diff --git "a/Asanga Mahayanasutralankara-2_clean.csv" "b/Asanga Mahayanasutralankara-2_clean.csv"
new file mode 100644--- /dev/null
+++ "b/Asanga Mahayanasutralankara-2_clean.csv"
@@ -0,0 +1,2687 @@
+text_name,segment_id,sanskrit_iast,sanskrit_devanagari
+mahayana_sutralankara,1,Asaṅga: Mahāyānasūtrālaṃkāra,असङ्ग: महायानसूत्रालंकार
+mahayana_sutralankara,2,mahāyānasūtrālaṃkāraḥ,महायानसूत्रालंकारः
+mahayana_sutralankara,3,oṃ,ॐ
+mahayana_sutralankara,4,namaḥ sarvabuddhabodhisattvebhyaḥ,नमः सर्वबुद्धबोधिसत्त्वेभ्यः
+mahayana_sutralankara,5,arthajño 'rthavibhāvanāṃ prakurute vācā padaiścāmalai-,अर्थज्ञो ऽर्थविभावनां प्रकुरुते वाचा पदैश्चामलै-
+mahayana_sutralankara,6,rduḥkhasyottaraṇāya duḥkhitajane kāruṇyatastanmayaḥ |,र्दुःखस्योत्तरणाय दुःखितजने कारुण्यतस्तन्मयः ।
+mahayana_sutralankara,7,dharmasyottamayānadeśitavidheḥ sattveṣu tadgāmiṣu,धर्मस्योत्तमयानदेशितविधेः सत्त्वेषु तद्गामिषु
+mahayana_sutralankara,8,śliṣṭāmarthagatiṃ niruttaragatāṃ pañcātmikāṃ darśayan,श्लिष्टामर्थगतिं निरुत्तरगतां पञ्चात्मिकां दर्शयन्
+mahayana_sutralankara,9,arthajño 'rthavibhāvanāṃ prakurute......... koṣadeśamārabhya ko 'laṃkaroti | arthajñaḥ | kamalaṃkāramalaṃkaroti arthavibhāvanāṃ kurute | kena vācā padaiścāmalaiḥ | amalayā vācetiṣa........ amalaiḥ padairiti yuktaiḥ sahitairiti vistaraḥ | na hi vinā vācā padavyañjanairartho vibhāvayituṃ śakyata iti | kasmai duḥkhasyottaraṇāya duḥkhitajane kāruṇyatastanmayaḥ | duḥkhitajane yatkāruṇyaṃ tasmātkāruṇyatastanmaya iti kāruṇyamayaḥ | kasyālaṃkāraṃ karoti | dharmasyottamayānadeśitavidheḥ | uttamayānasya deśito vidhiryasmindharme tasya dharmasya | kasminnalaṃkaroti | sattveṣu tadgāmiṣu | nimittasaptamyeṣā.........gāmisattvanimittamityarthaḥ | katividhamalaṃkāraṃ karoti | pañcavidham | śliṣṭāmarthagatiṃ niruttaragatāṃ pañcātmikāṃ darśayan | śliṣṭāmiti yuktām | niruttaragatāmityanuttarajñānagatām |,अर्थज्ञो ऽर्थविभावनां प्रकुरुते......... कोषदेशमारभ्य को ऽलंकरोति । अर्थज्ञः । कमलंकारमलंकरोति अर्थविभावनां कुरुते । केन वाचा पदैश्चामलैः । अमलया वाचेतिष........ अमलैः पदैरिति युक्तैः सहितैरिति विस्तरः । न हि विना वाचा पदव्यञ्जनैरर्थो विभावयितुं शक्यत इति । कस्मै दुःखस्योत्तरणाय दुःखितजने कारुण्यतस्तन्मयः । दुःखितजने यत्कारुण्यं तस्मात्कारुण्यतस्तन्मय इति कारुण्यमयः । कस्यालंकारं करोति । धर्मस्योत्तमयानदेशितविधेः । उत्तमयानस्य देशितो विधिर्यस्मिन्धर्मे तस्य धर्मस्य । कस्मिन्नलंकरोति । सत्त्वेषु तद्गामिषु । निमित्तसप्तम्येषा.........गामिसत्त्वनिमित्तमित्यर्थः । कतिविधमलंकारं करोति । पञ्चविधम् । श्लिष्टामर्थगतिं निरुत्तरगतां पञ्चात्मिकां दर्शयन् । श्लिष्टामिति युक्ताम् । निरुत्तरगतामित्यनुत्तरज्ञानगताम् ।
