it stringlengths 2 914 | pl stringlengths 1 915 |
|---|---|
Quel che stiamo per fare ora è oscurare il sole con un cartone e poi con uno specchio spostare il sole in una direzione completamente diversa . | Zaraz zasłonimy je tablicą , a później przesuniemy za pomocą lustra na zupełnie inną pozycję . |
E guardate cosa fa lo scarabeo . | Zobaczmy , co robi gnojak . |
Fa una piccola doppia danza , e punta di nuovo esattamente nella stessa direzione in cui stava andando prima . | Najpierw tańczy , a później idzie dalej w tym samym kierunku , w którym szedł na początku . |
Cosa succede ora ? Dunque è chiaro che guardano il sole . | No i co teraz ? Gnojaki wyraźnie patrzą na słońce . |
Il sole è un segnale nel cielo molto importante per loro . | To dla nich bardzo istotna wskazówka . |
Il fatto è che il sole non è sempre a disposizione , perché al tramonto scompare dietro l' orizzonte . | Ale słońce nie zawsze jest dostępne , o zachodzie znika za horyzontem . |
Quello che succede nel cielo qui è che c' è una grande disposizione di luce polarizzata che non potete vedere . È per come sono fatti i nostri occhi . | W tej części nieba widać grubą warstwę spolaryzowanego światła , którego budowa naszych oczu nie pozwala nam widzieć . |
Ma qui il sole è all' orizzonte e sappiamo che quando il sole è all' orizzonte ammettiamo che sia su questo lato , c' è un nord e un sud , in cielo c' è una lunga linea di luce polarizzata che noi non possiamo vedere ma gli scarabei sì . | Tu słońce jest na horyzoncie , a wiemy , że gdy słońce znajduje się na horyzoncie , na przykład po tej stronie , z północy na południe idzie ścieżka spolaryzowanego światła , którego my nie widzimy , ale żuki je widzą . |
Come facciamo a dimostrarlo ? Beh , facile . | Jak to zbadać ? To dość proste . |
Prendiamo un grande filtro polarizzatore , ci mettiamo sotto lo scarabeo , e il filtro è messo ad angolo retto rispetto alle linee di polarizzazione del cielo . | Bierzemy duży filtr polaryzacyjny , umieszczamy nad żukiem , pod kątem prostym do warstwy polaryzacyjnej na niebie . |
Lo scarabeo sbuca da sotto al filtro e curva a destra , perché torna ad essere sotto il cielo con il quale si stava orientando prima e quindi orienta nuovamente se stesso nella direzione verso cui stava andando prima . | Żuk wychodzi spod filtra i skręca w prawo , ponieważ wrócił pod niebo , według którego wcześniej się kierował i wraca na obrany wcześniej tor. i wraca na obrany wcześniej tor . |
Quindi è chiaro che gli scarabei vedono la luce polarizzata . | Czyli żuki widzą spolaryzowane światło . |
Bene , per ora ciò che abbiamo capito è : che cosa fanno gli scarabei ? Fanno rotolare le palle . | Wiemy już , że żuki toczą kulki . |
Come lo fanno ? Beh , le fanno rotolare in linea retta . | W jaki sposób ? Po linii prostej . |
Come fanno a mantenere la palla in una particolare linea retta ? | Jak utrzymują linię prostą ? |
Beh , si orientano con dei segnali che vedono in cielo , alcuni dei quali noi non siamo in grado di vedere . | Patrząc na znaki na niebie , nie zawsze dla nas widoczne . |
Ma come fanno a percepire tali segnali ? | Ale jak odbierają te wskazówki ? |
Questo era il passo successivo che ci interessava capire . | To było nasze kolejne pytanie . |
Ed era questo particolare comportamento , la danza che ritenevamo essere importante , perché , guardate , fa una pausa ogni tanto , e poi punta dritto nella direzione verso cui vuole andare . | Ich zachowanie , ten krótki taniec , wydał nam się szczególnie ważny , bo żuk zatrzymuje się co jakiś czas i rusza w wybranym kierunku . |
Allora , che cosa stanno facendo quando compiono questa danza ? | Co robią żuki podczas tego tańca ? |
