрбэһиҥҥэ Хоҥор Биэттэн Эрбэһин эбэҕэ хоруу хаһан ууну түһэрбиттэрин,хас киһи үлэлээбитин суруйуоҥ дук?
маайыс, ону истибэтэҕим,билбэппин.Ханнык сыл?
Төрүччүнү оҥоробун.Былыргы Бороҕон улууһун чэрчитинэн.
Кылыкынай кулуба Бур5аанай юрэ5инэн хастара сатаабыта. Ол аата Харанга Тёрдюн уонна Томтор сиьин икки ардынан.
Эбэ хотугулу-ар5аа ёттё
Только ол Эбэ уутун Маладьаайынан ыытаары гыммыта ду, эбэтэр Хос Юрэ5инэн эбитэ боло ду?
буордаах томскай, тоҕо Харанга Төрдө дииргит буоллар? Туох хараҥатын төрдүлээн-төбөлөөн таһаардыгыт? Хараҕа Төрдө ээ, Хараҕа
Билэр дьон суруйуҥ.Мин тугу билэрбинэн хоруйдуом.
Митрофан Рожин туhунан тугу билэргин суруйуон да.Дупсун улууhун бутэhик кулубата.Кэргэнин,оголорун.Бииргэ тереебуттэрин,хаhан елбутун.Эрдэттэн эрэли кытта махтал!
Рожин, ханнык нэһилиэгий?
Майаҕатта Бэрт Хара туһунан .Кини Хаҥалас хайатыгар сирдээҕэ.Былыр Бэрт ууһа нэһ.өрүс арыытыгар уонна уҥуор сирдээҕэ.Ол Майаҕатта өлбүгэ сирэ буолуо.Билэр дьон суруйуҥ.
Томторго Бурнашёв Маппый туһунан билиэхпин баҕарабын,дьамсыык эрэ диэн истибитим,кини 20 үйэ саҕата олоро сылдьыбыт киһи
ЭйПи, Бурнаһыап Маппый-Томтор таҥаратын дьиэтин үлэһитэ,кэргэннээх,элбэх кыыстаах.Ити 1917сыллаахха.
Хоҥор биэттэн Эрбэһиҥҥэ түһэрии сэбиэскэй кэмҥэ киирсэрэ буолуо. Күүстээх Уйбаан удьуордара чопчу билэллэрэ буолуохтаах. Хайа уонна элбэхтик суруллубут дьыала. Березкин кинигэтигэр да баара буолуо.
Кылыкынай кулуба Хараҕа төрдүн тумулун аннынан хастаран эргитэн илдьэн Бурҕаанайынан ыыттарбыт диэн этэ. Ким да ууга былдьамматах, арай бэйэтэ Аччыгый эбэттэн Тулуналыыр сыыры тахсан иһэн атыттан охтубут диэн баара. Хоруу саамай бүтэһик сиириитин ким алдьатарыгар үлэһиттэр балачча кэтэмэҕэйдээбиттэр, сэлээннэспиттэр. Биир соччо төрдө-ууһа суох ыарыһах соҕус кырдьаҕас сөбүлэһэн "Улуу Эбэ иччитэ миигин буруйдаама, Кылыкынай кулуба көхсүн дьөлө саайдаҕым буолуохтун... ",- диэн баран баһымньытынан сиирэ саайбыта үһү диэн баара. Кылыкынай быстаары сытан: "Эбэ иччитэ манна олохсуйар диэн Мүрү алаас халдьаайытыгар түөрт харыйа үүнэн турарын күрүөлэппитим, онтукайым Эбэ иччитэ уутугар олохтоох эбит", - диэн, ол харыйалары кэртэрэн кэбиспитэ үһү
Ээ,сөп,махтал)))) Маппый 5 кыыстаах этэ
Кыырыктаах Кылыкынай кулуба Остуоллаах Суорунтан (Карамзин Михаил Семёнович - Мас Мэхээлэ ийэтэ,
Курбуhах Ермолаевтар аймах дьахтара, Легой нэhилиэк кийиитэ) эрэ куттанара уhy.
Хорууну хастарарын абааhы кёрён, Карамзиннарга ыалдьыттыы-улэ боппуруоhунан кэллэ5инэ, хотон саа5ын курдьэ5инэн быhыта сынньан, хаhыы-ыhыы таhааран уурэн ыытара эбитэ уьу. Эрэ Сэмэн Карамзин нэhилиэк кинээhэ буолан улуус кулубата улэни-хамнаhы дьаhайсан ааhаары киирэн ааhар буолуохтаах.
буордаах томскай, Сэмэн Хараамыһын кинээстээбэтэҕэ,уола-Мас Мэхээлэ(Карамзин Михаил Семёнович) нэһилиэгэр кинээстээбитэ.Ийэтэ-Остуоллаах Суорун,Суон Ньалбарай аймаҕа буолар.Онон Ермолаетар буолбатах,Федосеевтар(Курбуһах нэһ.) буолаллар.
Краевед, Эһэм Федосеев Максим Петрович, Быччыылык. Ханан эмэ сыстар дуо Остуоллаах Суоруҥҥа, төрүччүтэ.
лабачааны, дорообо!Төрүччүнү оҥоробун.Эһэн төрөөбүт сыла?
Краевед, 1890 эргин
Кэлин дьон төрүччүнү ыйытара элбээтэ.Билигин архив аһыылаах,онон судургу.Мин төрүччүнү оҥоробун,төлөбүрэ кэпсэтиинэн.
Араадьыйаҕа Орлов Николай Алексеевич,"Дойдум Уус-Алдан Хорото" диэн кинигэтин сүрэхтэниитэ 16.10.2015с. буолбутун кэпсээтилэр.Хас экземплярынан тахсыбытай? Билэр дьон суруйуҥ.
Географияҕа диктаҥҥа сырыттыгыт дуо?
"Краевед" вообще тугу билэрий.Историябыт мунаах боппуруостарын үчүгэйдик быһаарарын оннугар, бэйэҕиттэн төттөрү ыйытар.Тугу да билбэт дуу.
Алаас оҕлто, урукку топтары көр,аах.Барытын билэр уустук,тугу билэрбин суруйабын,билбэппин ыйытабын,чопчулуубун.
Алаас оҕлто 14.04.2015с. Бороҕон улууһа диэн топ,ону көр,аах.
Кыайыы 70 сылыгар диэн топ,09.05.2015с. Эмиэ көр,аах.
Төрүччүнү оҥоробун,Бороҕон улууһун чэрчитинэн.Сыаната кэпсэтиинэн.
Сампыас диэн киһини истибиккит да гражданскай сэрии сҕанааҕы киһи?үчүгэйдик сырдатыаххыт.да билэр дьон?
билбэт, толору аата,хайа нэһилиэк?
Дьяконов Савва Афонасьевич-Сампыас үрүҥ бандьыыта дииллэрэ ытарынан аатырбы.киһи үһү
Уус алдан. Өспөх ду Бээди ду
билбэт, Дьяконов Савва- Сампыас улуу снайпер кини туhунан Иван Ушницкай кинигэтэ тахсыбыта
Төрүччүнү оҥоробун,Бороҕон улууһун чэрчитинэн.Кэлэр 2016 сылтан сыаната үрдүүр.Онон кытаатан суруйуҥ,1ый хаалла.
Метрическэй кинигэттэн,справка суруйабын.Хаһан төрөөбүтүн,бэргэһэлэммитин(холбоспутун),хаһан,туохтан өлбүтүн туһунан.
Өнөкөй баай туһунан кылгастык.Кини 9 уоллаах,биир кыыстаах эбит.Хаптайба,Өндөкө,Чыҥаада,Сикири,Сэлэкэ,Чучукка,Ииньэки,Мэҥэтэй,Чэлээкэ диэн уолаттара,кыыһа-Абакайаада диэн.
Краевед, төрүччү сыаната төһөнүй
төрүччү, дорообо!Сыаната кэпсэтиинэн.Хас көлүөнэ,төһө справкаттан тутулуктаах(Хаһан төрөөбүтэ,бэргэһэлэммитэ(холбоспута),өлбүтэ).
Кривогорницын Семён Александрович диэн киһи туһунан,Кулаковскай А.Е.-Өксөкүлээх Өлөксөй ,1914с.суруйбут.Үөһээ Бүлүү 2 Хоро нэһ.,Аһыкайыгар,быыпсай кулуба-Кривогорницын Семён Александровичка сырыппыт.Хайдах байбытын ыйыппыт.Онуоха:"-Мин уопсайа 400 дэһээтинэ тахсар,3-4 күөлү хордорон,уолба таһаарбытым,ол уолба отун аһатан,билигин 200 сүөһүлээхпин,150 сылгыны тутабын"-диэн кэпсээбит.Хас сыл аайы,сүөһүтүн төрүөҕүн улаатыннаран,Бодойбоҕо илдьэн эргинэн,байбыт эбит.Эбиитэ бу Кривогорницын С.А. сураҕа Саһылыкаан киһитэ эбит.Билэр дьон суруйуҥ.
Генерал-губернатор ,граф Игнатьев Алексей Павлович(21.05.1842-09.12.1906)Тверь куоракка төрөөбүт.Кини 14.07.1885-04.07.1889с.с. Иркутскай губерния уонна байыаннай уокурук,генерал-губернатора.1886с.Генерал-лейтенант от кавалерии буолар.1886сыл граф Игнатьев Саха сиригэр кэлэр,Нам кытылыгар тиксэр,билигин Графский берег дэнэр,Нам техникума баар.Ол саҕана Бороҕон улууһун кулубата-Окоёмов Пётр Николаевич эбит.Саха сирин бастаахтара,Улахан тойону-граф Игнатьевы көрсө кэлэллэр.Уон улуус улуу күрэҕэ буолбут.Онно улуус кулубата,Бохонуус Мэхээттэҕэ(Курбуһах) мастан туу,тиргэ,айа,хайыһар оҥотторон,бэрэмэдэйгэ уктаран куораттаабыттар.Окоёмов Мэхээттэ барсыбатах,ол оннугар Оммуоһап Дьэстэрэпиэй,сааһыран эрэр киһи барсыбыт...
Куоракка уон улуус ааттаахтара мустубуттар.Тойону көрсөр күн тиийэн кэлбит.Киэргэллээх,симэхтээх,куортуктаах,мэтээллээх элбээбит.Улуу Тойон кэлбитигэр быыстапканы көрдөрбүттэр,уон улуус уустара оҥорбут малларын-салларын,киэргэллэрин,туттар тэриллэри...Граф Игнатьев кэрийэн көрбүт,бэркиһээбит.Граф ,Бороҕон кулубатыгар ,кэлбитигэр Окоёмов П.Н,уҥа илиитин өрө уунан баран,арҕаа мыраан диэки ыйан эттэ:"Ол көстөр тиит мастар баар буолан,биһиги тыыннаах олоробут..."Тииттэн ас,тэрил уо.д.а оҥороллорун кэпсээбит уонна Бохонуус Мэхээттэ оҥорбутун көрдөрөн,быһааран кэпсээбит.Граф Игнатьев сэргээн истибит уонна өйдөөх киһинэн сыаналаан,кафтаан бэлэхтээбит.Онтон ылата Хаптааннаах кулуба диэн ааттыыр буолбуттар.Күөх хонууга тааһы көтөҕүү буолбут...
Тааһы көтөҕүүгэ,уон улуус күүстээхтэрэ киирэн холоммуттар,ким эрэ тобугар диэри,сорохтор өндөтөллөр эрэ эбит.Таастара мүлтүгүр,биир өртө арыый сэллэҕэр,аҥаара арыый суптугур,ньолбоҕор өрүс тааһа эбит.Дьэстэрэпиэй дьону быыһынан,тааска барбыт.Ону мөхпүттэр:"Бу оҕонньор үтүрүһэ-үтүрүһэ киирдэҕэ,дьону суолун бүөлээмэ,төнүн,эбэтэр тааһы көтөх"-диэбиттэр.Онуоха кини:"Бу хас бууттаах таас буолуой?"-диэбит.Онтон киирэн тааһы сэллэҕэр өртүн үөһээ гынан,туруорбут,икки илиитин тарбахтарын ыыраахтарынан ,хардарыта холбоон,тааһы кууһан,икки харытыгар кыбытан,үөһээ көтөҕөн таһаарбыт.Ол кэнниттэн иһигэр биллэҕиннэрэн,аҥаар илиитин эмиэ,таас анныгар уган,ньолбоҕор тааһы түөһүгэр көтөҕөн турбут.Дьон саҥата өрө ньиргийэ түспүт...
Онтон Дьэстэрэпиэй тааһын,аргыый түһэрэн ууран баран,дьон таһыгар тахсыбыт уонна кэтээн көрөн турбут...Баҕар ким эмит көтөҕүө диэн.Онтон киирэн холоммуттар да,көтөхпөтөхтөр.Онтон эмискэ:"Тааһы көтөхпүт оҕонньор,ханна барда"-дэһиспиттэр."Тойон көрдөтөр"-диэн саҥаны истибит."Тыый күүстээххэ киллэрээри гыннаҕа"-дии санаабыт да,тэлиэгэлээх аттар күлүктэринэн,куоракка киирбит үһү.Дьиҥэ тойон манньа биэрээри көрдөппүтэ үһү.Дьэ ити курдук,үйэҕэ биирдэ буолбут,уон улуус күрэхтэһиитигэр Бороҕон улууһун дьоно бастаабыттар.
Граф Игнатьев Алексей Павлович,14.07.1886 сыл Дьокуускай куоракка кэлбит.1886 сыл сайына,сааһа тымныы эбит.
Ол курдук ыам ыйыгар +8*С,бэс ыйыгар +5,8*С,от ыйыгар +13,4*С,атырдьах ыйыгар +9,7*С эбит.Илин Сибиир
генерал-губернатора(генерал-лейтенант билиҥҥинэн,оччолорго вице-генерал диэн) граф Игнатьев А.П. ревизиялыы
кэлбит эбит.Ол кэлиитигэр Дьокуускай уокурук сахалара,бастаахтара түмсэн,стипендия граф аатынан олохтообуттар,
600 солк.хомуйбуттар,Дьокуускайдааҕы эр дьоннор гимназияларыгар анаан.Оччолорго Дьокуускай куорат кулубата
(Городской голова)-Астраханцев Федот Васильевич( 01.071886-01.07.1890с.с.) талыллыбыт.
Ити Түүлээх Дүпсүн улууһугар киирэр этэ, диэбиттэрэ чахчы буолуо дуо? Иккис Байаҕантай курдук этэ буолбатах дуо?
витя, итини саҥа үөрэтэ сылдьабын.Билиҥҥи Түүлээх нэһ. хас да нэһилиэк сирэ киирбит.Ол курдук Чэриктэй,1 Өспөх,2 Байаҕантай,Үгэлээх ,Өнөр нэһ. сирдэрэ.Былыргытынан 3 улуус сирэ:Бороҕон,Байаҕантай,Дүпсүн.
Билиэхпитин баҕарабыт. Кэтэһэбит. Улууспут историятын.
витя, дорообо!Кыра-кыралаан суруйуом.
Барыгытын,Саҥа дьылынан!Кэлэн иһэр 2016 сылынан!Баҕа санааҕыт туоллун,дьоллоох буолуҥ!
Барыгытын ,кэлбит,2016 сылынан !
Алдан өрүс уҥуор ханнык дэриэбинэлэр бааллар этэй? Былыр ду, Советскай кэмҥэ дылы. Сырдатыан буолаарай. Төһө элбэх киһи олорбута буолуой.
Благодатнай... игин диэн баар эбит. Бороҕонҥо Федосеевтар (Оҕус Харах) диэн ыаллар ол дэриэбинэттэн көһөн кэлбиттэр эбит. Ханнык эрэ кинигэҕэ көрөн аһарбытым. Ааспыт үйэ 60-с с.с. Ол аата ити сылларга Благодатнайга ыаллар бааллар эбит.
буордаах томскай, Алдан уҥуор былыр 1,2 Өспөх,Чэриктэй,Түүлээх нэһ. дьоно олорбуттар.Благодатнай диэни истибэтэҕим.
Билигин сааһырбыт дьон кэпсииллэринэн (Чэриктэйдэр, Өспөхтөр. Түүлээхтэри кытта алтыһыым кыра.) Алдан өрүс уҥуор элбэх дэриэбинэ баар эбит. Тоҥустар буолуо, сэрэйдэххэ. Сорохторо олортон сэбиэскэй саҕана хоту түспүттэрэ боло (Кэбээйи, Томпо, Өймөкөөн ... диэки). Сорох эбэнкилэр билиҥҥи Уус-Алдан территориятыгар киирэн, сахалары кытта симэлийэн хааллахтара.
буордаах томскай, ол саҕанааҕыны билбэтим,онтон былыр Бороҕон дьоно Дьааҥынан Булуҥҥа тиийэн,Бороҕон нэһ.
төрүттээбиттэр.Онно Стручковтар,Бурцевтар бааллар.Сорохторо кэлин тиийэн,олохсуйан хаалбыттар.
Харчылаах дьиэн дьон Дьячковскайдар бааллар дуо Уус-Алданна?
123, Дьячковскайдар бааллар.Ханнык нэһ.?Хаһан төрөөбүтэй?Харчылаах диэн былыр бааллао этэ.
1928 сылтан Саха АССР-га оройуоннары тэрийии,хамсааһына саҕаламмыт.09.01.1930с. Уус-Алдан(Аллан төрдүн) оройуона тэриллибит.Онно Бороҕон,Дүпсүн улуустара олорчу уонна Байаҕантай улууһуттан 1,2, Байаҕантай уонна Хаҥалас
нэһ. сороҕо киирбит.Мэҥэ улууһуттан Бахсы нэһ. киирэ сырыппыт,кэлин Чурапчы оройуонугар киирбит.Өссө Үөнэ нэһ.
Дүпсүн сиригэр баар буола сырыппыт 1930с.Оройуон тэриллиэн иннинэ,саҥа нэһ. үөскээбиттэр.Холобура:Бээрийэ,
1932с. а5абыт тереебутэ, ийэтэ Прасковья диэн а5ата Харчылаах - Дьячковскай диэн уьу. А5абыт кыра эрдэ5инэ (1-2 сааст.) ийэтэ ыалдьан елбут. Ханнык нэьилиэгин ейдеебет.
123, онтон аҕатын аата?
Краевед, Андрей тимир кемус ууьа уьу.
123, дьэ билбэтим,көмүс уустара аҕыйахтар ээ.Чахчы Уус-Алдан дуо?
Краевед, нам или уус алдан буолуохтаах
Уус-Алдантан 37 доктор,200-чэкэ наукалар кандидаттара тахсыбыттар.Аатырбыт суруйааччылар,поэттар: сатирик,поэт,
педагогическай наука доктора-Афанасьев В.Ф.(Алданскай),суруйааччы,лирик-Вешникоа Г.Г.(Баал Хабырыыс),биллиилээх
государственнай деятеллэр: поэт-Васильев С.С.(Борогонскай),суруйааччы-Протодьяконов В.В.(Кулантай) уонна атыттар.
8 Герой (гражданскай сэрии,Советскай Союз,Социалистическай Үлэ,Россия,Үлэ Албан аатын толору кавалердара).Онтон
ураты 125 герой-ийэ,Ленин уордьанын 20 кавалера,72 РСФСР уонна РФ үтүөлээх үлэһитэ,386 Саха АССР уонна Саха респу-
бликатын үтүөлээх үлэһитэ,336 улуус бочуоттаах олохтооҕо.
Благодатнай диэн бөһүөлэк баар эбитэ үһү урут, билигиҥҥитэ Саһыл диэн, Чэриктэйгэ Алдан уҥуоргута.
Айаана, махтал!Хаһан баар буола сылдьыбытай?
Биир Саһыл диэн билигин Томпо улууһугар баар дии. Алдан өрүс үрдүгэр турар дэриэбинэ. Орто школалаах буолохтаах. Ол буолбатаҕа буолуо, дуо?
буордаах томскай, ол Саһыл нэһ.былыргы Байаҕантай улуустан баар.Амма төрдүгэр,Алдан уҥа кытылыгар турар,
Сөп. Уус-Таатта үөҺээтэ эбит.
Үлэ Геройа-Бурцев Данил Гаврильевич,05.07.1935с. Бүтүн Союзтааҕы Старостаттан-Калинин Михаил Ивановичтан,
ВЦИК(Бүтүн Союзтааҕы Ситэриилээх Комитет) грамотатын уонна "Үлэ Геройа" ааты ылбыт сахалартан,биир
бастакылар иһигэр киирэр.
Бурцева Елизавета Ивановна-1956с."Республика бастыҥ ыанныксыта" аҕата иҥэриллибит,Бүтүн Союзтааҕы Тыа
Хаһаайыстыбатын Быыстапкатын мэтээллэринэн наҕараадаламмыт.1957с. Саха дьахталларыттан бастакынан,Социалистическай Үлэ Геройа буолар.Киниттэн ураты,Социалистическай Үлэ Геройа ааты,Бурнашев Николай Дми-
триевич,Копырина Анастасия Семёновна,Готовцев Михаил Николаевич ылаллар.Российскай Федерация Үлэ
Геройа ааты,сахалартан бастакынан-Готовцев Михаил Николаевич,ылар.
Олесова Ирина Дмитриевна-саха дьахталларыттан бастакынан,"Бочуот Знага" уордьаны ылар.1936с.Саха АССР-тан
ССРС Верховнай Советын народнай депутата буолар.П.А.Ойуунускай киниэхэ анаан хоһоон суруйар,"Дорообо,
туйгун кыыс Өрүүчэ!".
1957 сыллаахха 22000 солк. суумалаах"Победа" массыына фондатынан наҕараадаламмыт,2 киһи бааллара.
"Победа" колхоз бэрэссэдээтэлэ-Данилов Пётр Николаевич уонна "Маленков аат." колхоз бэрэссэдээтэлэ-Орлов
Николай Алексеевич.Иккиэн сэрии ветераннара,Саха АССР тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһиттэрэ,
Уус-Алдан бочуоттаах олохтоохторо,элбэх уордьан кавалердара этэ.
Данилов Петр Николаевич бу Богдашин В.В., главрач ЦРБ эһээтэ - ийэтин, Александра Петровна Богдашина, аҕата.
буордаах томскай, билэбин."Сыырдааҕы туругурдубут үтүө киһибит " диэн кинигэ кини туһунан,2006 сыллаахха
Уус-Алдан бөҕөһө Мас Мэхээлэ диэн туһунан аахпытым. Кыахтаах бөҕөстөнө сылдьыбыккыт.
Аймахтара билигин бааллара буолуо дуо? Спорт, Тустуу... чааһыгар. Баар буоллахтарына кими эмит ааттыан буолаарай?
Ыалдьыт, Мас Мэхээлэ туһунан хас да кинигэ тахсыбыта,ону булан аах.Библиотекаҕа баара буолуо.
Уус-Алдантан сахалартан бастакы учуонай-биохимик,Егоров Алексей Дмитриевич (1899-1970), 2 Байаҕантай нэһ.
төрүттээх.Икки уола эмиэ учуонайдар.Улахан уола-Цезий Алексеевич хим.наука доктора,1935 с.т.Аччыгый уола-
Торий Алексеевич физ.-мат.наука доктора,1937 с.т.
Кылаайы хайдах теруттэммитий, сырдатарын буоллар наьаа учугэй буолуо этэ
Кийиит, Түүлээх нэһ. диэ.Былыргы сурукка Чюмецкая волость,Колайская волость,Тюльская волость диэн сурулла
сылдьар.Былыргыта Бороҕон улууһа,онтон 1815 сылтан,Дүпсүн улууһа.Хас да нэһилиэк холбоһон,аныгы Түүлээх
нэһ. буолбут.Ол курдук Түүлээх,Чэриктэй,2 Байаҕантай,Бээрийэ,1 Өспөх,Өнөр нэһ.1897сыл 241 эр киһи,258 дьахтар
=499 киһи олорбут.3 аҕа уустаах : Орто,Илин,Кыыллаайы диэннэр.Онтон 1917 сыл 303 эр киһи,284 дьахтар=587 киһи
олорбут.3 аҕа уустаах : Орто,Куолай,Кыыллаайы диэннэр.
Бурцев Даниил Гаврильевич үлэ геройа буолбатах. Үлэ бастыҥын иһин грамоталаах
Роман, "Үлэ Геройа" ааты 1928-1938сс,1014 киһи ылбыт,Сахалартан 5 киһи ылбыт.ВЦИК(Бүтүн Союзтааҕы Киин
Ситэриилээх Комитет) грамотатын 05.07.1935с. Союз Старостата-Михаил Иванович Калинин,Бурцев Данил Гаврильевичка туттарбыт.Оччолорго түөскэ иилиллэр бэлиэни барыларыгар биэрбэттэр эбит.Ол гынан "Үлэ Геройа"
27.12.1938 сылтан Социалистическай Үлэ Геройа ааты биэрэр буолбуттар.1938-1991с.с. 20 -тэн тахса тыһ.киһи ылбыт.
Ыалдьыт, МАС Мэхээлэ удьуордара бары кэриэтэ Кэптэнигэ олороллор быьыылаах. Карамзиннар. Хомойуох иьин биллэр тустуук тахсыбатаза, арай 2000 сыллар саналарыгар Тыгын оонньууларыгар Николай Максимов иккитэ иккис буола сылдьыбыта, Белолюбскай уонна Эверстов кэннилэриттэн. Уонна биир хос сиэнэ Эдвин Карамзин 100м сууруугэ Саха сирин рекордун оноро сылдьыбыттааза, 1989 сылга арааьа. Хомойуох иьин олохтон эрдэ туораабыта
Лабачааны диэҥҥэ Федосеев Максим Петрович диэни буллум.Төрүччүнү оҥоробун.
Краевед, курбуһах өттүн диэ. Сибээскэ хайдах тахсабын?
лабачааны, манна 13.12.2015с. көр.Бороҕон улууһун чэрчитинэн.
1950-с сылларга Уус-Алдан иэнэ:24,0 тыһ.кв.км.Билигин-18,3 тыһ.кв.км.
Дьааҥы хайата киирэр эбит,1953с. картатыгар 963м. үрдүктээх хайа.Байбакаан үрэх,салаата-Күҥкүнүүр,Уус-Алдаҥҥа
14.04.1953с. картаҕа Кэлэ үрэх салаата-Чэбэрэкэ,эмиэ Уус-Алдаҥҥа киирэр.Билигин ити сирдэр Кэбээйи улууһугар
киирэллэр.Билэр дьон суруйуҥ.
Лөгөй Тойон сиэнэ-Чуку Хапчыынап 1679 сыллаахха,Москваҕа сылдьыбыт.Ыраахтааҕыны көрсүбүтүн туһунан суох,
ол эрээри Романов ыраахтааҕы аатыгар,көрдөһүү сурук хаалларбыт.Ол сурукка өлбүт дьонтон ,дьаһааҕы хомуйары
тохтоторго көрдөспүт.Бу тойон Москва рыногар,1500 устуука киис тириитин уонна кэмэ суох,элбэх түүлээҕи атыылаабыт.
Бэрт элбэх алтан иһити,мас эрбиир эрбиини,нуучча сүгэтин,су.куна таҥаһы атыыласпытын туһунан,ирдэбил үлэһиттэрэ
ыраахтааҕы придворнай чиновниктарыгар бэлиэ биэрбиттэр.1695 сыллаахха Чуку Хапчыынап сиэнэ-Турчах Бочуукап,
эмиэ Москваҕа тиийэ сырыппыт...
Учуонайдар суруйалларынан,Каганов диэн ирдэбил үлэһитин ,бэрт кистэлэҥинэн илдьэ барбыт.Ол тиийэн,ыраахтааҕы
аатыгар,Дьокуускай воеводатын баһылыгын -Гагарины үҥсүбүт.Ол түмүгэр ,Гагарин-воевода баылыгыттан уурайар.
Турчах Бочуукап Москваҕа бара сылдьыбыт кэмигэр,Гагарин воевода баһылыгыттан уурайыыта,сөп түбэһэр.
Бэрт Ууһа нэһ.былыргыта Саһылыкааны кытта биир.Эбиитин Өлүөнэ арыытыгар,Хаҥалас хайатыгар өлбүгэ сирдээх
эбиттэр.Былыргы 1 Суотту нэһ. Сабарай киирэр эбит,онон эмиэ киэҥ сирдээх эбит.Былыргы 1 Лөгөй нэһ.туспа, Үгэлээх
нэһ. 1870 сыллар ортотун диэки ,үөскүүр.1920-с сылларга саҥа нэһ. үөскүүллэр: Бээрийэ,Танда,Үөнэ.Онтон 1950-с сыл-
ларга Бороҕон,Мүрү нэһ. үөскүүллэр.
Сыҥаах нэһ. былыргыта эмиэ улахан,киэҥ сири ылар эбит.Холлоҕостоох үрэҕэ,Дараҕа сиһэ,Мындааба хонуута,Дьараама,
Суотту сыһыыта,Хардыы,Хаатты,Даалы,Кээттийэ уо.д.а сирдэр киирэр эбиттэр.
Бороҕон нэһилиэгэр билиҥҥитэ төһө сир хаалан турар, ол гынан?
Натали, Бороҕон нэһ. диэн 2 Суотту нэһ."Молотов аат." к-з уонна Сыҥаах нэһ."Хардыы" к-з сирдэрэ.Билиҥҥитин билбэппин.
Мас Мэхээлэ Карамзин уонна Күүстээх Уйбаан Александров Уусалдаҥҥа хантан кэлбит фамилияларый? Билигин ити араспаанньа баар дуо?
Мин, ити араспаанньалар сүрэхтэнии саҕана баар буолбуттара,18 үйэ бүтүүтэ.Ол иннинэ сахалыы ааттаах этилэр.
1897сыл.Бороҕон улууһугар-4499 эр киһи,4567 дьахтар=9066 киһи,Дүпсүн улууһугар-2965 эр киһи,3159 дьахтар=6124 киһи,1,2 Байаҕантай нэһ.-953 эр киһи,998 дьахтар=1951 киһи.Барыта холбоон:8417 эр киһи,8724 дьахтар=17141 саха олорбут.
Сэрии иннинэ 16 тыһ.киһи,сэрии бүтүүтэ 11 тыһ.киһи хаалбыт.
Дорообо краевед теруччу онотторуохпун багарабын ханна суруйабыноноруохххун сеп дуо
мин, манна 13.12.2015с. Көр сот.тел.нүөмэрин.
Краевед, дорообо, Байаҕантай улууһун тэриллиитин, ыһыллыытын даталарын билэриҥ буолаарай?
Ыйытааччы, суох билбэппин.Ыһыллыыта быһа холоон 1930сыл диэки ини.Оройуоннааһын саҕана Уус-Алдаҥҥа,Тааттаҕа,Томпоҕо,Өймөкөөҥҥө араҕыстаҕа.
Өссө Хаҥалас нэһ. Танда аҕатын ууһа,Уус-Алдаҥҥа,Алдан аҕатын ууһа Тааттаҕа киирбиттэр.
1768сыл 100 ааспыт дьоннор бааллар,ол аата 1668сылга диэри төрөөбүттэр.
Былыр улахан ыал 40-70 киһилээх буолар.Аҕалара,ийэлэрэ,7 -8 уоллара,кийииттэрэ,сиэннэрэ,хос сиэннэрэ.Орто ыал15-39 киһилээх буолар.Биир ыал орто кээмэйэ:6-7 киһи буолар.Былыр оҕо өлүүтэ наһаа үрдүк,3 саҥа төрөөбүт оҕоттон,биирэ өлөр.Онон саха дьахтара элбэхтэ төрөөн,саханы элбэттэҕэ.
1934с.оройуон киинэ-Томтортон,Оҕуруокка көһөр буолбут,райком секретара-Барашков Николай Николаевич ыҥырыытынан,Бүөтүр уус(Пестряков Пётр Иванович,1 Өлтөх нэһ.) 1934с. күһүнүгэр Томторго көһөн киирэр.
Бастаан Томторго тубдиспансер дьиэтин туттарар,оһоҕун бэйэтэ оҥорон үлэҕэ киллэрэр.1935с.оройуон киинин
тутуу саҕаламмыт.Манна хас нэһилиэк аайыттан,түһээн түһэриллэн,баһаам элбэх,үрдүк хаачыстыбалаах ,бэрэбинэ
таһыллыбыта.Бүөтүр уус хас нэһилиэк аайыттан,уус дьону талан,биригээдэ тэринэн,күргүөмнээх тутууну саҕалыыр.
Баатаҕайтан-Тихон Румянцевы,Тэбииктэн-Иван Сивцевы,Найахыттан-Иван Гоголевы(Дыргыабай),бэйэтин тула
түмэн,оройуон киинигэр 2этээстээх оскуоланы туттарбыта.1936с.Томтортон ,райсовет 2 этээстээх дьиэтин,
Оҕуруокка көһөрөн үлэҕэ кииллэрбитэ.Ити курдук Бороҕон-Уус-Алдан киинэ буолбута.
Былыр улахан уу аттыгар олохсуйбаттар эбит.Ол иһин Мүрү кытыытыгар олохсуйдахтара.
Мас Мэхээлэ 1875 сыллаахха нэһилиэгэр кинээстии сылдьыбыт.
Күүстээх Уйбаан(Александров Иван Яковлевич) 1871-1931с.с үөскээн сылдьыбыт.Аҕата-Салҕа Дьаакып,эһэтэ-Бахчыкы
Сэмэн диэннэр.Дьэ,бастаан Күүстээх уол диэн аатыра сылдьыбыт.Ол маннык24-25 сааһыгар,1 Өспөх Бөрөлөөҕөр, мунньахха дьоннор мустубуттар.Онно Жирков Иван(Быччарыыс),Стрекаловскай(Додуон) диэн модьу дьоннор,кинини
хаадьылаан:"Биирдэспитин кытта,мас тардыһан көрбөккүн ээ?"-диэбиттэр.Онуоха кини:"Мин аҥар илиибинэн иккиэҥҥитин кытта тардыһабын.Кыайаргыт биллэр.Онон мин 3 солкуобайбар,эһиги биэс солкуобайда ууруҥ"-диэбит.
Дьэ,маһы тардыһыы буолбут,анарааҥылар,иккиэн туох баарынан түһүтэлии сатаабыттар да,уоллара маһын тутан олорбут,илиитин да хамнаппакка...Дьэ,Күүстээх уол аатырбыт.
Күүстээх уол биирдэ куоракка киирбит,онно биэрэккэ 70 бууттаах куолакал сытар үһү.4-5 киһи ол куолакалы сыһа-соһо
сатаабыттар да,кыайбатахтар.Баһаарга элбэх киһи киирэн,тоҕуоруһан көрөн турбуттар.Кинилэр ортолоруттан Күүстээх
уол хааман тахсыбыт да,икки илиитинэн куолакалы тутааҕыттан харбаабыт уонна иҥнэри анньан кэбиспитДьон аймана
түспүт.Онуоха,Дүпсүн улууһуттан төрүттээх,атыыһыт-Кирилэ Дабыыдап(Спиридонов Кирилл Давыдович),уолу илиититтэн харбаан ылан,сиэтэн илдьэ барбыт.Баран иһэн оҕонньор сэмэлээбит:"Ити куолакалы эн харчыга,көтөҕүөҥ
этэ"- диэбит.Онтон дьиэтигэр аҕалан хоннорбут,өрөбүл күннэргэ уолу илдьэ кэлэн,араас оонньуларга кытыарбыт.Онтон
ылата дьон, Күүстээх Уйбаан диир буолбуттар.
Благодатнай туһунан,30.07.1957с.кулууп аһыллыбыт,сэбиэдиссэй-Павлов Ник.Гавр.Аадырыһа: Уус-Алдан оройуона,
Дүпсүн нэһ."Холбос" Чэриктэйдээҕи кыыл фермата,Благодатнай сэл. диэн эбит.
Уус-Алдан оройуона ,бастаан Аллан Төрдө диэн 1928 сыл оройуоннааһын буолбут.Онно Саҥарар хайа(Сангар),Бахсы,Хара Алдан киирэллэр эбит.Ону наһаа киэҥ,салайарга уустук диэн аччаппыттар.09.01.1930с. Уус-Алдан оройуонун төрүттээбиттэр.1953с. 24 000 кв.км эбит,билигин=18300 кв.км.Оройуон тэриллэригэр 65 000 га ходуһа сирдээх эбит.
48000 сүөһүлээх эбит.
Саха Республикатын күнүнэн !
Эн БОББИ ХАЛЛгын дуо, чахчы. Иннэ дьииллэр дии.
Борисов Алёша. Оспёх этин дуо. Туста сылдьбт. Кыратык
1 Маай күнүнэн!Эйэ.Үлэ,Маай!Сааскы үлэ бырааһынньыгынан!
Никифоров Василий Васильевич-Күлүмнүүр 150 сылынан!
Хабырылла Дьөгүөрэп туһунан суруйуҥ эрэ.
интернеттан дополнительнай доходта оҥостун, таах мээнэ ватсапка буолары буолбаты кэпсэтиэхтээҕэр бу ссылканнан киирэн харчыта оҥостун, мин чиэһинэйинэн эттэхпинэ күҥҥэ 2500 игин тыһыынчаны оҥоробун. кытаатын киррэн туһанын, сымыйа буолбатах
Сураҕа Хабырылла Дьөгүөрэп,бастакы кэргэниттэн уоллаах эбит.Ким билэр суруйуҥ эрэ.
Леонтьев Максим аҕаабыыт туһунан,"Якутск вечерний" хаһыат суруйбута.Онно иккис кэргэнэ-Новгородова диэн ханнык нэһилиэгий? Билэр дьон суруйуҥ эрэ.
Оттон уола тоҕо Леонтьев Василий Никанорович диэний уонна Новгородованы чахчы кэргэн ылбыт дуо?
Надежда, ону билбэтим.Метрическэй кинигэҕэ ,Лөгөй таҥаратын дьиэтигэр(Бээрийэ) 1901 сыл аҕабыыттаабыт.Онно уола-Иннокентий төрөөбүт,кэргэнэ-Анна Фёдоровна диэн суруллубут.
|
madlad
|
{}
|
Олунньу уонна кулун тутар ыйдаа5ы иҺитиннэрии – 2019с. - 25 Июня 2019 - ДОУ "Сардаана"
Вторник, 04.08.2020, 09:06
Главная » 2019 » Июнь » 25 » Олунньу уонна кулун тутар ыйдаа5ы иҺитиннэрии – 2019с.
Олунньу уонна кулун тутар ыйдаа5ы иҺитиннэрии – 2019с.
Олунньу 4 күнугэр биһиги детсад тэрийбит «Счастливое детство» улуус таһымнаах уруһуй күрэҕэ түмүктэннэ. Бастакы миэстэни «Олоҥхо Кэскилэ» детсад иитиллээччитэ Иванова Вика, иккис миэстэни Захаров Ильмар («Родничок» детсад), Артамонов Леня («Кырачаан ымыылар» детсад) ыллылар. «Приз зрительских симпатий» номинация Мордовская Айыынаҕа («Олоҥхо кэскилэ» детсад) тигистэ
Олунньу 5 күнүгэр сыл аайы бэлиэтиирбит курдук детсадпыт төрөөбүт күнүн тэрийдибит. Оҕо сылын чэрчитинэн «Мин таптыыр детсадым» диэн уруһуй выставката оҥоһулунна, оҕолорго көрдөөх-нардаах оонньуулары-күрэхтэри детсадпыт талааннаах артыыстара-клоуннара ыыттылар, хас биирдии группаҕа минньигэс астаах повардарбыт тортары астаан күндүлээтилэр.
Олунньу 12 күнүгэр Февральскай семинар чэрчитинэн биһиги детсад базатыгар улуус таһымнаах семинар-практикум детсад физинструктордарыгар ананан ыытылынна. Биһиги детсад физинструктора Яковлева С.И. сахалыы хамсаныылаах оонньууларга мастер-класс көрдөрдө. Ону таһынан сахалыы остуол оонньууларыгар республика хас да төгүллээх чемпионнара Барашкова Е.И., Иванова Н.Н. бэйэлэрин сатабылларын көрдөрдүлэр, оонньуу быраабылатын быһааран өйдөттүлэр.
Олунньу15 күнүгэр «Великобритания – великая страна» диэн үлэһиттэр ортолоругар ыытыллыбыт акция түмүктэннэ. Акция түмүгүнэн 5700 рб киирдэ уонна «Дьэдьэннэр» английскай группа сайдар эйгэтин хаҥатыыга ананан иитээччигэ Спиридонова М.Р. туттарылынна.
Олунньу 18 күнүгэр Театр сылын көрсө Бэрдьигэстээх оҕо искусствотын оскуолатын театральнай кылааһын оҕолоро (салайааччы Мартынов К.Д.) «Доктор Айболит» остуоруйаны кырачаан оҕолорбутугар көрдөрдүлэр. Көрөөччүлэр олус сэргээн-кэрэхсээн көрдүлэр, үөрдүлэр-көттүлэр.
Олунньу 21 күнүгэр аҕа дойду көмүскээччилэрин күнүгэр анаммыт үгэскэ кубулуйбут строевой маршировка ыытылынна. Манна үс улахан бөлөх оҕолоро кыттыыны ыллылар. Бары тэҥҥэ биир киһи курдук хаамаллара, таҥастара-саптара тэҥэ биһиги иитээччилэрбит, төрөппүттэр ыкса ситимнээхтик үлэлииллэрин көрдөрдө.
Олунньу 22 күнүгэр кыра уонна орто бөлөхтөргө бырааһынньыктааҕы тэрээһиннэр ыытылыннылар. Ол курдук, кырачааннар эҕэрдэ концердара, орто бөлөххө «Пиратский квест в поисках сокровища» күрэх о.д.а. интириэһинэйдик аастылар.
Олунньу 26 күнүгэр Кэптин бөһүөлэгэр ыытыллыбыт Республиканскай военно-патриотическай күрэххэ биһиги детсад о5олорун командата кыттан 1 миэстэни ыллылар уонна «Бастыҥ военнай форма» номинация хаһаайыттара буоллулар. Күрэххэ оҕолору бэлэмнээн уонна салайан илдьэ сырыттылар физинструктор Яковлева С.И., иитээччи Дунаева Р.Е.
Кулун тутар 12-14 күннэригэр детсадпыт психолога Алексеева М.И., иитээччи Семенова Н.И. Дьокуускай куоракка ыытыллыбыт оскуола иннинээҕи үөрэхтээһин үлэһиттэрин Форумугар сылдьар үрдук чиэскэ тигистилэр.
Кулун тутар 14 күнүгэр үгэскэ кубулуйбут Үруҥ Уолан күрэх детсад бэлэмнэнии бөлөх уолаттарыгар ыытылынна. Манна кыайыылааҕынан Айсан Протопопов буолла.
Уолаттар эт-хаан өттунэн кыахтаахтарын, тулуурдаахтарын көрдөрдүлэр.
Кулун тутар 15 күнүгэр «Веселая гимнастика» кыргыттара (салайааччылар Яковлева С.И., Дунаева Р.Е.) улуустааҕы «Танцует Горный-2019» күрэххэ кыттан 1кы степеннээх Лауреат уонна «Зрительская симпатия» номинация хаһаайыттара буоллуллар.
Кулун тутар 19 күнүгэр детсад бэлэмнэнии бөлөх кэрэ кыргыттарыгар «Сардаана Куо 2019» күрэх ыытылынна. Кырачаан кыргыттар талааннарын, сыанаҕа чэпчэкитик тутта-хапта сылдьалларын көрдөрөллөрүн таһынан, ыйытыктарга эппиэттээтилэр. Түмүккэ «Сардаана Куо 2019» үрдүк ааты Алексеева Алиссия, «Кэрэчээнэ Куо» - Егорова Дайаана, «Мичийээнэ Куо» - Степанова Дарина, «Талаана Куо» - Колесова Сияна ыллылар.
Просмотров: 63 | Добавил: saina | Рейтинг: 0.0/0
|
madlad
|
{}
|
1941 сыл — Бикипиэдьийэ
(Мантан: 1941 көстө)
1937 1938 1939 1940 — 1941 — 1942 1943 1944 1945
Тохсунньу 22 — Аан дойду иккис сэриитэ: Британия уонна Британия Наассыйаларын Холбоһугун сэриилэрэ Ливия Тобрук куоратын Италия сэриилэриттэн былдьаабыттар.
Олунньу 12 — Ыарыһаҕы аан бастаан пенициллин көмөтүнэн эмтээн үтүөрдүбүттэр.
От ыйын 10 — Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Смоленскайдааҕы кыргыһыы саҕаламмыт.
Алтынньы 16 — Москубаҕа ньиэмэс аармыйата чугаһаабытыгар, үрдүкү салалта Куйбышев куоратыгар кистэлэҥ эвакуациятын кэнниттэн паника саҕаламмыт. Куоракка улахан аймалҕан, анархия буолбут, сүүһүнэн тыһыынча салайар үлэһит дьиэ кэргэттэрин кытары Москубаттан күрээбиттэр. Үс-түөрт хонугунан кытаанах миэрэлэр ылылланнар бэрээдэк олохтоммут, уулуссаҕа байыаннай уонна милиция патруллара тахсыбыттар.
Алтынньы 19 — Москубаҕа осада балаһыанньата биллэриллибит. Паниканы, анархияны, халабыры уонна маассабай дезетирдааһыны тохтотууга кытаанах миэрэлэр ылыныллыбыттар.
Алтынньы 30 — Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр АХШ бэрэсидьиэнэ Франклин Делано Рузвельт ленд-лиз быһыытынан кыттыгастыы дойдуларга 1 миллиард дуоллардаах көмө оҥорорго дьаһайбыт.
Сэтинньи 7 — Иккис аан дойду сэриитэ: «Армения» диэн госпиталь хараабылы ньиэмэс сөмүөлүөттэрэ тимирдибиттэр. Кырыымтан эвакуацияланан испит 5000 кэриҥэ киһи өлбүт.
Сэтинньи 7 — Москуба кыргыһыытын кэмигэр Кыһыл болуоссакка Өктөөп өрөбөлүүссүйэтин 24-с сылын бэлиэтиир байыаннай бараат буолбут. Бу бараат сэрии саамай ыарахан түгэнигэр Кыһыл Аармыйа уонна норуот сүргэлэрин көтөҕүүгэ улахан суолталаах буолбута.
Сэтинньи 10 — Кыһыл аармыйа Тихвин аннынааҕы утары кимэн киириини саҕалаабыт.
Сэтинньи 12 — Аан дойду иккис сэриитэ: Москуба аттыгар ол сыл аан бастаан тымныйыы буолбут (−12° C), сылаас таҥаһа суох ньиэмэстэри утары Кыһыл аармыйа хайыһардаах чаастарын бырахпыттар.
Сэтинньи 12 — Аан дойду иккис сэриитэ: сэбиэскэй «Червона Украина» кириэйсэр Севастополь иһин кыргыһыы кэмигэр тимирбит.
Сэтинньи 25 — Финляндия, Румыния, Болгария уонна ньиэмэстэр оккупациялаабыт сирдэригэр баар дойдулар Хорватия, Словакия, Дания Коминтерн утары пакт диэн сөбүлэҥҥэ холбоспуттар. Маны таһынан сөбүлэҥҥэ Япония оккупациялаабыт Кытай сорҕото киирбитэ. Бу сөбүлэҥи бастаан Германия уонна Япония 1936 с. түһэрсэллэригэр Сэбиэскэй Сойууһу утары хайысхалаах этэ, ол иһин "хомуньуус идеологията аан дойдуга тарҕаныытын хааччахтыырга" диэн соруктааҕа, кэлин 1939 с. Германия уонна ССРС ыккардыларыгар атын сөбүлэҥ (Риббентроп-Молотов пакта) түһэрсиллибитин кэннэ, Британияны уонна атын арҕаа дойдулары утары хайысхалана сылдьыбыта.
Сэтинньи 26 — Вице-адмирал Тюити Нагумо хамаандалаах дьоппуон флотун эскадрата Курил арыыларын Хитокаппу (Касатка) хомотуттан Пёрл-Харборга айанын саҕалаабыт.
Ахсынньы 5 — Аҕа дойду Улуу сэриитин кэмигэр Москуба иһин кыргыһыыга Кыһыл Аармыйа ньиэмэстэри утары кимэн киириини саҕалаабыт.
ССРС-тыын сэриилэһэртэн батымматахтарын иһин Британия Финляндияҕа, Венгрияҕа уонна Румынияҕа сэриини биллэрбит.
Ахсынньы 7 — Дьоппуон Императорскай флота АХШ Гавайитааҕы Перл-Харбор байыаннай баазатыгар соһуччу саба түспүт. Түмүгэр АХШ Чуумпу далайдааҕы флотуттан 4 линкор тимирдиллибит, өссө 4 линкор алдьаммыт, элбэх атын хараабыл кэккэттэн тахсыбыт. Ол эрэн сүрүн күүс — авианосецтар — бу кэмҥэ атын сиргэ баар буолан биэрбиттэр. Бу күн АХШ Дьоппуоҥҥа сэрии биллэрэн Аан дойду иккис сэриитигэр кыттыспыт.
Ахсынньы 8 — Перл-Харборга АХШ флотун урусхаллааһын сарсыныгар Дьоппуон сэриилэрэ Европа импиэрийэлэрин Азиятааҕы холуонньаларыгар биир бириэмэҕэ саба түспүттэр. Ол иһигэр Шанхайдааҕы дойдулар ардыларынааҕы олохсуйууга, Малайзияҕа, Сингапурга, Гонкоҥҥа, Таилаҥҥа уонна Филиппиныга. Өссө биир нэдиэлэнэн Голландия Ост-Ииндийэтигэр (Индонезияҕа ) сэриинэн барбыттара. Түөрт сылынан Аан дойду иккис сэриитигэр Дьоппуон кыайтарбытын кэннэ колонизатордар ити дойдуларга төннө сатаабыттара да кыаллыбатаҕа.
Ахсынньы 9 — Елец уонна Венев куораттар ньиэмэстэртэн босхоломмуттар.
Ахсынньы 11 — Германия уонна Италия Америка Холбоһуктаах Штааттарыгар сэриини биллэрбиттэр. АХШ эмиэ сэриини биллэриинэн хоруйдаабыт.
Польша Дьоппуон импиэрийэтигэр сэриини биллэрбит.
Ахсынньы 12 — Солнечногорскай уонна Сталиногорскай ньиэмэстэртэн босхоломмуттар.
Ахсынньы 25 — Керчь-Феодосия десаан эппэрээссийэтэ саҕаламмыт.
Ахсынньы 27 — билиэнтэн босхоломмут Кыһыл Аармыйа сулууспалаахтарыгар анаан сүүмэрдиир лааҕырдары оҥорор, кинилэр истэриттэн үспүйүөннэри уонна дезертиирдэри булар туһунан № 1069сс нүөмэрдээх ГКО уурааҕа тахсыбыт.
Ахсынньы 29 — Феодосия куоракка сэбиэскэй десант түһэриллибит.
Прокопьев Прокопий Яковлевич (Чуукаар) — саха суруйааччыта, тылбаасчыт.
Тохсунньу 5 — Хаяо Миядзаки — дьоппуон аниме режиссёра, продюсер, сценарист, суруйааччы уонна мангака.
Тохсунньу 12 — Кейметинов Василий Спиридонович — Баргачан, эбээн поэта, суруйааччыта, тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.
Олунньу 7 — Кондрашова-Доброскок Галина Андреевна, А. С. Пушкин аатынан Государственнай Нуучча драматическай театрын артыыһа, СӨ норуодунай артыыһа.
Олунньу 17 — Томилова Раиса Ивановна, Социалистическай Үлэ Геройа.
Олунньу 16 — Ким Чен Ир — 1994—2011 сылларга Хотугу Кэриэйэ басхана.
Олунньу 27 — Оконешникова Анастасия Петровна, уйулҕа үөрэҕин билимнэрин доктора, Хотугу Илин Федеральнай Университет профессора.
Кулун тутар 6 күнүгэр Бүлүү улууһун Кыргыдайыгар Алексеев Иван Егорович — Хомус Уйбаан, тыл үөрэҕин билимнэрин доктора, РФ уонна CӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СГУ профессора.
Кулун тутар 21 — Григорьева Люлия Николаевна, Саха Сирин ил уонна уобсастыба диэйэтэлэ.
Муус устар 7 — Федоров Афанасий Семенович, РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха АССР үтүөлээх артыыһа.
Бэс ыйа — Поликарпов Егор Михайлович — саха биллиилээх мелодиһа.
Бэс ыйын 22 — Харитонов Павел Николаевич — Ойуку, поэт, прозаик, литератураны ырытааччы.
Балаҕан ыйын 30 — Мыреева Анастасия Никитична, тыл үөрэҕин билимнэрин доктора.
Алтынньы 28 — Светлана Николаева — 1986-1991 сылларга Саха АССР култууратын миниистирэ, СӨ народнай хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ социальнай сулууспатын туйгуна, Амма улууһун Ытык олохтооҕо.
Сэтинньи 15 — Гоголев Анатолий Игнатьевич, этнограф, история билимнэрин доктора.
Ахсынньы 29 — Абый нэһилиэгин Муҥурдааҕар Николай Соломов — 1998 с. Ил Түмэн бэрэстэбиитэллэрин палаататын бэрэстээтэлэ, Арассыыйа Федеральнай Мунньаҕын Сүбэтигэр Саха Сириттэн чилиэнэ, 2003—2005 сс. — Ил Түмэн үһүс ыҥырыытын бэрэстээтэлэ.
Ионова-Андросова Мария Николаевна (1864—1941), олоҥхоһут, ырыаһыт.
Абрамов Николай Алексеевич — Кынат (1868—1941), биллиилээх олоҥхоһут.
Олунньу 11 — Эмануил Ласкер (1868 төр.), ньиэмэс саахыматчыта уонна математига, саахымакка аан дойду иккис чөмпүйүөнэ (1894 сылтан 1921 сылга диэри).
Атырдьах ыйын 31 — нуучча поэтессата Марина Цветаева
Алтынньы 9 — Романов Никон Семенович, саха маҥнайгы учуонайдарыттан биирдэстэрэ.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=1941_сыл&oldid=380925»
Последний раз редактировалась 15 Ыам ыйын 2022 в 11:36
Бу сирэйи бүтэһигин 11:36 15 Ыам ыйын 2022 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Акционеры «Ростелекома» одобрили дивиденды и избрали новый совет директоров | Новости партнеров | АиФ Белгород
1. Кирилл Александрович Дмитриев ;
2. Антон Андреевич Златопольский ;
3. Сергей Борисович Иванов ;
4. Андрей Леонидович Костин;
5. Михаил Эдуардович Осеевский;
6. Вадим Викторович Семенов;
7. Антон Алексеевич Устинов;
8. Николай Викторович Цехомский;
9. Дмитрий Николаевич Чернышенко;
10. Елена Владимировна Шмелева;
11. Алексей Андреевич Яковицкий.
1. Игорь Вячеславович Беликов ;
2. Павел Владимирович Бучнев;
3. Валентина Федоровна Веремьянина;
4. Андрей Николаевич Канцуров;
5. Михаил Петрович Краснов ;
6. Андрей Григорьевич Семенюк;
7. Анна Викторовна Чижикова .
|
madlad
|
{}
|
Өрүс порда «Старвей» хампаанньаҕа холбосто — Эдэр Саас
· - Айан суола - Олох-дьаһах
Сэтинньи 15 күнэ, 14:13, 2017
Сэтинньи 2 күнүгэр «Дьокуускайдааҕы өрүс порда» уонна «Старвей» хампаанньалар холбоһор дуогабардарыгар илии баттанна. Онон «Дьокуускайдааҕы өрүс порда» атын бас билээччилэннэ.
Экспертэр этэллэринэн уонна саҥа хаһаайын сабаҕалааһынынан, икки улахан хампаанньа баайдарын-дуолларын, үптэрин-харчыларын биир сиргэ түмүүлэрэ Иркутскай уобаласка уонна Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр өрүс тырааныспара сайдыытыгар улахан төһүү күүһүнэн буолуоҕа. Уунан таһаҕаһы тиэйии түргэтиэ, өрүһүнэн сырыы табыгастаах буолуоҕа. Ол эрээри салалта кэҥээбитинэн сибээстээн, уунан сырыыга уларыйыылар тахсыахтарын сөп. «СӨ Тырааныспарын уонна суол хаһаайыстыбатын министиэристибэтин өттүттэн өйөбүл суох буоллаҕына, пассажирдары таһыыга харгыстар үөскүөхтэрин, маршруттар тохтотуллуохтарын сөп,»- диэн «Дьокуускайдааҕы өрүс порда» хампаанньа дириэктэрэ Радий Васильев бэлиэтээн эттэ. Ол курдук, «хампаанньаҕа үп киллэрбэт маршруттарынан» Дьокуускай — Алдан, Дьокуускай — Эдьигээн уонна Дьокуускай — Өлүөхүмэ маршруттар буолаллар. Аллараа Бэстээххэ туорааһын киирсибэт.
Владимир Кожокарь, «Старвей» хампаанньалар бөлөхтөрүн дириэктэрэ:
— Хампаанньаларбыт холбоспуттарын түмүгэр Өлүөнэ өрүһүнэн навигация табыгастаахтык барыаҕа. Маннааҕы өрүс тырааныспарынан дьарыгырар кыра уонна орто тэрилтэлэри кытта ыкса үлэлэстэхпитинэ, дьон-сэргэ уу айанынан туһанарыгар барыстаах буолуоҕа.
«Дьокуускайдааҕы өрүс порда» иркутскайдар илиилэригэр киирдэ
навигация РадийВасильев речпорт
Комментариев к записи Өрүс порда «Старвей» хампаанньаҕа холбосто нет
|
madlad
|
{}
|
Киһи-аймах бас билиитэ — Бикипиэдьийэ
Киһи-аймах бас билиитэ
Киһи-аймах бас билиитэ (Public Domain, Обще́ственное достоя́ние) — ааптар үп көрдүүр бырааба бүппүт эбэтэр олоччу суох айымньылар бөлөхтөрө. Сороҕор киһи-аймах бас билиитинэн патеннарын болдьоҕо бүппүт айыылары (изобретения) ааттыыллар. Киһи-аймах бас билиитигэр киирбит айымньылары ким баҕарар тарҕатар уонна көҥүл туһанар кыахтаах.
Киһи-аймах бас билиитигэр киирбит айымньылары ханнык баҕарар киһи ааптарга үп төлөөбөккө туһаныан сөп. Ол гынан баран ааптар бу айымньыны айбыта, аата-суола куөмчүлэниэ суохтаах, ааптар үтүө аата харыстаныахтаах уонна көмүскэнэр бырааптаах.
Киһи-аймах бас билиитигэр көһүү болдьоҕо уонна бэрээдэгэ араас дойдуларга тус-туспалар. Арассыыйаҕа Киһи-аймах бас билиитэ буолбут айымньы АХШ-ка өссө ааптар быраабынан толору көмүскэниэн сөп, эбэтэр төттөрүтүн АХШ-ка Киһи-аймах бас билиитэ буолбут айымнь Арассыыйаҕа өссо да оннук буола илик буолуон сөп. Европа үгүс дойдуларыгар киһи-аймах бас билиитигэр ааптар өлбүтүн эбэтэр айымньы киэн эйгэҕэ тахсыбыта 70 сыл ааспытын кэннэ көһөр.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Киһи-аймах_бас_билиитэ&oldid=280870»
Последний раз редактировалась 8 Кулун тутар 2013 в 21:21
Бу сирэйи бүтэһигин 21:21 8 Кулун тутар 2013 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Ольга Балабкина: "Ыалдьааччы ахсаана төһө да аҕыйаатар, сэрэхтээх буолууну намтатар сыыһа!" - Эдэрсаас – сахалыы сонуннар – новости на якутском языке
Ольга Балабкина: «Ыалдьааччы ахсаана төһө да аҕыйаатар, сэрэхтээх буолууну намтатар сыыһа!»
СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Ольга Балабкина, олунньу 10 күнүгэр Суһал ыстаап брифинин ыытта.
Суһал ыстаап салайааччытын солбуйааччы биллэрбитинэн, ааспыт күҥҥэ өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 81 киһи саҥа коронавируснай инфекциянан сутуллубут. Олортон 34 киһитэ киин куорат олохтоохторо. Мииринэй улууһугар 14 саҥа ыарыһах көстүбүт, Томпоҕо 12 түгэн бэлиэтэммит. Атын улуустарга 5 киһи иһинэн ыарыы түгэннэрэ бэлиэтэммиттэр. Уопсайа 13 улууска коронавируһунан сыстыһыы бэлиэтэммит, атын улуустарга нэдиэлэ кэриҥэ, сорохторго уон күнтэн ордук, ыарыы сибикитэ көстүбэтэх.
— Ыарыы тэтимэ төһө да намтаатар, сэрэхтээх буолууну намтатар олох сыыһа — диир Ольга Валерьевна, — хааччахтары уһулуу эрэгийиэммит уратыларын учуоттаан ыытыллыаҕа.
Бүгүҥҥү күн ордук сэрэхтээх түгэнэ — ыраах сытар сэлиэнньэлэргэ ыарыы сибикилэрэ көстүүтэ. Томпо, Уус Майа, Өймөкөөн, Өлүөхүмэ улуустарын ыраах сытар дэриэбинэлэригэр, ыарыы туруоҕуттан коронавируска сутуллуу бэлиэтэммэтэх сирдэригэр саҥа ыалдьыбыт дьон көстүбүттэр. Суһал ыстаап бу сэлиэнньэлэри хонтуруолга ылбыт.
Вакциналааһын тэтимин түһэрбэккэ барарын бэлиэтээн эттэ, элбэх киһи быһыы иккис түһүмэҕин ааһан эрэр эбит. Ольга Балабкина кырдьаҕас дьону волонтердарга эрийэн, көмөлөһүннэрэн быһыыны ыла тиийэллэригэр ыҥырда.
Педагогтары вакансия онлайн дьаарбаҥкатыгар ыҥыраллар
Үөһээ Бүлүү күнүгэр аэропуорт дьиэтэ үлэҕэ киллэрилиннэ
|
madlad
|
{}
|
Күннээҕи түбүктэн иллэҥ буолуохпут эрэ кэрэх, кэпсэтэр кэпсэтиибит тура сыстаганнаах дьаҥ туһунан буолла. Ону-маны аахпыта, ол-бу сураҕы истибитэ буола-буола, бэйэ икки ардыгар бу ыарыы хаһан бүтүөн сөбүн сабаҕалыыбыт. Онтон чараас эйгэлээх, айылҕалаах дьон манна туох санаалаах эбиттэрий? Кинилэри кытта кэпсэтиибин сурукка тистим.
Домнуура: “Ыарыы иккис сүүрээнэ муора долгунун курдук улахан буолан көстөр”
Көрбүөччү, сүтүгү булааччы Пелагея Захарова-Домнуура айаннаан иһэр эбит. Айанын быыһыгар кылгас кэмҥэ хоруйдуу түстэ:
– Мин санаабар, хаҥас туһаайыыттан кэлбит ыарыы. Улахан, кырдьаҕас ыарыы. 60-чалаах киһи саҕа саастаах диэн көрөбүн. Нууччалыы, дьобуруопалыы мөссүөннээх курдук. Дьон сиэрэ-майгыта алдьанна. Бэйэ-бэйэҕэ харыстабыллаах сыһыан мөлтөөтө, арахсыы элбээтэ, бэйэ иннин эрэ көрүнүү буолла. Таҥнары тардыы, аат былдьаһыы да баар. Уопсайынан, билигин уустук кэм кэлэн турар. Таас саҕа хайаҕа кэлэн иннэн турабыт. Ону мүччү түһүөхпүтүн наада. Ыарыы билигин тохтуур санаата суох. Аан дойдуну барытын сутуйда. Икки атахтаах кутталга олорор буолла. Сүрэҕэлдьээбэккэ илиини суунан иһэрбит, куһаҕаны санаабакка, чөл-чэгиэн куттаах-сүрдээх буоларбыт наада. Сөбүгэр сэрэнэр ордук. Олус уйан, куттаҕас киһи кэбирэх буолар. Оннук киһини ыарыы түргэнник булар. Итэҕэйбэт да дьон баар. Бу – докумуоҥҥа эрэ суруллар сымыйа ыарыы буолбатах. Дьиҥ-чахчы баар ыарыы. Сылаабайдыыр, тымныйар түгэҥҥэ охсон таһаарыан сөп. Өр соҕус барар чинчилээх. Иккис долгун кэлиэ. Муора долгунун курдук улахан буолан көстөр. Дириҥник ыалдьыбыт киһи, хомойуох иһин, кыайан өрүттүбэт ыарыыта. Хааччаҕы уһуллахтарына даҕаны, харыстана сылдьаргытын умнумаҥ. Элбэх дьон тоҕуоруһар сириттэн туттунуҥ. Айылҕаҕа, салгыҥҥа чугас буолуҥ. Айылҕа ыраастыыр күүстээх. Сахалыы иҥэмтэлээх аһы аһааҥ, күнтэн күүс-уох ылыҥ. Саха киһитэ тулуурдаах. Ол хааммытыгар баар. Онон, бу уустук кэми этэҥҥэ мүччү көтүөхпүт диэн эрэбин.
Хоту Күннэй: “Айылҕабыт быыһыыр кыахтаах”
Күннэй Дьяконова-Хоту Күннэй – айылҕалаах эмчит:
– Коронавирус диэн уруккутан баар ыарыы. Сэттис кылааска үөрэнэ сырыттаххына, биология уруогар үөрэппиппитин өйдүүбүн. Билиҥҥи дьаҥ киэбэ-халыыба атын. Химиянан уларыйан, атыннык мөссүөннэнэн, дьүһүн кубулуйан кэлбит. Бу балаһыанньа кэккэ уруккулуу олохпут тохтуоҕа. Атын олох кэлэн эрэр. Дьон бэйэ-бэйэтигэр сыһыана уларыйыаҕа, сэрэхтээх буолуоҕа. Түргэнник итэҕэлгэ киирэн биэриэ суоҕа. Айар буоллахха, үчүгэйи эрэ айыахха наада. Куһаҕаны айан, оҥорон таһаардахха, икки төгүл охсуулаах буолар. Биһигини бу уустук кэмҥэ айылҕабыт быыһыыр, өрөһүйэр кыахтаах. Уубут, салгыммыт, оппут-маспыт. Саха барахсан айылҕа оҕото буоллаҕа. Бу ыарыныы икки долгуннаах диэн көрөбүн. Иккис долгуна биһиги дойдубутугар кыһын тоҥоруу саҕана кэлэр сибикилээх. Дьон ону эрдэттэн билэн олоруоҕа, бэлэмнээх көрсүөҕэ. Сыл кэриҥэ спираль курдук эргийэ көтө сылдьыаҕа. Бачча күүстээх ыарыы иһэр эбэтэр төттөрүтүн намыраан кэлиэ диэн быһа-бааччы этэн кэбиспэппин. Ыарыы аата ыарыы. Туох үчүгэйдээх буолуой?!
Кулан: “Кыһын намырыа”
Александр Артемьев-Кулан, саха төрүт култууратын, үгэһин тарҕатааччы, алгысчыт.
– Бу ыарыы туһунан туох санаалааххыный?
– Өр кэмҥэ дьиэҕэ хаайыллан, харантыыҥҥа олорон, дьон кэлин сылайа быһыытыйда быһыылаах. Сиҥҥэ түһүү баар диэн көрөбүн. Улахан куораттарга дьон соччо-бачча харыстаммат буолбут. Истэн-кэпсэтэн биллэххэ, ыалдьан баран үтүөрбүт да киһи элбэх эбит. Хроническай ыарыылаах, сааһырбыт дьоҥҥо кутталлаах ыарыы. Синигэр түһүү уопсай сүүрээнигэр оҕустарбакка эрэ, сэрэнэн сылдьаллара ордук. Тыҥа диэн тыынар уорган. Көҥүлү көрдөрөр уорган буолар. Ис көҥүлү. Тыынар уорганын үлэтэ мөлтөх буоллаҕына, киһи көҥүлэ бааллан, санаата ооонньоон, муунтуйан барыан сөп. Киһи ис көҥүлүн туораттан ким да кыайан күөмчүлүүр, быһар кыаҕа суох. Бэйэҥ бэйэҕиҥ салайынарын наада. Онон, бэйэни көрүнэ, санааны түһэрбэккэ, кутү-сүрү аймаабакка сылдьар ордук. Айылҕаҕа дьаҥ элбэх. Уоспаттан, чуматтан, “испанкаттан” төһөлөөх киһи өлбүтэй...
– Эн санааҕар, бу ыарыы соруйан айыллан оҥоһуллубут ыарыы дуу эбэтэр, этэллэрин курдук, хамсыыр-харамайтан тарҕаммыт дуу?
– Туох барыта айылҕаттан көҥүллээх эрэ буоллаҕына, тарҕанар, киэҥ эйгэни сабардыыр. Дьон соруйан айан тарҕаппыт да буоллаҕына, ол аата айылҕа ону көҥүллээбит диэн өйдүөххэ сөп. Көҥүлүн биэрбэтэҕэ эбитэ буоллар, хайдах да гыммыттарын, тугу да айбыттарын иһин кыайан тарҕаныа суоҕа этэ. Онон соруйан оҥоһуллубут дуу, оҥоһуллубатах дуу ыарыы буолара суолтата суох. Дьону үөрэтэргэ, уларытарга, сиргэ чугаһытарга айылҕа көҥүллээбит диэн өйдүүбүн.
– Хамсык хаһан букатыннаахтык араҕыай?
– Бэйэ-бэйэбитигэр харыстабыллаах сыһыантан эмиэ улахан тутулуктаах. Симмитигэр түстэхпинэ, уһатан-кэҥэтэн кэбиһиэхпитин сөп. Ис култуурабытыттан эмиэ тутулуктаах. Сылы сыллаан барыа суоҕа дии саныыбын. Күһүн иккис сүүрээн кэлиэҕэ. Ол кэннэ кыһын диэки намыраан барыаҕа.
– Туох дьайыылаах буолуой?
– Биһиги биир уопсай улахан систиэмэҕэ олоробут. Онон дойдубутун туохха оҕустарар да, онно биһиги эмиэ таарыллабыт. Бу ыарыы киһи ис туругар дьайыылаах буолуо. Икки атахтааҕы айылҕаҕа чугас оҥоро сатыыр. Бу балаһыанньаттан элбэх киһи тыаҕа таласта. Тыа сиригэр дьиэлээх-уоттаах, астаах-үөллээх буолар үчүгэй эбит диэн санааҕа аҕалла. Араас уустук быһыы-майгы, улахан хамсааһын буолан хаалар түгэнигэр сири кытта ситимнээх, экэнэмиичэскэй өттүнэн бэйэбитин хааччынар кыахтаах буоларбыт наада. Цивилизацияны наһаа күүстээх дии саныыбыт. Ис дьиҥэр киирдэххэ, оннук буолбатах. Куйаар ситимин үйэ-саас тухары баар буолуоҕа диибит. Күн уота хамсаан, биир күн эмискэ мэлис гынан хаалыан эмиэ сөп. Дойду, өрөспүүбүлүкэ, ыал таһымыгар эмиэ хааччыллыылаах буоларбыт кэм ирдэбилэ буолла. Уопсайынан, бу ыарыы сиртэн тэйимэҥ диэн эттэ. Айылҕа тургутан көрдө. Өссө да тургутан көрүөн сөп. Дьиҥэ, Саха сирэ уһун үйэлэнэргэ, сөбүгэр көрүнэн сырыттахха, доруобайаны тупсарарга табыгастаах дойду. Салгына ырааһа, айылҕата үчүгэйэ. Биир сиргэ хааллан, олорон хаалымыахха эрэ наада. Оннук киһини айылҕата сабан кэбиһэр. Онон, сахам дьоно, салгыҥҥа сылдьыҥ, хамсаныҥ, сиртэн тэйимэҥ.
Сырдык: “Харчы иччилэммит сирин буулуур ыарыы”
Биоэнергетик Алексей Божедонов-Сырдыктыын кэпсэтиибин ааҕыҥ.
– Сыстыганнаах дьаҥ хаһан тохтуо дии саныыгыный?
– Үс сыл тухары барыа. Сотору өссө иккис сүүрээн кэлиэҕэ. Дьон духуобунай култуурата намыһаҕыттан ыарыы үөскээтэ. Үрдүк айыылар айан ыыттылар. Дьаҥ духуобунастара намыһах, харчыга охтубут дойдуларга – Дьобуруопаҕа, Эмиэрикэҕэ – элбэх киһини сутуйда. Онтон таҥараҕа үҥэр, махтанар дойдуларга, холобур, Индияҕа тарҕаммата. Африканы букатын да таарыйбата дииллэр. Бэл, Вьетнамҥа аҕыйах киһи ыарыйда. Харчы иччилээх сири буулуур ыарыы. Киһи үс кутун үһүөннэрин сайыннарыахтаах. Буор куту сайыннарар туһугар эккин-сииҥҥин уһугуннарыахтааххын, хамсаныахтааххын, хаамыахтааххын. Салгын кут – аура. Ийэ куту сайыннарарга үрдүкү айыыларга махтаныахтааххын. Көрдөһүү буолбатах, махтаныы.
– Саха сиригэр төһө охсуулаах буолуой?
– Саха сиригэр сымнаҕас соҕустук ааһыа. Өлүү 1 %-ҥа тэҥнэһэр. Тоҕо диэтэххэ, Саха сиригэр харчы аҕыйах. Улаханнык ыалдьар, бараллара чугаһаабыт дьону эрдэлэтэр. Москубаҕа – 7-8 %. Онно элбэх харчы хамсыыр.
– Оннук түгэнигэр улуустарбытын таарыйбат буоллаҕа?
– Тыа сиригэр элбэх харчы суох. Дьон күннээҕинэн аһаан-таҥнан, иитиллэн олорор. Ол иһин таарыйыа суоҕа дии саныыбын. Ковид дьадаҥы дьоҥҥо суох. Духуобунаһы өрө туттахха: хаамтахха, эрчилиннэххэ, махтаннахха – бу ыарыы тыыппат.
Чараас эйгэлээх, айылҕалыын ыкса ситимнээх дьоммут бүгүн-сарсын эрийээр диэн уһата-кэҥэтэ барбакка, судургутук сөбүлэһэ охсон хоруйдуу оҕустулар. Үлэлии-хамсыы, айанныы олороллорун аахсыбакка, санааларын үллэһиннилэр.
Кэпсэтиим түмүгэр бу сүгүн-ааһан араҕан биэрбэккэ буулаабыт сыстыганнаах дьаҥмыт икки долгуннаах эбит диэн өйдөөтүм. Ол күһүөрү-кыһын бу диэки кэлиэх курдук. Иккис долгуну балай эмэ улахан курдук эттилэр. Сорох кэпсэппит дьоммуттан онно төһө киһи ыалдьыан, төһө охсуулаах буолуон сөбүн ыйыппыппар эппиэттииртэн тутуннулар. Айылҕаҕа чугас, сири кытта ситимнээх буоларбытыгар сүбэлээтилэр.
Ыйыталаста Диана КЛЕПАНДИНА.
0 Валентина 17.08.2020 07:43
Дорооболоруҥ,мин улахан сүтүктэнним ,сатаан булбакка утуйбат да буоллум.Миэхэ бука баһалыста сүтүгү булар Домнуура ном.булан биэриэххит дуо? Махтал
|
madlad
|
{}
|
Тыл этилиннэ - ОХ БАРДА - Сахалыы
5 января 10:22 563
төһөннөн көнө сүрүннээх
оччоннон ыраах охсор
Туох барыта БИИР КЭМ хамсыы турар: "Online"
ол тула мөхсөбүт (Дьылҕа)
7. Дьылҕа Тойон
Тыл дьайыыта "Мин эттим - эһиги иһиттигит" диэн этиллэр. Истии кэнниттэн өссө быһаарыы ылыныллар.
МАСОННАР илин саҕахха олорон
быһаараллар үһү диэни
"ХАННА ЭРЭ ДОЙДУ БААР
онно барыта ТАҤНАРЫ үһү"
"Восток - ДЕЛО ТОНКОЕ" дииллэр.
"Восток - ДЕЛО РЕЛИГИОЗНОЕ, САКРАЛЬНОЕ" (Рядовой).
Киһини өйө-санаата салайар. Ол иһин өй-санаа, таҥара үөрэхтэрэ дьоҥҥо туһаны оҥороллор.
Салгын Кут - КӨЙ САНАА
Буор Кут - БАҔА САНАА
Ийэ Кут - ЫРА САНАА
Биһигини туох-хайдах-ханнык САНАА эргийэрин
Салгын Кут - КӨРҮӨХХЭ
Буор Кут - БИЛИЭХХЭ
Ийэ Кут - ӨЙДҮӨХХЭ
киһиэхэ САНАА мээнэ киирбэт
туох эрэ төрүөттээх
"тыл этилиннэ - ОХ БАРДА"
булуута (олохсуйуута, охсуута-күүһэ-уоҕа).
Олох - "ЛОГИКА"
ТЫЛ-ӨС - киһи САНААтын СҮРҮНэ (тутааҕа)
"СОЗНАНИЕ (в начале было СЛОВО)"
САНААЛАРЫ ТЫЛ-ӨС СҮРҮННҮҮР (сүрүннээбит) диэн
Улахан таҥара үөрэхтэрэ "Сначало было слово" диэн этиини тутуһаннар, ким эрэ эппитин үтүктэннэр диктатуралары үөскэтэн сылдьаллар. Сахалыы таҥара үөрэҕэ "Туох барыта икки өрүттээх" диэн айылҕа уларыйан биэрэр тутулугун тутуһарыттан диктатураны үөскэппэт.
С НАЧАЛА (саҕаланыаҕыттан) БЫЛО СЛОВО диэн
эмиэ РЕЛОГИЯ буолар:
Бастакыттан ТЫЛ-ӨС БААР ЭТЭ дииллэрэ
"В НАЧАЛЕ (саҕаланыытыгар, сүрүннэниитигэр) БЫЛО СЛОВО" диэн
"...И СЛОВО БЫЛ БОГ"
ТЫЛ-ӨС СҮРҮННЭЭБИТ (сүрүннэнмит, үөскээбит) диэн
Киһи кыыллартан ураты көрүҥҥэ
Айылҕаҕа үөскүүр тыастартан, дорҕооннортон хомуллан саха тыла үөскээбит. "Палк" диэн куһаҕан түһэр тыаһа буолар. Ол иһин "па" дорҕоон олус куһаҕан. "Па-па" буоллаҕына куһаҕана өссө улаатар. Эр дьон өйдөнөн бу куһаҕан тылынан бэйэлэрин ааттатыа суоҕа этилэр. Бүгүҥҥүттэн ыла миигин маннык куһаҕаннык ааттаама диэтэххэ туолар кыахтанар.
Саха дьоно куһаҕан дьайыылаах "ма", "па" дорҕооннортон босхолоннохторун оҕолору иитиитэ табыллыа этэ.
Аҕа өйө-санаата күүһүрдэҕинэ миигин субу күнтэн ыла аҕа диэн ааттаа диэн оҕотугар этэр кыахтанар.
АЙЫЫ / АНЬЫЫ
КУҺАҔАН / ҮЧҮГЭЙ
АЙЫЛҔА / АБААҺЫ диэни өйдүөхтээх этиҥ
көннөһүн (Салгын Кут)
билин (Буор Кут)
өйдөн (Ийэ Кут)
Киһи барыта итэҕэстээх-алҕастаах-сыыһалаах
салгыы САЙДАР кыахтанар
Саха эр дьоно күүһүрэн, бэйэлэрин билинэн эрэллэр. Куһаҕан дорҕооннор хаһан да уларыйбаттар, куһаҕаннарын оҥоро сылдьаллар, оҕо өйүн-санаатын буорту оҥороллор. "Па" диэн куһаҕан, сириини, сиргэнэри үөскэтэр дорҕоон буолар.
Дьахталлар батталларыгар түбэһэн хаалбыт эрэ дьону босхолуур туһугар уолаттары уонна кыргыттары тус-туспа детсадка, оскуолаҕа үөрэтиини киллэриэххэ.
"Дьахтар кулгааҕынан таптыыр" диэн этии эргэ тахсар дьахталлар уһун тыллаах албынньыттарга, бэлэмнэригэр олоруохтарын баҕалаахтарга киирэн биэрэллэрин элбэттэ. Сайдыылаах буор куттаах, көрсүө, сэмэй майгылаах үлэһиттэр туоратыллар буоллулар.
|
madlad
|
{}
|
Петр Гоголев: Өрөгөй үктэллээх Улуу Кыайыы суолтата хаһааҥҥытааҕар да ордук күүһүрэр | Государственное Собрание (Ил Тумэн) Республики Саха (Якутия)
Эйэлээх олох иһин уоттаах кыргыһыыларга, хаан тохтуулаах киирсиилэргэ биһиги биир дойдулаахтарбыт хорсуннук сэриилэспиттэрэ, Ийэ сири өстөөхтөн босхолуур туһугар сырдык тыыннарын толук уурбуттара. Бу кэмҥэ тыылга Сахабыт сирин дьоно-сэргэтэ килбиэннээх үлэтинэн Улуу Кыайыыны уһансыбыта.
Аан дойду историятын хаамыытыгар сабыдыаллаабыт ыар сүтүктээх уонна өрөгөй үктэллээх Улуу Кыайыы суолтата хаһааҥҥытааҕар да ордук күүһүрэр. Ону биһиги, кыайыылаах көлүөнэ ыччата, мэлдьи өйдүү-саныы сылдьыахтаахпыт.
Эһээлэрбит, аҕаларбыт сырдык ааттара, норуоттарын иннилэригэр оҥорбут өҥөлөрө биһигини барыбытын сомоҕолуур күүстээх. Ол туоһута – Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарын ыччата параадка тахсан, хас эмэ тыһыынчанан киһилээх «Тыыннаах полк» холуонналарыгар бэйэлэрин чугас дьонун мэтириэттэрин тутан, үтүө ааттарын үйэтитэн сэлэлии хаамсыыта.
Ил Түмэн сэрии кыттыылаахтарыгар, тыыл бэтэрээннэригэр, ити ыар кэм оҕолоругар, огдооболоругар улахан болҕомтотун уурар, онно олоҕуран, кинилэргэ дьоһуннаах усулуобуйаны тэрийэри өйүүр-үбүлүүр сокуоннары ылынар.
Ытыктабыллаах Сахабыт сирин олохтоохторо! Бу күн кыайыылаах көлүөнэҕэ дириҥ махталбытын биллэрэр, кинилэргэ булгуруйбат санааларын уонна Ийэ дойдуларыгар тапталларын иһин сүгүрүйэр ытык күммүт үүммүтүнэн эҕэрдэлиибин. Эйэлээх олоҕу туойуоҕуҥ, дьоллоох-соргулаах сарсыҥҥыбытын түстүөҕүҥ!
Опубликовано: 8 мая, 2019 - 17:24
|
madlad
|
{}
|
“Айылҕа оҕолоро” уонна бэлиитикэ - Yakutians.com
“Айылҕа оҕолоро” уонна бэлиитикэ
Күн бүгүн Саха сиригэр эрэ буолуо дуо, Арассыыйаҕа бүтүннүүтүгэр даҕаны, бырамыысыланнас сайдыытын аан дойду үрдүнэн утараллар. Биллэн турар, Арҕааҥы дойдулар, соҕурууҥу да, илиҥҥи да “партнердарбыт” Арассыыйа экэниэмикэтэ сайдарын туһугар “таҥараҕа үҥпэттэрэ” биллэр буоллаҕына, саамай күүстээх уонна сэрэхтээх утарсыыны бэйэбит оҥоробут диэххэ наада. Ол үүт-үкчү ураҕас икки уһуктааҕын курдук — үчүгэйдээх даҕаны, куһаҕаннаах даҕаны.
Онуоха анал доктрина баар — экологизм диэн аатырар. Бэлиитикэ идеологията. Ол эбэтэр, бу идеологияны туһанааччылар, глобальнай “сүүлүктэр”, дьону салайар үнүстүрүмүөннэрэ, бырастыы гыныҥ, “муннуларыттан сиэтэр” дөрөлөрө! Экологизм өйдөбүлэ бэрт судургу. Айылҕаҕа, тулалыыр эйгэҕэ, дьоҥҥо-сэргэҕэ, кыылга-сүөлгэ хааппыла да саҕа омсолоох дьайыыта суох олох олоруохтааххын диэн. Саамай үчүгэйэ — тугу даҕаны оҥорбокко (производство), буруо-тараа, сыт-сымар таһаарбакка. Оонньуута суох, сотору утуруктуурбут иһин нолуок төлүүр буолуохпут. Бырамыысыланнас сайдыытын, атом энергиятын, ньиэби-гааһы туһаныыны, ГЭС быһыттарын тутууну уо.д.а. утарыы. Быһата, бэйэҕит билэҕит, бу идиэйэни күн бүгүн “от күөхтэр” (Гринпис) кэрэх оҥостон сылдьаллар.
Истиэххэ үчүгэй баҕайы эрээри, бырамыысыланнаһа суох сотору аччыктаан “иһиҥ адаарыйыан” сөп. Онуоха эбии онтон экология тупсан кэлбэт диэн буолар. Холобур, атом энергиятын кыччата сатаан аччарыһыы түмүгэ хайдаҕый? Дуона суох 4,88% кыччатыыны улахан ситиһии курдук айаатааһын баар эрээри, ону тугунан солбуйбуттарый? Тыал да, күн да генерациятынан, “кукуруза уматыгынан” буолбатах, таас чоҕу оттон будулуппуттар! Былыргылыы таас чоҕу буруолатыы 30,3% үрдээбит. Онон төһөнөн энергетика хат сөргүтүллэр тыкпаларын (воспроизводимые источники энергии — ВИЭ) диэҥҥэ көһө сатыыбыт да, билиҥҥитэ, былыргыга төннөр эбиппит. Оттон кумааҕы оҥорор собуоттары сабыы, докумуон эргиирин барытын “сыыппараҕа” көһөрүү туохха тиэрдибитий? “Электроннай мусор” диэн баар эбит, туохха кыайтарбат, хаһан да сытыйбат-ымыйбат бөх. Билигин онтуларын Африкаҕа, акыйаан арыыларыгар мунньа сыталлар.
“Айылҕа оҕотун” айылгыта
Айылҕа баайа күн бүгүн үксэ кыра-хара омуктар дойдуларыгар баар. Этэргэ дылы, “айылҕа оҕолорун” сирдэригэр. Африка, Аан Илин, Сибиир уонна Саха сирэ… Экологизм идеологията ол быһыытынан олус судургу: туох барыта айылҕаны кытта сибээстээх. Киһи уонна айылҕа. Айылҕа өстөөҕө — киһи. Бүттэ, атын туох да суох! Айылҕа оҕолоро, барытын утарыҥ, эһигини сии сатыыллар диэн.
Бу ааспыт үйэ 70-с сылларыгар, тоҕо эрэ Африкаҕа, Аан Илиҥҥэ эбэтэр Сибииргэ буолбакка, Арҕааҥы дойдуларга үөскээбит идеология. Колониялартан сир баайын хоро таһыыны тугунан солбуйбуттарай? Дуоллары кыһыл көмүскэ “баайыыны” суох оҥорон баран, сир баайын аһаҕастык былдьаан ылбакка, ньуолбардаан ылар албас идеологията. Онуоха эбии конкурент дойдулар күттүөннээҕи оҥорон таһаарбаттарын туһугар охсуһар улуу күүһү үөскэтии. Халлааны “буруолатаҕыт”, экологияны буорту гынаҕыт диэн буолар. Ол эрэн Киототааҕы боротокуолга “сайдыылаах” дойдулартан кимнээх “силлиэхтэрин да баҕарбаттарый”? Аан дойдуну муннуттан сиэтэр АХШ. Ону кытта “кыһыл көмүс миллиард” испииһэгэр сылдьар Канада.
Сахалар, туох да диэбит иһин, төрүөхпүтүттэн “экологизм сиэртибэлэрэ” буолар кыахтаахпыт. Айылҕа оҕолоробут дэһэбит. Ол иһин барытын утарарга бэлэммит. “Айылҕа” диэни иһиттибит да эһэ барааҕын курдук сохсос гына түһэбит. Харчы хантан кэлэрин өйдүүргэ дылыбыт да буоллар…
Экологизм уонна судаарыстыба
Иккис өттүнэн көрдөххө, айылҕабытын туох туһугар туран биэрэбитий? Урут, сэбиэскэй былаас саҕана, барыта өйдөнөр этэ. Хас биирдии ньиэп-гаас вышкатыгар, хас биирдии көмүс хостуур артыалга, хас биирдии собуокка-фабрикаҕа, оҥорон таһаарар эбийиэккэ барытыгар бука бары кыттыгастаах этибит уонна онтон дивиденд ыларбыт – босхо үөрэхтээһининэн, босхо доруобуйа харыстабылынан, кэппиэйкэ тарыыптарынан, босхону үрдүнэн сөмөлүөт билиэтинэн… Оттон билигин туох туһугар? Барыта кэтэх бас билиигэ баар. Ол аата ханнык эрэ “күөх ис” көҥүл дээдэҥниирин туһугар дуо?
Утарсыы сыллата кэҥээтэр кэҥээн иһэр чинчилээх. Ол эбэтэр, муҥур уһугар тиийэн Арассыыйаҕа сир баайын туһаҕа таһаарыы күчүмэҕэйдэнэн иһиэ дуо?
Манна биир эрэ суол баар. Сир баайын — хостоммуту да, хостоно да илиги — барытын национализациялааһын. Туох баара барыта судаарыстыба бас билиитигэр киириэхтээх, ол эбэтэр, бар дьон туһугар үлэлиэхтээх. Оччоҕуна эрэ экологизм идеологията Арассыыйаны утары буолбакка, Арассыыйа туһатыгар үлэлиэн сөп. Онон Саха сирин уопсастыбаннай хамсааһыннара экологияны туруулаһалларыгар, туох-ханнык иннинэ, сир баайын судаарыстыба туһатыгар көһөрөрү модьуйуохтаахтар дии саныыбын.
Предыдущий Миграннар уонна инники кэскил
Следующий Продлен беззаявительный порядок выплат на первого ребенка
|
madlad
|
{}
|
Татьяна Голикова сүбэтэ - Эдэр Саас
Татьяна Голикова сүбэтэ
11:30 23.07.2021 11:40 23.07.2021
Татьяна Голикова РФ Бырабыыталыстыбатын мунньаҕар туох туһунан эппитин манна ааҕыҥ.
Иллэрээ күн Владимир Путин РФ Бырабыыталыстыбатын мунньаҕар кыттыбыта. Онно РФ Бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Татьяна Голикова ковид-19 дьаҥын утары ыытыллар үлэ туһунан кылгастык маннык эппитэ:
— Быһыыны ылыы тэтимэ эрэгийиэннэргэ араас. Бүгүн 100 тыһыынча нэһилиэнньэҕэ быһыыны ылбыттар ортолоругар Краснодар кыраайа, Москва, Тула, Ростов, Липецкэй, Смоленскай уобаластар, Хакасия Өрөспүүбүлүкэтэ, Мордовия, Адыгея Өрөспүүбүлүкэтэ, Москва куорат, Чечня Өрөспүүбүлүкэтэ иһэллэр.
Аны вакцинаны оҥорон таһаарыыга тохтоотоххо, оҥорон таһаарааччылар от ыйыгар-балаҕан ыйыгар 67 мөл кэмпилиэги уонна вакцина дозатын эргииргэ таһаарыахтара, ол иһигэр от ыйыгар – 12,7 мөлүйүөнү. Бу кээмэй өссө да быһыыны ыла иликтэргэ уонна хаттаан быһыыны биэриигэ туһаныллыаҕа.
Бастакы быһыы уонна ыалдьыы кэнниттэн хаттаан быһыыны ылыахха сөп дуо дииллэр, өскөтүн антитела таһыма сөптөөх буоллаҕына. Манан сибээстээн этиэхпин баҕарабын, ыытыллыбыт чинчийиилэргэ олоҕуран эттэххэ, коронавируһунан ыалдьыбыт эбэтэр быһыы ылбыт дьоҥҥо иммунитеттара ортотунан алта ый тулуктаһар, 9-12 ыйыгар көмүскэлэ сыыйа мөлтүүр. Онон ыарыы эпидемията үрдүүр кэмигэр Доруобуйа харыстабылын аан дойдутааҕы тэрилтэтэ алта ый буолан баран быһыыныы ыларга сүбэлиир. Бу ыалдьан үтүөрбүт уонна эрдэ быһыы ылбыт дьоҥҥо эмиэ сыһыаннаах. Онтон кэлэктиибинэн иммунитет үөскээтэҕинэ, эпидемия өрө турбат кэмигэр быһыыны 12 ыйга биирдэ ылыахха сөп. Маннык ньыманы Европа дойдулара эмиэ тутуһаллар.
Хамсык туруоҕуттан биһиэхэ 8–800–2000–112 федеральнай “итии линия” үлэлиир. Манна нэдиэлэ аайы 80 тыһыынча киһи эрийэр.
ТУРГУТУК: Саха сирэ уонна Олимпиада
|
madlad
|
{}
|
Бука бары сэрээккэҕэ тахсыахха | КИИН КУОРАТ
Ыам ыйын 18 күнүттэн киин куоракка сарсыардааҥҥы чэбдигирдэр сэрээккэлэр болуоссаттарга, сквердэргэ, дьон сынньанар сирдэригэр ыытыллаллар. Күн бэҕэһээ Ленин болуоссатыгар тиийэн, нэһилиэнньэ төһө сылдьарын, ордук кимнээх кэлэллэрин кэтээн көрдүм.
Ленин болуоссатыгар лоп курдук сарсыарда 7.00 чааска хойутааһына суох тиийдим. Миигин Лыткин Матвей Иванович көрүстэ. Кинини кытта кэпсэттим.
Өрөспүүбүлүкэ сүүмэрдэммит хамаандаларын спортивнай бэлэмнээһинин киинэ Ленин болуоссатыгар эппиэтинэстээхпит. Уопсайа икки инструктор сэрээккэни ыытар – Владимир Ильич Иванов уонна Наталья Егоровна Гоголева.
Дьон истиһэн, ахсааннара кыралаан элбээн иһэр. Маҥнайгы дьарыктарга уонча киһи кэлбит буоллаҕына, билигин сүүрбэччэҕэ тиийдибит. Ордук киин болуоссакка чугас олорор куорат олохтоохторо, ыалдьыттара кэлэн сэрээккэлииллэр, эттэрин-хааннарын уһугуннараллар.
Хааччахтааһын бары миэрэтин тутуһабыт. Болуоссат киэҥ буолан, кэлбит дьон бэйэ икки ардыгар 1,5-2 миэтэрэ тэйиччи туттууну тутуһар. Кэтээн көрдөххө, вакциналаммыт уонна коронавируһунан номнуо ыалдьыбыт дьон сылдьаллар. Ол иһин бу өттүгэр миэрэ тутуһуллар диэххэ наада.
Матвей Иванович, коронавируһунан ыалдьыбыт дьоҥҥо хамсаныы туһата элбэҕэ буолуо?