+mahayana_sutralankara,10,tāmidānīṃ pañcātmikāmarthagatiṃ dvitīyena ślokena darśayati |,तामिदानीं पञ्चात्मिकामर्थगतिं द्वितीयेन श्लोकेन दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,11,ghaṭitamiva suvarṇaṃ vārijaṃ vā vibuddhaṃ sukṛtamiva subhojyaṃ bhujyamānaṃ kṣudhārtaiḥ | vidita iva sulekho ratnapeṭeva muktā vivṛta iha sa dharmaḥ prītimagryāṃ dadhāti,घटितमिव सुवर्णं वारिजं वा विबुद्धं सुकृतमिव सुभोज्यं भुज्यमानं क्षुधार्तैः । विदित इव सुलेखो रत्नपेटेव मुक्ता विवृत इह स धर्मः प्रीतिमग्र्यां दधाति
+mahayana_sutralankara,12,anena ślokena pañcabhirdṛṣṭāntaiḥ sa hi dharmaḥ pañcavidhamarthamadhikṛtya deśitaḥ sādhyaṃ vyutpādyaṃ cintyamacintyaṃ pariniṣpannaṃ cādhigamārthaṃ pratyātmavedanīyaṃ bodhipakṣasvabhāvam | so 'nena sūtrālaṃkāreṇa vivṛtaḥ prītimagryāṃ dadhāti | yathākramaṃ ghaṭitasuvarṇādivat |,अनेन श्लोकेन पञ्चभिर्दृष्टान्तैः स हि धर्मः पञ्चविधमर्थमधिकृत्य देशितः साध्यं व्युत्पाद्यं चिन्त्यमचिन्त्यं परिनिष्पन्नं चाधिगमार्थं प्रत्यात्मवेदनीयं बोधिपक्षस्वभावम् । सो ऽनेन सूत्रालंकारेण विवृतः प्रीतिमग्र्यां दधाति । यथाक्रमं घटितसुवर्णादिवत् ।
+mahayana_sutralankara,13,yadā sa dharmaḥ prakṛtyaiva guṇayuktaḥ kathaṃ so 'laṃkriyata ityasya codyasya parihārārthaṃ tṛtīyaḥ ślokaḥ |,यदा स धर्मः प्रकृत्यैव गुणयुक्तः कथं सो ऽलंक्रियत इत्यस्य चोद्यस्य परिहारार्थं तृतीयः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,14,yathā bimbaṃ bhūṣāprakṛtiguṇavaddarpaṇagataṃ,यथा बिम्बं भूषाप्रकृतिगुणवद्दर्पणगतं
+mahayana_sutralankara,15,viśiṣṭaṃ prāmodyaṃ janayati nṛṇāṃ darśanavaśāt |,विशिष्टं प्रामोद्यं जनयति नृणां दर्शनवशात् ।
+mahayana_sutralankara,16,tathā dharmaḥ sūktaprakṛtiguṇayukto 'pi satataṃ,तथा धर्मः सूक्तप्रकृतिगुणयुक्तो ऽपि सततं
+mahayana_sutralankara,17,vibhaktārthastuṣṭiṃ janayati viśiṣṭāmiha satām,विभक्तार्थस्तुष्टिं जनयति विशिष्टामिह सताम्