Quanto lontano possiamo spingerli prima che si riorientino ? | Na ile możemy im przeszkodzić , zanim wrócą na obrany kurs ? |
E in questo esperimento li abbiamo costretti ad entrare in un canale , e potete vedere che non è stato particolarmente difficile in questo particolare canale , e abbiamo gradualmente girato lo scarabeo di 180 gradi , fino a quando si è trovato ad andare esattamente nella direzione opposta rispetto a quella che voleva s... | W tym eksperymencie zmusiliśmy je do przejścia przez tunel . Tego nie trzeba było za bardzo zmuszać . Stopniowo przekręciliśmy go o 180 stopni , tak żeby zaczął iść w dokładnie przeciwnym kierunku , niż wybrał początkowo . |
E guardate qual è la sua reazione nel momento in cui arriva ad essere a 90 gradi e ora , quando esce fuori , è di 180 gradi nella direzione sbagliata . | Popatrzmy , jak zareagował po obróceniu o 90 stopni . Tutaj ma już odchylenie o 180 stopni od pierwotnego kierunku . |
E guardate qual è la sua reazione . | Patrzcie , co robi . |
Fa una piccola danza , si gira , e torna indietro . Sa esattamente dove sta andando . | Najpierw tańczy , obraca się i wraca do tunelu . Dobrze wie , dokąd idzie . |
Sa esattamente quale sia il problema , e sa esattamente come risolverlo , e la danza è il comportamento di transizione che gli permette di riorientarsi . | Dokładnie wie , w czym tkwi problem i jak sobie z nim poradzić , a ten taniec jest zachowaniem przejściowym , które pozwala im znów się zorientować . |
Dunque , questa è la danza , ma dopo aver trascorso molti anni nella savana africana seduti sotto il sole ad osservare gli scarabei stercorari , abbiamo notato che c' era un altro comportamento associato a quello della danza . | Po wielu latach obserwacji gnojaków w upalnym afrykańskim buszu , zauważyliśmy jeszcze jedno zachowanie związane z tym tańcem . |
Di tanto in tanto , quando salgono sulla cima della palla , si puliscono la faccia . | Co jakiś czas , żuki wspinają się na kulkę i wycierają głowę . |
E lo vedete farlo di nuovo | Znów to robi . |
Allora , abbiamo pensato , che cosa potrebbe stare accadendo ? | Zastanawialiśmy się , o co chodzi . |
Certamente il terreno è molto caldo , e quando il terreno è caldo , danzano più spesso , e quando compiono questa particolare danza , si puliscono la parte inferiore della testa . | Kiedy ziemia jest bardzo gorąca , żuki częściej tańczą , i podczas tańca wycierają dolną część pyszczka . |
Credevamo che fosse un comportamento termoregolatore . | Sądziliśmy , że chodzi o termoregulację . |
Pensavamo che forse stessero cercando di togliersi dal suolo caldo e stessero sputandosi in faccia per raffreddare la testa . | Może robią to po to , żeby strząsnąć gorącą ziemię i poślinić pysk , żeby ochłodzić głowę . |
Allora abbiamo progettato un paio di arene . | Zaprojektowaliśmy parę takich aren . |
Una era calda , l' altra fresca . | Jedna była gorąca , druga zimna . |
Abbiamo ombreggiato questa , e lasciato l' altra calda . | Tę przysłoniliśmy , tę zostawiliśmy nagrzaną . |
E poi li abbiamo filmati con una telecamera termica . | Sfilmowaliśmy je termowizorem . |
Quello che vedete qui è un' immagine termica del sistema , e quello che vedete emergere qui dal letame è una palla di sterco fredda . | Tutaj widzimy obraz ciepła tego systemu oraz to , że kulka łajna jest chłodna. oraz to , że kulka łajna jest chłodna . |
Quindi la verità è che , se guardate la temperatura là sopra , lo sterco è bello fresco . ( RIsate ) Quindi , quello che ci interessa qui è confrontare la temperatura dello scarabeo rispetto a quel che gli sta attorno . | Czyli według tej temperatury łajno jest przyjemnie chłodne . ( Śmiech ) Chcemy porównać temperaturę żuka z temperaturą podłoża . |
La temperatura dell' ambiente circostante è circa 50 gradi centigradi . | Tutaj podłoże ma około 50 stopni . |