Оннук! Ыалдьыбыт дьон доруобуйаларын бөҕөргөтөллөрүгэр сарсыардааҥҥы хамсаныылар сүрдээх туһалаахтар. Уопсайынан, билиҥҥи сэрээккэлэр девизтэрэ “Сарсыардаттан бэйэҕин кыай” диэн буолар. Хамсык ыарыы, бары билэрбит курдук, киһи хаанын хойуннаран, атын уорганнарыгар дьайара биллэр суол. Ону биһиги хамсанан, спордунан дьарыктанан эппитин-хааммытын чөлүгэр түһэриэхтээхпит.
Сэрээккэҕэ сылдьыбыт дьон, күнү быһа сэргэхтик, чэпчэкитик сылдьабыт диэн кэпсииллэр.
Дьарыктар хайдах ыытыллалларый?
Дьарыктар комплекснайдык ыытыллаллар. Баҕалаах дьон хаалыктаах хаамаллар, сүүрэллэр уо.д.а. Инструктордарбыт уончалыы сыл уопуттаах дьон, онон нэһилиэнньэҕэ сөптөөх эрчиллиилэри көрдөрөллөр.
Мария Мигалкина, Киин уокурук олохтооҕо, биэнсийэлээх:
— Халлаан сылыйан, сарсыардааҥҥы сэрээккэлэр сөргүтүллүбүттэрэ саамай сөп! Мин чугас олорор буоламмын, сатыы сылдьабын. Инструктордар сүрдээх тэтимнээх хамсаныылары оҥортороллор, киһи күн устата эрчимнээхтик, сэниэлээхтик сылдьар.
Дмитрий Иванович, Киин уокурук олохтооҕо, үлэһит:
— Мин сарсыарда ахсын сүүрэбин уонна манна кэлэн сэрээккэ оҥоробун. Бэйэм быйыл саас дьаҥҥа хаптаран ыалдьыбытым, ол кэннэ спордунан дьарыктанарым элбээтэ. Бачча киэҥҥэ-куоҥҥа, чэбдик салгыҥҥа киһи этин-хаанын хамсатыахтаах. Түгэнинэн туһанан, куорат дьонун барыгытын спордунан дьарыктаныҥ диэн ыҥырабын.
Сарсыардааҥҥы сэрээккэ киһи иммунитетын бөҕөргөтөр, туругун тупсарар. Онон, куорат олохтоохторо, бары тутуспутунан доруобуйабытын чэбдигирдэр туһуттан сэрээккэлиэххэ, сарсыардаттан эппитин-хааммытын уһугуннарыахха.
|
madlad
|
{}
|
Хомойуох иһин, Саамай сүрүн Ыһыахпыт - аар-саарга аатырбыт Туймаада ыһыаҕын аҥардас Итэҕэл эрэ Ыһыаҕа диир кыахпыт суох буолла. Ол курдук, холобур, 2018 сыллааҕы Туймаада ыһыаҕа П.А.Ойуунускай үбүлүөйүгэр, оттон быйылгыбыт - Сомоҕолоһуу уонна Ыаллыы сыһыан сылыгар ананна.
Иккис курдук, Ыһыах ыйааҕынан ыйыллыбыт кэмигэр - бэс ыйын 21 күнүгэр ыытыллыбат. Бэс ыйын 21 күнүгэр Күн саамай уһаан, Үрдүк Айыылар Сиргэ саамай чугаһаан турар кэмнэрин, Ыһыах күнүнэн уонна өрөбүлүнэн биллэрэр анал Ыйаах тахсыыта, саамай сөптөөх дьаһал этэ.
Онон Сиртэн ыраатан, көхсүлэринэн буолбут Үрдүк Айыыларга анаан Алгыс этиитэ, ый бүтэһигэр, кылгаан, намтаан иһэр Күнү көрсүү сиэрэ туома ыытыллыыта билигин, суолтатыгар эрэ, шоу курдук, ыытыллар диэххэ сөп.
Ити үөһээ эппиттэргэ олоҕуран, атын туох да кыттыгаһа суох Айыы Тойон Таҥараҕа, Үөһээ Үрдүк Айыыларга уонна Сирдээҕи Айыыларбытыгар - Иччилэргэ эрэ анаммыт,Таҥарабыт, Айыыларбыт сиргэ саамай чугаһаан турар, Күн муҥутаан уһуур күнүгэр - Бэс ыйын 21 күнүгэр Таҥараианство Ыһыаҕын ыһар сөптөөҕө көстөр. Оччоҕо этэр Алгыспыт чопчу түргэнник Айыы Тойон Таҥараҕа тиийиэҕэ, Айааччыбыт биһигини үтүө хараҕырнан көрүөҕэ. Сирдээҕи Иччилэрдиин, Аар Айылҕабытыныын алтыһыахпыт. Сыл саамай кылгас түүнүн, Муҥутаан уһуур Күн тахсыытын уруйдаан көрсүөхпүт.
Таҥараианство Ыһыаҕа Туймаада ытык Ыһыаҕын солбуйбат. Саха барыта Таҥараианство итэҕэлин ылыннаҕына даҕаны, Туймаада Улуу Ыһыаҕа ыһыллыбытын курдук ыһылла туруоҕа.
Сылтан-сыл аайы Айыы Тойон Таҥараны итэҕэйээччи элбээн, Таҥараианство итэҕэлин ыһыаҕа чэчирээн, сайдан иһиэҕэ.
|
madlad
|
{}
|
Саха сиригэр хаарбах туруктаах дьиэттэн көһөрүү түргэтиэҕэ — НВК Саха
Саха сиригэр хаарбах туруктаах дьиэттэн көһөрүү түргэтиэҕэ
НВК САХА — Өрөспүүбүлүкэҕэ хаарбах туруктаах дьиэлэри көһөрүүгэ туһаайыллар «Жилье» национальнай бырайыак чэрчитинэн көрүллэр федеральнай бүддьүөттэн үбүлээһинин олоххо киллэрии тиэмпэтин үрдэтии былааннанар. Бу туһунан Ил Дархан уонна бырабыыталыстыба пресс-сулууспата иһитиннэрэр.
«Биһиги иннибитигэр кэлэр 5 сыл иһигэр 1,142 мөлүйүөн кыбадыраатынай миэтэрэ иэннээх — 3,5 тыһыынча хаарбах туруктаах дьиэни көһөрөр үлэни ыытар сорук турар. Графиктан хаалыыны таһаарар кыаллыбат», — диэн өрөспүүбүлүкэ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Владимир Солодов эттэ.
Инники көһөрүллэр хаарбах туруктаах дьиэ биир кыбадыраатынай миэтэрэтин сыанатын үрдэтэри ситиһии түмүгүнэн, 2019-2021 сылларга дойду бүддьүөтүттэн эбии 20 миллиард солкуобай үбүлээһин көрүллүбүтэ диэн этиллэр.
Бу быһаарыы Өрөспүүбүлүкэ бүддьүөтүн ньоҕуруускатын намтатыа уонна 2012 сыл тохсунньу 1 күнүттэн — 2017 сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр диэри хаарбах туруктааҕынан ааҕыллыбыт дьиэлээх дьон үчүгэй хаачыстыбалаах дьиэ ылалларыгар төһүү күүс буолуо диэн бэлиэтэнэр.
|
madlad
|
{}
|
Балаҕан ыйын 7-8 күннэригэр Мииринэй куорат “Юбилейнай” атыы-эргиэн түһүлгэтигэр, “Ситим” медиабөлөх, СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ, Мииринэй куорат уонна Мииринэй улууһун дьаһалталарын көҕүлээһиннэринэн, бэһис төгүлүн олохтоох бородууксуйа быыстапка-дьаарбаҥката тэриллээри турар.
Бу тэрээһин дьоһун сыаллааҕын-соруктааҕын, көдьүүстээҕин, итиэннэ дьоҥҥо-сэргэҕэ, бэйэ бородууксуйатын оҥорон таһаарааччыларга биллэ туһалааҕын бу иннинэ буолбут түөрт быыстапка-дьаарбаҥка ырылыччы көрдөрөн, бигэтик дакаастаан тураллар. Тоҕо диэтэххэ, күн бүгүн маннык эрэ түһүлгэлэргэ бырамыысыланнас салаатыгар үлэлээччилэр сибиэһэй, хаачыстыбалаах аһынан-үөлүнэн хааччыллар, оттон Саха сирин улуустарын табаары оҥорооччулара бородууксуйаларын биир кэмҥэ барыстаахтык атыыга таһаарар кыахтаналлар. Ону тэҥэ дьаарбаҥка киин улуустарга хайыы үйэ дьон биһирэбилин ылбыт “Саха сиригэр оҥоһуллубут” (“Сделано в Якутии”) бырайыагы аны өрөспүүбүлүкэ арҕаа улуустарыгар тарҕатарга бигэ тирэҕи үөскэтэр.
“Кыым” хаһыаты уонна “Байдам” сурунаалы көтүппэккэ ааҕааччылар билэр буолуохтаахтар: аан бастакы быыстапка-дьаарбаҥка 2017 сыл кулун тутар 24-25 күннэригэр Мииринэй куоракка ыытыллыбыта. Бу иннинэ ол диэки Сэбиэскэй сойуус ыһыллыаҕыттан ылата олохтоох табаары уонна бородууксуйаны оҥорооччулары ырыынакка улаханнык чугаһаппат этилэр. Бородууксуйа бүтүннүү кэлии буолара. Ол гынан баран, кэм-кэрдии ааһан иһэр, сиэр-майгы уларыйар. Инньэ гынан былырыын саас “Ситим” медиабөлөх, итиэннэ СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын министиэристибэтэ көҕүлээһиннэринэн, аан маҥнайгы быыстапка-дьаарбаҥка тэриллэн, бастакы ыалдьыттарын, атыылаһааччыларын көрсүбүтэ.
Мииринэй улууһугар 35,5 тыһ. кэриҥэ киһи олорор. Саха түөлбэлээн олорор 2-3 улууһун холбообут саҕа. Аны алмаас үлэһиттэрэ төһө хамнаһы аахсалларын туһунан киһи этэ да барбат. Онон, олохтоох аһы-үөлү батарарга, этэргэ дылы, өссө да тыытылла илик “Көмүстээх Клондайк” курдук. Бастакы дьаарбаҥкаҕа тиийбит урбаанньыттар ону илэ харахтарынан көрөн билбиттэрэ, киһи астынар дохуотун аахсан, дьону-сэргэни амтаннаах аһынан хааччыйан, астынан-дуоһуйан тарҕаспыттара.
Олохтоох ас-үөл былдьаһык
Бастакы дьаарбаҥкаҕа үксэ Бүлүү умнаһын улуустарын тэрилтэлэрэ, хаһаайыстыбалара кэлбиттэрэ. Ол курдук, “Сыа Бүлүү” (Бүлүү к.), “Чолбон” (Үөһээ Бүлүү), “Байар”, “Влада” (Ньурба), “Хочо” МУП, “Милк Ас”, “Күндэйэ” (Сунтаар), о.д.а. эрэ кыттыыны ылбыттара. Дьокуускайтан “Мясной двор”, “Сахаагропродукт”, “Туймаада-Агроснаб” ААУо, “Хатастааҕы сибиинньэ комплексата” ХЭУо тиийбиттэрэ. Бу тэрилтэлэр улахан аҥаардара “икки күн устата атыылыахпыт” диэн ааҕынан-суоттанан аҕалбыт бородууксуйалара күн аҥаара эрэ атыыланаат – бүтэн хаалбыта. “Таах сибиэ элбэҕи аҕалбакка” диэн кэмсинэр саҥалар үгүстүк иһиллибиттэрэ. Баҕар, биһиги дьоммут “мииринэйдэр соччо-бачча убаһа этигэр, үрүҥ аска аахайыа суохтара” да диэбит буолуохтарын сөп. Ону баара анараалара: “Оо, жеребятина!” – дэһэ-дэһэ сырса сылдьыбыттара барыларын сөхтөрбүтэ.
Бастакы дьаарбаҥка кэннэ, тэрийээччилэр да, кыттааччылар да үтүө түмүктэри оҥостубуттара – “бырайыак кэскиллээх эбит” диэн. Инньэ гынан 2017 сыл балаҕан ыйыгар уонна ахсынньытыгар иккис уонна үһүс быыстапка-дьаарбаҥкалар тэриллибиттэрэ. Бу сырыыга Мииринэй куорат уонна Мииринэй улууһун дьаһалталара саҕалааһыны толору өйөөбүттэрэ, көхтөөх тэрийээччилэр быһыытынан киирбиттэрэ. Аны туран, кыттааччылар “географиялара” лаппа кэҥээбитэ. Сунтаар, Ньурба, Үөһээ Бүлүү, Бүлүү хаһаайыстыбаларын кытта сарын сарыҥҥа кэккэлэһэ туран Өлүөхүмэттэн “Кладовые Олекмы”, “Ягоды Якутии” ХЭУо, киин уонна илин эҥэр улуустар оҥорон таһаарар уонна астыыр кэпэрэтииптэрэ бородууксуйаларын атыылаабыттара.
Бу тэрээһиннэргэ мииринэйдэр номнуо үөрэнэн, сибиэһэй аһы-үөлү амтаһыйан, бэл диэтэр ыраах бөһүөлэктэртэн бэйэ бэйэлэриттэн истиһэн, анаан-минээн айаннаан кэлэн атыы-тутуу бөҕөтө буолан барбыттара. Ол өйдөнөр даҕаны. Тоҕо диэтэххэ, бырамыысыланнас курдук уустук эйгэлээх, экологиялаах үлэҕэ-хамнаска дьон бэйэ доруобуйатыгар булгуччу кыһаллыахтаах, аһыгар-үөлүгэр болҕомто ууруохтаах.
Тарбаахаптан маастар-кылаастаах дьаарбаҥка
Бу саас төрдүс тэрээһин чэрчитинэн асчыт (кулинар) ускуустубатын бэстибээлэ ыытыллан, дьаарбаҥкаҕа ураты тыыны киллэрбитэ. Ол курдук, саха норуотун киэн туттар асчыта Иннокентий Тарбаахап тэрийээччилэр көрдөһүүлэринэн араас омук дьонугар саха төрүт аһын-үөлүн астыырга маастар кылаастары ыыппыта. Кини саха барыта сөбүлээн сиир күөрчэх, хайах, чохоон, көбүөрдээх лэппиэскэ, саламаат, итиэннэ эттэн уонна бурдуктан ураты минньигэс амтаннаах астары астаан мииринэйдэргэ өтөрүнэн умнуллубат тэрээһиннэри бэлэхтээбитэ. Киниттэн Мииринэй, Удачнай, Айхал, Чернышевскай уонна Светлэй дьыссааттарын, оскуолаларын, тэрилтэлэрин пуобардара, барыта 60-ча киһи, кэлэн үөрэнэн барбыттара.
Оттон быыстапка-дьаарбаҥкаҕа, номнуо өрүүтүн буоларын да курдук диэтэхпитинэ – омуннааһын буолбатах, ынах, убаһа этэ, кэтилиэт, сир аһын барыанньата, үрүҥ ас үтүөтэ былдьаһыгынан барбыта. Онон, эмиэ дьоммут-сэргэбит икки өттүттэн барыстаах хаалбыттара. Хаһаайыстыбалар – үчүгэй дохуоттаах, мииринэйдэр – сибиэһэй астаах-үөллээх.
Быйылгы дьаарбаҥка балаҕан ыйын 7-8 күннэригэр Мииринэй куоракка тэриллиэҕэ. Эмиэ ураты тыыннаах, элбэх кыттааччылаах, атыылаһааччылардаах буолара сабаҕаланар. Ол курдук, ас-үөл дегустацията, Мииринэй улууһун оҕуруот аһын үүннэрээччилэр дьаарбаҥката буолуохтара. Оттон тэрээһин кыттааччыларын икки ардыларыгар анал ааттар олохтонуохтара: тэрилтэлэргэ – “Амтан чөмпүйүөннэрэ” (Чемпионы вкуса), хаһаайыстыбаларга – “Отон эгэлгэтэ” (Ягодное разнообразие), “Атыы-эргиэн долбуурун ураты киэргэтиитэ” (Оригинальное оформление торгового места и вывески), “Алмаастаах экзотика” (Алмазная экзотика), о.д.а. Тэрийээччилэр былааннарынан, маннык дьаарбаҥкалар инникитин Мииринэй улууһугар “Агрокластер алмазных провинций” диэн тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарааччылар түөлбэлэрин тэрийэргэ, олохтуурга, сайыннарарга төһүү күүс буолуохтаахтар. Өскөтүн былааннаммыт дьаарбаҥкалар маннык көдьүүстээхтик баран истэхтэринэ, ити бырайыак олоххо киирэрэ саарбахтаммат. Сүрүнэ – бэйэ бородууксуйатын оҥорон таһаарааччылар бары онно көхтөөх кыттыыны ыларбыт – ытык иэспит, эбии дохуот киллэринэр суолбут.
Илья ОКОНЕШНИКОВ, “Байдам” сурунаал эрэдээктэрэ.
Станислав Алексеев хаартыскаҕа түһэриилэрэ.
*Дьаарбаҥкаҕа кыттарга кэмигэр сайаапкаларын түһэрбит бары кыттааччыларга 1 атыы-эргиэн миэстэтэ (эбэтэр остуола) бэриллэр. Сайаапкалары 2018 сыл балаҕан ыйын 4 күнүгэр диэри күүтэбит. 8 (411-36) 4-98-53, 8914-112-88-35 нүөмэрдэринэн сиһилии эрийэн билсиэххитин сөп (Петрова Екатерина Сидоровна).
Быыстапка\tМииринэй\tБайдам-2018\tас-үөл\tдьаарбаҥка
Мииринэй олохтоохторо хоруона хамсыгын утары дьаһаллары аахайбаттар
|
madlad
|
{}
|
"Семен Данилов" кинигэ сүрэхтэннэ - Эдэр Саас
21:30 23.10.2020 21:26 23.10.2020
“Молодая гвардия” кинигэ кыһатыгар “Жизнь замечательных людей” сиэрийэнэн саха норуодунай суруйааччыта, уопсастыбаннай диэйэтэл Семен Данилов туһунан кинигэ атырдьах ыйыгар бэчээттэнэн тахсыбыта.
Алтынньы 23 күнүгэр Пушкин аатынан Национальнай бибилэтиэкэ “ZOOM” платформанан кинигэ сүрэхтээһинин тэрийэн ыытта. Тэрээһиҥҥэ араас улуустартан, Москваттан, бэл, тас дойдулартан саха литературатын сэҥээрээччилэр, бибилэтиэкэ үлэһиттэрэ, литературоведтар, суруйааччылар, учуонайдар киирэн кыттыыны ыллылар. Ол курдук, куһаҕан үчүгэйдээх диэбиккэ дылы, хамсык кэмигэр илэ көрсөн ирэ-хоро кэпсэтэр оннугар, ыраахтан-чугастан ким баҕарар киирэн көрөр-истэр, санаатын этэр кыахтанна.
Култуура, духуобунай сайдыы миниистирэ Юрий Куприянов “Семен Данилов” кинигэ ааптарын, норуодунай бэйиэт Наталья Харлампьеваны эҕэрдэлээтэ.
— Сэмэн Данилов саха норуотугар оҥорбут өҥөтө сүҥкэн. Ол сөҕүмэр үлэтин тилиннэрбиккэр махтаныахпын баҕарабын. Кини Саха сирин суруйааччыларын сойууһун аан дойдуга биллэрбитэ, ытыктаппыта. Бу кинигэ ааҕааччытын булуо диэн эрэллээхпин. Эдэр ааҕааччыга бу кинигэ – олохпут историята, өрөспүүбүлүкэ сайдыытын историята, — диэн кини эттэ.
Кинигэҕэ Семен Петрович литература, суруйааччы үлэтин, норуот инникитин туһунан толкуйдарын бэйэтин күннүгэр суруйбута аан бастаан нууччалыы тылбаастанан таҕыста. Суруйааччы суруктара, хоһоонноро, сэдэх докумуоннар киирбиттэр. Наталья Харлампьева бу документальнай кинигэни учуонай, литературовед буолбакка, бэйиэт таҥан, суруйан, хомуйан оҥорбутун курдук сыаналааҥ диэн эттэ. Ол да иһин ааҕыллымтыа, интэриэһинэй ис хоһоонноох.
Кини Сэмэн Даниловы бэйэтин духуобунай аҕатынан, учууталынан ааттыыр. Ол курдук, олоҕун тиһэх сылларыгар эдэркээн кыыһы таба көрөн, үөрэтэн-такайан, сүбэлээн-амалаан, саха литературатын инники эрэлин быһыытынан көрөрүн биллэрэн барбыта. Наталья Ивановна дипломнай үлэтин бэйиэт лирикатыгар анаабыта, онон ол кэмҥэ ыкса алтыспыттара. Ол да иһин, учууталын дьыалатын салҕааччы буолан, дьахтар намчы санныгар ыарахан бурҕалдьыны кэтэн, быыһык кэмҥэ саха литературатын сайыннарарга эппиэтинэс ылынан, айар үлэнэн эрэ дьарыктаммакка, тэрийэн, салайан, үлэлээн-хамсаан кэллэҕэ.
Сүрэхтээһиҥҥэ суруйааччылар, учуонайдар бэйэлэрин санааларын үллэһиннилэр, кинигэни ырыттылар. Ол курдук, дойду бастыҥ кинигэ кыһатыгар бэчээттэнэн, киэҥ араҥаҕа тахсыбыт айымньыны үрдүктүк сыаналаатылар, өрөспүүбүлүкэ духуобунай, култуурунай олоҕор дьоһун суолталаах көстүү буоларын бэлиэтээтилэр. Ааспыт үйэ, бүтүн эпоха историята, саха литературатын түһүүлээх-тахсыылаах кэрдиистэрэ барыта манна норуот духуобунай лидерин нөҥүө сырдатыллан көстөллөр.
Саҥа атаҕар туран эрэр литератураны төрүттээбит “айбыт аҕаларын”, классик суруйааччыларын “норуот өстөөхтөрө”, “буржуазия хаалынньаҥнара” диэн дьаралыктаан, сиргэ-буорга тэпсибит кэмнэригэр, Семен Данилов кинилэр норуокка оруолларын, үлэлэрин суолтатын өйдөөн туран, үтүө ааттарын тилиннэрэргэ турууласпыт сүҥкэн өҥөлөөх. Систиэмэни утары барыы – хорсун быһыы буолара саарбахтаммат. Кини бобуу-хаайыы кэмигэр атын норуоттар суруйааччыларын кытары доҕордоһон, литературалары, норуоттары сомоҕолоон, тууйуллубут тыынын таһаарар буолуохтаах. Саха литературатын үрдүк таһымҥа таһааран, былаас бэрэстэбиитэллэрин кытары тэҥҥэ аахсара, туруорсара. Олоҥхону тылбаастатан, 2005 сыллаахха аан дойду култууратын кылаан чыпчаал айымньыта буолан билиниллэригэр олук уурбута. Классиктары тылбаастатарга элбэх сыратын биэрбитэ. Семен Данилов аата Сэбиэскэй Сойууска Чингиз Айтматовы, Кайсын Кулиевы, о.д.а. кытары тэҥҥэ ааттанара.
— Наталья Харлампьева чинчийээччи быһыытынан дириҥник хорутан үлэлээбит. Сэмэн Данилов уобараһын нөҥүө кэм, эпоха уобараһа киэҥник арыллар. Ааптар бу кэми баттаспыт, дьоруойдарын кытары алтыспыт уонна бэйэтэ бэлэмнээх буолан, маннык далааһыннаах үлэни үмүрүттэҕэ. Онон ааптар хараҕынан, кини хайдах ылынарынан оччотооҕу кэми тыктаран көрөр олус интэриэһинэй, — диэн “Саха сирин суруйааччылара” ассоциация салайааччыта Олег Сидоров бэлиэтээтэ.
Семен, Софрон ааттарынан Мытаахтааҕы мусуой, Горнай улууһун дьаһалтатын, Маҥан бибилэтиэкэтин үлэһиттэрэ дьоһун үлэ тахсыбытынан эҕэрдэлээтилэр. Москваттан Марианна Степанова, Англияттан Светлана Егорова-Джонсон кинигэни “Молодая гвардияттан” ылан, хайыы-үйэ аахпыттарын, биир дойдулаахтарынан киэн тутталларын туһунан иһитиннэрдилэр. Кинигэни сүрэхтээһин элбэх киһини хабан, истиҥ, сылаас эйгэҕэ 3 чаас кэриҥэ буолла. Санааларын эппэккэ хаалбыт дьон «чатка» суруйан, эҕэрдэлэрин, баҕа санааларын тиэртилэр.
Манна диэн эттэххэ, кинигэ көҥүл атыыга суох. Ол эрээри, эбии тираж оҥоһуллан, хас биирдии ааҕааччыга тиийэригэр эрэл баар.
— Орто дойдуга киһи туох эрэ аналлаах кэлэр. Ол аналын таба тайаннаҕына, кини аата үйэлэргэ махталынан эрэ ахтыллар. Сэмэн Данилов олоҕун анаабыт дьыалата салҕанар, кини аата ааттанар — диэн туран, Наталья Харлампьева кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо, тэрилтэлэргэ махтанна.
Үөрэх миниистирэ оскуолаларга сылаас аһылыгы тэрийии хайдаҕын бэрэбиэркэлээтэ
ТУРГУТУК: Төрөөбүт тылгын төһө билэҕин?
Мытаахха улуу дьоммутугар
|
madlad
|
{}
|
Оҕо сааспыт умнуллубат кэмнэрэ
Хас биирдиибит оонньообут оҕо сааһын дьиктитик ылынар буолуохтаах. Кыра эрдэххэ, бары-барыта дьикти-дьиибэ буолан көстөр эбит.
Оччотооҕу буор сирэй, хоруо мурун дьон күннээҕи дьарыкпыт диэн, сырса сылдьан лапталыырбыт, буорунан бырахсарбыт буоллаҕа. Хата, биһиэхэ өрүс тааһа эҥин суох, онон төһө да туой буоллар, сымнаҕаһа түбэстэҕинэ, бытарыс гынан хаалара. Ол гынан баран бэргэн уолаттар сирэйгэ таптахтарына, харах көҕөрүүтэ ханна барыай. Ол аайы төрөппүттэрбитигэр “охтон, дэлби түһэн” диэн сымыйалыырбыт.
Бу санаатахха, айылҕа оҕолоро эбиппит. Дьиэбитигэр аһыы түһэрбитигэр уонна утуйарбытыгар эрэ киирэрбит. Ол иһин тумууга-дьаҥҥа улаханнык ыалдьыбыппытын өйдөөбөппүн. Син киирэн ылар буолара да, сүүрэ-көтө сылдьар тэбэнэттэр түргэнник аһарынар быһыылаахпыт.
Атастыылар үһүө буолан наар бииргэ сылдьарбыт. Били эппиккэ дылы, “иннэлээх сап курдук” буоллахпыт. Тыаҕа тахсар буоллубут да бииргэ суксуруһарбыт.
Маннык гыныҥ диэбэппин эрээри, бүтэһик уруоктарга олорон, уора-көстө туһах хатарбыт. Оннук “ньыманан” биирдэ отут ордугуна алта туһаҕы оҥорон турабыт!
Биллэн турар, ол туһуттан кулгаахпыт тулла сыһыар диэри тардылларбыт. Үксүгэр мэнигинэн аатырбыт атаһым муҥнаах тутуллааччы. Учуутал иһэрин көрбөккө хаалан тутуллан, туһахтарбытын былдьатан ытыырбыт. Ол туһахтарынан бултаан аҕалан дьоммутуттан “чээн” дэниэхтээхпит хаалара.
Төрөппүттэрбит халтай тэбэ сылдьыахпыт оннугар айылҕаҕа хааман-сиимэн туһалаах дьыаланан дьарыгырарбытын бопсубаттар этэ. Ол оннугар “ичигэстик таҥна сылдьыҥ”, “сиэрдээх булчуттар буола улаатыҥ” диэн иитэллэрэ.
Оҕо эрэ барыта тугу көрбүтүн-истибитин үтүктэ сатыыр быһыылаах. Атаһым аах Ыстапааннаахха биир киэһэ “300 спартанцев” диэн киинэни көрдүбүт.
Ону көрө олорон, санаабытыгар, ол дьоруойдар быыстарыгар сылдьар курдук сананныбыт быһыылааҕа. Артыыстар “спартанцы, вперед!” дииллэрин иилэ хабан ылбыттаахпыт. Бу этиини өрүү хамандыыр буола сатыыр Ыстапаан эрэппит айаҕыттан түһэрбэккэ туттар буолбута. Биһиги Сашоктуун ол аайы итини үтүктэ-үтүктэ сүүрсэр буолбуппут. Киинэбит сорох-сорохпутугар түүлүгэр кытта “ыалдьыттаабыт” этэ.
Оскуолаҕа да тиийбиппит – оннук хартыына. Били киинэ тыла-өһө онно-манна син биир иһиллэн ааһар. Арааһа, күһүөрү көстүбүтэ быһыылааҕа. Киинэ артыыстарын сэптэрин-сэбиргэллэрин көрөн, бэйэбитигэр оҥостон барбыппыт. Ким хордуон куйаҕы, мас саабыланы, чорохо үҥүүнү.
Аны туран, бу курдук таах оҥостуохпут баара дуо, уолаттар хамаанда тэринэн били сэптэрбитинэн биэртэлэһиэх эбиппит. Ону баара, оруобуна дириэктэрбит түбэһэ кэлбитэ: бары кус оҕотун курдук үрүө-тараа сырсан хаалбыппыт. Бүттэхпит ол.
Ол кэнниттэн сэппитин-сэбиргэлбитин элиниэйкэ иннигэр туура тутаттаан ылан чохчолооһун буолбута. Улахан уолаттар, биллэн турар, үчүгэйдик оҥостор буоллахтара эбээт. Ол иһин ордук кинилэр мөҕүллүбүттэрэ. Биһиэнэ боробулуоха дуома буолаахтаатаҕа.
Ити курдук оскуолаҕа сэриилэһэ оонньуур бобуулаах диэн долоҕойбутугар кытаанахтык хатаабыппыт.
Туохпут муҥа эбитэ буолла, били, киинэ бухатыырдарын курдук сананан эрдэхпит. Мас саабыланы кытта уһун хаппыт үөрбэлээхпит – көнөтүк үүммүт титирик. Онтубут, кырдьык, син туһалыах эбит. Оттон мас саабылабыт төһө да бары кээмэйин, оһуорун-мандарын тутуһан оҥорбуппут иһин, туһата дуона суох быһыылааҕа. Арай, дьээбэлэнэн, бэйэ-бэйэбитин кытта саабылалаһа оонньуурбутуттан ураты хаарбытын тэбэнэрбитигэр, туһах иннин ыраастыырга уонна чааркаан үрдүгэр сыа хаары кутарга туһалыыра. Онтон атыныгар туһата суох чэҥкээйи эбит.
Оттон үҥүү суола туспа. Тыабыт барахсаҥҥа таҕыстыбыт да, бастаан тоҥ титириги быһан тэлибирэтэ оонньуурбут. Хаппыт буоллаҕына, илдьэ да сылдьарга судургу буолсу диэн быһаарбыппыт. Туһахтыы сылдьан хаппыт тоһоҕо курдук көнө титириги көрдөөһүн буолара. Оннукка тигистэххэ, биһиги саҕа дьоллоох киһи оччолорго аҕыйах буолуохтаах.
Аны туран, ол үөрбэ курдук үҥүүлэрбитин бары тус-туһунан оһуордаах гына оҥосторбут. Уһуктааһына эмиэ биир туспа ньымалааҕа.
Күһүн, бүтэһик ньолохо саҕана, ол үҥүүлэрбитинэн “ньолохолуохха” диэн буолбута. Биир өрөбүлбүтүн онно бараабыппыт. Уута баран ырааппыт, онон-манан тыккырыы сытар үрэххэ ньолохолор субуруһалларын сойуоласпыппыт. Үрэх дьаратыйар сиригэр кэтэһэн туран, сарсыардаттан киэһээҥҥэ диэри кэйиэлии сатаабыппыт. Онно икки дуу, үс дуу ньолохону кутуругун барбах кумахха эпсэри анньан тутан турабыт. Сүүһүнэн ньолохо кэлэн аастаҕа. Бу аата, ньолохону туубутугар үүрэр ньымабыт тупсарыллыбыт көрүҥэ этэ. Икки киһи “үҥүүнэн” анньа-анньа үүрэн кэлэр, биирбит кэтэһэн туран өтөрүтэ түһэ сатыыр.
Сотору ол тыккырыы сытар үрэхпит тоҥон хаалбыта. Ол иһин аны сэппитин илдьэ сылдьан, ааһан истэххэ хаар хоонньуга киирэн ирэрин абааһы көрөммүт, “үҥүүбүтүнэн” хаар баттаан аллара иэҕэн түһэрбит талаҕын тэбииргэ туһаммыппыт.
Онтон аны бу тэрилбит туһахха иҥнибит курупааскыны “уоскутарга” табыгастаах эбит этэ. Курупааскыбыт туһахтарын дьиэттэн чугас, от тиэйбит чигдитийбит суол кытыытыгар ииппиппит. Ол иһин көннөрү да күҥҥэ, эбиэт кэннэ туох да суох буоллаҕына, сүүрүүнэн көрөн кэлэрбит. Сотору-сотору көрөр буоламмыт, үксүгэр иҥнибит курупааскыларбыт тыыннаах көрсөллөрө. Кыһын түргэнник хараҥарар буоллаҕа. Төһө да сүүрбүт-көппүт иһин, түргэн баҕайытык боруҥуйан, наар күн сырдыгын баттаһыы айдаана. Онон тиийдиҥ да, көтөрү түргэнник өлөрө охсон, арааран иитэ охсуохтааххын. Тымныыга өрө мөҕө сылдьар хас да курупааскыны бодьуустаһа барбакка, ол “үҥүүбүтүнэн” эпсэритэ охсуталаан кэбиһэ-кэбиһэ, ааһа көтөн баран араартаат, хат иитэлээн кэбиһэрбит.
Токутар кутуругун аҥаара
Аны хаар халыҥаан, сорох оҕо ахтатыттан ыйанар буолуута, көтөр хаар анныгар саһан баран, олох бу хааман хоочурҕаан кэллэххинэ, көтөн тахсар кэмнээх. Ол аайы биһиги “үҥүүбүтүнэн” батарыта түһүтэлии сатыырбыт да, биирдэ да үөлэн ылбатахпыт. Үксүгэр тиийиэхчэ тиийбэккэ хааларбыт. Көтөр көтө охсон хаалара. Кэнниттэн быраҕан көрөрбүт да, барбах кыранан сыыһа-халты ыытарбыт, таарыйар-таарыйбат ыккардынан охторбокко хааларбыт.
Биирдэ “үҥүүбүтүнэн” тайахтанан талах быыһынан куобахпыт туһаҕын көрө барбыппыт. Миигин “уһун тыстаах” диэн, атастарым обургулар иннилэригэр укталлар. Тэлбит суолбунан аа-дьуо сылдьар буоллахтара эбээт.
Ол дьыл хаардаах баҕайы этэ. Биир арыы талаҕы эргийэ баран эрдэхпинэ, бастаан биир токутар өрө көтөн тахсан сүрэхпин хаатыттан таһаара сыспыта. Мин соһуйан, айахпын атан хаалбытым. Дьэ, онтон өйдөнөн, сонордоһон барбыппыт. Сотору-сотору көтөллөрө. Сиирэ-халты анньыталаан испиппит.
Онтон талах ойуур быыһыгар кыра дулҕалаах сир баарыгар киирдибит. Онно көрө түспүтүм, көтөр киирбит суола баар, тахсыбыта суох! Дьэ, түбэстим диэн, эмиэ үөмэн сыбдыйан кэллим да – хаатыҥкалаах атахпынан тэбис! Токутар обургуттан халтарыйан охто сыспытым. Ахтам анныгар кутуругуттан баттатан, кыратык мөхсө түһээт, көтөн тахсыбыта. Мин ол икки ардыгар сыыһа-халты харбаан, хаары уоба түспүтүм!
Дьэ, туһугар абаккалаах түгэн этэ. Хаарын хаһан токутар эриллэҕэс кутуругун түүлэрин булбуппут. Бэйэбит икки ардыгар “хаатыҥка буолбакка, унтуу эбитэ буоллар, хам баттыырдаах этиҥ” дэспиппит.
Биир кэмҥэ ох саанан үлүһүйэ сылдьыбыт кэмнээх эбиппит. Бастаан көннөрү талаҕынан эҥин оҥосторбут. Онтубут, эппиккэ дылы, силлээбит сирбитигэр эрэ тиийэрэ. Онтон улам-улам охторбут улаатан, ону-маны хос-хос баайан ыаратан, оноҕоспут көтөрө улам-улам ыраатан барбыта.
Ол курдук охпут быардарыгар урукку алдьаммыт олоппостор, хайыһардар, ороннор, остуоллар чаастара кытта туттуллар буолбута. Ыттахпыт аайы ыраатар курдук гынара. Сорох охпут бэйэбитинээҕэр уһаан хаалара. Сорох кылгас да буоллар, күүстээх этэ.
Аны туран, оноҕос хайдах буолуохтааҕын “Дьурулуйар Ньургун Боотур” олоҥхо кинигэтигэр баар “дөйүтэр” эҥин диэн буолуохтаахтар” дии-диибит оҥостор этибит. Араас уһуннаах тоһоҕолору баайан ыарата-ыарата ытыалыырбыт. Сороҕор оннооҕор эстэр оноҕостору кытта оҥоро сылдьыбыттаахпыт.
Бу дьарыкпыт кырыыса обургуну бултаһарбытыгар тутта сатаабыппыт да, ол баҕайы түргэнэ бэрт буолан, таптарбат этэ. Биирдэ эмэ таптардаҕына, улахан бэргэн ытааччы “Охлопков сиэнэ” аатырарбыт.
Онтон оноҕоспутун хайыһар хаалыгын төбөтүгэр икки “сүүрбэлээх” оскуоманы хам саайдахха, атырдьах диэн киниэнэ буола түһэрэ. Ону тута сылдьан быраҕааччы быраҕара. Уйатын айаҕар кэтэһэн туран курдары анньан, иилэн салыбыратан таһаарарбыт.
Биһигини “эһиги эрэ баар буолаҥҥыт” диэн киһиргэтэн кэбистэхтэринэ, кырыысалыы дайарбыт. Урукку сопхуос саҕана кулун ааҕар саҕана, быйаҥы кытта кэлсибит кырыысалар обургулар “өрө тура” сылдьыбыттара. Ол “дьиикэйдэри” сойуолаһар “мохсоҕоллор” аатыран, хотон аанын саппат этибит.
Аны туран, онтубут кыра харчылаах буолара. Ону туттаран баран, бу эрэйдээхтэр “Сталлоне”, “Шварценеггер” хаартыскаларын, жгут атыылаһарбыт. Маны барытын тута сылдьар “атыыһыт” биһиги харахпытыгар олус баай киһи курдук көстөрө.
Арагаайкаҕар жгуттаах буоллаххына, бэргэн ытааччы кэккэтигэр киирэҕин. Тоҕо диэтэххэ, имиллэҥнэс эрэһиинэнэн үчүгэй сэп тахсара. Бу санаатахха, туой буулдьанан ытан-ытан, үөрэнэн хаалан, отучча хаамыыттан кураанах гильзаны киһилээбэт этибит. Сорохтор өссө күрүө баҕанатын төбөтүгэр испиискэ маһын кыбыталаан баран тоһутарга куоталаһаллара!
Кырдьык, наар ыта сырыттахха, табар буолан хааларбыт. Сонно кыҥаабакка да ытан табарбыт. Оннук туһаайан ытыалаан, туллуктар көтөн истэхтэринэ, эмиэ “абаарыйалата” оонньуурбут. Билигин толоос соҕуһун иһин, оччолорго олус үчүгэйэ.
Аны туран, тимир турбаҕа туойу уган, үрэн ытыалаһарбыт эмиэ туһугар туспа кэпсээн. Эргэ хотон быыһынан кыҥаан туран хараҕы булларарбыт. Дьоллоох тэбэнэт кэм эбит. Дьэ, ити курдук оонньуур оҕо сааспыт биллибэккэ ааһан хаалбыт. Үөлээннээхтэрим маннык түгэннэри билиҥҥэ диэри минньигэһиргэтэ саныыр буолуохтаахтар. Оҕо саас умнуллубат түгэннэрэ...
|
madlad
|
{}
|
Атырдьах ыйын 29 күнүгэр РФ Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин Ил Дархан эбээһинэһин толорооччу Айсен Николаевы кытта көрүстэ. Бу туһунан СӨ Бырабыыталыстыбатын уонна Ил Дархан дьаһалтатын пресс-сулууспата биллэрэр.
Бу көрсүһүүгэ Айсен Николаев Саха сирэ 2018-2019 үөрэх дьылын көрсөргө бэлэмин, оскуола барыта кэмигэр аһылларын туһунан биллэрдэ.
Дойду салайааччытыгар өрөспүүбүлүкэҕэ үөрэх сайдыытыгар өйөбүлүн иһин махтанна уонна Саха сирэ үөрэхтээһиҥҥэ улахан болҕомтону уурарын бэлиэтээн эттэ.
Ил Дархан саҥа үөрэх миэстэлэрин арыйыы үлэтэ күүстээхтик бара турарын туһунан кэпсээтэ. «Өрөспүүбүлүкэҕэ оҕо төрөөһүнэ сыл аайы элбии турарынан сибээстээн, бу саамай тоҕоостоох боппуруос буолар. Дьокуускай куораты 5 сыл салайан кэлбитим тухары, оҕо ахсаана 32 тыһыынчаттан элбээбэтэҕэ, оттон билигин номнуо 42 тыһыынчаҕа тиийбит», - диэн эттэ. Владимир Путин үлэ былаанын бэрт сэргии иһиттэ.
Айсен Николаев өрөспүүбүлүкэ киинигэр судаарыстыбыннай-чааһынай кыттыгас механизм (ГЧП) көмөтүнэн саҥа үөрэх миэстэлэрин арыйыыга бырайыак олоххо киирэн үлэлии турарын эттэ. «Бу бырайыагы биһиги 2015 сыллаахтан саҕалаабыппыт. 12 социальнай эбийиэк, олортон 4-э улахан оскуолалар, 5-һэ – улахан дьыссаат уонна 3 култуура дьиэтэ: аныгы ускуустуба дыбарыаһа, бибилэтиэкэ киинэ уонна оҕо ускуустубатын дыбарыаһа. Бу эбийиэктэр бары 2018 сыл бүтүүтэ – 2019 сыл саҕаланыыта үлэҕэ киириэхтэрэ», - диэн биллэрдэ. Ол аата кыччаабыта 1 620 үөрэх миэстэтэ эбии тахсыахтаах.
Ону таһынан, Айсен Николаев атын тутуулары орто оскуолаларга уларытан оҥоруу уопутуттан кэпсээтэ: «Дьокуускай куоракка орто оскуола буолуон сөптөөх элбэх тутуу таах турар. Холобур, үлэлээн бүппүт дуу, аккредитацияны ааспатах дуу, үчүгэй туруктаах судаарыстыбаттан тутулуга суох үөрэх тэрилтэлэрэ бааллар. Балары кыра болдьох иһигэр уларыта тутан оҥордоххо, бу сыл бүтүүтэ даҕаны үлэҕэ киириэхтэрин », - диэн быһааран эттэ.
Билигин маннык туруктаах 3 тутуу боппуруоһа көтөҕүллэн турар. Өскөтүн бу боппуруос быһаарылыннаҕына, өссө тыһыынча кэриҥэ үөрэх миэстэтэ тахсыан сөп буолар. Манна барытыгар 600 мөлүйүөн ирдэнэр, онуоха эрэгийиэҥҥэ көрүллүбүт бүддьүөт харчыта тиийбэт.
Өрөспүүбүлүкэҕэ үөрэх миэстэтэ тиийбэтин туһунан боппуруос сытыытык турарын быһыытынан, Айсен Николаев дойду бэрэсидьиэнигэр, бырабыыталыстыбатыгар эригийиэннээҕи бырайыагы үбүлүүр туһунан этиитин Владимир Путин ылынна.
ВладимирПутин\tАйсен Николаев
Коронавирустаабыт киһи ахсаана 111 тиийдэ
Айсен Николаев Өлөөҥҥө сырыыта
Айсен Николаев: Тиксии байыаннай чаастарыгар сүүһүнэн үлэ миэстэтэ тахсыаҕа
|
madlad
|
{}
|
Айсен Николаев ВЭБ РФ салалтатын кытары мунньахтаата
Айсен Николаев бэҕэһээ, балаҕан ыйын 8 күнүгэр, видео сибээһинэн Внешэкономбанк РФ менеджердэрин хамаандатын уонна бэрэссэдээтэли солбуйааччы Олег Говоруну кытары мунньахтаабыт. Мунньахха бииргэ үлэлэһиигэ кэскиллээх хайысхалары дьүүллэстилэр.
“Биһиги ВЭБ.РФ дойдуга ыытар бырайыактарын болҕомтолоохтук кэтиибит. Ол иһигэр концессионнай механизмы туһанар социальнай эбийиэктэри тутууну уонна нэһилиэнньэҕэ тыраныспар өҥөтүн киллэрэр бырайыактаргытын сэҥээрэбит”, - диэн Айсен Сергеевич тоһоҕолоото.
ВЭБ.РФ бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Олег Говорун концессионнай сөбүлэһии чэрчитинэн госкорпорация Саха сиригэр үөрэх тэрилтэрин тутууга уонна нэһилиэнньэҕэ тырааныспар өҥөтүн оҥорууга үбүлүүргэ бэлэмин биллэрбит.
Концессионнай сөбүлэҥ үлэ хаамыытын толору хабар: бырайыактааһын, тутуу, эбийиэк тэхэниичэскэй үлэтин оҥоруу, эбии үөрэхтээһин өҥөтүн оҥоруу. Федеральнай бырабыыталыстыба капитальнай грана 44 бырыһыаҥҥа тэҥнэһэр, эрэгийиэннээҕи угуу – 1 бырыһыан, онтон ордубутун ВЭБ.РФ уонна Сбербанк үбүлүүр. Маннык уһун болдьохтоох ГЧП эрэгийиэн бүддьүөтүттэн ноҕоруусканы уһуларынан үчүгэйдээх. Эрэгийиэн бырабыыталыстыбатыгар уонна муниципалитет дьаһалтата үөрэх тэрилтэтин тутуллуохтаах эбийиэгин турар сиригэр учаастагы тыырыахтаах. Маныаха госкорпорация оскуола спецификатын быһаарыыга ханнык да күчүмэҕэйдэри үөскэппэт.
Саха сиригэр, ордук киин куораппытыгар үөрэх тэрилтэлригэр миэстэ олох тийбэт. Госкорпорацияны кытары бу боппуруоска салгыы үлэлэһэргэ биэдэмэстибэлэр икки ардыларынааҕы анал бөлөх тэриллибит. Ону бастакы зампред э.т. Кирилл Бычков салайбыт.
|
madlad
|
{}
|
27 апреля 2018 19:30 3783
Эр дьоннор оһуохайдыыллара туох куһаҕанааҕый? Туоххутун былдьаттардыгыт? Эр дьоннор бииргэ түмсэн, эр дьоннор - биһиги баар быт диэн санааны бэйэ-бэйэлэригэр киллэрэн санаа күүһүн үрдэтэллэр. Эр дьоннор саатар оһуохайга түмсэн атын омук дьонноругар - биһиги баарбыт диэн көрдөрөллөрө туох куһаҕаннааҕый. Атыннык эр дьоннор таах түмүстэхтэринэ, полициялар дьэ кэлэн ыһатытыыллар буоллаҕа дии. Онтон үҥкүү диэн үҥкүү... Уопсайынан эр дьоннор элбэх араас түмсүүлэри булан мунньустуо этилэр. Холобура эр дьоннор массовай хордара, сүүрүү эгин курдуктары.
|
madlad
|
{}
|
Поковка сталь 65Г до 1000мм. Резка на заготовки. Цены (цена не указана) - купить в компании ГП Стальмаш, ООО (Екатеринбург)
Поковка сталь 65Г до 1000мм. Резка на заготовки. Цены (Екатеринбург)
В Компании ГП Стальмаш Вы можете купить Поковку круглую 65Г диаметром от 300мм до 1000мм :
Поковка ст 65Г диаметр 300мм;
Поковка ст 65Г диаметр 310мм;
Поковка ст 65Г диаметр 320мм;
Поковка ст 65Г диаметр 330мм;
Поковка ст 65Г диаметр 335мм;
Поковка ст 65Г диаметр 340мм;
Поковка ст 65Г диаметр 345мм;
Поковка ст 65Г диаметр 350мм;
Поковка ст 65Г диаметр 355мм;
Поковка ст 65Г диаметр 360мм;
Поковка ст 65Г диаметр 365мм;
Поковка ст 65Г диаметр 370мм;
Поковка ст 65Г диаметр 380мм;
Поковка ст 65Г диаметр 385мм;
Поковка ст 65Г диаметр 390мм;
Поковка ст 65Г диаметр 395мм;
Поковка ст 65Г диаметр 400мм;
Поковка ст 65Г диаметр 405мм;
Поковка ст 65Г диаметр 410мм;
Поковка ст 65Г диаметр 415мм;
Поковка ст 65Г диаметр 420мм;
Поковка ст 65Г диаметр 430мм;
Поковка ст 65Г диаметр 440мм;
Поковка ст 65Г диаметр 450мм;
Поковка ст 65Г диаметр 460мм;
Поковка ст 65Г диаметр 470мм;
Поковка ст 65Г диаметр 480мм;
Поковка ст 65Г диаметр 490мм;
Поковка ст 65Г диаметр 500мм;
Поковка ст 65Г диаметр 510мм;
Поковка ст 65Г диаметр 520мм;
Поковка ст 65Г диаметр 530мм;
Поковка ст 65Г диаметр 540мм;
Поковка ст 65Г диаметр 550мм;
Поковка ст 65Г диаметр 560мм;
Поковка ст 65Г диаметр 570мм;
Поковка ст 65Г диаметр 580мм;
Поковка ст 65Г диаметр 590мм;
Поковка ст 65Г диаметр 600мм;
Поковка ст 65Г диаметр 610мм;
Поковка ст 65Г диаметр 620мм;
Поковка ст 65Г диаметр 630мм;
Поковка ст 65Г диаметр 640мм;
Поковка ст 65Г диаметр 650мм;
Поковка ст 65Г диаметр 660мм;
Поковка ст 65Г диаметр 670мм;
Поковка ст 65Г диаметр 680мм;
Поковка ст 65Г диаметр 700мм;
Поковка ст 65Г диаметр 720мм;
Поковка ст 65Г диаметр 730мм;
Поковка ст 65Г диаметр 750мм;
Поковка ст 65Г диаметр 760мм;
Поковка ст 65Г диаметр 770мм;
Поковка ст 65Г диаметр 790мм;
Поковка ст 65Г диаметр 800мм;
Поковка ст 65Г диаметр 810мм;
Поковка ст 65Г диаметр 820мм;
Поковка ст 65Г диаметр 830мм;
Поковка ст 65Г диаметр 840мм;
Поковка ст 65Г диаметр 850мм;
Поковка ст 65Г диаметр 860мм;
Поковка ст 65Г диаметр 870мм;
Поковка ст 65Г диаметр 880мм;
Поковка ст 65Г диаметр 890мм;
Поковка ст 65Г диаметр 900мм;
Поковка ст 65Г диаметр 910мм;
Поковка ст 65Г диаметр 920мм;
Поковка ст 65Г диаметр 930мм;
Поковка ст 65Г диаметр 940мм;
Поковка ст 65Г диаметр 950мм;
Поковка ст 65Г диаметр 960мм;
Поковка ст 65Г диаметр 970мм;
Поковка ст 65Г диаметр 980мм;
Поковка ст 65Г диаметр 990мм;
Поковка ст 65Г диаметр 1000мм;
Ссылка на сайт: http://ОООСТАЛЬМАШ.РФ/
Объявление размещено: 25.05.2017, последнее обновление: 21.03.2021, просмотров всего: 200.
Шестигранник сортовой Г/К, ГОСТ 2879 88 , шестигранник калиброванный Х/Т, ГОСТ 8560 78
Круг ГОСТ 2590 88 круг горячекатаный, круг ГОСТ 7417 75 круг калиброванный
Дробь чугунная (дробь ДЧЛ, дробь ДЧК), дробь колотая ДЧК, дробь литая
Дробь стальная (дробь ДСЛ, дробь ДСК), дробь колотая ДСК, дробь литая
Круг сталь 60С2А, сталь 55С2А, сталь 65Г, сталь 60С2, сталь 55С2, ста
Круг сталь 40Х, 45Г, 50Г, 17Г1С, 09Г2С, 10Г2, 45Х, 18ХГТ, 25ХГТ, 45Х
Круг сталь 40ХН, 40ХН2МА, 40Х2Н2МА, 38ХН3МФА, 38ХН3МА, 36Х2Н2МФА.....
Круг сталь 20ХН3А, сталь 20Х2Н4А, сталь 20ХН4ФА, сталь 60С2А.........
Круг 18ХГТ из наличия, диаметр от 14мм до 350мм, доставка по РФ
Круг 13ХФА из наличия, диаметры от 20мм до 360мм, доставка по РФ
Поковка сталь 65Г до 1000мм. Резка на заготовки. Цены | ГП Стальмаш, ООО (Екатеринбург) | Телефон: +7 (343) 268-7815, +7 (343) 213-1014, +7 (902) 255-6262
|
madlad
|
{}
|
Нэдиэлэтээҕи гороскоп (олунньу 15-21 күннэрэ)
Саарбахтааһыҥҥа, толкуйга бириэмэни бараабакка, төттөрүтүн, кэлэн-баран иһиэххин наада. Олус да сытыйа байаҕын диэн буолбакка, сотору кэминэн харчы киириитэ тупсуоҕа. Биирдэ кыаҕыра түһүөххүн сөп. Эргиэҥҥэ ситиһии баар. Күүстээх үлэҕэ сылдьан тус олоҕу умнар чинчилээххин. Итинтэн сылтаан сүрэҕиҥ аҥаарын кытта өйдөспөт буолуу үөскүөн сөп. Онон булгуччу өрөбүл күнү тапталлааххын кытта атаарыаххын наада.
Нэдиэлэ саҕаланыыта ыарыы сибикитэ биллиэҕэ. Кэлиҥҥинэн сэниэтэ суох, өрүү уугун хаммакка сылдьар курдуккун. Онон күннээҕи ноҕуруускаҕын көрүнүүһүгүн. Ордук кэрэ аҥаардар кыраттан да хомойор, уйадыйар түгэннэрэ элбэх. Ол эрээри истиҥ, иһирэх көрсүһүү, аһаҕастык кэпсэтии санааны чэпчэтиэҕэ. Тапталлааҕыҥ эн үтүө сүбэһитиҥ уонна инникигэ эрэлиҥ. Кини эн тускар наһаа кыһалларын-мүһэллэрин, таптыырын өйдүөҕүҥ.
Төрөппүттэр туох баар иллэҥ кэмнэрин оҕолоругар аныыллар. Дьиэ иһигэр оҕо үөрүүтэ толору. Төрөппүттэр, тапталлаахтар бэйэ икки ардыгар сыһыаннара аһара үчүгэй. Сулустар бу күннэргэ эйиэхэ болҕомтолоох буол диэн сүбэлииллэр. Ыһылла-тоҕулла, сүүрэ-көтө сылдьан сыаналаах малгын сүтэриэххин сөп. Хаһаайкалар, дьиэни-уоту киэһэ сууйумаҥ. Кэлэр ыйга үп-харчы киирэрэ тупсуоҕа, онон билиҥҥи кыһалҕаҕын хайдах эмэ быһаара сатаа.
Бу нэдиэлэҕэ олох оргуйан олоруо. Эн сүрүҥ соругуҥ – олох саамай үтүө өрүттэрин иҥэринии. Туох эрэ табыллыбатаҕына, санааҕын түһэримэ. Дьоҥҥо үтүө санааҕынан, аһыныгас сүрэххинэн үтүө холобур буолаҕын. Биир кэллиэгэҕин улаханнык абырыаҕыҥ. Тапталга тулуурдаах буолуоххун наада. Сүрэҕиҥ аҥаара эн тускар кыһаллар эрээри, сыыһа-халты туттара элбэх... Ол да буоллар кинини хайдах баарынан ылына сатаа, аһаҕастык санааҕын эт.
Үлэ-хамнас үгүс кэми эрэйиэ. Аҥаардас үлэҕэ эрэ буолбакка, тус олоххо эмиэ тыҥааһыннаах күннэр күүтэллэр. Ылсыбыт дьыалаҕын тиһэҕэр тиэрдиэххин наада. Сулумахтарга интэриэс күүстээх. Тус олоҕуҥ хайдах салаллара бэйэҕиттэн олус тутулуктаах, онон уларыйыыны баҕарар буоллаххына, инниҥ диэки биир хардыыны харса суох оҥоруоҥ. Иллэҥ кэмҥэр кинигэ ааҕыытынан, маастар-кылааһынан үлүһүйэҕин.
Урукку былааҥҥын, соруккун олоххо киллэрэргэ тоҕоостоох кэм. Барытын ситиһэр да түгэҥҥэр тохтоон, уоскуйан хаалыма. Атын кыаллыбат боппуруоһу, кыһалҕаны быһаара сатаа. Доруобуйаҥ халбаҥныахча, онон ис туруккун көрүнэриҥ ордук. Бэйэҕин наһаа ноҕуруускалаама, үчүгэйдик утуйа, аһыы сырыт. Тапталлааххар олус болҕомтолоох сыһыаннааххын. Киниэхэ соһуччу үөрүүнү бэлэхтиир былааннааххын.
Үгүһү эрэннэрэр түгэн элбэх буолуо. Үлэҕэр наадалаах, кыра аайы ымыттыбат, быһаарыныылаах үлэһит буолан көстөргө кыһан. Нэдиэлэ иккис аҥаарыгар күүстээх үлэ күүтэр. Бу үлэ-хамнас инникитэ эйигиттэн олус тутулуктаах, онон туох баар сатабылгын толору туһаныаххын наада. Ол гынан баран дьиэтээҕи түбүк баарын эмиэ умнума. Дьиэлээхтэргин үөрдээри өрөбүллэргэ култуурунайдык сынньаныаххыт уонна наадалаах малы-салы атыылаһыаххыт. Өрөбүллэр көхтөөх соҕустук ааһыахтара.
Тас көстүүгүн уларытар туһунан толгуйдууруҥ уолдьаспыт. Имидж тупсуон наада. Бу – үлэҕэр олус суолталаах. Салалтаҕын кытта быһаарса сатаама, ааһа баран, салалтаҕыттан тэйэ соҕус сырыт. Тылгын-өскүн кыатан. Аҕам саастаах дьон уопсастыбаннай үлэнэн үлүһүйбүттэр. Ол үтүө түмүктээх буолуоҕа. Айар талааннаах Скорпионнарга эмиэ ситиһиилээх күннэр. Онон айар-тутар кыаххын арыйарга кыһан. Тапталлаахтар сыһыаннара эрэллээх уонна инникилээх.
Сырдык санааҕынан, эрэлгинэн дьону бэйэҥ тула түмүөҥ. Бу күннэр олус чаҕылхайдык уонна көхтөөхтүк ааһыахтара. Хамаанда үлэтэ өрөгөйдөөх кыайыыны аҕалыаҕа. Үлэ чэрчитинэн бодоруһарга, кэпсэтэргэ-ипсэтэргэ бириэмэни анаа, кэрэйимэ. Атын куораттан, дойдуттан кэлбит киһини кытта кэпсэтэн, хараҕыҥ өссө аһыллыбыкка дылы буолуоҕа. Уопсайынан, карьеристар ситиһиилэрэ элбэх. Соҕотохсуйбут сүрэхтэр соторунан соҕотохсуйан бүтэллэр эбит... Онон кытаатыҥ!
Үлэһит быһыытынан өссө хаачыстыбалаахтык уонна ситиһиилээхтик үлэлииргэр кыах бэриллиэ. Эдэр төрөппүттэр оҕолорун кытта бириэмэ атааран, кинилэр ситиһиилэринэн үрдүккэ кынаттаналлара элбээбит. Уруккутттан иитиэхтиир баҕа санааҥ туолар чинчилээх. Докумуону толоруу бытаан буолуон сөп, онон түргэн-тарҕан уонна болҕомтолоох буоларга дьулус. Айанньыттар, суолга-иискэ сэрэхтээх буолуҥ. Ордук эр дьон успуорка ситиһиилэрэ элбэх.
Туох да саарбаҕа суох бу – эн кэмиҥ. Үлэлиир, айар-тутар кыаҕыҥ арыллыа, бииртэн биир ситиһии кэлэн иһиэ. Үп-харчы киириитэ үчүгэй. Саамай сүрүнэ, бэйэҕиттэн наһаа астыныма, дуоһуйума. Бэйэҕин өрө тутартан туттун. Өйгө-санааҕа иҥэн хаалар ураты айан, билсиһии күүтэр. Сулумахтар аналларын көрсөллөрүгэр кыах улахан. Онон түһүнэн кэбиһиэххэ. Оскуола үөрэнээччилэрэ, устудьуоннар үөрэхтэн сылайбыт, салгыбыт курдуктар. Хайдах эмэ гынан үөрэххэ баҕаны күүһүрдүөххэ наада.
Саҥаны саҕалыырга наһаа ситиһиилээх күннэр. Үлэ таһаарыылаахтык баран иһэр. Кэнэҕэс өссө түбүктээх буолуо. Торумнаабыт былааннаргын биир-биир олоххо киллэрэн ис. Эбии дохуот киллэрэр туһунан толкуй баар. Урбаанньыттар бэйэ дьыалатын өссө кэҥэтэр былааннаахтар. Тапталлаахтар бэйэ-бэйэҕэ көмө-тирэх буолаллара наһаа үөрүүлээх. Кытаатан доруобуйаҕын көрүнэ сырыт, ыарыы ыаллаһаары гыммыт...
|
madlad
|
{}
|
Киргизия бэрэсидьиэнэ Сооронбай Жээнбеков туһунан Интэриниэккэ аҕыйах мем (карикатурнай уруһуй) тарҕаммыт. Ол уруһуй ааптара, дизайнер – Никита Тарасенко диэн киһини Генеральнай борокуратуураҕа ыҥыраллар уонна быһаарыы сурук суруйарыгар соруйаллар.
Бу дьыл атырдьах ыйыгар Киргизия бэрэсидьиэнэ Иссык Кульга уоппускатын атаарбыт уонна Интэриниэккэ хаартыскатын таһаарбыт. Ону Никита Тарасенко ылан, уруһуйдаан күлүүлээх гына “киэргэтэн” биэрбит. Сымыйа эрэ дьиҥ эрэ, Куттал суох буолуутун кэмитиэтигэр Киргизия биир олохтоох дьахтара “бэрэсидьиэммит чиэһин көмүскүөххэ” диэн Никита Тарасенконы үҥсэн сурук ыыппыт. Онон көҕүлээччи ол дьахтар буолан тахсыбыт.
Оттон бу силиэстийэ түмүгүнэн, киһини суукка үҥсэр туох да чахчылары булбатаҕыттан уруһуйдары төннөрөллөрүгэр тиийбиттэр. Бу иннинэ бэрэсидьиэн пресс-сулууспатын үлэһитэ: “Ону баара, бу уруһуйдартан бэрэсидьиэн кыыһырбатах, хата, күлбүтэ. Төттөрүтүн, бу уолу борокуратуураҕа ыҥырбыттара куһаҕан”, - диэн биллэрбит. Төһөтүн да иһин, оннугу-манныгы мээнэ тарҕатар, кими эрэ күлүү-элэк гынар сэрэхтээх буолсу...
|
madlad
|
{}
|
Итэҕэл икки өрүтэ - Кэпсээ
Итэҕэл икки өрүтэ
Каженкин Иван Иванович-Хааһах Уйбаан - 9 февраля 2020 07:41 1404
"Туох барыта икки өрүттээх" диэн этии айылҕа төрүт тутулугун, сырдык уонна хараҕа солбуйсан иһэллэрин быһаарар.
Бу этиигэ сөп түбэһэн итэҕэл икки өрүттээх:
1. Таҥара итэҕэлэ.
2. Үрүҥ айыы итэҕэлэ.
Сахаларга икки өрүттээх тыллар туттулла сылдьаллар.
Айыы диэн тыл икки өрүттээх:
1. Киһи үчүгэйи оҥорорун биллэрэр.
2. Куһаҕан санаата баһыйдаҕына куһаҕаны оҥорон кэбиһиэн сөп.
Айыы диэн тыл икки өрүттээҕэ хаһан даҕаны уларыйыа суоҕа. Киһи өйүттэн-санаатыттан, уларыйар майгыныттан тутулуктаах.
Саныыр санаабыт ай диэн тылынан этиллэр. Тугу эмэ оҥоро сатыыр санаабыт айар, айымньы диэн тылларынан этиллэллэр.
Санаабытыгар тугу эмэ оҥоро сатаабыппытын илэтигэр оҥорон таһаардахпытына ай диэн тылга "ыы" диэн ытааһын сыһыарыыта эбиллэн айыы диэн тыл үөскүүр.
Киһи оҥорор быһыыта икки аҥы арахсан тахсаллар:
1. Үчүгэйи оҥоруу.
2. куһаҕаны оҥоруу.
Бу уратылары сахалар былыр-былыргыттан билэллэриттэн айыы диэн тыл икки өрүттээх өйдөбүллээх.
Тыл үөрэхтээхтэрин, суруйааччылар албыннарыгар үлэһиттэр киирэн биэрбэттэр. Бэйэлэрэ оҥорор-тутар дьон киһи сыыһа-халты туттунан куһаҕаны оҥорон кэбиһэрин билэллэр.
Өйгө-санааҕа оҥорон көрөн саҥаны сурукка киллэрии айымньы диэн ааттанар. Айыы буолбатах.
Суруйааччылар суруйбут үлэлэрэ туһалаах буоллаҕына айымньылаах үлэ буолар.
Айыы диэн тыл икки өрүттээҕэ хаһан да уларыйбатыттан тыл үөрэхтээхтэрэ булбут "аньыы" диэн тыллара букатын туһата суоҕа быһаарыллан тахсар.
Бу быһаарыы тыл үөрэхтээхтэрин албыннарын арыйар.
Тыл үөрэхтээхтэрин албыннарыттан, ол-бу була сатаан оҥороллоруттан босхолонуу эрэйиллэр.
Саха тылын харыстааһын эмиэ икки өрүттээх буоллаҕына табыллар:
1. Төрүт баар сахалыы тылларбытын харыстааһын, уларыппат буолуу.
2. Саҥа киирэр омук тылларын бэйэлэринэн туһаныы.
Хааһах, киирии тылытсурукка - бичиккэ бэйэтинэн диэ. Оттон кэпсэтэрбэр сахатытарым сеп дуу?
"Аньыы" диэн сахаларга суох тылы туһана сатыыр дьон сахалыы өй-санаа үөрэҕин букатын билбэттэрин биллэрэллэр. Айыы диэн тыл бэйэтин икки өрүтүн хаһан баҕарар илдьэ, иҥэринэ сылдьар. Киһи үчүгэйи эбэтэр куһаҕаны оҥорон кэбиһэрэ хаһан даҕаны хаалан хаалбат.
Ол аата аньыы диэн туелбэ тыла дуо?
Аньыыргыыбын диэн айыыргыыбын диэхтээхпит дуо?
Айыыргыыбын диэн айыыны оҥорортон туттунабын диэн өйдөнөр. Ол курдук араас айыылар; үчүгэйдэр, куһаҕаннар бааллар. Олору оҥорортон киһи туттуннаҕына эрэ табыллар.
"Аньыы" диэн сахаларга суох тыл. Тыл үөрэхтээхтэрэ билбэттэриттэн нууччалар "грех" диэн тылларын үтүктэн сахаларга киллэрэ сатыыллар, дьону барыларын албынныыллар.
Сыыс тыл эбит дии. Саха тыла аьара баай. Хайата хантан киирбитин дуу кэлбитин дуу куннээги олоххо кыьалга оностубат буоллахпыт.
Айыы диэн сахаларга былыр-былыргыттан баар тыл. Ай диэн киһи саныыр санаатын быһаарар. Онтон бу санаабыппытын илэтигэр оҥорон таһаардахпытына уонна дьон билбэт, оҥорбот быһыылара буоллаҕына айыы диэн буолар. Бу тыл куһаҕана элбээбитин бэлиэтээн "ыы" диэн ытааһын дорҕоонноох.
Айыы диэн тыл бэйэтэ киһи үчүгэйи дуу, куһаҕаны дуу оҥорорун быһаара сылдьар.
Эстибит сэбиэскэй былааска мааныламмыт суруйааччылар, тыл үөрэхтээхтэрэ аныгы ырыынак кэмигэр туһалара отой кэриэтэ суох. Төрүт тылларбытын буккуйаннар өссө куһаҕаны оҥороллор.
Омугу үлэ эрэ сайыннарар, кыайыылаах үлэ. Уустар, тутааччылар айыы диэн тыл икки өрүттээҕин билэллэр.
Киһи тугу эмэ уратыны, урут суоҕу, ол аата айыыны оҥорбута оҥорбутун кэнниттэн биирдэ үчүгэйэ эбэтэр куһаҕана арыллан, биллэн тахсар уратылаах. Ол иһин айыы диэн тыл икки өрүттээх өйдөбүлэ хаһан даҕаны уларыйыа суоҕа.
Тыл үөрэхтээхтэрин албыннарыгар киирэн биэрбэккитигэр баҕарабын.
Үлэһит киһи тугу эмэ оҥороору сыыһа туттунан кэбистэҕинэ куһаҕан буолан тахсарын билэр. Ол иһин үлэһиттэр айыы диэн тылы икки өрүттээҕинэн туһаналлар.
Тыл үөрэхтээҕэ кумааҕыга суруйбута куһаҕаны үөскэппэт. Ол иһин бэйэлэрин "үчүгэй" курдук сананыылара үөскээн сылдьар.
Сайдан иһэр омукка тыл үөрэхтээхтэрэ туһалара аҕыйах, үчүгэй үлэһиттэр наадалар.
Омугу үлэ эрэ сайыннарар.
Бээрэ мин манна... мин
Айыы- ай, айан таьаарыы, саца сырдык тудда сюдда,
Аньыы- ань, анньыһыы
Ай, айар, айыы диэн саҥаны айыыны быһаарар тылларбыт. Үчүгэй айыыны оҥордоххо үрүҥ айыы буолар, онтон куһаҕаны оҥорон кэбистэххэ хара айыы буолан тахсар.
"Аньыы" диэн тыл сахаларга суох тыл. Тыл үөрэхтээхтэрэ саха дьонун албыннаан киллэрэ сатыыр сыыс тыллара.
"Нь" дорҕоон өйгө-санааҕа төрүт сыһыана суох дорҕоон. Кыра оҕону, дьахталлары албынныырга анаан туттуллара элбэх. Бу тылы туттубат ордук.
1994, 2008 сыллардаахха бэчээттэнэн тахсыбыт саха тылын быһаарыылаах тылдьыттарыгар айыы диэн тыл икки өрүттээх өйдөбүллээҕэ сурулла сылдьар. Бу тылдьыттарга "аньыы" диэн тыл букатын суох.
Тыл үөрэхтээхтэрин албыннарыгар үлэһиттэр, оҥорор, тутар дьон киирбэттэр.
Киһи оҥорор быһыылара оҥорбутун кэнниттэн биирдэ үчүгэйдэрэ эбэтэр куһаҕаннара арыллан тахсар уратылаах. Үчүгэйи оҥоробун диэн этинии ол иһин сыыһа буолар. Үчүгэйи оҥоробун диэн санааттан оҥоро охсубут быһыы куһаҕан буолан тахсара ордук элбэх.
Сымыйа хаһан баҕарар арыллар кэмэ кэлэр. "Аньыы" диэн тылы булан сахалары барыларын албынныы сылдьар тыл үөрэхтээхтэрэ иэстэбилгэ түбэһэллэрэ чугаһаан сылдьаллар. Эдэрдэр саха тылын үөрэтэллэрэ аҕыйаан иһэр.
Сайдыыны эдэрдэр аҕалаллар. Икки тылы баһылааһын онно сөп түбэһэр. "Туох барыта икки өрүттээх" диэн этиини туһаннахха табыллар:
1. Саха төрүт тылларын букатын уларыппакка эрэ туһаныы омук уларыйан хаалыытын үөскэппэт.
2. Үөрэх, үлэ саҥа киирэр тылларын бэйэлэринэн туһаныахха.
Тыл үөрэхтээхтэрэ "Туох барыта икки өрүттээх" диэн этиини тутустахтарына эрэ табыллар.
Тыл үөрэхтээхтэрэ сахалыы өй-санаа үөрэҕин билбэттэриттэн итэҕэлгэ буккууру киллэрэн сылдьаллар. Айыы диэн биир эрэ үчүгэйдээх, онтон атын өрүттэрэ бары куһаҕаҥҥа тириэрдэр тылы "үчүгэй" эрэ оҥоро сатыыллара сахалары барыларын албыннааһын буолар.
Кумааҕыны эрэ буккуйар суруйааччылар, тыл үөрэхтээхтэрэ, учуонайдар бэйэлэрин атыттартан үрдүктүк сананаллара үөскээн "аньыы" диэн тылы булан сахаларга киллэрэ сатыыллар.
Киһи оҥорор быһыылара, үчүгэйдэрэ уонна куһаҕаннара, биир баһыттан саҕанан тахсарын биллэрэр айыы диэн тылбытын уларытан, "үчүгэй" эрэ оҥорор санаалаахтар.
"Туох барыта икки өрүттээх" диэн айылҕа уларыйбат, төрүт тутулуга. Күн кэнниттэн түүн, сайын кэнниттэн кыһын син-биир кэлэн иһэллэр.
Киһи өйө-санаата эмиэ икки өрүттээҕин айыы диэн тылбыт биллэрэр. Бу айыы диэн тыл киһи үчүгэйи эбэтэр куһаҕаны оҥорон кэбиһэрин биллэрэрэ хаһан да уларыйбат.
Тыл үөрэхтээхтэрэ булан туһаннара сатыыр "аньыы" диэн тыллара өйгө-санааҕа ханнык да сыһыана суох. Сыыс тыл. Таах сибиэ тутта сатаабаккытыгар сүбэлиибин.
Киһи туох эрэ ураты санаатын илэтигэр оҥорон таһаардаҕына быһыыга кубулуйар. Ким да билбэт, оҥорбот быһыыта буоллаҕына айыы буолан тахсар. Үчүгэйи оҥорууга аналланнаҕына - үрүҥ айыы, онтон куһаҕан буоллаҕына - хара айыы буолар, умналлар аналланар.
Өй-санаа сайдан иһэр уратытын хас биирдии киһи билэрэ ирдэнэр. Баспыт иһигэр араас санааларбыт элбэхтэр:
1. Быстах санаалар.
2. Киһилии санаалар.
Киһилии санаалар элбээтэхтэринэ киһилии быһыылары оҥоруу элбиир.
Быстах санаалар элбээтэхтэринэ дьон эттэрин-сииннэрин баҕатын толоруу диэки халыйаллар. Европа сайдыылаах диэн ааттанар дойдуларыгар бу баҕа санааны толоруу аһара баран сылдьар.
Итэҕэл Үрүҥ айыы диэн өттө аһара баран хааллаҕына омук урукку олоҕор төннөн, сайдыыттан хаалара үөскүүр.
Итэҕэл, өй-санаа үөрэҕинэн дьарыктанааччылар киһи өйө-санаата сайдыытын биллэхтэринэ табыллар.
Саныыр санаабыт ай диэн тылынан бэриллэр. Ону-маны санаан айа, тупсара сатыырбыт айар диэн тылынан этиллэр.
Санаабытыгар тугу айбыппытын илэтигэр оҥорон таһаардахпытына айыы диэн буолар. Куһаҕан өттө элбээн тахсарын "ыы" диэн ытааһын сыһыарыыланара биллэрэр.
"Үчүгэй уонна куһаҕан солбуйсан биэрэллэр" диэн сахалар өс хоһооннорун тыл үөрэхтээхтэрэ билбэттэр. Кинилэр өссө да сэбиэскэй былаас кэмиттэн өйдөрө-санаалара уларыйа илик.
Айыы диэн тыл икки өрүттээх өйдөбүллээх. Киһи үчүгэйи эбэтэр куһаҕаны оҥорон кэбиһэрин холбуу ылан биллэрэр.
Ай, өй, ый, дьай диэн өйү-санааны быһаарар төрүт тыллар. Бары "й" дорҕооннохтор. Ыйар, көрдөрөр диэн өйдөбүллээх өй-санаа хамсыырын уларыйарын биллэрэр дорҕоон.
"Аньыы" диэн тыл үөрэхтээхтэрэ булбут тыллара киһи өйүгэр-санаатыгар ханнык да сыһыана суох тыл. "Нь" дорҕоон ньаамыргыыры, албынныыры биллэрэр.
Албыннааһын хаһан баҕарар арыллар. Сэбиэскэй былаас албына арыллан бэйэтэ эстибитэ.
"Туох барыта икки өрүттээх" диэн айылҕа төрүт тутулуга хаһан да уларыйбат. Тыл үөрэхтээхтэрин албыннара сотору арыллыа. Кыайан көммөтөхтөрүнэ бэйэлэрэ эстиэхтэрэ.
Айыы диэн киһи оҥорор быһыыларын уратыларын быһаарар тыл. Киһи оҥорор быһыылара икки аҥы арахсан үчүгэй эбэтэр куһаҕан буолан тахсалларын биллэрэн икки өрүттээх өйдөбүллээх:
1. Үчүгэйи оҥоруу. Үрүҥ айыы диэн ааттанар.
2. Куһаҕаны оҥоруу. Хара айыы буолар. Умнуллар, хаалар аналланар.
Айыы диэн тыл киһи оҥорор быһыылара хайдах буолан тахсалларын быһаарар. Ол иһин икки өрүттээх өйдөбүлүн куруук илдьэ сылдьар. Киһи куһаҕаны, хара айыыны оҥорон кэбиһэрэ хаһан да уларыйбат, баар буола турар.
Айыы диэн тыл "үчүгэй" эрэ буолар диэн этэр тыл үөрэхтээхтэрин албыннарыгар үлэһиттэр киирэн биэрбэттэр.
"Албыҥҥа акаары бараммат" диэн сахалар өс хоһоонноро. Акаарылар элбээннэр албыннааччылар бааллар.
Билигин саха омук саҥалыы үөскээн, сайдыыны ситиһэр кэмигэр киирэн олоробут. Омук этин-сиинин бааһынайдар сайыннараллар. "Хаан тупсарыыта" диэни сахалар бары билэллэр. Төһө эмэ бааһынайдары омук бэйэтигэр холбуур да сайдан иһэр кыахтанар.
|
madlad
|
{}
|
Акулина КУЗЬМИНА: «Оҕо сүрүн тирэҕэ — ийэ тылынан толкуйа» | КИИН КУОРАТ
Акулина КУЗЬМИНА: «Оҕо сүрүн тирэҕэ — ийэ тылынан толкуйа»
Бүгүҥҥү сэһэргэһээччим уол оҕо иитиитигэр, ааҕыы култууратыгар ураты көрүүлээх, кини бу хайысхаҕа үтүмэн үлэни ыытар, бииртэн биир кэрэхсэбиллээх бырайыактары олоххо киллэрэр. Кини ийэ тыл илгэтин иҥэриммит оҕо ситиһиилээх, сарсыҥҥыта саргылаах диэн бигэ эрэллээх.
Акулина Николаевна Кузьмина – Д.П. Коркин аатынан Чурапчытааҕы өрөспүүбүлүкэтээҕи спортивнай олимпийскай эрэллэри бэлэмниир интэринээт-оскуола саха тылын, литературатын учуутала, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, “Арассыыйа чулуу учуутала” национальнай бырайыак кыайыылааҕа, СӨ ыччакка министиэристибэтин “Сердце патриота” бочуотунай бэлиэ хаһаайката.
Ааҕыыны күргүөмүнэн тэрийэн
– Акулина Николаевна, “Көтүөххэ хотойдуу үрдүккэ” өрөспүүбүлүкэтээҕи уоланнар ааҕыыларын тэрийэн ыытаргын үгүс ааҕааччыбыт истэн билэр, биһириир буолуохтаах. Бу бырайыак туох санааттан саҕыллыбытай?
– Урут-уруккуттан араас ааҕыыларга, конференцияларга үксүн кыргыттар кытталлар. Биһиги оскуолабытыгар уол оҕо элбэх, кыыс аҕыйах. Бу бырайыак уол оҕону литература диэки хайыһыннарар сыалтан тэриллибитэ. Аны биирдии-иккилии оҕону буолбакка, барыларын күргүөмүнэн кытыннарар санаа киирбитэ. Ол идиэйэбин дириэктэрбит Николай Николаевич, дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччы Татьяна Николаевна тута өйөөбүттэрэ. Онон 2004-2005 сыллааҕы үөрэх дьылыгар уоланнар ааҕыыларын бэйэбит оскуолабытыгар тэрийэн ыыппыппыт. Бастаан илин эҥээр улуустарын хабыахпыт дии санаабыппыт, ол эрээри Кэбээйи, Өймөкөөн курдук улуустартан кыттыбыттара, онон бэйэбит да билбэппитинэн тэрээһиммит өрөспүүбүлүкэ таһымнаммыта, киэҥ далааһыннаммыта.
Ханнык баҕарар киһи уопсастыба иннигэр саҥарарыттан, тыл этэриттэн толлор, кыбыстар. Дьон тыынын уйуу диэн баар. Бастакы сылларга оҕолор тылларын умналлара, онтон билигин оннук суох, таһыммыт үрдээтэ. Ол кэмтэн ыла үөрэрим диэн учууталлар уонна иитээччилэр сценарий суруйарга, оҕо куолаһыгар, майгытыгар барсар тыллары биэрэргэ үөрэннилэр. Уопсайынан, улахан хамсааһын таҕыста. Хас оскуола аайы уолаттар бөлөхтөрө баар буоллулар, онтон олус үөрэбин. Биһиги сүрүн тэрээһиннэрбитин үксүн уолаттар ыыталлар. Холобур, Дмитрий Петрович Коркин туһунан дьүһүйүүбүт хаһан баҕарар бэлэм. Атын да оскуолаларга оннук.
Туох барыта кыраттан саҕаланар. Мин оскуолаҕа үлэлии кэлиэхпиттэн сахалыы тыыны киллэрэргэ дьулуспутум. Биһиги оҕолуун-улаханныын бары бэйэ-бэйэбитин “Үтүө сарсыарданан!”, “Үтүө күнүнэн!” диэн эҕэрдэлэһэбит. Ким даҕаны “Здравствуйте!” диэбэт. Арай саҥа кэлбит оҕолор диэхтэрин сөп. Оскуоланы бүтэрбит да үөрэнээччилэрбит уулуссаҕа көрсө түстэхтэринэ: «Үтүө күнүнэн!» – дииллэр. Онтон үөрэбит, дьоллонобут.
Былырыын ааҕыыларбыт 15 сыллаах үбүлүөйүгэр эрдэттэн бэлэмнэммиппит. 300-тэн тахса сайаапка киирбитэ. Тэрээһиммит буолуо үс хонук иннинэ, ыраах улуустар айаннаары сырыттахтарына пандемия биллэриллибитэ. Аны туран, ааҕыыларбыт Кыайыы 75 сылыгар анаммыта. Бастаан ыарыы намырыа, пандемия бүтүө дии санаабыппыт. Харантыын ааһар күнүн долгуйа күүппүппүт. Кыайыы күнэ чугаһаабыта, хайыахпытый, сүбэлэһэн баран дистанционнай халыыбынан ыыппыппыт. Онтон инстаграм, ютуб арыйбыппыт. Дьүүллүүр сүбэҕэ суруйааччылар, ааттаах-суоллаах артыыстар, биллэр-көстөр дьон үлэлээбиттэрэ. Кыайыы 75 сылыгар анаммыт ааҕыыларбытыгар буойун суруйааччылар оҕолоро, аймахтара уолаттарга анал бириистэрин туттарбыттара. Кинилэргэ истиҥ махталбытын тиэрдэбит.
Быйылгы ааҕыыларбытын алтынньыга былааннаабыппыт. Икки түһүмэхтээх оҥордубут. Финалга тахсыбыт сэттэ хамаанда оҕолоро “Сосновый бор” кииҥҥэ кэлэллэр, 21 күн сынньаналлар.
Аны туран, ааҕыы култуурата дьиэ кэргэнтэн саҕаланыахтаах диэн санаанан салайтаран, быйылгыттан “Эр Хаан” диэн өрөспүүбүлүкэтээҕи ааҕыылары тэрийдибит. Улуус дьаһалтата өйөөбүтэ. Уол оҕо, аҕата, эһэтэ, таайа, күтүөтэ, абаҕата уо.д.а. кытталлар. Бу оҕону литература диэки хайыһыннарар сонун хайысха буолла. I өрөспүүбүлүкэтээҕи дьиэ кэргэн аймаҕынан ааҕыыларын кыайыылааҕынан Дьоллоохоптор тахсан, 50.000 солк. сууманан наҕараадаламмыттара.
– Эһиги оскуолаҕытыгар спорду өрө туппут оҕолор үөрэнэллэр. Сэрэйдэххэ, кинилэргэ ураты методика наада буолуо...
– Биһиги оҕолорбут араас күрэхтэһиилэргэ, сбордарга сылдьаллар, күн аайы иккитэ дьарыктаналлар. Кырдьыгынан эттэххэ, сорох-сороҕор уруокка бэриллибит тиэмэни үөрэттэхпитинэ да сөп буолар курдукпут. Ол эрээри уруоктары таба тэрийдэххэ, оҕоҕо интэриэс күөдьүйэр, көтүппүтүн да ситиһэргэ дьулуһар. Ол иһин уруоктарым ис хоһооннорун уратытык, үөрэнээччигэ табыгастаах гына сааһылаан, анал ньымалары, албастары таҥан былаанныы сатыыбын.
Биһиги оскуолабытыгар өрөспүүбүлүкэ араас улуустарыттан үөрэнэ кэлэллэр. Ону суруйааччылары билиһиннэриигэ туһанабын. Холобур, Алеша Тимофей Сметанин дойдутуттан кэлбит, оттон Саша Үөһээ Бүлүүттэн, Петр Тобуруокап төрөөбүт улууһуттан сылдьар диибин. Оччоҕо оҕо ордук өйдөөн хаалар.
Аны туран, “Улуу Кудаҥса”, “Кыһыл ойуун”, “Тулаайах оҕо” курдук айымньылары көтүппүт оҕо элбэҕи сүтэрэр. Ол иһин методикабар сонун хайысхалары киллэрэбин. Холобур, символ уобарастары кыайа-хото туттабын. Бу бырайыактыыр уонна фрактальнай ньымалары алтыһыннарыы диэн буолар. Холобур, оҕо уруһуйдуур уонна кылаас иннигэр туран кэпсиир. Күрэхтэһэ сылдьыбыт, уруогу көтүппүт оҕо кинини истэр, интэриэс күөдьүйэр.
Биир үөрэнээччим Улуу Кудаҥса уобараһын тыы курдук көрөбүн диэн эрдиилээх уруһуйдаабыт этэ. Ону Чачыгыр Таас көмөтүнэн салайтарар диэн быһаарбыта. Тулатыгар муора уруһуйдаабыт, ол олоҕу уобарастаан көрдөрбүт.
Тыыннаах айымньы эргэрбэт!
– Төрөппүттэр саха тылын уонна литературатын учебнигын көрө-көрө саллабыт, бырагыраама олус ыарахан дииллэрин элбэхтэ истэбит. Оҕо айымньы тылын-өһүн өйдөөбөт, уопсайынан, сорох айымньы эргэрбит диэн этэллэрэ оруннаах дуо?
– Айымньылар хайдах эргэриэхтэрэй? Ама, хайаан? Тыыннаах айымньылар сүрүн идиэйэлэрин, суолталарын үйэ-саас тухары сүтэрбэттэр. Өксөкүлээх Өлөксөй, Алампа, Николай Неустроев, Ойуунускай, о.д.а. классиктарбыт айымньылара хайаан эргэриэхтэрэй?! Арай учебникка киирбит айымньы оҕо сааһыгар сөп түбэспэт буолуон сөп. Холобур, урукку бырагыраамаҕа 6 кылааска Николай Неустроев “Тиэтэйбит” комедията баара. Мин ону өйдөөбөт этим. Биллэн турар, саха тыла ыарахан. Киэп, туһаайыы, ТХЭ, БХЭ, о.д.а. элбэх.
– Саха тылыгар, литературатыгар электроннай матырыйаал олус аҕыйах. Ону дистанционнай үөрэх туоһулаата. Онлайн үөрэх туһунан санааҥ?
– Олох сөбүлээбэтим диэн аһаҕастык этэбин. Урут оҕолорго презентация оҥорторор этим. Оҕо бэйэтин илиитинэн тутан-хабан, хасыһан булбутун өйүгэр хатыыр. Көрдүүр, көмүскүүр сатабылланар. Билигин матырыйаал син баар. Уопсайынан, үөрэнээччи бэйэтэ уруһуйдаабытын (холобур, символ уобарастары) эбэтэр көрдөөн булбутун (холобур, презентация оҥороругар) эбэтэр мөккүөр тахсыбыт айымньыларын ордук ылынар.
– Литература уруоктарыгар ханнык айымньылары ырытаргытыгар оҕолор ордук уһукталларый?
– Өксөкүлээх Өлөксөй “Ойуун түүлэ” айымньытын күүскэ үөрэтэбин. Ол аата элбэхтик ырытан, кэпсэтэн, нойосуус үөрэттэрэн. Оҕолор бэркэ толкуйдаан таһаараллар. “Саха интеллегенциятыгар сурукка” эмиэ ураты болҕомтобун уурабын. Далан “Тулаайах оҕо”, “Тыгын Дархан” айымньыларын өрө тутабын. Алампа драмалара оҕону элбэххэ үөрэтэллэр, толкуйдаталлар. Уйбаан “Үлэлиибин-үлэлиибин да, байан киирэн барбаппын” диэн этиитинэн уруокка үгүс кэпсэтии тахсар.
Сонун методика, оҕону умсугутар ньымалар
– Биир бэйэм литератураны ордоробун. Төрөөбүт литература уруогар оҕо ийэ тылынан санаатын сайа этэр кыаҕа арыллар. Оҕо саха классик суруйааччыларын тустарынан, кинилэр сүрүн айымньыларын хайаан да билиэхтээх. Кылааска киирээт, оҕолорго 3-5 тургутук ыйытыыны биэрэбин. Саха литературата хас сыллаахха төрүттэммитэй? Ханнык айымньынан? Сахалыы тылынан суруллубут бастакы айымньы, ким суруйбутай? Саха сэбиэскэй литературатын ким төрүттээбитэй? Омос көрдөххө, араарбат, билбэт киһиэхэ барыта биир ыйытыы курдук. Оҕо Өксөкүлээх Өлөксөй, А. Уваровскай, П.Ойуунускай диэн хоруйдуохтаах.
Билигин киһи өйүгэр хатыыр дьоҕура бэрт кылгас буолла. Олус элбэх информация ортотугар олоробут. Ол иһин итинник тургутуктар оҕо өйүн сайыннараллар, олус туһалаахтар.
Фольклор диэн тугуй? Норуот тылынан уус-уран айымньыта. Баара-суоҕа түөрт тыл, ону өйдөөҥ диибин. Аныгыскы сырыыга төттөрү эргитэн ыйытабын: “Норуот тылынан уус-уран айымньыта диэн тугуй?”. Араастаан эрийэн, бутуйан, хатайдаан. Куруук ыйыта сырыттаххына, оҕо араара үөрэнэр.
Уопсайынан, төрөөбүт литература уруоктарыгар тиэрминнэри үгүстүк тутта сатыыбын. Ону таһынан үөрэнээччи тус санаатын этэрин курдук ырытыылары, кэпсэтиилэри, мөккүөрдэри таһаарабын. Үөрэнээччи толкуйугар болҕомто уурабын. Айымньыны күннээҕи олоҕу кытта ситимнээн биэрдэххэ, оҕо ордук ылынар дии саныыбын.
Аны туран, “Штур” диэн ньыманы хото туһанабын. Оҕолорго бэрт судургутук, бэйэлэригэр сыһыаран быһаарабын. Холобур: Сахамин, Айыына, Назар, Ваня. Бу кылаас оҕолорун ааттара. Мантан ким ордугун була охсоллор, Айыынаны тоҕо туораппыттарын быһаараллар, үөрүү-көтүү бөҕө буолаллар. Онтон сорудахпын тута уруок тиэмэтигэр хайыһыннаран биэрэбин. Холобур, суруйааччылары ааттаталыыбын: Өксөкүлээх Өлөксөй, Сэмэн Тумат, Алампа, Николай Неустроев. Оҕолор Сэмэн Тумат – саха норуодунай суруйааччыта, атыттар – классик суруйааччылар диэхтээхтэр. Литератураны үчүгэйдик билэр үөрэнээччи тута сөпкө хоруйдуур. Бу методика саха тылыгар эмиэ үчүгэй. Холобур, үс түһүгү этэбин уонна биир этии чилиэнин кыбытабын. Аны туран, холобурдары оҕолорго бэйэлэригэр толкуйдатар өссө ордук. Билиилэрэ хаҥыыр, интэриэс да үөскүүр.
– Аныгы оҕолор санааларын сатаан сааһылаан эппэттэр, өйтөн суруйууга букатын да малыйаллар дииллэригэр сөбүлэһэҕин дуо?
– Уруокка бэйэтин санаатын этэ үөрэммит оҕо өйтөн суруйууну ыарырҕаппат дии саныыбын. Оҕолорго өйтөн суруйуу чэпчэки, көҥүл, оттон диктант ордук ыарахан, аахпыттан суруйууга хааччахтан тахсыбаккын диэн мэлдьи этэбин.
Аҕыйах сыллааҕыта үс кыыс саха тылыгар БКЭ туттарабыт диэн соһуппута. Медицинскэй институкка бараары сылдьан. “Билиибитин бэрэбиэркэлиэхпит этэ”, – диэбиттэрэ. Эһигини бэлэмнээбэппин, химияҕытын, биологияҕытын үчүгэйдик үөрэтиҥ диэн сүбэлээбитим. Олимпиадаҕа кыттар, миэстэлэһэр кыргыттар этэ. Онон улахан бэлэмнэниитэ суох холкутук туттарар кыахтаахтара. Сардаана Литвинцева 87 баалы ылбыта.
Быйыл кыһыл көмүс медалиспыт Ньургуйаана Смирникова саха тылын үөрэҕэр киирбититтэн олус соһуйан уонна үөрэн олоробун.
“Эн саха тылыгар бараҕын” диэн биир да оҕону анаан-минээн бэлэмнээбэтэҕим үрдүнэн, хас да оҕом саха тылыгар үөрэнэ киирбитэ. Аны биир кылаас оҕолоро бэйэлэрин баҕаларынан ОГЭ туттарбыттара. Ол Арассыыйаҕа кыттарбар төһүү күүс буолбута.