+mahayana_sutralankara,18,anena kiṃ darśayati | yathā bimbaṃ bhūṣayā prakṛtyaiva guṇavat ādarśagataṃ darśanavaśādviśiṣṭaṃ prāmodyaṃ janayatyevaṃ sa dharmaḥ subhāṣitaiḥ prakṛtyaiva guṇayukto 'pi satataṃ vibhaktārthastuṣṭiṃ viśiṣṭāṃ janayati | buddhimatāmatastuṣṭiviśeṣotpādanādalaṃkṛta iva bhavatīti |,अनेन किं दर्शयति । यथा बिम्बं भूषया प्रकृत्यैव गुणवत् आदर्शगतं दर्शनवशाद्विशिष्टं प्रामोद्यं जनयत्येवं स धर्मः सुभाषितैः प्रकृत्यैव गुणयुक्तो ऽपि सततं विभक्तार्थस्तुष्टिं विशिष्टां जनयति । बुद्धिमतामतस्तुष्टिविशेषोत्पादनादलंकृत इव भवतीति ।
+mahayana_sutralankara,19,ataḥ paraṃ tribhiḥ ślokaistasmindharme trividhamanuśaṃsaṃ darśayatyādarotpādanārtham |,अतः परं त्रिभिः श्लोकैस्तस्मिन्धर्मे त्रिविधमनुशंसं दर्शयत्यादरोत्पादनार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,20,āghrāyamāṇakaṭukaṃ svādurasaṃ yathauṣadhaṃ tadvat |,आघ्रायमाणकटुकं स्वादुरसं यथौषधं तद्वत् ।
+mahayana_sutralankara,21,dharma dvayavyavasthā vyañjanato 'rtho na cajñeyaḥ,धर्म द्वयव्यवस्था व्यञ्जनतो ऽर्थो न चज्ञेयः
+mahayana_sutralankara,22,rājeva durārādho dharmo 'yaṃ vipulagāḍhagambhīraḥ |,राजेव दुराराधो धर्मो ऽयं विपुलगाढगम्भीरः ।
+mahayana_sutralankara,23,ārādhitaśca tadvadvaraguṇadhanadāyako bhavati,आराधितश्च तद्वद्वरगुणधनदायको भवति
+mahayana_sutralankara,24,ratnaṃ jātyamanarthaṃyathāparīkṣakajanaṃ na toṣayati |,रत्नं जात्यमनर्थंयथापरीक्षकजनं न तोषयति ।
+mahayana_sutralankara,25,dharmastathāyamabughaṃ viparyayāttoṣayati tadvat,धर्मस्तथायमबुघं विपर्ययात्तोषयति तद्वत्
+mahayana_sutralankara,26,trividho 'nuśaṃsaḥ | āvaraṇaprahāṇahetutvamauṣadhopamatvena | dvayavyavastha iti vyañjanārthavyavasthaḥ | vibhutvahetutvamabhijñādivaiśeṣikaguṇairśvaryadānādrājopamatvena | āryadhanopabhogahetutvaṃ ca anarthajātyaratnopamatvena | parīkṣakajana āryajano veditavyaḥ |,त्रिविधो ऽनुशंसः । आवरणप्रहाणहेतुत्वमौषधोपमत्वेन । द्वयव्यवस्थ इति व्यञ्जनार्थव्यवस्थः । विभुत्वहेतुत्वमभिज्ञादिवैशेषिकगुणैर्श्वर्यदानाद्राजोपमत्वेन । आर्यधनोपभोगहेतुत्वं च अनर्थजात्यरत्नोपमत्वेन । परीक्षकजन आर्यजनो वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,27,naivedaṃ mahāyānaṃ buddhavacanaṃ kutastasyāyamanuśaṃso bhaviṣyatītyatra vipratipannāstasya buddhavacanatvaprasādhanārthaṃ kāraṇavibhājyamārabhya ślokaḥ |,नैवेदं महायानं बुद्धवचनं कुतस्तस्यायमनुशंसो भविष्यतीत्यत्र विप्रतिपन्नास्तस्य बुद्धवचनत्वप्रसाधनार्थं कारणविभाज्यमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,28,ādāvavyākaraṇātsamapravṛtteragocarātsiddheḥ |,आदावव्याकरणात्समप्रवृत्तेरगोचरात्सिद्धेः ।