Lo scarabeo e la palla sono probabilmente tra i 30 e i 35 gradi centigradi , perciò questa è una grande pallina di gelato che lo scarabeo trasporta lungo il territorio caldo . | Sam żuk i kulka mają pewnie około 30 - 35 stopni Celsjusza , więc mamy tu dużą kulkę lodów , którą żuk transportuje przez gorącą wyżynę . |
Non si sta arrampicando , non sta danzando , perché la temperatura del suo corpo è relativamente bassa . | Nie wspina się , nie tańczy , ponieważ ma stosunkowo niską temperaturę ciała . |
È più o meno uguale alla vostra e alla mia . | Mniej więcej taką , jak nasza . |
E la cosa interessante è che il piccolo cervello è piuttosto fresco . | Co ciekawe , ten mały mózg jest dość chłodny . |
Ma se confrontiamo ora quello che accade in un ambiente caldo , guardate la temperatura del suolo . | Porównajmy teraz , co się dzieje w gorącym otoczeniu . Spójrzcie na temperaturę ziemi . |
È tra i 55 e i 60 gradi centigradi . | Ma jakieś 55 - 60 stopni Celsjusza . |
Guardate quanto spesso lo scarabeo danza . | Patrzcie , jak często żuk tańczy . |
E guardate le sue zampe anteriori . Sono incredibilmente calde . | Ma nogi rozgrzane do białości . |
Quindi la palla offre una piccola ombra termica , e lo scarabeo sale in cima alla palla e si pulisce la faccia , e per tutto il tempo cerca di rinfrescarsi , e pensiamo che cerchi di evitare la sabbia calda su sui sta camminando . | Kulka rzuca mały cień , żuk wspina się na nią i wyciera głowę , próbując się ochłodzić i na chwilę oderwać od gorącego piasku . |
E allora abbiamo messo dei piccoli stivali su queste zampe , così da poter verificare se le zampe fossero coinvolte nella percezione della temperatura del suolo . | Później założyliśmy im małe buciki , bo to był najprostszy sposób na sprawdzenie , czy nogi odgrywają rolę w wyczuwaniu temperatury ziemi . |
E se guardate qui , con gli stivali salgono sulla palla molto meno spesso rispetto a quando non li indossavano . | Tu widać , że w butach wspinają się na kulkę dużo rzadziej niż bez nich . |
Perciò li abbiamo definiti stivali freschi . | Nazywaliśmy je fajnymi chłodzącymi butami . |
Abbiamo usato un composto dentale per farli . | Zrobiliśmy je z masy dentystycznej . |
E abbiamo raffreddato anche la palla di sterco , l' abbiamo messa in frigo , abbiamo dato loro una palla di sterco bella fresca e gli scarabei si arrampicavano sulla palla molto meno spesso di quando avevano una palla calda . | Chłodziliśmy też kulkę łajna , wsadziliśmy ją do lodówki i oddaliśmy przyjemnie chłodną i wtedy wspinały się na nią dużo rzadziej , niż gdy miały gorącą kulkę . |
Questo comportamento termico è chiamato " camminare sui trampoli " , lo facciamo anche noi se attraversiamo una spiaggia : saltiamo sopra un asciugamano , che appartiene a qualcuno - " Scusi , sono saltato sul suo asciugamano " , e poi ci catapultiamo sopra l' asciugamano di qualcun altro e così facendo non ci scottiam... | Nazywamy to chodzeniem na szczudłach . Zachowujemy się podobnie , kiedy przechodząc przez plażę , skaczemy na czyjś ręcznik . " O , przepraszam " , a później przeskakujemy na inny ręcznik i w ten sposób unikamy poparzenia stóp . |
Ed è esattamente quello che fanno gli scarabei qui . | Dokładnie to samo robią żuki . |
Comunque , c' è un' altra storia che vorrei condividere con voi , ed è questa specie particolare . | Chcę jeszcze o coś powiedzieć o tym konkretnym gatunku . |
Appartiene a un genere chiamato Pachysoma . | To żuk z rodzaju Pachysoma . |
Ce ne sono 13 specie , e hanno un comportamento particolare che credo troverete interessante . | 13 gatunków tego rodzaju ma charakterystyczny zwyczaj . |
Questo è uno scarabeo stercorario . Guardate cosa fa . | To jest żuk gnojak . Patrzcie co robi . |