Төрөөбүт тылы билии – ситиһии төрдө
– Саха тылыгар, литературатыгар ВПР, БКЭ туттарбаттар. Ол иһин оҕолор нуучча тылын, математиканы ордук кыһаллан үөрэтэллэр. Дьиҥэр, оннук диэн толкуйдуур сыыһа. Мин оҕолорго саха тылын учууталлара буолуҥ диэбэппин. Төрөөбүт тылгытынан толкуйдуургутугар, олоххутугар наадалаах диэн хатылыыбын. Төрөөбүт тылын үчүгэйдик билэр оҕо ханнык баҕарар хайысхаҕа ситиһиилэниэн сөп диэн этэбин. Тоҕо диэтэххэ оҕо сүрүн тирэҕэ – ийэ тылынан толкуйа.
Даша Барашкова саха тылын, литературатын олимпиадаларыгар мэлдьи кыттара, өрөспүүбүлүкэтээҕи өйтөн суруйуу кыайыылааҕа, кытай тылын үөрэппитэ, билигин “Саха” НКИХ суруналыыһа. Ира Саввина, өрөспүүбүлүкэҕэ саха тылын, литературатын олимпиадатыгар иккис миэстэлээх оҕом, прокурор үөрэҕин бүтэрбитэ, ситиһиилээхтик үлэлии сылдьар. Сардаана Литвинцева өрөспүүбүлүкэҕэ литература олимпиадатыгар бастаабыта, “Инникигэ хардыы” конференцияҕа дипломант, билигин медицинскэй институкка үөрэнэр.
Ааҕыыларга кыттыбыт уолаттарым ханна да тиийбиттэрин иһин, куруук актыбыыстарынан биллэллэр. Бэйэлэрэ араас тэрээһиннэри иилээн-саҕалаан, тэрийэн ыыталлар. Соҕуруу барбыт оҕолор ыһыах ыһаллар. Эрийэн ону-маны ыйыталлар, ону үөрэ-көтө сүбэлиибин.
– Саха литературатын айымньыларыгар олоҕурбут хас да киинэ таҕыста. Бу туһунан санааҕын этиэҥ дуо? Ханнык айымньынан киинэ оҥорон таһаардахха, норуот сэҥээриитин ылыай?
– Биир да киинэҕэ сыанабыл биэрбэппин. Бэйэм туспа көрүүлэрдээхпин. Ол эрээри уруоктарбар ырытыы оҥорторобун. Далан “Тулаайах оҕотун” киинэ гынан таһаараллара буоллар дии саныыбын. Софрон Данилов “От үрэххэ” айымньытынан эмиэ бэртээхэй киинэ уһулуохха сөп диэн көрөбүн.
– “Көтүөххэ үрдүккэ хотойдуу” ааҕыылар бүтүн өрөспүүбүлүкэҕэ улахан хамсааһыны таһаарда. Кырдьык даҕаны, бырайыак элбэх уолу көччөх гына көтүттэ, үүннэрдэ-сайыннарда. Акулина Николаевна, түмүккэ тугу этиэҥ этэй?
– Бу сыллар тухары уол оҕо киһи буолан кииллийэн тахсарыгар, ураты көрүүнү, санааны ылынарыгар элбэх учуутал, иитээччи үлэлээтэ. Ол түмүгэр Бүтүн Арассыыйатааҕы “Океан”, “Орленок” лааҕырдарга, Москваҕа “Золотое кольцо России” маршрутунан, Кытайга Таатта, Нам, Чурапчы, Өймөкөөн, Уус Майа, Бүлүү, Уус Алдан улууһун уоланнара сынньанар путевкаларынан наҕараадаламмыттара. Ил Дархан Харыйатыгар 5 уол кыттыыны ылар чиэскэ тиксибитэ.
15 сыл түмүгүнэн “Хотой” ведомственнай наҕараада олохтоммута. Уол оҕо иитиитигэр улахан болҕомтолорун уурар дьоҥҥо туттарыллар.
Түгэнинэн туһанан, ийэ тыл илгэтин оҕоҕо иҥэрэ сылдьар кэллиэгэлэрбэр, бырайыакпытын өйүүр дьоҥҥо, чуолаан Арассыыйа үөрэнээччилэрин бүттүүн хамсааһынын Саха сиригэр координатора Нь.В. Макароваҕа, “Аҕалар түмсүүлэрин” салайааччыта А.И. Габышевка, спонсордарга истиҥ махталбын тиэрдэбин.
Үлэ ис хоһооно өссө дириҥээн, ураты тыыны киллэрэн, саҥаттан саҥа саҕахтары арыйан, ыллыктаах толкуй, айымньылаах үлэ ситимнэһэннэр кэнчээри ыччаппыт сайдар суолун тобула, саргылаах ыллыгын түстэһэ туруохпут, биир санаанан үлэлиэхпит диэн бүк эрэллээхпин.
|
madlad
|
{}
|
Саха халандаарын туһунан өссө биирдэ - Амыдай | Дневники.Ykt.Ru
Саха халандаарын туһунан өссө биирдэ
20 декабря 2016 г., 19:22 910
Кэнники кэмнэргэ саха халандаара диэн ааттаан, истиэнэҕэ ыйанар халандаардар бэчээттэнэн тахсар буоллулар. Олор, хомойуох иһин элбэх сыыһалардаах буолаллар.
Сахалар күннэрин-дьылларын билиҥҥи халандаарга курдук, ый бастакы, иккис, үһүс… сүүрбэ тоҕус… күнэ диэн аахпаттар этэ. Ол туһунан саха халандаарын үөрэтээччилэр суруйаллар.
Саха ыйын күннэрэ маннык ааҕыллаллар
Ый быыһын аахпатахха саха ыйа 29 хонуктаах. Билиҥҥи наука уонна кэтээн көрүү көрдөрөрүнэн, дьиҥнээҕэ - 29,53059хонук. Онон, Ый халандаарыгар, бастакы ый 29 хонуктаннаҕына, иккиһэ булгуччу 30 хонуктаах буолуохтаах. Оннук буолбатаҕына, 12 ый ааһан сыл бүтүүтэ, Ыйбыт фазатын уларыйыыта, халандаарбыт көрдөрүүтүгэр 6 хонугунан сөп түбэспэт буолан хаалыа. Ол итэҕэһи биһиги өбүгэлэрбит, хас биирдии иккис ый аайы «ый быыһа күнү» эбии киллэрэн биэрэн (төһө да новолуние ый аайы кэллэр) туоратан испиттэр быһыылаах. Ити күн аатыттан көрдөххө, ый ахсааныгар киирбэт – быыс күн буолар. Оннук да гыммыт иһин, тобох хаалбыт 0,0306 хонукпут, сүүс ый иһигэр мунньуллан биэрэн, 3 эбии күнү биэриэ турдаҕа.
Итинтэн көстөрүнэн, дьиэҕэ туттар халандаар оҥоһуута элбэхтик кэтээн көрүүнү уонна уустук халандаар систиэмэтин айыыны эрэйэр. Биһиги өбүгэлэрбит ол кыһалҕаны хайдах быһаарбыттара буолуой?
Саха киһитин сиэринэн, олус судургутук! Кинилэр дьиэ иһигэр ыйанар халандаар систиэмэтин айа сатаабатахтар, күн аайы кэтээн көрүүнэн сөп буолбуттар. Санаан көрдөххө, ааны арыйдыҥ да ханнык күн-дьыл кэлэн турарын эндэппэккэ билэр кыахтаах буоллаххына, халандаар туохха туһалаах буолуой?
Биллэн турар, күнү-дьылы ааҕыы быраабылалара үйэлэртэн үйэлэргэ көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн испиттэрэ чуолкай. Олортон бастакы быраабылатын – ый күннэрин ааҕыыны үөһэ ойууга аҕаллым.
Былыр итинтэн атыннык ааҕыы элбэх булкуурга аҕалыан сөп. Онон бүтүн Саха Сирин үрдүнэн бары итинник ааҕыыны туттан олордохторо.
Мантан көстөрүнэн, билигин биһиэхэ үгэскэ киирбит нуучча таҥараларын күннэрин бэлиэтээһин, урут олох суох буоларыгар тиийэр. Саха культуратыгар былыр былыргыттан баар халандаар бэлиэ күннэрэ – Дьыл Оҕуһун муостара тостуутун билиҥҥи халандаарынан бэриллэр дааталара эмиэ сыыһа буолан тахсаллар. Нуучча халандаара Күн, оттон саха киэнэ Ый халандаардара буоларынан кордөххө, ол туһунан мөккүөр да үөскүө суохтаах.
Билигин туттан олорор григорианскай халандаарбыт – Күн халандаара. Ый фазатын уларыйыыта учуоттаммат. Онон, толору Ыйдаах күн ый ханнык баҕарар күнүгэр түбэһиэн сөп. Уонна ол күн сыл аайы атын-атын күҥҥэ түбэһэр
Ол, бу ойууттан чуолкайдык көстөр.
Итини билбэттэриттэн, биһиги дьиэҕэ ыйанар халандаары таҥааччыларбыт хас да сыллааҕыта оҥорбут Ый халандаардарыгар, судургутук быйылгы григорианскай халандаары сыһыары тутан кэбиһэллэр. Эбэтэр халлаан ыйын хаамыытын учуоттаабакка, сахалыы ый 30(29) хонуктаах диэн баран, Ыйга сыһыана суох халандаары оҥороллор. Холобур, 2016 сыллааҕы Харатаала халандаара бу баар
Манна көрөргүт курдук, холобур ахсынньы ый декабрь ортотугар саҕаламмыт. Оттон Ый халандаарынан ый саҕаланыыта ноябрь бүтэһик күннэригэр уонна декабрь бүтэһигэр буолаллар.
12 ыйдаах Ый сылын уһуна 354,367 суукка, оттон Күн халандаарынан – 365,242. Онон Күн хаамыытын болҕомтоҕо ылбакка эрэ, Ыйынан эрэ күҥҥүн-дьылгын ааҕан олордоххуна, сыл аайы холобур саас кэлиитэ 11-дии хонугунан хойутаан иһиэ. Ол мунньуллан, үс сыл иһигэр халандаарыҥ көрдөрүүтэ бүтүн биир ыйтан ордугунан сыыһа буолан тахсыа. Холобур, от ыйа сааскы кэмҥэ көһөн хаалыа. Дьэ ол иһин сыысхалы туоратар туһуттан, «саха халандаара сорох сылларга 13 ыйдаах буолар» дииллэр. Ый сыла Күн сылыттан 11 хонугунан хойутуурунан көрдөххө, 29 хонуктаах 13-үс ый хас биирдии 3-үс сыл аайы эбиллэр. 33 хонук сыысхал оннугар 29 хонуктаах көнөрөн биэрии буолар. Ити көннөрүү халандаары санаабыт курдук туочунай оҥорбот. Ол гынан баран ол улахан суолтата суох. Тоҕо диэтэххэ, бу көннөрөн биэрэр 13-с ый эбиллээтин кытта, халандаарбыт сыысхала эмиэ улаатан барар. Онон Күн халандаарыгар сыһыаннаан көрдөххө, саха халандаара уу долгуна кытылга охсулларын курдук, ыраата-чугаһыы турар. Ол да буоллар, Күн дьылыттан улаханнык халбаҥнаабат.
Бу маннык толкуй кэнниттэн, биир эмэ халандаар таҥан таһааттарааччы киһи, кэлэр сылга халандаарын бэлэмнээн барыан сөп. Ол да буоллар, кини бу үлэтигэр элбэх ыарахаттары көрсүө. Ол курдук
- ханнык сылга (2016, 2017, 2018…) 13-с эбии ый эбиллэрий?
- саха халандаара григорианскай халандаарга ханан да алтыспат буоллаҕына, Дьыл Оҕуһун муостара тостор кэмнэрэ хаһан кэлэллэрий?
- саха дьонугар кыһыҥҥы хаһаастарын бэлэмнэнэллэригэр Ый халандаара табыгаһа суох. Кэмнэрэ ый аҥара курдугунан халбаҥныы турар буоллаҕына, от үлэтигэр улахан ыарахаттары үөскэтиэ. Ол курдук окко киирии, сайылыкка уонна кыстыкка көһүү Ый хамсааһыныттан буолбакка Күнтэн тутулуктаах.
Итинтэн да атын кыра-кыра уустуктар элбэхтэр.
Аныгыскы суруйуум ол туһунан буолуоҕа
Розыгрыш наушников Air Pods в зарядном футляре! Выиграй до 29 августа 2019
20 декабря 2016 г., 19:39
Бикипиэдьийэҕэ суруйаргар көрдөһөбүн, олус интириэһинэй
20 декабря 2016 г., 22:40
Бээ, наҕылыччы )
|
madlad
|
{}
|
Харчыны ким туһатыгар ыскайдыыллар? — ТУЙМААДА.RU
Главная страница > ОБЩЕСТВО > Харчыны ким туһатыгар ыскайдыыллар?
24 Июл 2020 tuymaadaОставьте комментарий
Бу Охотскай муораҕа тахсар гаас турбатын бырайыагын улахан тойон сэҥээрбит. Сүүһүнэн млрд. харчы тыаһа-ууһа сүрдээх буоллаҕа. Дойду тойоно Путин 2024 с. кэнниттэн барар буолла быһыылаах. Онуоха диэри олигархтар Путин доҕотторо “ордук” харчыларын батарар кыһалҕаҕа түстүлэр.
Россия ордубут кыра, улахан активтарын атыылаһан ылан 2024 с. кэнниттэн кыраныысса таһыттан да салайан үчүгэйдик олоруохтарын баҕараллар. Аны ол биһиги бырайыакпыт 2025 сылга тутуллан бүтүөн наада диэтилэр. Ыгым бириэмэ. Путин баарын туһаныахтарын баҕарар быһыылаахтар. Онон бу бырайыак оҥоһуллан, быйылгынан биһиги тойоммутунан илии баттанан хааллаҕына көҥүл буолла. Кимтэн да ыйытыҥ, дьүүллэһии барыа суоҕа.
Биллибит гаастаах сирдэр республика бас билиитэ буолбатах, федеральнай уонна чааһынай бас билиилэр диэххит, онон биһиги хайдах да туормастаһар кыахпыт суох диэххитин сөп. Ол гынан баран турба муниципальнай бас билии сирдэринэн барар, онон туормас баар буолуон сөп. Уонна бакаа республикалаахпыт, республика сокуоннарын туттуохпутун сөп. Ол-бу мүөттээх тыллары бөҕө этиэхтэрэ, дэриэбинэлэргитин гаастыахпыт, оскуола, балыыһа тутуохпут, олохтоох дьону үлэҕэ ылыахпыт диэхтэрэ. Охотскай муораҕа тахсыахпыт, үчүгэй буолуо диэччилэр эмиэ көстүөхтэрэ. Муораҕа таҕыстахпытына даҕаны тугу да тиэйэр-таһар бэйэбит баайбыт суох, барыта атыыланна.
Капиталист барыһы эрэ эккирэтэр. Онон сылыттан эриэх гааспыт тобоҕун көмүскүөхпүтүн наада. Манна Ил Түмэҥҥэ, ил дархаҥҥа эрэл суох. Олохтоох дьон бэйэбит көмүскэннэхпитинэ сатанар буолла. Бүлүү бөлөх улуустар салайааччыларыгар, олохтоохторугар эрэнэбит.
Билигин мин уоран Ил Түмэн Өлүөнэ муостатын тутуутун дьүүллэһэр мунньахтарыгар сылдьыбытым туһунан кэпсиим. 120 млрд. солк. суумалаах тутууну 1 чаас устата дьүүллэспитэ буоллулар. Ол биир чаастан чаас аҥаарын Бычков диэн киһи дакылаатын иһиттилэр. Чаас аҥаара дьүүллэһэн муҥнаннылар. Аҕыйах депутат тыл этэллэригэр “Айсен Николаев баар буолан муоста тутуллар буолла” диэн хайҕаатылар. Ким даҕаны бу муоста тутуллар миэстэтин, эскизнай бырайыагын ырытан көрбөтүлэр. Мин саатар күн аҥаара ырыталлара буолуо дии санаабытым күппүлүү барбыта. Саатар бу муостаны бырайыактыырга 1 млрд. солк. көрдөрбүттэрин ахта да сатаабатылар. Мунньахха бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ Солодов баар этэ. Ол бүтэһиккэ тыл этэригэр бырайыактааһыны атын дьоҥҥо биэрбиппит буоллар 400-500 мөл. солкуобайга оҥорторуохпутун сөп этэ, туолка эрдэ илии баттаммыт, онон кыаллыбат диэбитэ.
Биһиги ил дархаммытыгар, Ил Түмэммитигэр 500-600 мөл. солк. харчы буолбатах быһыылаах. Ким даҕаны бу бырайыактааһын тоҕо ыараханай диир киһи суох буолан биэрдэ. Е.Борисов тимир суол, массыына сылдьар муостатын бырайыагын 300 мөл. солкуобайга оҥотторон турар. Онон 120 мөл. солкуобайдаах бырайыагы чаас аҥаара дьүүллэспитэ буоллулар. Били нууччалыыттан эргитэн аҕаллахха, биирэ даҕаны сымыыттаах киһи суох буолан биэрдэ.
Муоста тутуллар миэстэтэ отой сыыһа. Саамай харыы буолар сирин иннигэр уонна муоста икки өртүгэр муостаҕа кэлэр суоллар быһыт оруолун толорон үөһэ сытар дэриэбинэлэрбит сыл аайы ууга барыахтара. Олору көһөрөр балаһыанньа үөскүөн сөп. Аны Илин эҥэр 150 тыһ. киһитэ, куорат дьоно Аллараа Бэстээххэ 70 км курдугу эргийэн тиийэр буолаллар. Онон дьон муостанан сылдьыахтара суоҕа, ити сиринэн. Туһата суох муоста буоларыгар тиийэр.
Хата бу ыарыы туран, харчы кырыымчык буолан бюджет муоста тутуутугар харчы биэримиэн сөп. Олигархтар барыыс биэрбэт бырайыакка харчы укпаттар. Онон бакаа олорон эрэрбит буолуо, муостата суох. Биир көтөх кумааҕы бырайыакка биир млрд. солк. төлүүрбүт чуолкай.
Аны билиҥҥи ил дархаммыт үлэтин ырытан көрүөххэйиҥ. Дьокуускайга мээрдии олорон Сайсары күөлү ыраастаппыта. Кыра земснаряд киирэн 2 нэдиэлэ үлэлээбитэ. 20-чэ массыына буору таһаарбыта. Хомустаах өртүгэр чугаһаан да көрбөтөҕө. 60 мөл. солк. бардаҕа ол.
Мээрдээн олорон судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһин быһыытынан группа “ВИС” диэн тэрилтэ куоракка 12 объегы 15 млрд. солкуобайтан тахса суумаҕа дуогабардаһан сороҕун оҥордо, сороҕун оҥоро илик. Объектар бэйэлэрин тутуллар сыаналарыттан 2,5 төгүл элбэх сыанаҕа тутуллаллар. Ол таһынан 5-6 сыл обслуживание диэн эмиэ элбэх сыанаҕа турар сууманы, тутуллан бүппүтүн кэннэ ылыахтаахтар. Биһиги тутааччыларбыт онно суохтар.
Аны туран муостаны эмиэ группа “ВИС” тутар буолла. Ил дархан дуогабарга бэйэтэ илии баттаппакка, экономика министринэн саҥа талыллыбыт киһинэн илии баттатта. Аны туран 18,5 млрд. солк. суумалаах Арктическай киин диэни эмиэ группа “ВИС” тутар буолла. Бэйэтин дьиҥнээх сыаната 7-8 млрд. солк. дииллэр. Тоҕо биһиги сыанатын 2,5 төгүл үрдэтэ-үрдэтэ туттарыахтаахпытый?
Бу маны Ил Түмэммит туох да ырытыыта суох аһардыбыта. Бюджекка 2024 с. диэри төлүүр график оҥорбуттара. Бу барыта республика бюджетыттан барыахтаах. Бу экономическэй кириисис иһэринэн бу объект тутуллара тохтуохтаах этэ буолуо да, тутуута саҕаланна, олбуора бүтэн эрэр. Олбуор иһигэр ордубут дьиэни көтүрэргэ 28 мөл. солк. төлөммүт. Аны свая саайыахтара. Ил дархаммыт Ил Түмэнинэн 600 мөл. солкуобайы урукку балык собуотун дьиэтин атыылаһарга аһартарда. 400 мөл. солк. дьиэтин атыылаһарга, 200 мөл. солк. дьиэ өрөмүөнэ Ыччат министерствота ылыахтаах. Аны ол дьиэбит “Алмаасэргиэнбаан” бас билиитэ эбит. Бу баан ким киэнэ буолара биллэр.
Судаарыстыбаннай-чааһынай бииргэ үлэлээһин диэн хамсааһын Россия үрдүнэн бара турар. Бу олигархтар “ордук” харчыларын “сууйан” ылар албастара буолуон сөп. Аны туран маһы Забайкалье, Иркутскай уобалас сиригэр килэччи кырган баран, билигин Красноярскай кыраай сирин кэрдэ сылдьаллар. Сылга 47 млрд солкуобайдаах маһы кэрдэллэр, онтон кыраайга 1,5 млрд солк. быраҕан биэрэр үһүлэр. Анатолий Быков диэн киһилэрин тутан хаайдылар. Туормастаһарын иһин. Баайдар маҥалайдара туохха да туолбат.
Аны харахтарын Амма өрүс баһыгар хатаатылар, мас кэрдээри. 10 тыһ. солк. устааптаах, 1 киһи үлэлиир тэрилтэтэ аукциоҥҥа кыттан кыайар – 46 сыл устата маһы кэрдэргэ. Биһиги дьоммут маннык тэрилтэни тоҕо аукциоҥҥа киллэрдилэр? Хата аукцион дуогабара сыыһалаах диэн бакаа тохтуур буолла. Көннөрөн баран эмиэ киирсэллэрэ чуолкай. Амма оройуона, дьоно аукцион тохтотуутунан бүтэн хаалбакка, ойууру харыстыыр ньымалары күүскэ туруорсуохтарын наада.
“АЛРОСА” быйыл республикаҕа 16 млрд. солк. биэрэр буолла. Урут 70 млрд-ка диэри биэрэр эбит. Хайдах олоробут? Бюджет суотугар тутуллар суол оҥоһуута уонна урут саҕаламмыт объектары эрэ тутуохха наада, саҥа объектары саҕалыыр наадата суох. Арктическай киини эмиэ. Уопсайынан группа “ВИС” тэрилтэни республикаттан муус ураҕаһынан үүрүөххэ наада. Мин санаабар “АЛРОСА”-ны бу сылларга үлэтин кыччатан-кыччатан баран банкрот ыыталлара буолуо. Баайдар харахтара хатаммыта ыраатта. Приватизация ыытан баран үллэстэн ылыахтара. Дьэ онон республика банкрот барыахтаах. Уобалас буоларбыт буолуо. Тыыннаах эрэ буоларбыт туһугар кыра харчы быраҕан биэриэхтэрэ.
Бүтэһигэр, ил дархан Охотскай муораҕа тахсар гаас турбатын тутарга илии баттаатаҕына үлэтиттэн ууратар курдук үлэ барыан наада.
13 Дек 2020 tuymaada
|
madlad
|
{}
|
Үөһээ Бүлүү улууһун баһылыгын үлэтин сыыппараҕа түмтэххэ
Суббота, 04 Февраля 2017 12:16
Саха сирин улуустарын баһылыктара, дьаһалталара сыл саҕаланыытыгар былырыыҥҥы үлэлэрин түмүгүн нэһилиэнньэҕэ отчуоттаатылар.
Улууска, ахсынньы ый 1 күнүнээҕи туругунан, 21 нэһилиэккэ 21 054 киhи олорор. Былырыын Үөһээ Бүлүү улууһугар 478 киhи көһөн кэлбит, 463 киhи барбыт. 275 оҕо төрөөбүт, 122 киhи өлбүт. Отчуоттур кэмңэ 99 саңа ыал регистрацияланна, 51 ыал арахсыбыт.
2016 сыл ахсынньы 1 күнүнээҕи туругунан, улууска 10641 тебе ынах сүөһү,7823 сылгы, 408 сибиинньэ, 951 дьиэ көтөрө баар. Ол аата сүөһү ахсаана 208, сылгы – 519, дьиэ көтөрө 185 төбөннөн эбиллибит.
Кэтэх ыаллар сүөһү атыылаһалларыгар анаан, республика бюджетыттан 1 мөл.солк. кээмэйдээх граннар биэс нэһилиэккэ - Намҥа, Боотулуга, Далырга, Мэйиккэ, Дүллүкүгэ көрүлүннүлэр.
Тыа хаһаайыстыбатын объектарын тутуутугар тохтуур эбит буоллахха, СППК «Чолбон» Үөһээ Бүлүүтээҕи ас-үөл комбинатын сөргүтэр үлэ түмүктэннэ, суукка5а 10-15 туонна үүтү астыыр саҥа немецкай оборудование таҥыллан турда, билигин оборудование установкатын үлэтэ барар.
Нам нэһилиэгэр саҥа «Бай-Тай» ТХПК күҥҥэ 5 туонна эти туттарар убойнай пууна үлэҕэ киирдэ.
Ороһу нэһилиэгэр инвестиционнай проегынан 120 ынах турар толору механизациялаах хотон тутуллан үлэҕэ киирдэ.
Улууска быйыл үөрэхтээһин тэриллибитэ 140 сылын бэлиэтээтилэр. Аатырбыт учуута М.А.Алексеев 100 сааһын көрсө, 2017 сылга диэри программа оҥоһуллан үлэ ыытыллар.
Ааспыт үөрэх дьылыгар ыытыллыбыт өрөспүүбүлүкэтээҕи агрооскуолалар күрэхтэригэр Кэнтик оскуолата 500 тыһ. суумалаах Грант ылбыта. Бу нэһилиэккэ саҥа таас, бары ирдэбилгэ эппиэттиир оҕо уһуйаана 2016 сыл бүтэһик күннэригэр үөрүүлээх быһыыга-майгыга үлэҕэ киирбитэ.
Ааспыт, 2016 сылга, дьон диспансеризацията үчүгэйдик ыытылынна. Аһаҕас сөтөллөөх дьон ахсаана кыччаабыт – 16 (15 улахан киһи, 1 обургу оҕо сэлликтээх) эрээри, нэһилиэнньэ ахсааын ууоттаатахха бу дьиксиннэрэр. Сэллиги эмтиир – томтуур тубдиспансеры, оҕо санаторийын, туббалыыһаны кытта үлэни күүһүрдэрбит ирдэнэр диэн улуус балыыһатын быраастара этэллэр. Манна 50 куойкалаах уонна поликлиникалаах больничнай комплекс үлэҕэ киирбитэ көмө-тирэх буолуо диэн эрэнэллэр.
Кэлиҥҥи сылларга “Үтүө дьыала” программа иһинэн элбэх культура дьиэлэрэ реконструкцияланан, саҥаттан тутуллан үлэҕэ киирдилэр. 2016 сылга Мэйик нэһилиэгэр элбэх функциялаах саҥа Культура киинэ аһылынна, Кэнтиккэ, Ороһуга сынньалаҥ, култуура кииннэрэ тутулуннулар. Үөдүгэйдээҕи сынньалаҥ киинэ олохтоох түмсүүлэргэ анаан «Арчы» дьиэтин тутта. Бу киин, Россия бастыҥ үлэээх кулуубун ахсааныгар киирэн грант ылла, директор Виктория Павлова “Россия бастыҥ культуратын үлэһитэ” үрдүк ааты ылла.
Сайын атырдьах ыйыгар Кытай Хэйлунцзян провинциятын Тюнцзян куоратыгар ыытыллыбыт «Кытай – Россия границата» культура, искусство фестивалыгар хаһыс да сылын улуус уус-уран самодеятельноһын кыттыылаахтара баран ситиһиилээхтик кыттан кэлбиттэрэ.
Быйыл Үөһээ Бүлүүгэ “Манчаары оонньуулара” ыытыллаллар. Ону көрсө улууска спортивнай объектар тутуллаллар, улуус хамаандата бэлэмнэнэр, эрчиллэр.
Ол курдук ааспыт сылга спорт управлениета 185 мероприятияҕа 6800 спортсмены тэрийэн кытыннарда. Уруккутунааҕар дьон кыттар ахсаана 25% элбээтэ.
Сардаана ТРОФИМОВА, Ньургун АЛЕКСАНДРОВ, Николай ГРИГОРЬЕВ ситиһиилэрэ биир дойдулаахтарын сүргэтин көтөхтө, ыччат спордунан дьарыктанарыгар үтүө холобур буолла.
Гиревой спорка улуус Саха Сиригэр бастын көрдөрүүлээх. Михалев Дмитрий , Саввинов Михаил аан дойду кубогар ситиһиилэхтик кыттыбыттара. Хапсаҕайга быйыл Увар Тимофеев, Егор Иванов, Валерий Иванов, Ким Евгений ситиһиилээхтик туһуннулар. .
Хотугу многоборьеҕа Раиса Григорьева дьарыктыыр оҕолоро - Павел Егоров уонна Наташа Харабынова Саха Сирин бастынара буоллулар. VI кыьыҥҥы оонньууларга бастакы миэстэни ылбыттара. Россия 2 ттөгүллээх чемпионката Лариса Михалева капитаннаах Үөһээ Бүлүү хамаандата Өрөcпүүбүлүкэ чемпионатыгар эмиэ I м. ыллылар.
Улуус үрдүнэн барыта 11 объект өссө тутулла турар. Бу республикаҕа саамай үрдүк көрдөрүү буолар. Оҕо садтара, оскуолалар, кулууптар, стадионнар, квартиралар, эдэр ыалларга анаан олорор дьиэлэр кыбаарталлара, ипподромнар, спорт площадкалара о.д.а. социальнай объектар тутулла тураллар, сорохторо үлэҕэ киирдилэр.
Ооо 05.02.2017 22:03
Быладьыымыр hэмиэнэбискэ уруй айхал!Дойдутун ере тарта, история5а хаалар кулуба.
Надежда 06.02.2017 11:37
Владимир Семенович баар буолан Исидор Никифорович Барахов сырдык аата санатык кулумурдээтэ. Кини да дьирээлэhэн биэрдэ. Этэбин ээ, Баскачыын тылыгар Барахов диэн ааттаах чэр хаалла ини, ама ити улугэр анньыhыы тумугэр. Отой маладьыас!
|
madlad
|
{}
|
«Көттө Эйэ холууба»
«Сандал Саас уонна Үлэ» бырааһынньыгын көрсө ыытыллыбыт «Көттө Эйэ холууба» күрэхпит түмүктэннэ!
Күрэххэ дьүүллүүр сүбэ быһаарыытынан кыайыылаахтарынан буоллулар:
1 миэстэ — Аида Дьячковская уонна Алена Орлова. Бириис 1000 солкуобай.
2 миэстэ — Марфа Алексеева. Бириис 800 солкуобай.
3 миэстэ — Альбина Орлова . Бириис 500 солкуобай.
Инстаграм нөҥүө куоластааһын күрэҕэр 949 «сурэх» тутан Виктория Соркомова кыайыылааҕынан таҕыста уонна
1000 солкуобай бириис тутар.
Эйэлээх олоҕу кэрэһэлиир Эйэ холуупатырын көтүтэн көхтөөх кыттыыны ылбыт Чараҥ олохтоохторугар бараҕа махтал буолуохтун! Дьиэҕэ олорор кэмҥитигэр саҥаны айын тутун, уран оҥоһуктарынан бар дьоҥҥутун үөрдэ-көтүтэ туруҥ!
Махаталы кытта И.И.Находкин аатынан Чараҥ СК.
← Улуу Кыайыы 75 сылынан!
«Сандал Саас уонна Үлэ» →
|
madlad
|
{}
|
Көрүүтэ-истиитэ суох кыылларга эбии вольердар тутуллуохтара | КИИН КУОРАТ
Көрүүтэ-истиитэ суох кыылларга эбии вольердар тутуллуохтара
Киин куорат салалтата «Помоги выжить» аһымал пуондаҕа көмө оҥоруоҕа. Бу туһунан куорат баһылыгын э.т. Евгений Григорьев бэйдиэ сылдьар кыыллары быстах кэмҥэ тутар Пуун дириэктэрэ, пуонда салайааччыта Екатерина Безрученконы кытта көрсүһүүтүгэр эттэ.
Кулун тутар 1 күнүнээҕи туругунан, манна 209 көрүүтэ-истиитэ суох ыт баар, федеральнай сокуоҥҥа олоҕуран, бу нэдиэлэҕэ 142 кыыл көҥүлгэ ыытыллыахтаах.
«Кыыллар олорор усулуобуйаларын тупсарар туһугар Пууну кытта үлэбитин күүһүрдэр санаалаахпыт. Бастатан туран, элбэх ыты батарарга эбии вольердар тутуллуохтара. Бэйдиэ сылдьар кыыллары тутар анал массыыналары ылыахпыт», — диэтэ куорат баһылыгын э.т.
Евгений Григорьев кыылларын босхо ыытан кэбиһэр дьоҥҥо ыстараап санкциятын кытаатыннарар оруннааҕын бэлиэтээтэ. Бу «Кыылларга эппиэтинэстээх сыһыан туһунан» федеральнай сокуоҥҥа уларыйыы киириэр диэри ыттар дьоҥҥо саба түһүүлэрин аччатар туһуттан оҥоһуллуохтааҕын эттэ. Маныаха кыыл хаһаайынын быһаарар, регистрациялыыр, быһыыны, чип туруорар үлэ бэрээдэктэниэхтээх.
Екатерина Безрученко эппитинэн, пуунтан кырыктаах ыттары көҥүлгэ ыыппаттар. «Статистика көрдөрөрүнэн, дьоҥҥо хаһаайыннаах ыттар саба түһэллэр», – диэтэ.
Ыттарга аһылык, вакцина тиийэр. Билигин кинилэргэ «Мультикан-8» диэн комплекснай быһыы туруоруллар.
Олохтоох дьаһалта бэйдиэ сылдьар кыыллары быстах кэмҥэ тутар Пууҥҥа ыттары стерилизациялыыр матырыйааллары атыылаһарыгар көмөлөһүөҕэ. Маны таһынан, Евгений Григорьев инстаграмҥа суруйбутунан, билигин сөптөөх приют тэриллэригэр миэстэ көрдүүллэр.
Пуун иһитиннэрэринэн, Дьокуускай куоракка 2020 сылга 2322 бэйдиэ сылдьар кыыл тутуллубут, 1172-тэ стерилизацияламмыт уонна аттаммыт, 1056-та быһыы ылбыт, 628-һа хаһаайыныгар төннүбүт уонна атын дьоҥҥо иитиигэ бэриллибит, 788 көҥүлгэ ыытыллыбыт.
|
madlad
|
{}
|
Төрөөбүт тылбытын өрө тутуоҕуҥ | КИИН КУОРАТ
Төрөөбүт тылбытын өрө тутуоҕуҥ
Бүгүн, сэтинньи 11 күнүгэр, Аскалон Павлов сүрүн оруолга уһуллубут “Холодное золото” саҥа киинэ премьерата буолар. Бу киинэ уонна ырыаһыт быһыытынан бастакы хардыыларын, олоххо көрүүлэрин туһунан сахаҕа тарбахха баттанар эр бэрдэ Аскалон Павловтыын маннык кэпсэтии таҕыста.
Аскалон, айар үлэҥ туһунан ити бэйэҥ этэриҥ курдук сүүстэ ыйытан-ыйытан кэллэхтэрэ. Ол да буоллар ыллыыр уонна ырыа суруйар эн сүрүн үлэҥ буоларынан, хайдах да ону таарыйбат сатаммат. Оҕо эрдэххиттэн ырыа куттаах этиҥ дуо?
Суох, отой ыллаабат оҕо этим. Ол саҕана кылаастарынан кэнсиэртэр буолааччылар дии, онно учууталым наар: “Дьэ, Павлов эмиэ дьон кэннигэр саһан турар уонна айаҕын эрэ хамсатар”, – диэччи. Мин, кырдьык, оннук гынааччыбын. Истэн көрөөрү, хор иннигэр таһааран ыллата сатааччы. Биирдэ хоһоон аахтарбыттара, ыллаабат буоллаҕына саатар хоһоон аахтын диэн. Дьиҥэр, испэр туох эрэ тэтим баарын билэр этим да, олох ыллаабат этим. Түҥкэтэх, кыра бөһүөлэк буолан, туох да мусукаалынай оскуола эҥин курдук суоҕа. Оскуолаҕа ырыа уруогун физкультура учуутала ыытар этэ. Кэнники Халыматтан Денис Афанасьевич диэн учуутал кэлэн үөрэппитэ, баяҥҥа эҥин оонньуура. Кини дьарыктыы сатыыр этэ да, мин оччолорго олох ырыаҕа-тойукка болҕомтобун уурбат этим. Нэһилиэкпит оскуолата аҕыс кылаастаах буолан, 9-10 кылаастарга Бүлүү улууһун Бороҕон нэһилиэгэр интэринээккэ олорон үөрэммитим. Онно уолаттар гитараҕа оонньууллар, оттон олохтоох уолаттар ВИА тэринэллэр этэ. Олору көрө-көрө, ымсыырар буолан барбытым. Бас-гитараҕа оонньуохпун баҕарар буолбутум. Кыралаан үөрэппиттэрэ, оччолорго мин үс эрэ аккорду сатаабытым. Дьиҥэр, ырыа сүрүн тутулуга үс аккордтан тутулуктаах ээ. Оскуоланы бүтэрбиппэр ийэм “Москва” диэн баяны ылан биэрбитэ, эдьиийим буоллаҕына Дьокуускайтан гитара аҕалбыта. Дьиэбэр күһүҥҥү өттүгэр киэһэ уолаттар кэлээччилэр, онно дьэ хоспор олорон “тырыыҥкайдаан” оонньуур этибит. Онтон аармыйаҕа бардым, онно эмиэ гитара баар, араас омуктартан үөрэнэн оонньуубун, саллаат шансонун, дембельскэй ырыалары ыллыыбыт. Барытын сурунан иһэр этим.
Босхо кэнсиэртэртэн саҕалаан...
Дьэ, аармыйаҕа сулууспалаан, ытык иэскин толорон кэллиҥ. Салгыы хайдах сайдан истиҥ? Арааһа, устудьуоннуу бардаҕыҥ буолуо?
Аармыйаттан кэлэн баран бэйэм саастыы Николаев Кеша диэн уолу кытта (кини тенор этэ, олус дьоҕурдаах уол) иккиэн наһаа үчүгэйдик кэнсиэртэргэ тахсан ыллыыр буолбуппут. Бастакы кэнсиэрпитин олус бэркэ өйдүүбүн – Сэбиэскэй Аармыйа күнүгэр кулуупка буолбута, тыыннаах оркестрынан доҕуһуоллатан. Киэсэни кытта “Киэһээ Бүлүү” диэн ырыаны ыллаабыппыт. Сыанаҕа тахсыбытым – барыта билэр сирэйдэрим, учууталларым, нэһилиэгим дьоно... Долгуйдум, ууга түспүт сылгы курдук уҥуоҕум халыр босхо барда, тобугум тобукпар охсулунна, тылбын барытын умнан кээстим. Дьэ, үрдүнэн-аннынан тугу эрэ ыллаатыбыт. Ол быыһыгар Омскайга, Новосибирскайга баран устудьуоннуу сатаатым, син биир Кешалыын иккиэн сылдьабыт. Омскайга тиийэн сахалар мустар сирдэригэр икки гитаранан оонньоон, ыллаан ньиргитэн кэбиһэр этибит. Оннук киэһэ аайы босхо кэнсиэр бөҕө. Студпрофкомнар ыҥыран ылан ырыабытын барытын бобинаҕа уһулан ылбыттара.
Наһаа үчүгэй дии, устудьуон сыллар. Онтон, үөрэххин бүтэрдиҥ?
Суох, доҕор, үөрэхпитин быраҕан Дьокуускайга кэлбиппит, мин 7-с №-дээх СПТУ-га фотограф үөрэҕэр киирбитим. Онно актовай саалаҕа баян, гитара баар, онон эмиэ ыллаан-туойан бардыбыт. Өссө профтехучилищелар куонкурустарыгар эҥин кытыннарбыттара. Киэсэ бииргэ төрөөбүт убайа нэһилиэкпит кулуубугар худрук. Онон сайын дойдубутугар кэлбиппитигэр олох ревер, эффект бөҕөлөөх икки гитаранан оонньуу-оонньуу ыллаан, сарсыарда 6 чааска диэри уһуллар этибит. Дьокуускайга кэлэн биир дойдулаахпын Алексей Егоровы көрүстүм. Кини оччолорго “Чороон” ансаамбылга бас-гитараҕа оонньуура. Алексей “Чорооннор” эйигин интэриэһиргииллэр, үөрэххин бүтэрдэххинэ кастиҥҥа кэлээр диэбитэ. Сайын онно тиийбитим, арай мин иннибэр Владимир Татаринов, Владимир Заболоцкай, Наталья Трапезникова курдук саха эстрадатын аксакаллара, “чорооннор” олороллор эбит. Мин эмиэ долгуйан салыбырыы-салыбырыы ыллаатым. Мунньахтаан баран, үлэҕэ киирдиҥ диэбиттэрэ. Бастаан репертуарым суох этэ, ол иһин уокка-күөскэ үлэлээбитим. Онтон дьэ репертуар оҥорбуттарыгар, толору гастролларга сылдьан, ыллаан барбытым.
Дьиэ кэргэҥҥэр, төрдүгэр ыллыыр дьон, утумнааһын баара буолуо. Ол иһин иэйииҥ уһугуннаҕа дии.
Бааллар, убайдарым оҕо эрдэхпинэ баяҥҥа оонньууллар этэ, оччолорго мин олох абааһы көрөөччүбүн. Эдьиийдэрим иһит сууйа туран куолаһынан хайдыһан ыллыыр буолаллара. Орто эдьиийим билиҥҥэ диэри туойар, бастакы сольнай кэнсиэрбин кини арыйбыта. Өссө төрдүбүн өҥөйдөххө, Ырыа Ыстапаан диэн абаҕалаах эбиппит. Ол киһи, билиҥҥилии эттэххэ, гастроллуур үһү – айанныы сылдьан ыллаан, туойан, олоҥхолоон, төлөбүрүн этинэн эҥин ылар эбит. Ити курдук ыраах да, чугас да ырыаҕа-тойукка сыстыбыт дьон баар эрээри, бэйэбин ырыаһыппын дэммэппин. Мин санаабар, ырыаһыт диэн үчүгэй, чөллөркөй куоластаах, үрдүк нотаны сатаан ылар киһи. Холобур, мин бокуонньук Ганя Николаевы, Саша Ушницкайы ырыаһыттар диэхпин сөп. Мин сэһэнньит курдук буоллаҕым, ырыаһыттар категорияларыгар киирсибэппин. Биһиги сүрүммүт – тэтими тутуу, нотаттан тахсыбат буолуу, ырыа кистэлэҥнэрин кыратык билэ түһүү. Бэйэм хоһоон, ырыа суруйабын, онтукабын дьоммор-сэргэбэр тириэрдэбин, кинилэр дьүүллэригэр таһаарабын. Ырыаларбын суруйарбар эмискэччи толкуйдуубун, тиэмэ булабын уонна тута суруйабын. Киһи бэйэ этиттэн-хааныттан, иһиттэн тахсыбыт ырыатын ыллыыра сүрдээҕин дьайар быһыылаах дии саныыбын.
“Холодное золото” саҥа киинэҕэ эн сүрүн оруолу оонньоотуҥ. Идэтийбит артыыс буолбатах киһи оруолгар төһө түргэнник киирдиҥ, төһө табылынна дии санаатыҥ, туох уустуктар баалларай? Киинэҥ дьоруойа Карасев бэйэҕэр төһө чугас уобараһый?
“Сахафильмҥа” киинэҕэ ыҥырбыттара, өр баҕайы олорон режиссер Петр Хикины уонна Настя Львованы кытта кэпсэппиппит. Сценарийын көрдөрбүттэрэ, арыый да эн курдук сирэйдээх-харахтаах киһи барсыа этэ дии саныыбыт диэбиттэрэ. Дьэ, онтон устуу саҕаланна. Хачыкаакка тахсан сыттыбыт, онно бары ДРСУ диэн тэрилтэ үлэлиир сиригэр олорбуппут. Алдантан 21 табаны аҕалбыттар этэ, эмиэ оччо ахсааннаах сыарҕалар бааллара, табаһыттар кэлбиттэрэ. Киинэ сороҕун Намҥа тахсан устубуппут. Биһигини бастаан “Динамоҕа” илдьэннэр саанан, бэстилиэтинэн ытарга, граната быраҕарга эрчийбиттэрэ. Полигоҥҥа илдьэн снайперскай саанан ыттарбыттара. Сытан эрэ иккитэ ытыахтааххын, хата мин, төһө да хараҕым мөлтөх буоллар, иккиэннэригэр таппытым. Бүтүн бөлөхтөн – НКВД уонна “бандьыыттар” этэрээттэриттэн мин эрэ иккитэ табан үөрбүтүм. Баҕар, театр артыыһа буолуом эбитэ буолуо, оруолбар түргэнник киирбитим. Оҕо сылдьыахпыттан дьээбэлэнэн дьону үтүктээччибин. Саамай ыараханы көрсүбүтүм диэн, хатан хаалбыт кып-кыараҕас былыргы тулуубу (барааҥканы) уонна “летнай” унтууну кэтэрдибиттэрэ. Ону кэтэн баран ойуур устун тоҥуу хаары хайытан сүүрэлээн олох тылым тахсыбыта. Ытыалаһыыга эҥин олох көлөттөн нэһиилэ турааһыннаах. Тымныы баҕайы күннэр турбуттара, хата, сылаас таҥаһы биэрэн абыраабыттара. Дьиҥэр, НКВД начаалынньыгын уобараһа миэхэ оччо чугаһа суох. Туох баар майгыбынан, тас көрүҥмүнэн бандьыыт оруолугар ордук барсыам этэ дии саныыбын. Ол эрэн, наһаа үчүгэйдик оонньоотум диэбэппин да буоллар, бэйэм астынным.
Аскалон, түгэнинэн туһанан, ааҕааччыларга тугу баҕарыаҥ этэй?
Бастатан туран, бу аан дойдуну атыйахтыы аймаабыт ыарыы ыраах Муустаах байҕалга бардын, симэлийдин. Урукку олохпун наһаа аҕынным, суохтаатым. Иккис баҕа санаам – саха дьоно-сэргэтэ, оҕолоро төрөөбүт тылларын өрө туттуннар, наһаа нуучча тылыгар охтон эрэллэр. Бэйэтин ытыктаабат киһи норуотугар, төрөөбүт тылыгар кэрээнэ суох сыһыаннаһар, өрө туппат, өбүгэлэрин ытыктаабат уонна оҕолорун оннук иитэр дии саныыбын. Өбүгэлэрбитин, удьуордарбытын бадарааҥҥа умса быраҕан баран кэтэхтэриттэн тэпсэ сылдьабыт диэн суруйан турардаахпын. Түүр омуктан төрүттээхпитин туоһулуур хаарыаннаах баай тылбыт сүтэн, симэлийэн эрэр. Онтон олус хомойобун, дьоммун-норуоппун аһына саныыбын.
Хорол Тумус диэн сиргэ 1682 сыллаахха бүтэһик кыргыһыыга өлөрүллүбүт 23 саха боотурун аата баар. Мохсоҕол Ахсым Бэдьимэ уола диэн киһи кинилэр сырдык ааттарын үйэтитэр Мэҥэ таас (өйдөбүнньүк) туруоран эрэр. Түгэнинэн туһанан, итиннэ дойдубут дьоно көмөлөһөллөрө буоллар диэн баҕа санаабын этэбин. Норуот күүһэ – көмүөл күүһэ буоллаҕа.
|
madlad
|
{}
|
Авиабилеты Москва - Якутск от 23624 руб.
Авиабилеты Новосибирск - Якутск от 30467 руб.
Авиабилеты Владивосток - Якутск от 27658 руб.
Авиабилеты Иркутск - Якутск от 25006 руб.
Авиабилеты Хабаровск - Якутск от 15730 руб.
Авиабилеты Красноярск - Якутск от 28545 руб.
Авиабилеты Екатеринбург - Якутск от 29088 руб.
Авиабилеты Краснодар - Якутск от 33742 руб.
Авиабилеты Омск - Якутск от 37940 руб.
Авиабилеты Челябинск - Якутск от 31594 руб.
Авиабилеты Уфа - Якутск от 35448 руб.
Авиабилеты Петропавловск-Камчатский - Якутск от 36656 руб.
Авиабилеты Казань - Якутск от 29791 руб.
Авиабилеты Самара - Якутск от 32246 руб.
21.10.2019 Nordwind Nordwind-N4-211 22:15 17:40 (22.10.2019)
11.10.2019 Yakutia Air Yakutia Air-R3-474 15:00 07:00 (12.10.2019)
|
madlad
|
{}
|
Өймөкөөн улууһун баһылыгын Граныгар учууталлар куонкурустара түмүктэннэ — СИА — Сахалыы сонуннар
12:20, 17 марта 2018
Бу күннэргэ Уус-Ньараҕа “Өймөкөөн улууһа (оройуона)” МТ дьаһалтатын баһылыгын Граныгар педагогическай үлэһиттэр улуустааҕы куонкурустара ыытылынна. Учууталлар иитээччилэр уонна кылаас салайааччылара тус-туһунан арахсан икки күн устата бастыҥы быһаардылар.
Куонкуруска кыттааччы учууталлар аһаҕас уруоктары ыыттылар, “Мин – учууталбын” диэн эссе билиһиннэрдилэр, “Мин барытын сатыыбын” айар куонкуруска кытыннылар. Оттон оҕо уһуйаанын иитээччилэрэ маастар-кылаас көрдөрдүлэр, бэйэлэрин бырайыактарын көмүскээтилэр. Кылаас салайааччылара эмиэ куонкуруска идэлэригэр туох баар сатабылларын көрдөрдүлэр.
Тэрээһин түмүктүүр үөрүүлээх дьаһалга улуустааҕы Үөрэх управлениетын начаалынньыга Надежда Шилова, управление исписэлиистэрэ, үөрэх тэрилтэлэрин салайааччылара кытыннылар.
Дьүүллүүр сүбэ быһаарыытынан улуус баһылыгын Гранын хаһаайынынан Сордоҥноох орто оскуолатын омук тылын учуутала Алена Борисова буолла. 2-с истиэпэннээх дипломунан Уус-Ньаратааҕы гимназия омук тылын учуутала Айгуль Гарипова, 3-с истиэпэннээҕинэн Томтор орто оскуолатын физкультура учуутала Ульяна Винокурова наҕараадаланнылар.
Онтон “Иитээччи-2018” аатын Уус-Ньаратааҕы “Березка” оҕо саадын иитээччитэ Александра Тарутина ылла. Уус-Ньаратааҕы уһуйааннар иитээччилэрэ Марфа Винокурова уонна Анастасия Юрова иккис уонна үһүс истиэпэннээх дипломнары туттулар. Куонкуруска Уус-Ньаратааҕы “Петушок” оҕо саадыгар саҥардыы үлэлээн эрэр Алина Стручкованы тэрийээччилэр биһирээтилэр, бары көрүҥнэргэ үрдүк баалы ылбытын иһин “Эбии үөрэхтээһин педагога-2018” номинацияны иҥэрдилэр. Онтон “Сыл бастыҥ кылаас салайааччыта” номинацияҕа икки кыайыылаах ааттанна — Томтор орто оскуолатын история уонна обществознание учуутала Саргылаана Сергеева уонна Уус-Ньаратааҕы гимназия информатика учуутала Александр Притула.
“Өймөкөөн улууһа (оройуона)” МТ дьаһалтатын баһылыгын Граныгар ыытыллыбыт куонкурус кыайыылаахтара, кыттааччылар бары дипломнарынан, сертификаттарынан бэлиэтэннилэр. Маны таһынан улуус педагогтарыгар Үөрэх управлениетын идэлээх сойууһун аатыттан харчынан бириэмийэ, Уус-Ньара урбаанньыттарын бириистэрин уонна улуустааҕы хаһыаттарга босхо сурутуу сертификатынан наҕараадаланнылар.
Улуус баһылыгын Михаил Захаров Гранын хаһаайына, бастыҥ учуутала Сордоҥноох орто оскуолатын учуутала Алена Борисова үөрүүтүн маннык үллэһиннэ:
— Мин Сордоҥноох орто оскуолатыгар английскай тыл учууталынан үлэлээбитим биэс сыл буолла. Улуус таһымнаах куонкуруска бастакыбын кытынным. Бииргэ үлэлиир кэллиэгэлэрим миигин көҕүлээн, бэйэбэр эрэнэн маннык улахан куонкуруска кыттан кыайыылаах буолбуппуттан олус үөрдүм, долгуйдум. Улууспутугар үрдүк таһаарыылаахтык үлэлиир учууталлар баалларын көрөн-истэн, эдэр учуутал буоларым быһыытынан үтүө уопут ылынным. Уус-Ньаратааҕы гимназия 6-с кылааһын үөрэнээччилэригэр английскай уонна кытай тылынан уруок биэрбитим кыайыыны ситиһэрбэр улаханнык сабыдыаллаата дии саныыбын. Гимназияҕа кытай тылын үөрэппэттэр эбит. Ол да буоллар, оҕолор олус интэриэһиргээн, сонурҕаан уруокка көхтөөхтүк кытыннылар.
|
madlad
|
{}
|
Россия көҥүл тустууга чемпионатын түмүктэрэ – «Спортклуб» биэриигэ — НВК Саха
Россия көҥүл тустууга чемпионатын түмүктэрэ – «Спортклуб» биэриигэ
НВК САХА – От ыйын 5-7 күннэригэр Сочига Россия көҥүл тустууга чемпионата буолан ааста. Маныаха Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатын салайааччыта Вадим Семенов, Саха араадьыйатын дириэктэрин солбуйааччы, спортивнай суруналыыс Николай Бястинов “Спортклуб” биэриигэ ыалдьыттаатылар. Уопсай түмүк, уолаттар хайдах киирсибиттэрин туһунан кэпсээтилэр. Саха сириттэн манна 19 бөҕөс кытынна. “Биир боруонса мэтээл кэллэ. Улаханнык эрэммит уолаттарбыт Виктор Рассадин, Арыйаан Тютрин, Эдуард Григорьев, хомойуох иһин, мэтээл аҕалбатылар. Арыйаан киирсиитэ мөккүөрдээх буолла”, – диэн бэлиэтиир Вадим Семенов.
Санатан эттэххэ, хапсыһыы бүтэрэ кэлбитин кэннэ Арыйаан Тютрин очукуону тэҥнээбитэ. Ол кэннэ биир сөкүүндэ хаалбытын кэннэ судьуйа Дагестан бөҕөһүгэр биир очукуону аахпыта. Мөккүһүү, аахсыы өр буолбута.
“Эдэр уолаттар Петя Константинов, Айсен Адамов бэркэ туһуннулар. Улахан аренаҕа бастакытын таҕыстылар. Салгыы кинилэр тустарынан эмиэ истиэхпит дии саныыбын. Өйдөөн халбыт түгэммит диэн Арыйаан Тютрин балыйсыылаах киирсиитэ буолла. Судьуйалар биир сөкүүндэ хаалбытын кэннэ баал биэрэн кэбиспиттэрэ”, – диир Бястинов.
Биэриигэ салгыы хас биирдии бөҕөс хайдах тустубутун ырыттылар.
«Асчыттар» биэриигэ: ТВ-ыытааччы Фатима Слепцова ийэтиниин
«Өркөн өй» биэриигэ: ырыаһыт Петр Кулаковскай, тамада Айсен Кириллин
«Саха сирэ» информационнай биэрии. Ахсынньы 4 күнэ, 20:30 ч.
Саха сиригэр оттук мас төлөбүрүн сыаната 05.12.2019
Чурапчы түөлбэтэ күөх төлөҥҥө холбонно 05.12.2019
«Саха сирэ» информационнай биэрии. Ахсынньы 5 күнэ, 13:30 ч. 05.12.2019
Саха бөҕөһө пауэрлифтинҥа Европа чөмпүйүөнэ буолла 05.12.2019
Мииринэйгэ баһаарга эр киһи эмсэҕэлээтэ 05.12.2019
Павел Колобков уонна Айсен Николаев Чурапчыга саҥа спортивнай эбийиэктэри тутуу туһунан дьүүллэстилэр 05.12.2019
«Асчыттар» биэриигэ: ТВ-ыытааччы Фатима Слепцова ийэтиниин 05.12.2019
«Сэһэн сирэ» биэриигэ: норуодунай артыыс Аркадий Алексеев 05.12.2019
«Чохоон» ютуб-ханаалга оҕолорго видео куонкуруһугар куоластааһын саҕаланна 05.12.2019
«Өркөн өй» биэриигэ: ырыаһыт Петр Кулаковскай, тамада Айсен Кириллин 05.12.2019
|
madlad
|
{}
|
Быйыл Улуу Кыайыы 75 сылыгар анаан Арассыыйаҕа Ийэ дойдуга бэриниилээх буолуу, Саха сиригэр Патриотизм, Ньурба улууһугар Үөрэҕирии сыла биллэриллибитэ. “Кыайыы Чорооно” аахсыйа Октябрьскай нэһилиэгиттэн саҕаланна.
“Түһүлгэ” норуот айымньытын киинигэр Ньурба оройуонун дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Сергей Иванович Евсеев, “Октябрьскай нэһилиэк” МТ баһылыга Семен Александрович Корякин, Ньурба оройуон бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Татьяна Прокопьевна Олесова, нэһилиэк аҕам саастаах дьоно муһуннулар.
Октябрьскай нэһилиэк баһылыга Семен Корякин Октябрьскай нэһилиэккэ биир сэрии дьоруойа, 240 буойуннар уоттаах сэриигэ кыттыыны ылбыттарын, бүгүҥҥү күҥҥэ 19 тыыл бэтэрээнэ, 66 сэрии сылын оҕолоро баалларын иһитиннэрдэ. Быйыл нэһилиэккэ Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Н.Н.Чусовской 120, Октябрьскай нэһилиэк төрүттэммитэ 185 сылыгар үбүлүөйдээх тэрээһиннэр ыытыллалларын туһунан билиһиннэрдэ. Олохтоох түмэл салайааччыта Захарова Прасковья Михайловна нэһилиэк тумус туттар Сэбиэскэй Сойуус Дьоруойа Николай Николаевич Чусовскойга анаан бэлэмнээбит презентациятын сырдатта.
Оройуон Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Сергей Евсеев “Кыайыы Чорооно” Николай Николаевич Чусовской төрөөбүт нэһилиэгиттэн саҕаланарыттан үөрэрин, киэн туттарын туһунан эттэ. Кыайыыны уһансыбыт Аҕа дойду сэриитигэр кыттыбыт, Ийэ дойдуларын көмүскээн хорсуннук сэриилэспит буойуннары чиэстээһин нэһилиэктэринэн саҕаламмытын туһунан кэпсээтэ. Ыам ыйыгар “Кыайыы Чорооно” Ньурбатааҕы түмэлгэ туруохтааҕын туһунан этэн туран, нэһилиэк баһылыгар Семен Корякиҥҥа Кыайыы Чороонун үөрүүлээх быһыыга-майгыга туттарда.
Кыайыы Чороонун Ньурба олохтооҕо, мас, тимир ууһа Евгений Ионович Иванов 1941-1945 сыллардааҕы дьон олоҕун көрдөрөр ис хоһоонноох, Кыайыы 75 диэн суруктаан-бичиктээн, оһуордаан-мандардаан оҥорбут. Кини Улуу Кыайыы 60 сылыгар оҥорбут чорооно Москуба куоратынан эргийэн билигин Дьокуускай куорат түмэлигэр турар.
Антонина Семенова, ulus.media/
|
madlad
|
{}
|
Ийэ кылыһах - Оһуохай - Итэҕэл - Ыстатыйалар - Уххан сирэ
1940 сыл кырыата- чысхаана сатыылаан, бытарҕан тымныыта сырылаан турдаҕына тохсунньу ый 16 күнүгэр, Сунтаар улууһун ырыаҕа ылламмыт Ыгыаттатын, Тураҥнаах диэн сыһыытын арҕаа баһынааҕы тумулугар саһан турар саха балаҕаныгар, Кыыл Охонооһой уола Сэргэй Сибиэрэп бииргэ төрөөбүт быраатыгар Киргиэлэйгэ уол оҕо төрөөбүтэ.
Онно Кыыл Охонооһой :-`` бу уол, бу үлугэрдээх тымныыга төрөөтө,эрэйгэ-буруйга эрилиннэҕинэ даҕаны иннин солонор соргулаах киһи буолсу``-диэн саҥа аллайбыта үһү.Уолу Арсений диэн ааттаабыттар.
Сибиэрэптэр төрүттэрэ- Кыыл Охонооһой аҕата Дьапта Омтоонтон, кини аҕата Төгүлтэн --Бөҕө Сиэнэкэ, Атах Дьаархан диэннэринэн удьуор тардан Хаҥалас Дьаарханнарын диэкки хайыһар . Үс бырааттыы Өнүйэ, Атах, Эрэһэ Дьаарханнар Өлүөнэ диэккиттэн дуу, Дойду Ууһуттан дуу Тыгын саҕана Бүлүүнү булбуттара диэн үһүктүүллэр.
Кыыллар удьуордарыгар ырыа -тойук доҕуһуолун,олоҥхо- остуоруйа оҥоһуутун ыпсар ыырын ырыппыт, саха тыла саҥа буолар саталаах тэтимин сатабылын ирдэспит идэлээх дьон элбэхтэрэ, ойууттар, удаҕаттар да бааллара.
Ол ону, айар үлэ соноругар эрэй бөҕөнү эҥэринэн тыырбыт,муҥ бөҕөнү муннунан соспут, тойук тоҕотун сураһан тоҕой аайы тохтообут, алгыс хайдаҕын анаара алаас аайы аараабыт, тэтим кистэлин билээри тэргэн аартыктары тэлэйбит, айылҕа доҕуһуолугар абылаппыт, тыл хомуһунугар тыыттарбыт Айыы хаан аймаҕын Аар-саар ырыаһыта Кыыл уола Сэргэй Сибиэрэп олорбут олоҕо да кэрэһилиир.
Арсений аҕата Киргиэлэй кыыс кэрэ куоластааҕа, үчүгэй хоһооннооҕо диэн этэллэр. Элбэхтик биллэ--көстө ыллыах-туойуох киһи эрдэ бараахтаабыта дииллэр.
Уол бииргэ төрөөбүттэрэ Мотуруона уонна Ньукулай эмиэ баардаах дьон эбиттэр.Мотуруона үчүгэйдик туойара,үҥкүү тыла этэрэ оттон Ньукулай суруйар идэлээх. Арсений кыра эрдэҕиттэн ийэтин эһэтэ аатырбыт сээркээн сэһэнньит Молоорус оҕонньор (ССЯковлев) сиэргэ-туомҥа,үгэскэ сиэдэрэй сэһэннэринэн оҕо сааһын өйдөбүлүн симээбитэ. Онуоха эбии Ыгыатта, Мэлэкэ түөлбэтэ бэйэтэ даҕаны тойуксут оһуохайдьыт,атын да тыл уустара, ойуун-удаҕан уутуйан үөскээбит дойдута этэ. Ол иһин Арсений кыра эрдэҕиттэн тойугу-оһуохайы кутугар-срүгэр сөҥөрбүтэ, өр кэмнэргэ сүрэхтээх-быарыгар иҥэрэн илдьэ сылдьыбыта.
Кэлин, 50-чатыгар чугаһаан баран 1989 с. Ньурба ыһыаҕар аан маҥнай улахан түһүлгэҕэ тахсан үҥкүү тыла эппитэ уонна аймаҕа ааттаах-суоллаах этээччи Е.М.Егоров кэнниттэн иккис буолбута. Бу соһуччу уонна инникини түстүүр ,кынаттыыр кыайыы этэ. Эһиилигэр Сунтаар ыҺыаҕар С.Зверев бирииһигэр республика күрэҕэр бастаабыта, 1991 с.Үһээ-Бүлүүтээҕи республика күрэҕэр Дархан этээчи аатын ылбыта. 1993с .Ойуунускай 100 сааһыгар Дархан этээчи аатын бигэргэппитэ. 1995 с. Төҥүлүгэ ``Манчаары маҥан ата`` анал бирииһи ылар.Былырыын Ыгыаттаҕа буолбут тойук күрэҕэр туойсууга бастыыр.Ити курдук элбэх улахан-кыра түһүлгэлэргэ оһуохайдьыт-тойуксут Арсений Зверев аата суола сураҕырар.
А.Г.Зверев 33 сыл устата саха телевидениетыгар эҥкилэ суох үлэлээтэ.Онтон 22 сыл устата оператордаата.Элбэх сыллар усталарыгар ``Сарыал`` биэриигэ норуот талааннаахтарын элбэхтик дьаныһан туран сырдаппыта. 1990 с.``Кылыһах``биэриини бэйэтэ оператордаан, режиссердаан 10-ча сыл устата бэйэтэ ыытан кэллэ. Арсений Григорьевич айар олоҕун бүтүннүүтүн норуот талааннаахтарын, биллэр-көстөр дьонун,төрөөбүт омугун төрүт култууратын ,исскуствотын үйэтитиигэ, сайыннарыыга анаата.
А.Звереви билиҥҥи кэминээҕи норуот ырыатын-тойугун туругун чахчытын дириҥник билэр киһиннэн ааҕабын.Ол да иһин алта уонун туолан Айыыһытын ахтар күнүгэр алтыһыннаран, кини, саха ырыатын-тойугун туһунан туох бүччүм, кистэлэҥ, кичэм санаалааҕын истэргитигэр ыҥырабын
Уххан- Оһуохай эн тус бэйэҕэр уонна саха омугар суолтата туохханый А.Г--Оһуохай - саха омугун түҥ былыргы итэҕэлиттэн ситимнээх. Кини үҥүү-сүктүү сиэрин-туомун толоруу быһыытынан айыллыбыт тойуктаах үҥкүү. Оһуохай-омугу сомоҕолуур суолталаах. Омук тыынын уһатар,кутун-сүрүн чөл оҥорор.Дьону-сэргэни эйэлэһиннэрэр, тупсааны туругурдар, аймахтары чугуһатар, тапталы үөскэтэр, дьон өйүн-санаатын сайыннарар, көрү-нары көҕүлүүр сүдүрүүннээх күүстээх.Оһуохай үөрүү-көтүү үктэллээх, аламаҕай алгыс арыаллаах. Мин тус бэйэбэр оһуохай суолтата сүҥкэн улахан. Мин бэйэбин булунарбар, дьоҕурбун таһаарарбар көмөлөһөр.
Уххан-Оһуохайбыт-тойукпут билиҥҥи туругун хайдах сыаналыыгын?
А.Г-Омос көрдөххө үлэ барар курдук. Ис дьиҥэр киирдэххэ атын. Төрүт култуураны, саха тылын ,олоҥхону, оһуохайы уо.д.а. норуот айымньытын туругурдарга туһуламмыт элбэх былааннар,барыллар,торумнар ылыллан баран таах хаалан эрэллэрэ киһини дьиксиннэрэр. Маннык уларыйа сылдьар туруга суох политика салҕанан бардаҕына кэхтии кэлэрэ саарбаҕа суох.Аҥардас энтузиазмынан, кураанах өрө күүрүүннэн төрүт күлтүүраны өрө тардар кыаҕыҥ суох, оонук кэмнэр ааспыттара.
Уххан- Кэхтии бэлиэлэрин туохха көрөҕүн?
А.Г- Биллэн турар туохха барытыгар сөптөөх солбук суоҕа буолар.Эдэрдэр олус аҕыйахтар ,тойукка, оһуохайга. Олоҥхоһуттары этэ да барыллыбат.Үтүктээйи, саиодеятельность таһымыгар үөрэммиттэр элбэхтэр.Кинилэр саха дьиҥ народнай исскуствотын көрдөрөр да, таһымыгар эпиэттирр да кыахтара суох. Исскуственнайдык оҥоһуллубут кылыһах,куолас, үҥкүү, хамсаныы,туттуу-хаптыы, быһыы-таһаа, үтүктээйи сымсах тыл-өс баһылаатар баһылаан иһэр.Оннооҕор сорох оһуохайбыт дискотека тэтимэ тэтимнэнэн эрэр.
Уххан- Кэхтии маннык бэлиэлэрэ бааллар диэн чопчу ааттаталыаххын сөп дуо?
А.Г.-Ааттаан да көрүөххэ сөп.
Эдэрчи 40-чатыгар тийэр, улахан түһүлгэҕэ кыттар 4-5 эрэ этээччини мин ааттыахпын сөп. Дмитрий Иванов (Сунтаар).,Александр Софронов (Ньурба),Людмила Иванова (Сунтаар),Зоя Афанасьева (Кутана),СГУ студена Вадим Константинов курдуктар.Бу олус аҕыйах.Этээччилэр үксүлэрэ саастаахтар.
Оһуохай арааһын сүтэрдэ. Биир халыып бүлүүлүү буолан эрэр.Урут оннооҕор нэһилиэктэринэн уратылаһар эбит буоллаҕына, билигин, Сунтаар Ньурбалыын араастаһыыта уурайда. Бу дьадайыы буолбакка тугуй?
Оһуохай үҥкүүтэ-хамсаныыта ,тэтмиэ ыһылынна.Оһуохайга тутта хапта сылдьыы,быһыы- таһаа сатарыйбытын этэ да барыллыбат.Сорох оһуохайбыт сээдьэлиин буккуста.
Этээччи эр киһи аҕыйаан иһэр.
Тута хоһуйуу быстар мөлтөөтө.Үгүстэр кинигэттэн ааҕан ``нойосуустаан`` этэр буоллулар.Тыл-өс дьадайда.Дьүһүннээһин,дьүөрэлээһин,тыл дэлэтин-дэгэтин,өҥүн-талатын тутту мөлтөөтө,судургутуйда. Саха тылын ыллаатахха-туойдахха,олоҥхолоотоххо,остуоруйалаатахха, чабырҕахтаатахха чочулларын,ис хоһооно арылларын умуннубут Хоһуллубуту,айыллыбыты сэргээччи, сөбүлээн-таптаан истээччи аҕыйаата.
Оһуохайы-тойугу суолталааһын ситэтэ суох. Оһуохай общество 10-ча сыллаах үлэтэ ситэ сыаналаммата..Айыы дьиэтэ, Оһуохай дьиэтэ тутуллубата. Холобур мас тардыһыытын ылан көрүөҕүҥ. Аҕыйах сыл иһигэр хайдах курдук таҕыста. Ити барыта суолталааһынтан, өрө тутууттан. Күрэхтэһиилэрин таһымнара улахан, тэрээһиннээх, бириистэригэ массыына оонньонор.Ол да иһин көх баар.Спорт көрүҥнэрэ сайдыытын республика улахан салайааччылара араҥаччылыыллар .Оһуохай,тойук дьылҕатыгар президен дуу правительство председатэлэ эппиэттиирэ буоллар үп-хаччы да көстүө этэ,үтүргэҥҥэ самалык быһыытынан сылдьара тохтоон суолтата да улаатыа этэ.
Биллэн турар,саамай суолталааҕынан государствобыт норуот айымньытыгар көһүүннүк сыһыаннаһар буолан иһэрэ.Бэрт уһуннук үлэлээбит Норуот Айымньытын Дьиэтин суох оҥордулар.Култуура министиэристибэтигэр олоҥхоҕо, оһуохайга,тойукка,норуот ырыаларыгар анал идэлээх эппиэттиир үлэһиттэр суохтар.Урут барытын холбуу тутан эппиэттиир үлэһит баара,ол да итэҕэс этэ. Дьэ уонна хайдах кэхтии кэлиэ суоҕай? Уххан- Тойукка тугу чопчу этиэҥ этэй?
А.Г -Тойук оскуолата сүттэ, утума-ситимэ быһынна. Илин эҥэргэ Нохсоороптуу, Бүлүү сүнньүгэр Сибиэрэптии тойук-ырыа мөлтөөтө, сүттэ даҕаны диэххэ сөп. Итини сэргэ тойук арааһа сүтэн-симэлийэн иһэр. Аныгы тойук тэҥ сүһүөхтээх дэгэрэҥ норуот ырыатыгар чугаһаата. Онтон көннөрү ырыаҕа көһүө турдаҕа....Инньэ гынан классическай тойук ньымалара сүтээри гыннылар. Ийэ кылыһах оннугар исскуственнай кылыһах баһылаата. Уһун тыыннаах, уһуннук тардар тойуксут олох ахсааннаах, бу тыыныы ньымата эмиэ сүтэн эрэрин этэр.Тойук ис дьиҥин билбэт эрээри үтүктэн сыыһа үөрэтээччи элбээтэ.Тойукка солбук эмиэ аҕыйах.Эдэрчи тойуксуттары- Лидия Васильеваны, Дмитрий Иванову, Розалия Тихонованы, Тамара Аввакумованы уо.д.а. аҕыйах киһини ааттыахха сөп.
Уххан- Истэргэ ыарахан.Саха төрүт култууратыгар, итэҕэлигэр, тылыгар-өһүгэр дириҥник дьарыктанааччылары иһиттэххэ үгүстэр кэхтии кэлэн иһэрин сэрэтэллэр. Хайдах буолан ити үлүгэртэн харыстаныахха сөбүй?
А.Г- Маннык оҥоруохха диэн бэлэм ньыманы этэр эмиэ ыарахан. Мин элбэххэ тэнийэ барбакка тойукка-оһуохайга сыһыаран манныгы этиэм этэ.
Бастатан туран билигин баар, саха ырыатын-тойугун ньымаларын илдьэ сылдьар кырдьаҕастарынан эдэрдэри быһаччы уһуйтарыахха. Хас биирдии норуот ырыаһыта үөрэтэр оҕолордоох буолуохтаах.
Иккиһинэн, биһиэхэ туох да үлүгэрдээх элбэх фонотека, фольклор архива туох да туһата суох сытар. СГУ, култуура колледжа,муз. училище, пед.училище муз.отд. куруһуоктар,бөлөхтөр биирдиилээн үөрэтээчи кыаҕынан эрэ муҥурдаммакка фонотеканы, архивы, кырдьаҕастары күүскэ туһаныахтаах-тар. Элбэх көрүүлэр, конкурстар, фестиваллар ыытыллыахтаахтар. Ону барытын көҕүлүөххэ,өйүөххэ.
Үсүһүнэн,Төрүт култуураны самалык курдук тутуу, аахайбат буолуу, бэйэ киэнин сэнээһин, арҕаа омук култууратын өрө тутуу политиката күүһүрэн иһэр. Тылбытынан өйүөххэ, оҥоруохха диибит, онтубут дьыалатыгар тийэн олоххо киирбэт. ``Олоҥхоҕо киирэбит`` диэн дуйданыы баар буолла. Тойук арааһын кыайбакка сылдьан олоҥхоҕо дураһыйыы омуннуруу курдук көстөр.``Ньургун Боотур`` сахалыы кинигэтэ хас саха ыалагар барытыгар баар буолуохтаах этэ. Ол суох.Архивка 260-ча олоҥхо баар сурахтаах. Ол хаһан норуокка тийэр.Олоҥхо диэни олох да умнубуппут кэннэ дуо? Бу боппуруоска государство политиката көнүөн наада.
Төрдүһүнэн,ыһыах. Ыһыахтар бэркэ баран испиттэрэ баара. Ол эрэн аатырар Сунтаар, Ньурба кэлиҥҥи 2 сыллааҕы ыһыахтара быстар мөлтөхтүк бардылар.Былырыыҥҥы Туймаада ыһыаҕар пиибэни-аргыны көҥүллээннэр тыһыынчаннан саха ыччата көҥүл итириктээһинин тэрийдилэр.Ол түүн сүүһүнэн уол-кыыс вытрезвительгэ хонон тахсыбыт. Бэйэлэрин икки-ардыгар буолбут араас дьаабыны ахта да барбаккын. Сахалар бытыылка тула оһуохайдыы сылдьалларын күлүү-элэк гынан хаһыакка таһаардылар. Бу иэдээни, бу сааты-сууту көрбөккүт дуо??/ Ама аргыта суох 1-2 күн тулуйар кыахпыт суох дуо??Куорат салайаачылара соруйан гыммат буоллахтарына итини көннөрүөхтэрин наада. Ыһыахха дискотека, атын омук оонньуута, тыла-өһө,ырыата-үҥкүүтэ киирэрэ, араас юбилейдар, спартакиадалар кыттыһаллара ыһыах ис хоһоонун ньүдьүрэтэр ыһыах суолтатын түһэрэр. Сокуонунан бигэргэммит бэйэлээх бэйэбит национальнай бырааһынньыкпытын- ыһыахпытын харыстыаҕыҥ. Ыһыахха саха омугун бүгүҥҥү туруга кини омук быһыытынан сирэйэ көстөр, ону умнумуоҕуҥ. Ыһыахпытын сүтэрдэхпитинэ, олох да омук быһыытынан сирэйбитин сүтэриэхпит.
Уххан- Түмүккэр дьоҥҥор сэргэҕэр тугу баҕарыаҥ этэй?
А.Г. Кэпсэтиибит хомолтолоох өттө элбээн таҕыста быһылаах. Ол эрэн санааны искэ кистии сылдьар, ким эрэ, туох эрэ диэҕэ, мөҕүөхтэрэ диэн туттуна сылдьар ыарахан. Ити санааны аһаҕастык этии өһүргэстээх буолбатар ханнык.
Түмүкпэр мин- ``Ийэ кылыһах- саха ырыаҕа тойукка исскуствотын сиэмэтэ буолар- диэн туран, Ийэ тылгытын, Ийэ култуураҕытын, Ийэ өйгүтүн -санааҕытын атын омук ааһар албыныгар суурайтарымаҥ, бэйэҕит киэнин өрө тутуҥ, дьиҥнээҕи исскуственнайга көрүнньуккэ атастаһымаҥ диэм этэ.
Уххан- Эппитиҥ экчи буолуохтун, саҥарбытыҥ чахчыннан туолуохтун Дьолу-соргуну эрэ баҕарабын.
Category: Оһуохай | Added by: uhhan (2007-09-16)
Views: 2418 | Rating: 0.0/0 | - Оценить - Отлично Хорошо Неплохо Плохо Ужасно
|
madlad
|
{}
|
Сыдьаайалаах Байдам алгыстарын ылынан... - Эдэр Саас
Сыдьаайалаах Байдам алгыстарын ылынан…
15:52 11.01.2022 22:14 16.01.2022
Матрена Николаевна (Сыдьаайа) уонна Афанасий Романович (Байдам) Филипповтар киһи ис туругун чөллөнүүтүгэр, этин-сиинин чэбдигирдэригэр, дьылҕатын салайынарыгар туһуланар «Тирэх» үөрэҕи ыытан, үгүс киһи махталын ылаллар.
Сыдьаайа уонна Байдам Филипповтар 1990-с сыллар саҥаларыгар, сырдыгы саҕааччы, үүнүү-сайдыы, чэбдигирдии кыһатын төрүттээччи Клавдия Максимова-Сайыына саҥардыы үлэлээн эрдэҕинэ кини үөрэҕэр дьарыктаммыттара. Биллэрин курдук, ити сылларга олохпут оҥкула ыһыллан-тоҕуллан, дьон-сэргэ санаата-оноото мунан, салҕыы хайдах олоруоҕун толкуйдуур ыарахар кэмнэрэ этилэр. Сайыына кэргэннии Филипповтары хайаан да миэхэ кэлэн үөрэниэххитин наада диэн ыҥыран, устунан доҕордуу буолан, бииргэ үлэлэһэн барбыттара.
«Сайыына үөрэҕин сүрүн сыалынан-соругунан киһи бэйэтин бэйэтэ билиниэхтээх, таптыахтаах диэн этэ. Киһи бэйэтэ дьоллоох буоллаҕына, кини оҕото, ыччата дьоллоох буолар. Киһи барыта оҕом туһугар олоробун, кинилэр эрэ этэҥҥэ сырыттыннар, дьоллоох буоллуннар диир буолан баран, бэйэтэ дьоло суох буоллаҕына, оҕото дьоллоох буолуо суоҕа. Бэйэтэ биир кэм ыарыытын ааҕа сырыттаҕына, бу оҕо эмиэ суола, үөлэһэ сабыллан хаалыаҕа. Ол иһин, бэйэтэ ычата кыра буоллаҕына, акуланы кыра аквариумҥа буомурдар курдук, оҕотун эмиэ кыайан сайыннарбат. Бэйэтин ыырын кэҥэттэҕинэ, ычатын улаатыннардаҕына, өйүн-санаатын сырдаттаҕына, сайдыыга-үүнүүгэ бардаҕына эрэ кини ыччата инникилээх буолар. Ону тириэрдэр — бу үөрэх», -– диэн Сыдьаайа кэпсэтиибитин саҕалыыр.
Бу үөрэҕи үгүскүт билэр. Онон, мин ону ымпыгар-чымпыгар диэри быһаара сатыыр, сэһэргэһиини тылыттан-тылыгар тириэрдэ сатыыр быраабым да суох курдук. Тоҕо диэтэххэ, ити барыта бэйэбит испитигэр баар уонна Сыдьаайа этэринии:
«Дьиҥэр, бу үөрэтэр үөрэхпит, кинилэргэ кэпсиирбит, тириэрдэрбит хас биирдии киһи иһигэр, этигэр-хааныгар иҥэн сылдьар, өйүгэр-санаатыгар баар. Ону кини суолталаабат, сыаналаабат, ол иһин улаханна уурбат. Ону ол улахаҥҥа уурбатын, сыаналаабатын, суолталаабатын биһиги сааһылаан биэрэбит.
Киһи оҥорор дьыалата сыыйа бэйэтэ оннун булан, сайдан-үүнэн, тэнийэн-кэҥээн барыахтаах. Өскөтүн биһиги үөрэхпит кимиэхэ эмэ чахчы туһалаабыт, сэргэппит буоллаҕына, ол көмөлөспүт эйгэтэ бэйэтэ кэпсиэхтээх, көрдөрүөхтээх дии саныыбыт. Киһи бэйэтин бэйэтэ кэпсэнэрин сөбүлээбэппит. Оттон чахчы астыммыт, сэргээбит, туһаммыт-абыраммыт дьон ис сүрэхтэн үөрэн, махтанан суруйаллара, киэҥ эйгэҕэ тиэрдэллэрэ дьэ, ол олох атын дьыала, ону дьон-сэргэ даҕаны атыннык ылынар, итэҕэйэр. Дьиҥэр, бу үөрэхтэн тирэх ылан үүммүт, киэҥ эйгэҕэ тахсыбыт аҕыйаҕа суох. Ол гынан баран, киһи сонньуйуох, ону өйдөөбөттөр, билиммэттэр. Онон тугу эмэ туһаммыт, олохторугар туттубут буоллахтарына, мээнэ халтайга хамсаммат эбиппит ээ диэн астыныынан эрэ муҥурданабыт. Баҕар ол эмиэ сыыһа буолуо да… Бу үөрэх Клавдия Ильинична Максимова-Сайыына төрүттээн, иитиэхтээн-бүөбэйдээн хаалларбыт сүдү үөрэҕэр тирэҕирбит үөрэх буолар.
Киһи бу орто дойдуга олорор олоҕор санаатын сырдатынан, бэйэтин ис тутулун билэн, этин-сиинин чэбдигирдэн, куура-хата сытар ис кыаҕын, дьоҕурун, кэрэтин арынан, бэйэтин туораттан көрө үөрэнэн, ииттинэн, бэйэтин таптаан-эрэнэн, тулалыыр эйгэтигэр, дьонугар-дойдутугар сыһыанын уларытан, дьиҥ сахатын итэҕэлин дириҥэр киирэн, өйдөөн, ылынан тус бэйэтин дьылҕатын эрэ буолбакка, оҕотун, ыччатын кэрэ кэскилин кытта бэйэтэ салайар, тупсарар кыахтаах.
Бу дьарыктарга олох төрдө — ыал, дьиэ кэргэн сыһыаныттан, оҕо иитиититтэн, бэйэ доруобуйатыгар бэйэ көмөлөһөр ньымаларыттан саҕалаан, айылҕа, куйаар тутулугар, итэҕэли, өбүгэ үгэһин, сиэри-туому олоххо туттуу, бэйэни, дьиэни-уоту ыраастаныы, харысхал туруорунуу курдук киэҥ эйгэни кытта сиһилии билсэллэр. Хайа баҕарар киһи, бастатан туран, тус бэйэтин үтүө өттүнэн уларыттаҕына тулата үтүө буолар, өйүн-санаатын сааһылаатаҕына элбэҕи ситиһэр, чэбдигирэр ньыманы биллэҕинэ этэ-сиинэ чэгиэн буолар, бэйэтэ хайдаҕый да, оннугу бэйэтин тула мунньар.
Биһиги бу олох оҥкулун дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдэр туһуттан бу үөрэҕи ыыппыппыт 10-н тахса сыл буолла. Ол устата элбэх улуустары, нэһилиэктэри хабан үтүмэн үгүс дьону үөрэттибит. Дьон барахсан олохторо тупсарын, бэйэлэрэ үтүө өттүгэр уларыйан үүнүүгэ-сайдыыга баралларын, олорор олохторунан астынар, үлэлиир үлэлэригэр, оҥорор дьарыктарыгар ситиһиилэнэллэрин илэ көрөн астынабыт.
Бастакы күммүт арчыттан-алгыстан, нэһилиэк дьонун кытта көрсүһүүттэн саҕаланар, бүтэһик күн эмиэ алгыһынан түмүктэнэр».
Элбэхтэн биири холобурдаатахха, дойдубутугар ковид ыарыыта туран, дьиэҕэ хаайтарбыт, муунтуйбут, чугас дьону сүтэрбит кутурҕаннаах күннэргэ элбэх киһи Сыдьаайалаах Байдам иккиэн тэҥинэн үөрэтэр үөрэхтэрин ылынан, кинилэртэн алгыс ылан, салҕыы олох олорор күүстээх санааламмытын, доруобуйатын чөлүгэр түһэрбитин кинилэр махталлара туоһулуур. Филипповтар уон күннээх үөрэхтэригэр (ол иһигэр, «Тирэх», «Алгыс», «Арыллыы») иккиэн күннэрин дьүөрэлээн дьарыктыыллар.
«Эмтэммэт ыарыы диэн суох, эмтэммэт киһи диэн баар»
“1993 сыллаахха, 44 сааспар саха киһитэ өйө санаата саамай сааһыланан, уһуктан, илиитин ньыппарынан баран үлэҕэ умсар сааһыгар биэнсийэҕэ тахсан хаалбытым. Оччолорго ити сааскар сынньалаҥҥа ыыталлара сыыһа эбит диэн билигин өйдүүбүн. Онон, саамай күөгэйэр күммэр муна-тэнэ сырыттахпына, Сайыынаҕа баран үөрэнэммит, олохпутугар бигэ тирэҕи биллибит, киниэхэ махталбыт муҥура суох. Киһи доруобуйатын көннөрөргө суол-иис көрдөөн элбэхтик дьарыктаммытым, Сайыынаны кытары үлэлэспитим, көмөлөспүтүм. Элбэх айылҕалаах дьону кытары эмиэ алтыспытым. Улахан көмөнү миэхэ биир дойдулааҕым Николай Иннокентьевич Слепцов-Сылык оҥорбута.
Эмтэммэт ыарыы диэн суох, эмтэммэт киһи диэн баар. Дьон барахсан биһиги үөрэхпитигэр сылдьан уларыйалларын, астыналларын көрөн, 5 тыһыынчаттан тахса киһини үөрэттэхпит дии. Биллэн турар, бары өрө көтө сылдьыбаттар гынан баран, 100 бырыһыана хайаан да уларыйар. Уларыйбат киһи диэн суох. Киһи, бастатан туран, бэйэтин уларыта кэлэр. Мин бэйэм уларыйдахпына, мин чугас дьонум бары уларыйаллар диэн санаанан салайтарар», -– диэн кэпсиир.
Биир эйгэлээхтэрэ -– кинилэр дьоллоро
1974 сылтан Дьокуускайга олорбут, үлэлээбит Сыдьаайа уонна Байдам Филипповтар биэнсийэҕэ тахсан баран, 2011 сыллаахха дойдуларыгар Чурапчыга барбыттара. Матрена Николаевна сааһын тухары Опера уонна балет тыйаатырыгар үлэлээбит, култуура эҥэрдээх буолан, Чурапчы Дириҥэр бэтэрээннэр хордарын, кулууптары кытары үлэлэспитэ. Ол сырыттахтарына ким эрэ имнэммитин курдук: «Оттон биһиги туох иһин Сайыынаҕа үөрэммиппитий, кини үөрэҕин тоҕо бэйэбитигэр эрэ туһана сылдьабытый? Дьоҥҥо кэпсиэххэ, боруобалаан көрүөххэ баар эбит», — диэн санаалар киирбиттэрэ. Онуоха уруккута Ис дьыала министиэристибэтигэр үлэлээбит, юрист Афанасий Романович эдэр эрдэҕиттэн мэдиссиинэнэн дьарыктаммыта, Тибет үөрэҕин чинчийбитэ кинилэр быһаарыныылара сөптөөҕөр эрэли үөскэппитэ. Биир дойдулаахтара сөбүлэһэн, нэдиэлэҕэ биирдэ дьарыктанан барбыттара, онтон учууталлар көрдөһөннөр, үөрэхтэрин салҕыы ыыппыттара. Итинтэн тирэхтэнэн, дьон-сэргэ үөрэххэ наадыйарын, итэҕэйэрин уонна ылынарын билэн, Байдам төрөөбүт сиригэр тиийбиттэригэр эмиэ 40-ча киһи дьарыктаммыта. Дьэ, итинтэн саҕалаан, кинилэр үөрэҕи ыыппыттара 10-тан тахса сыл буолла.
Саха сайдам ыала Филипповтар ыал буолан, оҕо-уруу тэнитэн олорбуттара 50 сылын туолла. Кыһыл көмүс сыбаайбаларын бэлиэтиир ыал үс уол оҕолоруттан элбэх сиэннэрдээхтэр, хос сиэннэрдээхтэр. Оскуолаҕа бииргэ үөрэммит дьон, сэттэ сылы быһа билсиһэн баран, Свердловскайга үөрэнэ сылдьан ыал буоларга быһаарынан саахсаламмыттара.
Саха дьонун кутун туппут саха ыалын саамай улахан дьолунан, табыллыытынан иккиэн бииргэ, биир эйгэҕэ сылдьаллара, бэйэ-бэйэлэрин ситэрсэн биэрэллэрэ буолар.
Дьон махтала кынаттыыр
«Алта күн түргэнник да ааста. Ылбыт билиибин тута олоххо киллэрэн, диализка сылдьар бииргэ төрөөбүт эдьиийбэр сөҕүмэр сүдү көмөнү оҥорон, иккиэн да үөрдүбүт, үөрүүбүтүттэн куустуһан олорон ытаатыбыт
Уһуйааччыбыт Байдам өркөн өйүнэн, сүрэҕин сыдьаайынан, доруобуйа мындыр үөрэҕин сүрүн өйдөбүллэрин кэпсээн, үөрэтэн өйөбүл буоллун, үйэлэргэ өспөт үтүө өйдөбүллэри үөрэтэн, саргытын салайарга тирэх олохтоотун.
Үөрэммит билиибинэн дойдум дьонун-сэргэтин абырыам, дьоммут туһа диэн биэрбит билиигин кичэллээхтик туһаныам.
Аман алгыстаах суруккутун дьиэм бастыҥ миэстэтигэр ыйаатым, долгуйа ааҕабын».
(Чурапчы Чакырыттан Светлана Никонова)
«Байдам өйүн-санаатын уларыппыт, сырдаабыт, духуобунай үөрэх бары өйдөбүлүн ылыммыт, дьоҥҥо үтүөнү баҕарар, тапталы сыдьаайарга бэлэм киһи. «Мин куйаар сорҕото, айылга оҕото буолабын,» — диэн этиини бу үөрэххэ чуолкайдык өйдүүгүн. Төрүт килиэккэнэн эмтээһини баһылааһыны эмтээһин муҥутуур чыпчаала дии санаатым. Бу — геннай информацияны, ДНК-ны илдьэ сылдьар килиэккэ. Бу килиэккэни уһугуннаран, чөлүгэр түһэрэн эмтиэххэ сөп. Клиновиднай уҥуоҕу көннөрөн, быраактыкабытыгар киһи сөҕөр түмүктэрин ыллыбыт. Эмтэммит дьоммут ханньайбыт сирэйдэрэ көнөн, кынньары барбыт уҥуохтара тэҥнэһэн, хас эмэ сыл ыалдьыбыт сүнньүлэрэ, атахтара, систэрин ыарыыта сүтэн соһуйаллар, сөҕөллөр. Саамай күүстээх — Таптал ньэгирэ. Ону эмтээһиҥҥэ барытыгар туһанаҕын».
«Сыдьаайа үөрэҕэ оскуола оҕолорун бырагыраамаларыгар киирэрэ буоллар диэн баҕа санаалаахпын. Оччоҕо оҕолор бары кыра эрдэхтэриттэн сахалыы тыыннаах, өйдөөх-санаалаах буолуо этилэр»
«Сыдьаайа ис-иһиттэн иэйэн, сырдыгынан сыдьаайан киһи кутун-сүрүн уоскутан, олох атын турукка киллэрэрин куруутун сөҕө, махтайа саныыбын.
Бу үөрэххэ түөннээһин, гуаша-массаас, килиэккэнэн үлэ, өҥүнэн үлэ, күөттээһин, тарааһын, световой бандаж уо.д .а. диэннэргэ үөрэ-көтө үөрэннибит. Хас биирдии үөрэх кэнниттэн киһи санааларын сааһылыы, ырыта, бэйэтин иһиллэнэ үөрэнэр эбит. Чугас дьонугар тирэх, көмө буолар. Маннык үөрэххэ хас биирдии киһи үөрэнэрэ буоллар, олоҕор көрсөр элбэх моһолу, ыараханы төлө көтүө этэ дьии саныыбын».
«Мин билиибин эһиэхэ ыраас мууска ууран биэрэбин», -– диэн Байдам этэр этиитэ. Бу маннык үчүгэйдик үөрэтэр уһуйааччыны мин олохпор саҥа көрүстүм. Ол иһин, суолбун суоллаан бу анаан миҥээн Байдамҥа ыыппыттарыгар айыыларбар махтанабын. Мин мэдиссиинэ эйгэтигэр 20-тэн тахса сыл сылдьар киһи арыый ыараханнары көрсөбүн… Ол иһ-н, аан бастаан кутум-сүрүм ылынан, өйбүнэн-санаабынан толору өйдөөн, ис санаабынан хоттохпуна, быраактыкаҕа бэйэм дьоммор холонон туттан көрөбүн. Ол курдук, оҕонньорум ыалдьан, биэс эрэ күн үөрэнэн баран ыксаан дойдубар айаннаабытым. Дьиэбэр кэлэн дьэ, Байдам үөрэппит үөрэҕин оҕонньорбор тутуннум, туругун чөлүгэр түһэрдим. Киһим олус сэҥээрдэ, туруга тупсан олуһун астынна, махтанна. Эһиги үөрэххитин дьон ылынан, иҥэринэн истиннэр уонна тулалыыр эйгэҕэ, дьонно күүс көмө буоллуннар».