+mahayana_sutralankara,29,bhāvābhāve 'bhāvātpratipakṣatvādrutānyatvāt,भावाभावे ऽभावात्प्रतिपक्षत्वाद्रुतान्यत्वात्
+mahayana_sutralankara,30,ādāvavyākaraṇāt yadyetatsaddharmāntarāyipaścātkenāpyutpāditam | kasmādādau bhagavatā na vyākṛtamanāgatabhayavat | samapravṛtteḥ samakālaṃ ca śrāvakayānena mahāyānasya pravṛttirupalabhyate na paścāditi kathamasyābuddhavacanatvaṃ vijñāyate | agocarānnāyamevamudāro gambhīraśca dharmastārkikāṇāṃ gocaraḥ | tīrthikaśāstreṣu tatprakārānupalambhāditi | nāyamanyairbhāṣito yujyate | ucyamāne 'pi tadanadhimukteḥ | siddherathānyenābhisaṃbudhya bhāṣitaḥ | siddhamasya buddhavacanatvam | sa eva buddho yo 'bhisaṃbudhya evaṃ bhāṣate | bhāvābhāve 'bhāvādyadi mahāyānaṃ kiṃcidasti tasya bhāva siddhamidaṃ buddhavacanamato 'nyasya mahāyānasyābhāvāt | atha nāsti tasyābhāve śrāvakayānasyāpyabhāvāt | śrāvakayānaṃ buddhavacanaṃ na mahāyānamiti na yujyate vinā buddhayānena buddhānāmanutpādāt | pratipakṣatvāt | bhāvyamānaṃ ca mahāyānaṃ sarvanirvikalpajñānāśrayatvena kleśānāṃ pratipakṣo bhavati tasmād buddhavacanam | rutānyatvāt | na cāsya yathārutamarthastasmānna yathārutārthānusāreṇedamabuddhavacanaṃ veditabyam |,आदावव्याकरणात् यद्येतत्सद्धर्मान्तरायिपश्चात्केनाप्युत्पादितम् । कस्मादादौ भगवता न व्याकृतमनागतभयवत् । समप्रवृत्तेः समकालं च श्रावकयानेन महायानस्य प्रवृत्तिरुपलभ्यते न पश्चादिति कथमस्याबुद्धवचनत्वं विज्ञायते । अगोचरान्नायमेवमुदारो गम्भीरश्च धर्मस्तार्किकाणां गोचरः । तीर्थिकशास्त्रेषु तत्प्रकारानुपलम्भादिति । नायमन्यैर्भाषितो युज्यते । उच्यमाने ऽपि तदनधिमुक्तेः । सिद्धेरथान्येनाभिसंबुध्य भाषितः । सिद्धमस्य बुद्धवचनत्वम् । स एव बुद्धो यो ऽभिसंबुध्य एवं भाषते । भावाभावे ऽभावाद्यदि महायानं किंचिदस्ति तस्य भाव सिद्धमिदं बुद्धवचनमतो ऽन्यस्य महायानस्याभावात् । अथ नास्ति तस्याभावे श्रावकयानस्याप्यभावात् । श्रावकयानं बुद्धवचनं न महायानमिति न युज्यते विना बुद्धयानेन बुद्धानामनुत्पादात् । प्रतिपक्षत्वात् । भाव्यमानं च महायानं सर्वनिर्विकल्पज्ञानाश्रयत्वेन क्लेशा���ां प्रतिपक्षो भवति तस्माद् बुद्धवचनम् । रुतान्यत्वात् । न चास्य यथारुतमर्थस्तस्मान्न यथारुतार्थानुसारेणेदमबुद्धवचनं वेदितब्यम् ।