Riuscite a notare la differenza ? | Widzicie różnicę ? |
Generalmente non vanno così lentamente . Va al rallentatore . | To nagranie w zwolnionym tempie . |
Ma sta camminando in avanti , e sta trasportando un pellet di sterco secco . | Żuk idzie do przodu i zabiera ze sobą kulkę suchego łajna . |
Questa è una specie diversa appartenente allo stesso genere , ma mostra lo stesso comportamendo nel procacciarsi il cibo . | To inny gatunek z tego samego rodzaju , ale zachowuje się tak samo . |
C' è un altro aspetto interessante del comportamento di questo scarabeo che abbiamo trovato affascinate , ed è che foraggia e fa provviste per un nido . | Jest jeszcze jeden ciekawy aspekt zachowania żuków , który nas zafascynował , mianowicie wyszukiwanie i zaopatrywanie gniazda . |
Guardate questo individuo , quello che sta cercando di fare è di costruire un nido . | Spójrzcie , jak ten osobnik próbuje założyć gniazdo . |
E non gli piace questa prima posizione , ma arriva in una seconda posizione , e dopo circa 50 minuti , il nido è terminato , e se ne va in cerca di provviste verso una pila di pellet di sterco secco . | Nie podoba mu się pierwsza lokalizacja , ale wybiera drugą i po jakiś 50 minutach , gniazdo jest ukończone , a on odchodzi po pożywienie do tej kupki kulek suchego łajna . |
E quello che vorrei che notiate è il cammino di andata rispetto a quello di ritorno , e che li confrontiate . | Porównajcie drogę od gniazda i drogę powrotną . |
E vedrete chiaramente che il cammino di ritorno è molto più rettilineo rispetto a quello di andata . | Wyraźnie widać , że droga powrotna jest o wiele prostsza niż pierwsza . |
Sul cammino di andata , è sempre in cerca di un nuovo grumo di sterco . | Odchodząc od gniazda wciąż szuka jakiejś nowej kulki łajna . |
Lungo il cammino di ritorno , sa sempre dov' è il nido , e vuole arrivarci subito . | Wracając wie , gdzie jest dom , i idzie prosto do niego . |
La cosa importante è che non è un singolo viaggio come per la maggior parte degli scarabei . Il viaggio qui viene ripetuto su e giù dal luogo di approvvigionamento al nido . | To ważne , że nie chodzi o podróż w jedną stronę , jak w przypadku większości żuków . Trasa się powtarza w tę i z powrotem , między łajnem a gniazdem . |
E guardate , state per assitere ad un altro crimine sudafricano proprio ora . ( Risate ) Il suo vicino gli ruba uno dei suoi pellet di sterco . | Teraz zobaczycie inną południowoafrykańską zbrodnię . ( Śmiech ) Sąsiad kradnie mu jedną z kulek . |
Dunque , quello che stiamo osservando è un comportamento chiamato integrazione dei cammini . | To , co tu widzimy , nazywa się ścieżką integracji . |
E quello che accade qui è che lo scarabeo ha una casa , ed esce in cerca di cibo seguendo un cammino intricato , e quando lo trova , punta dritto verso casa . Sa esattamente dov' è la sua casa . | Ten żuk zna miejsce , w którym jest dom , wychodzi na zawiłą ścieżkę w poszukiwaniu jedzenia , a gdy je znajdzie , wraca prosto do domu . Dokładnie wie , gdzie . |
Ora ci sono due modi in cui potrebbe riuscire a farlo , e abbiamo fatto un esperimento mettendo lo scarabeo in una nuova posizione quando è nel sito di foraggiamento . | Może to robić na dwa sposoby , co można zbadać przemieszczając żuka na nowe miejsce , gdy jest z dala od domu . |
Se usa dei punti di riferimento , troverà la sua casa . | Jeśli kieruje się otoczeniem , wróci do domu . |
Se invece usa qualcosa che viene definito integrazione dei cammini , non riuscirà a trovare la sua casa . Arriverà in un posto sbagliato , e quello che farà se usa l' integrazione dei cammini è contare i propri passi o la distanza in questa direzione . | Jeśli użyje ścieżki integracji , nie znajdzie go , trafi do innego miejsca . Używanie ścieżki integracji oznacza , że liczy kroki lub odmierza odległość . |