“Сырдыгынан сыдьаайар Сыдьаайабыт,
Барҕа туттунуулаах Байдаммыт,
Билии төрдүн иҥэрэр
БИЛИИкэптэргэ уруй-айхал буолуохтун!».
Муҥура суох махталбын уһуйааччыларбар туһулуубун, эһиэхэ үгүрү-сүгүрү буолуохтун!
Бииргэ алтыспыт үөлэннээхтэрбэр, биир эйгэлээхтэрбэр, барҕа махталбын, үрдүк тапталбын, бигэ эрэлбин, күн сырдык сардаҥаларын эһиэхэ эрэ анаан ыытабын.
Көмөлөһөр күүстэрбэр, Аар айыыларбар, эйэҕэс иччилэрбэр, улуу өбүгэлэрбэр, чараас эйгэбэр, куттарбар, кыылларбар-көтөрдөрбөр махтанабын уонна сүгүрэйэбин! Аартыкпын арыаллыыргытыгар, суолбун солоон биэрэргитигэр!
(Сэмэн Протопопов – Арчын Уотту уола)
“Дугаар, үһү аҕалаар”
ВИДЕО: Таах олорума, “туллаҥнаа”
Кэрэҕэ угуттуур «Айыы саас» ыҥырар
Сценаҕа тахсарбыт – бэйэтэ бырааһынньык
|
madlad
|
{}
|
Гдз английский язык 6 класс афанасьева гдз лол
Английский язык 6 класс Афанасьева, Михеева (углубленный курс). Английский язык 6 класс student's book, углубленный уровень О.В. Афанасьева. Подробный решебник (ГДЗ) по Английскому языку для 6 класса rainbow, часть 1, 2. Авторы учебника: Афанасьева О.В., Михеева И.В., Баранова К.М.
Выполнения задания за 6 класс по Английскому языку Афанасьева О.В., Михеева И.В., Баранова К.М. ГДЗ Английский язык Rainbow English 6 класс Афанасьева Сайт с лучшими решебниками «ГДЗ ЛОЛ» представляет вам онлайн ответы для учебника Rainbow English 6 класса автора Афанасьева.
Готовые домашние задания за 6 класс по учебникам и рабочим тетрадям Английский язык Rainbow English 6 класс Афанасьева (рабочая тетрадь).
Решебник 4 класса по учебнику англиканского языка Rainbow English Афанасьевой, Михеевой. Ответы к учебнику английского Rainbow English автора Афанасьева за 8 класс. ГДЗ Английский язык Rainbow English 8 класс Афанасьева.
Гдз з математике 5 класс о.с.истер
Гдз химия 10 класс фельдман 2018
Гдз по химии 10 класса базовый уровень
Гдз по биологии спиши ру 7 класс
Гдз математические тесты 5кл
Гдз по чтению 4 класс бунеев рабочая тетрадь посмотреть
|
madlad
|
{}
|
Дьокуускай эдэр ыаллара социальнай төлөбүрү ыллылар | КИИН КУОРАТ
Киин куорат 30 эдэр ыала дьиэ атыылаһарга социальнай төлөбүрү ыллылар. Бүгүҥҥү күҥҥэ эдэр ыалга чэпчэтиилээх ипотеканы уонна ийэ хапытаалын сэргэ олорор дьиэ боппуруоһун быһаарарга хас даҕаны бырагыраама көрүллэр. Ол иһигэр – федеральнай, өрөспүүбүлүкэтээҕи уонна олохтоох бүддьүөттэн дьиэ сыанатын 30-35%-наах социальнай төлөбүрэ баар. 2021 сылга 1 кв.м. нуормата, субсидияны суоттуурга 73 072 солк. тэҥнэспит. Ол туһунан Дьокуускай куораттааҕы Дума пресс-сулууспата иһитиннэрдэ.
2021 сыл бастакы аҥарынааҕы эдэр ыаллары дьиэнэн хааччыйыы хос бырагыраамата Дьокуускай куораттааҕы Дума ыччат политикатыгар, физическэй култуураҕа, спортка уонна чөл олоҕу тутуһууга хамыыһыйатын мунньаҕар көрүллүбүт.
Киин куорат олох-дьаһах сыһыаннаһыыларыгар Департаменын дириэктэрэ Александр Новолоков иһитиннэрбитинэн, 2021 сылга дьиэ 1 кв.м. нуормата субсидияны ааҕарга 73 072 солк. тэҥнэспит.
Өрөспүүбүлүкэ киин куоратыгар социальнай төлөбүрү ылар быраабынан сылын аайы 28-тан 99-ка диэри ыал туһанар. Быйыл социальнай төлөбүргэ 60 мөл. солк. кэриҥэ көрүллүбүт.
«Көрүллүбүт үпкэ олоҕуран, социальнай төлөбүрү ыларга 30 ыал бигэргэтилиннэ. Олортон 25-һэ 52 мөл. солк. суумалаах туоһу суруктарын олоххо киллэрбиттэрэ. Испииһэккэ уопсайа 356 ыал баар. 2021 сылга e-eakutia.ru судаарыстыбаннай өҥө регионнааҕы порталын нөҥүө 71 ыал учуокка туруорулунна», — диэн чуолкайдаата Александр Новолоков.
|
madlad
|
{}
|
Зоотовары Ивано-Франковск UA
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Август 22, 2016 60.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Август 11, 2016 8000.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Август 5, 2016 1000.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Август 4, 2016 350.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Август 1, 2016 250.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 29, 2016 150.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 24, 2016 80.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 21, 2016 7.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 18, 2016 250.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 18, 2016 350.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 16, 2016 200.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 14, 2016 1350.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 14, 2016 180.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 9, 2016 50.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 9, 2016 10.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 9, 2016 35.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 9, 2016 60.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 9, 2016 100.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 8, 2016 950.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 4, 2016 350.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июль 2, 2016 780.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 29, 2016 35.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 29, 2016 245.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 29, 2016 55.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 29, 2016 15.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 25, 2016 400.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 23, 2016 1600.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 23, 2016 450.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 23, 2016 400.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 23, 2016 1350.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 18, 2016 50.00 грн.
Зоотовары - Ивано-Франковск (Ивано-Франковская обл.) - Июнь 18, 2016 805.00 грн.
|
madlad
|
{}
|
Ииндийэ Ииндийэ — Байҕал күнэ. 1919 сыллаахха SS Loyalt диэн Ииндийэ бэйэтэ бас билэр хараабыла бастакы рейсин оҥорбут.
Малайзия Малайзия, Гонконг Гонконг, Макао Макао, Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ — Өлбүттэри ахтар күн
Соҕуруу Кэриэйэ Соҕуруу Кэриэйэ — Мас олордор күн
Босния уонна Герцеговина Босния уонна Герцеговина — Тутулуга суох буолуу күнэ
Палестина Палестина — Оҕо көмүскэлин күнэ
1946 — киирбиттэрэ биир сыл буолан баран сэбиэскэй аармыйа чаастара Дания Борнхольм арыытыттан тахсан биэрбиттэр.
1951 — Тымныы сэрии: Этель уонна Юлиус Розенбергтэри Сэбиэскэй Сойуус туһатыгар үспүйүөннээбиттэрин иһин АХШ суута өлөрөргө уураахтаабыт.
1976 — Чжоу Эньлай диэн тохсунньуга өлбүт Кытай бэлиитигин кэриэстээн Тяньанмынь диэн Пекин киин болуоссатыгар 2 мөлүйүөн кэриҥэ киһи тахсыбыт. Митинг кэмигэр Кытай салалтатын, Мао Цзедуну утары лозуннар этиллибиттэр.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Муус_устар_5&oldid=379318»
Бу сирэйи бүтэһигин 08:12 4 Муус устар 2022 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Анатолий Николаев – сахалыы тыллаах бары кэриэтэ билэр киһибит. РФ Үтүөлээх, СӨ Норуодунай артыыһа, П.Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата. 1998 с. саҕалаан Саха тыйаатырын 20-тэн тахса сыл салайан баран, дуоһунаһыттан үтүө баҕатынан тохтоон, тыйаатыр муоһатын үөрэнээччитэ Петр Макаровка туттаран, билигин кини солбуйааччыта буолан олорор.
Бүгүн биһиги Анатолий Павловичтыын кини айбыт-туппут оруолларын, ситиһиитин туһунан буолбакка, олох-дьаһах, саха омук, тыйаатыр уонна көрөөччү туһунан кэпсэттибит. Билсиҥ.
Үчүгэй-куһаҕан олох уонна муударас
– Анатолий Павлович, эдэр, сүүрбэччэлээх сылдьан, киһи барыта түөрт-биэс уончалаах дьону олох олорон бүппүт дьон курдук саныыр үгэстээх. Арыый улаатан, саас ортолонон баран, олоҕу атыннык көрөр буолаҕын. Оттон 71-с хаарын уулларан эрэр киһи туох санаалаах буоларый?
– Интэриэһинэйэ диэн, сааһым туһунан хаһан да санаабаппын. Тоҕо диэтэххэ, үлэ үөһүгэр сырыттаҕым. Киһи таптыыр үлэтинэн дьарыктанар буоллаҕына, сааһын, ыарыы-дьаҥ туһунан толкуйдаабат буолар эбит. Мэлдьи наада курдуккун, ыһыктынан кэбиспэккин. Онтон “номнуо сэттэ уоммун туолбут эбиппин” диэн эмискэ өйдөнөҕүн.
– Саас баттыыра диэн баар дуо?
– Ким билэр. Үнүр “Хаарыан хампаҕа” Эмрайины оонньообут убайым, 80-нун туолбут Христофор Сметанин кэлэ сылдьыбыта. “Кырдьар диэн баар эбит. Ону 75-питтэн билэн барбытым” диир. Урут инньэ диэбэт буолара. Кини билигин биэнсийэҕэ олорор, дьарыга суох буоллаҕа. Онон, дьарыга суох буоллахха, санаа баттыыра буолуо.
– “Муударас”, “муударай буолуу” диэн киһиэхэ хаһан кэлэрий? Эбэтэр ол киһи аайы бэриллибэт дуу?
– Оо, ону айылҕа-таҥара бэйэтэ эрэ билэн эрдэҕэ. Хайдах айдарыылааххыттан, ананан кэлбиккиттэн. Муудараһы сахалар “элбэх оһох лэппиэскэтин сиэбиппинэн” диэн этэллэр. Ол аата киһи сааһыран истэҕин аайы билбитэ-көрбүтэ, буспута-хаппыта элбиир. Онтуҥ үчүгэй “таһаҕас” буоллаҕа.
– Оттон олоҕу өйдүүр буолуу киһи ханнык кэрдииһиттэн саҕаланарый?
– Олох кэрэтин, кырасыабайын сааһыран, 60-ҥун ааһан баран, үлэ-хамнас арыый чэпчээбитин, бытаарбытын кэннэ биирдэ эрэ өйдөөн көрөр буолаҕын. Дьиҥэр, ол аттыгар мэлдьи баар эрээри, эдэр сылдьан үлэҕэ-хамнаска умса түһэн ону ситэ сыаналаабаккын.
– Билигин төһө бэрт олоххо олоробут дии саныыгын?
– Билиҥҥи олоҕу үчүгэй да, куһаҕан да диэн тугун да уларыппаккын. Олох бэйэтин тэтиминэн устар. Мин сэбиэскэй кэми куһаҕан диэбэппин. Мин ол кэмҥэ үүммүтүм, атахпар турбутум. Биһиги омук быһыытынан эмиэ сэбиэскэй саҕана үрүҥ харахпытын өрө көрбүппүт, үүнэн-сайдан тахсыбыппыт. Барытыгар – үөрэххэ, эмкэ-томко, бырамыысыланнаска, тыа хаһаайыстыбатыгар, култуураҕа-ускуустубаҕа, о.д.а. Уонна хайдах куһаҕан диэхпиний?
Кэлин дьикти олох кэллэ. Чуолаан, уларыта тутуу кэмигэр үөскээбит, ол саҕана оскуолаҕа үөрэммит оҕолор тирэхтэрэ суох, “сүппүт көлүөнэ” диэн ааттыыбыт. Кинилэр сэбиэскэйэ да, билиҥҥитэ да суохтар. Оттон билиҥҥи олох тэтиминэн олоруохтаах, ону айхаллыахтаах ыччаттар – билиҥҥи оскуола үөрэнээччилэрэ. Өссө үүнэ, улаата иликтэр. Биир куттала диэн кинилэр наһаа бэлэмҥэ үөрэннэхтэринэ, бэйэлэрин өйдөрүнэн-санааларынан олорботохторуна, ол – охсуулаах буолуо.
– Аныгы интэлигиэнсийэ диэн кимнээҕий?
– Хайдах эбитэ буолла. Урукку интэлигиэнсийэ – Күлүмнүүр, Н.Неустроев, Алампа, Ойуунускай, Аммосов, Барахов, П.Сокольников уонна кинилэр көлүөнэлэрэ – “омукпут туһугар тугу эрэ оҥордорбут, эрэйин-кыһалҕатын чэпчэттэрбит” диэн сыраласпыт, ол туһугар охсуспут, олорбут, айбыт-туппут дьон. Кинилэри туох да саарбаҕа суох “интэлигиэнсийэ” диэххэ сөп.
Култуура, ускуустуба, духуобунас эйгэтигэр үлэлии сылдьар дьон ити туһунан эбэхтик кэпсэтэбит. Билигин капитализм үйэтэ кэлэн турар. Ол аата харчы, баай-дуол үйэтэ. Ким харчылаах интэлигиэн буолуох курдук. Сымыйа буоллаҕа. Харчылаах эрэ үтүө өйдөөх-санаалаах дэммэт.
– Урут учууталлар, быраастар, култуура үлэһиттэрэ, о.д.а. “интэлигиэнсийэ” дэнэллэрэ. Кинилэр бэйэлэрин эйгэлэрин баһылаабыттарын ааһан, улуус, өрөспүүбүлүкэ таһымыгар дьайар кыахтаахтара, этэр тыллаахтара, санааларын тиэрдэллэрэ. Билигин аһаҕастык, ол эрээри сиэрдээхтик, култуурунайдык этэр-тыынар, омугун туһугар туруорсар, норуоту сирдиир дьонноохпут дуо?
– Сөптөөх ыйытыы. Интэлигиэнсийэни урут да, хойут да “былааһы буккуйар дьон” диэн сөбүлээбэттэрэ. Ыраахтааҕы саҕана сыылкаҕа-хаатыргаҕа ыыталлара. Сэбиэскэй саҕана – лааҕырга. Оттон билигин ол туһунан этэр уустук.
Билигин биһиги тыйаатырбытыгар “интэлигиэнсийэ маннык буолуохтаах” диэн урукку дьоммутун көрдөрө сатыыбыт – Ойуунускай, Омуоһап, Күлүмнүүр, Манньыаттаах саҕанааҕылары. Ол эйгэни. Аныгылары – суох. Ол аата “билигин оннук интэлигиэнсийэ суох дуу?” диэҕи баҕарыллар. Кинилэри кытта тэҥҥэ турар дьонноохпут дуо? Уопсайынан, уустук боппуруос.
– Кырдьык, Саха тыйаатыра наар урукку олоҕу, былыргыны көрдөрөр. Билиҥҥи кэм дьоруойа сыанаҕа тоҕо көстүбэтий? Аныгы кэм дьоруойа диэн кимий?
– Көрдүү сатыыбыт да, “бу сылдьар” диир киһибит суох. Биллэн турар, дьиҥнээх олох дьоруойдара бааллар буоллаҕа. Холобур, мин санаабар, бастакы бэрэсидьиэммит М.Е. Николаев. Кини саха омук өйүн-санаатын, бэйэтин билиниитин уһугуннарбыт киһи. Тоҕо дьоруой буолуо суоҕай? Дьоруой. Тэҥнэһэ сатыыр киһибит. Онон дьоруойу көрдөөн булуохха, дьоҥҥо тиэрдиэххэ наада.
уонна цензура туһунан
– “Тыйаатыр – норуот, нация кута-сүрэ, олох сиэркилэтэ” дииллэр. Оттон биһиги 80-ча сыл устата хомуньуус баартыйата салайааччылаах Сэбиэскэй Сойууска олорбуппут. Култуура, бэчээт уорганнара былаас идеологиятын тарҕатааччылара, рупордара этилэр. 1990-с сс. бэттэх ырыынак усулуобуйатыгар киирбиппит. “Ускуустуба сыыппараны, харчыны эккирэттэ да, ускуустуба буолан бүтэр” дииллэр. Оттон билигин министиэристибэ хас биирдии нэһилиэк кулуубуттан саҕалаан өрөспүүбүлүкэ тыйаатырыгар тиийэ “бачча харчыны өлөрүөхтээххит” диэн сорудах түһэрэр, онтон сиэттэрэн кулууптар-тыйаатырдар репертуардара таҥыллар.
Уопсайынан, дьиҥнээх ускуустуба уонна идеал буолбут дьиҥнээх көҥүл тыйаатыр диэн биһиэхэ баара дуо уонна баар дуо? Өскөтүн урут даҕаны, билигин даҕаны хааччахтар баар буоллахтарына?
– Үчүгэй ыйытыы эрээри, мөккүөрдээх. Мин 1998 с. 22 сыл тыйаатыры салайбытым. Ол тухары харчыны олох эккирэппэтэҕим. Баҕар ол иһин Саха тыйаатыра тыыннааҕа буолуо. Сэбиэскэй да кэмҥэ биһиэхэ хааччах суоҕа. 1982 с. “Хаарыан хампа күөх кытылым” испэктээк тахсыбыта. Ити бэлитиичэскэй испэктээк буолбатах, ити – космическай испэктээк. Саха тыйаатырын аан дойдуга таһаарбыта. Кини төһө да атын омук олоҕун көрдөрдөр, сахалыы куттаах, онон саха олоҕун сиэркилэтэ буолар.
– Оттон “Өлүөнэ сарсыардатын” курдук омук бэйэтин билиниитигэр дьайыахтаах испэктээктэр?
– Ону этэр буоллахха, “Өлүөнэ сарсыардатын” бастакы туруута, кырдьык, бобуллубута. “Бүдүрүйбүт көммөт” эмиэ тохтотуллубута. Оттон “Үс саха төрүөҕэ” 1983 с. тахсыбыта. Ол испэктээк саҕаланыытыгар 5-6 м үрдүктээх, эмиэ да хаайыы оронугар, эмиэ да тимир ааҥҥа майгынныыр эркин кыыкынаан-хаахынаан арыллан кэлэр, онно Ойуунускай (С.Федотов), оттон үөһэ, сир-халлаан икки ардыгар, Өкүүчэ турар. Саҥа иһиллэр: “Былатыан, эйигин тоҕо?..” Ити – 83 с. Өскөтүн биһиги “сэбиэскэй” эбиппит, көҥүл тыйаатыр дэммэппит буоллар, инньэ диэ суох этибит.
1985 с. Москубаҕа 7 испэктээги, ол иһигэр “Үс саха төрүөҕүн”, илдьэ барыахтаах этибит. Барыахпыт иннинэ баартыйа обкуомуттан кэлэн көрбүттэрэ, “антисоветскай аҕытаассыйа” диэн буолбута, сурук-бичик бөҕө суруллубута, университет профессора Окороков улаханнык кириитикэлээбитэ. Ол кэннэ Өндөрөй Саабыһы уҥа-хаҥас соспуттара эрээри, тоҕо эрэ кэлин тиһэҕэр көҥүллээн ыыппыттара. Онтубутун Москубаҕа култуура миниистирэ Дементьев көрөн баран “үчүгэй” диэн хайҕаабыта. Манна утарбыттарын үрдүнэн. Онон биһиги тыйаатырбыт хааччахха улаханнык бэриммэтэх тыйаатыр. Саха тыйаатырын “көмүс кэмэ” ити кэмҥэ түстэммитэ, оҥоһуллубута.
Суорун Омоллоон – сэбиэскэй суруйааччы. Кини “Күн күөрэйиэн иннинэ” айымньытынан “Көҥүл иитии күнүн” туруорбуппут. Суорун ону көрөн баран: “Мин итинник айымньыны суруйбатаҕым”, – диэбиттээх. Көҥүл иһин охсуһуу, хаайыы килиэккэтэ, ньиэгирдэр... Олох атын испэктээк. Аны, “Ханидуо уонна Халерхаа”. Атын итэҕэли ылыныы. Чукчалар бэриммэккэ бараллар. Куриль эрийдээх соҕотоҕун хаалар уонна кириэһин тутан баран сылдьар, “бу итэҕэли ылыныахтааххыт” диир. Ити – сэбиэскэй буолбатах. Саха тыйаатыра – бэриммэтэх тыйаатыр.
– Министиэристибэ “сылга бачча харчыны өлөрүөхтээххит” диэн сорудахтыыр. Ол репертуарга хайдах дьайарый? Хааччахтыыр дуо?
– Баҕар миигин буруйдуохтара эрээри, мин харчыны хаһан да эккирэппэтэҕим. Эн этэриҥ курдук, дьиҥнээх ускуустуба харчыны сырсар буоллаҕына, ускуустуба буолан бүтэр. Кини ускуустуба таһымыгар эппиэттээбэт, сыһыана суох айымньылары көрдөрөн, дьону элбэхтик сырытыннаран харчыны киллэриэн эрэ сөп.
“Кудаҥса” – ускуустуба,
“Пугало” – “ускуустуба”
– Оттон төбөтүнэн ыалдьыбыт, хабарҕатын хайа соттор Улуу Кудаҥса, эр киһи «сэбин» тута сылдьан сырсар бухатыырдар... (саха тыйаатырыгар турбут испэктээктэр – А.К.) Ускуустуба дуу, атын дуу?
– “Улуу Кудаҥса” – ускуустуба. Манна Ийэ айылҕа утары барбыт оҕотуттан иэстэһиитэ көстөр диэххэ сөп.
– Итини тоҕо ыйытаҕын диэтэххэ, “Пугало” киинэ кэннэ “омук бэйэтин үчүгэйин эрэ көрдөрүөхтээх” диэбитиҥ. Оттон мин үөһээ ахтыбыт түгэннэрбэр туох үчүгэй баарый?
– Итиннэ атын көстөр – “айылҕаны утары барыма” диэн. Сахаҕа “хантайан туран силлээмэ, силиҥ сирэйгэр түһүө” диэн өс номоҕо баар. Ол Кудаҥсаҕа быһаччы сыһыаннаах. “Улуу Кудаҥсаны” нууччалыы “искусство высшей формы” диэххэ сөп. Өндөрөй Барыыһап Улуу Кудаҥса уобараһынан “айылҕаны утары барар сатаммат” диэн көрдөрөр.
Кыыс Дэбилийэ туһунан эттэххэ, онно улахан туох да суох. Кини наар адьарай аймаҕын утары охсуһууга, орто дойду дьонун сырдык тыынын харыстыыр өлөр-тиллэр киирсиигэ сылдьан бухатыыр киэбин кэтэр уонна биир түгэҥҥэ эр киһини көрөн дьигиһис гынан ылар, дьахтарын хаана оонньоон киирэн барар.
Оттон “сырсар бухатыырдардаах” С.Потапов “Күн Айыы оҕолоро” испэктээгин биһиги утарбыппыт эрээри, ол саҕана барыта көҥүл этэ, “наһаа утарымаҥ” диэн буолбута.
– Ускуустуба дуу, ускуустуба буолбатах дуу?
– Ити биһиэхэ сөп түбэспэт ускуустуба. “Гамлет” эмиэ оннук.
– Сергей Потапов – улахан режиссер. Кини туруорар испэктээктэригэр сыанаҕа көстөр хас биирдии кыра мал, бэл, дьоруойдар ыһыктар быыкаа тыллара – барыта ис хоһоонноох, бэйэтэ этэрдээх уонна онто кэлин тиһэҕэр “ытан таһаарардаах” буолар. Ол эрээри киниэнэ тоҕо барыта киһини “соһутарый”?
– Оннук. Сергей Потапов – дэҥҥэ көстөр талаан. Ол гынан баран кини хамсааһына, хайысхата, өйө-санаата тоҕо эрэ биһиги тыйаатырбытыгар сөп түбэспэт. Атын. “Тоҕо кинини көҥүллүүгүт?” диэ. Тоҕо диэтэххэ, Потапов уонна Борисов сэргэстэһэ айанныыллар. Ол “айаннарын” түмүгэр дьиҥнээх ускуустуба үөскүүр. Потапов Борисов сыыһатын көрөр, “мин маннык буолуо суохтаахпын, мин дьиҥнээх ускуустубаны оҥоруохтаахпын” диир.
– Инньэ дии саныа, үөрэниэ диигин дуо?
– Потапов “Санкт-Петербурга баран эрэр” диэн сурах баар дии. Тоҕо диэтэххэ, кини арҕааҥҥыларга чугас. Тыал арҕааттан кэлэр.
– Оттон “Пугало” уонна “Тыгын Дархан” киинэлэр тэҥҥэ айанныыллара тоҕо табыллыбатый?
– Тэҥҥэ устуохтара эрээри, алтыһар кыахтара суох хамсааһыннар. “Пугало” уонна онно ханыылыы “Хара хаар” – үйэтэ суохтар. Били Сергей Потапов дьону соһутарын курдук бастаан утаа өмүтүннэрэн баран, сарсын-өйүүн суох буолуохтара. Оттон “Тыгын Дархан” сүрүннээх, дьиҥнээх акылааттаах, бүтүн омук бөлүһүөпүйэтин көрдөрөр айымньы. Ыччат “Тыгын Дархантан” үөрэниэ, “Пугалоттан” буолбатах.
Улуустаһыы баар дуо?
– Анатолий Павлович, эн Саха сиригэр сылдьыбатах улууһуҥ-нэһилиэгиҥ диэн суоҕун кэриэтэ. Биһиэхэ улуустаһыы диэн баар дуо эбэтэр ити кимнээх эрэ соруйан күөртээһиннэрин түмүгэр күөдьүйэн тахсар мөкү көстүү дуу?
– Ити икки өрүттээх буолуон сөп. 1992 с., биһиги омук баспытын бэйэбит билинэр буолуохпутуттан, олус күүскэ өрө таҕыстыбыт. Бары хайысхаҕа. Баҕар ким эмэ ону сөбүлээминэ хайдыһыыны тэрийэр, бэлиитикэ гынар буолуон сөп. Холобур, 1986 с. устудьуоннар хамсааһыннара эмиэ оннук быһыылааҕа.
Баҕар. Баҕар буолуон сөп. Тоҕо диэтэххэ, буруйа суох оҕолор барбыттара. Эйэлээх демонстрация күүркэтиллэн национализмҥа кубулутуллубута. Ол аата туох эрэ бэлиитикэ буоллаҕа. Баҕар сыыһарым буолуо эрээри, сахалартан “националистар” диэн мэҥ 1993 с. сотуллубута.
Улуустаһыы сороҕор көр-күлүү курдук буолар эрээри, ардыгар дириҥээн барыан сөп. Ити биһиги омукка испитигэр баар быһыылаах. Онтубут сүтэ илик. Сайдыыбытын тардар, өйбүтүн-санаабытын уруккубутугар түһэрэр “саамай” дэнэр мөкү көстүү. Уруккубут диэн тугуй? Саха алааһынан олорбута, оннук толкуйдуур оҥоһуулаах. Түөлбэлэһии, улуустаһыы, аймахтаһыы, быыбар кэннэ бэйэ-бэйэлиин кэпсэппэт буолуу итинтэн тахсар.
– Ол аата баар?
– Саха тыйаатыра омук сирдэринэн балачча сылдьыбыта. Холобур, Турцияҕа, Францияҕа, Эмиэрикэҕэ, Монголияҕа, Кытайга, Арассыыйа иһигэр Хакасияҕа, Тываҕа уо.д.а. Олорго улуустаһыы суох дуо?
– Олох суох быһыылаах. Өйдөөн да көрбүт суох.
– Интэриниэккэ аймахтарбыт казахтар, кыргыыстар суруйалларын көрдөххө, бэйэлэриниин кэпсэттэххэ, биһигиттэн өссө ордук хайдыһыы баар курдук буолар эбит дии.
– Арба, бэйэбит курдук майгы туваларга баар эбит. Салайааччылара Куулар буоллаҕына – бары Куулар буолаллар. Кара-оол буоллаҕына – кини дьоно. Бу олорон санаатахха, аймахтарбытыгар түүрдэргэ баар курдук. Ол эрээри ханна эрэ улахан, ханна эрэ – кыра.
– Биһиэнэ улахан дуу, кыра дуу?
– Ыйааһыҥҥа ууран кэмнээбит суох эрээри, баар.
– Эн онтон биирдэ эмэ оҕустарбытыҥ, күөмчүлэммитиҥ дуо?
– Оҕустарбыппын өйдөөбүппүн. Мин дириэктэрдии олорон бэйэм аймахтарбын чугаһаппат буола сатыыр этим. Арай, Баҕадьаттан төрүттээх биир суоппар уол үлэлээбитэ 20-тэн тахса сыл буолла. Иҥэ-дьаҥа суох үчүгэй үлэһит киһи. Ол иһин сылдьар.
– “1990-с сс. олох-дьаһах бары эйгэтигэр күүскэ таҕыстыбыт” диэтиҥ. Эн санааҕар, чахчы оннук дуо? Атыттартан өссө туох ордуктаахпытый, туохха бастыҥмытый? Баҕар, бэйэбит эрэ хайҕанарбыт буолаарый?
– Биири этиэххэ сөп. Улуу олоҥхолоох (бөлүһүөпүйэлээх диэххэ сөп) омук хайдах даҕаны кыра, чычаас өйдөөх-санаалаах буолуон сатаммат.
– Холобур, кыргыыстар “Манаас” курдук улуу, эмиэ шедевр айымньылаахтар. Ол эрээри тоҕо бэрэсидьиэннэрин субу-субу суулларан хаайалларый, өрө туран, былаастарын уларыталларый, олох-дьаһах мөлтөөн аан дойдуга арҕам-тарҕам ыһыллалларый?
– Кыргыыстар – улуу омуктар. Туораттан көрдөххө, хайа эрэ өттүнэн кинилэргэ эмиэ хайдыһыы, улуустаһыы баар курдук.
– Олоҥхо бөлүһүөктүү айымньы буоллаҕына, Олоҥхо тыйаатырын артыыстара бөлүһүөктүү дьон буолаллар дуо?
– “Бөлүһүөктүү-бөлүһүөгэ суохтуу үлэлииллэр” диэн буолбатах. Олоҥхо бэйэтэ оҥорон таһаарыаҕа. Өскөтүн Олоҥхо тыйаатыра дьиҥнээх тыйаатыр буоллаҕына. Дьиҥнээх олоҥхо бөлүһүөпүйэтигэр киирдэҕинэ. Ити бүгүн-сарсын быһаарыллыбат дьыала.
– Олоҥхо тыйаатыра кэлин эһигини “сиэн кэбиһиэ”, кэлин диэки үтэйиэ суоҕа дуо?
– “Сиэн” диэн буолбатах. Биһиги Олоҥхо тыйаатырын соруйан таһаара сатыахтаахпыт. Японияҕа 700-400 сыл анараа өттүгэр олохтоммут “Но” уонна “Кабуки” тыйаатырдар бааллар. Кинилэр дьоппуон омук сирэйин, өйүн-санаатын, кини сиэрин-туомун илдьэ сылдьар, дьоппуоннары омук быһыытынан көрдөрөр тыйаатырдар. Ханна да сырытталлар, кинилэри “дьоппуон тыйаатырдара” дииллэр. Оттон күн бүгүн Саха тыйаатырын...
– “Нуучча классическай” тыйаатыра, эн этэриҥ курдук, “Малай театр филиала” дииллэр.
– Оннук, ол – саарбахтаммат. Биһиги билигин да Саха тыйаатырын “сахалыы саҥарар нуучча тыйаатыра” диибит. Оттон биһиги баҕабыт, сарсыҥҥыбыт – Олоҥхо тыйаатыра буолуохтаах. Ол эрээри онтубут Саҥа атаҕар тура сатыыр. Биир-икки сылынан турбат.
– Биир-икки сылынан турбат буоллаҕына, аны уон сылынан олоҥхону өйдүүр дьон баар буолуо дуо?
– Сэбиэскэй саҕана олоҥхо эстибэтэҕэ эрээри, маассабай буолбатах этэ. Избеков, Нохсоороп, Колесов, Зверев курдук биирдиилээн дьон толороллоро. Билигин уһуйаантан саҕалаан үөрэтэллэр. Ол оҕолор өйдүүр дьон буолан тахсыахтаахтар.
– Бүгүн Саха тыйаатыра ханнык-туох таһымҥа кэлэн олороруй? Ханнык да испэктээги туруорбутун, тугу да көрдөбүтүн иһин “үчүгэйтэн” атын дэппэт таһымҥа дуу, атын дуу?
– Саха тыйаатыра 1982 с. “Хаарыан хампаттан” саҕаламмыт биир кэрчик кэми бу кэлэн түмүктээтэ. Билигин атын кэрчиги, тыйаатыр сарсыҥҥытын көрдөөн эрэбит. Уус-уран салайааччыбыт А.С. Борисов: “Киһини толкуйдатар айымньылары таһаарыахтаах”, – диир.
– Ким да толкуйдуурун, анаарарын сөбүлээбэт үйэтигэр...
– Билигин төттөрүтүн толкуйу үөскэтэр айымньылары туруоруохтаахтар. Дьон төбөтө үлэлиирин, оруобат буолбатын туһугар. Алампа эппитэ эргийэн кэлиэхтээх: киһи өйүн-санаатын, дууһатын утуйбут кылларын уһугуннарыахтаахпыт.
– “Таһым туһунан тоҕо ыйыттыҥ” диир буоллахха... Көрөөччү бары кэриэтэ ханнык да, хайдах да испэктээги туруорбут иһин, түмүктэннэр, быыс сабылыннар эрэ, ойон туран ытыс таһынар буолбут. Ити тыйаатыр таһыма үүнүүтүттэн дуу, көрөөччү таһыма түһүүтүттэн дуу?
– Икки өрүттээх суол. Бастатан туран, айымньыга, оонньообут артыыска (ол иһигэр көлүөнэтэ эмиэ оруоллаах) сыһыан, убаастабыл бэлиэтэ, иккиһинэн, “биһиги эһигини сөбүлүүбүт, ытыктыыбыт уонна эрэнэбит” диэн иэс баайыы диэххэ сөп. Өскөтүн “Пугало” киинэни көрбүт дьон курдук уку-суку туттан тахсаллара буоллар, киһи соһуйуо этэ. Оттон биһиги көрөөччүбүт олус үтүө санаалаах, эйэҕэс. Сүһүөҕүн үрдүгэр туран таһынара ол бэлиэтэ буолуон сөп.
Бэҕэһээ “Хаарыан хампаҕа” туран эрэ таһыммыттара. Кини классика буоллаҕа. Куосумас. Киһи өйүн-санаатын, дууһатын саамай үрдүк чыпчаалын көрдөрөр айымньы. Оннук буолбат дуо? Ону таһынан “Хаарыан хампа” Кириискэнэн сирэйдээн омук быстыбатын туһугар эбэтэр күүркэтэн эттэххэ, киһи Сир диэн планетаҕа өлбөтүн, сүтэн хаалбатын туһугар бэйэлэрин сиэртибэлэнэллэрин туһунан көрдөрөр.
– “Тыына тахсыбыт” буолбатах дуо?
– Биллэн турар, эдэрдэр арыый атыннык оонньууллар, урукку састаап – олох атыннык. Ол баа буолбат.
Испэктээк “тыына тахсыбатах”. Кини “тыына” хаһан да тахсыа суоҕа. Тоҕо диэтэххэ, киниэхэ олус күүстээх өй-санаа иҥэн сылдьар. Ити оруннаах ыйытыы эрээри, “тыына тахсыыта” испэктээги ханнык көлүөнэ оонньууруттан тутулуктаах буолуон сөп. Ханнык көлүөнэ ити уобарастарга өйүн-санаатын угарыттан. Билигин эдэрдэр. Бырастыы гынныннар, кырдьык, эдэрдэр арыый ыксыыллар, чэпчэкитик сыһыаннаһаллар...
– Мин урукку да састаабы, ыччаттары да көрбүтүм. Онон син тэҥниир буоллаҕым. Холобур, “бүгүн эдэр састаап ыһыллаҕас, сатаҕай соҕустук оонньоото, киһи астыммат” дии олордохпуна, саала барыта ойон туран “биистээн-айхаллаан” барарын өйдөөбөппүн. Мин санаабар, баҕар түбэһэн көрбөтүм буолуо, билигин “Хаарыан хампа” үксүгэр да оннук курдук оонньонор буолбут. Оттон урут тыы хачайданан-хачайданан саала үрдүнэн көтөн барыахтыы субу анньан кэллэҕинэ, бэл, салгына охсорго дылы, киһи соһуйбута, сөхпүтэ бэрдиттэн кыайан тыыммат да курдук буолара. Аны, сыана түгэҕиттэн кыһыл уот умайан кэлэрэ, ол күлүгэр киһи көстөрө... Киһи этин сааһа “дьыр” гына арыллан кэлэрэ. Билигин олох атын. Оннук тыын кэлбэт курдук.
– Сөпкө этэҕин. 1986 с. Грузияҕа бэстибээлгэ бардыбыт. Аҕыйахпыт. Онон декорациябытын, уоппутун-күөспүтүн бэйэбит таһабыт, туруорабыт. Ону саалаҕа олорор грузин уолаттара көрөн: “Ээй, артыыстаргыт хаһан кэлэллэр?!” – диэн хаһыытаһаллар. Биһиги кыбыстан “сотору кэлэллэрэ буолуо” дэһэбит.
Ол күн биһигини иккитэ оонньоттулар. Оонньуу иннинэ “дьон төһө кэлиэҕэй?” диэн ыйыппыппытыгар “үчүгэй буоллаҕына кэлиэхтэрэ” диэтилэр. Ол курдук, бастакы оонньуубутугар саала аҥаара муһунна. Испэктээкпит саҕаланна. Көрөөччүлэрбит саала иһигэр аанньа ахтыбатахтыы улахан баҕайытык кэпсэтэ, күлэ-сала олороллор, букатын наадыйбаттар. Онтон сотору буолаат, тыы барда. Оруобуна үһүс эрээккэ, букатын сирэйдэригэр диэри, анньан таҕыста. Көрөөччүлэрбит “аах!” дии түстүлэр. Хаһан да көрбөтөхтөрүн көрдүлэр. Декорация хамнаан киирэн барда. Ол кэннэ саала ылы-чып буолла. Бүтүөр диэри оннук олордулар. Дьэ ол кэннэ ыһыы-хаһыы, дибдийии, “биис-браво” бөҕө кутулунна. Сыанаҕа сүүрэн таҕыстылар, артыыстары хачайдаан бардылар.
Өйдүүгүн дуо? Бу – тыы хамсааһына. Тыы испэктээк бүттүүн салгынын, тыынын аҕалар, хамсатар.
Бэйэм кэннэ хааларым
– Иллэрээ сыл “бэйэм кэннэ тугу эрэ хаалларыахпын баҕарабын. Ол эрээри ол тугун билбэппин” диэбитиҥ. Туох туһунан эппиккиний уонна тугу күүтэбитий?
– Бэйэм да билбэппин. Ол эрээри, мин – артыыспын. Онон олохпун анаабыт тыйаатырбар туох эрэ суолталааҕы хаалларбыт киһи дии саныыбын. Туох эрэ уобараһы айбыт, этэн хаалларбыт киһи. Ол – саамай улахан ыра, баҕа санаам.
– Анатолий Павлович, кэпсээниҥ иһин махтал! Ыра, баҕа санааҥ олоххо киириэхтин!
Саха тыйаатыра ыҥырар!
Саха тыйаатырын артыыстара Алдаҥҥа уонна Нерюнгрига гостуруоллууллар
|
madlad
|
{}
|
Ыччат тэрилтэлэрэ пионерия үтүө идеологиятын тарҕаталлар | НВК Саха
19.05.2019 16:19 Комментарии Образование и здравоохранение Like
НВК САХА – Ыам ыйын 19 күнэ – дойду үрдүнэн Пионерия күнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дархан өйөбүлүнэн үлэлиир оҕо уопсастыбаннай хамсааһына, ыччат тэрилтэлэрэ пионерия үтүө идеологиятын күн бүгүҥҥэ диэри илдьэ сылдьаллар. Бу туһунан социальнай ситимҥэ уопсастыбынньыктар суруйаллар.
Дойду 70-тан тахса араас эрэгийиэннэригэр, тас дойдуга оҕо, ыччат тэрилтэлэрэ күн бүгүнүгэр диэри үлэлии олороллор.
Бүгүҥҥү туругунан, өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн уопсайа быһа холоон 609 оҕо тэрилтэтэ 74 103 оҕону хабан үлэлии олорор. Дьокуускай куорат 31№-дээх, Жатай 2№-дээх оскуолаларыгар оҕо түмсүүлэрэ айымньылаахтык үлэлииллэр. Кэлин маныаха холоонноох оҕо тэрилтэтэ элбиэн сөп.
Кэнчээри ыччаты иитиигэ күннэтэ кыһаллар оҕо түмсүүтүн салайааччылара, тэрийээччи-педагогтар уруккуну умнубакка, пионерия үтүө үгэһигэр тирэҕирэн айымньылаахтык үлэлииллэр, оҕо хамсааһынын саҥа таһымҥа таһаарарга дьулуһаллар. Өрөспүүбүлүкэ таһымнаах араас күрэхтэри, конференциялары, экспедициялары, бэстибээллэри, слеттары уо.д.а. тэрийэллэр.
Ыам ыйын 19 күнэ – Пионерия күнэ – үтүө үгэс буолан элбэх көлүөнэ ыччаты сыллата ахсын түмэр. Билигин, урукку курдук, хас оскуола ахсын оҕо тэрилтэлэригэр үөрүүлээх линейкалар, коммунарскай сбордар, станциянан оонньуулар, тимуровскай үлэлэр, костердар, оҕо тэрилтэтин кэккэтигэр ылыы тэрээһиннэрэ ыытыллаллар. Бу – көлүөнэ икки ардыгар ситим уонна ытыктабыллаах сыһыан баарын туоһута!
Образование и здравоохранение Ыччат тэрилтэлэрэ пионерия үтүө идеологиятын тарҕаталлар
|
madlad
|
{}
|
Айсен Николаев үлэтин сүрүн түгэннэриттэн — Редакция газеты "Таатта" Таттинского улуса
Нэдиэлэ саҥата Айсен Николаев Мирнэй улууһугар үлэлээтэ. Ил Дархан атырдьах ыйын 31 күнүгэр Алмазнай бөһүөлэгэр 275 миэстэлээх саҥа таас оскуола үөрүүлээх аһыллыытыгар кытынна. Лоп курдук икки сыллааҕыта Ил Дархан тутуу бастакы сыбаайатын кэлэн түһэрсибитэ. «Ол түгэҥҥэ олохтоохтор бу объект икки сыл иһигэр тутуллан бүтүө дуо диэн долгуйалларын биллэрбиттэрэ. Эһиэхэ икки сылынан кэлиибэр саҥа оскуоланы үлэҕэ киллэриэхпит диэн эрэннэрбитим. Бу курдук биһиги өрөспүүбүлүкэҕэ социальнай объектары кэмигэр киллэрэн иһиэхпит», – диэн аҕа баһылык бэлиэтээн эттэ.
Мирнэй куоракка Айсен Николаев хаарбах дьиэлэртэн дьону көһөрүү программатын туолуутун көрдө. Кини былырыын муус устарга Ойуунускай уулуссатыгар баар дьиэ олохтоохторун кытта көрсүбүтэ. Бу дьиэ 2017 сыллаахха саахаланар туруктааҕынан билиниллибитэ эрээри, көһөрүү графигар киирбэтэх этэ. Ил Дархан олохтоохтор кыһалҕаларын быһаарсан, бырабыыталыстыбаҕа, оройуон дьаһалтатыгар сорудах биэрбитэ. «АЛРОСА» компанияны кытта сөбүлэһии түһэрсиллибитэ. Ол түмүгэр бу хаарбах дьиэттэн 25 ыал билигин квартираларга көспүт.
Мирнэйгэ сырыы түмүгэр оройуон салалтатын кытта социальнай-экономическай сайдыы боппуруостарыгар мунньаҕы ыытта.
Билии күнүгэр Дьокуускайга Арктика оскуолата үөрүүлээх быһыыга-майгыга арылынна. Маннык норуоттар икки ардыларынааҕы таһымнаах үөрэх кыһата Уһук Илин уокуругар аан бастаан баар буолла. Быйылгы үөрэх дьылыгар Саха сирин улуустарыттан талааннаах 185 оҕо үөрэниэ. Ил Дархан эҕэрдэ тылыгар аан дойду таһымыгар эппиэттиир саҥа оскуола аһыллыбытынан өрөспүүбүлүкэбит үөрэҕин тиһигэр саҥа кэрдиис кэм саҕаланарын, оҕолор кэлэр өттүгэр Хоту сир, Арктика сайдыытынан дьарыктанар дьон буолан үүнэн тахсыахтарын бэлиэтээн эттэ.
Балаҕан ыйын 1 күнүгэр Айсен Николаев Арассыыйатааҕы Балык хаһаайыстыбатын уонна океанография научнай-чинчийэр институтун салайааччыта Кирилл Колончины кытта сөбүлэһии түһэристэ. Дойду тутаах института Сахабыт сиригэр балык көрүҥүн элбэтиигэ, туһаныыга, өрүстэргэ, күөллэргэ чинчийии ыытыыга бииргэ үлэлэһиэҕэ.
Балаҕан ыйын 2 күнүгэр Айсен Николаев Амма улууһугар үлэлээтэ. Бу күн Абаҕа олохтоохторугар күүтүүлээх түгэн буолла. 225 миэстэлээх оскуола-уһуйаан таас дьиэтин бастакы сыбаайата түстэ. Икки сыллааҕыта Ил Дархан Абаҕаҕа кэлэ сылдьан, оҕолор хайдах усулуобуйаҕа үөрэнэллэрин көрөн, оскуола тутуутун бырайыагын бэлэмнииргэ сорудахтаабыта. Улуус бырайыагы бэлэмнээн киллэрэн, Ил Дархан өйөбүлүн ылла.
Өрөспүүбүлүкэ салайааччыта улуус киинигэр хаарбах дьиэлэртэн дьону көһөрүү программатынан тутулла турар 39 квартиралаах таас дьиэни көрдө. Манна студеннар этэрээттэрэ үлэлэһэ сылдьарын Ил Дархан хайҕаата. Тутууга олохтоох каадыры кытыннарыыга үтүө холобур буолар диэн бэлиэтээтэ.
Салгыы Айсен Николаев Амма улууһун 2024 сылга диэри социальнай-экономическай сайдыытын боппуруостарыгар буолбут мунньахха саҥа соруктары туруорда.
Кыыс Амма быйаҥнаах сиригэр Айсен Николаев хомуур үлэтин кытта билистэ, Покровкаҕа бурдугу үүннэрэр сүрүн хаһаайыстыбаҕа сырытта. Дириэктэр Роман Спасьев иһитиннэрбитинэн, үүнээйини олордуу салаатыгар уонна өрөспүүбүлүкэҕэ бурдук сиэмэтинэн хааччыйыыга тирэх хаһаайыстыба буолар, туорахтаах култуура валовай хомуурун үрдэтэр былааннаахтар.
Амма улууһун Болугура ынах сүөһү, сылгы иитиитигэр өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастыҥ көрдөрүүлээх нэһилиэк. Манна сыллата сүөһү ахсаана элбиир, туруга тупсан иһэр. Итинник сыанабылы Айсен Николаев Болугур олохтоохторугар туһаайан эттэ. Балаҕан ыйын 2 күнүгэр нэһилиэккэ 120 сүөһү турар саҥа хотоно үлэҕэ киирдэ. 1500 кв. м иэннээх, үүт харайар блоктаах объект Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтин көмөтүнэн тутулунна.
Балаҕан ыйын 5 күнүгэр Жатай бөһүөлэгин киин болуоссата саҥардыллан аһылынна. «Олорор дьиэ уонна куорат эйгэтэ» национальнай бырайыак чэрчитинэн ыытыллыбыт үлэ түмүгүн Айсен Николаев билистэ. Бу күн Ил Дархан киин куоракка сотору кэминэн силигин ситиэхтээх Дьаамсыктар сквердэрин, Каландрашвили, Павлик Морозов уулуссаларыгар оҥоһуллар тиэргэннэри, Таалай күөлгэ дьон сынньанар сирин тупсарыы, биэрэги бөҕөргөтүү үлэлэрин көрдө.
Ааспыт нэдиэлэҕэ аан дойду икки сэриитэ түмүктэммитэ 75 сылын бэлиэтээн, Россия бары регионнарыгар уонна 75 омук судаарыстыбатыгар «Кыайыы диктана» акция буолла. Саха сирэ бу тэрээһиҥҥэ көхтөөхтүк кытынна, Ил Дархан диктаны Национальнай библиотекаҕа суруйда. «История кырдьыгын аан дойдуга араастык уларыта сатыыр кэмнэригэр, кэлэр көлүөнэлэргэ дьиҥ кырдьыгы биллэриэхтээхпит, Улуу Кыайыы биһиэхэ ытык өйдөбүл буоларын көрдөрүөхтээхпит», – диэн эттэ Айсен Николаев.
Оскуола, котельнай — саҥа кэм тутуулара
|
madlad
|
{}
|
«Якутия» хаһыат тэриллибитэ 100 сылыгар аналлаах маарка оҥоһулунна — СИА — Сахалыы сонуннар
Бүгүн өрөспүүбүлүкэтээҕи медиа-кииҥҥэ «Якутия» хаһыат 100 сылыгар аналлаах тэрээһин буолла. Манна үбүлүөйдээх кэмбиэри уонна өйдөбүнньүк маарканы штемпелинэн бэчээттээтилэр, диэн edersaas.ru иhитиннэрэр.
Тэрээһиҥҥэ «Сахамедиа» АУо генеральнай дириэктэрэ Кирилл Алексеев, «Арассыыйа Почтата» Саха сиринээҕи салаатын салайааччы Алевтина Игнатьева уонна «Якутия» хаһыат сүрүн эрэдээктэрэ Виталий Андрианов кыттыыны ыллылар.
Кулун тутар 31 күнүгэр өрөспүүбүлүкэтээҕи «Якутия» хаһыат бэчээккэ тахсыбыта 100 сылын бэлиэтээтэ. Үбүлүөйдээх тэрээһиҥҥэ анаан «Арассыыйа почтата» өйдөбүнньүк бэлэҕи — маарка оҥоттордо. Маарканы «Сахамедиа» арт-дириэктэрэ Роман Данилов дизайннаата. Арассыыйа үрдүнэн маарканы оҥорор уонна тарҕатар «Марка» АУо анал сакааһынан оҥорон таһаарда. Манна хаһыат сүүс сыллааҕы уонна быйылгы босхо нүөмэрдэрин бастакы сирэйдэрэ ойууланна, саҥа маарка баара-суоҕа сүүс эрэ тираһынан таҕыста.
Тохсунньутааҕы биэнсийэни ылыы кыраапыга таҕыста
Хаһыаттарга, сурунаалларга чэпчэтиилээх сурутуу болдьоҕо уһаата
Сир, баай-дуол, тырааныспар нолуоктарын пуочта нөҥүө төлүөххэ сөп
Саха сиригэр саҥа киэптээхтик үлэлиир Россия почтатын салаата арылынна
Афанасий Полятинскай Россия бастыҥ почта таһааччытын аатын ылла
"Якутия" хаһыатМааркаПочта РоссииСахамедиа
|
madlad
|
{}
|
«Якутлесресурс» — айылҕа харыстабылыгар - Эдэрсаас – сахалыы сонуннар – новости на якутском языке
15:00 17.12.2021 13:31 17.12.2021
«Якутлесресурс» судаарыстыбаннай автономнай тэрилтэ (ГАУ) — судаарыстыбаннай сорудах чэрчитинэн өрөспүүбүлүкэ сиригэр-уотугар ойууру саҥардар, харыстыыр, араҥаччылыыр аналлаах. Тэрилтэ састаабыгар өрөспүүбүлүкэ 21 оройуонугар уонна Дьокуускай куоракка баар 22 салаа киирэллэр. Уопсайа 252 үлэһиттээх. Ону таһынан, баһаар кутталын кэмигэр сезонунан үлэлиир 223 киһи ылыллар.
Бэлиэтээн эттэххэ, быйыл СӨ бырабыыталыстыбатын дьаһалынан, эбии 25 суоппар уонна тырахтарыыс штаттара көрүллүбүтэ. Ойуур баһаарын ыстаансыйаларын үлэһиттэрин уопсай ахсаана 324 киһиэхэ тэҥнэһэр (ойуур бастайааннай баһаарынньыктара – 101 киһи, баһаар кэмигэр эрэ үлэлээччилэр – 223 киһи), үлэһитинэн хааччыллыы нуорматтан 57% ылар. Арассыыйа бырабыыталыстыбатын 2019 сыллааҕы от ыйын 19 күнүнээҕи дьаһалынан, ойуур баһаарынньыктарыгар нуорма — 564 киһи. Манна даҕатан эттэххэ, эһиилги баһаардарга бэлэмнэнии үлэтин чэрчитинэн, өссө эбии 463 ойуур бастайааннай баһаарынньыгын эбэр туһунан Саха сирин бырабыыталыстыбатыгар этии киллэрэн, тустаах үлэ бара турара кэрэхсэбиллээх.
Судаарыстыба сорудаҕын дьаһалларын толоруу чэрчитинэн, ойуурга баһаартан куттал суох буоларын хааччыйарга, ойуур баһаарын умулларарга, ойуур хаһаайыстыбатын үлэлэрин ыытарга тэрилтэҕэ сүрүн оруол ууруллар.
Судаарыстыба сорудаҕын толорорго федерация бүддьүөтүттэн үбүнэн хааччыйыы 2019 уонна 2020 сылларга 705,5 мөлүйүөн солкуобай этэ (ол иһигэр, 2019 сылга – 393,5 мөлүйүөн. солкуобай, 2020 сылга — 311,9 мөл. солкуобай), үлэ кирэдьииккэ иэһэ суох барыта толорулунна.
Ойуур баһаарын умулларыы
Баһаар турар кутталлаах кэмигэр тэрилтэ ойуур баһаарын умулларар үлэни сирдээҕи зонаҕа эрэ буолбакка, салгынынан көтүүгэ эмиэ хааччыйар.
Ол курдук, «Якутлесресурс» 2019 сыллаахха 21 291,1 гаттан тахса уопсай иэннээх сиргэ 177 ойуур баһаарын умулларарга кыттыбыта. Уопсай хоромньута 134,92 мөлүйүөн солкуобайга тэҥнэспитэ. 2020 сылга тэрилтэ 347 ойуур баһаарын умулларарга кыттыбыта. Онно ойуур баһаарын умулларарга барыта
5 740 киһи (ол иһигэр, тэрилтэ 168 үлэһитэ, 223 быстах кэмҥэ үлэлээччи, олохтоох нэһилиэнньэттэн хомуллубут 5 349 киһи) үлэлээбитэ. Барыта 616 тиэхиньикэ кыттыбыта.
Атын дьон (ол иһигэр олохтоох нэһилиэнньэттэн) ахсаана элбииригэр биллэр оруолу өрөспүүбүлүкэ хотугу уонна Арктика оройуоннарыгар ойуур баһаарын умулларар сулууспа салаалара суоҕа оонньообута. 2018 сылы кытта тэҥнээтэххэ, атын үлэһит ахсаана 1733 киһинэн элбээбитэ (70 %).
Үлэ түмүгүнэн 2019 уонна 2020 сылларга тэрилтэ ойуур баһаарын умулларарга кирэдьииккэ иэһэ суох. Бэлиэтээн эттэххэ, 2019 сыллаахха кирэдьииккэ 10,0 мөлүйүөн кээмэйдээх урукку иэстэри саппыппыт.
2021 сылга Саха Өрөспүүбүлүкэтин сиригэр-уотугар 1696 ойуур баһаара бэлиэтэммитэ. Ойуур баһаарын умулларарга барыта 12765 киһи тардыллыбыта. Ол иһигэр, 3949 – Авиалесоохрана; 1443 – ойуур харыстабыла; 601 – Ыксаллаах быһыы-майгы министиэристибэтэ; 6772 – МОБ. Барыта 618 тиэхиньикэ үлэлээбитэ.
Тэрилтэ үлэһиттэрэ ойуур баһаара тахсыбыт, ыксаллаах балаһыанньа үөскээбит сирдэригэр, чуолаан 14 муниципальнай оройуоҥҥа 58 нэһилиэнньэлээх пууҥҥа үлэлээбиттэрэ:
Үөһээ Бүлүү оройуонугар – Далыр, Хоро, Хомустаах, Кырыкый сэлиэнньэлэригэр, Чапаев, Бүтэйдээх учаастактарыгар;
Бүлүү оройуонугар – Үгүлээт, Сатаҕай сэлиэнньэлэригэр;
Горнай оройуонугар – Атамай, Одуну, Солоҕон, Дьиикимдэ, Маалтааны, Октябрьскай, Маҕаны, Бэрдьигэстээх, Кировскай сэлиэнньэлэригэр;
Өймөкөөн оройуонугар – Уус Ньара, Өймөкөөн бөһүөлэктэригэр, Томтор сэлиэнньэтигэр;
Мииринэй оройуонугар – Садын национальный эбэҥки нэһилиэгэр;
Нам оройуонугар – Таастаах, Фрунзе сэлиэнньэлэригэр;
Ньурба оройуонугар – Араҥастаах, Ньурбачаан, Маар, Кангаласс, Үөдэй сэлиэнньэлэригэр;
Кэбээйи оройуонугар – Сангаар бөһүөлэгэр, Сииттэ, Кальвица, Кэбээйи сэлиэнньэлэригэр;
Сунтаар оройуонугар – Кэмпэндээйи бөһүөлэгэр, Сиэйэ, Түбэй, Бүлүүчээн, Кутана, Кириэстээх, Куокуну, Хоро, Дьаархан сэлиэнньэлэригэр, Тумул, Күүкэй, Ыгыатта учаастактарыгар;
Таатта оройуонугар – Ытык Күөл, Уолба, Боробул, Чымнаайы сэлиэнньэлэригэр;
Томпо оройуонугар – Хаандыга, Охотскай Перевоз бөһүөлэктэригэр, Мэҥэ Алдан, Кириэс Халдьаайы, Ударник сэлиэнньэлэригэр;
Уус Алдан оройуонугар – Кыллаайы, Балыктаах, Бээрийэ сэлиэнньэлэригэр;
Уус Маайа оройуонугар – Эльдикээн бөһүөлэгэр;
Чурапчы оройуонугар – Мэлдьэхси учаастагар.
2021 сыл баһаар кутталын кэмигэр «Якутлесресурс» кыттыылаах 430 ойуур баһаара умулларылынна. Бу хаһааҥҥытааҕар даҕаны ахсаанынан элбэх, улахан баһаардарга «Якутлесресурс» үлэһиттэрэ ыам ыйын 11 күнүттэн балаҕан ыйын 27 күнүгэр диэри тохтобула суох, түүннэри-күнүстэри үлэлээн кэллилэр. Баһаары умулларыы олус ыарахан уонна кытаанах дьаныары, дьулууру эрэйэр үлэ. Ол иһин да буолуо, бэйэлэрэ да аҕыйах ахсааннаах буоллахтарына, үлэттэн уурайыы элбэхтэ бэлиэтэнэр. Ол суотугар ойуур баһаарын умулларарга дьону тардарга өҥөнү оҥоруу үлэтигэр уонна докумуоннары оҥорууга юридическай сирэйдэри кытары 35 дуогабар түһэрсилиннэ. Итиннэ олоҕуран, олохтоох нэһилиэнньэттэн 15016 киһи кытынна.
Олохтоох нэһилиэнньэттэн хомуллубут дьоҥҥо — 10 614 киһиэхэ 235 138,57 тыһыынча суумалаах төлөбүр оҥоһулунна. Билигин «Якутлесресурс» олохтоох нэһилиэнньэттэн хомуллубут дьоҥҥо ылыллыбыт эбэһээтэлистибэнэн иэһэ 4 402 киһиэхэ 184 460,21 тыһыынча солкуобайга (90 ойуур баһаарыгар) тиийдэ. Бу иэс, бастатан туран, РФ бырабыыталыстыбатын саппаас пуондуттан федеральнай үп киирдэҕинэ төлөнүллүөхтээх. Билигин РФ Үбүн министиэристибэтигэр сөбүлэһиигэ сылдьар.
Сыл аайы бэлиэтэнэринэн көрдөххө, ойуур баһаарын умулларарга уопсай ороскуоттан улахан чааһа олохтоох нэһилиэнньэттэн хомуллубут дьон өҥөнү оҥоруутугар уонна юридическай сирэйдэр тырааныспардарын өҥөлөрүгэр барар.
Итинтэн да көстөрүнэн уонна статистика көрдөрөрүнэн, идэлээх каадырдар тиийбэттэр.
Ойуур харыстабылыгар судаарыстыба сорудаҕын толоруу
Ойуур баһаарын умулларыы курдук олус ыарахан, сыраны-сылбаны эрэйэр, уоппуската суох үлэни сэргэ, аны «Якутлесресурс» үлэһиттэрэ быйылгы сылга судаарыстыба сорудаҕын чэрчитинэн маннык үлэлэри ыыттылар:
— Баһаары утары минерализованнай балаһалары оҥоруу – 233 км;
— Баһаары утары охсуһар минерализованнай балаһалары ыраастааһын уонна саҥардыы — 762 км;
— Сэрэтэр үлэни ыытарга хаппыт лабаалары, ойуур тэлгэҕин, хаппыт оту уо.д.а. уматан ыраастааһын – 15 000 га
— Баһаары утары охсуһар быһа барар солооһуннары ууруу – 46 км;
— Баһаары утары охсуһар быһа барар солооһуннары ыраастааһын – 321,5 км;
— Баһаартан куттал суох буоларыгар миэрэлэр тустарынан истиэндэлэри, араас бэлиэлэри уонна ыйар бэлиэлэри оҥоруу – 30 устуука;
— Ойуурга сылдьар дьон сынньанар зоналарын тупсарыы — 230 ед;
— Баһаары утары охсуһуу туһунан листовкалары тарҕатыы – 13 057 устуука;
— Шлагбаумнары туруоруу, харгыстары оҥоруу – 74 устуука
— Айылҕа бэйэтэ оһорунарыгар көмөлөһүү – 2 353,67 га.
— Лесопатологическай чинчийии – 10 000 га.
Бу барыта уоппуската, өрөбүл күнэ да суох үлэлииргэ күһэллэр
«Якутлесресурс» тэрилтэ баһаары умулларар 358 тиэхиньикэлээх. 2019-2021 сылларга эбии ойуур баһаарын умулларар уонна ойуур хаһаайыстыбатын 176 тиэхиньикэтэ атыылаһылынна.
Бэлиэтээн эттэххэ, 2020 сылга РФ Оборуонаҕа министиэристибэтэ СӨ бас билиитигэр биэрбит байыаннай тиэхиньикэтин учуокка ылыы үлэтэ түмүктэннэ. Бу улахан үлэ өссө 2015 сылтан саҕаламмыта. Барыта 64 байыаннай тиэхиньикэ судаарыстыба учуотугар турда. Ону таһынан, 2021 сылга бу тиэхиньикэлэри өрөмүөннүүр үлэлэр ыытылыннылар.
Солооһуну кэрдии уонна ыраастааһын
«Якутлесресурс» тэрилтэ бүддьүөтү таһынан үлэтэ сайдарыгар биллэр кылааты линейнэй эбийиэктэри тутуу, саҥардыы, туһаныы зоналарыгар солооһуну оҥоруу өҥөлөрө эмиэ киирэллэр.
2021 сылга тэрилтэҕэ дохуот былаана 37 953,73 тыһыынча солкуобай.
2020 сылга солооһуну оҥоруу уонна ыраастааһын курдук бигэ дохуоттаах хайысха намтааһына, бастатан туран, коронавирус инфекциятынан сибээстээн үөскээбит эпидемиологическай балаһыанньаттан сылтаан, элбэх тэрилтэ үлэтин тохтоппутун эбэтэр хааччахтаабытын кытта сибээстээх.
Ойууру чөлүгэр түһэрии
2020 сылга тэрилтэ РФ федеральнай сокуонун ирдэбилинэн уонна ойууру чөлүгэр түһэрии быраабылаларынан, 250 га сиргэ ойууру чөлүгэр түһэрэр үлэлэри ыытта.
Ойууру чөлүгэр түһэрии искусственнай уонна комбинированнай үлэлэрэ Дьокуускай (60 га) уонна Нерюнгри (190 га) ойуурун хаһаайыстыбаларын учаастактарыгар ыытылыннылар. Манна сиэмэни олордуу уонна сиэмэттэн үүммүт үүнээйини олордуу ньымалара туһанылыннылар.
Олордуллар матырыйааллар Хабаровскай кыраайга уонна Иркутскай уобаласка бииргэ үлэлиир тэрилтэлэрбититтэн атыылаһылыннылар.
Сакаасчыктар — энэргиэтикэ уонна хайа хостуур салаа бөдөҥ тэрилтэлэрэ. Үлэлэр биир кэлимник, учаастактары сыныйан көрүү уонна талыы түһүмэҕиттэн саҕаланнылар.
2022-2024 сылларга үлэ былааннара
Ойууру саҥардыыга, харыстааһыҥҥа, судаарыстыба сорудаҕын кээмэйин кэмигэр уонна хаачыстыбалаахтык толоруу соруга турар.
Нуорма ирдэбиллэринэн, ойуур баһаарын умулларарга үлэһиттэр ахсааннарын түһүмэҕинэн элбэтии.
Тэрилтэ материальнай-тиэхиньиичэскэй базатын бөҕөргөтүү.
Саха сиригэр Ленскэй уонна Өлүөхүмэ оройуоннарын сирдэригэр ойуур питомниктарын оҥорон, ойууру чөлүгэр түһэриини сайыннарыы.
Сири туһаныы бары хайысхаларыгар үлэни актыыбынайдык ыытыы.
Бэҕэһээ СӨ Ил Дархана Айсен Николаев Анал этиитигэр баһаары бохсуу үлэтэ үгүс улуустарга хайдах курдук ыараханнык барбытын бэлиэтээтэ.
«Кыһалҕа үгүс — тиэхиньикэ, атын ресурс тиийбэт. Маныаха биһиги үбүлээһин уонна үлэни тэрийии хамсааһынын быһаарыахпытын наада. Маны кытта ойууру чөлүгэр түһэрии туһунан уонунан сылларга быһаарыллыбатах боппуруос турар. Онон научнай-внедренческэй, технологическай баазаны оҥоруохха, исписэлиистэри бэлэмниэххэ наада. Өр кэмнээх комплекснай бырагыраама толкуйданара тоҕоостоох. Бырагыраамаҕа «Хоту» научнай-үөрэтэр киин тыаны үөрэтэр учуонайдара тыа хаһаайыстыбатын ресурстара, экэниэмикэ сиэктэрин партнердара кыттыһыахтара», — диэтэ.
Эбэн эттэххэ, Саха сиригэр 2022 сылга ойуур харыстабылыгар федеральнай бүддьүөттэн үп 5,5 төгүл элбээн, 1 млрд 619 мөл. солк. көрүллүөҕэ.
«Саха сирэ», edersaas.ru саайтка анаан «Якутлесресурс» пресс-сулууспата.
«Якутлесресурс» пресс-сулууспатын хаартыскалара Алроса окон тексты
|
madlad
|
{}
|
Футболга олоҕун анаабыт Андрей Гаврильевич Орто Халыма куоратыгар төрөөбүтэ. Майаҕа улааппыта, оскуоланы бүтэрбитэ. Армия кэнниттэн Алтаннааҕы СПТУ-ну бүтэрэн суоппар идэтин ылын сүүрбэччэ сыл улахан массыыналарга үлэлээбитэ. Төһө да ыарахан, барыылаах-кэлиилээх үлэҕэ сырыттар оҕо эрдэҕиттэн ылларбыт футболуттан арахсыбакка, Мэҥэ-Хаҥаласка футболу сайыннарыыга улахан кылаатын киллэрбитэ. Улууска тэрээһиннээх футболу саҕалаабыт общественнай тренеринэн буолар. Кэлин 17 сыл футбол тренеринэн таһаарыылаахтык үлэлиир.
“Лучший дворовый тренер России” улахан ааты ылбыт тренери үбүлүөйдээх күнүнэн көрсөн кэпсэттибит. Ону өрөспүүбүлүкэ футболу уонна спорду сэҥээрээччилэригэр билиһиннэрэбит.
Онон тренер А.Г.Слепцов кэпсээнин ааҕыҥ:
Андрей Гаврильевич, 60 сааскын туолбуккунан улууспут спортсменнарын, спорт бэтэрээннэрин ааттарыттан эҕэрдэлиибин! Олоҕуҥ аҥарын тренердээн, футбол сайдыытыгар үлэлээн кэллиҥ. Футболга хайтах кэлбиккин ааҕааччыларга билиһиннэриэх эрэ.
- Оскуолаҕа киирэ иликпиттэн оҕолор мээчиги эккирэтэн тэпсэллэрин көрө-көрө ымсыырар этим. Онон киһини өйдүүр буолуохпуттан футболу сэҥээрэ улааппытым. Онтон арыый улаатан иһэн дьиэ таһыгар оҕолору кытта оонньуур буолуохпутуттан ылларан барбытым. Хамаандаҕа арахса-арахса муһуннарбыт эрэ оонньуур этибит. Оччолорго күрэхтэһии тэриллибэт, ким даҕаны хайдах оонньууру кэпсээбэт, үөрэппэт этэ.
Армия кэнниттэн 1984 сыллаахтан Майаҕа дьиҥнээхтик хамаанда тэринэн оонньооһун саҕаламмыта. Миигин хамаанда хаппытаанынан талбыттара. Онон оонньууну тэрийээччи, хамаандалааччы курдук буолбутум. Майаҕа футболунан спортивнай көрүҥ курдук дьарыктаныы, күрэхтэһиилэри тэрийии, хамаанданы сүүмэрдээһин онтон ыла биһиги көлүөнэттэн саҕаланар курдук.
Уонча сыл оробуочайдаан, суоппардаан баран 1992-94 сылларга спорткомитетка инструкторынан үлэлии сылдьыбытым. Сүрүн баҕам диэн футболу тэрийии... Бу бириэмэттэн ылата ыччаттары футболга угуйар үлэм күүскэ, тэтимнээхтик барбыта дии саныыбын. Общественнай тренер курдук сылдьыбытым. Официально оҕо спортивнай оскуолатын тренеринэн 2004 сылтан саҕалаан үлэлиибин. Тренер буоларга анал физкультурнай үөрэх ирдэнэр. Онон кэтэхтэн үөрэххэ киирбитим. 2008 сыллаахха үрдүк үөрэх дипломун ыламмын дьэ идэтийбит тренер курдук сананан үлэлээн барбытым. 2009 сылтан Нерюнгри куоракка кииннээх өрөспүүбүлүкэ анал футболга оскуолатын Майаҕа тренеринэн анаммытым. Быйыл күһүҥҥэттэн Нерюнгрига үлэлээн эрэбин. Онон өрөспүүбүлүкэ сүүмэрдэммит хамаандатыгар оонньуур оҕолору кытта үлэлиибин.
Иппит-үөрэппит оҕолоргуттан кимнээх оскуола кэнниттэн салгыы дьарыктанан ситиһиилэннилэр?
-Оройуоммут хамаандатыгар үчүгэйдик оонньообут оҕолор элбэхтэр. Мин өрөпүүбүлүкэ футбольнай кулууптарыгар ситиһиилээхтик оонньообут уонна оонньуу сылдьар уолаттары ааттаталыахпын сөп:
Никифоров Михаил Васильевич (1989 с.т.) футболга РФ спордун маастарыгар кандидат. Сахалартан бастакы буолуохтаах. ФК «Факел-ШВСМ» футбол кулуубун (ФК) (Дьокуускай к.) хамаандатыгар Уһук Илин чемпиона (2010 с.). “Якутия” профессиональнай футбол кулуубун (ПФК) оонньооччута. Кэлин хамаанда хаппытаана.
Бурнашев Данил Гаврильевич (1994 с.т.) уонна Скрябин Максим Александрович (1994 с.т.). Мини-футболга кулуубунай хамаандалар ортолоругар үрдүкү лигаҕа (1994-95 с.т.) МФК “Заря” хамаандатыгар Россия чемпионатын финалистара (2011 с.) – 5 миэстэ. 21 диэри саастаахтарга мини-футболга СӨ чемпионнара (МФК “Заря”. 2011с.).
Дьяконов Николай Николаевич (1996 с.т.) уонна Саввин Айсен Иннокентьевич (вратарь, 1996 с.т.), Россия Уһук Илин зонатын 1996-97 с.т. оскуола үөрэнээччилэригэр, Нерюнгри куорат оскуола-интернатыттан Саха сирин сүүмэрдэммит хамаандатыгар, чемпиона (Благовещенскай к. балаҕан ыйа, 2011 с.). Барахов Константин Александрович, 1997 с.т. СӨ сүүмэрдэммит хамаандатын оонньооччута (Нерюнгри к., оскуола-интернат). Ити аҕаларын ааттарын дьон кимнээх оҕолоро буолалларын биллинэр диэн ааттыыбын.
Андрей Гаврильевич, эн билигин Нерюнгри куоракка өрөспүүбүлүкэ футболга оскуолатыгар тренеринэн быйыл күһүҥҥүттэн үлэлээн эрэҕин. Онон улууспутугар эрэ буолбакка өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн футбол сайдыытыгар эппиэттээх үлэһиккин.
Улууспутугар, өрөспүүбүлүкэҕэ футбол хайтах туруктааҕый, салгыы сайдыытыгар бэйэҥ туох санаалардааххыный?
-Улууска футбол кэрдиистэринэн бытааннык да буоллар, аргыый аҕайдык сайдар дии саныыбын. Билигиҥҥи туругунан Мэҥэ Хаҥалас тыа оройуоннарыттан өрөспүүбүлүкэҕэ биир бастыҥнара диэххэ сөп. Оройуоҥҥа футбол саҕаланыытын 1984 с. саҕаламмыта диибин. 1985 сылтан официально оройуон календрнай былааныгар киллэрэн күрэхтэһэр буолбуппут. Улууспутугар футболунан дьарыктанар нэһилиэктэр бааллар: Табаҕа, Төҥүлү, Тумул, Бэстээх, Хаптаҕай, Павловскай курдук. Онно общественнай төрүккэ олоҕурун, баҕа өртүлэринэн үлэлиир уолаттар бааллар. Билигин Мэҥэ Хаҥалас улууһугар кыра саастаах оҕолортон саҕалаан, ветераннарыгар тиийэ үчүгэйдик оонньуур кыахтаах хамаандалар баалларын бигэргэтиэхпин сөп. 1990 сылтан көлүөнэлэринэн күрэхтэһиилэри ыытабыт. Өрөспүүбүлүкэ оройуоннарын кытта кэпсэтиһэммит күрэхтэһиилэри тэрийэбит.
Футбол Сахабыт сиригэр өссө сайдар чинчилээх. РФС-һы кытта сөбүлэҥ түһэрсилиннэ. Урукку өртүгэр итинник суох этэ. Онон биһиги улууспутугар былааннаах үлэ баран футбол эмиэ атын көрүҥнэр курдук, холобур тустуу, бокса, сайдыаҕа диэн эрэнэбин.
Футбол атын көрүҥнэртэн уратыта диэн, хамаанднай көрүҥ буолан, маассабайдык элбэх киһи дьарыктаныытын эрэйэр. Хамаанданан оонньооһун буолан дьону тардар. Футболу, биллэрин курдук, аан дойдуга саамай тарҕаммыт, мөлүйүөнүнэн дьон интириэһиргиир, көрөр, оҕотуттан саҕалаан саамай элбэх киһи дьарыктанар, аан дойдуга маҥнайгы ньүөмэрдээх спорт көрүҥүнэн буолар. Бу күннэргэ “Всемирный день футбола”, аан дойдугэ барытыгар ылыллар бырааһынньык ааста – аан дойду футболун 158 сыла бэлиэтэннэ. Итини планета бары муннуктарыгар билинэллэр, күрэхтэһии бөҕө тэриллэр.
Өрөспүүбүлэҕэ студеннар хамаандалара Россия таһымыгар оонньуур кыахтаннылар. Оскуола оҕолорун бөлөхтөрүгэр эмиэ өрөспүүбүлүкэ тас өртүгэр, Россиянан тиийэ, оонньуур хамаандалар баар буолан эрэллэр.
Мэҥэ Хаҥалас футболун сайдыытын туохтан көрөҕүн диэтэххэ – өрөспүүбүлүкэ футболун оскуолатыгар биһигиттэн биэс киһи үлэлии сылдьар. ДЮСШ-ҕа штатнай тренердэрдээхпит. Лоомтукаҕа Тыыллыма оскуолатын базатыгар араас нэһилиэктэртэн үөрэнэр, интернатка олорон футболунан дьарыктанар оҕолордоохпут. Онно физкультура учуутала Скрябин Максим Александрович дьарыктыыр. Ковид кэмигэр күрэхтэһиилэрбит аҕыйаан үлэ арыый бытаарда. Оҕолор истэригэр улууска элбэх күрэхтэһиилэр, көрсүһүүлэр буолаллара, ол сотору сөргүтүллүө дии саныыбыт. Итинник үлэ түмүгүнэн улууска талааннаах, баҕалаах оҕолору сүүмэрдээһин ыытыллар, хамаанда хастыы да састаабынан талыллар кыахтанар, оскуолаларга, нэһилиэктэргэ үлэ, пропаганда барар, оҕо-ыччат тардыллар. ”Манчаары” оҕо футболун кулууба өрөспүүбүлүкэ иһигэр календарнай былаанынан ыытыллар бары күрэхтэһиилэргэ кыттан кэллэ. Ити эмиэ үлэ көрдөрүүтэ буолар. Оҕолор онтон сиэттэрэннэр сүүмэрдиир сбордарга ыҥырыллан бэйэлэрин көрдөрөн хамаандаларга киирэннэр өрөспүүбүлүкэ сүүмэрдэммит хамаандаларыгар араас саастаах састааптарга өрөспүүбүлүкэ чиэһин көмүскэһэллэр. Быйыл Россия үрдүнэн юношескай футбольнай лига диэн Уһук Илин историятыгар бастакы күрэхтэһии ыытылынна. Онно 2006 с. төрүөх оҕолорунан Саха сирин хамаандата “Арктика” диэн ааттанан кытыннылар. Ити хамаандаҕа биһиги улууспутуттан икки оҕо, Лоомтука оскуолатыттан Захаров Алеша (Табаҕа оҕото), Майа В.П.Ларионов аатынан оскуолаттан Ларионов Алеша. Билигин эһиилги сезоҥҥа бэлэмнэнии барар. Онно “Арктика” хамаандаҕа 2006-2007 сс. төрүөх оҕолор оонньуохтара. Дьарктанар сбордарга оҕолорбутун Нерюнгрига ыыта турабыт. Мэҥэ Хаҥаластан эһиилги сезоҥҥа өрөспүүбүлүкэ хамаандатыгар баар буолуохтара диэн эрэнэбит.
Андрей Гаврильевич, Эн 60 сааскын туолбуккунан улууспутугар футболу сайыннарарга тугу өссө этэрдээххиний? Улууспутугар футбол сайдыытыгар туох үлэ барарый?
-Мин мэҥэ футболун тыыннаах туоһута буоларбынан, өрөспүүбүлүкэ футболугар мэҥэлэр оруолларын, дьайыыларын, өҥөлөрүн, кыттыгаспытын ахтар наадалаах. Футболбут историята бэлиэтэниэн, дьоҥҥо тахсыан, биллиэн наада эбит диэн толкуйдаатым. Ол мин эрэ өҥөм буолбатаҕа чуолкай. Сурукка, дьон билиитигэр тахсыан наада. Ити футболу пропагандалааһыҥҥа, ыччаты тардыыга туһалаах буолуо. Федерация тэриллиэҕиттэн ыла тэрээһиннээх үлэ бардаҕа дии. Федерациябыт бастакы бэрэссэдээтэлэ Бродников Михаил Юрьевич буолар. Ситиһиилээхтик, кыһамньылаахтык үлэни саҕалаан салгыы сайдар кыахтаннахпыт. Кини үлэтин Находкин Андрей Михайлович, билигин Ил Түмэн депутата, эмиэ бэйэтин баҕа өттүнэн ылынан былааннаахтык Мэҥэ Хаҥалас футбола өрө тахсарыгар үлэ бөҕөтүн ыыппыта. Билигиҥҥи турукка биһиги федерациябытын салҕаан Мубаракшин Мансур Баширович, бизнесмен, ИП-лаах, баҕа өттүнэн үлэлии сылдьар. Бэйэтэ действующай оонньооччу. Мэҥэ Хаҥалас улууһун элбэхтик көмүскээбит спортсмеммыт. Билигин сааһырдар даҕаны тирии мээчигин олох умнубат, баччааҥҥа диэри мэҥэ футбола сайдарын туһугар кылаатын киллэрсэ сылдьар, бэйэтин үбүн-харчытын кэрэйбэккэ көмөлөһө олорор. Киниэхэ биһиги махталбыт улахан.
Өрөспүүбүлүкэ футболга оскуолата, 13 сыл буолла, үлэлээбитэ, спорт министиэристибэтин иһинэн үлэлиир. Онно быйылгыттан биһиги биир дойдулаахпыт Цыпандин Николай Гаврильевич үлэлээн эрэр. Кини күүһүн, билиитин, баай уопутун ууран үлэлиир киэҥ былааннардаах. Биһиги улууспутуттан футболга үлэлиир, тренердиир эдэр уолаттар бааллар. Өрөспүүбүлүкэ футболга оскуолатын сайдыытыгар, инники кэскилигэр биһиги мэҥэлэр эмиэ күүс-көмө буолларбыт диэн үлэлиибит.
Ыкса үлэлэһэр, алтыһар кэккэ коллегаларбын, тыа сирин улуустарын, бэлиэтиэм этэ. Чурапчы, Толстоухов Ян Федорович, Уус Алданнар - оҕо тренердэрэ Тарскай Алексей Иннокентьевич, ветераннар, футболу саҕаласпыт Черкашин Николай, Копырин Семен . СВФУ-га үлэлиир тренер, биһиги оҕолорбутун кытта үлэлэһэр Скрябин Сергей Павлович. Студеннар Россияҕа тиийэ результаттаналлар. Олор бары кэриэтэ тыа сириттэн тахсыбыт оҕолор. Горнайга Васильев Аркадий Петрович, билигин тренердиир, үлэлээбитэ ыраатта, аксакал эмиэ. Горнайдар биир да күрэхтэһиини көтүппэккэ кытталлар. Ньурбаҕа, Сунтаарга, Мирнэйгэ, Өлүөхүмэҕэ, курдук ыраах сиртэн кэлэн күрэхтэһээччилэр. Онон футбол географията син киэҥник тайаан саха сирин үрдүнэн сайда турар. Дьокуускайга баай уопуттаах тренер Юрьев Владимир Никитивич 3-с лигаҕа өрөспүүбүлүкэ сүрүн хамаандатын бэлэмниир.
Самков Анатолий Михайлович Дьокуускайга ДЮСШ-4 тренерэ, эмиэ биир баар суох аксакалбыт, бары билинэр киһибит. Марченко Олег Михайлович ”Заря” кылаабынай тренерэ. Футбол федерацията күүскэ үлэлииригэр биһиги бары күүс-көмө буолан бииргэ үлэлиэхтээхпит диэн биир санаанан үлэлиибит.
Улуус салалтатын өйөбүлүнэн Лоомтука бөһүөлэгэр, Тыыллыма орто оскуолатыгар футболга спортивнай интернат аһыллан ситиһиилээхтик үлэлиир. Дьоҕурдаах, баҕалаах оҕолорбутун сүүмэрдээммит онно дьарыктыыбыт. Биир сайдыы проега биһиэхэ Майа стадионугар искусственнай дьарыктанар хонуу тэлгэммитэ буолар. Ити оҕолорбут күрэхтэһиигэ бэлэмнэригэр үчүгэй усулуобуйаны тэрийии буолар. Билигин оҕолорбут соҕуруу куораттарга итинник искусственнай сабыылаах хонууларга күрэхтэһэллэр. Кыһын дьарактанарга, күрэхтэһии ыытарга сөптөөх саалалар бааллар. Итилэр улуус салалтатын, чуолаан баһылыкпыт Старостин Николай Прокопьевич, боччумнаах көмөтүнэн буоларын махтанан бэлиэтиибин.
Бэлиэтиэм этэ – Майа дьаһалтатын баһылыгын Тихонов Дмитрий Ивановиһы. Кини оҕо спордун, чуолаан биһиги футболбутугар өрүү күүс-көмө буолар. Майаҕа оҕо-ыччат сайдыытыгар бэйэтэ көҕүлээн финансанан улахан көмөнү оҥордо быйыл. Итинник меценаттарга биһиги олус наадыйабыт. Спорт эйгэтигэр үлэлиир дьон киэн туттан туран ааттарын ааттыахпытын наада. Итинник көмө эриэккэс буоларын бэлиэтиибин.
Махтал этиэм этэ, Мэҥэ Хаҥалас ДЮСШ-тын директорыгар Петр Афанасьевич Илларионовка. 2004 сылтан футбол отделениетын астаран тренер көрүллүүтүттэн сайдыы саҥа кэрдиис кэмэ саҕаламмыта. Бүгүҥҥэ диэри ол көрүллүбүт штат үлэлии турар. Оҕолорбут ситиһиилэрэ онтон тутулуктаах буоллаҕа. Биһигини үөрэх управлениета өйүүр. Туох баар күрэхтэһиилэрбитигэр көмөлөһөр, өйөбүл буолар, оҕо күрэхтэһиилэрэ кинилэр нөҥүө бараллар. Ирина Васильевна Черкашина, билигиҥҥи үөрэх управлениетын салайааччыта, биһигини өйүүр. Бугаев Николай Николаевич, управление методиһа оҕо футболун өйөөн, былааҥҥа киллэрэн биһигини кытта ыкса үлэлэһэр. Үөрэҕирии салалтатыттан биһиги тутулуктаах буоламмыт кинилэр өйөбүллэрэ олус улахан оруоллаах. Улууспут спордун салайааччыбыт Захаров Константин Анатольевич, Москваҕа үөрэҕи бүтэрэн кэлиэҕиттэн, футбол сайдыытыгар элбэҕи оҥорор. Төрөппүт уолаттара билигин өрөспүүбүлүкэ бастыҥ оонньооччулара
Биһиги биир эмиэ футбол сайдыытыгар өрдөөҕүттэн үлэлэһэр убайдаахпыт.
Баччааҥҥа диэри эдэр ыччаттарбытын барыларын Александр Андреевич Попов бүөбэйдээн, оскуоланы бүтэрбит оҕолор куоракка киирэн студенныы бардахтарына бары кини илиитин иһинэн ааһаллар. Барыларын булан испииһэктээн, түмэн, ким ханнык кулуубка, хамаандаҕа дьарыктана барыахтааҕын быһаарсан, үллэртээн, сааһылаан оннуларын буллартаан биэрэр. Александр Андреевич Мэҥэ Хаҥалас бастакы хамаандатыгар профессиональнай футбол форматын, адидас бутсалары аҕалан бэлэхтээн турар. Онтон кынаттанан футбол эмиэ сайдыбыт буолуохтаах. Александр Андреевич тэрийээччи, көҕүлээччи, хамсатааччы буолан Мэҥэ Хаҥалас футбола сайдыытыгар саамай оруоллаах киһи буолар. Биһиги кинини кытта бииргэ үлэлэһэ сылдьааччылар ону билэбит улаханнык сыаналыыбыт.
Кэлэр сайын Бороҕоҥҥо буолар спортивнай оонньууларга, Аммаҕа Дьокуускайдарга пенальтынан хотторон иккис миэстэни ылбыппыт, ол миэстэттэн түспэтэрбит диэн улууспут федерацията, тренердэр, хамаанда чилиэттэрэ үлэлии-хамныы сылдьабыт.
Андрей Гаврильевич, кэпсээниҥ иһин махтанабын. Саҥа сиргэ саҥа үлэҕэр ситиһиилэри баҕарабын!
Кэпсэттэ Афанасий Илларионов.
|
madlad
|
{}
|
Мы работаем - 28 Октября 2008 - Официальный сайт Арбынской СОШ
Главная » 2008 » Октябрь » 28 » Мы работаем
Ааспыт үөрэх сылыгар биhиги оскуола үөрэнээччилэрэ 100% үөрэхтэрин түмүктээн 56,2% хаачыстыбаны көрдөрөн үөрэх сылын үрдүк көрдөрүүлээх түмүктээбиппит. Оскуолабыт 6 выпускниктара госэкзаменнарын ситиhиилээхтик туттаран, 100% үрдүк, орто анал үөрэхтэргэ киирдилэр. ЕГЭ көрдөрүүтүнэн нуучча тылыгар ортотунан-3%, математика5а ортотунан 2,6% көрдөрөннөр республика орто көрдөрүүтүттэн хаалсыбатыбыт.
Оскуолабыт былырыынны улахан тэрээhининэн буолар улууска о5о тэрилтэлэрин салайааччыларыгар ыытыллыбыт «О5о сааhы о5уурдаан тутаммыт, кэрэни кэрэхсиибит, сайдыы аартыгын арыйабыт» диэн темалаах семинар. Бу семинарга улуус оскуолаларыттан уонтан тахса о5о тэрилтэтин салайааччылара, нэhилиэк лидердара, төрөппүт комитета, «Түөлбэ» салайааччыта Тихонова З.А. салалтатынан кэлэн кыттыыны ылан семинары үрдүктүк сыаналаан тар5аспыттара.
Оскуола5а о5ону үөрэх таhынан иитиигэ, талаанын таба көрөн сайыннарыыга улэ көдьүүстээхтик барарын бэлиэтээбиттэрэ.
Семинар түмүгүнэн оскуолабыт учууталлара Колесова В.С., Колесова Н.И., Иванова А.Н., Бобровская С.Д., кружок салайааччыта Федоров Л.А., психолог Исакова И.А., соцпедагог Бугаева З.Т., семинары салайан ыыппыт организатор Сыроватская А.В. мастер- класс ыытан сертификат ылбыттара.
Улууска ыытыллыбыт информатизация сылагар анаммыт өрүүгэ оскуолабыт учууталлара Гоголева А.И., Колесова Н.И., Колесова В.С., Жиркова М.И., Бугаева З.Т. сана технологияны үөрэх тиhигэр туттуу, о5о үөрэххэ-билиигэ тардыhар таhымын үрдэтэригэр ыыппыт уруоктарын улуус комиссията үчүгэйинэн сыаналаабыта.
Сылын аайы ыытыллар сана технология5а анаммыт кэтэхтэн аа5ыыларга быйыл биhиги учууталларбыт Сыроватская А.В., Исакова И.А., Иванова У.П. ситиhиилээхтик кыттан региональнай аа5ыыларга рекомендацияламмыттара.
Биллиилээх биир дойдулаахпыт Максим Кирович Аммосов аатын үйэтитиигэ үлэ былааннаахтык ыытыллар.ол түмүгүнэн улууска ыытыллыбыт Аммосовскай аа5ыыга 2 миэстэни Х кылаас үөрэнээччитэ Ф.Леня (салайааччы Иванова У.П.) ылбыта.
Үөрэххэ дьо5урдаах о5олору кытта үлэни предметник-учууталлар сөптөөхтүк ыыталлар. Биhиги оскуолабыт үөрэнээччилэрин улууска ыытыллар олимпиадаларга көрдөрүүлэрэ орто таhымна сылдьар. Чуолаан саха тылыгар сылын аайы үрдүк ситиhиилэнэллэр. Бу учуутал, үөрэх туйгуна Колесова В.С. айымньылаах улэтин тумугэ буолар. Ааспыт үөрэх сылыгар Х кылаас үөрэнээччитэ Исакова Марианна улууска II миэстэ5э тиксибитэ. Оскуола IV кылааhын (кылаас салайааччыта Матчитова М.Т.) үчүгэй үөрэнээччилэрэ Григорьев Максим Хама5атта саха-французскай оскуолатыгар, Новгородов Ньургун улуустаа5ы гимназия5а улахан конкурсу ааhаннар, билигин ситиhиилээхтик үөрэнэ сылдьаллар.
Нэһилиэк иннигэр сылын аайы оскуола коллектива , үөрэнээччилэрэ сыллаа5ы үлэ түмүгүн отчуота ыытыллар. Манна о5олор үлэлэрин выставката, кылаастарынан отчуоттар, кружоктар ыыппыт үлэлэрин көрдөрүүлэрэ тахсан нэһилиэк уонна төрөппүттэр интэриэстэрин тардыбыта.
Үөрэх сылын ситиhиилээхтик тумуктээн үөрэнээччилэр сайынны сынньаланнарын туhалаахтык атааралларын туhугар урдук кылаастарга волонтердар биригээдэлэрэ, кыра кылаастарга социальнай лаа5ыр, ырыа5а-үнкүүгэ ба5алаах о5олорго мелодист Н.Макарова дьарыктыыр лаа5ырдара аhыллан улэлээтилэр.
Ити курдук, араас хайысхалаах лаа5ырдарга о5олор элбэ5и биллилэр-көрдүлэр, дьарыктаннылар. Н.Макарова түмукүүр концерт онорон көрөөччүлэр дьүүллэригэр таhааран төрөппүттэр дирин махталларын ылбыта.
Арбын оскуолата о5ону иитииигэ-үөрэтиигэ нэhилиэк Культуратын Дьиэтин (директор Соловьева О.Н.) төрөппүт комитетын (председатель Гоголева А.И.) түөлбэни кытта ыкса сибээстээхтик кэлим былаан ылынан үлэлээн үөрэх сылын түмүктээбитэ.
Быйылгы сана үөрэх сылыгар
Просмотров: 690 | Добавил: arbyn-school | Рейтинг: 0.0/0 | - Оценить - Отлично Хорошо Неплохо Плохо Ужасно
|
madlad
|
{}
|
Эмчиккэ, эҕэрдэ эйиэхэ! - Сахапечать
Бүгүн кэпсиир киһим, биир дойдулааҕым, Таатта Төрдүн Киэҥ Күөлүттэн төрүттээх, терапевт быраас, РФ, СӨ доруобуйатын харыстабылын туйгуна, Дьокуускай куорат доруобуйатын харыстабылын туйгуна бэлиэлээх, РФ үлэтин бэтэрээнэ Зинаида Егоровна Кириллина. Билигин да кэрэ сэбэрэлээх, эдэрси көрүҥнээх үбүлээрбит аҕыйах хонуктааҕыта лоп-курдук 75 сааһын туолла. Сахабыт сирин биир тарбахха баттанар, киэн тутуллар уопуттаах бырааһа доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр 48 сылын үлэлиир. Бу да иһин кинини дьон –сэргэ ытыгылыыр, убаастыыр, куруук махтанар.
Ийэҕэ, олоххо таптал
Таатта төрдө (Уус Таатта) – Таатта улууһун биир улахан нэһилиэгэ. Алдан өрүстээх буолан, былыр уонна ааспыт үйэҕэ борокуот аалынан улуус дьонун аһа-таҥаһа барыта тиэллэн кэлэр бириистэннээҕэ. Аҕа дойду сэриитин саҕана Таатта дьоно эмиэ ол бириистэнтэн сэриигэ атаарыллыбыттара. Кэлин аатырбыт Петр Алексеев совхоз баар буола сылдьыбыта. Кэрэ айылҕалаах, элбэх балыктаах, сардаананан кытарар Алдан өрүс туһунан кэрэ кэпсээн үйэттэн үйэҕэ кэпсэнэр. Дьэ, оннук үтүө айылҕалаах, Таатта төрдүттэн тэйиччи турар Киэҥ Күөл диэн сиргэ, хаһыатым үтүө-мааны героинята Зинаида Егоровна төрөөбүтэ. Күн сирин көрдөрбүт күндү ийэтэ Екатерина Николаевна Иванова «Кыһыл Сыһыы” колхуос ыарахан үлэтигэр үлэлиирэ. Кыыһын Зинаны, уолун Ваняны киһи гынар ыра санаанан салайтаран. Ол эрээри ыарахан үлэттэн эрдэ ыарытыган буолан, оҕолорун көмөлөһүннэрэрэ. Онон, кыракый оҕолор колхуос түбүктээх, хаһан да бүппэт үлэтигэр улахан дьону кытта бииргэ үлэлиир этилэрэ. Ийэтигэр көмө буолар Зина кыысчаан, онно баар оскуолаҕа оҕолору кытта тэҥҥэ үөрэнэрэ. Ити сылдьан, ийэтин эмтиир баҕаттан хайаан да эмчит буолар баҕа санааламмыта. Уонна ол баҕа санаатын толорбута. Онон, ийэтин бэйэтин кытта бииргэ олордон, ийэтин көрөн, бүөбэйдээн, көмүс уҥуоҕун туппута. Хорсун санаалаах эдэр киһи оччотооҕуттан да биллэр эбит, баҕа санаатынан быраас буолан, баҕарбытын курдук ийэтин эмтээн, эбээ буолар үрдүк дьолу биллэрбитэ. Кэлин, Таатта Дьиэбэгэниттэн төрүттээх И.И. Кириллины көрсөн ыал буолбута, Катя, Надя — икки кыыс оҕолонон мааны ыал буолбуттара. Кэргэнэ Иннокентий Иннокентьевич ССКП райкомун чилиэнэ, ССКП райкомун бюротун чилиэнэ, ССКП Тааттатааҕы райкомун иккис секретарынан үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Эдэр сааһыгар олохтон туораан, кыргыттарын атаҕар туруоруута кэргэнин сатабылыгар хаалбыта. Дьахтар намчы санныгар сүктэриллибит ол ыарахаттары олоххо муударай көрүүлээх, хорсун санаалаах Зинаида Егоровна барытын тулуйбута, ону ааһан олорбут олоҕунан, үлэтинэн элбэх киһиэхэ холобур буолла.
«Син биир быраас буолуом этэ»
1963 сыллаахха орто оскуоланы бүтэрээт, тута Таатта Төрдүн деткомбинатыгар медсиэстэрэнэн үлэтин саҕалаабыта. Баҕалаах үөрэҕин-Дьокуускайдааҕы медицинскэй-эмтиир факультетын, 1971 сыллаахха бүтэрээт, Дьокуускай куорат 1 нүөмэрдээх поликлиникатыгар учаастактааҕы терапевт бырааһынан, ити кэнниттэн биир сыл бу поликлиника терапевтическай отделениетын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ. Бу үлэлии олордоҕуна, кэргэнин Таатта райкома Үрдүкү партийнай оскуолаҕа үөрэххэ ыытан, Зинаида Егоровна Таатта оройуонугар көһөн баран, учаастак терапевт бырааһынан үлэлээбитэ. Тааттаҕа үлэлии сылдьан ыарыы, ыарыһах, чөл олоҕу тутуһуу, табаах, арыгы буортуларын тиэмэлэригэр олохтоох хаһыакка рубрика бэлэмниирэ, киэҥ ис хоһоонноох ыстатыйалары элбэхтик суруйара. Онон, 1984 сыл түмүгүнэн оройуоннааҕы «Коммунист» хаһыат үлэтигэр систиэмэлээхтик кыттыбыт общественнай корреспондент З.Е.Кирилиннаҕа редакция Бочуотунай Грамотатынан наҕараадалаабыта. Төрөөбүт үөскээбит Тааттатыгар олохсуйан үлэлиирдии дьаһаммыт быраас, кэргэнин атын үлэҕэ анааннар Кириллиннэр дьиэ кэргэн төттөрү куоракка көһөн киирэллэр. Уонна 3 нүөмэрдээх куораттааҕы поликлиникаҕа подросток оҕолору эмтиир бырааһынан үлэлиир. Кыахтаах, үрдүк билиилээх бырааһы сотору кэминэн бу поликлиника терапевтическай отделениетын сэбиэдиссэйинэн, онтон өр өтөр гыммакка, СӨ доруобуйа харыстабылын министиэристибэтин 1 нүөмэрдээх поликлиникатын терапевтическай отделениетын сэбиэдиссэйинэн аныыллар. Дьэ, ол кэнниттэн СӨ Национальнай Баанын здравпуунун терапевт бырааһынан уонна үп корпорациятын здравпуунун сэбиэдиссэйинэн, 4 нүөмэрдээх куораттааҕы балыаһа профилактика отделениетын сэбиэдиссэйинэн, күнүскү стационар, сыах терапевынан үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Дьэ, онтон, тэрилтэ уларыйыытын кэнниттэн, 2013 сылтан күн бүгүнүгэр дылы, куораттааҕы медицинэ киинигэр, профилактика отделениетын терапевынан күүһүн харыстаабакка үлэлээн кэллэ. Зинаида Егоровна 48 сыл эмтиир эйгэҕэ үлэлээбитэ кини идэтин сөбүлүүрүн, идэтин сөпкө талбытын, көнө майгылааҕын, ыарыһахтарын үрдүктүк тутарын көрдөрөр.Ол да иһин 48 сыл устата араас таһымнаах профессиональнай аттестациялары эрэллээхтик, кыахтаахтык ааспытын киэн туттуохха сөп. Бары билэрбит курдук, киниэхэ 1984 терапевт быраас үрдук таһымын инэрбиттэрэ. Дириҥ билиилээх, киэн профиллээх бырааһы куорат араас 4 отделениелар сэбиэдиссэйдэринэн, подростковай быраас, гирудотерапевт, тыа сирин бырааһа, куораттааҕы призывной байыаннай хамыыһыйа, здравпункт быраастарынан уонна сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ бигэргэтэр. Дьэ, маннык үлэлэртэн күн- түүн кииллийэн, норуот сөбүлүүр бырааһa буолла5а.
«Үтүө киһигин, сурахтаах бырааскын»
Итинник алгыһы,Зинаида Егоровнаҕа биир дойдулааҕа, улуус пааматынньыктарын харыстыыр общество бэрэссэдээтэлэ, улуус убаастанар кырдьаҕаһа И.А.Уваров эппитэ. Ол кэмнэргэ, кэргэнэ үлэтэ уларыйан, төттөрү куоракка көһөн киирэр буолбут кэмнэрэ этэ. Ол аата, ытык кырдьаҕас үтүө майгыгынан кынаттанан, өссө да үчүгэйдик үлэлиэн диэн алҕаатаҕа. Ол алгыһа туолан, кырдьык, бу бүгүн күҥҥэ дылы, этэҥҥэ үлэлии сырыттаҕа.Кыахтаах, дириҥ билиилээх быраас, 1983 сыллаахха, саха сирин терапевт быраастарыгар ыытыллыбыт профессиональнай күрэххэ кыттан, “Лучший терапевт ЯАССР” буолбута. Дьэ, онно буоллаҕа дии, эмтээбит ыарыһахтарыгар сыһыана, үлэлээбит үлэтин ситиһиитэ, идэтигэр таптала-барыта мунньуллан, өрөгөй түмүккэ кэлиитэ. Норуот эмчиккэ таптала, сыһыана барыта көһүннэҕэ.
Мин суруналыыс буолан туран Зинаида Егоровнаттан ыйыттым:»Үлэҕэр, олоххор ситиһиин туохха олоҕурарый? «диэн. Онуоха маннык эппиэттээтэ: «Мин быраас идэтин ылбыппыттан кэмсиммэппин.Үлэбэр ситиһиим диэн араас сирдэргэ үлэлээбит уопутум уонна үтүөкэн быраастары, дьону кытта алтыһыым буолар. Холобура, Таатта улууһугар үлэлиирбэр, оччотооҕуга сайдыыта суох кэмҥэ, элбэх кыһалҕалары быраастар биһиги көрсөр этибит. Балыаһаларга специалист быраастар тиийбэт буоланнар,невропатолог,инфекционист уо.д.а специализация быраастарын солбуйан, эмтиир буоллаҕын. Биир тылынан эттэххэ, эппэрээссийэ оҥорбот уонна дьахтар төрөппөт этим. Оччотооҕуга үлэлииргэ ыараханын да иһин, ол оннугар олох оскуолатын аастаҕым.
“Терапия-эмтиир эйгэ Ийэтэ” буолар.Онон, эмтиир эйгэҕэ ситиһиилэрим- терапевт быраас идэтин талбытым буолар”- диэтэ.
Үтүө бырааска элбэх да киһи махтаннаҕа.
Эрэйи чэпчэтэр киһиэхэ!
Кыһанан эмтээччи… диэн истиҥ иһирэх хоһоону П.Ильяхов, быраас З.Е.Кирилиннаҕа анаабытын 1990 сыллаахха В.П.Корякин мелодия айбыта.
Дьиэ-кэргэн күн күбэй ийэтэ, эйэҕэс эбэтэ
Зинаида Егоровна икки кэрэ кыыс тапталлаах ийэлэрэ, икки сиэн эбэлэрэ. Улахан кыыс Екатерина Иннокентьевна Москубатааҕы Государственнай университет банковскай дьыала факультетын ситиһиилээхтик бүтэрбитэ. Ону таһынан, РФ Президенин иһинэн норуот хаһаайыстыбатын Академиятын бүтэрбитэ, билигин финансист. Кыра кыыс Надежда Иннокентьевна ХИФУ социальная психология факультетын бастакы выпускницата, сиэн уол Кыйаар М.В.Ломоносов аатынан Москубатааҕы университет механико- математическай факультетын бүтэрэн, аспирант. Сиэн кыыс Айыы Куо ХИФУ финансовай-экономическай факультетын выпускницата, магистратураны бүтэрбитэ. Кинилэр бары ийэлэрин, аҕаларын, эбэлэрин ааттарынан киэн тутталлар. Күндү киһилэрин кытта биир киһи курдук өйдөһөн, өйөнсөн этэҥҥэ олороллор. Эбээ барахсан билигин сиэннэрэ үлэһит дьон буолан бэйэлэрин олохторун булуналларыгар тирэх буолар.
Дьэ, бу курдук, талбыт идэтигэр олоҕун устата бэриниилээхтик үлэлээбит үтүө киһи, үтүө быраас, үтүө сүбэһит коллега, хорсун ийэ, эбэ, истиҥ дьүөгэ Зинаида Егоровна айылҕата анаабыт маанылаах олоҕор оҕолорун, сиэннэрин, коллективын кытта эрэллээхтик, дьоллоохтук олорор.
Лариса Аввакумова, РФ Суруналыыстарын Сойууһун чилиэнэ, Таатта
|
madlad
|
{}
|
Саха буолан бүтэбит — ТУЙМААДА.RU
Главная страница > ПОЛИТИКА > Саха буолан бүтэбит
12 Июн 2021 tuymaadaОставьте комментарий
Учууталым И.П.Пономарёв суруйуутугар санааларбын салгыы суруйабын.
Суверенитет туһунан хара ааныттан сымыйа диэн аһаҕастык этэрим, Б.Н.Ельцин билбэтэ кэлиэ дуо, күлүү гынан “төһөнү ыйыстаргытынан ылан көрөөхтөөҥ” диэбитэ ону туоһулуур дии! Биһиэхэ былааска олорор дьон уонна кинилэр аймахтара ой-бото өлүүскэҕэ (приватизация) тиксибиттэрин ким билбэтий-көрбөтүй? Дьон көнөтө, көнтөрүгэ кур бэйэбит көммөккө олорон хааллахпыт.
Дьон көнөтүн, көнтөрүгүн “хайа муҥун, оттон холумтан иннигэр сылдьыбыттар үтэһэлэрэ туолан, туораан биэрдэхтэринэ биһиги күммүт-күөнэхпит тахсаа ини” диэн алы гынабын.
Башкирдар, татаардар өмүрэх курдук сопхуостарын ыһан үрүө-тараа тарҕаспатахтара, күн бүгүнүгэр диэри чэчирээн олороллорун истэбин. Бу улахан омуктартан Чечня сэриитигэр биир даҕаны байыаннай саа тутан кыттыбатаҕа. Шариат сокуона көҥүллээбэт диэн матыыптаан.
Дьыала ис биэтэһин билбэт дьон “90-с сылларга оннук куһаҕаннык, маннык дьадаҥытык олорбуппут” дииллэр. Үөгүлүүр, хаһыытыыр харчы ол кэмнэргэ алмаастан-көмүстэн киирбитин бэлиэр умуннугут дуу? Ю.Н.Прокопьев Хаҥаласка сылдьан «Саха сиригэр үс бүддьүөт баар буолла – официальнай, внебюджетные ассигнования уонна иэмэ-дьаама биллибэт саарбах фондалар тэрилиннилэр» диэбитин эт кулгаахпынан истибитим.
Тыый доҕор, суверенитеттаах дьон оттон омоллоон олоҕун олордохпут, ый ыһыаҕын ыстахпыт дии! Туоннанан (?!) көмүһү умна илик инигит? Алын араҥа киһитэ ыал устун барыахпын ынахтарым абыраан тураллар. Биир киилэ үүппүн икки бухааҥка килиэп сыанатыгар батарар этим. Күн бүгүнүгэр 100 солк. буолар ини лиитэрэ үүтүм, бу кыра дуо саха киһитигэр. Өссө ынаххын үчүгэйдик көр, аһат уонна барыыста киллэрин диэн төбөҕө 35 тыһ. биэрэр буоллулар дии, быйылгы дьылтан.
Мин саҥарылла-саҥарылла, үөҕүллэ-үөҕүллэ санныбынан сүгэн, автобуска тиэллэн үүппүн батарар этим. Ээ, биһиги култуурнай иһиттээх үүтү, кэлии үүтү атыылаһабыт диэн киэбирэр дьон элбэх этилэр. Бэйи эрэ, үүт хас күн аһыйбакка турарый диэн ыйыттахха, билбэт муҥнаахтар өссө элбэх этилэр. Хам-хаадьаа даҕаны буоллар син өйдөөх, үтүө ыаллар бааллара Покровскайга. Үлэһит киһини өйүөххэ, үүтүн атыылаһыахха диэн өйүүллэрин, ама, хайдах умнуомуй? Аны туран биир кууруссаны ииппэтэх, ынах хайа өттүнэн ыанарын билбэт Россия үтүөлээх фермердэрэ эмиэ Покровскайга баалларын билэбин. Сатаа даҕаны саһыл саҕалан, бай-тай сирэйгин буорга даҕаны анньан туран диэн ыҥырыы баарын умна илик инигит?
Ф.С.Тумусовы Селекционнайга быыбардааччылардыын көрсө кэлэ сырыттаҕына «Эһиги пятай колонна дьоноҕут быһыылаах, САПИ, САЮРИ диэн омуктуу ааттааххыт, сахалыы-нууччалыы аат баранан» диэн өһүргэтэн турардаахпын. Онон куоласпын В.А.Штыровка биэрбитим, адмирал уола Россия патриота буолуохтаах диэнинэн салайтарбытым.
Чоппууска кууруссаны үөрэппэт диэн баар эрээри, мин алын араҥа киһитэ учууталбар үөрэтэр курдук этэбин: билиҥҥи кэм учуонайдарын төрүт итэҕэйимэ, омук тылын билбэт учуонай – учуонай буолбатах диэн сэбиэскэй кэмҥэ көрдөбүл баарын ким даҕаны тохтото, уурата илик эбээт, Иван Петрович! Үүт себестоимоһын сатаан ааҕан таһаарбат учуонайы биир бэйэм бэрт киһигин ээ диэмээри сылдьабын. Сыыппара сымыйата элбэх буоллаҕа, үүт сыатын (жирноһын) хайдах-туох дьаабылаан, уруһуйдаан таһааран үүт туттарааччыга төлүүллэрин ис дьиҥин билэммин кэлэйэн сиргэ силлээн турардаахпын. Сымыйа сыыппараны хатайдаан байбыт-тайбыт, аакка-суолга тиксибит кыыкынайдааҕар элбэҕин бэйэҥ билэн олордоҕуҥ. Покровскайга дьиҥнээхтик үлэлээн аһыыр, о.э. сүөһү көрөн харах таһаарынар дьон бааллара эрээри, күн бүгүнүгэр биир таджик ыала хаалла сүөһүлээх-астаах дэнэр ыал. Дьон сүрэҕэ суох буолла. Дьон найыланна. Уонна киһи киһиэхэ олус кырыктыйда, ордук санаһыы, бэрт былдьаһыы төтөлө суох төлө барда.
Ынахтаах эрдэхпинэ миигин ордук санаан уонна өһөөн “ынахтарыҥ уулуссаҕа сылдьаллар, маҕырыыллар, саахтыыллар” диэн үөҕэр, саҥарар этилэр. Эһиги курдук дармоед буолбатахпын, чиэһинэйдик хара үлэнэн аһаан олорор киһибин, киэбиримэҥ диэн хардарсар буоларым.
35 тыһыынча биир ынах төбөтүгэр босхо кэлэрэ олус үчүгэй диибин. Кылах гыннаран өрдөөҕүтэ ынахха 10 тыһ. солк. биэрбиттэрэ тиийбэт тирии, тарпыт тараһа буолбут тыа киһитигэр мыыныыта суох харчы этэ. Били бириллиэннээх чорооммут курдук биэрбит харчыларын төттөрү көрдөөн ылбаталлар бэрт буолуо этэ. Учууталым саас сааһынан сааһылаан, ханнык даҕаны учуонайдааҕар ордуктук, өйдөнүмтүөтүк быһааран биэрбитэ тоҕо үчүгэйэй. Иван Петрович дьыала ис биэтэһин, үөнүн-көйүүрүн, сыыппаратын сымыйатын билэр буолан суруйарын толору итэҕэйэбин. Биир эмэ таныктаах соҕус «Сахастат» үлэһитэ бу хаһыаты түбэһэ түһэн ааҕара буоллар ньии диэн баҕа санаабын суруйабын эрээри, эрэл суох ээ. Тойон-хотун норуот хаһыатын «Туймааданы» куттанан аахпаттар. Аны туран И.П.Пономарёв миниистир буолуон баҕарар эбит диэн ыйылаһан, ыыстаһан турдулар ээ сорох дьоммут. Мин ытык кырдьаҕас М.Н.Сибиряковы эппэппин.
Иван Петрович курдук чиэһинэй, көнө, билиилээх-көрүүлээх, дьоҥҥо үтүө сыһыаннаах, сааһырбыт даҕаны киһи миниистиринэн үлэлиирэ тоҕо сатаныа суохтааҕый диибин. Учууталым этии эбэтэр тыл дэгэтигэр ити курдук суруйбута буолуо диэн сэрэйэ саныыбын, миниистиргэ наһаа дураһыйбатах буолуохтаах.
Тыа хаһаайыстыбатын министиэристибэтигэр дьон сүүлүгүн, киһи түөкүнүн, албынын талан ылан үлэлэтэр тэрилтэлэрэ буолла дуу диэн ыйытык турара уолдьаспата дуо?
Күн бүгүнүгэр тылга тииһэн амбициялаах, ньоҕой, предприниматель (өрүскэ) дьону өрө тутан маннык олоххо кэллибит диибин. Саахар тойор үлэ киһи аайы тиксибэтэ биллэр, хара үлэни үлэлии үөрэниҥ, киһи баайыгар, киһи ордугар ымсыырымаҥ диэн үөрэҕэ суох саха оҕонньотторо үөрэтэр буолаллара тыаҕа оттоһо сырыттахха.
Саха сирин иччилээн олорор, киэҥ сиринэн тарҕанан олорор олохтоох омуктар биһиги сахалар буоллахпыт. Тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар сүрүн идэбитин сүтэрдибит даҕаны эстэр-быстар аакка барарбыт ыраахтан буолуо суоҕа. Төрүт сирбититтэн, төрүт дьарыкпытыттан, төрүт аспытыттан тэйдибит, араҕастыбыт даҕаны саха буолан бүтэбит.
И.П.Пономарёв суруйуутун толору биһириибин, ылынабын, сөбө бороҕон диибин. Учууталым көрдөһүүтүн ылынаҥҥыт – суруйуҥ, санааҕытын аһаҕастык этиҥ диэнинэн сурукпун түмүктүүбүн.
23 Дек 2020 tuymaada
9 Фев 2021 tuymaada
|
madlad
|
{}
|
19:45, 9 Тохсунньу 2020 барыл
1508 баайт эбиллибит , 2 сыл ынараа өттүгэр
17:41, 9 Тохсунньу 2020 барыл (уларыт)
19:45, 9 Тохсунньу 2020 барыл (уларыт) (төнүн)
Томограапыйа куустээх хаачыстыбаннан мэйиини, көҕүс мэйиини уонна араас ис органнары кордорор. Аныгы технология МРТ неинвазивно (хирургическай орооһуута суох) ис органнын улэтин чинчийэр - кровоток тургэнин кээмэйдиир, спиномозговой убаҕаһын күрүлгэнин, тканҥа таһым диффузиятын мээрийдиир, мэйии хах араҥатын активациятын кордорор ис органнарар улэлииллэригэр (функциональная магнитно-резонансная томография — фМРТ).
== Ньыма ==
Ядернай магнтитнай дуораан ньымата диэн киһи ис органнарын уөрэтэргэ, эт-хаан тканын төһө водородунан насыщеннайын уонна магнитнай свойстватын уратытытын, араас атом уонна молекула тулалааһын кээмэйдэн көрдөрөр.
== Процедура МРТ иннигэр уонна кэмигэр. ==
Сканирования иннигэр, араас тимирдээх малы, татуировка уонна лекарственнай пластыры устаҕыт. МРТ сканирования түргэнэ 20 мүнүүтэ
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/wiki/Аналлаах:Сравнение_версий/350886»
|
madlad
|
{}
|
Турнөрна таблиця молодөжного Чемпөонату | UA-Футбол
Таблица Молодөжної першостө
Турнөрна таблиця молодөжного Чемпөонату
Сезон: 2016-20172015-20162014-20152013-2014 32-й тур Второй этап. Группа 2 32-й тур Второй этап. Группа 1 31-й тур Второй этап. Группа 1 31-й тур Второй этап. Группа 2 30-й тур Второй этап. Группа 1 30-й тур Второй этап. Группа 2 29-й тур Второй этап. Группа 1 29-й тур Второй этап. Группа 2 28-й тур Второй этап. Группа 1 28-й тур Второй этап. Группа 2 27-й тур Второй этап. Группа 2 27-й тур Второй этап. Группа 1 26-й тур Второй этап. Группа 1 26-й тур Второй этап. Группа 2 25-й тур Второй этап. Группа 1 25-й тур Второй этап. Группа 2 24-й тур Второй этап. Группа 1 24-й тур Второй этап. Группа 2 23-й тур Второй этап. Группа 1 23-й тур Второй этап. Группа 2 22-й тур Основной этап 21-й тур Основной этап 20-й тур Основной этап 19-й тур Основной этап 18-й тур Основной этап 17-й тур Основной этап 16-й тур Основной этап 15-й тур Основной этап 14-й тур Основной этап 13-й тур Основной этап 12-й тур Основной этап 11-й тур Основной этап 10-й тур Основной этап 9-й тур Основной этап 8-й тур Основной этап 7-й тур Основной этап 6-й тур Основной этап 5-й тур Основной этап 4-й тур Основной этап 3-й тур Основной этап 2-й тур Основной этап 1-й тур Основной этап
Турнөрна таблиця Дублери
|
madlad
|
{}
|
Александра Бочкарева-Иннокентьева: «Үлэлии олорон атын үйэҕэ тиийэбин...» | КИИН КУОРАТ
Александра Бочкарева-Иннокентьева: «Үлэлии олорон атын үйэҕэ тиийэбин...»
Бүгүҥҥү дьоруойбун кытта Саха сирин Худуоһунньуктарын сойууһун үбүлүөйдээх дьоро киэһэтигэр билсибитим. Кини сэһэргиирин истэ туран, тулабытыгар буола турар сугулааны умна быһыытыйбытым. Биһиэхэ быыстапкаҕа мустубут да дьон мэһэйдээбэтэхтэрэ. Биир хартыына кэпсээниттэн саҕыллан тахсыбыт сэһэргэһии оннук кэҥээн-дириҥээн, силистэнэн-мутуктанан барбыта.
Арассыыйа Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, СӨ искусстволарын үтүөлээх деятелэ Александра Самсоновна Бочкарева-Иннокентьева – “Киин куорат” хаһыат бүгүҥҥү ыалдьыта.
Биир хартыына кэпсээнэ
– Александра Самсоновна, “Уруу ыһыаҕа” хартыынаҥ туһунан ааҕааччыларга сиһилии кэпсиэҥ дуо?
– Устудьуоннуу сылдьан 1980 сыллаахха Чөркөөх музейыгар дипломнай үлэм тиэмэтин көрдөөн, таҥаһы-сабы көрө тиийбитим. Былыргы иистэнньэҥнэри олус сэргиир этим. Дмитрий Кононович (Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон, саха норуодунай суруйааччыта – Аапт.) миэхэ сүктэр кыыс таҥаһын көрдөрбүтэ. Онтон ыла уруу туһунан элбэҕи билиэхпин-көрүөхпүн, хасыһыахпын баҕарбытым. Ааспыт үйэҕэ матырыйаалы буларга уустук этэ. Тоҕо диэтэххэ аныгылыы истииллээх, кэнсиэркэ кэтэр эрэ таҥаһы тиктэллэрэ. Билиҥҥи курдук сиэдэрэйдик оҥостубаттара.
Дьиҥэр, бу үлэбин 1998 сыллаахха саҕалаабытым. Ол эрээри билиим-көрүүм таһыма өссө да кыра эбит диэн санааҕа кэлбитим. Аны туран, хартыынам 2х3 миэтэрэ кээмэйдээх. Онно сүүһүнэн киһини оҥоруохпун, хас биирдии уобарас турар сирин учуоттуохпуон наада этэ. Киһи хараҕа хаҥастан уҥа көрөр. Ол иһин сүктэр кыыс дьоно уҥаттан хаҥас диэки утары кэлэн иһэллэр.
Уруу сиэрэ-туома олус элбэх эбит. Билсиһииттэн, илии охсуһууттан саҕалаан. Бу уолбут кыыһын арыаллаан иһэр. Кийиит кыыс атын 9-10-наах кыргыттар тутан тураллар. Сэргэни көрүҥ эрэ, аттан да намыһах. Сүктэр кыыһы абааһы хараҕыттан харыстаан маннык оҥороллор эбит.
Баай ыал кыыһа буолан, аҕыс арыалдьыт кыргыттардаах, тоҕус уолан уолаттардаах. Бары кинини кытта хаалаллар эбит.
Былыргы өбүгэлэрбит таҥастара-саптара олус сиэдэрэй, кэрэхсэбиллээх. Манна 16-с үйэттэн 19-с үйэ бүтэһигэр диэри таҥастары булан уруһуйдаабытым. Матырыйаал көрдөөн, Саха сирин араас музейдарын кэрийбитим.
Былыргы дьон наһаа уһун сону кэппэттэр. Өбүгэлэрбит күннээҕи олохторугар, айаҥҥа табыгастаах таҥаһы тиктэллэрэ. Ити кэнники, 19-с үйэттэн нууччалары үтүктэн, улахан, уһун таҥаһы кэтэр буолбуттар.
Хартыынаҕа баар дьон таҥастара бэйэ-бэйэлэригэр маарыннаспат. Манна Иохельсон экспедициятын матырыйаалларын туһаммытым. Кини 1902 сыллаахха Боотуруускай улууһугар кэлэ сылдьыбыта. Ол сүүрбэччэ сыарҕанан тиэйэн илдьэ барбыт матырыйаалларын профессор Зинаида Ивановна Иванова-Унарова Нью-Йорк куоракка бара сылдьан түһэрбит хаартыскаларын туһаммытым. Бу хартыынам туһунан суруйуум кыра монография курдук буолбута.
Аны туран, үлэбэр саха дьонун олоҕун-дьаһаҕын, күннээҕи түбүгүн-садьыгын, туттар тэрилин көрдөрөр санаалааҕым. Холобур, ат ыҥыыра, талкы, балыктыыр тэрил уо.д.а. Оҕолор дьарыктара эмиэ болҕомтоҕо ууруллубута. Үөрүүнү-көтүүнү тиэрдэр эмиэ туспа. Ол хомуһун туппут кыыс турар. Көр эрэ, бу оҕонньору, хайдах курдук сэргээн турарын. Итиннэ кэннинэн турар киһи уобараһа эмиэ көстөр буолуохтаах диэн санааны тутуспутум.
Былыр баай саха уһун баттахтааҕа. Үстүү, оннооҕор тоҕустуу суһуохтаах буолар эбит. Кыргыһа баралларыгар оройдоругар тимиринэн туттаран кэбиһэллэрэ. Ол булуллубут көмүүлэртэн көстүбүтэ. Онон манна баар эр дьон бэргэһэлэрэ үрдүк, хороҕор.
Сыылынайдар баалларын бэлиэтээн, арыый бааһынай дьону эмиэ киллэрбитим.
Сахалар уот оттор анал сирдээх буолаллар эбит. Бу алгысчыт Үрдүкү Айыылартан көрдөһө-ааттаһа турар гына оҥорбутум. Кэлии дьонтон уонна олохтоохтортон биирдии уол туостаах саһаҕаны уматан баран тэҥҥэ сүүрэллэр. Ол уоттарын биирэ үөлэһинэн, иккиһэ аантан туран эрэ холумтаҥҥа быраҕаллар. Дьиэ иһинээҕи холумтаҥҥа барыта бэлэмнэнэн турбут уот умайан тахсыахтаах. Хап-хара буруо таҕыстаҕына эбэтэр умайбатаҕына, кийиит дьоно эргиллэ түһэллэр да, төттөрү бараллар. Кыыспыт манна дьоло суох буолар диэн тойоннууллар эбит. Үрүҥ буруо унааран таҕыстаҕына, үөрэ-көтө аттарыттан түһэллэрэ. Кыыспыт сэргэни үстэ эргийэн баран, күөх от устун барыытыгар биир дьахтар кинини арыаллаан киллэрэрэ. Ол истэҕинэ киис, хара, кыһыл саһыл тутуурдаах кыргыттар кыттыһаллар, икки өттүттэн сэлэлии хааман кэлэллэр уонна күндү түүлээхтэрин уурталыыллар. Уолаттар эмиэ анараа өттүттэн кэлэллэр. Кыргыттар балаҕаҥҥа киирэр ааны ураһалыы тутан турар чэчирдэрин арыаллааччы дьахтар таарыйбакка, төҥкөйөн, иһирдьэ ааһар. Кини кэнниттэн кийиит кыыс түөһүнэн силэйэн киирэр. Ол аата дьоммуттан-сэргэбиттэн араҕыстым диэн суолталаах. Балаҕаҥҥа киирэн, бэйэтин кэһиитин, бэлэҕин-туһаҕын уурталыыр. Онтон бары тахсаннар ураһаҕа бараллар. Кыыс бастакы аал уотун оттуохтаах. Онуоха барыта бэлэмнэнэн турар. Долгуйара, кыбыстара ханна барыай. Бу кэмҥэ олохтоох билгэһит эмээхситтэр хайдах кыыс кэлбитин сылыктыыллара.
Ол чэчиринэн симэммит икки улахан баҕах турар. Ити улахан баай ыал оҕолоро холбоһоллоругар оҥоһуллар эбит.
Ыраахтан-чугастан атынан, оҕуһунан айаннаан кэлбит олохтоохтор аймахтара астарын-үөллэрин тиэйэн кэлэллэрэ. Ол курдук хас эмэ күннээх уруу буолара.
Саха иһитин-хомуоһун көрдөрөр, бэл, быычыкаайык оҕуруону оҥорор үгүс сыраны эрэйэр. Ол курдук сүүрбэччэ сыл үлэлээбитим.
– Хартыынаҕар хас киһи баарый? Бу дьон прототиптардаахтар дуо?
– Аахпатаҕым. Сорох дьон анаан-минээн ааҕаллар этэ. Сүүстэн тахса дииллэрэ. Сүөһүлүүн, сылгылыын элбэх буоллаҕа.
Прототиптар диэ... Син кыралаан бааллар (күлэр). Урут наһаа үчүгэйдик хаартыскаҕа түһэрэр дьон олоро сылдьыбыттар эбит. Кинилэр үлэлэринэн сирдэтиммитим. Сорох предметтэри дьиҥ олохтон ылан уруһуйдаабытым. Холобур, эһэм сундуугун оҥорбутум уонна ити чурапчылар көһөрүүгэ айаннаабыт тэлиэгэлэрин майгыннаппытым.
Холустабар бэйэм режиссербун
– Хартыынаҕа хас биирдии персонаж бэйэтин оруолун толорор эбит...
– Мин дьоллоох киһибин дэнэбин. Кураанах холустаҕа бэйэм тугу санаабыппын, толкуйдаабыппын түһэрэбин. Ол аата режиссербун, туруорааччыбын, сценариспын, көстүүм бэрийээччибин. Аны туран, үлэлии олорон ханнык эрэ атын үйэҕэ тиийэн хаалыахпын сөп. Холобур, манна 16-с, 19-с үйэлэр атмосфераларыгар киирэн үлэлээбитим.
Историческай тиэмэ уустук, онон ылсар киһи аҕыйах. Билигин суоҕун кэриэтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ, ирдэнэр буолан, син суруйаллар этэ. Кэнники түргэнник атыыга барар үлэни оҥоро сатыыллар. Хас биирдии киһини сиһилии ойуулаан хартыынаҕа үйэтитэр уустук, элбэх билиини, сыраны эрэйэр. Өссө хайдаҕын-тугун үчүгэйдик ис иһиттэн билээри, биир кэмҥэ бэйэм этэрбэс, бэргэһэ тигэн, тирии таҥаһы кэтэн көрө сылдьыбытым.
Маннык ис хоһоонноох хартыынаҕа киһи хайдах даҕаны сымыйалыыр кыаҕа суох. Бу үлэбэр бэс ыйын саҕанааҕы кэм көстөр. Дьиҥэр, былыргы сахалар урууну сүрүннээн күһүн оҥороллоро, от үлэтэ бүппүтүн кэннэ, ас-үөл баар кэмигэр. Баай ыаллар кыахтаах буоланнар, астара-үөллэрэ дэлэйэ, кымыстарын эҥин эрдэттэн бэлэмнииллэр эбит.
Көрүҥ эрэ, маннык сүлүүдэ түннүктэрдээх ураһаны былыр хос-хос-хос эһэм Күүрэй Попов оҥорон Чурапчы Сылаҥныыр суолугар туруорбута үһү. Ону көтүрэн Америкаҕа илдьибиттэрэ дуу, суоҕа дуу, чуолкай биллибэт.
Алгыс Благословение родной земли 2002, х.,м
– Үлэлиир кэммэр бэйэм чинчийээччи оруолун үгүстүк толорбутум. 90-с сыллартан элбэх сири-дойдуну кэрийэн, тыыннаах дьону кытта алтыһан, көрсөн кэпсэтэн, ыйыталаһан, тэтэрээккэ сурунан бэлиэтэнэрим, уруһуйдуурум.
Историческай хартыынаны суруйар худуоһунньук наука үлэһитин курдук хасыһыахтаах, чуолкайдыахтаах. Үлэтэ оччоҕуна биирдэ олоххо тирэҕирбит буолар.
– Ханнык кэмҥэ иэйииҥ уһуктарый, ордук таһаарыылаахтык үлэлиигиний?
– Сороҕор кыл түгэнигэр истибит музыкаҥ эбэтэр ханнык эрэ тыл искэр киирэн иитиллэн хаалар. Ону илдьэ сылдьаҕын, өйгөр оҥорон көрөҕүн, сюжетын толкуйдуугун. Ол барыта ситимнэнэр. Онтон ымпыгар-чымпыгар тиийэ көрдүүр үлэ барар.
– История ханнык кэрдиис кэмин холустаҕа үйэтитиэххин баҕараҕын?
– Бу ыйытыыга чахчы үйэтиппиппин эрэ ааттаталыам. Бастакытынан, бу кэпсээбит “Уруу ыһыаҕа” хартыынам. Иккиһинэн, көһөрүү тиэмэтигэр үлэлээбитим. Мин Чурапчы улууһугар төрөөбүтүм, онон бэйэбэр чугас тиэмэ. Кыра эрдэхпиттэн эбэлэрим сибигинэһэн кэпсэтэллэрин, кимнээх эрэ хоргуйан өлбүттэрин, ону булан ылбыттарын истэрим. Барыта кистэл буолара. Онон тугу өйдөөн хаалбыппын испэр иитиэхтии сылдьыбыт эбиппин. Кэлин оҕо эрдэхтэринэ көспүт уонна улаатан баран дойдуларыгар төннүбүт дьону көрсүбүтүм. Өйдөрө-санаалара ырааһын сөхпүтүм. Онон бу тиэмэҕэ бэһис хартыынабын суруйа сылдьабын. Дойдуларыттан барыыларын көрдөрөр икки үлэлээхпин. Биирин Чурапчы көһөрүүтүн музейыгар бэлэхтээбитим. Ону таһынан сайыҥҥы уонна кыһыҥҥы балыктааһыны. Билигин мантан биэрэктэн барыыларын оҥоро сылдьабын. Ити 1942-1943 сыллар.
Уруккуттан иитиэхтээбит тиэмэлэрдээхпин. Онно сыыйа-баайа матырыйаал көрдүүбүн. Ол олус умсугутуулаах, интэриэһинэй. Олоҕуҥ өссө кэҥииргэ, байарга дылы буолар.
Киһи өйө-санаата хайдаҕый? Наар биир сиргэ бүгэн баран олорбоккун. Олох биир кэм оргуйар. Күннээҕи түбүгүнэн эрэ муҥурдаммаккын ээ. Дьахтар киһи үлэтэ элбэх буоллаҕа. Дьиэ кэргэҥҥэр астыаххын, таҥас-сап сууйуоххун наада. Ол эрээри айар киһи эйгэтэ киэҥ. Элбэҕи ааҕаҕын, көрдүүгүн. Билигин өссө интэриниэт баар дии. Урут библиотекаҕа сылдьан хасыһарым, музейдары эт атахпынан кэрийэрим, дьону кытта кэпсэтэрим. Мин былыргы тиэмэҕэ суруйар буоламмын, үксүн аҕам саастаах дьоннуун көрсүһэрим, кырдьаҕастарым да аҕыйахтара. Сураһан-сураһан, көрдөһөн, айаннаан тиийэрим. Холобур, Чурапчыга иккитэ экспедиция оҥоро сылдьыбытым.
– Бу иннинэ “атыыга түргэнник бардын диэн” этэн аһарбытыҥ. Худуоһунньуктарга бизнес, коммерция диэн кыттыһара хайдаҕый?
– Ити барыта кыһалҕаттан. Киһи барыта айаҕын ииттиэн, дьонун аһатыан, таҥыннарыан, кирэдьиитин төлүөн наада. Оннук үлэлиир киһи айар үлэттэн тэйэн хаалыан сөп.
Миигиттэн атыылаа диэн үгүстүк ыйыталлар, көрдүүллэр. Атыыга диэн биирдэ эмит эрэ оҥоробун. Тоҕо диэтэххэ онно күммүн-дьылбын барыахпын баҕарбаппын. Дьиҥэр, харчы хаһан баҕарар наада. Ол гынан баран, өйүҥ-санааҥ атыҥҥа сылдьар буоллаҕына, бириэмэҕин харыһыйаҕын. Бириэмэ – киһиэхэ саамай күндү баай. Доруобуйа эмиэ ис туруккуттан, өйгүттэн-санааҕыттан тутулуктаах. Киһи тулалыыр эйгэтин бэйэтэ оҥостор. Эйиэхэ хантан да бэлэм эйгэ баар буола түспэт. Дьону-сэргэни кытта алтыһан, күрүөлэнэр курдук оҥостоҕун.
– Сылайар, уостар түгэннэргэр хайдах сынньанаҕыный?
– Бу олоххо киһи санаата түһэр кэмнэрдээх. Ыарыы буулаан, бириэмэҕин сүтэриэххин эмиэ сөп. Мин мастарыскыайбар киирдэхпинэ, олус сынньанабын. Үлэлиирбиттэн сылайбаппын. Бэйэм эйгэбэр киирдэхпинэ, тугу баҕарар кыайар дьикти туруктанабын, онтон дьоллонобун. Талан ылбыт идэбин олус таптыыбын.
«Сууй!» диэн саҥа иһиллибитэ...
– Айар эйгэҕэ сиэтэн, сирдээн аҕалбыт киһиҥ кимий?
– Төрөппүттэрим. Аҕам Самсон Васильевич Иннокентьев ыллыыра, туойара. Кини 1957 сыллаахха Дьокуускай куоракка ыытыллыбыт өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ Нохсоороп ырыаларын ыллаан, лауреат аатын сүкпүтэ. Эбэм Елизавета Васильевна Самсонова латыынныы олус үчүгэйдик суруйара, биир линиянан киһи сирэйин, аттаах киһини кытта оҥорон таһаарара.
Биһиги саҕана ыччат “оскуола-производство-үрдүк үөрэх” диэн санаанан салайтарара. Мин да онтон туора турбатаҕым. Кылааһынан фермаҕа үлэлии тахсыбыппыт.
Ол кэнниттэн СГУ физмат факультетыгар бэлэмнэнии бөлөххө үөрэнэн, туттарсан киирбитим. Онон физика учуутала буолар кэскиллээх этим.
Биирдэ дьүөгэбин кытта музейга барбыппыт. Онно дьон үлэлэрин олус сэргии көрбүтүм. “Мин эмиэ итинник уруһуйдуохпун сөп эбит ээ” диэн санаа олохсуйбута. Дьиҥэр, ол иннинэ уруһуйдаабатах киһи буоллаҕым. Ол кыыһым бэлэмнэнэрин, натюрморт суруйарын көрөрүм уонна үтүктэрим, онтум кырдьык-хордьук маарынныыра. Икки күн устата толкуйга түспүтүм. Уруһуйдуохпун эрэ баҕарар курдук буолбутум. Аны уон оҕолоох ыал улахан оҕотобун. Үөрэхпин бүтэрэн, үлэһит буолан дьоммор көмөлөһүөхтээхпин, бырааттарбын, балыстарбын үөрэттэриэхтээхпин. Киһи үйэтин тухары сөбүлээбэт идэтинэн үлэлээтэҕинэ, дьоло суох буолар диэн түмүккэ кэлбитим. Онон докумуоммун төттөрү ылан баран, олох билбэт үөрэхпэр туттарсыбытым. Оруобуна ол күн эксээмэн саҕаламмыт этэ. Оччолорго художественнай училище Крупская уулуссатыгар турара. Тиийбитим, оҕолор айар сорудахтарын оҥоро сылдьаллара. Натюрморт уруһуйдуохтаах эбиппит – чаанньык, дьаабылыка, тууйас эҥин баара. Харахпар билиҥҥэ диэри көстөр. Аан маҥнайгы үлэм буолан, олус чуолкайдык өйдүүбүн. Мутукча өҥнөөх чаанньыгы кырааскалаан кэбиспитим. Арай көрбүтүм, атыттар уруһуйдара олус дьэрэкээн өҥнөөх. Чаанньыкпар дьаабылыка дьаабылыканан көстөр, ону, ыллым да, кыһыл өҥү эбэ сатаатым, онтум харааран таҕыста. Оннук мучумааннана олордохпуна, кэннибэр “Сууй!” диэн саҥа иһилиннэ. Эргиллэн көрбүтүм, ким да суох. Түгэх кытыыга олоробун. Иһиттиэм-истибэтиэм диэбиттии, үлэбин ыллым да, илии суунар сиргэ сүүрэн тиийэн, кумааҕы лииспин сууйааччы буоллум. Үрдүк үөрэхтэн маттым, ыанньыксыттыы барар эбиппин диэн хараастан, хараҕым ууланан киирэн барда. Онтон киирэн салгыы олорон үлэлээтим. Ааттаах үчүгэй натюрморт тахсан кэллэ. Аля прима диэн тиэхиньикэнэн.
Багдарыын Сүлбэ биэрбит аата
– Псевдонимыҥ туһунан кэпсии түһүөҥ дуо?
– Александра Самсоновна Бочкарева-Иннокентьева диэн толору аатым-суолум олус уһун. Урут Далан ааккын кылгат диирэ, псевдоним толкуйдуу сатыыр этэ.
Сууралдьыма диэн ааты Багдарыын Сүлбэ биэрбитэ. “Боотуруускай улууһа этибит” диэн ыстатыйа суруйан баран, киниэхэ тиийэ сылдьыбытым. Оҕо эрдэҕинээҕи таптал ааппын ыйыталаспыта. Онно кыра эрдэхпинэ аҕам сарсыарда аайы хайдах уһугуннарарын кэпсээбитим. Кини мэлдьи оҕо көтөҕө сылдьара уонна: “Сууракаан суруксут, Сууралдьыма Куо, тураҥҥын оскуолаҕар бар”, – диэн ыллыы-ыллыы киирэн кэлэрэ. Итини кэпсээбиппэр, Багдарыын ойон турбута уонна кумааҕы ылан, каталогтарын хаһыспыта уонна ботугуруу-ботугуруу сүһүөхтэринэн арааран кэбиспитэ уонна: “Эн идэҕин аҕаҥ талбыт эбит. Суурайан оҥорор идэлээх диэн тахсар. Мантан ыла Сууралдьыма Куоҕун”, – диэбитэ. Сууракаан диэн аат үчүгэй диэбиппин, оҕо киэнэ, олус кыччатар диэбитэ.
Псевдониммын соччо ылыммакка сылдьыбытым. Кыралаан хоһоон суруйабын, онон кэлин туһанар буолбутум. Ааппын ити курдук сыыйа-баайа сөбүлээн барбытым.
Дьолбор көрсүбүт дьоммор махтанабын
– Айар үлэһит өйөбүлэ суох сатаммат. Эйигин өйдүүр, күүс-көмө буолар дьонноох буоллаххына эрэ арыллаҕын, айар-тутар кыахтанаҕын...
– Оннук, сөбүлэһэбин. Мин чугас дьонум өйөбүллэринэн үлэлээн кэллим. Кэргэним Радион Николаевич Бочкарев-Иннокентьев — физик, ХИФУ доцена, олус киэҥ билиилээх киһи.
Былырыын баччаларга балыыһаҕа өлөр-тиллэр икки ардынан ыарахан туруктаах сыппытым. Ол кэммэр доҕотторум, аймахтарым бары көмөлөспүттэрэ. Харчы хомуйан, сүүрэн-көтөн, эмп булбуттара. Ол иһин кинилэргэ махталым муҥура суох. Чэгиэн-чэбдик буолуҥ диэн алгыспын ыытабын.
Маны сэргэ, киһи дууһатын байытар дьон баар буолар. Олохпор оннук үтүө дьону кытта алтыспыт дьоллоохпун. Василий Яковлев-Далан курдук улуу киһи мэтириэтин уруһуйдаабытым, кинилиин көрсөн, кэпсэтэн, элбэҕи билбитим. Дмитрий Кононович Сивцев-Суорун Омоллоон күн сириттэн күрэниэр диэри ыалдьыттаан, кэпсээн-ипсээн барара. Тыл үөрэхтээҕэ, историк Гаврил Васильевич Попов Кудаҥса туһунан матырыйаалы көрдүүрбэр олус көмөлөспүтэ.
Саха дьонугар бэйэ бодобутун тардынан, сиэрдээхтик туттан сылдьыахха, тылбытын харыстыахха диэн баҕа санаабын тиэрдэбин. Төрөөбүт тылбыт – сүрүн баайбыт, өбүгэлэрбитин кытта ситиммит. Мин 1504 сыллаахтан бэйэм төрдүлэрбин билэбин диэн киэн тутта кэпсиибин. Бу силиһим-мутугум, өйөбүлүм, тирэҕим. Улуу Кудаҥса, Батас Мөндүкээн – мин төрдүлэрим.
– Пандемия кэмигэр хайдах үлэлээтиҥ? Хааччахтааһыҥҥа төһө хаайтардыҥ?
– Айар эйгэ дьоно дьоллоохпут: өйбүтүнэн туохха да хаайтарбаппыт. Ол эрээри пандемия син биир охсуулаах буолла. Урут доҕотторбутун кытта быыстапкаларга, пленергэ сылдьар этибит. Ону суохтуубун. Киин куораттарга улахан быыстапкалары тиийэн көрүөхпүн баҕарабын. Төһөнөн элбэҕи көрөҕүн, биир идэлээхтэргин кытта алтыһаҕын да, оччонон ыатарарыҥ, ырытарыҥ элбиир, билииҥ-көрүүҥ кэҥээн, байан иһэҕин.
– Александра Самсоновна, сэргэх кэпсээниҥ иһин махтанабын. Кэлэн иһэр Саҥа дьылынан эҕэрдэлиибин, бары үтүөнү-кэрэни, айар үлэҕэр ситиһиилэри баҕарабын. Саха норуотун историятын, олоҕун-дьаһаҕын, култууратын холустаҕар үйэтитэ тур!
|
madlad
|
{}
|
Киһитийии — Бикипиэдьийэ
Киһитийии диэн киһи этин-сиинин тупсуута, киһилии көрүҥнээх буолуута ааттанар.
“Туох барыта икки өрүттээх” диэн этиигэ киһи бэйэтэ эмиэ сөп түбэһэр. Этэ-сиинэ бастакы өрүтэ буоллаҕына, иккис өрүтэ өйө-санаата буолар. Уһун үйэлэргэ үлэ көмөтүнэн араас кыыллар киһилии көрүҥнээх буола уларыйыыларыттан киһитийии үөскээбитэ. Бу кэмҥэ киһи өйө-санаата сайдан киһи буолууну ситиһэр кыахтаммыта. Киһилии майгы диэн уонунан тыһыынчанан сылларга кыыллыы майгыттан сайдан, тупсан үөскээбит үчүгэй, эйэни үөскэтэр, үлэни-хамнаһы сайыннарар өй-санаа, майгы буолар.
Кыыллыы майгы уһун үйэлэргэ тупсан, сайдан иһиитэ аан маҥнай киһитийиини, ол аата кыыл курдук көрүҥнээх буолан баран киһилии майгылаах буолууну үөскэтэр, онтон салгыы сайыннаҕына, этэ-сиинэ өссө тубустаҕына уонна өйө-санаата тупсан эйэлээх буолууну билиннэҕинэ, оҥорор быһыылара тубустаҕына киһилии быһыылаах киһи үөскээн сайдар. Билигин киһи өйө-санаата сайдыыта киһитийии таһымын быдан ааһан турар. Дьон эттэрэ-сииннэрэ сайдыыта, тас көрүҥнэрэ тупсуута сайдыылаах дойдуларга үчүгэйи аһара баран кэрэ диэн быһаарыыга тиийэн эрэр. Онтон өйө-санаата сайдыыта үчүгэй киһи таҥаралар көмөлөрүнэн үчүгэй киһи буолуу таһымын ситиһэн сылдьаллар.
Киһи буолуу, киһилии быһыыланыы эйэни үөскэтэр майгы буолар. Эйэҕэ сэрэхтээх, кыһамньылаах, харыстабыллаах сыһыан наада буоларын киһилии майгы үөскэтэр. Эйэҕэ сыһыан уратыларын сахалыы эйэ-нэм диэн этии биллэрэр. (1,39).
Сахалар киһи буолуу үөрэҕин оҕону үөрэтиигэ туһаналлар. Киһи буолуу диэн эттэххэ киһилии көрүҥнээх буолан баран киһилии майгылаах, быһыылаах диэн өйдөбүллэнэр. Оҕо улаатан иһэр өйө-санаата киһи буолууну ситиһэрэ өйө-санаата сайдыытыгар, тупсуутугар, үчүгэйи уонна куһаҕаны таба арааран олоҕор туһанарыгар, тугу барытын киһи оҥорорун курдук оҥороругар сөп түбэһэр. Киһи буолуу сүрүн сыалынан куһаҕан санаалартан ыраастаныы, умнуу, хаалларыы буоларын куруук туһана сылдьыахпыт этэ. (2,56).
Киһи сирдээҕи, Орто дойдутааҕы олоҕо киһи буолууну ситиһэн киһи быһыылаахтык олоҕу олоруунан бүтэр. Киһи өллөҕүнэ, өйө-санаата туспа баран Үөһээ дойдуга ыһылыннаҕына биирдэ айыы буолар. Айыы диэн тыл тыыннаах дьоҥҥо анаан этиигэ туттулубат. (3,71). Тыл үөрэхтээхтэрэ, суруйааччылар, учуонайдар айыы диэн тылы элбэхтик этэллэрэ, алгыска туһана сатыыллара сахалыы өй-санаа үөрэҕин букатын билбэттэрин биллэрэр.
1. Каженкин И.И. Тыл – санааны салайар. – Дьокуускай: Триада, 2003.- 76.
2. Каженкин И.И. Киһи буолуу. – Дьокуускай: Издательский дом “Якутия”, 2005. – 80 с.
3. Каженкин И.И. Үрүҥ айыы буолуу. – Дьокуускай: ГУ РИМЦ, 2006. – 88 с.
Төрдө — «https://sah.bywiki.com/w/index.php?title=Киһитийии&oldid=331045»
Бу сирэйи бүтэһигин 23:19 24 Олунньу 2017 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
Опубликовано: 02.07.2020. Просмотров: 839
Опубликовано: 01.07.2020. Просмотров: 1765
Опубликовано: 29.06.2020. Просмотров: 1826
Опубликовано: 28.06.2020. Просмотров: 828
Опубликовано: 22.06.2020. Просмотров: 1689
Опубликовано: 21.06.2020. Просмотров: 4818
Опубликовано: 20.06.2020. Просмотров: 474
Опубликовано: 19.06.2020. Просмотров: 1496
Опубликовано: 18.06.2020. Просмотров: 1024
Опубликовано: 17.06.2020. Просмотров: 697
|
madlad
|
{}
|
Хайдах-туох олороҕун, алмаастаах Мииринэй? Олохтоох киһи хараҕынан анаарыы
Биһиэхэ, Мииринэй оройуонугар, алмааһы сэргэ ньиэп уонна гаас хостонор. Уматык “НГДУ Восточная Сибирь” утумуттан “Сила Сибири” кытта холбоһон, Кытайга тиийэ суккуллар. Бүлүү ГЭСин күрүлгэниттэн уонна Светлэйдээҕи ГЭСтэн, уопсайа, 730 МВ кыамталаах дохсун уот күүрүүтэ оҥоһуллар. Ол сэттэ оройуону, ол иһигэр “Сургутнефтегаһы” уонна “Трансниэби” хааччыйар.Ону тэҥэ манна – авиация уонна соҕурууттан ындыы тиэйиитин, суол-иис түмүллэр киинэ.Туох баар ис-тас хааччыйар эйгэни аахтахха (инфраструктура, логистика), бырамыысыланнас биллэ сайдыбыт, сайдар сиригэр олоробут.Ол эрээри, биллэрин курдук, киин сирдэртэн – Дьокуускайтан уонна Иркутскай уобалас Усть Кутуттан букатын чиэски сиргэ баарбыт. Уопсайынан, суолун-ииhин туруга ирдэбилгэ төрүт эппиэттээбэт эбитэ – сүрүн мэһэй, харгыс.
Мииринэй атын улуустары, ыаллыы сытар уобаластары кытта сибээһэ мөлтөх. Кыһыннары-сайыннары харгыһа суох сылдьар айан суола сол да суох. Онон күчүмэҕэйдэри көрсөбүт.Итинтэн сиэттэрэн, алмаастаах кыраай инникитэ хайдах буолуой диэн ырытыыга, бэйэм көрүүбүн үллэстэбин.Мииринэй үрдүк хамнастаах үлэтигэр Удачнай хайаны байытар кэмбинээтиттэн уратыга алмаас салаатыгар үлэ көстөрө уустук.«МИР» рудник сабыллан, Мииринэй ХБК автобазатын “чээрэтэ” эрэ хаалбыта. Урууданы үһүс баабырыкаҕа “Интертэн” уонна “ВГ” бириискэтиттэн тиэйэр дьоҕус технологическай тыраанспар базата арай баар.
Үөрүүлээҕэ, Дьарыктаах буолуу Киинигэр ньиэп-гаас тэрилтэлэригэр үлэ тахсыталаан эрэр эбит.
Холобур, ааспыт бээтинсэҕэ, «Таас-Юряхнефтегаздобыча», «РНГ»(“Роснефть” тэрилтэлэрэ), “НГДУ Восточная Сибирь» хампаанньалартан бакаансыйа арааһа кииритэлээбит.Ол эрэээри онно үрдүкү идэтийиилээх исписэлиистэр эрэ ботуччу хамнас аахсар кыахтаахтар.
Сахалар нус-бааччы, сылаас, чуумпу усулуобуйаҕа үөрэммит дьоммут. Орто Азия дьонун курдук быраҕыллыбыт даачаҕа, тимир оһох оттунан, эбэтэр уопсайдарга, бараактарга симиллэн олоруон баҕалаах көстүбэтэ буолуо.Онон олорор дьиэ чааһын билиһиннэрдэхпинэ табыллар.2009 - 2012 сс Мииринэйгэ кыбартыыра сыаната Дьокуускайтан, ортотунан, икки бүк чэпчии сылдьыбыта. Ол кэнниттэн үрдүү сылдьан баран, аны, 2017 сыл күһүнүттэн, дьиэ атыылаhааччы ахсаана букатын аҕыйыыр аатыгар барда.
Атырдьах ыйын туругунан, ортотунан эттэххэ, 21.кв. уопсай иэннээх биир хостоох дьоҕус кыбартыыра (“малосемейка, малая сторона”) – 1 мөл. 500 тыhыынча, 2 хостоох таас дьиэ – 3 мөл. солк., 3 хостоох дьиэ – 2 мөл 800 тыһ. солк. сыанаҕа тураллар.
Онуоха 3 хостоох кыбартыыра хомунаалынай төлөбүрэ, кадаастыр сыанатыгар олоҕуран төлөнөр нолуок хомуура сиэрэ суох улаатан, атыылаһааччы мэлийдэ бадахтаах.Уопсайынан, Мииринэйгэ хамсаабат баай эрэйдээхтик атыыланар.Баҕар, мантан күһүн сыана үрдүө.Интэриниэккэ, бассаапка уонна олохтоох хаһыаттар атыы-эргиэн туһунан биллэриилэригэр тахсар дьиэ сыаната – дьиҥ баар көрдөрүү буолбатах. Атыылыан баҕалаах дьон этэр сыаналара тахсар. Үгэс курдук, соҕуруу көһөөрү сорунар дьон ыарахан сыанаҕа батараары өр күүтээччилэр. Биллэриилэрин хас да төгүллээн биэрэллэр.
Мииринэй хамсаабат баайын дьаhайар ааҕыныстыбатыгар риэлтордар көстүбэттэр. Дьиэ сыаната Арыылаахха, Алмазнайга, уруккутун курдук, үрдүгэ суох. Чернышевскайга ким да наадыйбат.Светлэй бөһүөлэгэр да дьиэ атыылаһа сатаабаттар.Хас да сыллааҕыта Светлэйгэ 2 хостоох таас дьиэни 800 тыh. – 1 мөл. 200 тыh. солк. батара сатыыллара. Билбэккэ сыанаҕа ылан кэбиһэн эрэйдэнээччилэр бааллар.Бүлүүчээн, Кириэстээх, Куокуну, Тойбохой олохтоохторо Светлэйгэ ыарахан сыанаҕа ылан баран, кэмсинэллэрин билэбин.Бу кэриэтэ Мииринэйгэ, Дьокуускайга, Хатаска, Намҥа, Покровскайга атыылаһыахха баара дэһэллэр.Дьэ, оттон Удачнайга дьиэ сыаната эмискэ үрдээн, Мииринэйгэ тэҥнэстэ.Дьон кэлиитэ элбээн, кыбартыыраларын биир ыйга 38-40 тыһ. солк. тиийэ куортамнааччылар бааллар. Онтулара былдьаһыгынан барар! Үөһээ Муунаҕа алмаас хостонон эрэрэ, «Удачнай» шахтатын тутуута сотору киириэхтээҕэ итиннэ сүрүн төрүөт буолар. Мииринэйгэ дьиэ сыаната сөҕүмэрдик кыччаабытын таһынан, атыылаһааччы хара баһаам.Урукку өттүгэр туох да өрөмүөнэ суох кыбартыыраны бас быстар сыанатыгар батарар буолаллара. Билигин дьон ону билэн, сэрэнэр-сэппэнэр буолла. Материкка, дойдуларыгар букатыннаахтык бара охсоору ыксыыр буолбута да сыана түһэригэр көмөлөстө.
Саҥа тутуу ороскуоттаах
Мииринэйгэ олорор дьиэни тутар ыараата. Ленинград бэр. уонна Московскай уул. силбэһиилэригэр саҕаламмыт 197 кыбартыыралаах дьиэ тутуута биллэ бытааран, салалтаттан “мөҕүлүннүлэр”. Быйыл 14-с кыбаарталга учууталларга диэн, 9 этээстээх дьиэ тутуллар. Матырыйаал, ону аҕалыы сыаната, быһата, ороскуота улаатта. Холобур, сиэмэнтэни Мохсоҕоллоохтон тиэйэллэрэ. Билигин, сүрүннэн, Усть-Куттан тиэйэр буоллулар.Мииринэйтэн Ленскэйгэ диэри – 241 биэрэстэ. Аны, туох баар дьиэ тутуутун чааһа – түннүк, аан, тимир-былаастык, элиэктирикэ-автоматика устуукалара, сантехника, хаабыл – Өлүөнэнэн айаннаан, Усть-Куттан тиэллэллэр.Дьиэ сыаната үрдүө дуо?Үрдүөн да, кыччыан да сөп. Балаһыанньа халбархай. Билиҥҥитэ атыылаһааччы атыылааччыттан лаппа аҕыйах.2 этээстээх, элбэх кыбартыыралаах мас дьиэлэргэ ыксаабыт эрэ дьон саантыыр. Онон сыананы түһэттэрэн баран атыылаһар сөптөөх. Бу дьиэлэр 80 %-анара хара муосталарыттан саҕалаан олус эргэрэн, көөрөттөллөр. Сорохторо феноллаахтар.Онон чааһынай, бэйэтэ кэҥэс тиэргэннээх, гараастаах, гаастаах, толору хааччыллыылаах саҥа эбэтэр ортоһуор туруктаах дьиэни ыларга сүбэлиибин. Сыымайдааҥ, түһэрсиҥ. Миэбэллэрэ, оһохторо дьиэ сыанатыгар киирсэрин туруорсуҥ. Таас дьиэ сыаната түспүтүн умнумаҥ.Мииринэй эдэр киһи үйэтин моҥуур куората буолбатах. Үп-харчы мунньунан баран, атын сиргэ көһүөххүтүн сөп. Краснодарга, Питергэ, Ставропольга, Новосибирскайга барыталаабыт олохтоох дьон кэмсиммэттэр. Онно сыана удамыр, олорорго табыгастаах, барыстаах.Мииринэйи кыаҕырарга тирэх оҥостор былаһаакка быһыытынан сыаналыыбын. Быстах да кэмҥэ олорорго бэртээхэй куорат. Толору инфраструктуралаах, аэропуордугар «Боинг» сөмөлүөт түhэр балаhалаах, «Бүлүү» федеральнай айан суоллаах, атыы-эргиэн кииннэрдээх, дьон сынньанарыгар тоҕоостоох усулуобуйалаах, киинэ-тыйаатырдаах, араас омук аһын астыыр кафелардаах.Сэдэх, тэхиниичэскэй идэлэргэ үөрэтэр, бэл, “Роснефть” кафедралаах политехническай институттаах. Эрэгэйиэн таһымнаах тэхиниичэскэй орто идэни биэрэр үөрэх кыһалардаах, УККлаах.«Роснефть» самалыга - «РНГ», «НГДУ Восточная Сибирь»(Урукку «Иирэлэхниэп») Мииринэйгэ офистаннылар.Мииринэй тулатыгар ньиэптээх, гаастаах сири баhылааhын барбыта ыраатта. «ЯТЭК» тэрилтэтэ баар. Манна аҕыйах да буоллар ньиэп-гаас үлэтигэр Дьокуускайтан тиийэ кэлэн баахта ньыматынан үлэлиир дьон баар.
Бүлүү сүнньэ Дьокуускайга көһөр
Билигин да дьон атын улуустарга көһүүлэрэ салҕанар.Сунтаардар, холобур, ньиэби көрдүүр геологияҕа ыктаран эрэллэр.Саха сирин киинигэр көһөр баҕаланаллар. Ону баара Дьокуускай куорат туолан олорор. Үлэ суоҕун тэҥэ. Хамнастара да үрдүгэ суох.Оттон Мииринэйгэ оробуочай идэлээх, сатабыллах киhи түргэнник көнөр кыахтаах. Ити гынан баран саха дьонун санаатын табар, түптээх үлэ мэлигир. Бырамыысыланнастан ыраахпыт, модун тиэхиньикэни билбэппит сыттаҕа. Онон күрэстэһэр кыах суох.
Дьокуускайтан да уунан үлэлээҥ
Уруккута буолбатах, ньиэп-гаас тэрилтэлэригэр үлэлиир кыах баар.
Ол эбэтэр, 45 күн баахтанан үлэлээн баран, 45 күн сынньанаҕын. Айан ороскуотун үлэлэтэр тэрилтэ уйунарын ситиһиҥ.
Мииринэйтэн Таас Үрэххэ диэри баахта массыыналара босхо таһаллар. Мииринэйтэн Дьокуускайга диэри такси син сылдьар. Сыаната 7 тыһ. солк.Онно холоотоххо Айхал, Удачнай диэки аҕыйах такси сылдьар, сыаналара ыарахан.Маны учуоттаан, Дьокуускайтан Мииринэйгэ уонна Ленскэйгэ диэри оптуобустары сырытыннарыахха наада этэ.Мииринэй – материк икки ардыларыгарМииринэй 70 тыh. олохтооҕуттан, сыллата, 6-7 тыh. киһи материкка көһөр. Кинилэри солбуйа 4 тыh. киһи кэлэр: Кыргызстантан, Бүрээтийэттэн, Иркутскайтан, Новосибирскайтан, Кемеровоттан, Новокузнецкайтан, Томскайтан.Быстах олорор буолан, куһаҕан дьиэни чэпчэкигэ атыылаһаллар. Толлубаттар. Билсэр, сибээстэһэр ыырдара киэҥ. Атыылаһааччыны холкутук булаллар, эбэтэр куортамнаһаллар. Үлэ буллахтарына, урууларын, атастарын ыҥырар үгэстээхтэр.
Дьадайыыттан тахсарга уолдьаста
2009-2011 сс. алдьархайдаах кириисис кэллэ диэн ыксатан-халыхынатан, мииринэйдэр дьиэлэрин, даачаларын, аахсыйаларын букатын чэпчэки сыаналарга батарбыттара. Сыаналара түспүт дьиэлэри баара эрэ 30-ча тыh. сыаналаммыт алмаастаах хампаанньа “именной” аахсыйатыгар кэлии дьон кэбэҕэстик атыыласпыттара.Сатабыллаах өттүлэрэ аахсыйа түспүт сыанатын баттаһа, элбэҕи хоторон ылбыттаратар, аахсыйаны «дьэ хоторон-хотордулар».Сорох дьон, уончалыы аахсыйаны чэпчэки сыананан атыылаhан баран, билигин бэйэлэрин билбэттии байдылар.Оттон, Мииринэй олохтоохторо, «Именной» аахсыйаларын 30 – 300 тыhыынчаҕа эрэ батаран баран, билигин “муҥнарын ытыыллар” эрэ.Бу күннэргэ, биир «Именной» аахсыйа сыаната икки мөлүйүөн 600 тыhыынча буолла!Биэстии-алталыы аахсыйаны чэпчэки сыананан мyлчy туттаран ылбыт сорсуннаахтар, билигин ыаратан атыылыыллар.Биhиги дьоммут, хаhан ыараҥнатан-толкуйдаан дьаhаныахтарыгар диэри, баай уччуйар, сыаната түһэр.Уопсайынан, сахалар, быcтах кэм устата, алмаастаах, ниэптээх Мииринэй далбарыттан тиисиhэ, байа-тайа кэлэллэрин хааччыйыах баара.Бу кылгас кэмнэргэ, yлyмнэhэн, ылары ылан хаалыахха баар этэ. Маннык далбар, аны сyyрбэччэ сыл баар буолуо диэн мэктиэ суох.Олох - чыпчылҕан. Ону билинэн туран, yлyмнэhэн, ылары ылан хаалыахха баар этэ. Кэлин, саха эдэр ыччата, Мииринэйгэ кэлиитэ үксээбитин хайгыы эрэ көрөбyн.Кинилэр, манна быстах да кэмнэргэ, байаары-тайаары олохсуйалларын өйyөх тустаахпыт. Дьадайыыттан тахсар уолдьаста. Хаһааҥҥа диэри кэппиэйкэни ааҕыахтаахпытый!
Аны, алмаастаах кыраай киинэ олорор усулуобуйатынан, тупсаҕайынан, ырааhынан, көҕөрдyyтyнэн, айылҕата сымнаhыарынан(Дьокуускайга курдук тоhуттар тымныы, үкэр куйаас манна суох) дьону угуйарын бэлиэтиир оруннаах.
Дьокуускайга холоотоххо, Мииринэй уонна Ленскэй быдан үрдүк хамнастаах, бириэмийэлээх, бонустаах дойдулар.
Кылгас да кэмҥэ кэлэн, эбэтэр баахта ньыматынан үлэлээн, үптэ-харчыта мунньунуҥ, кэскилгитин тэриниҥ.
Манна кэлэн, көнөн, байан, дьоҥҥутугар тирэх-көмө буолуоххут диэн эрэнэн туран, бары үтүөнү баҕара хаалабын.
«Новай» сопхуос киилэ арыытын сыаната – 1050 солк!
Мииринэйгэ үлэ дьаарбаҥката тэриллиэҕэ
|
madlad
|
{}
|
Ulus.Media / Абый улууһун киинигэр Доҕордоһуу киинин арыйдылар
Часто упоминаемый регион Усть-Янский
Абый улууһун киинигэр Доҕордоһуу киинин арыйдылар
Арассыыйа күнүгэр Абый улууһун киинигэр Доҕордоһуу киинэ үөрүүлээх быһыыга арылынна. Кэскиллээх тутуу олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр бырагырааманан барда. Инникитин таһыгар дьон сынньанарыгар табыгастаах искибиэр баар буолуо.
Абый улууһун баһылыга Станислав Цюхцинскай, бөһүөлэк баһылыга Николай Новиков эҕэрдэлээтилэр. Улуус култууратын управлениетын начальнига Жанна Новикова чөлүгэр түһэриллибит дьиэҕэ араас көлүөнэ дьон мустуоҕа диэн эттэ. Маны тэҥэ кыраайы үөрэтэр музей эмиэ көһөн кэллэ. Даҕатан эттэххэ, тутуу олохтоох көҕүлээһиннэри өйүүр бырагырааманан барда. Инникитин иккис түһүмэххэ улахан саала арыллыахтаах.
Киин арыллыытыгар алгыс тылын маанытын Аркадий Егоров эттэ. Сиэлинэн өрүүгэ, кыбытыгынан аттаран тигиигэ маастар кылаастар үлэлээтилэр.
Музейга экскурсияны Сергей Голиков ыытта, манна сыаналаах экспонаттар баалларын кэпсээтэ. Ол курдук былыргы маҥнайгы «Отто Шмитд» борохуот, Зашиверскай куорат макеттара, Мааман унуохтарын тоорумалара туспа хоско тураллар.
Ааптар: Галина Матвеева
|
madlad
|
{}
|
Суруйбут аатын ылаары: Күһэлэҥ күүлэй | YKTNEWS
Суруйбут аатын ылаары: Күһэлэҥ күүлэй
1 мая, 2014 в 1:39
Бүгүн Биэрибэй Маай. Сайыммыт эрдэлээтэ диэн буолар да, чуо бу күн тыалы-хаары эрэннэрдилэр. Күһэлэҥ күүлэй барыбытын күүтэр.
Күһэлэҥ кэнниттэн күүлэйин дьиҥнээҕэ кэлиэ турар. Урут да оннуга, быйыл да эргийэн кэлиэ. Урут дьон маевкалыы, билигин шашлыктыы диэн айылҕаҕа тахсыахтара, сайыҥҥы өтөхтөрүн булуохтара. Эрдэлээбит ньургуһуннары кэрэхсиэхтэрэ, уһун өрөбүл хас күнүн туһаҕа таһаарыахтара.
Үөрүнэн үөрүүгэ киһи үөрэнэр. Биһиэхэ мэлдьи да оннук. Ол олохсуйбут үгэстэн туора туруннуҥ да туох дьаралыгы иилиэхтэрэ биллибэт.
Бу күн тиийэн кэллэ да, хайдах эрэ халбарыс гыммыт, мүччү көппүт киһи диэн өйү сынньыы саҕаланар. Кэллэктииптэн тэйимээри сылын аайы мэник санаабын хам баттаан маайдыы барар буоларым. Ээ, биирдэ син куоппуттааҕым. Буолаары буолан, букатын кыра сылдьан. Ийэм ааҕы кытта маевкалыы барсан хаалбытым иһин маевкаһыт диэн хос ааты сыл аҥаара сүкпүтүм. Ол сопхуос хонтуоратын дьахталлара да хайаан параадтаабакка күрэммиттэрэ буолла? Таах да кинилэрэ дуо суох киһи элбэх ини. Кыра дэриэбинэҕэ сыл баһыгар-атаҕар эрэ итинник күргүөмнээх тэрээһиннэр буолаллар. Ону хайаан көтүтүөҥүй, дьиэҕэ бүгэн олоруоҥуй. Маевкалыы соруннахха, тыаҕа күн аайы да кыаллар дьыала. Тиэргэҥҥиттэн аҕыйах хаамыылаах сиргэ – тыа, хонуу.
Ол дойдуга аны маайдаабаттар, күргүөмүнэн хаамсыбаттар. Этитиитэ да суох тахсыа эбиттэр, суоҕа бэрт. Урут киин уулуссанан хаамсан өрүс үрдүн диэки халҕаһалаан кэлэн мас трибуна иннигэр турунан кэбиһэллэрэ. Хас Маайы өйгө хатаан сылдьыаҥый. Арай, аһара элбэх шариктаахпын уолаттар тэһитэ ытыалаан хомоппуттарын өйдүүбүн. Сылын аайы хатыҥ, тиит лабаатын тоһутан тылыннарыллара. Онно ардыгар кумааҕыттан сибэкки оҥорон иилэр буоларбыт. Уһун мас төбөтүгэр үрүҥ кумааҕы холууп олордуллара, шариктары баайыллара. Ураатыы барарга бэлэм буоллаҕыҥ ол.
Мин ааппын аан маҥнай ити трибуна ааттатан турар. Өһүү саныыр дьоммун ыыстаан онно миэлинэн суруйан, аны трибуна суруксута диэн аат иҥмитэ. Бу сырыыга сылы быһа ааттаммытым быһыылааҕа. Табельбар «поведение» диэҥҥэ «неуд» турбута да, үчүгэйдик үөрэнэрим өрө тардан, сыллааҕыбар «удовл.» буолбута. Миигин наар физкультура уонна поведение атахтаан, уопсай көрдөрүүнү таҥнары тардарым. Трибуна суруксута аатыран, оннук саакка-суукка барбыппын өйдөөбөппүн. Сыалбын ситиспит саҕа сананнаҕым дии. Оччоттон баччаҕа диэри сирэй аахсыахтааҕар суругунан киирсэр буоллаҕым.
Устудьуоннуу сылдьан микрорайоннарынан параадтыырбыт. Кураторбыт техникум партийнай тэрилтэтин салайааччыта этэ. Онон биһиги группа авангарднай аатын сүгэрэ. Ол Пиночетка диэн ааттыыр препод ким эмэ маайдыы кэлбэтэҕинэ тыыннаахтыы тутан сиир буоллаҕа. Биир сиргэ бөҕүөрүөхпүтүгэр диэри тура сатаан баран эмискэ сүүрдэллэрин өйдүүбүн. Оннук хартыына хас сылын аайы хатыланар.
Манна Дьокуускайга «таах олоруу саарыстыбатыгар» үлэлиир сахха биирдэ шашлыгынан мэҥиэлээн дьону бүтүннүүтүн таһаарбыттара. Хаамар уочараппыт ырааҕа да бэрдэ. Кэтэһэ таарыйа Күөх Хонууга шашлык, бырааһынньык бөҕөтө. Ленин пааматынньыгын аттынан хайдах ааспыттарын билбэт буолуор диэри маайдаабыттар да бааллара.
Күргүөм диэн тыл трендовай буолуута онтон мүччү түһэр өссө уустуктарданан эрдэҕэ. Параакка тахсыбыт бириэмийэтин сүтэрбэт, ГТО нуорматын туттарбыт хамнаһа үрдүүр диэн кэпсэл баар. Манньалаатахха күргүөмүнэн ким диэки буоларыҥ көҥүл.
Онон-манан араҕас тумалаах, кыһыл кыбытыктаах биир кэм күөх долгуҥҥа олорсон өссө биирдэ маайдыыр буоллахпыт.
← Как я научился ни о чем не беспокоиться и возлюбил то, что происходит в России Первомай в разные годы. Якутск →
|
madlad
|
{}
|
ОБЕДЕННЫЕ СТОЛЫ ― Столы-стойки
Обеденные столы CLASSICS
Обеденные столы COMFORT
Обеденные столы MERCURY
Обеденные столы MIRAGE
Обеденные столы MODERN
Обеденные столы SILVER
Обеденные столы STYLE
Обеденные столы CLASSICS (10)
Обеденные столы COMFORT (12)
Обеденные столы MERCURY (13)
Обеденные столы MIRAGE (5)
Обеденные столы MODERN (15)
Обеденные столы SILVER (24)
Обеденные столы SOLO (16)
Обеденные столы STYLE (50)
Обеденный стол СО-009
Ширина: 1100 мм. Глубина: 600 мм. Высота: 750 мм.
Ширина: 900 мм. Глубина: 560 мм. Высота: 750 мм.
Ширина: 600 мм. Глубина: 600 мм. Высота: 750 мм.
Ширина: 1000 мм. Глубина: 1000 мм. Высота: 750 мм.
|
madlad
|
{}
|
Игра Престолов 8 сезон амедиа Игра Престолов 8 сезон hd Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 | ekemoon
Игра Престолов 8 сезон 1 серия NewStudio 2 seriya андроид 3 seriya 4 серия Amedia 5 seriya иви 6 серия BaibaKo 7 серия 8 seriya Amedia.
Игра Престолов 8 сезон 1 серия AlexFilm 2 seriya Iphone 3 серия 4 серия AlexFilm 5 серия Iphone 6 серия LostFilm 7 серия 8 серия NewStudio.
Игра Престолов 8 сезон 1 серия BaibaKo 2 seriya Iphone 3 seriya 4 серия BaibaKo 5 seriya Android 6 серия BaibaKo 7 seriya 8 seriya NewStudio.
Игра Престолов 8 сезон 1 seriya BaibaKo 2 серия андроид 3 seriya 4 серия NewStudio 5 seriya все сезоны 6 seriya LostFilm 7 серия 8 серия AlexFilm.
Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. X Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. t Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. m Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Y Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. B Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. f Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. P Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. T Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. X Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. y
Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. u Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. n Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. c Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. R Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Q Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Z Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. m Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. G Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. S Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. x
Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. x Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. X Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. y Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. y Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. E Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. d Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. j Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Y Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. n Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 2019 Игра Престолов 8 сезон NewStudio Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Q
← Скажи правду 3 серия zJP
[“Звонарь/Звонар 16 серия”] «Звонарь/Звонар 16 серия» →
|
madlad
|
{}
|
Елена Голомарева: "Хотугу сир усулуобуйата учуоттаныахтаах" - Эдэрсаас – сахалыы сонуннар – новости на якутском языке
15:00 13.01.2022 13:48 13.01.2022
СӨ норуодунай дьокутааттара «Публичнай былаас биир кэлим систиэмэтигэр олохтоох бэйэни салайыныыны тэрийии уопсай тускулларын туһунан» федеральнай бырайыагы дьүүллэһэллэр.
СӨ норуодунай дьокутаата Елена Голомарева этэринэн, РФ Арктика зонатыгар киирсэр сир-уот географическай уонна килиимэтин усулуобуйалара, тырааныспар сырыыта ыарахана, нэһилиэнньэҕэ ахсаана аҕыйаҕа учуоттаныахтаах, онон болдьоҕу ыксатар наадата суох.
«Уһук хотугу сир уонна Арктика усулуобуйатыгар биир таһымнаах систиэмэҕэ көһүү ыарахаттарын учуоттаан, көһүү түһүмэҕин 2023-2025 сылларга тириэрдэр туһунан этиини киллэриэххэ», — диэтэ.
Норуодунай дьокутаат ону таһынан муниципальнай уокуруктар кыраныыссалара РФ субъегын сокуонунан, олохтоох нэһилиэнньэ уонна уонна бэйэни салайыныы уорганнарын көҕүлээһиннэринэн олохтоноллорун тоһоҕолоон эттэ.
«Дьэ эрэ, кэпсиэ…» дьиҥ олоххо буолбут кэпсээн күрэҕэр кыттыҥ!
«Идэбитин таҥнарбат курдук үлэлиэҕиҥ»
|
madlad
|
{}
|
Нуучча театрын үлэтэ тохтоото | КИИН КУОРАТ
19.05.2021 | 22:34
Нуучча театрын үлэтэ тохтоото
Нуучча театра 2 нэдиэлэҕэ үлэтин тохтоторго күһэлиннэ. Официальнай сайтка иһитиннэрбиттэринэн, айар кэлэктиип үлэһиттэрин ортолоругар коронавирус дьаҥынан ыалдьыбыт дьон көстүбүт.
«Биһиги 2 үлэһиппит ыарыйда, ол иһин труппа барыта хантаактааҕынан ааҕыллар. Бүгүҥҥү күн туругунан бары дьиэлэригэр изоляцияҕа олороллор. Театр үлэтэ 2 нэдиэлэҕэ тохтоото», – диэтэ театр дириэктэрин солбуйааччы Римма Саакян.
Кини этэринэн, артыыстар ыалдьыбыттарыгар ыам ыйын 11-16 күннэригэр гастроллаабыт Федор Волков аатынан Арассыыйатааҕы судаарыстыбаннай академическай театр туох да сыһыана суох.
«Гастролга кэлбит артыыстар бары вакцинацияны ааспыт, ыспыраапкалаах дьон. Ону сэргэ дириэктэрбит кэлин төлөпүөнүнэн билсибитэ, ким да ыалдьыбатах», – диэтэ Саакян.
Гастроллуу кэлбит артыыстары кытта СӨ Ил Дархана Айсен Николаев уонна Дьокуускай куорат баһылыга Евгений Григорьев көрсүбүттэрэ. Дьокуускай куорат уокуруктааҕы дьаһалтатын пресс-сулууспатыгар олохтоох артыыстар ыалдьыбыттар диэн бигэргэтэн этэллэр.
«Кэлии артыыстар бары быһыы ылбыт уонна ыспыраапкалаах дьон этилэр. Евгений Григорьев кинилэри эрэ кытта көрсүбүтэ, Роспотребнадзор өттүттэн киниэхэ туох да бобуу суох. Баһылык вакцинацияны ааспыт киһи, туруга үчүгэй», – дииллэр пресс-сулууспаҕа.
Театр сайын саҕаланыыта, харантыын бүттэ да, аһыллыахтаах. Бүгүҥҥүттэн театр дьиэтигэр вакцинация пууна аһыллар.
|
madlad
|
{}
|
Кыстыкка бэлэмнэнии былаана 90 % туолла
Кыстыкка бэлэмнэнии үлэтэ былааннаахтык ыытыллар. Оттук сезонугар бэлэмнэнии өрөспүүбүлүкэтээҕи былаана 90 % туолла. Кыстыкка барыта 1018 хочуолунайы бэлэмнээтилэр. Бу туһунан СӨ Баһылыгын уонна Бырабыыталыстыбатын пресс-сулууспата иһитиннэрэр.
Быйылгы уматыгы тиэйии былаанынан кээмэйэ 514 тыһ. туоннаҕа тэҥнэһэр, итинтэн бүгүҥҥү күҥҥэ 382 тыһ. туонна тиэйилиннэ. Ол иһигэр, чох - 273 тыһ., дизельнэй уматык — 56 тыһ., ньиэп — 24 тыһ., газоконденсат 14 тыһ. туонна. Уматыгы тиэйии алтынньы ыйга диэри түмүктэниэҕэ. Оттук сезона сотору кэминэн өрөспүүбүлүкэ 16 оройуонугар, балаҕан ыйын 10 күнүгэр диэри 20 оройуоҥҥа саҕаланара былааннанар.
|
madlad
|
{}
|
Ньурбатааҕы тыйаатыр саҥа дьиэтин сыбаайата түһүө
Ньурбатааҕы драмтыйаатыр дьиэтин тутууга 420 мөл солк үп көрүллүөҕэ. Бу ыйга бастакы сыбаайата түһүөҕэ.
Көрүллүбүт үптэн бу сылга 130 мөл солк туһаныллара былааннанар. Ол курдук, сир учаастага ылыллыаҕа, сыбаайалара түһүөҕэ, акылаат аннынан билиитэлэр оҥоһуллуохтара.
“РИК Плюс” тэрилтэ нөҥүө “АЛРОСА-Ньурба” аахсыйатын 10% атыытыттан 420 мөл солк үп көрүллэрэ былааннанар. Бу туһунан от ыйын 8 күнүгэр СӨ бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ Владимир Солодов салайааччылаах мунньахха этиллибитэ.
Тыйаатыр уус-уран салайааччыта Юрий Макаров иһитиннэрбитинэн, бастакы сыбаайа от ыйын 16 күнүгэр түһүөҕэ. Үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ өрөспүүбүлүкэ салалтата, бырабыыталыстыба чилиэттэрэ, тыйаатыр үлэһиттэрэ кыттыыны ылыахтара. Тутуу тыйаатыр сылыгар саҕаналара бэлиэ буолар.
“Биһиги бү түгэни 53 сыл күүттүбүт. Бу кэмҥэ диэри бас билэр дьиэбит-уоппут суоҕа. Тыйаатыр дьиэтэ тутулларын туһунан сонуну олус үөрэ иһиттибит. Дьолбутуттан көтүөхпүтүн кынаппыт суох. Саҥа тыйаатыр 240 миэстэлээх, кыра уонна бэлэмнэнэр сааллаах буолуоҕа. Сыана аныгы ирдэбиллэргэ эппиэттиир уот-күөс, тыас-уус тиэхиньикэтинэн хааччыллыылаах буолуоҕа”, – диэн Юрий Макаров кэпсиир.
Тыйаатыр быйылгыттан 2021 сылга диэри Ньурба киинигэр тутуллуоҕа.
|
madlad
|
{}
|
Москва метротугар Саха сиригэр анаммыт богуон айанныыр | НВК Саха
21.03.2019 14:08 Комментарии Главные новости, Общество и политика Like
НВК САХА – Москва метротугар “Уһук илиҥҥи экспресс” (“Дальневосточный экспресс”) пуойаһы үлэлэттилэр. Пуойас истиэнэтигэр Уһук Илиҥҥи регионнар ойууламмыттар, ол иһигэр Саха сирин туһунан эмиэ суруллубут.
Пуойас күн аайы 20 тыһыынча киһини тиэйэр. Саха сирин богуонугар ирбэт тоҥ муус, алмаастар, бизоннар, ыһыах туһунан суруйбуттар. Ону таһынан богуон истиэнэлэригэр саха таабырыннарын булан көрүөххэ сөп.
“Дойдубуттан ыраах сылдьан, Сахам сирин туһунан манна көрө-истэ сылдьарым олус үчүгэй. Москва олохтоохторо, манна үөрэнэ кэлбит дьон элбэҕи билиэхтэрин сөп”, – диэн Норуоттар доҕордоһууларын Арассыыйатааҕы үнүбэрсиэтин устудьуона Стас Черемкин этэр.
“Уһук илиҥҥи экспресс” биэс ый курдук сылдьар.
Главные новости, Общество и политика Москва метротугар Саха сиригэр анаммыт богуон айанныыр
|
madlad
|
{}
|
Игра Престолов 8 сезон 1 серия LostFilm 2 seriya Ipad 3 seriya 4 seriya BaibaKo 5 серия все сезоны 6 серия NewStudio 7 серия 8 серия LostFilm.
Игра Престолов 8 сезон 1 серия NewStudio 2 seriya иви 3 seriya 4 seriya BaibaKo 5 seriya 1080 6 seriya LostFilm 7 seriya 8 seriya Amedia.
Игра Престолов 8 сезон 1 серия BaibaKo 2 серия бобфильм 3 seriya 4 серия LostFilm 5 серия андроид 6 серия NewStudio 7 seriya 8 серия NewStudio.
Игра Престолов 8 сезон 1 seriya NewStudio 2 seriya все сезоны 3 seriya 4 seriya AlexFilm 5 seriya бобфильм 6 seriya NewStudio 7 seriya 8 seriya LostFilm.
Игра Престолов 8 сезон 1 серия LostFilm 2 seriya бобфильм 3 seriya 4 серия BaibaKo 5 seriya 1080 6 seriya BaibaKo 7 seriya 8 seriya NewStudio.
Игра Престолов 8 сезон 1 серия BaibaKo 2 seriya full hd 3 seriya 4 seriya NewStudio 5 серия все сезоны 6 серия NewStudio 7 серия 8 серия NewStudio.
Игра Престолов 8 сезон 1 seriya AlexFilm 2 серия андроид 3 seriya 4 seriya LostFilm 5 серия иви 6 seriya NewStudio 7 seriya 8 seriya LostFilm.
Игра Престолов 8 сезон 1 seriya AlexFilm 2 серия 1080 3 seriya 4 seriya LostFilm 5 seriya full hd 6 серия AlexFilm 7 серия 8 seriya AlexFilm.
Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. P Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. x Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. u Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. M Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. n Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. B Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. A Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. z Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. C Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. d
Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. j Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. v Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. T Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. s Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. z Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. O Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. M Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. i Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. d Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. b
Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. n Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. k Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. A Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. T Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. v Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. f Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. r Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. p Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. a Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. Игра Престолов 8 сезон 4k Игра Престолов 8 сезон Amedia Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8 смотреть. A
← Игра Престолов 8 сезон смотреть Игра Престолов 8 сезон игра Игра Престолов 8 сезон 1 2 3 4 5 6 7 8
Холостяк 9 сезон 5 выпуск / серия СТБ Холостяк 9 сезон 5 выпуск / серия 0 8 5 →
|
madlad
|
{}
|
Ыт сылыгар мин санааларым | TUYMAADA.RU
Ыт сылыгар мин санааларым
12:04 в 11.04.20180
Сир үрдүгэр баар харамайдартан киһи кэнниттэн элбэхтик ахтыллыбыт, хайҕаммыт, мөҕүллүбүт ыт быһыылаах. Саха сиригэр ыт төһөлөөхтүк иччитин быыһаабыта, харабыллаабыта, доҕор буолбута, булду хаайан биэрбитэ, наартаны соспута биллэр суол. Киһини ытырбыт, ытыллыбыт, дьарыллыбыт, кырбаммыт, үүрүллүбүт, сыапка бааллыбыт, ас тобоҕор тиксибит – эмиэ кини. Кини курдук уоран асааһын, хотуолааһын, холлуу, куһаҕаны оҥоруу “ыттыйыы” диэн аатырар.
Ыт атаҕын туттубут
Быйылгы Ыт сылыгар хайаһабыт. Ааспыт сылларга наар ыт атаҕын тутан таҕыстыбыт, кураанаҕы куустубут. Сүүрэн-көтөн, омук сирдэрин кэрийэн ыт өлүүтүн өллүбүт, уопут ылар ааттаахпыт да көдьүүс баара көстүбэт. Ороскуот үөһэ ороскуот эрэ диэтилэр. Санкт-Петербурга көһөн тиийэн баайбытын, ситиһиибитин көрдөрө сатаан сүүһүнэн мөлүйүөн норуот үбүн матайдаабыт үһүбүт. Быыстапкалаах, ас астааччылаах, улуу артыыстардаах да тиийэн республикаҕа туһалааҕы ситиспэтэхпит. Төттөрүтүн эриэн ыт элэгэр, күөт ыт күлүүтүгэр барбыппыт, онно ороскуоттаммыт үбүнэн оҕо саадтарын, оскуоланы да тутуохха сөп эбитэ үһү.
Дьиҥнээх экологтар (общественниктар) ааспыт сылларга айылҕаны харыстааһыҥҥа эмиэ ыт атаҕын туппуппутун бэлиэтииллэр. Ол кырдьык дииргэ тиийэбит. Чопчу иһэр ууну да ылан көрөр буоллахха, киһи олоҕор тыын суолталаах проблема быһаарыллыбата. Ньурба Маалыкайыгар өр сыл кэтэһиннэрэн иһэр ууну ыраастыыр тэрили үлэҕэ киллэрбиттэрин туһунан дакылааттааһын буолбута. Олохтоохтор ылан иһээри, доруобуйаларын тупсарынаары гыммыттара бас быстар сыанатын ааттаабыттар. Марха өрүс сүнньүгэр олорооччулар сүүһүнэн сылларга өрүстэрин ыраастан ыраас уутунан эмсэхтэнэн олорбуттарын сүһүрдэн кэбиһэн баран бэйэлэригэр ыар сыанаҕа, харчыга атыылыырга санаммыттар.
Сүрэ бэрт буолбатах дуо?! Ким Марханы уонунан сылларга киртиппитэ биллэр эбээт. Олохтоохторго олор тоҕо көмөлөһө сатаабаттарый, саатар чэпчэтэ түһэн атыылаабаттарый? Өрүс киртийбитигэр олохтоохтор туох буруйдаахтарый? Үөһээ олорор былаас – республика баһылыга дэнээччи, правительство, дьокутааттар, Айылҕа харыстабылын министиэристибэтэ итинник судургуну тоҕо өйдөөбөттөрүй, дьону тоҕо маннык атаҕастаталларый? Ити боппуруоһу общественность үгүстүк туруорар да үөһээ олорооччулар ыт да үрбүтүгэр холооботторо сүрэ бэрт. Уонна баран патриот, дьоҥҥо кыһаллар аатырыахтара.