Sa cosa come andare a casa , e sa che dovrebbe essere in quella direzione . | Wie , gdzie jest dom i w jakim kierunku się udać . |
Se lo spostate , finirà nel posto sbagliato . | Jeśli zmienimy jego położenie , wyląduje w złym miejscu . |
Guardiamo cosa accade quando sottoponiamo lo scarabeo a un esperimento simile . | Zobaczmy , co się stanie , jeśli poddamy tego żuka podobnemu eksperymentowi . |
Ecco il nostro brillante sperimentatore . | Oto nasz sprytny eksperymentator . |
Sposta lo scarabeo , e ora vediamo che cosa accade . | Przestawi żuka , i zobaczymy co się stanie . |
Quello che abbiamo è una tana . Qui è dove c' era il cibo . | Tu gdzie było pożywienie , teraz jest dziura . |
Il cibo è stato spostato in una nuova posizione . | Przeniesiono je w inne miejsce . |
Se sta utilizzando dei punti di riferimento , dovrebbe essere in grado di trovare la tana , perché sarà in grado di riconoscere i punti di riferimento che gli stanno attorno . | Jeśli żuk orientuje się obserwując otoczenie , powinien znaleźć tę dziurę , bo rozpozna charakterystyczne obiekty . |
Se sta usando l' integrazione dei cammini , allora dovrebbe finire nel luogo sbagliato . | Jeśli używa ścieżki integracji , powinien wylądować w złym miejscu , gdzieś tu . |
Guardiamo cosa accade quando sottoponiamo lo scarabeo all' intero test . | Popatrzmy co się stanie , gdy przeprowadzimy ten test . |
Ecco , ci siamo . | Tu jest żuk . |
Sta per tornare a casa , e guardate cosa succede . | Ma iść do domu i spójrzcie co się dzieje . |
Vergogna . | Wstyd . |
Non ha nessun indizio . | Nie ma pojęcia , co robić . |
Comincia a cercare la casa nella direzione giusta lontano dal cibo , ma è completamente smarrito . | Zaczyna szukać domu w dobrej odległości od jedzenia , ale jest wyraźnie zagubiony . |
Perciò sappiamo che questo animale usa l' integrazione dei cammini per trovare la sua strada , e l' insensibile sperimentatore lo porta lassù a sinistra e lo abbandona . ( Risate ) Quello che vediamo qui sono un gruppo di animali che usano una bussola , e usano il sole come bussola per trovare la loro direzione e hanno... | Wiemy już , że używa ścieżki integracji , żeby odnaleźć drogę , a bezduszny badacz najpierw myli mu drogę , a później go zostawia . ( Śmiech ) Mamy do czynienia z grupą zwierząt , które żeby znaleźć drogę , używają słońca jak kompasu , i mają jakiś sposób na mierzenie odległości . Wiemy również , że te gatunki liczą kr... |
Non sappiamo ancora cosa usano . | Jeszcze nie wiemy czego więcej gnojaki używają . |
Cosa abbiamo imparato da questi animali che hanno un cervello grande come un chicco di riso ? | Czego możemy się nauczyć od tych zwierząt o mózgach wielkości ziarnka ryżu ? |
Beh , sappiamo che possono far rotolare delle palle in linea retta orientandosi con i riferimenti celesti . | Wiemy , że mogą pchać kulkę po prostej linii , używając znaków na niebie . |
Sappiamo che la danza è un comportamento per orientarsi e per la termoregolazione , e sappiamo che utilizzano un sistema di integrazione dei cammini per trovare la via di casa . | Wiemy , że ich taniec pomaga im w orientacji i termoregulacji , oraz że używają systemu ścieżki integracji , żeby znaleźć drogę do domu . |
Dunque , possiamo affermare di poter imparare molte cose da un piccolo animale che ha a che fare con una sostanza ripugnante , i cui comportamenti né io né voi saremmo in grado di compiere . | Od małego stworzenia o odpychających gustach możemy się nauczyć rzeczy , których my raczej nie potrafilibyśmy zrobić . |
Grazie . ( Applausi ) | Dziękuję . ( Brawa ) |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.