Ити үрэх баһын дьонун кыһалҕаларын этэ сатаатым. Иһэр уу боппуруоһа бэл киин куораппытыгар П.Бородин саҕаттан быһаарыллыбат. Водозабор тутуута хас дьокутаат, саҥа мэр буолуохтаахтар программаларыгар киирбитэ ыраатта. Бастаан Ю.Заболев, онтон А.Николаев (2012 с.) программаларын сүрүн куоһура этэ. Водозабор суоҕун курдук суох – ыт ууну салаабытын курдук. Баҕар эһиил киириэ диэн буолар.
Билигин талбыт мэрбит мээрин мичээрдиир эрэ, мичээрдиирин хаһыаттан көрүҥ, НВК кыргыттарын курдук. Бэйэтэ ууну ыраастатан ылан иһэн эрдэҕэ, тиийиммэт пенсионер буолбатах. Биһиги иһэр кыһыл уубутун тойоҥҥо-хотуҥҥа барыларыгар амсатыах баара. Уу ыраастааһыныгар көрүллэр үп сылтан сыл атын сыалга туттуллар диэн дойҕоҕу итэҕэйэр буолан бардыбыт, хоруупсуйа биир көрүҥүн быһыытынан.
Уу эрэ буолуо дуо, куорат маһа, бэс чагдата кэрдиллэн бүтээри гынна. Бөҕүнэн-сыыһынан бүрүллүү, өтөрдөөҕүтэ күлүмүрдэс уулаах көлүйэлэри суох оҥоруу салгыы ыытыллар. Айылҕаны харыстыахтаах министиэристибэ ол ахсын кыһаллыбат. Тойоттор оннооҕор аатырбыт Ботаническай саад сиригэр киирэн даача сирэ оҥостоллор.
Ити туһунан уонунан сылларга суруллан, этиллэн кэллилэр. Ити кыһалҕалары кыайан быһаара сатаабат Айылҕа харыстабылын министиэристибэтэ Арассыыйаҕа бастаабыта иһиллэр. Итинтэн киһи соһуйбат. Москва муспут бөҕүн сытыттан тумнастаары хаайар. Оннук туруктаах Арассыыйаҕа биһиги Дьокуускайбыт күөҕүнэн чэлгийии дойдута буоллаҕа. Ол аата дойду үрдүнэн кыаммат, чанчарык буолуу сатыылаатаҕа. Киин куорат тулатын көрөбүт, көмүскүү сатыыбыт. Ыт сыппат ото диэн ыт да сиргэнэн сыппат бөҕүрбүт сири ааттыыллара, былыргы чэнчис сахалар. Улуу Туймаада чэбэр хочотун ама оннукка тиэртилэр дуо?
Ыттаах куоска курдук
Общественность уонна былаас икки ардыгар сыһыаны итинник этэллэр. Манна “буруйдаах” биллэн турар общественность аатырар. Тугун иһин? Үтүө быһыыны, боростуой дьоҥҥо сыһыан тупсарын, хамнас улаатарын, пенсия үрдүүрүн, албын-сымыйа аҕыйыырын, уоруу-куорҕал уурайарын ирдиирин, бар дьоҥҥо үтүөнү баҕарарын, көмүскүүрүн иһин. Былаас, салалта туох баар баайбытын туран биэрбитин, кэлэр көлүөнэни кэскилэ суох хаалларбытын кытта общественность сөбүлэспэт, инникитин да сөбүлэспэтэ буолуо. Аахсар күүһэ, кыаҕа суох буолбут маннааҕы былаас Арассыыйаҕа хаптаҥныырын дьон сирэр, сиргэнэр.
Маны этэн эрдэҕэ, былыргы дьоһун саха: ыт аттаабыт киһитин илиитин салыыр диэн. Атыны анаарбат, кэскиллээҕи сэҥээрбэт буолбут былаас норуот этэрин ыкка быраҕар, эбиитин ыттыы ырдьыгыныыр, сууттуур, куттуур, суоһурҕанар. Былаас “ыт хасааһа суох да, өлбөт” дииргэ дылы, общественность санаатын билиммэт, улахаҥҥа уурбат, ыт да үрбүтүгэр холообот.
“Олоххо туох да буоллун, биһигини эрэ таарыйбатын” диэччилэр актыбыыстары уоскута сатыыллар, ыт ыксаан-ыксаан икки хараҕа суох оҕону төрөтөр, тугу да уларытыаххыт суоҕа дииллэр. Тоҕо куруутун киирсэн күүһү, доруобуйаны барыыгыт, ыттан тириитин сүлэн ылыаҥ дуо, таах эрэйдэнэҕит диэн буолар. Сорох – урукку өттүгэр киирсэн кэбиспит, буруйдаммыт, кыылламмыт, түбэһэ сыспыт (ыт буола сыспыт) – дьон даамнарын биэрэн, сапсыйан баран олороллор.
Үөрэх бөҕөлөөх, хаһыаты ааҕа, телевизоры көрө олорооччу сорохтор барытыгар сөбүлэһэн бүппүттэр. Кинилэр санааларыгар “Мир” рудникка дьон тыыннаахтыы көмүллүбүттэрэ трагедия, иэдээн буолбатах үһү. Ким да онно эппиэттиэ суохтаах, республика иһигэр туохха барытыгар эппиэти сүгүөм, Конституцияны тутуһуннарыам диэн андаҕар биэрбит Е.Борисов манна сыһыана суох эбит. Маннык өйдөөх-санаалаах дьоҥҥо тирэнэн Е.Борисов манна соҕотох кини эрэ бэрдин курдук кэпсэнэр. Интервью биэриитигэр сымыйа патриоттар баалларын “арыйда”, ыкка ылан быраҕаттаата, АХШ үспүйүөннэрэ диэбэтэҕэр махтал.
Бу эмиэ үтүктээйи буолуу. Общественниктары атыҥҥа күтүрээһин Саха сиригэр Штыровтан саҕаламмыта. Ону Е.Борисов маҥнай үтүктүбүтэ, кинини кыра чиновниктар хатылаабыттара, ат сүүрдэҕинэ ыт хаалбат дэнэринии. Кими да чуолаан бу киһи диэн буруйдааһын суох, барыта таайтарыы, сэрэйэн көрүү.
Төһө да быйыл Ыт сыла буоллар, ыт сааҕа бииргэ эмтээх дииллэринии, наһаа санааны түһэрбэккэ былааһы бэйэбит таларбытын өйдүү сатыахха баара. Саамай кылаабынайа сокуон ирдииринэн быыбардарга кыттыахха, “ыт сирэй”, “ыккын үрдэримэ”, “ыттыйыма”, ыкка дылы” диэн тыллар икки өттүттэн туттуллуо суохтаахтар. Киин быыбардыыр хамыыһыйа уруккутун курдук сокуону кэспэккэ, тэҥҥэ сыһыаннаһан быыбардары ыытыахтаах. Оччоҕо эрэ Ыт сылын этэҥҥэ, итэҕэйсэн, эйэлэһэн, ыт-кус дэспэккэ туораайабыт. Итини аан бастаан былаас буолбакка (өйдүүрүн аастаҕа), боростуой дьон-сэргэ – быыбардааччы өйдүөн наада.
|
madlad
|
{}
|
Торговая маркаAdarad Страна производительТурция Высота350 (510) мм.
Торговая маркаAdarad Страна производительТурция Высота500 (645) мм.
Торговая маркаAdarad Страна производительТурция Высота582 (750) мм.
Торговая маркаAdarad Страна производительТурция Высота600 (765) мм.
Торговая маркаAdarad Страна производительТурция Высота600 (750) мм.
|
madlad
|
{}
|
Саха сиригэр халаан туруга (сарсыарда 9 ч. туругунан)
ЫБММ Саха сиринээҕи управлениета сааскы халаан туругун иһитиннэрэр.
Өлүөнэ өрүскэ муус Кэбээйи, Нам улуустарыгар уонна Дьокуускай эргин устар. Муус алын кытыыта Кэбээйи улууһун Сангаар бөһүөлэгэр бэлиэтэнэр, муус турар. Үөһэ кытыыта Дьокуускай эргин устар. Онно уу таһыма 469 см (кутталлаах кээмэй – 970 см), муус чараастык устар. Муус тайааһына 330 км. Суукка устата 122 км устубут. Сангаар аннынан уу таһыма 825 см (кутталлаах кээмэй – 1150 см).
Хаҥаласка, Мэҥэ Хаҥаласка уонна Дьокуускайга 5 нэһилиэнньэлээх пуун ууга барбыт (Өктөм, Хоточчу, Ороссолуода, Хаптаҕай уонна Табаҕа): 224 уһаайба уонна 70 олорор дьиэ. Онно 647 киһи олорор. Дьону эрдэттэн аймахтарынан уонна билэр дьоннорунан тарҕаппыттар. Бу суукка устата Кэбээйи улууһун Сииттэ, Батамай, Кальвица, Арҕас нэһилиэктэригэр, Нам уонна Арбын сэлиэнньэтигэр уу таһыма үрдүүр чинчилээх. Уус Алдан Суотту, Хоноҕор, Арыы Тиит нэһилиэктэригэр, Даркылаах түөлбэтигэр, Табаҕаҕа, Мэҥэ Хаҥалас Ороссолуода, Хаптаҕай, Төхтүр нэһилиэктэригэр, Хаҥалас Хоточчу, Өктөм уонна Төхтүр нэһилиэктэрин аннынан уу таһыма кыралаан түһэрэ күүтүллэр.
Уус Алдан Чэриктэйигэр 27 уһаайба уонна12 олорор дьиэ ууга барбыт. Дыгдал, Чэриктэй, Кылаайы нэһилиэктэригэр уу таһыма үрдүүр чинчилээх.
Тааттаҕа икки нэһилиэк – Харбалаах уонна Чымынаайы ууга барда. Онно 216 уһаайба уонна 42 олорор дьиэ ууга былдьаммыт. Бу күн устата онно уу таһыма түһүөхтээх уонна нэһилиэктэр халаантан босхолонуохтаахтар диэн сылыктыыллар.
Бүлүү өрүс Бүлүү уонна Кэбээйи улуустарынан устар. Муус алын кытыыта Кэбээйи улууһун Хатырык Хомотугар бэлиэтэнэр, онно уу таһыма 966 см (кутталлаах таһым – 1158 см) муус хойуутук устар. Үөһэ кытыыта Бүлүү куорат эргин устар. Онно уу таһыма 667 см (кутталлаах таһыма – 1050 см), муус чараастык устар. Муус тайааһына 208 км. Суукка устата муус 30 км устубут. Бу суукка устата муус өрүс төрдүгэр тиийэрэ күүтүллэр.
Халыма өрүс Магадаан уобалаһын Балыгычаан-Коркодон учаастагар хойуутук устар. Муус тайааһына 130 км, суукка устата 130 км устубут. Зырянка аннынан ыам ыйын 19-21 күннэригэр, Орто Халыма куоратын аннынан ыам ыйын 22-24, Черскэй бөһүөлэгэр ыам ыйын 30 күнүгэр устара күүтүллэр.
|
madlad
|
{}
|
Үгэскэ кубулуйбут “Дыгын оонньууларын” саха успуордун сэҥээрээччилэр сылы супту күүтэллэр. Быйылгы Улуу Туймаада хочотун бастыҥнара Егор Филиппов (Хаҥалас), Николай Матаннанов (Таатта) уонна Айсен Ботуев (Үөһээ Бүлүү) буоллулар
Игры Дыгына\tНиколай Матаннанов
Бэлиэтээтэххэ, бу күрэххэ элбэх саҥа аат иһилиннэ, эдэр спорстменнар кыттаннар, көрөөччүлэр интэриэстэрэ хаһааҥҥытааҕар да улаатта.
Быйылгы күрэхтэһиигэ бэлэмнээҕин, кыахтааҕын, кыайыыга дьулуурдааҕын көрдөрбүт уонна иккис миэстэни ылбыт Николай Матаннанов – “Кыым” ыалдьыта.
– Николай, бастатан туран, эйигин “Дыгын оонньууларыгар” бочуоттаах иккис миэстэ буолбуккунан эҕэрдэлиибин. Дьэ, кэпсэтиибитин саҕалыахха...
– Үтүө күнүнэн! Мин Таатта Ытык Күөлүгэр 1991 сыллаахха күн сирин көрбүтүм. Тааттатааҕы гимназияны 2008 сыллаахха бүтэрбитим уонна ХИФУ үп-экэниэмикэ институтугар үөрэнэн, экэнэмиис идэтин баһылаабытым. Билигин “Алмаасэргиэнбаан” тэрилтэҕэ үлэлиибин. Дьиэ кэргэним туһунан кэпсээтэххэ, бииргэ төрөөбүт иккиэбит. Быраатым үһүс кууруска эмиэ үп-экэниэмикэ институтугар үөрэнэр, төрөппүттэрим Петр Иннокентьевич уонна Анна Николаевна Матаннановтар Дьокуускайга көһөн кэлэн, биһиэхэ күүс-көмө, өйөбүл буолан олохсуйбуттара син ыраатан эрэр. Кэргэннээхпин, истиҥ тапталбыт туоһута кырачаан кыыстаахпыт. Сайын ахсын дьиэнэн дойдубутугар, дьиэбитигэр-уоппутугар тахсан сынньанар, самаан сайыны дуоһуйа атаарар үтүө үгэстээхпит.
– Сахаҕа удьуор утума диэн өйдөбүл баар. Эн өбүгэлэргэр спортсменнар бааллар дуо?
– Мин аҕам уонна кини бииргэ төрөөбүт быраата, убайдара – спортсменнар. Аҕам быраатыныын мас тардыһыыга успуорт маастардара. Кыра эрдэхпиттэн аҕабын кытары күрэхтэһиилэргэ барсан көрөр, сылдьыһар этим. Уопсайынан, спортсменнар улахан күрэхтэһиигэ хайдах бэлэмнэнэллэрин эрдэттэн билэн улааппытым. Оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан ыстаныынан дьарыктаммытым. Син балачча элбэх күрэхтэргэ кыттан, бастакы кыайыы өрөгөйүн уонна хотторуу аһыы амтанын билбитим. Өссө “Доҕордоһуу” диэн норуот ансаамбылын иитиллээччитэбин. Ансаамбыл салайааччыта – Валентин Козлов. Эбэн эттэххэ, миэхэ үҥкүү олохпор сүҥкэн суолталаах. Үҥкүү алыптаах эйгэтигэр уһуйуллан, тулуурдаах-дьулуурдаах буоларга үөрэммитим. Бээ, өссө үҥкүүгэ тапталым “Кылыыҥкай” ансаамбылтан саҕаламмыта. Алын кылааска үөрэнэ сылдьан, Розалия Ивановаҕа үҥкүүһүт буолар ыралаах кэлбиппин олус күндүтүк саныыбын уонна учууталларбар наһаа махтанабын.
– Идэни талыы диэн киһи олоҕор биир саамай эппиэттээх кэм. Эн, успуорка да ситиһиилээх, култуура да эйгэтигэр талааннаах киһи, хайдах экэнэмиис буоларга санамыккыный?
– Хара маҥнайгыттан үөрэхпэр олус эппиэтинэстээх этим. Онон идэбэр бэриниилээхпин диэххэ сөп. Устудьуоннуу сылдьан олус көхтөөх этим. Туох баар тэрээһин миигинэ суох ааспата (күлэр). Ол курдук, үҥкүүбүн бырахпакка илдьэ сылдьыбытым, оннооҕор брейк, хип-хоп диэн көрүҥнэринэн үлүһүйэ сылдьыбытым. Өссө үс сыл ушунан уонна үс сыл харбааһынынан дьарыктаммытым.
– Дьэ, эрэ, онтон “успуордунан дьарыктанар эбиппин” диэн күүстээх санааны хаһан ылыммыккыный?
– Аан бастаан 2011 сыллаахха “Дыгын оонньууларын” кэлэн көрбүтүм. Үөрэхпин бүтэриэхпэр диэри мас тардыһыытынан да, многоборьенан да дьарыктамматаҕым. Дьэ, 2013 сыллаахха үөрэхпин бүтэрэн баран, үс сыл мас тардыһыытынан уонна пауэрлифтинынан дьарыктанан барбытым. Ити курдук эрчиллэн, күүһүрбүтүм, эппин-хааммын сайыннарбытым. Онтон биир сыл өссө кроссфиттаабытым. Ол сылдьан, саас “Дыгын оонньууларын” сүүмэрдиир түһүмэҕэр кыттан, соһуччу миэстэлэһэн хаалбытым. Ол эрээри “Дыгыҥҥа” диэн дьарыгым суоҕа. Бу күрэххэ кыттар киһи кыһын устата дьарыктанан, күүс-уох эбиниэхтээх. Бастакы холонуум буолан, уопутум суох этэ. Ити курдук, бастакы “Дыгыным” 2016 сыллаахха буолбута.
– Бастакы күрэхтэһиигин өйдүүр бөҕө буоллаҕыҥ дии...
– Чиэһинэйдик эттэххэ, бастакы күрэх ыарахан соҕустук ааспыта. Аны күрэхтэһэ сылдьан, аска сүһүрэн, иһим ыалдьан, сэниэм эҥин суоҕа. Ол да буоллар куһаҕана суохтук киирсибитим. Онтон кыһыны быһа дьарыктанан, сөптөөх сыалы-соругу туруорунан, былырыын алтыс миэстэ буолбутум. Ол кэннэ сыыһаларбын үөрэтэн, кыһыны быһа дьарыктанан, быйыл иккистээтим.
– Эн ол аата үлэҥ кэнниттэн дьарыктанар буоллаҕыҥ. Ыарахан буолуо ээ...
– Эдэр ыал аҕа баһылыга буоларым быһыытынан, хайаатар да дьоммун иитиэхтээх буоллаҕым дии. Билигин эдэр ыал үксэ ипотекалаах, кирэдьииттээх. Онон аҥаардас успуорка эрэ баран хаалар кыах суох. Мин сарсыарда 9 ч. киэһэ 18:00 чааска диэри үлэлиибин. Ол кэннэ киэһэ хойукка диэри “Модуҥҥа” дьарыктанабын. Түгэни туһанан, миигин өйүүр уонна өйдүүр кэргэммэр улаханнык махтанабын. Кини миигин күүстээх дьарык кэмигэр сүрдээҕин өйүүр уонна көмө-тирэх буолар. Уопсайынан, төрөппүттэрим, аймахтарым, доҕотторум, учууталларым өйөбүллэрин олус сыаналыыбын. Кинилэр миэхэ күүспэр күүс, сэниэбэр сэниэ эбэллэр. Үлэттэн, дьарыктан быыс-арыт буллахпына, өрүү дьоммун кытары бириэмэбин атаарабын. Дьиэнэн күүлэйдиирбитин, култуурунайдык сынньанарбытын, оҕобутун кытары үөрэрбитин-көтөрбүтүн сүрдээҕин сөбүлүүбүт.
– Быйылгы күрэхтэһиигэ бэйэҥ кыаххын толору туһанныҥ дуо?
– Саамай үчүгэйбинэн кытынным дии санаабаппын. Этэргэ дылы, сыыһа-халты туттуу баара. Холобур, мас тардыһыытыгар ситэ аһыллыбакка, аралдьыйан хаалан, хотторон хаалбытым. Хас биирдии күрэхтэһии кэнниттэн сөптөөх түмүк оҥоһуллар, бэйэбин анаалыстаан көрөбүн, барытын толкуйдуубун уонна эрэллээхтик инним хоту айанныыбын.
– Эн Уйбаан Белолюбскай иитиллээччитэҕин дии...
– Оннук. “Бооотур” диэн успуорт кулуубугар сылдьабын. Уйбааҥҥа уопсайа 50-ча спортсмен дьарыктанар. Эдэр спортсменнар элбээн иһэллэр.
– Эн бииргэ дьарыктанар уолаттаргын кытары илин-кэлин түсүһэр буоллаҕыҥ дии. Спортсменнар бэйэ икки ардыгар сыһыаннарын туһунан тугу этиэххиний?
– Биһиги күннээҕи олоххо табаарыстыыбыт, доҕордуу үчүгэй сыһыаннаахпыт. Бэйэ-бэйэбитин үчүгэйдик билэбит, күн ахсын бииргэ дьарыктанабыт, кэпсэтэбит-ипсэтэбит, спарринг-партнер буолабыт, бииргэ сынньанабыт. Оттон күрэхтэһиигэ кэлэн утарылаһааччы буолабыт, чиэһинэй киирсиинэн көрөөччүлэргэ, ыалдьааччыларга үчүгэй киирсиини көрдөрүөхтээхпит диэн өйдүүбүт.
– Успуорт киһиэхэ тугу иҥэрэрий, киһи быһыытынан ханнык хаачыстыбалары сайыннарарга күүс-көмө буоларый?
– Успуорт киһини дьиссипилиинэҕэ, эппиэтинэстээх буоларга үөрэтэр. Маныаха киһи кыаҕын, дьулуурун успуорка тургутан көрүөххэ сөп эбит. Манна эбэн эттэххэ, бу хаачыстыбалары киһи оҕо сааһыттан иҥэринэр кыахтаах. Холобур, мин үҥкүүнэн дьарыктанан, эппиэтинэһи, дьону кытары уопсай тылы уонна күүстээх санаалаах буолары өйдүүр этим диэххэ сөп. Онон национальнай многоборьенан дьарыктанан, “Дыгыҥҥа” кэлбиппиттэн олус үөрэбин.
– Кыайыы-хотуу кэнниттэн олоххор туох уларыйыы буолла?
– Туруоруммут сыалы ситиһии диэн баар. Хас биирдии спортсмен инники буоларга дьулуһар. Ити туһугар күүскэ үлэлиибит. Ол эрээри кыайыылаах өрүү бастыҥ буолбат. Күрэхтэһии кэмигэр араас барыта буолуон сөп. Ол иһин этэллэр дии “ким бэлэмнээх – ол кыайдын” диэн. Онон бэйэҕэ эрэли хаһан да сүтэриэ суохха наада. Успуорка түһүү да, тахсыы да наар баар.
Күрэхтэһии кэнниттэн олохпор туох да уларыйыы буолбатах курдук ээ. Ол туһунан толкуйдаабакка да сылдьабын. Инникини сылыктыырбын сөбүлээбэппин. Билиҥҥи туругунан сөптөөх суолунан айаннаан иһэбин дии саныыбын...
– Аны кыратык успуортан уонна үлэттэн тэйэ түһүөххэ. Өссө атын туох интэриэстээххиний, иллэҥ кэмҥэр туох дьарыктааххыный?
– Саас, сайын булка сылдьыбаппын. Арай, күһүн анаан-минээн бултуу барыахпын сөп. Дьарыгым диэн үҥкүүлүүбүн. Үҥкүүбүн билигин да тохтото иликпин. Үҥкүү миигин тардар, сырдыкка-кэрэҕэ уһуйар ураты күүстээх. Урут доҕотторбор уруу киэһэлэригэр бастакы үҥкүүлэрин туруорар этим. Өссө сайын матасыыкылынан сылдьарбын сөбүлүүбүн. Матасыыкыл оҥостор кэммин олус астынабын. Ол эрээри билигин матасыыкылым суох буолан, бу дьарыкпын тохтотон сылдьабын. Билигин миигин айар эйгэ тардар, өссө муусукаҕа интэриэстээхпин. Гитараҕа оонньуу үөрэниэхпин баҕарабын. Ити өттүгэр сайдар, саҥа саҕахтары арыйар баҕа баар. Чэ, барыта бэйэтин кэмигэр баар буолуо.
– Дьэ, күрэхтэһии кэнниттэн көрөөччүлэр саамай ырыппыт, дьиктиргээбит, сэргээбит эбэтэр мөҕүттэ санаабыт түгэннэрэ эн тус истиилиҥ буолар. Тоҕо уһун баттахтааххыный?
– (күлэр). Баттаҕым уһуна хапсаҕайга эрэ мэһэйдээбитэ. Сорохтор мэһэйдэтэр диэн сөбүлээбэтэхтэр быһыылааҕа. Бириэмэтэ кэллэҕинэ, кырыйтарыам. Дьиҥэр, күрэхтэһии иннинэ кырыйтарыахтаах этим. Тыый, былыргы өбүгэлэрбит уһун баттахтаах этилэр буолбат дуо?! Кинилэртэн күүс ыла таарыйа күрэххэ уһун баттахтаах киирбитим. Ону тоҕо эрэ аҕа саастаах дьон өйдөөбөт курдуктар, хата, эдэрдэр син ылыналлар ээ. Бастаан уһата түспүппэр “хаһан кырыйтараҕын?” диэн күн аайы ыйыталлар этэ. Даҕатан эттэххэ, баттахпын урут эмиэ уһата сылдьыбыттаахпын.
– Эн эдэр киһи буоллаҕыҥ. Биир саастыылаахтарыҥ, аныгы ыччат туһунан туох санаалааххыный?
– Аһыы утаҕы сэҥээрбэт, табахтаабат ыччат үксээн иһэриттэн үөрэбин. Бэйэм чөл олоҕу тутуһабын. Аны туран, арыгылаабат эбэтэр табахтаабат буоллуҥ да, чөл туруктааххын диэн буолбатах. Киһи өйүнэн-санаатынан эмиэ ыраас, тулуурдаах, дьулуурдаах буолуохтаах. Спортсмеҥҥа чиэһинэй буолуу курдук үрдүк хаачыстыба өрүү иҥэ сылдьыахтаах. Билигин Интэриниэт үйэтэ кэлэн, сайдыы тэтимнээх. Оттон хайа баҕарар уларыйыы үчүгэй уонна куһаҕан өрүттээх. Хаһан баҕарар ырааска, сырдыкка тардыһар киһи эрэ кыайыылаах буолар. Онон успуордунан дьарыктаныан баҕалаах оҕолорго туруоруммут сыалларын хайаан да ситиһэллэригэр баҕарыам этэ.
– Николай, кэпсээниҥ иһин махтал!
Екатерина АФАНАСЬЕВА, Kyym.ru
|
madlad
|
{}
|
Кэмсинии, хомойуу - Санаалар
Ойох - 14 июня 2017 20:34 3196
Хойут ыал буолар кyhа5ан эбит диэн санаа5а кэллим. Ыал буолбуппут алтыс сыла барда. 32 сааспытыгар холбоспуппут. Табаарыстарбыт билиhиннэрбиттэрэ. Билсэр са5ана олох атын этэ киhим, иннибэр кэннибэр туhэн, кун аайы субуоннуур. Билигин тугу ыйыттым, эн дьыалан буотах, бэйэм билэбин. Киhилии эппиэтээбэт, арай хоонньоhооруу гынна арыый сымныыр. Эр дьон бары инниккит дуо. Син бэрийэбин, дьиэ уот ыраас, ас астыыбын, чугаhыы сатыыбын. Дьыала уурбат, иккис сорт курдук тутар. Тугу эбит танас ылыннахпына, айдаан, харчы трати гынан. Кини миигиттэн 8лб85у 8л8р8р, харчыны онорор. Хаhан эбит иhэрин себулуур, мин тыа5а бардахпына,запойга баран ылар неделя игин. Ол гынан баран олох со5отохсуйабын. Куулэй, айданнаах дьахталлары ордоро5ут быhылаах, дьиэни уоту керер спокойнай хозяйственнай дьахталлар сыаналамматтар. Муударай буола сатаан баран кэмсинэн эрэбин киниэхэ тахсыбыппыттан. Киhи бэйэ бэйэни кытта ейдеhен олоруохтаах, убаастабыл баар буолуохтаах. Мин улуусса кыыha буотахпын, учугэй убастабыллаах ыал о5отобун, маннык сыhыаны кэтэспэтэм ыал буолар тугэммиттэн. Туох дии саныыгыт？
Күн аайы кэмсинэҕин хомойоҕун чтоле? Или биирдэ кыыһырбычча наар оннук дии сылдьаҕын ду?
Кыыhырбаппын, санаам туhэр. О5ом туhугар уопсай тема кэпсэтэбит. Кун аайы баллайан сылдьар кыаллыбат, аhардабын, учугэйдик кэпсэтэбин, бэрийэбин. Ол гынан баран сурэ5им ытыыр. Ону бэйэм эрэ билэбин. Хаhан да форумна суруйбат этим. Кэпсээммин дууhабын чэпчэтиэм хоть.
Оо барахсан , урут ханны сылдьыбыккыный ?,бары оннук буолбатахпыт эр дьоннор , куулэй эр кисини булбуккун дуу хайдах дуу?
Дьиэмсэх,оҕомсох,хаһаайыстыбаннай дьахталлар иннилэригэр-кэннилэригэр сүүрэ сылдьабыт,биһи эр дьоннор.
Миигин кытта оллоор оҕоҕун илжьэ оҕо оҥостуом
Сымнаөаспын ,кимнээҕэр бэрьик
Олоруохпут дьиэлээхпин, чугас доҕор буолуом ,
Киhи быhыытынан учугэй эр киhилээх дьахталлар сыаналаан. Дьол барыбытыгар кэлбэт эбит. Сыыhа олохпут аргыhын талабыт дуу, эбэтэр бэйэм сатаан киhибин кытта тыл булсубаппын дуу. Улахан толкуйга туhэн олоробун.
надоел буолбута буолуо
Плюс минуска, минус плюска холбоьор бьлх, не пью, не курю, не гуляю, дьиэ-улэ, хамнаьым элбэх, 2комн квартира, чего не хватает? Эрим арыгылыыр каждую неделю, клубтуур, табахсыт, бабник в печке сидит. Айа уурдум
Ба5ар буолуо... Олох сурэ5э суох диэбэппин, улэлиир физически, хааччыйар аска игин. Бииргэ тахсан б8х ыраастаан ону-маны онорон, олордон улэлиэхпин ба5арабын, ээ...айка диэн кэбиhэр. Тугу эрэ ыллаттарарга эмиэ барыта то5о, туохха нааданый диир. Ынырык ыарахан харчы уттугэр. Уют, хозяйство оноро сатыыбын, наадыйбат. Айа да айа. Эр киhиттэн материально зависимай буолар наhаа да эрэйдээх эбит. Учугэй хамнастаах улэ булан арахсыыhыкпын дуу диэн толкуй часто киирэр буолла. О5обун кытары иккиэн олоруохпут, ол гынан баран о5ом папа диэн баран сытар. Ообун травмируйдуохпун эмиэ ба5арбаппын. Киhи биирдэ т8р88н баран то5о дьоллоох буолара кыаллыбатый？Дьахтар быhыытынан таптатыахпын ба5арарын буруй буолла5а дуу. Киhи таптыыр оло5ун алгыhын кытта тууннутэ эрэ буолбакка барытыгар бииргэ буолуохтаах дии саныыбын: сынньалан, улэ, атах тэпсэн олорон чэйдиирэ, ыарыйдахха бэрийэн, уоскутан, илии илиигэ, биир сомо5о буолуохтаах. Оннук киhини кытта туохтан да куттаммакка олох устун хаама туруом этэ...
Анна, спасибо за хорошую статью.
просто не по любви ыксаан ыал буоллааххыт ити сааскытыгар хойутаан эрэбит диэн санааттан, без любви счастье не построишь!
Очень правильно написанная статья, полностью согласна с этими утверждениями о вдохновлении мужчины. Выгляжу я хорошо, ухаживаю за собой, но огонька в глазах нет. Значит, не вдохновляю его.
мин инник олорору тулуйбатагым, кини настроениятынан олорор этим, наьаа сылайбытым илин кэлин туьэртэн, туох да отдача суох этэ, таптаабат киьи итинник гынар ди саныыбын, эн наьаа тулуурдаах киьи эбиккин ангельское терпение.
*, выходым суох. Ол иhин тулуйан олоробун. Кунтэн кун терпениям куччаан иhэр...
Мин эмиэ сааһыран баран биир киһини кытта олорон баран арахсыбытым. Хаҕыс, бардам майгылааҕа. Кыраттан кыыһыран күргүй буолааччы. Кэбис, биирдэ бэриллибит олоххо кыыһырса, хомойо хоргута олоруох кэриэтин соҕотох олорбут ордук эбит. Кэмсиммэппин.
Дьэ итинник дьоннор бааллар,этэргэ дылы хара буор эрэ коннорор бы4ыылаах.Бэйэгин буруйдаама,биир ого онойор айагын иитэр инигин,дьонноох буоллаххына кос.Эркиннин эрэн,эргин буолбатах дииллэр.Комускэлэ суох буоллаххына сы4ыаннара уларыйар,ханна барыай дии саныыллар.Ого инниттэн олоробут диэн албыннаныман,ого улаатыа,барыа,эн ологун,дьоло суох олох суох.
Таптаабат буоллаҕа,кини вкуһа буотаххын ол иһин инник сыһыаннаһар,өссө дьахтардах буолан
Оннук киьи коммот туьата сох сопко этэгин.онон атыннык дьаьана огус .мин сааьырбыт киьи билэбин. Харыан олгу алдьаталлар .
Оҕолорум кэмсэнэн бүтүҥ. Биир да күнү мээнэ ыытымаҥ. Мин буоллаҕа сайынын түөрт муннукка тоҥмутум,кыһынын түөрт муннукка тириппитим.Бэҕэһээ эрэ эдэр курдугум,наһаа бэйэни харанар куһаҕан эбит.Биирдэ өйдөммүтүм, оҕо- уруу суох,соҕотох хаалбыппын, 49 сааспар.Син биир оннук олоруом,таһырдьа баар куһаҕан.
Ойох ыллыгыт да убастаабат, ухаживайдаабат буола5ыт. Атах соттуох курдуккут. Бииргэ иллэхтик олорбут эбэтэр билигин да олорор ыаллар бааргыт дуо？ Секрет вашего счастья тугуй？Мин оннук олоруохпун наhаа ба5арабын. Кэргэним мэлдьи баа5ынаан кэпсэтэр, тугу эппиппин обязат утарар, эн ба5ас тугу билэ5ин диэбит курдук. Ото олох сырсан ылбыта дии миигин ойох, куотан халыа диэн. Куннэ уончата эрийэр этэ. Таптала ханна барбытай？ Мин сылтан сыл тапталым куустээх буолан иhэр, кини туhугар долгуйабын, улэтигэр, тимиригэр кыттыспаппын, бултуу барарын утарсыбаппын. Сынньаннын диэммин. Араас блюдо ас бэлэмнии сатыыбын, аймахтарын кытта учугэйбин. Туга тиийбэт. Яркай интереснай киhи диэн улэбэр дьон сыстар, убаастыыр. Общительнай юмордаах киhибин. Инник сыhыаныттан олус хомойобун, самооценкам туhэр... По душам кэпсэтиигэ ынырдахха, санарбат. Эбэтэр эн да эн, инниккин, манныккын диэн критикалаан тахсар. Субэ суруйбут сахам дьонугар махтал. Кэлэн иhэр Ыhыа5ынан барыгытын！ Тапталгытын харсытаан, ата5астааман.
Үчүгэйбин дэнэр дьахтар төттөрүтэ буолар, айаҕыттан кыһыл көмүс тохторун курдук, тыала суохха мас хамсаабат, итиччэ үчүгэй дьахтар күн сиригэр баар дуо диэх курдук дьэ саарбах соҕус дьахтар буолуоххун сөп, эрин абааһы, бэйэн аанньал буоллаҕын дуу
Аһары, мин аанньалбын дэнэ иликпин. Таптал, убаастабыл суох диэн этэбин. Биирдэ тереен баран бу сиргэ, то5о дьоллоох буолуо суохтаахпыный？Аргыhыт куулэй дьахтар буотахпын, дьонтон сириллибэт этим дии, то5о бииргэ хоонньоhор, биир остуолга аhыыр кэргэним инник сыhыаннаа5ый？Арахсар санаа5а кэллим.
Ойох, ол аата корсуулээх. Эдэр куулэйимсэх кыраьыабай дьахтардаах эбит. Кэтээн кор.
Сааhыран баран ыал буолбуккут,учугэй кыыhы ылан, ессе о5оломмут ол дьолун сыаналаабат киhи да диэн, 20-x о5о буолбатах буолла5а.
Куулэй, со5отох олорбут оло5ун суохтуура буолуо. Кэлэтэр- хомотор буолла5ына, арахсан хаал, на нервной почве аны ыалдьан хаалыан. Биир о5ону иитэр инигин.
Ол хойут кэргэннэммиккиттэн диэн буолбатах. Просто соччото суох кэччэгэй киһиэхэ түбэспиккин. Мин эмиэ 32с 43с киһиэхэ тахсыбытым. Хаҏчыны элбэҕи өлөрөр, олох көҥөммөт талбыппынан туттабын, наар праздниктарга подарок биэрэрин сөбүлүүр. Иккис оҕобун бэлэхтээри сылдь.Тьфу3
Тетя 40лет, киhититтэн диэ... миэхэ инник эр киhи тубэспитэ буоллар дьоллоох онороруом этэ. Дьиэтигэр улэтиттэн кете кете кэлиэ этэ.
Туппут суох, Эн олоххунбилбэппит, а так тылгынан тугу баҕарар кыайыаххын сөп, хайдах баҕарар кырасыабай буолуоххун сөп, олох көрдөрөн иһиэ
&, тылбынан тугу саныырбын, толкуйдуурбун суруйдам дии, форум онно аналлаах буотах дуо. Киhи билбэт дьонугар кэпсээтэ5э чэпчиир.
Кэпсээн ис, өссө туох куһаҕаннааҕый, үчүгэйдээҕий, оронугар үчүгэй буолан ойох аатырдыҥ ини
Кыыьынан ылбыта диэбэтэх хата
о5он а5атыгар майгыннаабат буолан,арааьыта "балыттарбыппын" дии саныыра буолуо.ахаары эр дьон уксулэрэ оннуктар.бу сан,а торообут о5ону кини табаарыстара короот:"пахай букатын да эйиэнэ туга да суох" диэтиллэр эрэ бу эрбит ойо5ор иирэн барар.онтон ургулдьу куулэйимсэх,аргыьыт буолар.саас ылла5ын аайы бу "балыттарбыт"о5ото дьуьунунэн,туттарынан-хамсанарынан оруобуна а5атын курдук буолар.кыьыйыах диэн ол ханнак эрэ акаары табаарыьыттан маннык хартыына ыал аайы буоларын бэйэ5ит да корон билэр инигит.
То5о тулуйан олордун? Бэйэ5ин ере тут!
Кини эйиигиттэн элбэх харчыны а5алар игин диэни этиэм этэ эр киьи буо дьиэ кэргэнин хааччыйахтаах буо.
Эн танас ылынаргын игин себулээбэт буолла5ына, мин саныахпар кунуу санаата буолуо.
Дьиэ улэтигэр наьаа охтубуккун быьыыта, бэйэ5ин сайыннарбаккын. Ордук бириэмэ5ин барытын киниэхэ уурарын буолуо. Атыннык эттэххэ киниэхэ эн наьаа элбэх буолан кестерун буолуо.
Дьиэ5э олорума бэйэн сайын. Эр киьин бугун баар сарсын суох - биитэр уол о5о биир кун ат урдугэр биир кун ат ере5етугэр. Мин субэм кини туьугар буолбакка бэйэн тускар олор, ол эбитэр бэйэ5ин бастаан таптаа убаастаа. Эр киьи булчут, кинини бултаьалларын хайа булчут себулуей. Балаьыанньа5ын уларыттаххына табыллар.
эргин, субэн иhин махтал. Уопсайынан дьиэ олорор дьахталлары таптаан бутэллэр, баар да баар, ас-танас бэлэм, учугэйгэ уерэнэн истэрэ тотор быhылаах. Эриллэннэс, сытыы, барбыт кэлбит дьахталлары сутэриэхпит дьиэн ере туталлар, иннигэр-кэннигэр туhэллэр. Оннук санаа5а кэллим. Паинька буолан бутэр эбиппин, киhи биирдэ олорор, сайдыахха, бэйэни сайыннаран, хаачыйа уерэниэххэ, кимтэн да харчы кердеен танныам этэ диэн, косметика, хозтовар ылаары сирэй харах анньыбаттарын курдук.
Мин бастакы кэргэним майгыта эмиэ хайдах эрэ этэ,ниэрбинэй байы,мелочнай соҕус,кунууьут,хайдах эрэ молтох эр киьи диэххэ ду,миэхэ эрэ киэбирэр этэ,сэниэх игин курдук буолар этэ,короче,туох баар кыьыытын абатын барытын миигиннэн таьаарар этэ,эрэй мун бөҕөннөн арахсыбыппыт,иккистээн кэргэн тахсыбытым,олох атын,тоьоннон ор олоробут даҕаны,соччоннон тапталбыт кууьурэн иьэр,до сих пор конфетно букетный период курдук,дьиэбит иьигэр наар таптал дьол тыына. Кун ахсын олохпор махтанабын маннын кэргэни бэлэхтээбитин иьин!
Ойох, Билсиэх суруйбуккун себулээтим.Себулээтим да ойох ылыа5ым.О5о мэьэйдээбэт.Аргы испэппин,табах тардыбаппын,улэьиппин.Куоракка олоробун.
Эьигини таптаабат. Бастакы тапталын саныыра буолуо, хаьан эрэ куустээх тапталга ылаттара сылдьыбыта буолуо. Или туга эрэ ыалдьара буолуо, сахарнай диабет, киьи сэниэтэ суох буолар. Или или на стороне гуляет.
Просто он тебя не любит. Туьунан бар диэн субэлиэм этэ мин. Таптыыр буолла5а т8нуннэрэ сатыа, суох буолла5а суох. Киьи сирэйин хара5ын манаан олорор наьаа ыарахан, ону мин билэбин. Таптыыр буоланнын наьаа элбэ5и киниттэн эрэнэ саныыгын, но кини тугу да гыммат буолуохтаах.
Бэйэ5ин к8рун, оноьун. Улэлээ. Биир о5ону ба5ас иитээ инигин. Удачи
Без любви счастья нет и не будет, теье да кыьалын. Теьеннен кыьалла5ын оччоннон раздражать будешь. Дальше будет только хуже. Пошли на фиг пока не поздно.
Ответ на тему: Кэмсинии, хомойуу
|
madlad
|
{}
|
Кырдьаҕастары көрөр дьиэ кэргэн ахсаана элбиэҕэ - Эдэр Саас
Өрөспүүбүлүкэҕэ “Демография” национальнай бырайыак чэрчитинэн, кырдьаҕас дьону көрөр-харайар дьиэ кэргэттэр ахсааннарын 250-ҥэ диэри элбэтиэхтэрэ.
Кырдьаҕастар төрөөбүт дойдуларыттан тэйбэккэ, уопсай тэрилтэҕэ киирбэккэ, билэр ыалларыгар чугастыы хараллаллара быдан ордук. Үлэ, социальнай сайдыы министиэристибэтэ маннык ыаллар ахсааннарын 250-ҥэ тиэрдэр былааннаах. Тоҕо диэтэр, интэринээккэ биир киһиэхэ ыйдааҕы ороскуота 45-60 тыһ. солк. тэҥнэһэр. Онон интэринээттэри элбэппэккэ, кырдьаҕастары дьиэҕэ көрөр ыаллары элбэтэр соруктаахтар.
Билиҥҥи туругунан, 29 улууска 211 кырдьаҕас дьон дьиэ кэргэттэргэ көрүллэн олороллор. Кинилэртэн 160 киһи – улуустарга, 51 киһи – куораттарга олороллор. Бэйэтин көрүнэр-харанар, соҕотоҕун олорор кыаҕа суох кырдьаҕаһы, инбэлиити көрөргө дьиэ кэргэттэргэ ый аайы 20 701 солкуобай төлөнөр.
Ирдэбил быһыытынан, чугас аймахтара ылаллара көҥүллэммэт. Бэйэтэ туспа хостоох, үчүгэй олорор услуобуйалаах буолуохтаах. Үгүс кырдьаҕастар дьиэ иһигэр чэй өрөн, ас бэлэмнээн көмөлөһөллөр, оҕолорго эбээ-эһээ оруолун толороллор.
Хаартыска: Үлэ, социальнай сайдыы министиэристибэтин саайтыттан.
Славян суругун-бичигин күнэ онлайн ыытыллыаҕа
10 оҕолоох ыалы эҕэрдэлээтилэр
|
madlad
|
{}
|
АстрономияБиологияВоспитательная работаГеографияДиректору, завучуДоп. образованиеДошкольное образованиеДругоеИЗО, МХКИностранные языкиИнформатикаИсторияКазахский язык и лит.Классному руководителюЛогопедияМатематикаМузыкаНачальные классыОБЖОбществознаниеРусский язык и литератураСоциальному педагогуТехнологияУкраинский языкФизикаФизкультураХимияШкольному психологуЯзыки народов РФ Инфоурок / Математика / Другие методич. материалы / Сборник задач "Ахсаан уонна дьыл кэмэ" для 5 классов
9 Мугудайская средняя общеобразовательная школа им. Д.Д.Красильникова «Ахсаан уонна дьыл кэмэ» 2011г. ИhИНЭЭ5ИТЭ Быhаарыы сурук………………………………………………………..3 Сайын…………………………………………………………………....4 Куhун…………………………………………………………………….6 Сайын……………………………………………………………………8 Саас………………………………………………………………………..9 Быьаарыы сурук «Якуты как северный народ образно мыслят. Поэтому у них одновременно развиты оба полушария – они мыслят образно и логически»- диэн Розенберг Аршанскай этэр. О5о олох-дьаьах, тулалыыр эйгэ туьунан дьиннээх ейдебулу ыларыгар, диринник толкуйдуу уерэнэригэр тереебут тыла теhуу куус уонна тирэх буолар. Ахсааны суоттуурга тылбаастаммыт кинигэттэн ураты о5ону математика5а тардарга, уhуйарга аналлаах сахалыы тылынан эбии посуобуйа да, литература да суо5а олус хомолтолоох. Оскуола5а математиканы сахалыы уерэтиини тупсарарга чугас эйгэттэн ылыллар задача биллэр – кестер кемелеех буолуон сеп. Ол курдук, биьиги, саха о5олоро, задача ис хоhооно нууччалыы тылынан суруллубутун ылбычча ейдеен биэрбэппит, ол иьин о5о задача суоттуур дьо5урун бастаан бэйэтин тылынан, саха дьонун оло5ор - дьаьа5ар, улэтигэр – хамнаьыгар сыьыаннаан оноьуллубут сорудахтары толорон сайыннарара ордук буолуо этэ. Оччо5уна задача ис хоьооно киьи хара5ар тута «кесте туhэр», онон ейе – санаата барыта хайдах онорор эрэ суолу тобула сатыыр, улэтэ тургэтиир. Ону таhынан олохтоох матырыйаалынан оноhуллубут задачаны суоттуурга математика бу дьиннээх олоххо туттуллар, улэ5э-хамнаска наадалаах эбит, тула эйгэ5э баар суолу ырытан сыымайдаан, хомуйан тумэн уескээбит наука эбит диэн ейдебул уескуур. Онон сибээстээн мин 5 кылаас о5олоругар туьалаах буоллун диэн ебугэлэрбит улэлэригэр хамнастарыгар сыьыаран дьыл кэминэн холобурдаан эбии эрчийэр, толкуйдатар задачалары онордум. Сайын (12 задача) 1. Ыhыахха икки туhулгэ киhи оhуохайдаабыт. Бастакы туhулгэ иккистээ5эр 3 тогул элбэх киhилээх. Иккис туhулгэ5э 18 киhи эбии киирбитигэр, оhуохай дьонун ахсаана барыта 66 киhи буолбут. Аан маннай иккис туhулгэ хас киhилээх эбитий? 2. Сайын отчут30 км сири 6 ч устата сатыы барбыт. Кини ити барбыт сирин атынан хас чаас айанныай, оскотун ат сатыы киhиттэн 10 км/ч тургэн буолла5ына? 3. Балыксыттар сайын устата 240 кг балыгы туулаан ылбыттар. Балык собо, мунду эбит. Ханнык балык ахсаана а5ыйа5ый: собо дуу, мунду дуу? 4. Икки тракторист куннэ 44,2 га оту о5устарбыт. Бастакы тракторист иккистээ5эр 1,8 га кыраны о5устарбыт буолла5ына, биирдии тракторист теhену улэлээбитий? 5. От улэтигэр Арылхан а5ата 21 кыраабылы онорбут. Оноруллуохтаах кыраабыл 25% хаалбыт. Арылхан а5ата хас кыраабылы оноруохтаах эбитий? 6. Биир кэбиhии от ыйааhынаортотунан 2500 кг. 14 кэбиhиилээх от ыйааhына тоhонуй? 7. Сардаана уонна Туйаара отоннуу барбыттар. Сардаана ыа5аhын 4 чааhынан, оттон Туйаара 5 чааhынан толоруон сеп. 1 ч устата иккиэн бииргэ ыа5ас теhетун толоруохтарын себуй. 8. Отчуттар алааьы 3 кун охсубуттар. Бастакы кун алаас , иккис кун охсубуттар. Уhус кун улэ теhетун толорбуттарый? 9. Куорат ыhыа5ар 2.5 т кымыhы онорон атылыыр сорудах кэлбит. Ону 3.2 т кымыhы онорон атыылаабыттар. Сорудах хас бырыhыан туолбутуй уонна хас бырыhыан аьара туолбутуй? 10. Куннэй эбээтэ 30 л ууттэн 2.5 г суегэйи ылар.15 л ууттэн теhе суегэй кэлиэй? 11.Ийэм ууннэрбит о5урсутуттан 10- нуунан аахпытыгар 2- лии о5урсу тиийбэтэх. 100- нэн аахпытыгар 8 о5урсу ордубут буолла5ына, барыта хас о5урсу эбитий? 12.Ынах уонна ньиирэй маассата 7,2 тонна. Хас маассаны ньиирэй ыларый? Кини ынахтаа5ар 5 тогул чэпчэки. Куhyн (11 задача) 1. Хортуоппуй хомууругар массыынаны туhаннахха улэ таhаарыыта урдуур. Илиинэн хостуурга биир киhи нуормата куннэ ортотунан 6 ц. Булуугунан хостуурга илиинэн хостуурдаа5ар куннэ 2 тегул элбэ5и, оттон массыынанан булууктаа5ар 4 тегул элбэх хортуоппуйу хомуйуохха сеп. Массыынан куннэ теhе хортуоппуйу хостуохха себуй? 2. Хортуоппуй хомууругар улэлиир икки биригээдэ холбоон куннэ 20,4 ц хомуйбут. Бастакы биригээдэ иккистээ5эр 1,52 ц элбэ5и хомуйбут. Биирдии биригээдэ теhелуу хортуоппуйу хомуйбутуй? 3. Булчуттар ке5ен, моонньо5он уонна чыккымай елербуттэр. Кетер ке5ен, чыккымай, оттон 50% моонньо5он эбит. Ханнык куhу элбэ5и елербуттэрий? 4.Кэскил алааска 25-тэ ытан 7 куhу, оттон Ньургун 5 ытыынан 2 куhу елербут. Хайалара биир ытыынан куhун ахсаанын улахан чааhын елербутуй? 5. Биир сиртэн биир хайысханан биир тэнник икки куобах суурбут. Бастакы куобах мунуутэ5э 650 м, оттон иккис 600 м барар. 10 мунуутэнэн куобахтар икки арыттара теhе буолуой? 6. Бааhына иэнин булун, ескетун устата 300 м кэтитэ128 м. 7. Кэскил кууллуурдаа5ар хортуопуй хостууругар 3 тегул а5ыйах бириэмэни бараабыт. Теhе кэми Кэскил кууллууругар бараабытый ескетун 40 мунуутэ хортуоппуй хостуурдаа5ар элбэх кэми ыыппыт буола5ына? 8. Кырдалга хаас баhаама олорор уhу. Ол ортолоругар 15 хаастан сырдыктара 7, хас кугастыны хаас баарый, 15-эн хас бырыhыан сырдык хаас баарый? 9. Суедэр уонна Сиидэр сир аhын астаабыттар. Суедэр 4.5 кг хомуйбут. Теhе отону Сиидэр хомуйбутуй ескетун: а) 0.7 кг Суедэрдээ5эр элбэх буолла5ына б) 1.2 кг тегул Суедэрдээ5эр а5ыйах буолла5ына 10. Тиин уонна мо5отой холбоон 350 тэллэйи, кыстык аhылыктарын хомуммуттар. Мо5отой 350 т\tэллэйтэн 75% хомуйбут. Теhе тэллэйи хас биирдиилэрэ хомуйбутуй? 11. Дайаана Сайаанатаа5ар 3 тогул элбэх тэллэйи хомуйбут. Иккиэн 48 подосиновигы, подберёзовигы уонна 8 ма5ан тэллэйи хомуйбуттар. Биирдии о5о хас тэллэйи хомуйбутуй? Кыhын (7 задача) 1. Хайыhардьыт Намтан киин куоракка диэри 75 км барбыт. Онтон бастакы кун суол , оттон иккис кун барбыт. Икки кун хас километр суолу барбытый? 2. Кыhын устата биир оhо5у отторго 25 куб.м мас барар. Биир тииттэн ортотунан куб.м оттук кэлэр буолла5ына, сыл устата биир оhоххо хас тиит нааданый? 3. Хайыhардьыт 45 мунуутэ5э 3 км барбыт. Теhе кэмнэ хайыhардьыт 7 км барыай? 4. Айал олбуорун хаарын ыраастаабыт. Айал олбуорун иэнэ теhе буолуой ескетун устата 20 хардыы оттон кэтитэ 17 хардыы буолла5ына? 5. Мунха5а холбоон 36 киhи мустубут .Оттон 7-тэ о5о. Хас улахан киhи баарый, уонна теhе балыгы хас биирдии киhи илдьэ барбытый? Оскетун 7128 собо ылбыт буоллахтарына уонна улахан дьон о5олортоо5ор 12 собонон элбэ5и ылбытбуоллахтарына? 6. Суббуотунньукка бастакы биригээдэ 30% мууhу ылбыт оттон иккис биригээдэ бастакы биригээдэ нуорматын 80% ылбыт. Ол хаалбыт мууhу уhус биригээдэ ылан хойбут. Теhе бырыhыан мууhу уhус биригээдэ хойбутуй? 7.Оскуола5а 24 тонна чох а5албыттар. Кыьын устата туттубуттар. Хас тонна чох хаалбытый? Саас (4 задача) 1. Амма5а 624 га иэннээх бааhына5а бурдугу уонна эбиэhи ыспыттар. Оскетун эбиэс сирэ бурдуктан 2 тегул элбэх буолла5ына, эбиэс уонна бурдук сирэ теhелуу эбитий? 2. Икки биригээдэ холбоон 12.32 га сиргэ сэлиэhинэй ыспыт. Бастакы биригээдэ иккистээ5эр 1.2 тегул а5ыйа5ы ыспыт буолла5ына, биирдии биригээдэ теhелуу га сири ыспытый. 3. От улэтигэр Арылхан а5ата 21 кыраабылы онорбут. Оноруллуохтаах кыраабыл 25 % хаалбыт. Арылхан а5ата хас кыраабылы оноруохтаах эбитий? 4. Мас кэрдээччилэр 25 куб.м маhы бэлэмнээбиттэр. Ол мас тутууга ылбыттар, онтон хаалбыта оттукка барбыт, оттукка хас куб.м барбытый? Подайте заявку сейчас на любой интересующий Вас курс переподготовки, чтобы получить диплом со скидкой 50% уже осенью 2017 года. Выберите специальность, которую Вы хотите получить:
Автор Сивцева Александра Трофимовна
ДБ-326901 Получить свидетельство о публикации
07.11.2016 Просмотров: 60 Комментариев: 0 Опорный конспект по теме "параллелограмм".
07.11.2016 Просмотров: 91 Комментариев: 0 Зачет по теме "Параллелограмм."
07.11.2016 Просмотров: 82 Комментариев: 0 Технологическая карта по геометрии 7 класс по теме:"Прямая и отрезок"
07.11.2016 Просмотров: 103 Комментариев: 0 Методическая разработка конкурсного урока по теме «Свойства действий с рациональными числами»
07.11.2016 Просмотров: 80 Комментариев: 0 Календарно-тематическое планирование по математике 6 класс
07.11.2016 Просмотров: 58 Комментариев: 0 Разработка урока "Теорема о соотношениях между сторонами и углами треугольника"
07.11.2016 Просмотров: 107 Комментариев: 0 1327160132710613271031327073132705613270541327053
|
madlad
|
{}
|
ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛЭ - 4 Т - Сахалыы
ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛЭ - 4 Т
3 июня 12:00 1533
ЫТЫКТАБЫЛЛААХ ДЬОҺУН ДЬОННОР!
ЭҺИГИНИ ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛИН СЭҤЭЭРЭЭЧЧИЛЭРИ, САҤАНЫ БИЛИЭН-КӨРҮӨН БАҔАРАР ҮТҮӨ ДЬОНУ
ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛИН - 4 ЫАЛДЬЫТЫМСАХ САҤА ТЭЛГЭҺЭТИН ААНЫН ТЭЛЭЙЭ АҺАН КИИРБИККИТИНЭН ЭҔЭРДЭЛИИБИН!
ЭЛБЭХ КЭПСЭЭННЭЭХ, ҮӨРЭ-КӨТӨ, ИРЭ-ХОРО СЭЛЭҺЭР ЫАЛДЬЫТТАР БУОЛУОХХУТ ДИЭН ЭРЭНЭБИН.
Түөрт Куту уһугуннарар кэм
ТАҤАРАИАНСТВО ҮӨРЭҔИНЭН ТУРУГУ ТУПСАРЫНАР НЬЫМАЛАР
АҔА КУТУ УҺУГУННАРАР КЭМ
Киһи ыарахан түгэҥҥэ Айыы Тойон Таҥара, Үрдүкү Айыылар, Сирдээҕи Иччилэр баалларын саныыр, бэйэтигэр баар ис кыаҕын көрдөнөр үгэстээх.
Билигин Коронавирус ааҥнаабытынан сибээстээн, ити этиллибити барытын тутта сатыахтаахпыт.
Аны бэйэбитигэр баар ис кыахпыт туһунан этэр буоллахха - Киһиэхэ баар Түөрт кута тэҥҥэ үлэлээтэҕинэ киһи ыарыыга-сүтүүгэ бэйдиэ ылларбат, чэгиэн-чэбдик туруктанар.
КУТ ДИЭН - БИОЛОГИЧЕСКАЙ НЬЭГИР КӨРҮҤЭ
Киһи барыта 4 Куттаах диэбиппит.
Хомойуох иһин, билигин сахалар Үс эрэ - Ийэ, Буор, Салгын куттаахпыт дэнэ сылдьаллар, Аҕа Куттаахтарын билбэттэр, биһиги суруйууларбытыттан истибит-билбит да буоллахтарына, ону улахаҥҥа уурбаттар. Онон сахалар билигин 4 Куттаахпытыттан 3 эрэ Куппут үлэлии сылдьар. Ол иһин ис харыстанар күүспүт ситэтэ суох.
Онон толору көмүскэллэх буолуон баҕарар дьон 4-с - Аҕа Куттарын уһугуннарар соругу туруорунуохтаахтар. Ол туһугар, туох-ханнык иннинэ Аҕа Кут баар эбит диэн сананыллыахтаах. Аҕа Кут баарын билбэт, ааттаабат буоллаххына кини утуйа сытыаҕа. Если явление не заявлено, то оно не существует, - дииллэр анал үөрэхтээхтэр.
Аҕа Кут киһиэхэ барытыгар - дьахтар буоллун, эр киһи буоллун - барыларыгар баар. Ону итэҕэйиэххэ, Аҕа Кут туһунан куруук саныы_толкуйдуу сылдьыахха.
Билиҥҥи курдук 3 Кут эрэ үлэлиир буоллаҕына, эппит-хааммыт, өйбүт-санаабыт ыһыллаҕас, киирбиккэ-тахсыбыкка аана аһаҕас.
Киһи Аҕа кута уһугуннаҕына сирэйдиин сырдыыр, Эр киһи дьиҥнээх Эр киһилии, Дьахтар - Дьахтар курдук майгыланаллар, Дьиэ-кэргэн олоҕо тупсубутунан барар, турук туругурар.
Айыы Тойон Таҥара Аҕа Куттарын Төрүөҕүттэн анаан уһугуннартаабыт дьоно баар буолаллар. Ол - уһулуччу сайдыылаах, ситиһиилээх, ытыктанар, бас-көс дьон. Хомойуох иһин итинник дьоммут бэрт аҕыйах.
Киһи чэгиэн буоларыгар 4 кута чэгиэн-чиргэл буолуохтаах. Ол аата Куттарбытын үчүгэйдик көрө-истэ,аһата сылдьыахтаахпыт.
КУТТАР АҺЫЛЫКТРА - НЬЭГИР (ЭНЕРГИЯ)
Буор кут аһыыр ас ньэгирин сиир. Олохтоох сир аһа –үөлэ Буор кукка ордук иҥэмтиэлээх буолар. Билиҥҥигэ диэри сыа холестерина тымырга атересклероһу үөскэтэр диэн сымыйа үөрэххэ олоҕуран, дьон сыалаах-арыылаах аһы элбэхтик сииртэн туттунар. Ол гынан баран, дьиҥинэн киһи элбэх ынах арыытын сиэхтээх. Сибиинньэ сыатын сиир эмиэ үчүгэй. Ол научнай төрүөтэ маннык.
Киһи клеткалара уонна клетка иһигэр баар ядро. митохондрия, лизосома о.д.а. курдук кракый буолан баран тыын суолталаах эттиктэр тастара мембрана бүрүөһүннээхтэр. Оттон мембрана сүнньүнэн 2 эттиктэн – Сыаттан (липиды) уонна белоктан турар. Мембрана 20-40%-а арыы. Арыы тиийбэт буолла5ына мембрана хаппыт тирии курдук хоччоххой буолар, белоктар хамсааһыннара бытаарар, клетка ыалдьар, түргэнник кырдьар. Дьэ ол иһин арыыны элбэхтик сиэниэхтээх диибит.
Былыр сахалар окко бастаан киирбит охсооччуларга хонуктарыгар элбэх арыылаах саламаат сиэтэллэрэ. Иһэ ыалдьыбыт киһиэхэ туустаах ууллубут арыыны иһэрдэллэрэ. Тыҥалара о.д.а ыалдьыбыт дьоҥҥо ыт, саһыл сыатын сиэтэн эмтииллэрэ.
Сыа эккэ-хааҥҥа олус туһалааҕын, сыаны, арыыны сиири аҕыйатыы буортулааҕын кэлиҥҥи чинчийиилэр бигэргэттилэр.
Собону сииргитин умнумаҥ. Муҥха собото, сайыҥҥы да собо эмтээх! Ол курдук, муҥха утуйарыгар ыарыыга ылларбатын, кислорода тиийбэккэ тыына хаайтарбатын, аччыктааһыны тулуйарын туһугар этигэр-хааныгар элбэх көмүскэнэр эттиактэри мунньунар. Ол киһиэхэ улахан туһалаах эмп буолар. Холобур былыр арыгыга өлөттөрбүт дьон собо миинин истэхтэринэ харахтарыттан сыыһы ылбыт курдук чэпчииллэр этэ... Ол аата собо миинэ эккин-хааҥҥын сүлүһүнтэн ыраастыыр эбит. Собо олус бөҕө, бэйдиэ ыарыыга ылларбат балык.
Сымыыты сиир олус туһалаах. Сымыыкка олус иҥэмтиэлээх белоктар, оттон уоһаҕар чуппууска сайдарыгар туһалаах туох баар аһылык үчүгэйэ барыта баар. Онон күҥҥэ 1-дии сымыыты сииртэн туттунумаҥ. Сымыыты 3 – 4 мүнүүтэ кэриҥэ буһарар ордук.
Аҕа уонна Ийэ куттар Таптал ньэгиринэн аһылыктаналар. Христианство тулалыыр дьоҥҥун-сэргэҕин бэйэҕин хайдах таптыыгын да оннук таптаа диэн үөрэтэрин Таҥараианство биһириир уонна ылынар. Онон бэйэ-бэйэҕитин, чугас дьоҥҥутун барыларын күүскэ таптааҥ, оччоҕо Ийэ уонна Аҕа куккут чэгиэн буолуохтара, ол эһиги майгыгытыгар биллэ дьайыаҕа. Таптал, доҕордоһуу, үчүгэй өрөгөйдүүрүн туһунан кинигэтэ ааҕыҥ, киинэтэ көрүҥ.
Салгын кут Информация ньэгирин аһыыр. Куһаҕан сонунутан, куһаҕан тылтан, этиһииттэн, этиһиилээх-өлөрсүүлээх киинэлэртэн кини ыалдьар. Ол иһин бэйэҥ үтүө эрэ тылы саҥар, үөхсүмэ, куһаҕан информация баар сириттэн дьалты сырыт. Куруук мичээрдии, күлэ-үөрэ сырыт. Үчүгэй кэпсээннэрдэ, хоһооннордо аах.
4 Куккут чэгиэн буоллаҕына бэйэҕит туруккут эмиэ чэгиэн буолуо.
Айыы Таҥара көмөтүнэн 4 Куккут этэҥҥэ буоллун! Ыарыыга ыллармаҥ, чэгиэн-чиргэл, ситиһиилээх, дьоллоох буолуҥ!
БАСТАКЫ ЫАЛДЬЫТТАРГА МАТАЛ!
Топ диэммит тэлгэһэ буолбута наһаа үчүгэйдик иһиллэр: хайдах бу сыллар тухары итинник уу сахалыы тиэрмини тобулан туттубатахпыт буолла🤔
BorNEo - Махтал!
Итинник буолар ээ, атын киһи эппитин кэннэ биирдэ Оо, хайдах итини урут өйдөөбөтөхпүнүй? - диэн хомойуллааччы сороҕор.
ТЭЛГЭҺЭ дэммитэ кырдьык сахалыы сөп өйдөбүлү биэрэр курдук.
Саҥа төрдүс тэлгэһэ улахан мөккүөрэ суох, ол оннугар кэккэ ыйытыктардаах буолуо диэн, эрэниэҕи баҕарыллар. Тоҕо диэтэргин: маҥнайгы үс тэлгэһэлэргэ өйдөммөт өрүттэр быһаарыллан, ылыммат өттө биллэн таҕыста диир оруннаах. Сэҥээрбэт уонна утары уунан, туспа көрүүлэрин биир - биир сааһылаан аҕалан көрдөрөр кыахтара да -- туохтара да суох эрээри, киирэн мэһэйдэһиэххэ эрэ диэнинэн сиэттэрэллэрин отой өйдөөмүнэ олоробун... Чэ, ити хаалан эрдин.
Тэлгэһэ диэн кырдьык бэккэ бассар эбит
Айыы Тойон Таҥара мөссүөнэ
Айыы Тойон Таҥарабыт дьүһүнэ-бодото хайдаҕый диэн Таҥараианство - 3 ыйытык биэрэ сылдьыбытым да хоруй суох этэ.
ТАҤАРАИАНСТВО быһаарарынан Айыы Тойон Таҥара тас дьүһүнүнэн аастыйбыт уһун баттахтаах, улахан үрдүк сүүстээх, сытыы, мындырдык көрөн олорор киэҥ арылхай харахтаах, муударай, киһини бэйэтигэр тардар номоҕон дьүһүннээх сааһырбыт киһи курдук - диэн быһаарар. Уопсай мөссүөнэ саха икки европеец ыккардынан.
Туохха олоҕуран Айыы Тойон Таҥара киһи курдук дьүһүннээх-бодолоох буолуо диирий Таҥараианство? - диэтэххэ, ол төрүөтэ маннык:
Ханнык баҕарар омук Иччилэри, Айыылары, Аанньаллары барыларын тас дьүһүнүттэн, өйүгэр-санаатыгар тиийэ киһититэн өйдүүр (антроморфизм) идэлээх. Остуоруйа5а, олоҥхо5о да Айыылар, абааһылар син киһитиҥи бодолоохтор. Ити биирэ.
Иккиһинэн Христианствоҕа Таҥара киһини Бэйэтин үтүгүннэрэн оҥорбута - диэн өйдөбүл баар. Христианствоҕа Аанньаллара да бары киһи курдук ойууланаллар.
Дьэ бу боппуруоска ким туох санаалааҕый?
Айыы Тойон Таҥараны, Айыылары, Иччилэри уруһуйдуур сорук турар
Айыы Таҥара мөссүөнүгэр атын көрүү арааһа суох быһыылаах, ол аата ыалдьыттар Таҥараианство көрүүтүн кытары сөбүлэһэллэр.
Оттон Айыы Таҥарабыт Күн, Халлаан о.д.а диэччилэрбит саҥалара сүттэ. Ол аата Тиэргэн Таҥараианствоны утарааччылартан улам ыраастанан иһэр.
Билигин Айыы Тойон Таҥара, Үөһээ 8 Халлааҥҥа олорор Айыылар, Сирдээҕи Айыыларбыт - Иччилэр мөсүөннэрин уруһуйдааһын уонна ону дьон-сэргэ билиитигэр тиэрдии ирдэнэр.
Итинэн сибээстээн манна араас талааннаах дьон, ол иһигэр уруһуйдьуттар хайаан да баар буолуохтаахтар.
Ким эмит холонуон, уруһуйдуон баҕарар киһи көстөөрөй?
Үтүө күн буолуохтун!
Бу форум буолуохтааҕар, бүтүн сайт формата диэххэ дуу -- анонимнаска олоҕурбут буолан, биллэн турар, дьон үгүс араҥата дьииннээх бэйэтин аатынан киирэн алтыспат... Онон тугу этээри гынаҕын диэҥҥэ: регистрациялаахтар топистартеры (тэлгэһэ арыйааччы) кытта, холобура мин курдук, ПАГЕР нөҥүө суруйсан санааларын үллэстиэхтэрин сөп.
Эһээ Дьыл, ону туох дии саныыгын?
Сахалар сэмэйбит бэрт буолла5а. Онон ким да Мин Айыы Тойон Таҥараны дуу, Иччилэри уруһуйдуом диэн тыл көтөҕө охсуо диэн күүппэтэҕим. Ол гынан баран урут дуу хойут дуу ким эрэ итини ылсыа дии саныыбын. Онон, этэргэ дылы, боппуруос аһаҕас хаалар, баҕалаахтар хаһан баҕарар миэхэ суруйуоххутун сөп.
ТАҤАРАЛАРЫ САХАЛЫЫ ААТТЫАХХА
Саха олус мындыр омук. Өбүгэлэрбит Күн-дьыл эргиирин үчгэйдик кэтээн көрөн, хаһан хаар-самыыр түһэрин, хаһыҥныырын, көтөр-кыыл төрүүрүн, Күһүн-Кыһын-Саас-Сайын кэлэр кэмин ааҕан-суоттаан, эндэппэккэ билэн, бу тыйыс дойдуну баһылаан, Саха сирэ дэтэн, дойду оҥоһуннахтара.
Ити этиллибит бэлиэ күннэр бэйэлэрэ сахалыы ааттаахтарын-суоллаахтарын киһи саарбахтаабат.
Ол гынан күн бүгүн бэлиэ күннэрбит бары Ньукуола, Бөтүрүөп, Борокуоппайап, Илдьиин, Ыспааһап о.д.а. диэн нууччалыы ааттаахтар уонна Таҥара күннэрэ диэн ааттаналлар.
Таҥараианство итэ5элэ ити бэлиэ күннэри сахатытан ааттаталыырга дьулуһар уонна бу биһиги Тиэргэммит ыалдьыттарын нууччалыы ааттаммыт Таҥара күннэририн сахатытан ааттыырга көхтөөхтүк кыттаргытыгар ыҥырар.
Бэс ыйын 3 күнүн Саар Көстөкүүн күнэ диэн ааттыыллар. Бу эмиэ нууччалыы аат. Сахаларга, ордук эр дьоҥҥо Саар Көстөкүүн АНДЫЛААҺЫН саҕаланар бэлиэ, үөрүүлээх күнүнэн биллэр.
Мин Саар Көстөкүүн күнүн АНДЫЛЫЫР диэн ааттыахха диэнинэн Таҥаралар кннэрин сахатытан ааттааһыны саҕалыыбын.
Мантан аллара сахатытыллыахтаах Таҥаралары ааттаталыыбыт:
1. БӨТҮРҮӨП –
2. БОРОКУОППАЙАП –
4. БАСТАКЫ ЫСПААҺАП –
5. ИККИС ЫСПААҺАП –
6. ҮҺҮС ЫСПААҺАП
7. СЭМЭНЭП –
8. БОКУРУОП –
9. МЭХЭЭЛЭЙЭП –
10. КЫҺЫҤҤЫ НЬУКУОЛА –
11. ОРОҺООСПО –
12. БАҺЫЛАЙАП –
13. БАСТАКЫ ОХОНООҺОЙОП –
14. ИККИС ОХОНООҺОЙОП –
15. ҮҺҮС ОХОНООҺОЙОП -
Бу Таҥара күннэрин хайдах сахатытыабыт?
БӨТҮРҮӨПТЭН саҕалыахха. Эһиги этиигит.
Дьэ, бу -- олус уустук эрээри, бэрт оруннаах ыйытыы буолбут диибин.
Eheajil, ити таҥаралар буолбатах ээ.Дьоннор дии.Святойдар.
Эмиэ да биир баар диир курдуккун.
ПАГЕР нөҥүө суруйсуохха сөп
BorNEo Ссылка на блог pagerВетеран
Мин ити этиигин олус сөп дии саныыбын. Онон Эн эппитиҥ курдук сорохтор ПАГЕР нөҥүө суруйсан санааларын үллэстиэхтэрин сөп.
Тойон Үрүҥ Айыы - Үрүҥ Айыылар тойонноро 9с халаанҥа баар.
Онтон — Аар Таҥара диэн олох атын. Аар Таҥара барытыгар баар
Үрюҥ Тойон Айыы Таҥара буолбатах
Аар Таҥара5ын кыайан өйдөөбөтүм, кылгастык быһаарыаҥ дуо?
ХОРУЙА СУОХ ЫЙЫТЫК ЭТЭ
МИН ЭЙИЭХЭ ХОРУЙА СУОХ ЫЙЫТЫГЫ БИЭРБИТИМ.
[b] ТАҤАРАИАНСТВО УОННА ОЛОХ САЙДЫЫТА[/b]
ТАҤАРАИАНСТВО УОННА ОЛОХ САЙДЫЫТА
Ханнык ба5арар саҥа сүүрээн олоххо-дьаһахха сэргэхсийиини үөскэтэр.
Таҥараианство - саҥа итэҕэл. Ол быһыытынан култуураттан, искусствоттан, таҥнар таҥастан саҕалаан дьиэ тэрилигэр, аска-үөлгэ, тутта-хапта сылдьыыга, эҕэрдэлһиигэ тиийэ сонун уларытыылары киллэриэҕэ.
Холобур, билиҥҥи Ыһыах языческай, фольклорнай хабааннаах буолан, саҥаны киллэрэр кыаҕа суох, уруккубут умнуллубатын туһугар үлэ ыытыллар.
Ол курдук соторутаа5ыта саха таҥаһыгар күрэскэ, чахчы да үчүгэй, былыргылыы күрүмэ этэрбэстээх, тииҥ кутуруга моойторуктаах, былыргы саха тойотторо кэтэр сахалыы моһуоннаах истээх сонноох көстүүмү тигэн кэппит дьон Саха бастыҥ таҥаһа күрэскэ бастыахтарын бастаабытара.
Кэлэр күрэстэргэ эмиэ итинник сөргүтүллүбүт саха былыргы таҥаһа күрэххэ бастыаҕа. Ити былыргы истииллээх таҥастары билиҥҥи киһи таҥас гынан күн аайы таҥныбата чуолкай. Дьахталлар Ыһыахха анаан тиктибит былыргылыы моһуоннаах былаачыйаларын сайын 1-2 эрэ күн кэтэллэр.
Оттон Таҥараианство сахалыы истииллээх аныгылыы, киһи күннээҕи олоҕор кэтэр кыһыҥҥы-сайыҥҥы таҥаһыгар күрэс биллэрэн, саха таҥаһа дьон-сэргэ ортотугар киэҥник тарҕанарыгар суолу аһыаҕа.
Худуоһунньуктар Таҥараианство итэҕэлигэр сыһыаннаах саҥа, сонун хартыыналары суруйуохтара. Холобур, "Айыы Тойон Таҥара (таҥараианство) Ыһыаҕа " диэн болотунаны айбыт худуоһунньук ити үлэтинэн историяҕа киириэҕэ.
Таҥараианство итэҕэлин туһунан опера, балет, бэртээхэй ырыалар баар буолуохтара.
Прикладной искусствоҕа аан бастакынан Таҥараианство Кириэстээх харысхаллар, араас оҥоһуктар дэлэйиэхтэрэ.
Айыы утаҕын - быырпаҕы ыал барыта оҥостон иһэр буолуоҕа, лабырыгы астыахтара о.д.а. Лабырык уонна быырпах сотору кэминэн Алгыс, Иччилэргэ-Айыыларга айах тутар сүрүн астарынан буолаллара сабаҕаланар.
Алгысчыттар "Дом!" дииллэрин дьон сөбүлээбэккэ «Туску!” Эбэтэр "Оом!" - диир болуохтара.
Биир тылынан эттэххэ, норуот айар дьоҕура муҥура суох, онон бииртэн-биир сонун айымньылар, таҥастар-саптар, дьиэ тэриллэрэр, онтон да атын оҥоһуктар төрөөн-тахсан иһиэхтэрэ.
Олох иннин диэки кимиилээхтик хааман, сайдан иһэр. Ону кытта бииргэ, тутуспутунан Таҥараианство – Айыы Тойон Таҥара итэҕэлэ, олохпутугар улам өтөн киирэн иһиэҕэ.
Биһигини - сахалары Тоҕус халаан дуомнььуттра араҥаччылаан сылдьаллар. Онтон биһиги аҕабын, уонна аан дойду уонна халлаан куйаарын (космос), Күн улууһа (Солнечная систем) барытын аҕата. Киһи өллөҕөнэ төптөрү аҕатыгар төннөр. Ол гынан баран аҕатыгар Айыы үрэҕин кэспэтэх киһи төннөр. Онтон Айыы үөрэҕин тутуспатах киһи үөр буолан, сиргэ төтөрү быттарыйан түһэн хаалар, онтон эмиэ, үөнтэн, көйүүртэн саҕалаан, элбэх тыһынча сыллар тухары саҥаттан сайдар, киһи буолан баран Айыы үөрэҕин кэспэтэҕинэ сайдан баран аҕатыгар — Аар Таҥараҕа тиийэр
Дьэ эрэ, Быйаҥы сэргээн ааҕыҥ эрэ, туох санаа, туох кэскиллээх идиэйэ киирэр эбит.
БЫЫРПАХ ТАҤАРАИАНСТВО ЫТЫК УТАҔА
Сайыммыт кэллэ, үрүҥ илгэ үрүлүйдэ, быырпах өрүнэн кэм буолла.
Таҥараианство итэҕэлэ хас биирдии саха ыала сайыннары-кыһыннары хайаан да ынах үүтүттэн БЫЫРПАХ өрүнүөхтээх диэн сүбэлиир.
Быырпаҕынан сирэйдэнэн мөккүөрдээх соҕус тиэмэни таарыйабын.
Саха туох сүөһү баайдааҕый?
Саха Ынах сүөһү уонна Сылгы баайдаах.
Билиҥҥи кэмҥэ сахалары аһатан-таҥыннаран олорооччу Ынах сүөһү буоларын ким да мөккүспэтэ буолуо.
Ол гынан баран, Саха киһитэ Сылгыны өрө тутар. Бэйэтин Дьөһөгөй улууһун киһитинэн ааҕынар. Ынаҕы баардылаабат.
Ити дьиҥинэн, былыргы үгэһи толкуйа суох аныаха диэри тутуһа сылдьарбыт түмүгэ буолар. Сылгыны язычество итэҕэлэ өрө тутар, араҥаччылыыр.
Былыргы быдан дьылларга Сылгы, Ат көлө барахсан, дьиҥэ даҕаны, саханы саха гыннаҕа, истиэп көс омуктарын туругуртаҕа...
Ол гынан баран, сахалар ”Киһи күннээх, балык ыамнаах,” - диэн дириҥ философскай өйдөбүллээх өс хоһоонноохтор. Ол аата, бары барыта уларыйа-тэлэрийэ турар, диэн. Холобур, урут саха олоҕор Ат, Сылгы тыын суолталаах эбит буоллаҕына, билиҥҥи кэмҥэ тыын суолталаах сүөһүбүтүнэн ЫНАХ СҮӨҺҮ буолла.
Билигин Биэ үүтүттэн Ыһыахха эрэ кымыс оҥостон иһэбит. Кымыһы дэлэтэр туһугар Бырабыыталыстыба таһымыгар улахан уураахтар, быһаарыылар тахсыбыттара да Кымыс дэлэйбэт. Кымыһы көөнньөрүү сыраны-сылбаны эрэйэр ыарахан үлэ. Оттон Нэһилиэнньэ кымыска оччо наадыйбат, ол аата рынак суох.
Оттон саха киһитэ Кымыһы эрэ Айыы утаҕынан билинэр, оттон БЫЫРПАҔЫ КӨЙГӨТҮТЭР...
Итиннэ үгүстэр КЫМЫС САХА НАЦИОНАЛЬНАЙ УТАҔА буолбатаҕын, түүрк омуктар утахтара буоларын билбэттэр да быһыылаах, бэйэлээх бэйэлэрин утахтарынан аа5аллар.
Дьиҥинэн, САХА НАЦИОНАЛЬНАЙ УТАҔЫНАН БЫЫРПАХ БУОЛАР.
Манна өссө Алгысчыттарбыт хас алгыстарын ахсын Аньыыны оҥостоллор диэн бэлиэтээн ааһар тоҕоостоох. Биллэрин курдук, Кымыһы, ордук кыһыҥҥы кэмҥэ, тымтыгынан да көрдөөн үксүгэр булбаккын. Алгысчыттар онно эрэ кыһаммакка Үрдүк Айыылары, Иччилэри быырпаҕынан күндүлүү туран “Айыы аһынан - сылгы кыынньыр кымыһынан айах тутабыт!” – диэн Үрдүкү күүстэри АЛБЫННААН улахан аньыыны оҥостоллор.
Сылгы (Убаһа) этэ минньигэһин, туһалааҕын бары билэбит. Ол гынан баран дьон туохха ордук наадыйарын рынак эрэ быһаарар. Дьэ ол рынакпыт Убаһа этинээҕэр Ынах этэ ордук хамаҕатык барар диир. Саастаах Сылгы этин аныгы киһи сирэн сиэбэт. Убаһа этин билиҥҥи киһи иһэ-үөһэ оччо тулуйбат. Мииннээн иһэргэ, тотоойутунан, иҥэмтиэлээҕинэн, өр кэмҥэ буорту буолбатынан Сылгы этэ Ынах этигэр быдан баһыттарар.
Таҥараианство Убаһаны идэһэҕэ туттары аньыынан ааҕар.
Ат көлө билиҥҥи массыына үйэтигэр суолтата букатын кэриэтэ сүттэ.
Сылгы сиэлэ, тириитэ кэлиҥҥи кэмҥэ син сыаналанар буолла, ол гынан баран онтон киирэр үп дуона суох.
Аны Сылгы сүөһү Ынах сүөһүтээҕэр быдан уйан, туох эрэ куһаҕан дьаҥ кэллэҕинэ ытыс соттон да хаалыахха сөп.
Ол гынан баран, Сылгыны өрө тутуу уонна Эр киһи хотоҥҥо киирбитин түмүгэр, Сылгыны элбэтии, Ынах сүөһүнү төттөрүтүн аҕыйатыы бара турар. Ил Дархан Ынах сүөһү иитиитин элбэтэр соруктаах анал субсидияны аныыр туһунан дьаһала кэмигэр тахсан, балаһыаньаны көннөрүө диэн эрэнэргэ эрэ тиийэбит.
Өссө биир стратегическай суолталаах боппуруос баар. Ол ЫНАХ СҮӨҺҮ баар буолан, тыа сахата баар. Төһөнөн элбэх Ынах сүөһү элбиир да, соччонон элбэх саха тыаҕа олохсуйуоҕа, сахалыы санаа бөҕөргүөҕэ, саха тыына уһуоҕа.
Таҥараианство итэҕэлин ЫТЫК СҮӨҺҮТЭ – ЫНАХ БУОЛАР. Оттон сиэргэ-туомҥа туттуллар Ытык утаҕынан КЫМЫҺЫ БУОЛБАККА Ытык сүөһүбүт Ынахпыт үүтүттэн оҥоһуллубут БЫЫРПАҔЫ туттуҥ диир.
Дьэ онон, түмүктээн эттэххэ билигин Ынах сүөһү өрө тутуллар үйэтэ кэллэ. Ол гынан баран, ити аата, мантан инньэ Сылгыны көйгөтүтүөххэ, сылгы Кымыһын оҥорумуохха диэн буолбатах. Сүөһү иитиитэ олох ирдэбилигэр сөп түбэһиннэрэн дьүөрэлээн сайдыахтаах.
Таҥараианство итэҕэлэ хас биирдии саха ыала сайыннары-кыһыннары хайаан да ынах үүтүттэн БЫЫРПАХ өрүнүөхтээх диэн сүбэлиир. Ол дьиҥэр кыаллар суол. Быырпаҕы өрүнэр олус судургу, ырыссыабын билигин дэлэйдик атыыланар саха аһын туһунан кинигэлэртэн, Интернеттэн да булуохха сөп.
Быырпах туһата баһаам. Битэмииннэрэ, минеральнай уонна аһы буһарарга туһалаах эттиктэрэ элбэх. Ол иһин утаҕы түргэнник ханнарар. Итини сэргэ кыра алкоголлаах. Киһиэхэ эттиктэр атастаыыларыгар алкоголь эмиэ кыттар. Организм ол иһин бэйэтигэр сөп буолар алкоголу оҥорон таһаарар. Сороҕор, араас түбэлтэттэн сылтаан эккэ-хааҥҥа алкоголь тиийбэт буолар, ол түмүгэр киһи арыгы иһиэн баҕарар. Ити кэмҥэ быырпаҕы истэххэ киһи арыгы иһэр баҕата тохтуур. Онон Быырпах арыгылааһыны эрдэттэн бопсор биир тутаах утах быыытынан эмиэ сыаналаныллыахтаах.
Сайыммыт кэллэ, үрүҥ илгэ үрүлүйэ сүүрдэ. Эппит-сииммит куйааска утаҕы түргэнник ханнарар, саха үгэһинэн, Быырпаҕы ирдиир кэмэ буолла.
Дьэ, кырдьык -- мөккүөрдээх быһаарыылар буолбуттар..🤔
Танара диэн суох...ииримэ. Баар буоллагына кердер. Сымыйанан ол бу итэгэли айыма
ҮЧҮГЭЙ БАҔАЙЫ ПСЕВДОНИМНААХ ЭБИККИН...
Быырпах барахсан туьата буолунай буолла5а.
Дьэ мин иьим уеьум то5о эрэ кербет быырпа5ы сразу революция барар.😂
Пиибэ биирдэ истэхпинэ туох да буолбат🤔 Пиибэ сатана куьа5ана дьаабы буо быаргар энин куугэнэ сыта сымара☹️
Өссө боруобаланан көр
Ба5ар үөһүҥ туола сылдьар кэмигэр испитиҥ үөскүн таһаарбыта буолуо. Ол аата эмтээтэҕэ. Өссө боруобаланан көр ээ.
Дьөһөгөй улууһун дьоно
САХАЛАР ТОҔО БЭЙЭЛЭРИН ДЬӨҺӨГӨЙ УЛУУҺУН ДЬОНОБУТ ДЭНЭЛЛЭРИЙ?
Билэрбит курдук, Аньыыны оҥордохпутуна Хара ньыгыл үөскүүр, ол Аллараа Дойду диэки тардар, оттон Үтүө дьыаланы оҥордохпутуна Үрүҥ ньэгир үөскүүр уонна Үөһээ Ырай диэки көтөҕөр.
Былыр саха дьонун Дууһата үксэ Үһүс Халлааҥҥа (Дьөһөгөй Айыы Халлаана) эрэ ыттар кыахтаах эбит. Ити тыйыс, эриирдээх-мускуурдаах дойду. Онон саха киһитэ Дьулуурдаах, Дьүккүөрдээх, Тулуурдаах буолбут. Ол түмүгэр Дьөһөгөй Айыы биэрбит үөрэҕинэн Сылгыһыт, Сүөсүһүт, Булчут-алчыт идэтин толору баһылаабыт, бу тыйыс айылҕалаах Хоту дойдуну иччилээбит.
Ити идэлэртэн сахаларга Сылгы иитиитэ чугас, сылгыны хайа да кэмҥэ маанылыыр, өрө тутар үгэстээх. Үтүмэн үгүс кэмҥэ Саха Дууһата Үһүс Халлаантан түһэр буолан, кини Дьөһөгөй Айыы Халлааныттан төрүттээҕин сүрэҕинэн-быарынан, этинэн-хаанынан, өйүнэн-санаатынан таайан өтө билэр. Ол иһин саха былыр-былыргыттан Дьөһөгөй улууһун оҕотунан ааҕынар.
Биллэн турар, сахалартан Дууһалара Ырайга тиийбиттэр, араас халлааннарга тахсан олохсубуттар баар буоллахтара. Ол гынан баран, оннук Дууһалар аҕыйахтар, үгүстэрэ 3-с Халлааҥҥа эрэ тиийэллэр быһыылаах.
Саха курдук көнө, саха курдук Айылҕалыын тапсан алтыһар кыахтаах дьиҥнээх Айылҕа оҕото туох айылаах оннук улахан Айыытын-харатын оҥорон, Дууһата 3-с эрэ Халлааҥҥа тахсарый диэн бэрт кэрэхсэбиллээх ыйытык үөскүөн сөп.
Итиннэ, былыргы Тенгрианство өйдөбүлүгэр олоҕуран быһаардахха, Айыы Тойон Таҥара уонна Арсан Дуолай кыр өстөөхтүүлэр эбит. Орто Дойдуга Айыы Таҥара Алгысчыттардаах, оттон Арсан Дуолай – Ойууттардаах.
Былыргы саха киһитэ барахсан туох эмэ ыарахаттары көрүстэҕинэ, ордук ыарыйдаҕына Ойууну ыҥыран кыырдарар үгэстээҕэ.
Айыы Тойон Таҥара итини Миигин умнан Арсан Дуолайга сүгүрүйэҕит диэн хомойон улахан Аньыынан ааҕара.
Саха киһитэ барахсан Үтүөнү оҥорбута олус элбэх Үрүҥ ньэгир буолан мунньуллан иһэрэ. Дьэ ол Үрүҥ ньэгирин Аньыытын ньэгирэ барытын кыайан сиэбэккэ ордон хаалан, Саха киһитин Дууһатын ол орпут Үрүҥ ньэгирэ Үһүс Халлааҥҥа өрө тардан таһаарара. Ол тмүгэр Үһүс халлааҥҥа тахсан олохсуйара уонна кэмэ кэллэҕинэ Орто Дойдуга төннөн хаттаан төрүүрэ.
Хаттаан төрөөбүт киһи (реинкарнация) урукку олоҕун туһунан өйдөбүл төрүт өйүгэр баар буолан баран, ону кини оччугуй оҕо эрдэҕинэ, ханнык эмэ тоҕоостоох түбэлтэҕэ эрэ кыратык удумаҕалаан ылыан сөп. Улаатан баран урукку олоҕун өйдөөбөт. Ол гынан баран, үөһэ ахтыбыппыт курдук, түгэх өйүнэн (генетическая память) уонна этинэн-хаанынан син биир Дьөһөгөй Айыы улууһугар (Халлааныгар) Дууһата олоро сылдьыбытын сэрэйэрэ. Ол иһин Дьөһөгөй улууһун оҕотунан ааҕынар, Сылгы сүөһүнү өрө тутар, сылгыны Таҥара оҥостор.
КИҺИ ДУУҺАТА ХАТТААН КЫЫЛ-СҮӨЛ БУЛАН ТӨРҮӨН СӨП ДУО?
Сорох итэҕэллэргэ киһи хаттаан Сиргэ Кыыл, Көтөр буолан түрүөн эмиэ сөп диэн өйдөбүл баар
Таҥараианство тыынар-тыыннах барыта 4 куттааҕын уонна Дууһалааҕын билим таһымынан дакаастыыр уонна онно олоҕуран ити этиллибит өйдөбүлү утарбат.
Таҥараианство этэринэн, кыылы-көтөрү кэрээнэ суох кыдыйбыт, Ийэ айылҕатын улаханнык эмсэҕэлэппит, онон улахан аньыыны-хараны оҥорбут эрэ киһи иккистээн Кыыл-сүөл буолан төрүөн сөп диэн быһаарар
Кусчуттар бары кус буолаахтыырбыт буолуо🤔
Быппах, буппах, быырпах көньөрөр диэн тыл барсар. Чай өрөр, өрунэр диэн сөп түбэһэр. Былыр сахаҕа сылгы кэмчи этэ, наар оҕус көлө туттуллара. Бу бүрээт, атын маньжурскай племя сабыдыала сылгыны өрө тутууга тиэртэ. Һаха убаһаны идэһэ гыммат этэ. Бу ырыынак кэмэ күһэйэн идэһэ оностор буолла. Уопсайынан сөп тиэмэ хамсаабыт. Мунан баран сылдьабыт.
Кыылы-сүөлү, оту-маһы Киһи туһаннын диэн Таҥара айбыта. Онон бэйэҥ сөп буоларгынан бултаан-алтаан, оту оттоон, маһы мастаан сырыттаххына ол туох да аньыыта-харата суох.
Өскөтүн көлдьүргээн куһу-хааһы, тыа кыылын ныһыйар, сытытар, суор-тураах аһылыга оҥорор буоллаххына - ол аньыы!
От-мас эмиэ тыыннаах, эмиэ дуһалаах уонна 4 куттаах. Ол да буоллар эмиэ бэйэҥ сөп буолар оккун оттонноххуна, маскын мастаннаххына, бэррэбинэ кэрдиннэххинэ, сир аһын хомуйдаххына, сокуону тутуһан атыыга да анаан тутуннаххына - ол аньыы буолбат.
Ойуурга бэйэҥ дьалаҕайгыттан уоту ыыттаххына - ол иэстэбиллээх улахан аньыы!
Бултуох, оттуох-мастыах иннинэ Иччилэртэн, бултуур булкуттан, оккуттан-маскыттан улахан наада буолан бултаан-алтаан, мастаан-оттоон эрэбин, ону алы гыныҥ! - диэн көрдөһүөхтээххин. Ботугураан да уокка ас биэрэн да туран көрдөһүөххэ сөп.
МИХАИЛ! Сөптөөх сүбэҕэр, өйөбүлгэр Махтал!
Быырпаҕы сорохтор өрөбүт диэччилэр. Ол гынан баран Эн этэриҥ курдук көөнньөрөр диэн ордук эбит.
Сылгыны буолбакка Ынахпытын өрө тутарбыт олох, кэм ирдэбилэ. Итини дьон өйдүөн наада.
Өссө төгүл Махтал!
ЭКСТРАСЕНСТАР ДИЭН ТУОХ ДЬОНУЙ?
Таҥараианство олоххо баар көстүүлэри, тулалыыр эйгэни, куйаары о.д.а. барытын саҥалыы хараҕынан, наука ситиһиитигэр олоҕуран быһаарар. Ол үгүс дьоҥҥо дэбигис өйдөммөтө биллэр. Ол гынан баран өйдөөбөт буоллахха авторы үөҕэр сыыһа уонна аньыы.
Билигин Экстрасенстар тустарынан кылгастык быһаарабын.
Бастакы ыйытык - Экстрасенстар диэннэр бааллар дуо? - диэн. Сорохтор сымыйаргыыллар.
Хоруй - Экстрасенстар бааллар, ол гынан баран аҕыйахтар. Сымыйанан экстрасенстарбыт дэнээччилэр элбэх буоланнар сорох дьон Экстрасенс диэн суох быһыылаах дии саныыр.
Таҥараинство Экстрасенстары билинэр уонна тоҕо итинник дьоҕурдаах дьон баар буолалларын быһааран биэрэр.
Былыр биһиги өбүгэлэрбит бары кэриэтэ Экстрасенстар этилэр. Экстрасенс диэни Аһаҕас эттээх киһи диэн тылбаастыахха сөп. Бу дьон истэр-көрөр, бигиир органнара ураты чувствительнайдар, көннөрү киһи көрөр, истэр таһымыттан (диапазон) таһыччылар. Холобур, көннөрү киһи ультра-инфразвугу, инфракраснай, ультрафиолкетовай сардаҥалары көрбөт буоллҕына кинилэр итилэри истиэхтэрин, көрүөхтэрин сөп.
Түҥ былыр дьон экстрасенсорнай дьоҕурдаах буоланнар олус кырыктаах тулалыыр эйгэҕэ олорон тыыннаах ордубуттара.
Онтон кэлин, сайдан истэхтэрин ахсын экстрасенсорнай дьоҕурдара улам-улам суолтата сүтэн, тиһэҕэр бүтэй эттэммиттэрэ.
Киһи аймах эбисийээнэттэн төрүттээҕин билэбит. Ол аата аан бастакы дьон эттэрэ барыта түүлээх этэ, куруктаахтара. Онтон кэлин таҥас кэтэр, уокка иттэр, дьиэлэнэр буолбуттарын кэннэ сыыйа түүлэрэ, кутуруктара сүппүтэ.
Билигин, дөрүн-дөрүн түүлээх эбэтэр кутуруктаах, о.д.а. кыыллыҥы дьүһүннээх дьоннор төрүүллэрин туһунан суруйалларын, кэпсииллэрин баҕар истэргит буолуо. Итини наукаҕа атавизм диэн ааттыыллар.
Онон Экстрасенсорство диэн ити түүлээх, кутуруктаах дьон (атавизм) төрүүрүн курдук, атавизм биир көрүҥэ диэн Таҥараианство быһаарар.
Дьиҥнээх Экстрасенстар төһө элбэхтэрий? - диэн ыйытыаххытын сөп.
Хоруйа - Эһиги сахаларга төһө түүлээх уонна кутуруктаах эбэтэр атавизмнаах дьоннор баалларын билэҕит? УКлахан Экстрасенстар эмиэ соччолор. Кыра дьоҕурдаах дьон эмиэ баар буолуохтарын сөп.
Дьиҥнээх экстрасенстары дьон сөҕөн-махтайан куолутунан бу киһи улахан ойуун эбит диир. Ону сорох экстрасенстар эмиэ арааһа ойууммун быһыылаах диэн ылыналлар.
Ол гынан баран Экстрасенстар Айыы дьоно, оттон Ойууттар үөскүүр төрүөттэрэ букатын туспа.
Саха саамай улахан экстрата Самаан Сааска буолла!
Арассыыйаны ааьан Аан дойдуга аатырда.
Бутун Аан дайды билиммит самаана кини эрэ буолар!
ҮӨР ДИЭН ТУГУЙ?
Үөр буолбут дьоннор тустарынан араас кэпсээннэри истибэтэх саха суох буолуо.
Таҥараианство этэринэн Үөр диэн элбэх-аньыылаах-харалаах киһи Дууһата, биллэн турар, Үөһээ Халлааҥҥа тахсар ньэгирэ суох.
Оттон Аллараа Дойдуга (Адка) түһэигэр эмиэ сөптөөх ХАРА НЬЭГИР баар буолуохтаах. Дьэ бу киһибит оҥорбут аньыыта-харата оҥорбут ХАРА НЬЭГИРЭ Дууһатын Аллараа Дойдуга түһэрэргэ күүһэ тиийбэт. Ол түмүгэр Дууһата Орто Дойдуга хаалан хаалар,ҮӨР буолар уонна эрэйи көрөр.
ЭЛБЭХ ОЙХТОНУУ НААДА ДУО?
ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛЭ ЭЛБЭХ ОЙОХТОНУУНУ КӨҤҮЛЛҮҮР.
ЭҺИГИ САХАЛАР ЭЛБЭХОЙТОНУУЛАРЫН БОППУРУОҺУГАР ТУОХ САНААЛААХХЫТЫЙ?
Элбэх ойохтонууну Таҥараианство тоҕо өйүүрүй?
Таҥараианство тоҕо элбэх ойохтонууну өйүүрүй?
1. Сахалар олус аҕыйахпыт, билиҥҥи туругунан мөлүйөн аҥарыгар да тиийэ иликпит. Ол аата биоогия сокуонун быһыытынан симэлийэр кутталлаахпыт. Онон саханы төһө кыалларынан, хайдах сатанарынан элбэтэ сатыырг дьулуһуохтаахпыт. Ааспыт үйэҕэ элбэх ойохтонуу боппуруоһунан профессор тюрколог Н.К.Антонов утумнаахтык дьарыыктаммыта. Балачча элбэх киһи өйүүр этэ.
Былаас, биллэн турар элбэх ойохтонуҥ диэ суоҕа. Билигин элбэх оҕолонууну өйүүр федеральнай сокуон баар. Итиннэ бэйэбит Салатабыт эбии көмө дьаһалы ылыан сөп этэ.
2. Уол уонна Кыыс ахсаана бастаан төрүүллэригэр тэҥ-тэҥэ буолар. Онтон Эр киһи буоллларын саҕана ахсааннара Дьахтар ахсааныттан быдан аҕыйах буолар. Онон сулумах дьахтар элбэх. Онон үгүс Дьахтар Иккис, Үһүс да ойох буоларга сөбүлэһиэ, кэргэннээх буолар дьолун билиэ этэ.
Аҕыйах сыллаахха саха кыргыттара биллэр омукка 2-с, 3-с ойох буолан олорон дьоллоохторун туһунан хаһыакка суруйан тураллар.
3. Баай, сэниэ, арыгылаабат, наркотикка чугаһаабатах, Эр киһи быһыытынан кыахтаах, күүстээх санаалаах киһи хас да ойохтоноро биллэр. Ол аата оҕолоро үгүстэрэ аҕаларын удьуордаан, чэгиэн, үлэһит, чөл олохтоох саха дьоно буола улааталлар.
4. Элбэх ойохтонууну билиҥҥи биһиги эйгэбит сөбүээбэт. Ону Итэҕэл өттүттэн кинилэргэ өйөбүл баар буоллаҕына, хамсааһын тахсыа этэ.
5. Былыр сахаларга 2, дэҥ 3 да ойохтоох дьон баалларын туһунан суруйаллар. Онон элбэх ойохтонуу сахаларга олох сонун быһыы буолбатах, кэтэх өйбүтүгэр иҥэ сылдьар буолуохтаах. Көссүүлэһэрдээҕэр, кэргэни быраҕан атын дьахтарга брардааҕар элбэх ойохтонор ордуга чуолкай.
Дьэ ити иһин Таҥараианство сахалары элбэх ойохтонуҥ диир.
КИҺИНИ АЙЫЫ ТАҤАРА АЙАРЫГАР АЙЫЫЛАР КЫТТЫГАСТАРА
Биһиги урут суруйбуппут курдук, Айыы Таҥара сайдар програмалаах киһи голографическай киэбин (макет) айан Орто Дойдуга түһэрэр.
Онно Халлаан Айыылара быһаччы кыттыгастаахтар. Ол курдук төрүөхтээх киһи дьүһүнүн-бодотун ойуулаан бэрэн баран, ону киэп оҥороргугар Одун Хааҥҥа сорудах биэрэр. Одун Хаан оруобуна Айыы Таҥара эппитин курдук киһи киэбин оҥорон Айыы Таҥараҕа туттарар.
Ону Айыы Таҥара ылан бары өттүттэн көрөн-истэн баран, сөпкө оҥорбуккун диэн астыннаҕына, Чыҥыс Хааҥҥа бу киһи
Дьэ ол иһин саха киһитэ Айыы Таҥара айбыт Одун Хаантан оҥоһуулаахпын, Чыҥыс Хаантан Ыйаахтаахпын дэнэр эбит.
КИҺИНИ АЙЫЫ ТАҤАРА АЙАРЫГАР АЙЫЫЛАР КЫТТЫГАСТАРА Көннөрүлүннэ.
Онно Халлаан Айыылара быһаччы кыттыгастаахтар. Ол курдук төрүөхтээх киһи дьүһүнүн-бодо. [b][/b]тун ойуулаан биэрэн баран, ону киэп оҥороргугар Одун Хааҥҥа сорудах биэрэр. Одун Хаан оруобуна Айыы Таҥара эппитин курдук киһи киэбин оҥорон Айыы Таҥараҕа туттарар.
Ону Айыы Таҥара ылан бары өттүттэн көрөн-истэн баран, сөпкө оҥорбуккун диэн астыннаҕына, Чыҥыс Хааҥҥа бу киһи Ыйааҕын суруй! – диэн сорудах биэрэр. Хайдах төлкөлөөх киһи буолуохтааҕын туһунан сүбэлиир.
Чыҥыс Хаан Айыы Таҥара этиитигэр олоҕуран, төрүөхтээх киһи төлкөтүн барылын оҥорон Айыы Таҥараҕа илдьэр.
Уһун Дьурантай Айыы Таҥара бигэргэппит Чыҥыс Хаан ыйааҕынан Программа оҥорон Голографическай киэпкэ угар, куоппуйата Халлаан Кинигэтигэр суруллан хаалар.
Дьэ ол иһин саха киһитэ Айыы Таҥараттан айдарыылаахпын, Одун Хаантан оҥоһуулаахпын, Чыҥыс Хаантан Ыйаахтаахпын дэнэр эбит.
Киһи бэлэм голографическай киэбин Оҕо Кута диэн ааттаан Айыы Тойон Таҥара Ахтар Айыыһыкка туттарар.
Ахтар Айыыһыт Оҕо Кутун Эр киһи дьулайыгар үрэн киллэрэр. Ол туһунан Эдьэҥ Иэйиэхсиккэ этэр.
Эдьэҥ Иэйиэхсит Оҕо Куттаах Эр киһини уонна Оҕо Ийэтэ буолуохтаах Дьахтары булан, Дьалыҥы иҥэрэр. Дьалыҥ иҥтэҕинэ Оҕо Кута Эр киһи сиэмэтигэр түһэр.
Иэйии кыыма күөдьүйэн, Таптал уота умайан Оҕо оҥоһуллар – Оҕо кута дьахтар куутуйатыгар түһэр уонна онно сайдан, улаатан 4 Куттаах уонна Дууһалаах Тыыннаах дууһа эбэтэр Оҕо буолан төрүүр.
Оҕоҕо Аҕа Кута Аҕатыттан, Ийэ Кута Ийэтиттэн бэриллэн баран, Буор Кукка киирэн холбоһон бииргэ уйаланаллар.
Буор кут Ийэ уонна Аҕа Куттаах клеткалар хлбоспут энергияларыттан, Салгын кут төрүт өй энергиятыттан турар.
Кэлин Салгын Кут билиини иҥэринэн сайдар.
СЛГЫЫТА - 2
Оҕо төрөөбүтүн туһунан Ахтар Айыыһыт тута Айыы Таҥараҕа биллэрэр.
Уол оҕону Айыы Таҥара сылгы сүөһүлээх Күрүө Дьөһөгөй Тойоҥҥо, Кыыс оҕону ынах баайдаах Ала Мылахсын Хотуҥҥа көрөллөрүгэр-истэллэригэр сорудахтыыр уонна анал араҥаччылыыр Харыс-Айыыны аныыр.
Онон хас биирдии киҺи кинини үйэтин тухары арыаллыыр, араҥаччылыыр Харыс-Айыылаах (Ангель-Хранитель). Онон наада буоллаҕына Харыс-Айыыны ыҥыран көмөлөһүннэрэххин сөп.
Харыс-Айыы бэйэтэ кыайабатаҕына кини көмөҕө Хотой Айыыны ыҥырар. Хотой Айыы Суһал көмө (Скорая помощь) оруолун толорор, онон хайа баҕарар кэмҥэ көтөн күпсүйэн кэлэн хайаан да көмөлөһөр.
Ол гынан баран Айыылар, Иччилэр көмөлөрүн ыларга Итэҕэллээх, Айыы Таҥара Кириэстээх (Айыылар сигналларын хабар Антенна) буолуохха наада.
Итинтэн көстөрүнэн Киһи Орто дойдуга түһэн төрүүрүгэр, бу Дойдуга олох олороругар Айыы Таҥараны сэргэ Ү халлааҥҥа баар Айыылар бары кыттыгастаах эбиттэр.
Итини сэргэ Киһи күннээҕи олоҕор Сирдээҕи Айыылары – Иччилэри кытары, Аар Айылҕаны кытары алтыһан киһи-хара буолар, дьол-соргу аргыстанар.
Таҥараианство Төрүт итэҕэлгэ олоҕурар
Көстөрүн крдук Таҥараианство Төрүт итэҕэлгэ харыстабыллаахтык сыһыаннаһар, саҥалыы тыынныыр.
ТАҤАРАИАНСТВО ЫҺЫАҔА БААР БУОЛУОҔА
Сайыҥҥы Ыһыах үгэс быһыытынан Үрдүк Айыыларга ананан ыһыллар, ол иһин Итэҕэл Ыһыаҕынан ааҕыллар. Итинник өйдөбүл В.Штыров саҕаттан олохсуйбута. Ол да буоллар сорох-сорох хаһыаты аахпат, кыараҕас ыырдаах дьон билигин даҕаны Ыһыаҕы Саха Саҥа сылын көсрсөр бырааһынньык курдук саныыр.
Советскай атеистическай судаарыстыба Итэҕэл бырааһынньыктарын ыытары сөбүлээбэт этэ. Ол иһин оччотооҕу саха интеллигенцията баар-суох национальнай бырааһынньыкпытын сүтэримээри Ыһыах Итэҕэл бырааһынньыга буолбатах, бу сахалар Саҥа сылы көрсөр бырааһынньыктара буолар , - диэн салалтаны тылларыгар киллэрэн Саха Саҥа сылын көрсүү диэн ааттаан көҥүл Ыһыахтыыр буолбуппут.
Уларыта тутуу сылларыгар норуот өйө-санаата уһуктан баары-баарынан ааттыыр буолан барбыппыт түмүгэр билигин Бэс ыйыгар Айыыларга анаан Ыһыах ыһар буоллубут. Итиннэ Эһээ Дьыл көҕүлээһининэн Ыам ыйын 22 күнүгэр Сайын кэлэр күнүттэн Саха Саҥа сыла саҕаланар, – диэн утумнаахтык 18 сыл устата Дьокуускайга Саха Саҥа сылын көрсөр Сыл Бастакы ыһыаҕын ыһар буолбута эмиэ тирэх буолбут буолуон сөп.
Салгыыта ТУЙМААДА ЫҺЫАҔА
Хомойуох иһин, саамай улахан, аар-саарга аатырбыт Туймаадабыт Ыһыаҕа ыйааҕынан ыйыллыбыт кэмигэр - бэс ыйын 21 күнүгэр ыытыллыбат уонна ыытыллар кыаҕа суох эбит. Дьиҥинэн, Бэс ыйын 21 күнүгэр Күн саамай уһаан, Үрдүк Айыылар Сиргэ саамай чугаһаан турар кэмнэрин, Ыһыах күнүнэн уонна өрөбүлүнэн биллэрэр анал Ыйаах тахсыыта, саамай сөптөөх дьаһал этэ.
Ыһыах анаммыт күнүгэр буолбат биир сүрүн төрүөтүнэн, бу кырдьык да Улуу Ыһыах олус киэҥ, баай программалаах буолан, 2 суукка устата ыытыллара буолбут буолуохтаах.
Онон, төһө да аахсыллар төрүөттээҕин иһин, Айыыларга анаммыт ыһыах дьиҥнээх сиэрин-туомун тутуспаппыт. Сиртэн ыраатан, көхсүлэринэн буолбут Үрдүк Айыыларга анаан Алгыс этиитэ, ый бүтэһигэр, кылгаан, намтаан иһэр Күнү көрсүү сиэрэ туома ыытыллыыта билигин, суолтатыгар эрэ, шоу курдук, ыытыллар диэххэ сөп.
Ол гынан баран, Таҥараианство Туймаада ыһыаҕар олус ытыктабыллаахтык сыһыаннаһар. Бу кырдьык да улуу Ыһыахха саха норуотун үрдүк култуурата, искусствота, фольклора, итэҕэлэ барыта биир кэмҥэ түмүллэр, саха дьонун бэйэтин историятынан, норуотун айар талаанынан сокуоннайдык киэн туттуутун үөскэтэр, өйүн-санаатын өрө көтөҕөр, төрүт үгэспитин утумнуур улахан бырааһынньык буолар.
ТАҤАРАИАНСТВО ЫҺЫАҔА САЛГЫЫТА
Таҥараианство Туймаада ыһыаҕын язычество итэҕэлин уонна саха норуотун историятын, төрүттэрбит үгэстэрин, сиэрдэрин-туомнарын, таҥастарын-саптарын көрдөрөр фольклорнай бырааһынньык быһыытынан ааҕар. Онон Таҥараианство ити бырааһынньыкка кыттыһа сатаабат уонна, баҕарбыт да иһин, олохсуйан хаалбыт үгэс быһыытынан ыытыллар Ыһыахха Таҥараианствоны чугаһаппаттара өйдөнөр.
Ити үөһээ эппиттэргэ олоҕуран, атын туох да кыттыгаһа суох Айыы Тойон Таҥараҕа, Үөһээ Үрдүк Айыыларга уонна Сирдээҕи Айыыларбытыгар - Иччилэргэ эрэ анаммыт,Таҥарабыт, Айыыларбыт сиргэ саамай чугаһаан турар, Күн муҥутаан уһуур күнүгэр - Бэс ыйын 21 күнүгэр Таҥараианство Ыһыаҕын ыһар сөптөөҕө көстөр.
Оччоҕо этэр Алгыспыт чопчу уонна түргэнник Айыы Тойон Таҥараҕа тиийиэҕэ, Айааччыбыт биһигини үтүө хараҕырнан көрүөҕэ. Сирдээҕи Иччилэрдиин, Аар Айылҕабытыныын алтыһыахпыт. Сыл саамай кылгас түүнүн, Муҥутаан уһуур Күн тахсыытын уруйдаан көрсүөхпүт.
Таҥараианство Ыһыаҕа дьон, ордук эдэр ыччат, болҕомтотун тардара саарбаҕаламмат.
Таҥараианство Ыһыаҕа Туймаада ытык Ыһыаҕын солбуйбат уонна оннук соругу туруоруммат. Саха барыта Таҥараианство итэҕэлин ылыннаҕына даҕаны, Туймаада Улуу Ыһыаҕа ыһыллыбытын курдук ыһылла туруоҕа.
Саҥа Таҥараианство итэҕллээхтэр Туймаада, о.д.а. миэстэтигэр ыытыллар традиционнай Ыһыахтарга сылдьыахтаатар.
Таҥараианство саҥа монотеистическай итэҕэл, онон билигин кыаҕа кыра. Ол гынан баран, сылтан-сыл аайы Айыы Тойон Таҥараны итэҕэйээччи элбээн, Таҥараианство итэҕэлин ыһыаҕа чэчирээн, сайдан иһиэҕэ.Ол саарбахтаммат.
Сыл саамай уһун Күнүн көрсүҥ
Сыл саамай уһун күнэ сарсын 21.06 күнүгэр 2 ч 29 мүн тахсар.
Оттон астрономическай саамай уһун күн Сарсыарда 6 чаас 44 мүн саҕаланар.
Таҥараианство үөрэҕинэн Күн саҕахтан тахсыытын, ол аата 2 ч 29 мүн кыайан көрсүбэтэххинэ астрономическай уһун Күн саҕаланыытын сарсыарда 6 ч 44 мүн көрсүөххэ эмиэ сөп.
21.06. Күнү көрсүү киһиэхэ күүстээх ньэгири биэрэр.
Күн быйыл 21.06. Дьокуускай бириэмэтинэн 15 ч 40 мүн. төгүрүк ии эбэтэр биһилэх иһигэр киирэн өлөр.
Ити эмиэ Сиргэ, Сир тыыннаах эйгэтигэр күүстээх ньэгири биэрэр.Ити киһиэхэ үчүгэй эрэ өттүнэн дьайар.
Ол да буоллар бу түүн киһи уута кэлиэ суоҕун, күүркэйиэн, кыраттан долгуйуон иҥин сөп.
Ити күүстээх ньэгир иҥиитин сабыдыала, онон куттанарга, долгуйарга төрүөт суох. Сотору кэминэн бэйэҕитин сынньаммыт, сэниэлэммит, күүскүтүгэр күүс эбиллибит курдук сананыаххыт. Көнньүөрүөххүт.
Сайыҥҥы Күн туруутунан эҕэрдэ!
Сыл саамай уһун күнүн көрсүҥ,
БУКА БАРЫГЫТЫН УЛУУ ТУНАХ ЫҺЫАҔЫНАН ЭҔЭРДЭЛИИБИН!
ВИРТУАЛЬНАЙ ДА БУОЛЛАР ТЕЛЕВИЗОР КӨРӨ-КӨРӨ ДЬИЭ КЭРГЭММИТИН, ДОҔОТТОРБУТУН КЫТТА БИИРГЭ ТИЭРГЭММИТИГЭР САХА НОРУОТУН ЫТЫК ЫҺЫАҔЫН МАЛААҺЫННААН БЭЛИЭТИЭҔИҤ!
КҮН ӨЛБӨТ ҮӨСТЭЭХ
ВАТСАБЫНАН БҮГҮН КҮН ӨЛӨР, ОНОН ДЬИЭҔИТИГЭР БҮГҮҤ, ХАННА ДА БЫГЫМАҤ, МАНЫ ДЭЛБИ ТАРҔАТЫҤ! - ДИЭН СУРУК КЭЛБИТЭ.
ТАҤАРАИАНСТВО ҮӨРЭТЭРИНЭН ҮРҮҤ КҮН ӨЛБӨТ ҮЙЭЛЭЭХ. ИТИ БИҺИГИ "ӨЛЛӨ", - ДИИРБИТИН КҮН ЫРААСТАНЫЫТЫН КУРДУК ӨЙДҮӨХТЭЭХПИТ.
ДЬЭ ИТИ ЫРААСТАНЫЫ КЭННИТТЭН ЧЭБДИГИРБИТ К8НТЭН САҤА ЫРААС КҮҮСТЭЭХ НЬЭГИР СИ ИЙЭҔЭ ТҮҺЭН КИҺИЭХЭ ИҤЭР, ОНТОН КИҺИ ТУРУГА ТУПСАР.
ЫСЫАХ, ОСУОКАЙ, БЫСАХ...СОРАТ
ҮРҮҤ ТУНАХ ЫҺЫАХТАРБЫТ БИЛЛЭРИИЛЭРИГЭР Ы С Ы А Х, ОСУОКАЙ, К У М Ы С, ЖЕРЕБЯТИНА, ГОВЯДИНА, МОЛОКО ДИЭН СУРУЙАЛЛАР.
СУДААРЫСТЫБА ДАҔАНЫ, НУУЧЧАЛАР ДАҔАНЫ ЫҺЫАҔЫ - ЫСЫАХ, ОҺУОКАЙЫ - ОСУОКАЙ, КЫМЫҺЫ - КУМЫС, ҮҮТҮ -МОЛОКО, УБАҺА ЭТИН - ЖЕРЕБЯТИНА, ЫНАХ ЭТИН - ГОВЯДИНА, СУОРАТЫ -СОРАТ ОДА ДИЭН СУРУЙУҤ ДИЭБЭТ, САХАЛЫЫ СУРУЙАРЫ БОППОТ, ХАТА ХАЙГЫЫР КЭМИГЭР САХАБЫТ ИНТЕЛЛИГЕНЦИЯТА ДЬЭ ИТИННИК СУРУКСУТТУУ ОЛРОЛЛОР.
ИТИ СУРУЙУУЛАРЫ ҮТҮКТЭН КУОРАТ, ТЫА ДА СИРИН ДЬОНО ЭМИЭ БУОЛУО СОРАТ, КУМЫС, ЫСЫАХ, ОСУОКАЙ ОДА ДИИР БУОЛБУТТАРА ЫРААТТА.
Буккуйан бут эрэ...аьара элбэх кинигэ ааган, ону маны ырытан, мэйиигэр туох эрэ киирбит. Ханна баар танарагын этэгин? Есть настоящее и прошедшее буолбатах да. Эн сымыйа танаран тугу да абыраабат, харчы биэрбэт..дьоллоох ологу мэктиэлээбэт. Тогда он зачем такой идол? Дьон билигин кыьалхата элбэх..ону ситиьэ сатаан мехсуу. Эн эмэгэккэр унтэхтэринэ дууьалара чэпчиэ дии саныыгын бьх...нуучча поптарын курдук. Туьата суох, уоскуй.....онто да суох олоххо элбэх буом баар. Бэт киьи ессе поправка агитациятын ыыт. Теье да профессор буол Наадыйбыт киьи эн титулгун спокойно покупает. Ону билэгин?
МАЛЕНЬКИЙ ДИЭН ЭЙЭҔЭР АҺАРА БАРАР ААТ ЫЛЫММЫККЫН, МАЛАДЬЫАС, ОЛУС БИҺИРЭЭТИМ.
Eheajil, оннук...мин куруук уерэбин..миэхэ итэгэл наадата суох....таптыыр, итэгэйэр дьонноохпун, улэлиибин дьин чахчы, албыннаан байа сатаабаппын, уорар чиновник игн буолбатахпын. Ессе эйиэхэ туох наада? Аймагын кыыс Африкаттан кэллэ да? Кини керуутэ эйигиттэн атын дии...того эрэ. Ыйытаар..оччого
Eheajil, итиччэ улуу киьи бу буолаары турар куоластааьынна оччого туох санаалааххын? Дьэ арый ээ..аагааччыларгар. Суох танараны быьааран биэрэгин...сорого саха тыллаах билбэт да тыла буоллар. Чэ ...эн этэргинии амалый дуу. Суох буоллагына вообще суруйума, тахсан бар. Дьинэр эьиги курдуктарга итэгэйэн улуу государство эстэр суолга киирэн эрэр. Эт дьэ...профессор
Мааленький, ньыык (кыт.) кэннигэр саһа сытан, публичнай киһиэхэ: вообще суруйума, тахсан бар диириҥ ааҕарга олуона. Тугу саныырын суруйара бэйэтин көҥүлэ..
Оннук, Эьээ Дьыл куьа5аны тугу да соннообот.
Киьи элбэ5и билэр суруйарыттан.
Себулэспэт киьи просто аахпат бо. Форумна араас интириэьинэй тахсара учугэй.
Хойох хостоьуу, бэт былдьаьыы энин курдук майгыбыт итэ5эстэрин кеннерунуехпутун наада.
Угаарап былыр учуонай буолбут киьи СССР са5ана. Саха норуотун биир убаастанар дьонноруттан биирдэстэрэ.
Саха сирин биологтарын почти барыларын уерэппит о5онньор ол да элбэ5и этэр.
Сөпкө этэҕин - матырыйаалы сөбүлээбэтэххитинэ ааҕымаҥ, Тэлгэһэни сирдэххитинэ - кииримэҥ, тэпсимэҥ.
Өйөбүлүҥ иһин өссө төгүл Махтал!
BorNEo Ветеран - Махтал!
Бука көммөт, сайдыбат, улааппат киһи буолуо ээ ити Маленькайыҥ. Мин кини суругун аны аахпаппын.
Eheajil, эн курдуктары мин эмиэ аахпаппын..кытыы саха..ол бу рядовой, старшина буолан ДьС тутан олорон уерэммиччэ манна онтукагытын сонноору гынагыт да? Тохтуоххут ини. Соруйан топкутун ыьан иьиллиэ. Ити биир иирээхи рядовойгут топ аьан баран суппэтин диэн бэйэтин кытта кэпсэтэр дии аьара киэптээбити булан ылар недалече...сахсыйан биэриэххэ эмиэ сеп. Дьоьуннук суруйун ээ оччого...ити змеелов игн курдук. Сэнээбэккэ
Мааленький, змеелов клона буолбатах инигин 🤔🤔
"В Якутии фантастика ворвалась в реальную жизнь". МАНЫ БИЛЭР ТУҺАЛААХ БУОЛУО
[08:51, 17.06.2020] "В Якутии фантастика ворвалась в реальную жизнь". Рязанская епархия запустила проект по разоблачению неоязычества
"В Якутии фантастика ворвалась в реальную жизнь". Рязанская епархия запустила проект по разоблачению неоязычества
Миссионерский отдел Рязанской епархии запустил проект по разоблачению неоязыческой пропаганды в молодёжной среде, сообщает 15 июня Интерфакс со ссылкой на пресс-службу епархии. Проект получил грант на конкурсе "Православная инициатива 2019-2020".
Миссионеры планируют проводить подробный критический разбор неоязыческих мифов в том числе на просветительских встречах и других мероприятиях.
Уже изданную книгу сотрудника миссионерского отдела Максима Кузнецова "Российское неоязычество. История, идеи, мифы" адаптируют, дополнят и оформят как приложения для Android и iOS.
Проект также предусматривает анализ распространения противонеоязыческих материалов в наиболее популярных для молодёжи форматах.
Российские эксперты считают, что среди современных деструктивных образований во многих регионах нашей страны всё активнее распространяется неоязычество, имеющее тенденцию к радикализации.
По мнению доктора исторических наук, заведующего лабораторией деструктологии Московского государственного лингвистического университета Романа Силантьева в России до сих пор существует традиционное язычество.
НЕОЯЗЫЧЕСТВО В ЯКУТИИ
В России до сих пор существует традиционное язычество.
«Например, в Республике Марий Эл сохранились некоторые языческие группы, в Тыве, в небольшом количестве у некоторых коренных малочисленных народов Севера, — рассказывает телеканалу «Царьград» учёный — Это традиционный шаманизм, у которых можно проследить преемственную цепочку шаманов.
Если же он получил «диплом шамана» в каком-нибудь странном «университете» или «академии», «сертифицирующих» колдунов, то это уже неоязычество».
По мнению учёного, ещё совсем недавно это было маргинальное явление, но в последние годы оно стало популяризироваться и распространяться, в том числе и при содействии местных властей, причём с привлечением немалых бюджетных средств.
«Или та же Якутия. Там в буквальном смысле фантастика прорвалась в реальную жизнь.
Примерно как в той же Великобритании в официальном регистре уже восьмое место занимают джедаисты (культ на основе «Звёздных войн»), и в Якутии возникла подобная религия, а-ля тенгрианство, на базе фантастических книг якутского шамана-музыканта-поэта-писателя Владимира Кондакова. — рассказывает учёный — Адепты этой совершенно фантастической «религии» получили регистрацию, бюджетное финансирование, понастроили храмов.
И теперь регулярно организуют официальные мероприятия, фестивали, приглашая на них жрецов самых различных неоязыческих культов и даже мусульман, христиан, без разбора».
Сотору ити ыстатывйаҕа Таҥараианство сыһыанын туһунан КОММЕНТАРИЙ тахсыаҕа.
Бу тобу көрөн-истэн баран проф. Угаров Г.С. соҥнуур саҥа итэҕэлин дьон ылыммат эбит дии санаатым. Ким да сэҥээрбэт, икки-үс форум бастайааннай олохтоохторо уота-күөһэ суохтук, биирдэ эмит, си-дьүгээр буолуохтааҕар, онтулара да "ньух-ньах" диэбит курдук биллэн ааһаллар. Үксүн, Саха өссө биир саҥа Итэҕэлин апологета дуу, мессията дуу, Эһээ Дьыл - бэрэпиэссэр Хабырыыл Испирдиэнэбис бэйэтин кытта бэйэтэ кэпсэтэр. Били киинэҕэ баар: "Тихо, сам с собою.." диэн ырыаҕа ылланарын курдук...
Аа5абыат. Хайаан да танараьыттаан барбатарбыт да...
Куьа5аны суруйбат онон бутэр.
кытыыттан быгыалыыр, эрдэттэн күөскүн өрүнүмэ: дьон ааҕар -- ол да үчүгэй🤗🤗
НЕОЯЗЫЧЕСТВО ТУҺУНАН МАТЫРЫЙААЛГА БАСТАКЫ КОММЕНТАРИЙ
Тоҕо бу неоязычество туһунан матыыйаалы бэчээттээтиҥ диэн ыйытар буоллахха эппиэтэ судургу.
Мин язычество билиҥҥи кэм ирдэбилигэр эппиэттээбэт буолла, онон саҥа монотеистическай итэҕэл наада диэн эттим-тыынным аҕай.
Ол гынан баран, били Никто не пророк в своем Отечестве, - диэн этэллэрин курдук, мин этиибэр скептическэйдик сыһыаннаһааччы элбэх.
Онон атын ытыктанар дьоннор билиҥҥи язычествоҕа сыһыаннара хайдаҕын көрдөрөөрү гыммытым. Буолаары буолан манна сахалар неоязычестволара таарылларын быһыытынан чугастык ылыныахтара диэн.
ИККИС КОММЕНТАРИЙ СОТОРУ ТАХСЫА
БУР ЯЗАНСКАЙ ЕПАРХИЯ, МОСКОВСКАЙ ГОСУДАРСТВЕННАЙ ЛИНГВИСТИЧЕСКАЙ УНИВЕРСИТЕТ АНАЛ ЛАБОРАТОРИЯТЫН СЭБИЭДИССЭЙЭ НАУКА ДОКТОРА РОМАН СИЛАНТЬЕВ КЫТТЫГАСТААХ ПУБЛИКАЦИЯЛАТА, БИЛЛЭН ТУРАР, ҮЛҮННЭРИИЛЭЭХ УОННА СИТЭТЭ СУОХ. (ГРАНЫНАН ХАРЧЫ СҮҮЙБҮТТЭР, ОНОН ҮЛЭЛЭРИН СИТЭРЭЛЛЭРЭ-ХОТОРОЛЛОРО МӨККҮӨРЭ СУОХ).
САХАЛАРГА 3 РЕГИСТРАЦИЯЛАММЫТ ЯЗЫЧЕСКАЙ ИТЭҔЭЛ ТЭРИЛТЭТЭ БААР.
1. В.А.КОНДАКОВ ААР АЙЫЫТЫН ИТЭҔЭЛЭ – ААН БАСТАКЫНАН РЕГИСТРАЦИЯЛАММЫТА.
2. Л.А.АФАНАСЬЕВ-ТЭРИС АЙЫЫТЫН ҮӨРЭҔЭ – ИККИҺИНЭН УОННА ҮСҮҺҮНЭН БЫЛЫРЫЫН РЕГИСТРАЦИЯЛАММЫТ
3. Л.В.ФЕДОРОВА АЙЫЫ ТАҤАРА ЭБЭТЭР ТЕНГРИЗМ ИТЭҔЭЛЭ.
ОНТОН КОНДАКОВ ЭРЭ АХТЫЛЛАР.
ИККИҺИНЭН, ЫСТАТЫЙАҔА АХТЫЛЛЫБЫТ КОНДАКОВТАР БЮДЖЕТТАН ҮБҮЛЭММЭТТЭР, ХАС ДА ХРАМНАРА СУОХ, БАДАҔА СУНТААРГА УОННА ДЬОКУУСКАЙГА СҮННЬҮНЭН ДЬОНУ ЭМТИИР ДЬИЭЛЭЭХТЭР.
КОНФЕРЕНЦИЯЛАРЫ Л.Ф.ФЕДОРОВА ТЭРИЙЭН ЫЫТАР.
БЫЙЫЛ БАЛАҔАН ЫЙЫГАР ҮӨҺЭЭ БҮЛҮҮ КЭНТИК ДЭРИЭБИНЭТИГЭР УУСТАРГА УОННА ТЕНГРИ ИТЭҔЭЛИГЭР АНАЛЛААХ КОНФЕРЕНЦИЯ БУОЛУОХТААХ. ОННО АРААҺА РЕСПУБЛИКА ТАҺЫТТАН ТЕНГРИ ИТЭҔЭЛЛЭЭХТЭРИ ЫҤЫРТЫЫЛЛАРА БУОЛУО.
КЭЛИН ОЛУС АКТЫЫБЫРБЫТ КУЗЬМА ФЕДОРОВ КЫТТЫГАСТААХ «СИЛИСТЭР” ЛЕНА ФЕДОРОВАЛЫЫН ҮЛЭЛЭҺЭР БУОЛУОХТААХТАР.
НЕОЯЗЫЧЕСТВО - ХАТ СӨРГҮТҮЛЛҮБҮТ ЯЗЫЧЕСТВО ДИЭН ТЫЛБААСТАНЫАН СӨП.
БИЛИГИН ИТИ ЫСТАТЫЙА КИЭҤНИК ТАРҔАНЫАҔА УОННА САХАЛАРЫ « ПАХАЙ ДА, ЯЗЫЧНИКТАР БУОЛАН БАРАН ӨССӨ ОННО-МАННА ЧАРБАЧЫҺАЛЛАР!” - ДИЭХТЭРЭ, СЭНИЭХТЭРЭ.
САЛГЫЫТА 3-С КОММЕНТАРИЙ ТАХСЫАҔА
Маннык быһааран биэрэр наадалаах дии саныыбын. Онно Эһээ Дьыл үрдүк таһымнаах үөрэхтээх, толору быһаарыны, өйдөбүлү киһиэхэ тиэрдэр норуотун убаастабылын ылбыт киһи.
4 Куттаахпыт диэн буолла дуо,Аҕа Куппутун умна сылдьабыт,билбэппит.Оччотугар ити көмүс оҥорооччуларга,кинилэр 3 Куттаах Харысхаллары атыыга таһаараллар эмиэ этэн уларыттарыахха сөп эбит.Кэпсиириҥ син оруннаах эбит,итэҕэс-быһаҕас буоллаҕына көмүскэл да оннук буоллаҕа,ситэтэ суох...
ДЬИҤИНЭН ЯЗЫЧЕСТВО КУҺАҔАНА СУОХ ИТЭЛ
ДЬИҤИНЭН ЯЗЫЧЕСТВО КУҺАҔАНА СУОХ ИТЭҔЭЛ
ДЬИҤИНЭН ЯЗЫЧЕСТВО ТУОХ ДА КУҺАҔАНА СУОХ ИТЭҔЭЛ.
БУ ИТЭҔЭЛГЭ НОРУОТ ҮЙЭЛЭРГЭ МУСПУТ БЛИИТЭ-КӨРҮҮТЭ, ФИЛОСОФИЯТА, СИЭРЭ-ТУОМА, МАЙГЫ-СИГИЛИ ТУҺУНАН ӨЙДӨБҮЛЭ БАРЫТА БААР.
ОЛ ГЫНАН БАРАН ОЛОХ УЛАРЫЙА ТУРАР - ОЛОХ БАРЫ САЛААТЫГАР - ЭКОНОМИКАҔА, ФИЛОСОФИЯҔА, ПСИХОЛОГИЯҔА, НАУКАҔА, ТУТТА-ХАПТА СЫЛДЬЫЫГА, СИЭРГЭ-МАЙГЫГА ТИИЙЭ О.Д.А. БАЛЫСХАН САЙДЫЫ, УЛАРЫЙЫЫ ТАҔЫСТА.
ХОЛОБУРГА ДИЭН ЭТТЭХХЭ БЭЛ 10-20 СЫЛ АНАРАА ӨТТҮНЭЭҔИ ДЬОН ТОЛКУЙА КҮН БҮГҮН ТОСТУ УЛАРЫЙБЫТЫН МЭЛДЬЭҺЭР КЫАХПЫТ СУОХ.
ОТТОН ЯЗЫЧЕСТВОНЫ ТАРҔАТААЧЧЫЛАРБЫТ ОНУ БИЛИММЭККЭ ТҮҤ БЫЛЫРГЫЛЫЫ ОЛОРУОХТАРЫН, БЫЛЫРГЫЛЫЫ ТОЛУЙДУОХТАРЫН БАҔАРАЛЛАР.
ДЬЭ ОЛ ИҺИН ОЛОХ САЙДЫЫТЫН ХАРГЫСТЫЫЛЛАР.
ОЛ ТҮМҮГЭР ЯЗЫЧЕСТВО - НЕОЯЗЫЧЕСТВО ҮТҮРГЭҤҤЭ СЫЛДЬАР.
МЭХЭЭЛЭҔЭ МАХТАЛ! СӨПКӨ ТОЛКУЙДУУР ЭБИККИН.
САХА СИРЭ МУСУЛЬМАННАРГА МЕККА КУРДУК СУОЛТАЛАНЫА
ОНОН САХАЛАРГА САҤА МОНОТЕИСТИЧЕСКАЙ РЕЛИГИЯ ҮӨСКҮҮРЭ КЭМ ИРДЭБИЛЭ .БУОЛЛА.
ОННУК РЕЛИГИЯНАН ТАҤАРАИАНСТВО БУОЛАР.
ТАҤАРАИАНСТВОНЫ ЫЛЫННАХПЫТЫНА МОНОТЕИСТИЧЕСКАЙ ИТЭҔЭЛЛЭЭХ САЙДЫЫЛААХ ОМУКТАРЫ КЫТАРЫ ТЭҤҤЭ САНАНАР, ЫТЫКТАНАР НОРУОТ БУОЛУОХПУТ.
УРУТ ДУУ ХОЙУТ ДУУ ИТИ ЫСТАТЫЙАҔА ААТТАММЫТ БИЛИГИН ЯЗЫЧЕСТВО ИТЭ5ЭЛИН ӨРӨ ТУТА СЫЛДЬАР ОМУКТАР ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛИН ЫЛЫНЫАХТАРА ДИЭН САБАҔАЛЫАХХА, ЭРЭНИЭХХЭ ДА СӨП.
ОЛ ТӨРҮӨТЭ – ТАҤАРАИАНСТВО КУРДУК ЯЗЫЧЕСКАЙ ИТЭҔЭЛ СҮРҮН СЫАННАСТАРЫН НАУКА БИЛИИТИГЭР ОЛОҔУРАН АНЫГЫТЫТАН МОНОТЕИСТИЧЕСКАЙ ИТЭҔЭЛИ СУРУЙА, ОҤОРО ОХСОЛЛОРО ЫАРАХАН БУОЛУО.
ОНОН ТАҤАРАИАНСТВОНЫ АКЫЛААТ ОҤОСТОН БЭЙЭЛЭРИН НАЦИОНАЛЬНАЙ СИЭРДЭРИН-ТУОМНАРЫН КИЛЛЭРЭН САҤА ИТЭҔЭЛ ОҤОСТОЛЛОРО БЫДАН СУДУРГУ БУОЛАРА ӨЙДӨНӨР.
ҮГҮСКҮТ ТҮБЭҺЭН ХАҺАН ЭРЭ ААХПЫТ БУОЛУОХТААХХЫТ - САҤА ИТЭҔЭЛИ ХОТУ ОЛОХТООХ БЭРТ КЫРА ОМУК АҔАЛЫА, - ДИЭН ХАС ДА УЛАХАННЫК БИЛЛЭР КӨРБҮӨЧЧҮЛЭР СУРУЙАН, ЭТЭН ХААЛЛАРБЫТТАР ЭБИТ.
ОЛ ИТЭҔЭЛ ТАҤАРАИАНСТВО БУОЛУОН СӨП.
ХАҺАН ЭРЭ, УРУТ ДУУ ХОЙУТ ДУУ САХА СИРЭ - ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛЭ ҮӨСКЭЭБИТ БИҺИГЭ, САҤА ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛЛЭЭХТЭР КЭЛЭН АРЧЫЛАНАН, ЫРААСТАНАН БАРАР СИРДЭРИНЭН БУОЛУОҔА.
МУСУЛЬМАННАРГА МЕККА КУРДУК.
Эн сөкө этэриҥ курдук, Харысхаллар 4 Кут ойуулаах эрэ буоллахтарына киһи толору көмүскэллээх буолар. Онон көмүс уустарыгар Харысхал киэргэллэрин сакаастыыргытыгар итини бэлиэтээн этэр сөп. Мантан инньэ 4 Кут ойуулаах Харысхал МУОДА буолуоҕа, ону саҕалааччынан Эн буолуоҥ диэн эрэнэбин!
Итини таһынан саха прикладной искусствовтыгар 5 харахтаах КИРИЭС-Харысхал ойуута олус элбэхтик туттуллар. Ол эмиэ уларыйан Саха Таҥаратын Кириэһин ойуута буолуохтаах - 4 кут - Аҕа, Ийэ, Буор уонна Салгын Куттар уонна Ортотугар Дууһа ойуута - Руна.
Саха Кириэһигэр Алгыс диэн Үс салаалаах Руна туттуллубута.
Саха Таҥаратын Кириэһин С.-Петербурдааҕы Монетнай дворга оҥотторбуппут, биһиэхэ баар.
Саҥардыллыбыт Харысхал хайдах буолуохтааҕый?
Бу маннык Хапрысхалы Куттар ааттарын бастакы букубаларын - Үөһэ С - салгын кут, Аллара - Б -буор кут, Уҥа - А - аҕа кут, Хаҥас - И ийэ кут уонна Ортотугар Алгыс (Альгис) Руна - Дууһа ойуутун туруортаан саҥатытар сөп. Ону Саха 5харахтаах Харысхалын да Таҥараанство Кириэһин да курдук икки хос суолталаан кэтиэххэ, иилиниэххэ, илдьэ сылдьыахха сөп.
Дьэ оччоҕо төгүрүччү Харыстанаҕын.
АҔА КУТ БЫЛЫРГЫТТАН БААРА
ДЬИҤИНЭН АҔА КУТ САХАЛАРГА УРУККУТТАН БААР, ОНУ УМУННАРБЫТТАР.
БЫЛЫРГЫ САХАЛАРГА АҔА КУТ, ИЙЭ КУТ УОННА ОҔО КУТА ДИЭН БАРЫТА ҮС КУТ БААР ДИЭН ӨЙДӨБҮЛЛЭЭХТЭР ЭБИТ. ОНУ КЭЛИН БУОР, САЛГЫН, ИЙЭ КУТ ДИЭНИНЭН СОЛБУЙБУТТАР.
КУТА СУОХ ЭР КИҺИНИ МУОҺАЛЫЫР ЧЭПЧЭКИ БУОЛЛАҔА КЭЛИИ ДЬОҤҤО.
Таҥарайаастыбаланымаҥ сахтанымаҥ,истиэп илээттэрэ,бичтэрэ,аны кэлэн уларыйар үһүгүөт истиэп кулгуйан кээспит тоҥ иһэхтэрэ
Таҥарайаастыбалаахтар ээ,сир быттара,тугу эрэ күттүөннээҕи көҥүрү көтөргө дылы...
Отрыжки Степи Великой...
От иччилэрин миҥэ оҥостубут сир быттара,көлөһүн сыттаах истиэп илээттэрэ...
Былыргы Саха 3 Куту атыннык ойуулуур эбит
Былыргы Үс Кут ойуута букатын атын. Ол ойуу төрдүн Мандар Уус САХА ОЙУУТА-БИЧИГЭ диэн халыҥ кинигэтигэр, эбэтэр Дьокуускай куоракка 3 поликлиника таһыгар турар үрдүк дьиэ ойоҕоһугар Аар Кудук Маһы кытары Саха 3 Кута ойууламмыттарын баран көрүөххүтүн сөп.
Үс кут ойуутун туһунан, аныгы киһи көрүүтүнэн диэххэ дуу:
Якутский символ морали и нравственности «Ус кут». «Ус кут» разделен на три части. Верхняя часть называется «Салгын кут» (дословно Дух воздуха) означает мысли и ум человека. Справа снизу «Ийэ кут» (Душа матери) означает нравственность и мораль человека. Слева внизу поместился «Буор кут» (Дух земли) это трактуется, как тело и здоровье человека. В сочетании трех душ в веровании народа саха формируется человек. Ус кут дается богами человеку с моменто его зачатия до присоединения к верхнему миру. По мифологии ус кут ударяет ярким лучем с неба на живот матери и попадает прямо в шею ребенка и тем самым наделяет его жизнью.
Символ "Ус кут" изначально небыл изображен по неизвестным причинам, но потом в 1994 году уроженец Верхневилюйского района с. Мэйик нарисовал этот знак. И с этого момента символ "Ус кут" используется до сих пор.
Билиҥҥи 3 Кут символа
БорНео с6пк6 эпитиҥ курдук билигин Саха 3 кутун итинник ойуулууллар буолан баран, итилэрэ саллаҕар өттүлэригэр харахтаахтар, былык ыамытын маарынныыллар.
Үс кут ойуута кытайдар Инь уонна Ян диэн эбэтэр мужское и женское начало диэни көрдөрөр философияларын көрдөрөр символга олоҕуран оҥоһуллубут, Икки символга Үһүс символ эбиллибит.
Билигин Саха Үс кутун символын киһи барыта билэр.
Сэрэйдэххэ, былыр маннык ойуу - мандар суоҕа чахчы.
Бу чахчы билиҥҥи Саха 3 Кутун ойуута
Бу билиҥҥи 3 Кут ойуутун ыыппыккын. Маннык ойуулаах харысхаллар бааллар.
Биһиэнэ - Таҥараианство 4 Кутун символыгар ити 3 Кут оннугар 4 Кут ойуута баар.
Ньоонньоор...НЕОЯЗЫЧЕСТВОҔА сыста оҕустуҥ дуу...Интернеты хаһан онтон сүһүйэн ,итэҕэл оҥоро сатаахтыырыҥ төһө сөптөөҕө буолла...Дьиҥэ сааһылаатахха син туох эрэ кылам гыныах курдук... көннөрү "ПРОЕКТ" курсовой ,дипломнай ИДЕЯ курдук... Сорох сирдэринэн. ..аһары барбыттаргын көннөрдөххө..Ити аатыҥ табыллыбатах...НОВЫЙ ЗАВЕТ курдук буолуохтаах...Сахалыыта САҤА ИТЭҔЭЛ..аан дойдуну "БАҺЫЛЫАХХЫН "баҕарар буоллаххына....САХА ИТЭҔЭЛЭ...диэн буолбат..Киһи аймахха барытыгар ананар гына,саха туһунан тыл да суох буолуохтаах...Ол аата САХАҤ ИТЭҔЭЛИН ..таҥнарыы...Билигин оруобуна буккуллуу тэккиллии кэмигэр,муна-тэнэ сылдьар дьон НЕОЯЗЫЧЕСТВОНЫ тилиннэрэ сатаан эрэллэр...бу-ВОЗВРАШЕНИЕ К ИСТОКАМ...ону эн билиммэккин дии..ХААЛЫННЬАҤрелигия диигин ааттыыгын..ИЭЧЧЭХ КУРДУК огонерчаан эбиккин...ТӨТТӨРҮ ИЭҔЭН ЭРГИЛЛЭН кэллиҥ..ЯЗЫЧЕСТВОҔАР..
ТАҤАРАИАНСТВО КУТТТАРЫН СИМВОЛА 4 ОЙУУЛААХ
Билиҥҥи саха 3 Кутун ойуута Кытай Инь-Ян символыгар олоҕуран оҥоһуллубут.
Таҥараианство 4 Кутун ойуута эмиэ Инь-Ян символга олоҕурар.
Онон Инь-Ян 2, оттон билиҥҥи саха итэҕэлин Куттарын символа 3 ойуулаах буоллаҕына Таҥараианство Куттарын символа 4 ойуулаах.
КУЙААС КҮН ҮҮННЭ
АЙЫЫ ТААРА КӨМӨТҮНЭН ХАЛЛААММЫТ КУЙААРАН ЭРЭ.
САХА СИРИН КҮНҮ-ДЬЫЛЫ ЧИНЧИЙЭР СУЛУУСПАТА ИҺИТИННЭРЭРИНЭН БҮГҮН ЦЕЛСИЙ ШКАЛАТЫНАН +3О КЫРААДЫС КУЙААС БУОЛАР.
ИТИ УГАРОВ БИОЛОГИЧЕСКАЙ ШКАЛАЫНАН +26 КЫРААДЫС. ОЛ ААТА СЭРЭНЭН-СЭРБЭНЭН СЫРЫТТАХХА КИҺИ ДОРУОБУЙАТЫГАР УЛАХАН ОХСУУТА СУОХ КҮН ҮҮММҮТ.
Эйигиттэн тутулуктаах уонна тутулуга суох түбэлтэ. Тугу гыныахха?
Хайа да омукка норуот үйэлэргэ муспут муудараһа ох тылларга, өс хоһоонноругар киирэн үйэтитиллибиттэр. Таҥараианство норуот ити баайын ытыктыыр уонна бэйэтин итэҕэйээччилэрин, истээччилэрин туһатыгар хото туттар.
1. Прежде чем говорить, выслушайте. Прежде чем действовать, думайте. – Ол аата, бастаан үчүгэйдик иһит, аах, бары өттүн ырыҥалаан, биэтэҥнэтэн көрөн, ырааҕынан анааран толкуйдаан баран саҥар уонна быһаарын, – диэн.
2. Не бывает безвыходных ситуаций – эбэтэр хайа да түбэлтэттэн тахсарга үүт-хайаҕас баар буолар.
Биллэрин курдук, тулалыыр эйгэбит көстүүтэ сороҕо эйигиттэн тутулуктаах, сороҕо эн баҕаҕыттан букатын тутулуга суох буолар.
Холобур, билигин таһырдьа олус куйаас, ону эн куйаас күнү хайдах да гынаҥҥын - ытаан-ыллаан, ыыстаан-буруттаан сөрүүн күн гыммаккын.
Ол гынан баран Айылҕаны уларытар кыах суох буоллаҕына, бэйэ олорор, утуйар сиргин сөрүүдүтүөххэ сөп. Онно араас ньыма баар, онтон биирдэстэрэ – кондиционер атыылаһан туруорунаҕын уонна Куйаастан олох тутулуга суох буола түһэҕин.
Өскөтүн кондиционер атыылаһар кыаҕыҥ суох буоллаҕына атын ньыманы талаҕын.
Оттон хайатын да тобулар, оҥорор кыаҕыҥ суох буоллаҕына уоскуй, баар балаһыанньаны ылын уонна куйааһы тулуйа сатаа.
Өссө биир холобур. Автобус тохтобулугар тураҕын. Ханна эрэ суһаллык тиийиэххин баҕараҕын. Ыксыыгын, оттон автобус графигын быһыытынан аны 30 мүнүүтэнэн кэлиэхтээх. Эн төһө да ыксаабытыҥ иһин Автобус субу тиийэн кэлбэт. Ити эмиэ эйигиттэн тутулуга суох түбэлтэ.
Ол гынан баран, ааһан иһэр массыынаны тохтотон дуу, такси ылан дуу наадалаах сиргэр суһаллык тиийиэххин сөп.
Такси да, массыына да суох буоллаҕына автобускун ыксаабакка кэтэс.
Сүбэ. Тугу эмэ гыныаҥ иннинэ бастаан истэн, ааҕан толкуйдаан көр – бу түбэлтэ эйигиттэн тутулуктаах дуу тутулуга суох дуу – диэн.
Эйигиттэн тутулуга суох буоллаҕына ыксаан, кыыһыран, ньиэрбэҕин буортулаама, стресстээмэ, туруккун айгыратыма. Бэйэҕэр табыгастаах атын суолу тобулар кыаҕыҥ суох буоллаҕына Үөскээбит баар балаһыанньаны кытары Сөбүлэс.
ТАҤАРАИАНСТВО УОННА БЫЫБАР
бЫЫБАРДААЧЧЫ БИЛИГИН БЫЫБАРГА утарабыт дуу, сөбүлэһэбит ДУУ ДИЭН БОППУРУОСКА ХАРААЧЧЫ МУНАН БАРАН СЫЛДЬАР.
ОНОН СИБЭЭСТЭЭН ТАҤАРАИАНСТВО ИТИ БОППУРУОСКА СЫҺЫАНЫН СУРУЙУОХПУТ.
Биллиилээх бизнесменнэр ол иьигэр бу ЯКТ хаьаайына энин поправканы утараллар эбит. Кырдьа5ас санаан? Ыратан биэр эрэ
, ньоонньор эн быыбаргар наадыйбат турукка олорор...Витает в облаках...воображая себя будущим БОЖКОМ..Киһиҥ...САХАТЫН ИТЭҔЭЛИН.. атыылаары олорор...аан дойду илэчиискэлэригэр.
ilincaxa, оннук оҥоччу көрө сытыйан Айс былааһынан туһанан белиберданы туойан саха итэҕэлин таҥнарда.
ТАҤАРАИАНСТВО САҤА КОНСТИТУЦИЯНЫ ӨЙҮӨХХЭ! - ДИИР
Таҥараианство дьоҥҥо олоххо буолар уустук боппуруостары таба быһааралларыгар көмөлөһөр.
Холобур билигин Саҥа Конституцияҕа эбиилэри киллэрэргэ сөьүлэһэбит дуу суох дуу? – диэн Дойдубут инники сайдыытын быһаарар сүдү суолталаахуустук боппуруоска дьон үксэ мунаарар. Баар былааһы, аныгы олоҕу, Путины хоруотуур матырыйааллар Социальнай ситимнэргэ күүскэ тарҕатыллаллар, дьону булкуйаллар.
Дьэ итиннэ Таҥараианство норуот муудараһыгар олоҕуран САҤА КОНСТИТУЦИЯНЫ ӨЙҮӨХХЭ – диэн туруулаһар. Тоҕо?
1. Россия олоҕор билигин омук дойдулара, чуолаан АХШ, туттулла сылдьар Конституцияҕа олоҕуран, күүскэ орооһор. Киин Бааммытын Америка тутан олорор. Госдумаҕа, Правительствоҕа Россия интэриэһин түһэн биэрээччи, омуктар ыйыыларын улгумнук толорооччу дьон олус элбэх. Ол иһин Путины утары туруораары норуоту уулаан сиир дьаһаллары, аата-ахса биллибэт нолуоктары толкуйдуу-толкуйдуу оҥороллор.
Путин кинилэри уодьуганныыр былааһа суох. Онон бэйэбитин бэйэбит саланар бырааба суох омук колониятын курдук олоробут.
2. ДЬОН ҮКСЭ БИЛБЭТ – САҤА КОНСТИТУЦИЯ ГОСДУМАНАН, ФЕДЕРАЦИЯ СЭБИЭТИНЭН, РЕГИОННАР ПАРЛАМЕННАРЫНАН БИГЭРГЭТИЛЛЭН БҮТЭН ТУРАР, ОНОН ДОМНУО ЛЕГИТИМНЭЙ! ОНОН ДЬИҤИНЭН НОРУОТ КУОЛАСТААҺЫНА НААДАТА ДА СУОХ КУРДУК.
3. ОЧЧОҔО ЫЛЫНЫЛЛАН БҮППҮТ КОНСТИТУЦИЯНЫ ӨЙҮҮБҮТ ЭБЭТЭР ӨЙӨӨБӨППҮТ ДИИРБИТ ТУГУ ДА БЫҺААРБАТ БУОЛЛАҔЫНА ТОҔО КУОЛАСТЫЫБЫТЫЙ?
В.Путин Россияны тас омуктартан тутулуга суох сувереннай судаарыстыба оҥоруон баҕарар. Онно норуот өйөбүлүн көрдүүр.Норуот өйөөтөҕүнэ онно тирэҕирэн, Салалтаҕа улахан реформаны ыытан, дьиҥнээх патриот дьону былааска таһааран, Госдумаҕа киллэрэн, боростуой дьон олоҕун тупсарар саҥа дьаһаллар ылыллан барыахтара. Киин Баан бэйэбитигэр төннүө,билигин чааһынай бас билиигэ баар собуоттар, фабрикалар, сир баайын хостуур, таҥастыыр тэрилтэлэр ода национализацияланыахтара. Россия букатын атын дойду буолуо.
4. Саҥа Конституция үчүгэй өрүттэрэ омсолоохторунааҕар үгүстэр. Норуот, субъектар дьиҥнээх бырааптара күөмчүлэммэт. Онон Россия норуота Саҥа Конституция иһин куоластыаҕа.
Сахалар куоласпыт Россия куоластааччытын 0,5%-нын эрэ ылар. Ол аата бүттүүн да утары куоластаатахпытына тугу да уларыпаппыт, ити биһиги баҕабытыттан тутулуга суох түбэлтэ. Онон баар балаһыанньаны учуоттаан, урут эппиппит курдук, бары өттүттэн ырыҥалаан көрөн баран, Россия норуоттарын кытары биир санааланан, Саҥа Конституцияны өйүөхтээхпит.
Утарар кыах эмиэ баар. Ол гынан баран ол биһиэхэ сахаларга туох содуллаах буолуоҕун туһунан суруйуохпут.
Танарианствовыт хайдах барытыгар себулэьэ сылдьар? Хайдах эрэ били эйэ5эс сайай5ас киитэрэй со5ус, быьатын эттэххэ изворотливай киьи майгытын майгынныыр дии... Барытын наадалаа5ын эрэ ылар? Каноннар? Принциптэр, критерийдэр диэн суохтар дуо?
, һэ..һээ.ТАҤАРАИАНСТВО. ..айар аҕата оннук киһи буоллаҕа дии..иэччэх курдук эргийэ сылдьар.
ГИБРИДНЭЙ СЭРИИ САЛЛААТТАРА
СҮРҮН ЫСТАТЫЙАБЫТЫН ТАҺААРЫАХПЫТ ИННИНЭ БИИР СААМАЙ БИЛИҤИ КЭМҤЭ ДЬОН ӨЙДӨӨБӨТ ТИРЭХ БОППУРУОҺУН БЫҺААРАБЫН.
БИЛИГИН БИҺИЭХЭ БОМБА ЭСТИБЭТ, САА ЫППАТ КУРДУК ДА ИНФОРМАЦИОННАЙ, МЕДИЦИНСКЭЙ, ТЕХНОЛОГИЧЕСКАЙ О.Д.А РОССИЯНЫ ЫҺАР, ПУТИНЫ УУРАТАР ТУҺУГАР ДЬИҤНЭЭХ ГИБРИДНЭЙ СЭРИИ БАРА ТУРАР.
БААРЫ БААРЫНАН ЭТТЭХХЭ САХА СИРИГЭР БЭЙЭБИТ САХАЛАРБЫТ БИЛБЭТТЭРИГЭР ТЭПТЭРЭН ИТИ ГИБРИДНЭЙ СЭРИИ ОМУК ИНФОРМАЦИОННАЙ ДИВИЗИЯТЫН САЛЛААТТАРА БУОЛАЛЛАР. ИТИНИ БИЛЭР, ӨЙДҮҮР ХАЙААН ДА НААДАЛААХ!
Eheajil, Ити туьунан атын топта таьаар,наьаа уьаата
БУ ТЕМАНЫ БҮТЭРЭН БАРАН САҤА ТИЭРГЭҤҤЭ КӨҺҮӨХПҮТ.
Баппат оҕуска муоһугар мас баайаллар,
Билигин социальнай ситимнэргэ Саҥа Конституцияны утарааччы, билиҥҥи олоҕу сирээччи, Путины, былааһы олоҕо суох үөҕээччи олус элбээтэ. Хомойуох иһин сахалар онтон хаалсыбаттар...
Итинник дьоннор Омук дойдулара Россияны утары куорҕаллыыр Гибриднэй сэриилэрин информационнай диверсаннара буолаллар.
Дьэ, ити дьоннор этэллэрин курдук, өскөтүн сахалар син биир ылыныллар
Конституцияны утардахпытына, ол туох содуллаах буолуой? Ити боппуруос үгүс дьону интэриэһиргэтэр буолуохтаах.
Грудиныҥҥа хото куоластааммыт тугу туһаммыппытый? Ил Дархаммытын устубуттара, томоонноох дьоннорбутун үксүн олоҕо суох коррупционер диэ ааттаан хаайыыга симпиттэрэ, ол дуораана билигин да салҕана турар курдук... Дьиҥинэн ити түбэлтэҕэ былаас киэҥ көҕүстээҕин көрдөрөн арыый сымнаһыардык сыһыаннаспыта.
Биллэрин курдук, баппат оҕуска муоһугар мас баайаллар, оттон акка адаҕа кэтэрдэллэр...
Куһаҕанын талан эттэххэ сахалар барахсаттар томоонноох дьоммутугар адаҕа кэтэрдиэхтэрэ, сорохторугар тимир адаҕа да буоллаҕына көҥүлэ.
Онон эрэ муҥурдамматтара буолуо, хайа муҥун бу сырыыга церемониялаһыахтара суоҕа, промышленнай оройуоннарбытын Федеральнай оҥорон баран былдьыахтара, Республикабытын губерния оҥоруохтара, өссө Иркутскайы дуу Магаданы дуу кытары холбоон баран уобалас гыныахтара, салалтабыт барыта кэлии дьон буолуо, оптимизация бөҕөнү оҥоруохтара, льготабыт барыта сотуллуо, саха тылын үөрэтэр хааччахтаныа, көҥүл чобугураспыппыт тохтуо ода өрө көрдөрбөт мөкү дьаһал элбиэ...
Дьэ, төһө үчүгэй буолууһунуй?
Ээ, оннук гыныахтара суоҕа диэн бигэ эрэллээххит дуо?
Оттон Конституцияны өйөөтөхпүтүнэ... Кэтэһиҥ.
Eheajil, Конситуцияны уонна эн таҥарианствоҕын ылымматахпытына хобулаан биэрэҥҥин адаҕа уонна муоспутугар мас кэтэттэрэбин диэн куттаатыҥ дуо?
Өссө төгүл хатылыыбын.
Саҥа Конституцияны өйөөн куоласпытын биэрэммит Россиябытын бэйэтэ бэйэтэ саланар сувереннай государство буоларыгар, бөҕөргүүрүгэр көмөлөһөбүт.
Норуот өйөөтөҕүнэ онно тирэҕирэн, Путин Салалтаҕа улахан реформаны ыытан, дьиҥнээх патриот дьону былааска таһааран, Госдумаҕа киллэрэн, боростуой дьон олоҕун тупсарар саҥа дьаһаллар ылыллан барыахтара. Киин Баан бэйэбитигэр төннүө,билигин чааһынай бас билиигэ баар собуоттар, фабрикалар, сир баайын хостуур, таҥастыыр ода сокуоннайа суох приватизацияламмыт тэрилтэлэр национализацияланыахтара. Эмпитин бэйэбит оҥоруохпут, былыргы курдук босхо эмтэниэхпит, босхо үөрэниэхпит - Россия букатын атын дойду буолуо..
Билигин Путин Саха сиригэр улаханнык эрэнэр. Ол Ил Дархаммытыгар – А.С.Николаевка сыһыаныттан да көстөр.
Онон элбэх куолаһы биэрдэхпитинэ биһигини күүскэ өйүө, сайыннарыа, араҥаччылыа даҕаны.
Холобур, Саха Өрөспүүбүлүкэтин сирэ-уота, баайа-дуола, былааһа туруктаах буолуо, сайдыа, чэчириэ.
Үчүгэйдик туруорустахпытына Аммабытын тыыттарыа, экологиябытыгар буортулаах тутуулары ыыттарыа суоҕа.
Элбэх харчы киириэ, тутуу барыа. Ол эрэ буолуо дуо.
Саҥа Конституциябыт сорох өттө омсолооҕун ким да мэлдьэспэт, ол гынан баран, син биир хотторуулаах буолара биллэр дьыалаҕа кыттыһаммыт саһыл саҕаламмаппытын өйдүүр сөп этэ.
Саха мындыр, онон инникилээх буолар туһугар Ил Дархаммыт тула сомоҕолоһон, Саха норуотун бүттүүнүн
инники кэскилин туһугар саҥа Конституцияны "Өйүүбүт" диэн куоластыахтаахпыт.
Таҥараианство итэҕэлэ Аан дойду дьоно бары Айыы Тойон Таҥара айбыт оҕолоро буолаллар, онон бырааттыылар диир, дьон биир сомоҕо буоларын, Орто Дойдуга иллээх-эйэлээх олох чэчириирин иһин туруулаһар.
Бу үгээрэп диэн хонуу кутуйаҕа учуонайчаан чуть пить дать түөс маас барбытын билиммэккэ саха итэҕэлин бэйэтэ талбытынан дьаабылыыр.Былыр былыргыттан тутуһуллан кэлбит сиэр туом конституцияҕа туох сыһыаннааҕа эбитэ буолла?Итэҕэлбитин лаосо-непало-долгано-тоҥусо-русский оҥоро түөрэ таары буккуйа сылдьар.
., дьэ...ыалдьыбыт....диибин ээ.Эмтэниэн наада..таах баллыгырыыр.
ilincaxa, ити аата, КЫЫМнары эмиэ "ыалдьыбыттар" диир буоллаҕыҥ..
BorNEo, кыымы аахпаппын..Былаас желтай хаһыата. . наадалаах эбит
ilincaxa, оччотугар былааһы утарар БААТАРА бандьыытаҕын ДА??
BorNEo, БААТАРАЛАР боотурдар буоллаҕа..КҮӨЛЭ үрэх бандитабын...өбүгэлэрим ДОЛЛУЛАР
ИТЭҔЭЛ ПОЛИТИКАҔА кыттыһара СОКУОНУНАН бобуулаах. .ама билбэтэ буолуо дуо? ...БЛОКИРУЙДААН КЭБИҺИҤ. ..дьону буккуйбатын...ТАҤАРАИАНСТВО үөрэҕэ быыбары биһириир..диэ..
Упоминание Бога в Конституции – решение мудрое и правильное
Государственная дума России вчера, 10 марта, одобрила во втором чтении поправки в отечественную Конституцию, одна из которых утверждает Бога в нашем Основном законе. Как говорится в этой поправке, «Российская Федерация, объединенная тысячелетней историей, сохраняя память предков, передавших нам идеалы и веру в Бога, а также преемственность в развитии Российского государства, признает исторически сложившееся государственное единство». Конечно, переданную веру можно и потерять, что чуть было не случилось в XX столетии с Россией. Но все-таки этого не случилось.
BorNEo, ПУТЯ барыларыгар бэрт буола сатаан. .эмиэ уйатыгар уу киирэн мути гына сатыыр. Религия хайдах да политикаҕа кыттыһыа суохтаах.
ilincaxa, ким уйатыгар уу киириэ биллибэт
Религия есть опиум для народа. Итини К.Маркс эппитэ, Ленин буолбатах. Религия- вздох угнетенной твари, дух бездушных порядков.Эмиэ Маркс)))
Угаровкыт отой иэдэйбит, илин саха этэринии......ессе дьоннору сэнэтэлиир. Муостаах бэргэьэн муостарын баран тоьуталаан кээьиэм...аьаралаатаххына. Айбыт эьээ дьылгын. Былыр итинник баар уьу да....ама
Политическай өттүнэн олус грамотнайыҥ, барытын сөпкө анаарарыҥ иһин Махтал! Маанык дьон бааллара киһини үөрдэр.
Ол гынан баран ити олохторугар табыллыбатах, айылҕа атаҕастаабыт эрэйдээхтэрин кытары аахсыма, бэйэлэрэ да эрэйдээх-муҥнаах олохтоох буолуохтаахтар, хата аһын, АйыыТаҥараттан аньыыларын-хараларын алы гын! - диэн көрдөс.
Ити түөһээҥки огонер. ..нижняй челюһа буолан бүппүккүн...Подлиза...олоҕун устата оннуккун быһылаах..
ilincaxa, хайабыт Подлиза... буолара биллибэт
Куттас уонна мөлтөх киһи ник кэннигэр саһа сытан, таптаабытынан туойар: ол диэн биллэр дьыала. Хомолтолооҕо, бэйэтигэр эрэ буолбакка чугас дьонугар куһаҕаны оҥороро мэлдьэҕэ суох.
Борнео сөпкө этэҕин.
Кырдьаҕас киһини убаастыахха. Бэйэтин көрүүлэрин этэрэ сөп . Ону ылыммат киһи кыһаллыбат уонна бүттэ. Уопсайынан форумнарга бэйэ бодотун тардынан кэпсэтиилэри ыытыахха баара. Бары биир тылга кэлбэппит чуолкай. Ол аайы этиһэн үөхсэн истэхпитинэ сатаммат.
Sakakihite, дьоҥҥо - сэргэҕэ бэйэҥ утары уунар туспа көрүүлэрдээх буоллаххына, онтукайгын таһааран төһө баҕар туруулас диэн баар: онтон суох буоллаҕына, кэлтэйдии утарбыт эрэ киһи диэнинэн салайтарар сыыһа быһыы диибин -- ол кэриэтэ мөккүспэккэ дьалты сылдьара ордук.
Биир куһаҕана, ситим анонимнай форматын туһанан, хас - эмэ аккаунтан эҥин2 ааттанан, биитэр отой да аата суох киирэн хадаардаһыы -- ону ааһан баһааҕырдыы, хоруотааһын, киһи тус личнэһигэр тиийии буолар.
Религия политикаҕа кыттыстаҕына...ол сэриигэ тиэрдэр..Путин обороннай политикаттан наступательнайга көстүбүт диир..Урукку СССР территорияларын төнүннэрээри турунан эрэр.СЭРИИНЭН ииригирэн ААН ДОЙДУ барыта утары барда. Казахтарга элбэх нуучча сирэ баар. .диэн намектуу олорор. ..о.д.а.
Кырдьагас норуотун туьугар олус кыьаллара, харыстыыра суруйуутугар барыта кесте сылдьар ейдуубун уонна ейуубун.
Да, сылга сэттэтэ ыһыахтыыр диэн баар үһү дуо?!Кыһыҥҥы, күһүҥҥү,сааскы ыһыах! Ыһыахтан да ордуо суохпут дии !Сүрүн ньии! Талбытынан туойан,кырдьаҕас киһи буолан баран, сахабын диир буоллаҕына былыргы үгэһи ,абыычайы тутуһуохтаах.Саха барытын кэмнээн кэрдиилээн ,харыстаан ,арбаммакка ,халыппакка ,дьону сүөргүлэппэккэ, дирбиэнэ дарбыана суох оҥороро.Ити барыта сири уоту ,эбэлэри,айыылары,иччилэри ытыктыыртан тутуһуллара. Эһээ дьыл диэн таҥара дуу, иччи дуу ?Айыылар уонна таҥара диэн атын атыттар ини. Омуктарга христианство ветхий завета,библията былыр үөскээбит итэҕэл.Төһөнөн былыргы да соччонон итэҕэллэрэ күүстээх.Онтон биһиэнэ саҥа сурулла сатыыр курдук буолан тахсар.Айыыларга ,Иччилэргэ,Аал уокка сүгүрүйэн кэлбиппит онтон атыны билиммэппин биир бэйэм.Шкала угарова диэн дьон айбытын бэйэҕэ иҥэринии диэн өйдүүбүн.Холобур шкала Рихтера уонна да атын шкалалар ким да тутта илигинэ кээмэйинэн суоттаан таһаарбыт учуонайдар ,арыйааччылар ,путешественниктар ааттарын биэрэллэрэ былыр,ону наукаҕа күн бүгүнүгэр диэри тутталлар.
БОРНЕО...Дьаҥхаадынан эҥин үлэлии сылдьыбытым диэбитиҥ быһылааҕа дии культуураҕа..Баатараны бэрткэ диэн билэр инигин..Ити огонерга бэрт буолан үгэргээбитэ буола олороохтуугун..
Лиичнээйдэспэккэ бэрээдэктээхтик ырытыахха. Угаарап о5онньор куьа5ан буоллун диэн бичийбэт буолла5а. Мин да себулэспэтим элбэх да лично Гаврил Спиридоновичка кыыьырбаппын.
Профессор Угаарап уйэтигэр элбэ5и чинчийбит да суруйбут киьи...
Уонна УеБ. хаана киирэрэ буолуо онно итинник дьон элбэх Тумус Мэхээлэттэн са5алаан Уйбаан Шамаайпка тиийэ элбэх неординарнай толкуйдаах дьон тереебут туелбэтэ, интириэьинэй уонна ейдеех дьонноох сир.
МӨКҮ ДЬОН СЫТТЫЫН КУҺАҔАН БУОЛАЛЛАР...
Киһи кимэ-туга саҥатыттан-иҥэтитэн, саныыр-санаатыттан тута биллэр. Киһи туга-ханныга тас көрүҥэр эмиэ бэриллэр. Өйдөөх-толкуйдаах дьоннор төбөлөрүн олоруута туспа, сирэйдиин-харахтыын сырдык буолаллар. Сааһырдахтарына бэл сирэйдэрин мыччыстаҕаһа кытта сэбэрэлэрин киэргэтэр.
Өссө биири этэбин, боруобалаан көрөөрүҥ эрэ - ымсыы, кэтэх санаалаах, тордуох толкуйдаах, кэдэрги майгылаах дьон КУҺАҔАН СЫТТААХ БУОЛАЛЛАР!...
Куһаҕан майгы диэн арааһа Ыарыы көрүҥэ быһыылаах. Хас биирдии ыарыы туспа сыттаах. Холобур билигин РАК ыарыыны сытынан диагностуур буолан эрэллэр.
Мин былыр БАҺЫРҔАС диэн научнай-фантастическай кэпсээммэр уруулуу эттээх-хааннаах дьоннор биир сыттаах буолаллар диэн идеяҕа олоҕуран, трансплантация оҥорорго саха бырааһа Ыты туһанарын туһунан суруйбутум.
Ити кэпсээн нууччалыы ВЕРНУТЬ ОТКРЫТИЕ диэн ааттанан тылбаастаммыта. Ааҕыан баҕалаахтар поисковыгынан Интернеккэ Гавриил Угаров диэнинэн киириэххитин сөп.Онно өссө хас да кэпсээн баар.
Үтүө санаалахтарга барыгытыгар Барҕа Махтал!
Eheajil, эһээ дьыл !Муударай киһи киэҥ көҕүстээх буолар диэччилэр. Куһаҕан сыты "лярваны"колдуньялар иҥэрэллэр үһү диэн аахпытым.Хата кэтэх санаа бэйэҕэр хара баһаам эбит.РАК ыарыы эн учуонайгын, оробуочайгын ,бомжкун, олигархын, отличниккын, баллааскын ,үтүө киһигин,мөкү киһигин,таҥара маһаҕын, күрдьэх маһаҕын диэн араарбат уодаһыннаах ыарыы буолуо ээ.Рак ыарыыны өрө тутар техногеннай сайдыыҥ :гептил,радиация,айылҕаны айгыратыы ,салгыны киртитии ,аҕалар .Святой уунан аһаабатыҥ буолуо дии,куорат уутун хаарын иһэн биир салгынынан тыынан олорорун буолуо.Дьоҥҥо өһүргэнэн сыттарыгар,дьүһүннэригэр, тиийэ ырытан эрэҕин.Ведьмаҕа дылы лярва иҥэрэ олорор эбиккин.Алгыы туран чуть что өһүргэммитэ буолан кырыыс ыыппаттар.Трансплантологияны бэккэ сэргиир
эбиккин дуу !даже кэпсээн суруйбуккун.Саха отоһута наһаа киһини итинник үлүгэрдик астыы турбата ини!Чиптаннахпытына робот курдук дьон буоллахпытына ити баайдаргар олигархтаргар чиновниктаргар запчасть оҥостуохтара.Чипированиеҕа бэриннэрээри ити конституцияҕа уларытыылары киллэрдилэр.Билиҥҥи көрүүлээх учуонай дэттэрээри дуу, былааска ньылаҥнаан баҕар айстааххын кытта бэйэҥ эрэ хаалаары куһаҕан сыттаах, биомусор сахалары эһэргэ научнай үлэ суруйарыҥ буолуо,туох билиэй..Дьонтон запчасть ылаары үйэлэр тухары бараары.Өйдөөх оҕонньор торумнаан билбитиҥ буолуо.
Кытыыттан былтаҥныыр, бэйэҥ регланнаммыт ааккынан киириэххин: сиэрэй сырайы ким итэҕэйэр үһүө
Күр буол -- эн буол (икки муоһа тостубут биир сүөһү эрээригит), куттаскыттан сөҕөбүн: уонна баран сыбыс - сымыйанан алгыстаабыттаах - ойуумсуйбуттаах
BorNEo, сүөһү сүөһүтэ эн буо эмэһэ салааччы очковтиратель
Куһаҕан баҕайы сыт кэлэр.
Тугу тугу туойа олороллор бу
Таҥараиирийээнистибэ диир дуу
Бу Тэлгэһэ онуоха-маныаха диэри сабыллар.
Бу Тэлгэһэ онуоха-маныаха диэри сабыллар. Ол гынан баран ааҕааччылар санааҕытын салгыы үллэстэ олоруоххутун сөп.
Саҥа Тэлгэһэни арыйдахпытына биллэриэхпит.
Бука бары Айыы Таҥара көмөтүнэн доруобай-дьоллоох буолуҥ!
Үчүгэй ас сыттыын үчүгэй буолар
Саҥа Тэлгэһэҕэ көһүөх ининэ СЫТ туһунан тиэмэни бу Тэлгэһэҕэ түмүктүүр ордук дии санаатым.
Туһааннаах кэмҥэ сөп түбэһиннэрэн КУҺАҔАН СЫТ КЭЛЭР, КУҺАҔАН СЫТ ТАХСААРЫ ГЫННА ОДА Куһаҕаны бэлиэтииргэ ити этии арааһа мантан инньэ чаастатык туттуллар өйдөбүл буолаа эрдэҕэ диэн сэрэйэбин.
Сыт туһунан өссө биири, ордук эдэрдэргэ туһаайан этиэхпин баҕарабын. Билигин духуунан тумнаран дьон бэйэлэрин сытын саптынар буолбут кэмнэрэ. Онон ЫАЛ буолан баран кэргэннии дьон сыттарын сөбүлэспэккэ арахсыбыт түгэннэрэ баарын болҕомтоҕо ылыа этигит.
Былыр мин кыра эрдэхпинэ биир улахан сыбаайбаҕа сылдьан турардаахпын. Онно ОТ СИИ диэн отунан сутаабыт атын улуустан сүөһү көрө кэлбит элбэх эдэр дьон олохтоох эдэрдэрдиин холбоһон ыал буолбуттара.
Дьэ ол Ыал буолбуттартан бэрт сотору буолан баран биһиги уолбут Ойохпуттан арахсабын да сабаас! - диэн турбут. Оччотооҕу сокуон кытаанах буоллаҕа буолуо - Тоҕо арахсаҕын диэн ыгыы-түүрүү буолбутугар Ойоҕум сытын сөбүлээбэтим, аны хоонньоһон утуйар кыаҕым суох, - диэбитин былыргы кырдьаҕастар Чэ, оччоҕо бааламмат, арахсар буоллаҕыҥ, - диэн улахан айдаана суох арахсыбыттара.
Таптыыр киһи тапталлааҕын сытын олус сөбүлүүр эбит. Холобур улуу Наполеон тапталлааҕа Жозефинаҕа өр буолан баран сулууспатыттан тапталлааҕар тиийэр кэмин биллэрэр суругар Баһаалыста мин тиийиэм иннинэ букатын суунума! - диэн көрдөһөр эбит.
Дьаабы көрүҥнээх Квазимоданы нарын-намчы кырасаабысса ол эрэйдээх сытын сбүлээн таптаабыта эмиэ биллэр.
Үчүгэй ас сыттыын үчүгэй буолар...
Ответ на тему: ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЛЭ - 4 Т
|
madlad
|
{}
|
Саха КВН үбүлүөйдээх сылын көрсө - 19 Октября 2019 - Мегино-Кангаласское районное управление образования
Главная » 2019 » Октябрь » 19 » Саха КВН үбүлүөйдээх сылын көрсө
Саха КВН үбүлүөйдээх сылын көрсө
Алтынньы ый 18 күнүгэр “Кэрэли” улуустааҕы оҕону эбии үөрэхтээһин киинигэр Саха КВН хамсааһына 20 сыллаах үбүлүөйүн чэрчитинэн “Саха КВН биир күнэ” семинар бэрт сэргэхтик ааста. Уопсайа улууспутут 12 оскуолатыттан 92 оҕо кыттыыны ылла. Семинары Г.И. Охлопков салайааччылаах күүстээх хамаанда кэлэн иилээн-саҕалаан ыытта.
Күн бастакы аҥарыгар Геннадий Иванович “Саха КВН” республикаҕа сайдан кэлбит историятын, төрүттээччилэрин, умнуллубат тугэннэрин туһунан, ону тэҥэ бу хамсааһынтан кынаттанан үүнэн тахсыбыт ыччаты кытта билиһиннэрдэ, араас кэмнээҕи видеороликтары көрдөрдө. “Океанская Лига КВН” күрэҕэр өрөспүүбүлүкэ сүүмэрдэммит хамаандатын бэлэмниир сүрүн салайааччы А.Т. Егоров КВН оонньуу ис хоһоонун, ханнык түһүмэхтэртэн, туох ирдэбил турарын сиһилии кэпсээтэ. Бүлүү улууһун Халбаакы орто оскуолатын дириэктэрэ, “Муммуттар” оскуола оҕолорун хамаандатын салайааччыта Г.В. Иннокентьев үгүс сүбэ-ама биэрдэ, кистэлэҥнэри арыйда. Ф.Г. Охлопков аатынан Майа орто оскуолатын выпускнига, “Саҥа кэм” хамаанда сүрүн оонньооччута, “Мэҥэ кэскилэ” улустааҕы оҕо хамсааһынын 2018-2019 с. лидеры солбуйааччы Игорь Эверстов бу хамсааһын нөҥүө киһи быһыытынан сайдан тахсарга туох кыаҕы биэрэрин туһунан кэпсээбитэ оҕолору угуйда, интэриэстэрин тарта.
Күн иккис аҥарыгар кыттааччылар 7 хамаандаҕа арахсан, тугу билбиттэрин-көрбүттэрин чиҥэтэн, КВН биир түһүмэҕин кылгас бириэмэҕэ тута бэлэмнэнэн дьон иннигэр тахсан оонньоон көрдөрдүлэр. Онтон салайааччылары кытта Г.И. Охлопков төгүрүк остуол тула олорон саҥа сүүрээннэр, былааннар, ирдэбиллэр туһунан кэпсэтии таһаарда, ыйытыктарга хоруйдаата. Күн түмүгүнэн хас биирдии кыттааччыга үөрэх барбытын туһунан сертификат уонна үбүлүөйдээх сыл значоктара туттарылыннылар. Оҕолор элбэҕи билэн-көрөн, саҥа доҕоттордонон олус астынан, сүргэлэрэ көтөҕүллэн, сэтинньи ыйга буолар улуустааҕы “Саха КВН” күрэххэ үрдүк таһымнаах оонньуу көрдөрөр былааннаах тарҕастылар.
|
madlad
|
{}
|
Алтынньы 25 күнүгэр «Тускул» СК «Саха Сиригэр общественнай инфраструктура сайдарыгар нэһилиэнньэ көҕүлүүр бырайыактарын олоххо киллэрии — 2020» программатыгар кыттарга талыы мунньаҕа буолан ааста. Олохтоох көҕүлээһини өйүүр программаҕа нэһилиэкпит дьоно өссө төгүл кыттан, саҥа кирбиилэри ылан биир санаанан мунньахха кэлэн санааларын үллэһиннилэр.
Алтынньы 23 күнүгэр, Саха сиригэр Ийэлэр күннэринэн, нэһилиэкпит талааннаах бар дьоно күн-күбэй ийэлэрбитигэр анаан «Ийэ Дьоло»- диэн эҕэрдэ концертка ылбаҕай ырыаларын, дьэрэкээн үҥкүүлэрин бэлхтээтилэр.
Алтынньы 15 күнүгэр сааһырбыттар декадаларын чэрчитинэн «Кырдьыбат сүрэхтэр» аҕа саастаах дьоммутугар анаммыт истиҥ көрсүһүү киэһэ буолан ааста. Бу киэһэ истиҥ эҕэрдэ ырыалар ылланнылар,»Дьиэм саамай былыргы мала»- диэн быыстапка-конкурс буолла.
Өнөр үлэһит дьоно
Алтынньы 12 күнүгэр Өнөр нэһилиэгэр Черноградская Татьяна Егоровна «Өнөр үлэһит дьоно» — диэн саҥа кинигэтин сүрэхтэниитэ буолла.
«Тускул» СК 45 сезон аһыллыыта
Алтынньы ый 11 күнүгэр «Тускул» сынньалаҥ киинэ 45-с үлэ сезонун арыйда. Бу киэьэ ыаллыы сытар Уһун-Күөл бөһүөлэгин «Аргыс» сынньалаҥ киинин үлэһиттэр уонна эдэр талааннаах ыччаттара олус сэргэх, истиҥ эҕэрдэ киэһэтин бэлэхтээтилэр.
Алтынньы 8 күнүгэр , Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын оонньуулара буолара 1000 хонугун бэлиэтиир «Тумэр кун» үөрүүлээх чааһа буолан ааста. Ол курдук, Музей дьиэтигэр нэһилиэкпит бастыҥ спортсменнарын туһунан быыстапканы көрүү буолла, эҕэрдэ тыллар этилиннилэр, көлүөнэлэринэн остуол оонньууларыгар күрэх ыытылынна. Ону тэҥэ, улууспут киинигэр буола турар «Тумэр кун» үөрүүлээх чааһын быһа эфирын көрдөрдулэр.
|
madlad
|
{}
|
В качестве благотворительной акции 28 февраля студенты 4 курса специализации «Хоровое дирижирование» Якутского колледжа культуры и искусств Ньургуйаана Лукина и Светлана Иванова провели мастер-класс постояльцам Республиканского дом-интерната для престарелых и инвалидов в Якутске, жильцы которого готовятся к республиканскому вокальному конкурсу «Алаас ахтылҕана» ежегодно проводимому между постояльцами дома-интерната. Будущие дирижеры рассказали и показали, как правильно петь,
Колледжка – иитиллибит ийэ тыл тэрээһинэ
Хас биир омукка саамай күндүттэн-күндүтэ, биир сүҥкэн баайынан тɵрɵɵбүт ийэ тыла буолар. Тɵрүт тыл диэн омук быһыытынан тыыннахпыт туоһута. Быйыл ЮНЕСКО быһаарыытынан 2019 сыл Аан дойду үрдүнэн аҕыйах ахсааннаах олохтоох норуоттар тылларын сылынан биллэриллибитэ. Ол курдук, олунньу 13 күнүгэр – төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүн төрүт культура салаатын иккис кууруһун устудьуоннара тэрийэн ыыппыппыт. Тэрээһиммитигэр
|
madlad
|
{}
|
Нерюнгрига үөрэтэр ыстаныы кэмигэр ойууру авиация көмөтүнэн харабыллыыр тэрилтэ парашютиһа үлтү түстэ — СИА — Сахалыы сонуннар
Нерюнгрига үөрэтэр ыстаныы кэмигэр ойууру авиация көмөтүнэн харабыллыыр тэрилтэ парашютиһа үлтү түстэ
Бэҕэһээ, муус устар 12 күнүгэр,үөрэтэр ыстаныы кэмигэр “Авиалесоохрана” Чульманнааҕы этэрээтин парашютиһа үлтү түстэ. Эмсэҕэлээбит киһи сүрүн парашюта кыайан аһыллыбатах, ол иһин саппааһын арыарга күһэллибит, онуоха ыстанар үрдүгэ сөбө суох буолбут. Билигин кини Нерюнгритааҕы киин балыыһаҕа сытар.
СИА-ҕа “Авиалесоохрана”тэрилтэ начаалынньыгын көтөр-производственнай үлэҕэ э.т. Святослав Подвойскай иһитиннэрбитинэн, быһылаан үөрэтэр ыстаныы үһүс күнүгэр буолбут. Эмсэҕэлээбит парашютист бу парашютунан 9-та ыстаммыт, онтон онуһугар кыайан аһыллыбатах.
“Эмсэҕэлээбит үлэһиппит 49 саастаах, улахан уопуттаах, кини 151-дэ парашюттаах ыстаммыта. Бу тэрилтэҕэ 2009 сылтан үлэлиир. Үөрэх кэмигэр кини атыттар курдук “Лесник-3” парашютунан ыстаммыта”, — диэтэ Святослав Подвойскай.
Балыыһа кылаабынай бырааһа Ньургун Степанов ойууру харыстааччы ыарахан туруктаах реанимацяҕа сытарын туһунан эттэ.
|
madlad
|
{}
|
Амма хамаандата оонньууларга анаммыт форматын тутта - Лента новостей Якутска
Амма хамаандата оонньууларга анаммыт форматын тутта
Спортсменнар аммаларын аатын к??т??лээх к?рэхтэ?иилэргэ чиэстээхтик к?м?ск??ргэ бэлэмнэрин эттилэр.
Амма?а Саха сирин норуоттарын VII спортивнай оонньууларгар улуус хамаандатын чилиэннэрэ кэтэр формаларын ??р??лээх бы?ыыга — майгыга туттулар. Долгутуулаах т?гэ??э улуус ба?ылыга Николай Архипов, физкультура уонна спорт кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Эдуард Ефимов, улуус волейболга федерациятын бэрэссэдээтэлэ Роман Алексеев кытыннылар.
«Оонньууларга улуус хамаандалара бэ?э?ээ??иттэн са?алаан кэлэн эрэллэр. Хамаандабытын кытта сирэй к?рс?н к?рэхтэ?иигэ сити?иилээхтик кытталларыгар ба?а санаабытын тириэртибит. Олохтоох хамаанда хайдах киирсэрин нэ?илиэнньэ барыта, атын улуустар олус интэриэ?иргииллэр. К?рэхтэ?ии т?м?гэ хас биирдии хамаанда чилиэниттэн тутулуктаах. Улууспут чиэ?ин 190 — ча спортсмен к?м?ск???э. Спорт 14 к?р???ттэн 12 к?р???э кыттыахпыт. Туох кыалларын барытын тэрийдибит. Анал идэлээх дьон, психологтар, массажистар ?лэлэстилэр. Спортсменнар туруктара ?ч?гэй, санаалара кытаанах», — диэн этэр улуус ба?ылыга Николай Архипов.
«Бэлэмнэнии, тэрээ?ин ?лэтэ эрдэттэн ?рд?к та?ымнаахтык барда. Хамаанда чилиэннэрэ олорор усулуобуйалара, дьиэлэрэ — уоттара, астара — ??ллэрэ барыта баар, спортсменнар санаалара б???х. Аны хайдах кытталлара, кыайаллара — хотоллоро, сити?иилэрэ барыта бэйэлэриттэн тутулуктаах», — диэн к???л тустууга тренер Кирилл Павлов санаатын ?ллэстэр.
«???ээ Б?л??гэ ыытыллыбыт Манчаары оонньууларыгар ох саанан ытыыга кыттыбытым. Быйыл олорон эрэ волейбол хамаандатыгар киирэн улуу?ум чиэ?ин к?м?скээри сылдьабын. Бу к?р???э ???с сылбын дьарыктанным. ?с улахан ?р?сп??б?л?кэтээ?и к?рэхтэ?иигэ кыттыбыт уопуттаахпыт. Хамаанда бэлэмэ ?ч?гэй, бастыыр и?ин киирсэр санаалахпыт», — диэн этэр хамаанда чилиэнэ Саргылана Яковлева.
Спортсменнарбытыгар буолаары турар к?рэхтэ?иилэргэ сити?иилэри ба?арабыт.
|
madlad
|
{}
|
«Инникигэ хардыы» конференция иккис түһүмэҕэр 700-тэн тахса бырайыак ааста — НВК Саха
Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Инникигэ хардыы» оскуола үөрэнээччилэригэр аналлаах научнай конференция иккис түһүмэҕэр 700-тэн тахса бырайыак ааста. Бу туһунан СӨ Үөрэх министиэристибэтин пресс-сулууспата иһитиннэрэр.
Саамай элбэх бырайыагы үс секция иһиттэ. Ол урдук «Тыа хаһаайыстыбатын науката» секцияҕа 37, «Техническэй наука» секцияҕа 32 уонна «Экологическэй наука» секциятыгар 30 бырайыак көрдөрүллүбүт.
Олор истэригэр Хаҥалас улууһун Уулаах Аан оскуолатын алтыс кылааһын үөрэнээччитэ Лев Максимов. Кини хотону ыраастыыр оруобаты оҥорон таһаарбыт. Нам улууһун Хомустаах оскуолатын тохсус кылааһын үөрэнээччитэ Айыына Осипова сүбүөкүлэттэн кофе оҥорор туһунан кэпсээтэ.
2020 сылга өрөспүүбүлүкэ эдэр экономистара оҕолорго анаан «Инникигэ көрүү» диэн социальнай экономическэй күрэхтэһиини, кейс чемпионаты уонна профориентационнай деловой оонньууну тэрийэн ыыттылар.
Конференция кыттыылаахтара научнай коллаборация дьиэтигэр сылдьан араас үөрэҕирии бырайыактарын кытта билсистилэр, биотехнологияҕа, геоматикаҕа, шахмакка, шашкаҕа, аналлаах маастар кылаастарга, «Кванториум» оҕо технопааркатын быыстапкатыгар сырыттылар.
Конференция чэрчитинэн «Аһаҕас куйаар» форматынан бастакытын ыытыллыбыт учууталлар көрсүһүүлэрэ буолан ааста.
Тохсунньу 11 күнүгэр Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай үнүбэрситиэтигэр кыайыылаахтары наҕараадалааһын өрөгөйдөөх сабыллыыта буолла.
|
madlad
|
{}
|
В соответствии с ФЗ от 24.07.2002г. №101-ФЗ «Об обороте земель сельскохозяйственного назначения» КУМИ Яйского района предоставляет списки граждан не зарегистрировавших право собственности на земельные паи, которые могут быть признаны невостребованными | Администрация Яйского муниципального района Версия для слабовидящих //
1)\tОшеев Евгений Владимирович;
2)\tПолыгалов Федор Николаевич;
3)\tСтепанов Николай Николаевич;
4)\tСибиряков Николай Викторович;
5)\tШелепнева Анжела Викторовна;
6)\tГорбатых Анатолий Николаевич;
7)\tБублик Владимир Федорович;
8)\tБизикова Марина Николаевна;
9)\tЕмельянова Анна Павловна;
10)\tКузьменко Валентина Ивановна;
11)\tКузьменко Светлана Николаевна;
12)\tЕремеева Валентина Иннокентьевна;
13)\tПрокопчик Галина Фоминична;
14)\tБизиков Александр Яковлевич;
15)\tМихайлов Иван Павлович;
В соответствии с ФЗ от 24.07.2002г. №101-ФЗ «Об обороте земель сельскохозяйственного назначения» КУМИ Яйского района предоставляет списки граждан в границах КСХП «Вознесенский», с кадастровым номером: 42:18:0000000:208 ПСХК «Емельяновский» («Приозерный»), не зарегистрировавших право собственности на земельные паи, которые могут быть признаны невостребованными:
1)\tСимонова Валентина Сергеевна;
2)\tАрышев Владимир Егорович;
3)\tЛожкин Иосиф Романович;
4)\tИсаева Мария Петровна;
5)\tЯзовская Антонида Андреевна;
6)\tКрупин Павел Степанович;
7)\tБондарчук Петр Федорович;
8)\tМаксимова Евдокия Егоровна;
9)\tШмыгарева Пелагея Антоновна;
10)\tИгнатова Пелагея Иосифовна;
11)\tКрупина Антонина Степановна;
12)\tАндреева Валентина Николаевна;
13)\tКосарев Анатолий Сергеевич;
14)\tБобков Николай Кириллович;
15)\tШамов Виктор Федорович;
16)\tМерзляков Михаил Николаевич;
17)\tФоронов Николай Степанович;
18)\tМихайлов Иван Павлович;
19)\tПушкина Зинаида Владимировна;
20)\tСинцов Сергей Михайлович;
21)\tСтепанов Евгений Федорович;
22)\tСтолярова Екатерина Захаровна;
23)\tХолкина Дарья Павловна;
24)\tПасынков Алексей Митрофанович;
25)\tКузьменко Иван Николаевич;
26)\tИгнатов Иван Семенович;
27)\tКемежа Олег Михайлович;
28)\tСимонов Александр Дмитриевич;
29)\tСтупаков Виктор Александрович;
30)\tУрасов Виктор Николаевич;
31)\tШамов Александр Прокопьевич;
32)\tЯзовский Михаил Гаврилович;
33)\tМацкевич Александр Михайлович;
34)\tГринь Виктор Степанович;
35)\tГолубин Александр Викторович;
36)\tГарин Николай Григорьевич;
37)\tКоцаренко Анатолий Георгиевич;
38)\tКунцеев Александр Иванович;
39)\tНиканоров Петр Иванович;
40)\tКлименков Анатолий Иванович;
41)\tБизиков Александр Яковлевич;
42)\tЕрмолаева Валентина Григорьевна;
43)\tМоисеенко Анна Петровна;
44)\tАболмасова Александра Юрьевна;
45)\tГарина Нина Изосимовна;
46)\tТрубин Алексей Абрамович;
47)\tБердникова Любовь Александровна;
48)\tТормозов Николай Иванович;
49)\tПушкина Зинаида Владимировна;
50)\tСинцов Сергей Михайлович;
51)\tКириллова Валентина Павловна;
52)\tИсаева Мария Петровна;
53)\tКрупин Павел Степанович;
54)\tБондарчук Петр Федорович;
55)\tМаксимова Евдокия Егоровна;
56)\tШмыгарева Пелагея Антоновна;
57)\tИгнатова Пелагея Иосифовна;
58)\tКрупина Антонида Степановна;
59)\tАвдеев Николай Федорович;
60)\tМинеев Павел Филиппович;
61)\tАндреев Валентина Николаевна;
62)\tПатрушев Константин Дмитриевич;
63)\tКосарева Нина Степановна;
64)\tКосарев Анатолий Сергеевич;
65)\tБобков Николай Кириллович;
66)\tКрупин Валерий Павлович;
67)\tКураев Михаил Николаевич;
68)\tКрупин Сергей Павлович;
69)\tКириллова Любовь Николаевна;
70)\tЛялькин Юрий Николаевич;
71)\tЛожкина Екатерина Романовна;
72)\tЛожкин Александр Дмитриевич;
73)\tМарьин Александр Максимович;
74)\tМатвеева Валентина Сергеевна;
75)\tМоисеенко Елена Александровна;
76)\tМоисеенко Сергей Петрович;
77)\tОчиков Данил Никифорович;
78)\tПоляков Александр Геннадьевич;
79)\tПопов Виктор Борисович;
80)\tСмышляев Анатолий Андреевич;
81)\tСимонов Валерий Александрович;
82)\tСелюнин Михаил Алексеевич;
83)\tСелюнин Михаил Алексеевич;
84)\tСавостьянов Анатолий Васильевич;
85)\tСенчурина Раиса Николаевна;
86)\tФоронов Виктор Николаевич;
87)\tЧернышова Любовь Филипповна;
88)\tЧернышов Иван Иванович;
89)\tЧернышов Владимир Иванович;
Лица, считающие, что они или принадлежащие им земельные доли необоснованно включены в список невостребованных земельных долей, вправе представить в письменной форме возражения в орган местного самоуправления поселения или городского округа по месту расположения земельного участка: 652112, Кемеровская область, Яйский район, с.Вознесенка, ул. Центральная, д.2, Администрация Вознесенского сельского поселения, тел.: +7 (38441) 2 31-37;
652100, Кемеровская область, Яйский район, пгт Яя, ул. Советская, 17, адмнистрация Яйского муниципального района, кабинет №14, тел.: 8(38441)2-23-67, адрес электронной почты: kumi.yaya@yandex.ru
В соответствии с ФЗ от 24.07.2002г. №101-ФЗ «Об обороте земель сельскохозяйственного назначения» КУМИ Яйского района предоставляет списки граждан в границах 42:18:0000000:78, в границах ПСХК «Яйский»: не зарегистрировавших право собственности на земельные паи, которые могут быть признаны невостребованными:
1)\tАстафьев Сергей Александрович;
2)\tБондарь Василий Архипович;
3)\tБондарь Эля Васильевна;
4)\tГаак Андрей Антонович;
5)\tГригорьев Геннадий Иванович;
6)\tДмитриев Сергей Федорович;
7)\tДолгополов Александр Иванович;
8)\tДацко Ирина Ивановна;
9)\tДенисова Людмила Алексеевна;
10)\tДащук Светлана Владимировна;
11)\tДубинина Людмила Алексеевна;
12)\tГалаганм Вера Александровна;
13)\tГурков Николай Михайлович;
14)\tГоловина Мария Васильевна;
15)\tГоловин Александр Иннокентьевич;
16)\tГоликов Александр Афанасьевич;
17)\tГончаров Юрий Николаевич;
18)\tГоленко Любовь Петровна;
19)\tГоленко Николай Афанасьевич;
20)\tГоликов Иван Афанасьевич;
21)\tВальтер Эйвальд Яковлевич;
22)\tВолчков Виктор Анатольевич;
23)\tВолчкова Елена Ивановна;
24)\tБабиков Вячеслав Викторович;
25)\tБелослуцкая Любовь Петровна;
26)\tБирюков Александр Анатольевич;
27)\tАгафонова Елена Александровна;
28)\tЕвсеев Иван Владимирович;
29)\tЗагаева Екатерина Анатольевна;
30)\tЗагаев Сергей Иванович;
31)\tЗагаев Виктор Иванович;
32)\tЗабиров Александр Валерьевич;
33)\tЗагаев Александр Пантелеевич;
34)\tИсаев Сергей Петрович;
35)\tКузоватов Сергей Дмитриевич;
36)\tКалараш Валерий Васильевич;
37)\tКононова Людмила Ивановна;
38)\tКолосов Николай Петрович;
39)\tКисилев Николай Алексеевич;
40)\tКосенко Петр Иванович;
41)\tКолмагорова Любовь Ефимовна;
42)\tКрутов Алексей Геннадьевич;
43)\tЛаутко Валентина Александровна;
44)\tЛобейкин Валерий Николаевич;
45)\tЛобейкина Надежда Константиновна;
46)\tЛауткина Любовь Александровна;
47)\tЛауткин Александр Григорьевич;
48)\tМалютин Евгений Владимирович;
49)\tМелешко Людмила Потаповна;
50)\tМаксимова Наталья Владимировна;
51)\tМалютина Нина Тимофеевна;
52)\tНепомнящих Николай Ефимович;
53)\tНемыкин Николай Ильич;
54)\tНоздреватых Анатолий Егорович;
55)\tНемыкин Сергей Валерьевич;
56)\tНепомнящих Наталья Андреевна;
57)\tПичугин Виктор Николаевич;
58)\tПумпа Алексей Владимирович;
59)\tПильникова Нина Васильевна;
60)\tЕтухов Александр Петрович;
61)\tОрешников Михаил Иванович;
62)\tПурдышев Николай Логинович;
63)\tПоляков Алексей Васильевич;
64)\tРоманова Валентина Александровна;
65)\tРоманова Клавдия Макаровна;
66)\tРумянцев Александр Владимирович;
67)\tРузаев Евгений Юрьевич;
68)\tСкударнов Николай Иванович;
69)\tСадилов Валерий Иосифович;
70)\tРепкин Виктор Петрович;
71)\tСоснина Людмила Игоревна;
72)\tСоснин Андрей Александрович;
73)\tСиваков Владимир Иванович;
74)\tСмирнов Владимир Владимирович;
75)\tСмирнова Татьяна Петровна;
76)\tСеменов Сергей Иванович;
77)\tТроянова Надежда Иннокентьевна;
78)\tТричев Савелий Иванович;
79)\tТимофеев Николай Николаевич;
80)\tТерещенко Галина Семеновна;
81)\tФогель Вильгельм Арнович;
82)\tФрезе Ирина Дмитриевна;
83)\tФридрих Галина Михайловна;
84)\tФридрих Виктор Константинович;
85)\tФролов Василий Иванович;
86)\tХузахметов Леонид Фаридович;
87)\tШелохович Николай Константинович;
88)\tШиряев Юрий Семенович;
89)\tШвыдько Анатолий Григорьевич;
90)\tШмыгарев Александр Федорович;
91)\tЩербаков Игорь Иванович;
92)\tЩербакова Валентина Романовна;
93)\tЯстребкова Ирина Александровна;
94)\tФролов Анатолий Федорович;
95)\tМихеев Василий Тихонович;
96)\tТимофеев Николай Илларионович;
97)\tМитяева Елена Егоровна;
98)\tБуренкина Киликея Александровна;
99)\tПирогова Валентина Федоровна;
100)\tАнаньев Николай Александрович;
101)\tШуман Анна Давыдовна;
102)\tНовикова Валентина Михайловна;
103)\tНовикова Валентина Васильевна;
104)\tНайденов Василий Митрофанович;
105)\tАмельяненко Александр Тихонович;
106)\tСиницина Мария Александровна;
107)\tАнчуров Афанасий Иванович;
108)\tЧернов Тимофей Тимофеевич;
109)\tМясников Владимир Петрович;
110)\tСенич Евгений Александрович;
111)\tКононова Нина Федоровна;
112)\tВолчкова Антонида Макаровна;
113)\tВолчков Анатолий Николаевич;
114)\tРепкина валентина Александровна;
115)\tКутимская Раиса Ивановна;
116)\tСиницина Анна Алексеевна;
117)\tФурсова Агафья Александровна;
118)\tВасляева Мария Петровна;
119)\tРыбалченко Дарья Александровна;
120)\tМаксименко Дмитрий Тимофеевич;
121)\tКозлов Петр Аксенович;
122)\tАнаненко Екатерина Федоровна;
123)\tСтадников Николай Филиппович;
124)\tСандальский Николай Семенович;
125)\tВостренкова Галина Григорьевна;
126)\tНефедов Дмитрий Васильевич;
127)\tКрылатова Анастасия Филипповна;
128)\tТуров Николай Васильевич;
129)\tТурова Анастасия Ивановна;
130)\tГубарева Мария Кондратьевна;
131)\tСивакова Мария Наумовна;
132)\tБирюкова Тамара Васильевна;
133)\tОскирко Надежда Алексеевна;
134)\tПопова Любовь Парфирьевна;
135)\tКомарова Любовь Ильинична;
136)\tКомаров Иван Егорович;
137)\tКосенко Наталья Никитична;
138)\tИсаева Надежда Аверьянова;
139)\tНемыкина Мария Григорьевна;
140)\tМиронова Анна Игнатьевна;
141)\tПолякова Александра Кирилловна;
142)\tЗюсько Людмила Александровна;
143)\tИванов Николай Павлович;
144)\tМитяев Виктор Иванович;
145)\tБогданов Юрий Петрович;
146)\tЗагжевский Алексей Ефимович;
147)\tШелехова Мария Александровна
148)\tСенич Матрена Васильевна;
149)\tГранкина Тамара Анатольевна;
150)\tСиницын Иван Андреевич;
151)\tЯкунин Павел Владимирович;
152)\tКисилева Тамара Степановна;
153)\tСтадникова Нина Ивановна;
154)\tАмельяненко Лидия Михайловна;
155)\tЛауткина Александра Осиповна;
156)\tПинегина Валентина Ивановна;
157)\tМеньшикова Анастасия Михайловна;
158)\tРоманова Валентина Дмитриевна;
159)\tФролов Евгений Анатольевич;
160)\tКатюшина Анна Наумовна;
161)\tКозлов Александр Иванович;
162)\tДенисов Валерий Григорьевич;
163)\tУварова Галина Александровна;
164)\tБуланникова Лидия Устиновна;
165)\tГусев Александр Иванович;
166)\tЛупиногова Лариса Алексеевна;
167)\tКосенко Лидия Константиновна;
168)\tКривошеева Людмила Алексеевна;
169)\tКикторова Нина Дмитриевна;
170)\tЛозинский Владимир Васильевич;
171)\tСтадникова Мария Дмитриевна;
172)\tСтадникова Нина Ивановна;
173)\tЖижина Галина Николаевна;
174)\tМеленко Виктор Иванович;
175)\tБуланникова Марина Геннадьевна;
176)\tПилецкая Нина Ивановна;
177)\tКатюшина Эмилия Федоровна;
178)\tСоболькова Татьяна Николаевна;
179)\tТерещенко А.К.
180)\tБуланников Геннадий Ефимович;
181)\tДмитриев Сергей Федорович;
182)\tБеликова Мария Ивановна;
183)\tЖаркова Мария Константиновна;
184)\tКомаров Виктор Иванович;
185)\tКиселев Николай Алексеевич;
186)\tЛяпко Мария Васильевна;
187)\tДенисова Наталья Владимировна;
188)\tНовиков Владимир Федорович;
189)\tПетухов Александр Петрович;
190)\tСеменова Ольга Ивановна;
191)\tТурова Антонида Степановна;
192)\tЦыбина Алла Александровна;
193)\tЮхай Наталья Михайловна;
194)\tВоронин Александр Александрович;
195)\tЯкунин Владимир Трифонович;
196)\tКолосова Лидия Сидоровна;
197)\tМаксименко Ирина Прокопьевна;
198)\tПавлова анна Александровна;
199)\tКлюев Владимир Викторович;
200)\tВикторова Нина Дмитриевна;
201)\tКомарова Галина петровна;
Лица, считающие, что они или принадлежащие им земельные доли необоснованно включены в список невостребованных земельных долей, вправе представить в письменной форме возражения в орган местного самоуправления поселения или городского округа по месту расположения земельного участка ( Комитет по управлению муниципальным имуществом Яйского муниципального района, 652100, Кемеровская область, Яйский район, пгт Яя, ул. Советская, 17, кабинет №14, тел.: 8(38441)2-23-67, адрес электронной почты: kumi.yaya@yandex.ru)
|
madlad
|
{}
|
Инфоурок / Химия / Конспекты / Разработка интегрированного урока химии и информатики "Водород" с элементами олонхо
Предмет: Силбэспит химия уонна информатика уруога
Учууталлар: Бучугасова Я.С., Собакина П.А.
Сыала: Водород туһунан билиһиннэрии, информатикаҕа «Microsoft Word. Работа с рисунками» тиэмэни хатылааһын.
Көрдөрөн үөрэтэр матырыйааллар: Компьютердар, проектор, экран, олоҥхоттон олуктар, демонстрационнай опыт оҥорорго металлар, солянай кислота, пробиркалар, горелка, электроннай учебник.
Киириитэ. Ґтүө күнүнэн! Бүгүҥҥү уруокпут атын уруоктартан атыннык барыаҕа. Ол курдук химия уонна информатика силбэспит уруога буолуоҕа. Бу уруокпутугар бука бары көхтөөхтүк кыттын диэн ыҥырабыт уонна уруоктан бэйэҕитигэр туох эрэ туһалааҕы иҥэринэн барыаххыт диэн эрэнэбит.
Билигин эһиэхэ тута сорудах толотторобут. Ол сорудахпыт компьютерга мозаика таһаарыыта буолар. ( Мозаикаттан уруок туох темалааҕын быһаарыахтаахтар)
Оҕолоор, бүгүҥҥү уруокпут туох туһунан эбитий?
(Водород диэн уруок темата экраҥҥа көстөр)
Уруокпут темата «Водород». Водород айылҕаҕа көстүүтүн, хайдах ылылларын, свойстволарын, туохха туттулларын туһунан барыахпыт.
Эһиги водород туһунан тугу билэҕитий? (Эппиттэрин дуоскаҕа суруйан иһэбин). Билигин мозаикабытыгар төннүэххэйин. Туох уруһуйдаммытый? Водород күнү кытта туох сибээстээҕий?
Водород саамай элбэх бырыһыана халлаан куйаарыгар баар эбит. Ол курдук 10 атом баар буоллаҕына 8 водород буолар. Халлаан куйаарыгар ханнык эттиктэр киирэллэрий?
Биһиги өбүгэлэрбит былыр- былыргаттан күнү, ыйы, сулустары кэтээн көрөн бэйэлэрин олохторугар- дьаһахтарыгар тутталлар эбит. Кинилэр космоһы «киҥкиниир киэҥ куйаар» дииллэрэ
Киҥкиниир киэҥ куйаар
Түөн саҕаттан үөскээн
Тэллэх оннун саҕаттан тэнийэн- тэнийэн үөскээбит дииллэрэ. Ол аата ханнык баҕарар космическай этик газ мунньуллубутуттан үөскээн улаатан тахсар диэн эппит буолуохтарын сөп. Ол сүрүн газпыт водород буолар.
Эппиппит курдук киэҥ халлаан куйаарга күн, ый, сулустар киирэллэр. Ону олоҥхоһуттарбыт туох диэн эппит эбиттэрий.
Бу олуктартан аҕыйах тылы ырытан көрүөҕүн
Билигин учебникпытыгар Менделеев таблицатын булун, уонна водород атын элеменнартан туох уратылааҕын билин.( 1 уонна 7 группаҕа иккиэннэригэр турар, ону быһаарыы)
Н 1 электроннаах, ол иһин кини 1 группаҕа турар, онтон кини неметалл буоларынан свойстволара галогеннарга маарынныыр, ол иһин кинини өссө 7 группаҕа туруорбуттар.
Практическай оҥорон водороду ылыыга биир холобуру көрүөхпүт. (4 үөрэнээччи тахсан демонстрационнай опыт көрдөрөллөр).
Магний, цинк, железо, медь ылан баран солянай кислотаны куталлар, водород хайа металга ордук күүскэ тахсаран кэтээн көрөллөр. Реакция уравнениеларын дуоскаҕа суруйаллар. (Ряд акутивности металлов быһаарабын)
Водород хайдаҕый? (Газ, сыта, дьүһүнэ, амтана суох, салгынтан чэпчэки)
Билигин химическай свойстволарын видеопыттарынан көрүөҕүн. (Видеопыт көрөллөр, реакция уравнениеларын тэтэрээттэригэр суруйан иһэллэр)
- Горение пузырьков водорода
- Горение водорода на воздухе
- Восстановление оксида меди водородом
9. Водород олоххо туттуллуута. (Эрдэттэн бэлэмнэммит уруһуйдарынан «Применение водорода» документ оҥоруу- компьютерга)
10. Интерактивнай сорудахтары толоруу.(Бүтэһигэр төһө бырыһыаны оҥорбуттарын билэллэр)
11. Дьиэтээҕи үлэ стр 103 1,2 сорудах. Сыана туруоруу.
Бучугасова Яна Семеновна
|
madlad
|
{}
|
Тэттик сүбэлэр | КИИН КУОРАТ
27.09.2021 | 18:25
Дьиэҕэ моль үөскээтэҕинэ
Моль үөскээтэҕинэ ыскаабы сылаас мыылалаах уунан сууйаллар, быыһын-хайаҕаһын уксуустаах киистэнэн сотуллар уонна куурдуллар. Уопсайынан, ыскаабы кэмиттэн кэмигэр ааннарын арыйан салгылатыллыахтаах. Таҥаһы таһырдьа таһааран салгылат, моль 8 кыраадыс тымныыга тоҥор. Халлаан сылаас буоллаҕына, таҥаһы морозильникка уган тоҥоруохха сөп. Маннык хаста да гыныахха наада. Ыскаапка лаванда эбэтэр пихта арыылаах бааталары уур. Ону тэҥэ моль табах, биэрэс сыттарын, дьэдьэн сыттаах мыыланы, саҥа быһыллыбыт герань сэбирдэҕин сытын сөбүлээбэт. Таҥас сиэптэригэр апельсин хахтарын уурдахха, моль чугаһыа суоҕа. Ыскаапка таҥас сууйар массыына бороһуогун хаһаанан уурдахха, моль буулаабат.
Тиэстэ үчүгэйдик көтөҕүллэрин наадатыгар разрыхлитель оннугар аҕыйах ньуоска рому, ханньааҕы кутуллар. Итиниэхэ тиэстэ ордук түргэнник көтөҕүллэр уонна сымнаҕас буолар.
Холодильникка сыыр олус түргэнник хатар. Ол иһин быспыт сири чараас гына ынах арыытынан сотуллар, оччоҕо хаппат.
Минньигэс баахыла тиэстэтин үүккэ буолбакка, ууга оҥордоххо, өссө минеральнайга, ордук хачыгырас уонна калорийа кыра буолар.
Духуопкаҕа үтүллүбүт эт хайдах эрэ куура буспут буоллаҕына, соуста, подливта оҥорон кутуҥ. Улахан бүлүүдэҕэ брокколины эбэтэр цветной хаппыыстаны ууруҥ, бөдөҥ гына кырбаммыт моркуобу, порей луугу тэлгэтиҥ. Үрдүгэр эккитин тарҕатан баран соуһунан эбэтэр подливынан кутуҥ.
Лимон сыта киһи санаатын көтөҕөр, ыарыыга утарылаһар дьоҕурун күүһүрдэр. Эфирнэй арыыны лимон хаҕыттан оҥороллор.
Аптекаҕа атыыланар ромашканы сыттаатахха, киһи уоскуйар. Ромашканы, шалфейы уонна лаванда арыытын кытта холбоон сыты таһаарыахха сөп.
Ыарахан сыттаах лаванда киһи санаатын көнньүөрдэр. Ууҥ кэлбэт буоллаҕына кыракый мөһөөччүккэ лаванда хаппыт сэбирдэхтэрин уган баран сыттыгыҥ анныгар уктан сыттаххына, хайаан да үчүгэйдик утуйаргар көмөлөһөр.
Ханнык мүөт үчүгэйий?
Мүөт өҥө, сыта ханнык сибэккиттэн хомуллубутуттан тутулуктаах. Холобур, липовай мүөт өҥө саһархайдыҥы, ыраас өҥнөөх, кристаллизацияланарыгар сырдыктыҥы янтарнай, сыттаах буолар.
Гречишнэй – бороҥ хараҥата, минньигэс хос амтаннаах. Подсолнечнай – көмүстүҥү сырдык, кыра сыттаах.
Кипрейнэй – от күөхтүҥү, сымнаҕас сыттаах.
Вересковай мүөт – кыһыллыҥы буурай, кытаанах, ойуурдуҥу сыттаах.
Клевернэй мүөт - кыһыллыҥы саһархай, минньигэс сыттаах.
Мүөт сииги тардар, ол иһин түргэнник аһыйар. Мүөтү тууһаммыт хаппыыста, оҕурсу, селедка уонна да атын аһыы сыттаах ас аттыгар туруоруллуо суохтаах. Өстүөкүлэ, эмалированнай иһиккэ харайыллар. Мастан оҥоһуллубут иһиккэ ууруллуо суохтаах, мас амтаннанар, дууптан оҥоһуллубут иһиккэ хараарар.
|
madlad
|
{}
|
Билиҥҥитэ сылгыга сымнаҕас үтүө кыстык буола турар - Усадебное хозяйство в Якутии
Янв 25, 2022 horse, khangalas, sakha, winter, yakut, yakutia, yakutsk, агрохолдинг, берте, бөртө, коназвод, кыстык, саха, сылгы, туймаада, хангалас, хаҥалас, хозяйство, якут, якутия, якутск, サハ, ハンガラス, ヤクーチャ, ヤクーツク, ヤクート, 冬, 馬
II Малдьаҕар нэһилиэгин өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр улахан хаһаайыстыбата «Бөртө сылгы собуота» ХЭТ (дириэктэр Александр Павлов) буолар. Хаһаайыстыба үрдүнэн 600 биэ уонна 300 төбө ыччат сылгылаахтар. Сылгыһыттар звеноларын биригэдьиириттэн балачча уопуттаах киһиттэн Виктор Ефремовтан сылгы кыстыгын туоһуластым.
— Билигин Тойон Арыынан уонна тыанан сылгыларбыт кыстаан тураллар. Сылгыбыт аһылыга баар, от тиийиэҕэ. Кыстык саҕаланыыта күһүн ардаабыт буолан сир үрдэ мууһунан бүрүллэн турар. Ол иһин уопсай туруктара ортоттон намыһах соҕус, бүгүҥҥүттэн барыларын эбии аһылыкка киллэрдибит. Сүрүн үлэбит таһынан, сыл аайы былаан быһыытынан «Анаабыр алмаастара» АУо убаһа этин туттарабыт, быйыл 7 туонна эти бэлэмнээтибит. Итини таһынан, 60 убаһаны тыыннаахтыы хаан тупсарыытыгар чэбдигирдиигэ субсидиялаах атыылаатыбыт. Сүрүннээн Чкалов учаастагыттан Вячеслав Владимиров дириэктэрдээх «Тиит Арыы» ТХПК уонна биирдиилээн дьон Хатастан тиийэ ыллылар, — диир биригэдьиир.
Сылгы барахсан кыһын үчүгэй аһылыкка турдаҕына сотору өрүттэр. Оттон саха сылгыһытын үлэтэ-саамай сыралаах, эрэйдээх. Хаһан да бириэмэни тутуспат ыарахан, уустук, түбүктээх үлэ. Биригэдьиир Бииктэр дьонунаан сыралаһан туран үлэлэһэллэр.
«Хаҥалас» хаһыат сайтыттан: https://xn--80aaaaaqpp6as1cq2a.xn--p1ai/article/39149
«Туймаада» Агрохолдинг үлэтин туһунан постарым:
Total Visits: 324605
|
madlad
|
{}
|
Bluetooth гарнитура в Республике Саха (Якутия) по низким ценам - а так же Телевизоры, фотоаппараты, компьютеры в широком ассортименте!
В данном разделе нашего сервиса представлен самый широкий выбор Bluetooth-гарнитуры в Республике Саха (Якутия). Bluetooth-гарнитура для телефонов, фирменная Bluetooth-гарнитура от компании Apple и других ведущих производителей. Купить в Республике Саха (Якутия) Bluetooth-гарнитуру из каталога нашего сервиса можно оптом и в розницу. Цены на Bluetooth-гарнитуру у нас минимальные. Наши надежные и проверенные почтовые службы доставят товар в Республику Саха (Якутия) в кратчайшие сроки.
|
madlad
|
{}
|
Ийэ хапытаалын усчуотугар дьиэ-уот туттуон баҕалаах дьон-сэргэ, аны Биэнсийэ пуондатыгар тутуу хайдах баран иһэрин туһунан сибиэдэнньийэ биэрэр эбээһинэстэн босхолоннулар. Ол курдук холобура урут: дьиэ акылаатын түһэрии, көҥдөйүн таһаарыы, өһүөтүн саайыы барыта докумуон отчуотун быһыытынан хайаан да ирдэнэр эбит буоллаҕына, билигин ийэ хапытаалын туттуу быдан судургутуйда. Ол олоххо киирэригэр бырабыытылыстыба саҥа уурааҕа олук буолуоҕа. Уураах сокуоннай күүһүгэр – 2021 сыл, кулун тутар 17 күнүттэн киириэҕэ, диэн иһитиннэрэр «Парламентскай хаһыат». Билигин аҥаардас биир докумуон баара сөп оҥорор – Росреестртан учаастак дьиэ кэргэн бас билиитигэр сылдьар диэн выписка – бу курдук бэлиэтээн суруйаллар кабмин саайтыгар.
Санатар эбит буоллахха, былырыыҥҥы сыл муус устар ыйыттан ийэ хапытаала Арассыыйа олохтоохторугар тутатына - оҕо төрөөтүн кытары ааҕыллар буолбута. Бастакы оҕо төрөөтөҕүнэ төрөппүттэр 483 882 солкуобай ылыахтарын сөп, оттон өскөтүн дьиэ кэргэҥҥэ иккис уонна онтон салгыы оҕолорго – 639 432 – лии солкуобай харчы аны көрүллэр буолбута.
Олорор дьиэ-уот усулуобуйатын тупсарыы таһынан, ийэ хапытаалын билигин аны инбэлиит-оҕолорго мал-сал, үөрэхтэрин төлүүргэ толору туһаныахха сөп. Кыра хамнастаах ыаллар ахсааннарыгар киирэр дьон аны ийэ хапытаалыттан бигэргэтиллибит биир суумманан ый ахсын ыла туруохтарын сөп, оҕо үс сааһын туолуор диэри. Ону таһынан, соҕотох ийэлэр, аҕалар ийэ хапытаалын бэйэлэригэр мунньуллар биэнсийэлэригэр ыытар бырааптаннылар.
|
madlad
|
{}
|
Барыллаан куоластааһыҥҥа көхтөөхтүк кыттыаҕыҥ
Бу күһүн балаҕан ыйыгар дойдубут үрдүнэн улахан бэлитиичэскэй тэрээһин буолуохтаах -- РФ Судаарыстыбаннай Думатын VIII ыҥырыылаах мунньаҕын дьокутааттарын талыы.
Быйыл дьокутааттары талыы, ааспыт сырыыга курдук, биир мандаттаах уокуруктартан уонна партийнай испииһэктэринэн ыытыллыаҕа. Барыта биир мандаттаах уокуруктартан 225, баартыйалар испииһэктэринэн 225 дьокутаат талыллыаҕа.
Госдума дьокутаата диэн, биһиги бары,быт, өрөспүүбүлүкэбит интэриэһин дойду бэрэстэбиитэллээх уорганыгар туруулаһар, көмүскүүр уонна дьон-сэргэ олоҕун уйгутун тупсарыыга, олох таһымын үрдэтиигэ туһуламмыт тустаах сокуоннары ылыныыга, олоххо киллэриигэ уонна баар сокуоннар туолууларын хонтуруоллааһыҥҥа үлэлиир саамай тумус туттар киһибитинэн буолар. Мин бу ыҥырыыны суруйуубар биир мандаттаах уокурукка турар хандьыдааттары таарыйбакка, күн бүгүн саҕаламмыт “Биир ньыгыл Арассыыйа” бэлитиичэскэй баартыйа испииһэгэр хандьыдааттары быһаарыыга анаан ыытыллар баартыйа барыллаан куоластааһыныгар тохтуоҕум, атыннык эттэххэ, праймериз туһунан тус санааларбын этиэм.
Праймериз, ол эбэтэр барыллаан куоластааһын биһиги олохпутугар киирбитэ син балай да буолла. “Биир ньыгыл Арассыыйа” бары таһымнаах быыбардарга сылын ахсын праймериз ыытар буолан, син бары бу тэрээһин туох суолталааҕын удумаҕалатабыт. Праймериз кыайыылааҕа баартыйа аатыттан сүрүн быыбарга хандьыдаат быһыытынан кыттар кыаҕы ылар. Ыам ыйын 26 күнүттэн Сахабыт Сирин үрдүнэн баартыйа праймериһыгар куоластааһын саҕаланна. Бу барыллааһын куоластааһыҥҥа pg.er.ru сайтка регистрацияламмыттар эрэ кытталлар.
Сонуну киэҥник тарҕатар сулууспалар иһитиннэриилэрин көрө-истэ сылдьарбытынан, быйыл күһүн Госдума дьокутааттарын талыыга өрөспүүбүлүкэбититтэн “Биир ньыгыл Арассыыйа” праймериһыгар үгүс киһи кандидатураларын туруоруммуттар. Чопчулаан эттэххэ, бу тустаах баартыйаттан 20 хандьыдаат барыллаан куоластааһыҥҥа холонон көрөргө санаммыт. Урукку дьыллартан уратыта диэн, ким баҕалаах барыта (атын бэлитиичэскэй баартыйалар чилиэннэриттэн ураты) кыттарга регистрацияланыылара буолла. Өрөспүүбүлүкэҕэ киэҥник биллэр дьоммутун сэргэ эдэр дьон кыттар баҕаларын биллэрэн, хандьыдаат быһыытынан регистрацияны ааспыттара биир өттүнэн хайҕаллаах суол. Хандьыдааттар үөрэх, урбаан эйгэлэриттэн, уопсастыбаннай түмсүүлэртэн турбуттар, ону сэргэ биллэр-көстөр бэлиитиктэрбит эмиэ бааллар. Сүүрбэ хандьыдаат диэн элбэх, ол эрээри куоластыыр киһи таларыгар табыгастаах. Кимнээх турбуттарын pg.er.ru сайтка киирэҥҥит, сиһилии билсиэххитин сөп.
Оттон мин бу суруйуубунан дьоммор-сэргэбэр ыҥырыы оҥоруохпун баҕарабын. Хас биирдии хандьыдаат биографиятын ааҕан, билсэн, үөрэтэн баран, чопчу биир санааҕа кэллим. Ол туһунан толкуйбун үллэстиим.
Дьэ, бу 20 хандьыдааттан олуһун ытыктыыр уонна бу кэнники сылларга Ил Түмэн дьокутаатын быһыытынан ыытар үлэтин биһирээн, үрдүктүк сыаналаан туран,куоласпын Елена Христофоровна Голомареваҕа биэрдим.
Елена Христофоровна Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэн Судаарыстыбаннай Мунньаҕын IV, V уонна бу үлэлии олорор VI ыҥырыылаах мунньахтарын дьокутаата. Ил Түмэн Хотугу аҕыйах ахсааннаах норуоттарга уонна Аартыка дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ. Кини бэйэтэ Хотугу национальнай уокуруктан талыллыбыта. Бу уокурукка Анаабыр, Булуҥ, Өлөөн уонна Эбээн Бытантай оройуоннара түмүллэн киирэллэр, онон чопчу биир эрэ улуус дьокутаата буолбакка, киэҥ сиринэн тайаан сытар, наһаа кыһалҕалаах хотугу оруйуоннар олохтоохторун интэриэстэрин туруулаһар киһилэрэ буолар.
Елена Христофоровнаны Ил Түмэн үс ыҥырыылаах мунньаҕар дьокутаатынан талыллан үлэлиэҕиттэн биир саамай актыыбынай, итиэннэ хорутуулаахтык, систиэмэлээхтик үлэлиир дьокутаатынан сыаналыыбын, билинэбин. Бу сылларга хоту улуустар олохторун уйгутун тупсарыыга, таһымын үрдэтиигэ уонна бырааптарын күөмчүлэппэт көмүскэллээх буолалларыгар уонунан ааҕыллар сокуоннары оҥорууга, ылыныыга күүскэ үлэлээтэ. Ону сэргэ хоту дойду тыытыллыбатах айылҕатын көмүскээһиҥҥэ күүскэ туруулаһан киирсэр. “Ааспыт 2020 сылга тус бэйэм федеральнай таһымнаах 16 тэрээһиҥҥэ тыл эттим. Ол туруорсууларым үксэ федеральнай сокуоннарга-дьаһалларга учуоттаннылар. Холобура, билигин удьуор ууһунан олорор общиналары Аартыка резиденнэрин быһыытынан ааҕар буоллулар. Сокуоҥҥа аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттары өйүүргэ туһуламмыт туспа салаа баар буолбута үөрдэр. Өссө федеральнай бырагыраама оҥоһулунна. Уһук Илин уонна Аартыка министиэристибэтигэр аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар боппуруостарыгар сэбиэт тэрилиннэ. Онно биһигиттэн Августа Марфусалова уонна Александр Кугаевскай киирдилэр. Биир дьоһун хардыы – хоту сир хостонор баайын туһанар бырамыысыланнай тэрилтэлэри кытта олохтоохтор сыһыаннаһыыларыгар ыстандаартар бигэргэммиттэрэ буолар. Ол курдук, мантан ыла хампаанньалар сыл аайы туох туһаны бу тустаах түөлбэҕэ оҥорбуттарын, нэһилиэнньэни үлэнэн хааччыйбыттарын, ыччаты үөрэттэрэ ыыппыттарын, экологиятын чөлүгэр түһэрэр, айылҕатын харыстыыр үлэни тэрийбиттэрин, социальнай эбийиэктэри туппуттарын отчуоттуур буолуохтара. Уопсайынан, Аартыка сирин-уотун алдьата-айгырата буолбакка, төттөрү сайыннара-тупсара барар соругу туруорар буолуохпут, ону сокуонунан ирдиэхпит. Этнологическай экспертизаны федеральнай сокуонунан бигэргэтэр сорук турар, онно үлэлэһэ сылдьабыт” диэн санаатын “Ил Түмэн” хаһыакка үллэстибитин сэргии аахпытым.
Биир сүрүн үтүө хаачыстыбатынан кини киһи быһыытынан сайаҕаһа, кыһалҕалаахха утары кэлэн көмөлөһөрө, ийэлии истиҥник сыһыаннаһара, хас биирдии боппуруоска аһаҕастык баарынан кэпсэтэрэ буолар. Киин сиргэ сылдьар үгүс билэр дьоммун кытта кэпсэттэхпинэ, бары биир киһи курдук Елена Христофоровнаны олус убаастыылларын, ытыктыылларын этэллэр, оттон хоту дойду хоһуун дьоно махтана, киэн тутта кэпсииллэриттэн сүргэм көтөҕүллэр.
Күндү доҕоттор! Биһиги Сахабыт Сирэ дойду салалтатыттан улахан болҕомтону эрэйэр, тыйыс усулуобуйалаах, ураты харыстанар уйан айылҕалаах, туспа култууралаах, аҕыйах ахсааннаах үгүс норуот түмүллэн олорор эрэгийиэнэ буолабыт. Билиҥҥи балысхан сайдыылаах үйэҕэ, цифровизация, урбанизация, глобализация кэмигэр, тылбыт-өспүт, үйэлэри уҥуордаан кэлбит төрүт дьарыктарбыт, култуурабыт сокуон өттүнэн көмүскэллээх буолуохтарын туохтааҕар да баҕарабыт. Аны туран, социальнай ситимнэр нөҥүө күннэтэ кэриэтэ көрөбүт, истэбит, чуолаан бу кэлиҥҥи сылларга, бөдөҥ бырамыысыланнай хампаанньалар Ийэ айылҕабытыгар оҥорор дьайыыларын, хоромньуларын. Уу, тыа, ойуур дойдубут бас билиитэ буолбутун иннигэр, олохтоох норуоттар аһаан-таҥнан олорор Ийэ айылҕабыт көмүскэллээх буолара тыын суолталаах боппуруос. Кэлиҥҥи сылларга куһаҕан ыарыылар үксээһиннэрин биир сүрүн төрүөтэ аһыыр аспытыгар, иһэр уубутугар сытар. Онон, бу курдук хотугу кыраай олохтоохторун сүрүн кыһалҕаларын дьиҥ чахчы билэр, улахан уопуттаах дьокутааттаннахпытына, бука барыбыт улахан кыайыыбыт буолуо этэ диэн бүк эрэллээхпин. Елена Христофоровна бу сүҥкэн эрэлбитин дьоһуннук толоруо диэн бигэтик итэҕэйэбин.
Бар дьоммун “Биир ньыгыл Арассыыйа” бэлитиичэскэй баартыйа праймериһыгар Елена Христофоровна Голомареваҕа куоласкытын биэрэргитигэр ыҥырабын.
Таатта улууһун Дьохсоҕон нэһилиэгин баһылыга Петр Захаров
Елена Христофоровна саамай сөптөөх кандидат дии саныыбын.мин ,дьиэ кэргэним Елена Христофоровнаны өйүүбүт
Павлова Лариса Абрамовна
Я за Голомарёву Елену Христофоровны
|
madlad
|
{}
|
“Үүнэр көлүөнэ паарката” хайдах быһыылаахтык уонна хаһан тутулларын туһунан биһиги “СӨ Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын” генеральнай дириэктэрэ Владимир Егоровы кытта кэпсэттибит.
– Владимир Анатольевич, былаан быһыытынан, “Үүнэр көлүөнэ паарката” өрөспүүбүлүкэ сүүс сыллаах үбүлүөйүн көрсө тутуллар эбийиэктэргэ киирэр. Оттон билиҥҥитэ тутуу саҕалана илик. Паарка бастакы сыбаайата хаһан түһэриллиэй?
– Билиҥҥи туругунан, агент (тэхиниичэскэй сакаасчыт) быһаарыллан, инвестициялыыр-тутар фирманы кытта тутуу болдьоҕун быһаарсыыны уонна сөбүлэҥҥэ илии баттаһыыны түмүктээтибит. Бырайыак бэйэтэ туох баар ирдэнэр эспэртиисэни ааспыта. Тутуу суумата 1,5 млрд солк. буолара быһаарылынна. Үбүн-харчытын хас сыл аайы өрөспүүбүлүкэ социальнай эбийиэктэрин тутууну үбүлүүр АЛРОСА хампаанньа хааччыйар.
Биһиги билигин, судургутук эттэххэ, “оробуочай документация түһүмэҕэр” тиийдибит. Ол аата, оробуочай документацияны оҥоруу, бэлэмнэнии үлэ, вертикальнай былааннааһын уо.д.а. үлэ итиннэ киирсэр. Ол кэнниттэн быһаччы тутуу барар сиригэр үлэ барыаҕа. Биир бастакынан, паарка тулата күрүөлэниэ.
Бары билэргит курдук, “паарка тутуллуохтаах сиригэр урут ыарыылаах сүөһүлэри көмөллөрө” диэн сурах уустуктары үөскэтэ сылдьыбыта. Онтон сиэттэрэн, Иркутскайга баар чуманы утары үлэлиир билим института ити сири чинчийэн көрбүтэ, кэккэ анаалыстары ылбыта. Бэрэбиэркэ түмүгэ тустаах сиргэ туох да буортулаах суоҕун көрдөрбүтэ. Ону тэҥэ тустаах учаастакка ханнык да сүөһү көмүллүбэтэҕэ, көннөрү бэтэринээр учаастага үлэлии сылдьыбыта биллибитэ. Учаастак турбут сирин бетонунан бүрүйэргэ сүбэлээбиттэрэ. Ону быйыл олоххо киллэрээри сылдьабыт. Уопсайынан, паарканы быйылгыттан тутабыт.
– Эбийиэктэри тутуу хас түһүмэхтээх буоларый, туолар болдьохторо?
– Бастааҥҥыттан да тутуу икки түһүмэҕинэн барара сабаҕаламмыта. Бастакы түһүмэххэ эбийиэк тутуллар сирин-уотун бэлэмэ, чаас чааска арааран, тупсарыы (благоустройство) үлэни ыытыы уонна Ыччат киинин тутуу былааннаммыта. Оттон тутуу иккис түһүмэҕэр успуорт-үөрэтэр кииннэрин тутуу киириэхтээҕэ. Ол гынан баран, үөрэтэн көрүү, ыйытык түмүгэр куорат олохтоохторо пааркатыҥы киэҥ туонаны баҕараллара биллибитэ. Ону учуоттаан, паарка туох хайа иннинэ уопсастыбаннас сирэ буоларын быһыытынан, бырабыыталыстыбаны кытта сүбэлэһэн баран, иккис түһүмэҕи тохтотор быһаарыы ылыллыбыта.
Онон пааркаҕа биир соҕотох тутуу – Ыччат киинэ – баар буолар уонна ол тулата күөх үүнээйинэн киэргэтиллэн, хаачыстыбалаах гына, тупсарыллыа, киэргэтиллиэ.
– Хаачыстыбалаах, элбэх хайысхаҕа туһалаах уопсастыбаннас туоналара биһиэхэ бу соторутааҕыттан эрэ баар буолан эрэллэр. Оттон маннык улахан эбийиэк элбэх элимиэнтэн турар буолуон сөп. ЗОЖ территорията онно хайдах быһыылаахтык киллэриллиэй? Хаачыстыбалаах гына оҥоһуллубут успуорт зоната, воркаут зоната, скейт паарката баар буолар дуо? Дьокуускай ыччатын ити ыйытыы улаханнык сэҥээрдэр.
– Баар буолар. Олус интэриэһинэй бырайыак. Аһаҕас халлаан анныгар турар амфитеатр, сүүрэргэ анаммыт суол, аныгы кэм стрит-арт эбийиэктэрэ, оҕо былаһаакката, ол иһигэр олох кыра оҕолорго анаммыт туона киирбиттэр. Бу паарка аата да этэрин курдук, үүнэр көлүөнэҕэ анаан тутуллар. Онон успуорт зоната, аныгы ирдэбилгэ эппиэттиир воркаут былаһаакката, скейтпаарка, биллэн турар, баар буолуохтара. Дьон, ыччат сөбүлээн сылдьар территорията буоларыгар эрэллээхпин.
– Паарка бырайыага 100 % бигэргэнэн бүтэн турар дуу эбэтэр уопсай кэнсиэпсийэттэн көрөн, ханнык эмэ элимиэннэр уларыйыахтарын сөп дуу?
– Оннунан хаалыа дии саныыбыт. Ол гынан баран, тутуу эйгэтигэр бастаан былааннаммыттан кыралаан, 10-20 бырыһыан курдук, уларыйыы тахсара баар буолар. Манна да оннук буолуон сөп. Ол барыта “оробуочай документацияны оҥоруу” түһүмэҕэр, ландшафт уонна интерьер дизайнын оҥоруу кэмигэр быһаарыллан, чуолкайданыа. Тутуу былаана, баҕар, кыратык уларыйыан сөп.
– Былырыыҥҥыттан саҕалаан тутуу матырыйаала, тимир, таас, мас сыаната биллэрдик үрдээтэ. Ол эбийиэк уопсай сыанатыгар охсоро чуолкай. Ол түмүгэр паарка тутуутун хайа эрэ чааһа “тоҥоруллар”, сороҕо тохтуур эбэтэр эбии үбүлээһин наада буолар түгэнэ үөскүөн сөп дуу?
– Кырдьыга, тутуу ырыынагар сыана биллэ-көстө үрдээтэ, өссө да, арааһа, итинэн тохтообото буолуо. Ол гынан баран тутуу нуорма-быраап докумуоннарыгар олоҕуран, бэрээдэктэнэр гына торумнанар. Ол бэдэрээтчит баҕатынан оҥоһуллубат уонна эбийиэк эрдэ бигэргэммит сууматын 30 %-ттан элбиэ суохтаах. Ирдэнэр түгэнигэр эбии үбүлээһини көрдүөхпүт. Холобур, АЛРОСА биэрэр үбүн суотугар даҕаны, бу паарканы син-биир туттарабыт.
– Аҕыйах кэмтэн бэттэх “эбийиэги тутар диэн кыра, ону салгыы хааччыйыахха, үлэлэтиэххэ наада” диэн санаа үгүстүк иһиллэр буолла. Ити боппуруос хайдах быһаарыллыай?
– Бу паарканы биһиги пуондабыт салгыы үлэлэтэр, көрөр-истэр буолар. Бэлиэ түгэннэргэ, дааталарга сыһыаран араас тэрээһиннэр ыытыллыахтара. Бу паарка кластердыҥы тииптээх туона буолар. Ыччат киинигэр оҕолору бырайыактыыр үлэ үөрүйэхтэригэр, сыыппара технологиятыгар, урбаанныыр сатабылга уонна soft skills курдук XXI үйэҕэ олус наадалаах билиигэ үөрэтиэхтэрэ.
Ол иһигэр ыччакка наадалаах үөрэх, култуура, успуорт эйгэтин тэрээһиннэрэ. Кластердыҥы тииптээх туона буолар. Ыччат киинигэр бүддьүөт тэрилтэтэ киириэхтээх. Онон паарка ноҕорууската олус улахан буолбат. Паарка иһин ыраастыыр, көрөр туһунан үлэһит (дворник) көрүллүө. Паарка киһи личность быһыытынан сайдар оскуолатын, үөрэтэр ис хоһоонноох кластер суолталаныа. Манна араас тэрээһиннэр буолуохтарын сөп. Тэрээһин-быраап араас форматын тэрийэр үөрүйэххэ, ол иһигэр креативнай индустрия араас хайысхаларыгар – медиаттан, дизайнтан саҕалаан ас индустриятыгар тиийэ – үөрэтиини барыахтара. Бу манна барытыгар IT-технология арааһа, эгэлгэтэ туттуллуо. Мин бу бырайыак тохтоло суох сайдар креативнай экэниэмикэ сайдарыгар тирэх усулуобуйа буоларыгар эрэллээхпин. Оттон ол аан дойду таһымыгар биһиги эрэгийиэммит күрэстэһэр кыахтаах, күүстээх буоларын биир бигэ төрүтэ буолуо дии саныыбын.
– Эбийиэк олоччу АЛРОСА хампаанньа бэйэтин баҕатынан эһиги пуондаҕытыгар биэрэр үбүнэн тутуллар дуу эбэтэр ханнык эмэ эбии үбүлээһин баар буолара сабаҕаланар дуу?
– Бастаан саҕалыырбытыгар тутуу 2022 сылга олоччу бүтэригэр суоттаммыппыт. Биһиги бу паарканы АЛРОСА үгэс курдук сыл аайы киллэрэр көмө үбүн суотугар туттарабыт. Кыраапык сыҕарыйан биэрбитин быһыытынан, биһиги бу тутууну 2025 сылга эрэ бүтэрэр кыахтаахпыт. Оттон хантан эмэ эбии үбүлээһин көрүллэр түгэнигэр, эбийиэги эрдэлээн да бүтэриэххэ сөп. Ол гынан баран, маннык эбийиэги 3 сыл 10 ый иһинэн тутан үлэҕэ киллэрии – сөбүгэр болдьох. Ол эрээри бу саҥалыы көрүҥ, бу иннинэ суох уопсастыбаннай миэстэ буоларын, ол хаачыстыбалаахтык оҥоһуллуохтааҕын өйдүөх тустаахпыт.
– Өрөспүүбүлүкэ үбүлүөйдээх 100 сылыгар сыһыаран, АЛРОСА пуондаҕа көрөр өйөбүл үбүн суотугар өссө ханнык эбийиэктэр тутуллалларый?
– Билигин үс эбийиэктээхпит: Уус Алдан Бороҕонугар – В.В. Никифоров-Күлүмнүүр аатынан култуура киинэ. Былаан быһыытынан, 2022 сыл бэс ыйын 20 күнүгэр бүтүөхтээх. Ол гынан баран, итинтэн арыый эрдэлиэн сөп. Нам улууһун киинигэр тутулла турар Култуура уонна духуобунай сайдыы дьиэтэ 2022 сыл атырдьах ыйыгар үлэҕэ киириэхтээх. Оттон Үөһээ Халыма Зырянкатыгар тутулла турар Култуура-успуорт комплексын тутуу түмүктэнэн эрэр.
– Итини таһынан хампаанньа өйөбүл үбүгэр өссө ханнык тутуулары ыыттара сылдьаҕыт, тугу былаанныыгыт?
– Ити эппит тутууларым таһынан Сунтаар Кэппэндээйитигэр «Сир уустара» өрөспүүбүлүкэтээҕи үөрэтэр-чэбдигирдэр киин утуйар куорпуһун тутуу былааннанар. Ити киин – “Юные якутяне” Өрөспүүбүлүкэтээҕи ресурснай киин салаата. Тутуу толору хааччыллыылаах, икки этээстээх, аныгы технологическай тэриллэрдээх буолуоҕа. Социальнай суолталаах эбийиэктэри тутуу – мэлдьи да АЛРОСА хампаанньаҕа уонна Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатыгар инники күөҥҥэ сылдьар, оннук да буола туруоҕа.
|
madlad
|
{}
|
Нам улууһун инбэлииттэрин уопсастыбата Москваҕа «Золотой заяц» норуоттар икки ардыларынааҕы турнирга кыттан кэлбит. Ол туһунан бэрэссэдээтэл Марина Литвинова кэпсиир.
– Ахсынньы 8-13 күннэригэр Москваҕа «Золотой заяц» норуоттар икки ардыларынааҕы турнирга Саха сириттэн 9 киһилээх хамаанда Нам, Бүлүү, Мэҥэ Хаҥалас, Чурапчы улуустарыттан уонна Покровскай куораттан кытынныбыт. Покровскайтан Мария, Илья Соломоновтар, Елизавета Маркова, Чурапчыттан Михаил Кривошапкин, Мэҥэ Хаҥаластан Евгений Птицын, Игорь Попов, Бүлүүттэн Александр Спиридонов, Намтан Марина Литвинова, Гаврил Макаров кытыннылар.
Марина Дмитриевна салайааччы-тириэньэр быһыытынан сырытта. Турнир 22-с төгүлүн ыытылынна, бу күрэххэ Саха сириттэн 20-с төгүлүн кытынныбыт. Постпредство трансфер биэрэн, аэропорка көрсөн, көстүүнэйгэ диэри уонна кэлэрбитигэр көстүүнэйтэн аэропорка илтэ уонна аҕалла, онон, улаханнык көмөлөстүлэр. Хамаанда аатыттан махталбытын биллэрэбит. Көстүүнэйгэ льготалаах төлөбүргэ сырыттыбыт, сарсыарда биирдэ аһаттылар. Куйаар код күн аайы көрдүүллэр, судьуйалар да кытааппыттара сүрдээх эбит. Тохсуо буолан кэлэммит, икки күн күрэхтэстибит. Бастакы күн — инбэлиит-спортсменнар (50 сааска диэри), иккис күн ультра-мастер (50 саастарыттан үөһэ) күрэхтэстилэр.
Бастакы күн 10 мэтээл ылбыппыт. Илья Соломонов — дартска 3 м., Мария
Соломонова — дартска 2 м., Александр Спиридонов — армреслинг 80 кг диэри уҥа илиигэ 4 м., Игорь Попов — 70 кг уҥа илиигэ 3 м., хаҥас илиигэ 3 м., двоеборияҕа 3 м., Елизавета Маркова — хаҥас илиигэ 60 кг диэри 4 м., Марина Литвинова — уҥа илиигэ 4 м., Мария Соломонова — 80 кг диэри хаҥаска 4 м., уҥаҕа 3 м. буоллубут. Классификация көрдүлэр. Гиирэҕэ 7, 8 м. Хамаандаҕа 7 м. очко аҕаллылар.
Иккис күн: бодибилдиҥҥа Елизавета Маркова — 4 м., Гаврил Макаров, Михаил Кривошапкин уонна Игорь Попов 7 м. буоллулар.
60 кг диэри Армультра маастардартан: Елизавета Маркова — уҥа, хаҥас 4 м., Марина Литвинова — хаҥас, уҥа 3 м., двоеборье 80 кг диэри 3 м. буоллубут. Мария Соломонова — уҥа, хаҥас 3 м., двоеборье 3 м. эр дьоҥҥо 70 кг диэри.
Гаврил Макаров хаҥас, уҥа илиигэ 3 м., двоеборье 3 м., Михаил Кривошапкин уҥа, хаҥас илиигэ 5 м. ылла. Мария Соломонова абсолютнай армреслинга уҥа, хаҥас илиигэ 4 м. буолла.
Икки күн түмүгүнэн, Саха сирин хамаандата 1 миэстэни ылан, кыайыы көтөлүн биллибит. Бу күрэхтэһиигэ икки киһи спорт маастара буоллулар.
Маннык күрэхтэһиилэр доруобуйаларынан хааччахтаах дьоҥҥо биир үтүө холобур, төһүү күүс буолаллар.
|
madlad
|
{}
|
На 100 месте из 446
Хм...Дархаҥҥа сүбэлиэм этэ;хоруонадьаҥ хабарҕалаан турбутуттан маннык дьаһайыаххын сөп
Хм...Дьэ Аан Дойду үрдүнэн панденимия диэн биллэрдилэр. Маннык буолуохтааҕын тута сэрэйэн иэним
куорум буорайда. Дьон да киирбэт буолла. Арай кэпсээ5э баппатахтар
Бүгүн ил түмэн бүдьүөтү кытта т\_х субсидийэтин көрбүт буолуохтаахтар.Ким тугу иһиттэ?
Хм...Убайым барахсан өбүгүлэригэр айаннаахтаабыт.Хаайыттан тахсан миэхэ олорон баран ынаҕыҥ сылгыҥ
Дьэ диэ...Мээйик _местников курдуктарга эмиэ омук харчыта тамалыыр буолбут
комуза бэтэрээннэрэ хамнаска үлэлиир курдук кэпсэнэллэр эбит.
Хм.,хас сарсыарда аайы бииртэн биир аймалҕан.Арассыыйаны атахтаары дьэ баҕа.Тиис тиискэ,муос муоска!
Мээйик били эн Арассыыйа бэрэсидьиэнинэн таллара сатаабыт Собчаагын кэлэ сылдьар эбит,
Моҕол омук аҕа уустара Дьааҥыга кэлбиттэрэ дуу, Дьааҥыттан барбыттара дуу?
|
madlad
|
{}
|
Халыып:Бу күн:10-08 — Бикипиэдьийэ
Саха телевидениетын күнэ
Cаха сирин авиациятын күнэ
Арассыыйа Арассыыйа — Уу үрдүнээҕи, уу аннынааҕы уонна көтөр аал хамандыырын күнэ
Украина Украина — Украина юриһин күнэ
Ииндийэ Ииндийэ — Халлаан сэбилэниилээх күүстэрин күнэ
1480 — Москуба Улуу кинээһэ Иван III уонна Улахан Ордуу хаана Ахмат сэриилэрэ «Угра өрүһүгэр турууну» саҕалаабыттар. Дань төлөтө кэлбит татаар сэриитэ нуучча сиригэр ааһаары өрүһү туоруу сатаабытын Иван III тохтоппут. Биир ыйынан татаардар Москуба сэриитин кыайбакка, сыалларын ситиспэккэ төннүбүттэр. Манан нуучча сирдэригэр 2,5 үйэлээх монгол-татаар былааһа эстибит.
1917 — Петроград куоракка А. Ф. Керенскай салайыылаах үһүс (бүтэһик) коалиционнай бырабыыталыстыба тэриллибит.
1925 — Саха сирин бастакы сөмүлүөтэ «Сопвич» аан бастаан көппүт. Пилот Пётр Фадеев Даркылаах бириистэнтэн көппүт уонна Күөх хонууга түспүт. Бастакы пассажирдарынан Бартыһаан Дьөгүөрэп, Былатыан Ойуунускай уонна А. П. Дмитриева буолбуттар.
1963 — Саха телевидениета тиһигэ быстыбакка эфиргэ тахсыытын саҕалаабыт. Дьокуускайга телецентр тутарга диэн быһаарыы ылыллыбытын кэннэ 4 сылынан телевидение үлэтин саҕалаабыт.
1978 — Мирнэй улууһугар Орто Ботуобуйа ньиэптээх сиригэр 1530 метр дириҥҥэ 15 килотонналаах «Вятка» ядернай дэлби тэптэрии буолбут. Бу ньиэптээх сиргэ уопсайа 7 ядернай дэлби тэптэрии буолбута, сыаллара — ньиэп хостооһунун интенсификацията.
2005 — Пакистаҥҥа Азад Кашмир эрэгийиэнигэр 7.6 магнитудалаах сир хамсааһына буолбут. 100,000-ҕа тиийэ киһи өлбүт, 4 мөлүйүөн киһи дьиэтэ-уота суох хаалбыт.
1892 — Марина Цветаева — нуучча бэйиэтэ, тылбасчыта, XX үйэ бөдөҥ бэйиэттэриттэн биирдэстэрэ.
1956 — Василий Гоголев — суруйааччы, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
2018 — Муртаза Шерхан — казаах суруйааччыта, Казахскай ССР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Казахстан суруйааччыларын сойууһун бырабылыанньатын иккис сэкиритээрэ.
Төрдө — «https://sah.wikipedia.org/w/index.php?title=Халыып:Бу_күн:10-08&oldid=360199»
Бу сирэйи бүтэһигин 10:03 7 Алтынньы 2020 уларыппыт.
|
madlad
|
{}
|
«Мээндиги кубога – 2019» волейбол к?рэ?э 26- с т?г?л?н ыытылынна - Лента новостей Якутска
«Мээндиги кубога – 2019» волейбол к?рэ?э 26- с т?г?л?н ыытылынна
Мээндиги нэ?илиэгэр бастакы ба?ылык Николай Илларионов т?р??б?тэ 60 сылыгар анаммыт волейболга к?рэхтэ?ии быйыл 26- с т?г??н ыытыллар. К?рэхтэ?ии ??р??лээх а?ыллыытыгар Амма улуу?угар ыытыллыбыт Саха сирин норуоттарын VII спортивнай Оонньуларыгар сити?иилээхтик кыттыбыт ыччаттарбытын чиэстээ?ин ыытылынна. Икки к?ннээх ты?аа?ыннаах оонньуу т?м?г?нэн Амма-1 хамаандата кыайыы ?р?г?й?н билэн к??? сылдьар кубогы илдьэ барда. Иккис миэстэни Аба?а нэ?илиэгин к??стээх хамаандата ылыан ылла, ???скэ Амма-2 ДЮСШ хамаандата тахсан мэтээллэринэн, грамоталарынан на?араадаланнылар.
Эр дьо??о «Басты? оонньооччу» анал ааты Покровкаттан Анатолий Макаров ылан к?рэхтэ?ии с?р?н бирии?ин Илларионовтар дьиэ кэргэн туруорбут икки миэстэлээх эрэ?иинэ о?очотунан на?араадаланан ??р?? ?р?г?й?н биллэ. Онтон дьахталларга «Басты? оонньооччу» аатын Амматтан Туяра Емельянова буолан Илларионовтар дьиэ кэргэн туруобут с?р?н бириистэринэн, кухоннай комбайынынан на?араадаланна.
Киэ?этин олохтоох библиотекарь Матрена Захарова «Ахтан, санаан аа?ыа?ын» диэн Николай Егорович Илларионов чугас дьоно кэргэнэ Мария Афанасьевна, о?олоро, бииргэ т?р??б?ттэрэ, чугас до5отторо кыттыылаах ахтыы киэ?этин бэрт и?ирэхтик ыытта. К?рэхтэ?ии кыттыылаахтара «До?ордо?уу биэчэрэ» диэн уоттаах-к??стээх дискотека?а сылдьан, к?н???н к?рэх быы?ыгар Амма ?р?скэ с?т??лээн дуо?уйа сынньанан тар?астылар.
Бастакы ба?ылыкпыт Николай Егорович Илларионов тэрийбит «Мээндиги кубога» ыччаты ч?л олоххо, спортка, биир сомо?о буолууга ?сс? да угуйа, ы?ыра туруо?а диэн бигэ эрэллээхпит.
Альбина Филиппова, «Амма оло?о»
|
madlad
|
{}
|
от 414.68 руб.*
ААБлГу 1х240 от 487.87 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х240+2х1,5 от 493.97 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х300 от 609.84 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х300+2х1,5 от 615.94 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х400 от 784.08 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х400+2х1,5 от 789.96 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х500 от 980.10 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х500+2х1,5 от 985.98 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х630 от 1234.93 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х630+2х1,5 от 1240.81 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х800 от 1568.16 руб. Подробнее...
ААБлГу 1х800+2х1,5 от 1574.04 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х95 от 414.68 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х120 от 705.67 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х150 от 882.09 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х185 от 858.00 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х240 от 825.00 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х70+1х35 от 498.04 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х95+1х50 от 680.99 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х120+1х70 от 842.89 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х150+1х70 от 1019.30 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х185+1х95 от 1274.13 руб. Подробнее...
ААБлГу 3х240+1х120 от 1646.57 руб. Подробнее...
ААБлГу 4х70 от 569.18 руб. Подробнее...
ААБлГу 4х95 от 744.88 руб. Подробнее...
ААБлГу 4х120 от 940.90 руб. Подробнее...
ААБлГу 4х150 от 1176.12 руб. Подробнее...
ААБлГу 4х185 от 1450.55 руб. Подробнее...
ААБлГу 4х240 от 1881.79 руб. Подробнее...
|
madlad
|
{}
|
ТАҤАРАИАНСТВО АТЫН РЕЛИГИЯЛАРЫ КЫТТА АЛТЫҺЫЫТА
ТАҤАРАИАНСТВО ИТЭҔЭЙЭЭЧЧИЛЭРЭЛБЭХ ОЙОХТОНОЛЛОРУН ӨЙҮҮР
Бары религиялар төрүттэрэ Тенгрианство олоҕурарын үгүстэр билинэллэр. Ислам уонна Христианство бастакы монотеистическай религияттан – Иудаизмтан элбэҕи туһаммыттара дииллэр, онон бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаһар өрүттэрэ элбэх. Таҥараианство аныгы итэҕэллэртэн эмиэ үгүһү бэриһиннэрэр.
Таҥараианство сүнньүнэн Айыы үөрэҕэр уонна Тенгрианствоҕа олоҕурар. Онон Таҥараианствоны Тенгрианство саҥардыллыбыт көрүҥүн курдук өйдүөххэ сөп. Сибилиҥҥи кэмҥэ Тенгрианствоны үөрэтии, тилиннэрэ сатааһын үлэтэ балайда барар. Ол курдук иккилии сыл буола-буола тенгрианствоҕа анаммыт Норуоттар ыккардыларынааҕы научнай-практическай конференциялар ыытыллар буоллулар, конференция матырыйааллара бэчээттэнэллэр (1-кы Ойуу). Ааспыт 2017 сыл бэс ыйыгар Астана куоракка YI-c конференция буолбута (2-3 Ойуу), 2019 сылга YII-c конференция Киргизияҕа ыытыллыахтаах. Саха сиригэр Аан дойдутааҕы Тенгрины үөрэтэр Фонд үлэлиир уонна киэҥ хабаанаах үлэни ыытар. Ити Фонд көҕүлээһининэн быйыл балаҕан ыйын 19-21 күннэригэр Дьокуускайга 1-я Всероссийская научно-практическая конференция с Международным участием «Айыы Тойон Таҥара и кузнечный культ в тенгрианстве” диэн тиэмэҕэ ыытыллар. Ол гынан баран, Тенгрианствоны чинчийии төһө да үрдүк таһымнаахтык, киэҥ далааһыннаахтык ыытыллыбытын иһин теоретическай эрэ суолталаах буолуоҕа – тенгранство былыргы көрүҥүнэн билиҥҥи кэм религията буолар кыаҕа суох. Ол иһин Тенгрианствоны билиҥҥи олох ирдэблигэр эппиэттиир гына сайыннарар, сөргүтэр наада буолбута өйдөнөр.
Таҥараианство атын религиялар кэрэхсэбиллээх өрүттэрин сүһэн ылан эмиэ бэйэтин үөрэҕэр туһанар. Ону сорохтор үтүктүү курдук сыаналыыллара алҕас.
Саҥа итэҕэли Айыы Таҥара итэҕэлэ диэххитин, тоҕо Таҥараианство диэтигит диэччилэр үгүстэр. Биһиги Итэҕэлбит, билигин религиялар, кыра итэҕэллэр ортолоругар күөдьүйэр мөккүөрдэр ис хоһонноруттан сылыктаатахха, саха сиригэр эрэ буолбакка Аан дойдуга тарҕанар таһымнаах Итэҕэл курдук көрөбүн. Онон сибээстээн Христианство диэни маарыннатан Таҥараианство диэн ааттанара хайа баҕарар омукка дөбөҥнүк өйдөнүмтүө буоларыгар көмөлөһүөҕэ.
Таҥараианство хрстианствоттан Таҥараҕа үҥүү туомун туһанна. Ол гынан баран Айыы Тойон Таҥараҕа үҥүү христианнар үҥүүлэриттэн букатын туспатык оҥоһуллар уонна сыала-соруга эмиэ атын. Ол туһунан урут суруйан турабыт.
Итини таһынан, Айыы Таҥара итэҕэллээх киһи, атын религияларга курдук, сарсыарда туруон, киэһэ утуйуон уонна хас аһыан ининэ кылгас Алгыс (малыыппа) оҥоруохтаах (4-с Ойуу)
Аны улахан итэҕэллэр бары Храмнаахтар (6-7-с Ойуу), онон Таҥараианство эмиэ Храмнаах буолуохтаах.
Ислам үөрэҕинэн хас биирдии мусульманин үйэтигэр саатар биирдэ Меккаҕа баран кэлиэхтээх. Оттон Таҥараианестар Меккаларынан Айыы Тойон Таҥара Тайаҕа тирэммит, онто Аар Кудук Мас буолан силигилии үүммүт сирэ - Орто Дойду – Саха Сирэ буолуохтаах. (8-сОйуу) Ол аата Орто Дойдуга хас биирдии Айыы Таҥараны итэҕэйээччи кэлэн сылдьан, үҥэн-сүктэн барыахтаах.
Улахан итэҕэллэргэ аччыктааһын (пост), сиэрэ-туома баар. Аччыктааһын доруобуйаҕа даҕаны үчүгэй, иитэр да суолталаах сиэр-туом буолар. Ол гынан баран, билиҥҥи киһи дьулуура мөлтөөбүтүн учуоттаан уонна Хоту дойду олохтоохторо тыйыс айылҕалаах сиргэ олорор буолан уһуннук аччыктыыры, отунан-маһынан аһылыктанары кыайан тулуйбаттарын быһыытынан, аччыктааһын сымнаһыар көрүҥүн туттары сөптөөҕүнэн ааҕар. Ол курдук, нэдиэлэ аайы 1-дии, 2-лии күн, ыйга биирдэ 3 күн эт аһылыктан аккаастаныыны киллэриэххэ сөп. Эт аһылыгы аҕыйатыы киһи туругар үчүгэйдик дьайарын, өйүн үлэтин сытыырхатарын, кыыллар (уопукка туһаныллыбыт кутуйахтар) үйэлэрин уһатарын билим дакаастаан турар.
Аҕыйах ахсааннаах омук элбиирин ситиһэр туһугар уонна дьахтар ахсаана Эр киһи ахсаанынааҕар аҕыйаҕын быһыытынан, Таҥараианство итэҕэйээччиэлэр элбэх ойохтоноллорун уонна элбэх оҕону төрөтөллөрүн биһириир уонна өйүүр (9-с Ойуу).
Мусульманнар элбэх ойохтонуулара үтүө эрэ түмүктээх буоларын, история кэрэһилиир.
|
madlad
|
{}
|
,,Күрүлгэн '' сурунаалга. саҥа уус -уран роман ,,Чуумпу Бүлүү'' тахсыбыт.Ааптара Иннокентий Андреевич Иванов - 4 Марта 2016 - Уххан сирэ
Main » 2016 » Кулун тутар » 4 » ,,Күрүлгэн '' сурунаалга. саҥа уус -уран роман ,,Чуумпу Бүлүү'' тахсыбыт.Ааптара Иннокентий Андреевич Иванов
Бу сылга 1 нүөмэрдээх. ,,Күрүлгэн '' сурунаалга. саҥа уус -уран роман
,,Чуумпу Бүлүү'' тахсыбыт.Ааптара Иннокентий Андреевич Иванов милииссийэ полковнига, Сунтаартан төрүттээх.
Дьэ туох туһунан суруллубут айымньы эбитий?
Киһини толкуйдатар, история чахчытыгар олоҕуран суруллубут роман буолуо дуо диэммин сэргээтим.
Манна суруллубутунан өрөбөлүүссүйэ иннинэ сахалар алмааһы буланнар атыылыыллар эбит.Түмэппий атыыһыт үөрэхтээх уолаттара өссө соҕуруу илдьэннэр кырыылатан бирилийээн оҥоттороллор эбит, ол баар дьиктитэ.
Оттон историяны хаһыстахха Саха сиригэр аан бастаан 1938-49 сылларга,,Кириэстээххэ''Сунтаарга,,Соколинайга ''булуллубут диэн дакылааттаабыттар. Ол кэннэ дьэ 1954 с Л Попугаева,Ф Беликов кимберлит ,,зарница''трубка ,,Мира''арыллыбыт курдук.
Онтон Авдеев,Елагина,Хабардин алмаастаах сирдэри буланнар,аһаннар аар-саарга аатыраллар.Ити история чахчыта.
Онон доҕоттоор, сахалар дьиҥэ бастакыннан алмааспытын бэйэбит булбут эбиппит.!
Бу романы ким аахта?
Чэ баҕар,достоверные факты суоҕун да иһин,киһи дьиктиргиирэ баар,ити ромаҥҥа да суруллубутун курдук, ол саҕана алмааһы көрдөөччүлэр чуо тоҕо Саха сиригэр,ханна эрэ түҥ тыаҕа Сунтаар,Бүлүү түгэҕэр Кириэстээххэ тиийдилэр? Ол баар дьиибэтэ.
Оттон билигин Саха сирин араас улууһугар Анабаарга,Ньурбаҕа тиийэ хостууллар дии.
Ол саҕаттан биллэр эбит,сахалар алмааһы булбуттара уонна кыралаан эргинэллэрэ.
Аны туран ити ааптар ийэтэ,аҕата Амакинскай экспедицияҕа үлэлээбиттэр,сылдьыспыттар,онон баар чахчыга олоҕурбут буолуон сөп
Ответить 28 февраля х
уус уран романна якутскай киэнигэр ессе былыр биир балыксыт огоньор оччугуй ботуобуйатан булбута диэн кжпсэнэр
художественай да литература буолтун иьин хаьан багар хана багар бастакы терует баар буолар.
Тарбахтан эмэн суруллубут уус-уран айымньы историческай факт буолбат. Былыргы үөрэ5э суох киһи алмааска улаханнык наадыйбатах буолуохтаах. Өстүөкүлэ даа өстүөкүлэ, киһи улаханнык ымсыырбата. Онтон то5о алмааһы Саха сиригэр көрдөөбүттэр диэтэххэ Саха сирин изверженнай породалара алмаастаах Со5уруу Африка породаларын кытта майгыннаһар буоллахтара. Ону геологтар геологическай сьемка түмүгүнэн карта ойуулуу сылдьан бэлиэтии көрбүттэр. Аны Саха сирин таас породата хас эмэ уонунан метр осадочнай породаларынан көмүллэ сытар, ол иһин өрүстэр, үрэхтэр суурайан таһаарар таастарын көрөн үөрэтэ сылдьан алмаас булан ыллахтара дии.
Уруккуттан биллэр, алмаас
Булуу умнаЬыгар баара. Ханнык саха булбута эрэ этиллибэт. Бастакы алмаас Парижка атыыламмыта уьу диэн сурах баар. Кэлин ити Павловтар кистээн эргиммиттэр, Иванов И. тердулэрэ. Дьонун кэпсээниттэн истэрэ буолуо
Н, Якутскай "Алмааһы көрдөөччүлэр" сэһэнэ сурах буолбатах, уус-уран айымньы)))
ээ оннук беге буо
ол биьи дьыбаан геологтара
оннук буолуон сеп эрэ дир буоллахпыт))
Мин санаабар ханнык баҕар уус уран айымньы, бу биһиги олохпут,олорор олохпутун уустаан -ураннаан суруйааччы бэйэтин айымньытыгар тиһэр.Син биир көрбүтүн-истибитин ол чахчыны араастаан уларытан, хоһуйан,дьиҥнээх баар дьоннор уобарастарын прототиптан айан таһаарар.
Холобурун эттэххэ ити Шолохов,,Тихий дон''улуу айымньытын, ити халлаантан баһан суруйбат,дьиҥнээх Дон хаһаахтарын олохторун -дьаһахтарын суруйар,эбэтэр сэрии туһунан айымньылар К Симонов, ,Живые и мертвые '' дьиҥнээх сэриини, буолан ааспыт түгэни көрдөрөллөр.
Онон туох баар айымньы барыта төрүөттээх диибин.
Эбэтэр,бу айымньыга кэпсэнэринэн аан бастаан алмааһы булбуттарын кэннэ, дьэ Л Берия кэлэ сылдьыбыт.Берия Саха сиригэр кэлэ сылдьыбыта дуо?
Берия кэлиитэ сымыйа ини. Кэм ханна эрэ иһиллэн ааһыа эбитэ буолуо. Ньурбаҕа Сахаровтаах кэлиилэрэ биллэр дии
Архиолог, Антрополог Колосов үлэлэрин ааҕыҥ
Хе-хе, кумаа5ыга суруллубут бары кырдьык буолла5ай. Өссө уус-уран кинигэ5э. Литература5а фантастика диэн эмиэ жанр баар. Онно суруллубуту эмиэ итэ5эйиҥ. Саха бастакы фантаст-суруйааччыта Эһээ Дьыл)))
Николай Якутскай " Кемустээх уруйэтигэр" бастаан кемуьу эбээн булчута булар. Уйбаанчыкка " кемуьу кербуккун икки атахтаахха биллэримэ"-диэбитин уол байыан, таптыыр кыыьын ойох ылыан багаран биллэрэн кэбиьэр....
Н. Якутскай олоххо буолбуту уустаан-ураннаан роман гынан суруйарын, ахтан ааспыта баар...
Эр билбэт эрээри, того " тарбахтан эмэн таьаарар", эгин диирин буолла....
Бастаан суруйааччылар айымньыларын аах, туохха ологуран суруллубутун быьаар.
Ага, өссө керен туран суруйаллара диэ. Художественный вымысел диэн тугуй, олоххо оло5уруу?)))
Бастаан алмаас аргыһын пиропу булбуттара кып кыра кып кыһыл таас.
Олоххо ологуруу диэн, истибитин- билбитин суруйар диэн. Сээркээн сэьэнньиттэри кытта кэпсэтэр, сураьар буоллага.
Уонна, холобур кемус хас сыл-ха, хантан саамай бастаан кестубутун эгин ... Историческай даннайдар бааллар буоллага.
Литература5а өссө "эссе" диэн жанр баар. Ол олоххо оло5уран суруллуу, ол эрэн суруйааччы онно историческай событиены бэйэтин көрүүтүнэн көҥүл трактовкалыыр. Ол иһин "эссе" эмиэ историческай суруйааһын буолбат. Син биир уус-уран айымньы быһыытынан ылыллар. Онон уус-уран айымньыны историческай бэлиэтээһин курдук ылынар табыллыбат)
Уруккуттан булаллар этэ диэн кырдьык быһыылаах. Тыала суохха мас хамсаабатах буолан чопчу Бүлүүгэ кэлэн алмааһы көрдөөбүттэр. Алмаас баарын билэн кэллэхтэрэ. Теоретическай вычислениеларынан, сир геологиятын үөрэтэн билбиппит дииллэрэ - бэйэлэригэр сыананы үрдэтии.
Мир трубканы булалларыгар геологическай партия Ирэлээ5инэн өрө тахсаллар. Кинилэр табаһыт Тарабукин көмөтүн туһаналлар. Тиийэр сирдэригэр тиийэн баран шурфалары оҥоро тар5анан хаалаллар. Тарабукин кэтэһэн көрөн баран табаларын кытары үрэ5инэн үөһээ таба астаах сиргэ тахсар. Киэһэлик кини суолун батыһан геологтар кэлэллэр: тугу да булбатахтар, аны туран табалаах киһилэрэ баран хаалбыт...Кыһырыы бөҕөтө. Арай ол сылдьан биир киһилэрэ туора көҕүрэттэ барар уонна кимберлит породата тахсыбыт саһыл хороонугар кэтиллэ түһэр. Ону көрөөт дьоннорун ыҥырар уонна дьэ үөрүү са5аланар...Бу туһунан Тарас Десяткин ахтыытыгар баар этэ.
дьиҥэр историяҕа да суруллубутунан Сибиир платформата уонна Соҕуруу Африка геология өттүнэн туруктара маарыннаһар соҕустар,онон Сибииргэ алмаас баар буолуон сөп диэннэр,өссө өрөбөлүүссүйэ иннинэ Вернадскай, уонна Соболев диэн академиктар эппиттэрэ үһү дииллэр.
Эбэтэр НКВД лар архыыбы хаһаннар дуу,оперативнай даннайынан дуу,Саха сиригэр алмаас баарын, чуо. билэн экспедиция ыыттахтара дии.
Бэрт интириэһинэй роман, булан,атыылаһан ааҕыҥ!
Ответить 29 февраля Роза
Да. Ессе кемус ду, алмаас ду баар сиригэр, ханнык эрэ уунээйилэр таптаан уунэллэрэ, былыргыттан биллэр ди. Онтон сабагалаан да, хаьан бараллар эбит.
Ответить 29 февраля бу да дьон
"Алмааһы көрдөөччүлэр", "Алмаас уонна таптал", "Көмүстээх үрүйэ"
олоххо баартан суруллубуттар Ответить
кытыыбессмертный 29 февраля кытыыбессмертный
мээйик эмиэ буккуйда.
"Көмүстээх үрүйэ5э" эбээн Тарабыыкын Аллан Иирэлээ5эр көмүһү булбутун алмаас оҥорон таһаарбыт.
Алмааһы Далдынтан геолог Лариса Попугаева Федуня Беликов диэн оробуочайынаан сылдьан булбута.
Быйанг 1 марта Быйанг Постоялец
1 марта ПАВЛИНА
Мииринэйгэ сахалар абааьы хара5ын уута түспүт сирэ диэн билэн онно олохсуйбуттар эбит. Сахалар оннооҕор буолуоҕу билэллэр, биһиги болҕойон истибэппит,баарбытын аахайбапппыт, атын эрэ омук киһитэ эппитин сэргиибит, былыргыттан быйылга дылы.
Былыргы Саха дьонноро тимир боруодата баар эрэ сиригэр олохсуйаллар эбит.
Ответить 1 марта ПАВЛИНА
уруккаттан да билиилээх буолан өрүс тааһыттан тимири араардахтара. Биһиги билигин сымыйаны кырдьыгы, үчүгэйи куһаҕаны, көстөн да турары анаарар кыахпыт суоҕун иһин.
Хоту дойдуну, Американы испанецтар, америкалар аспыттар дииллэрин курдук. Киһи-аймаҕы кураанах турбут сиргэ илдьибит саҕа саныыбыт, дьиҥэр онно букатын да былыргаттан дьон олордоҕо дии.
революция буолуон иннинэ куоракка Николаев диэн киһи платиновай манньыатынан төлөспүт,онтон сураһан-ыйдаран карта уруһуйдатан бастакы экспедиция аттанар,булбатахтар.Кэлин аатырбыт Обручев 3 экспедиция тэрийэн көрдөөн булбатаҕын 1973с булбуттара... онон буолуон сөп курдук))
Ответить дохсун-2 1 марта дохсун-2
Ответить Вчера, 10:05 123
советскай сагана барыта кистэлэн кэмигэр Берия кэлэ да сылдьыбыт болон сеп ээ. Советскай бириэмэгэ геологическэй партиялар кинилэр тугу тесе запас булаллара кистэлэн болра. онтон сахалар кылабачыгас харах уута таас булаллара ити суруллубуттарын курдук кэпсээннэргэ баара. Сорох уерегэ сох урэх басын дьоно айыыргыыллара онтон кэм уэрэхтээх атыысыттар эргинэллэрэ ол тусунан суруллуулар бааллар ээ. Ол да исин экспедиция чопчу Булуу умнасыгар кэллэгэ. Ити кэмнэ бисиги киэн куйаар сирбит уоппут уэрэтиллэ чинчийиллэ илик боллага.Онон мин санаабар автор баар чахчылары суруйбут курдук, уонна тереппуттэрэ аймахтара ити дьыалага сысыаннах болан бэйэтэ истэн билэн суруйдага. Ааагарга сэргэх сэсэн
Ответить Вчера, 16:22 1232
оссо ким аахта кэпсээн
Ответить Вчера, 16:32 Вася
Эр,эр киһи курдук бэйэтин омугун алмаас булбуттар диэн сэҥээриэн оннугар таҥнары тарда олорор.Бэйэтин омугун,тус бэйэтин сэнэнэ олорор,эн курдук дьон баар буолан саха өнүйбэтэ дьэҥкэ.
Эр. Вчера, 16:42 Эр.
Вася, сытан эрэ түөскэ силлэнэ сытыах. Өссө нефть, газ хостоон былыр бала5аммытын сылыттар этибит)))
Мин аахтым. Бэркэ суруйбут Ебугэлэрбит олох тугу да ыйданырдыбат тун хааhах дьон буолбатах этилэр. Онон олорор сирдэрин-уоттарын бэркэ билэр буолуохтаахтар. Алданна эбээннэр суохтар. Эбэнкилэр.
Ответить моонньо5он Вчера, 20:55 моонньо5он
Бастакы аламааЬы 1949 сыллаахха Кириэстээхтэн 5 км тэйиччи Булуу ерус Курдьугунуур диэн уораанын аттынаа5ы арыы чайтан булбуттара. Онно бастакы аламааьы сууйар фабрика тутуллан улэлээбитэ. Билигин Коса Соколиная аатынан биллэр. Мацнайгы аламааЬы кердееччулэр олорбут землянкаларын тобохторо билигин да бааллар. Кириэстээххэ "Музей первооткрывателей алмаза" баар. Салайааччы уонна тэрийээччи Конобулова Марфа Христофоровна. Бастакы Кимберлитовай трубканы Далдын ерус тардыытыттан Л. Попугаева булбута. "Мир" трубканы Оччугуй Ботуобуйа урэ5эр Файнштейн геологическай экспедицията аспыта. Сирдээччинэн Сулдьукээр олохтоо5о Илья о5онньор сылдьыспыта. Билигин Мирнэйгэ памятник баар , аламааЬы арыйааччыларга аналлаах, онно Илья о5онньор табатыгар ытын мэцэстэн олорор. Уьуйээн кэпсииринэн, аламааЬынан эргиммит дьон Кокарев атыыЬыт уолаттарынаан буолаллар. УеЬээ Мэйик сиригэр олорбут. революция иннинэ онно баржанан таЬа5ас таЬаараллара уЬу, Булуу баьыгар. Кокарев уолаттара бары со5уруу урдук уерэ5и ылбыт дьон, ол иЬигэр биир уола Санкт-Петербурга горнай инженер идэтин ылбыт. КыыЬа институт благородных девиц уерэммит.
Ответ на тему: История чахчыта
Category: литература | Views: 2058 | Added by: uhhan1
|
madlad
|
{}
|
Распродажа (78) Хит продаж (1)
127 Кружево вязанное
98 Кружево капроновое
99 Кружево эластичное
Показать еще Бежевое кружево Белое кружево Белое/черное кружево Бирюзовое кружево Бордовое кружево Зеленое кружево Коричневое кружево Красно-коричневое кружево Красно-черное кружево Красное/белое кружево Кружево Кружево вязанное Кружево вязанное с бахромой Кружево из капрона Кружево капроновое Кружево льняное Кружево полиэстер Кружево рисовое Кружево с ресничкой Кружево ширина 10 мм. Кружево ширина 110 мм. Кружево ширина 12 мм. Кружево ширина 120 мм. Кружево ширина 13 мм. Кружево ширина 14 мм. Кружево ширина 140 мм. Кружево ширина 145 мм. Кружево ширина 15 мм. Кружево ширина 150 мм. Кружево ширина 155 мм. Кружево ширина 16 мм. Кружево ширина 160 мм. Кружево ширина 17 мм. Кружево ширина 170 мм. Кружево ширина 18 мм. Кружево ширина 180 мм. Кружево ширина 20 мм. Кружево ширина 22 мм. Кружево ширина 23 мм. Кружево ширина 25 мм. Кружево ширина 260 мм. Кружево ширина 27 мм. Кружево ширина 30 мм. Кружево ширина 33 мм. Кружево ширина 35 мм. Кружево ширина 40 мм. Кружево ширина 45 мм. Кружево ширина 50 мм. Кружево ширина 60 мм. Кружево ширина 65 мм. Кружево ширина 70 мм. Кружево ширина 75 мм. Кружево ширина 8 мм. Кружево ширина 80 мм. Кружево ширина 85 мм. Кружево ширина 90 мм. Кружево ширина 95 мм. Кружево эластичное Льняное кружево Молочное кружево Оранжевое кружево Отделочные материалы Персиковое кружево Радужное кружево Розовое кружево Светло-коричневое кружево Серое кружево Синее кружево Темно-коричневое кружево Черно-серое кружево Черное кружево Черное/бежевое кружево Черное/белое кружево Черное/серебро кружево Черное/серое кружево
Цена: 151.53 руб./упак
216.47 ₽ ₽
259.77 ₽ ₽
Цена: 207.82 руб./упак
Кружево эластичное 9959 серый, 2.5 см, (22,86 м)
294.02 ₽ ₽
Цена: 13.76 руб./м
314.6 ₽ ₽
Кружево эластичное 2808 черный, 2.5 см, (22,86 м)
Цена: 15.08 руб./м
344.7 ₽ ₽
Цена: 290.94 руб./упак
363.68 ₽ ₽
Кружево эластичное 2757 черный, 3.5 см, (22,86 м)
Цена: 17.27 руб./м
394.7 ₽ ₽
Цена: 18.94 руб./м
432.94 ₽ ₽
476.16 ₽ ₽
476.24 ₽ ₽
Цена: 393.55 руб./упак
491.94 ₽ ₽
509.5 ₽ ₽
535.76 ₽ ₽
Цена: 23.81 руб./м
544.27 ₽ ₽
Цена: 389.92 руб./упак
557.03 ₽ ₽
Кружево эластичное 6601 молочный, 3.5 см, (22,86 м)
Цена: 11.61 руб./м
625.64 ₽ ₽
Цена: 294.02 руб./упак
Цена: 314.60 руб./упак
Цена: 725.06 руб./упак
Цена: 1 039.06 руб./упак
Цена: 1 091.02 руб./упак
Кружево капроновое 325 (229-1) черный, 1.8 см, (400 ярд.)
Цена: 1 440 руб./уп.365,76м
Кружево вязанное QY6229 черный/серебро (50 ярд)
Цена: 1 281.43 руб./упак
Кружево эластичное 2031 черный, 5 см, (100 ярд)
Цена: 2 002.84 руб./упак
Цена: 2 017.18 руб./упак
Кружево капроновое 433 черный, 4 см, (200 ярд.)
Цена: 2 078.13 руб./уп.182,88м
Цена: 2 083 руб./уп.91,44м
Кружево капроновое 143-2 черный, 3 см, (300 ярд.)
Цена: 1 828.89 руб./уп.274,32м
Кружево вязанное 5008-DX черный, 3 см, (50 ярд)
Цена: 1 851.22 руб./упак
Цена: 2 348.18 руб./уп.274,32м
Кружево вязанное цветное GY1308C-7 коричневый, 2 см, (50 ярд)
Цена: 2 168.80 руб./уп.50ярд
Кружево капроновое 165-1 черный, 2.5 см, (400 ярд.)
Кружево эластичное 9959 серый, 2.5 см, (300 ярд)
Цена: 3 524.99 руб./упак
Цена: 2 909.38 руб./упак
Цена: 2 916 руб./уп.50ярд
Кружево эластичное 1368 белый, 3 см, (400 ярд)
Цена: 6 966.65 руб./упак
8 708.31 руб.
Кружево вязанное 1675-9 бежевый, 3 см, (200 ярд)
Цена: 9 458.71 руб./упак
|
madlad
|
{}
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.