+mahayana_sutralankara,31,yaduktamādāvavyākaraṇādityanābhogādetadanāgatāṃ bhagavatā na vyākṛtamiti kasyacit syādata upekṣāyā ayoge ślokaḥ |,यदुक्तमादावव्याकरणादित्यनाभोगादेतदनागतां भगवता न व्याकृतमिति कस्यचित् स्यादत उपेक्षाया अयोगे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,32,pratyakṣacakṣuṣo buddhāḥ śāsanasya ca rakṣakāḥ |,प्रत्यक्षचक्षुषो बुद्धाः शासनस्य च रक्षकाः ।
+mahayana_sutralankara,33,adhmanyanāvṛtajñānā upekṣāto na yujyate,अध्मन्यनावृतज्ञाना उपेक्षातो न युज्यते
+mahayana_sutralankara,34,anena kiṃ darśayati | tribhiḥ kāraṇairanāgatasya mahataḥ śāsanopadravasyopekṣā na yujyate | buddhānāmayatnato jñānapravṛtteḥ pratyakṣacakṣuṣkatayā śāsanarakṣāyāśca yatnavatvāt | anāgatajñānasamarthyācca sarvakālāvyāhatajñānatayeti |,अनेन किं दर्शयति । त्रिभिः कारणैरनागतस्य महतः शासनोपद्रवस्योपेक्षा न युज्यते । बुद्धानामयत्नतो ज्ञानप्रवृत्तेः प्रत्यक्षचक्षुष्कतया शासनरक्षायाश्च यत्नवत्वात् । अनागतज्ञानसमर्थ्याच्च सर्वकालाव्याहतज्ञानतयेति ।
+mahayana_sutralankara,35,yaduktaṃ bhāvābhāve 'bhāvāditi | etadeva śrāvakayānaṃ mahāyānametenaiva mahābodhiprāptiriti kasyacitsyādataḥ śrāvakayānasya mahāyānatvāyoge ślokaḥ |,यदुक्तं भावाभावे ऽभावादिति । एतदेव श्रावकयानं महायानमेतेनैव महाबोधिप्राप्तिरिति कस्यचित्स्यादतः श्रावकयानस्य महायानत्वायोगे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,36,vaikalyato virodhādanupāyatvāttathāpyanupadeśāt |,वैकल्यतो विरोधादनुपायत्वात्तथाप्यनुपदेशात् ।
+mahayana_sutralankara,37,na śrāvakayānamidaṃ bhavati mahāyānadharmākhyam,न श्रावकयानमिदं भवति महायानधर्माख्यम्
+mahayana_sutralankara,38,vaikalyātparārthopadeśasya | na hi śrāvakayāne kaścitparārtha upadiṣṭaḥ śrāvakāṇāmātmano nirvidvirāgavimuktimātropāyopadeśāt | na ca svārtha eva pareṣūpadiśyamānaḥ parārtho bhavitumarhati | virodhāt | svārthe hi paro niyujyamānaḥ svārtha eva prayujyate sa ātmana eva parinirvāṇārthaprayukto 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyata iti viruddhametat | na ca śrāvakayānenaiva cirakālaṃ bodhau ghaṭamāno buddho bhavitumarhati | anupāyatvāt | anupāyo hi śrāvakayānaṃ buddhatvasya na cānupāyena ciramapi prayujyamānaḥ prārthitamarthaṃ prāpnoti | śrṛṅgādiva dugdhaṃ na bhasrayā | athānyathāpyatropadiṣṭaṃ yathā bodhisattvena prayoktavyam | tathāpyanupadeśānna śrāvakayānameva mahāyānaṃ bhaviturmahati | na hi sa tādṛśa upadeśa etasminnupalabhyate |,वैकल्यात्परार्थोपदेशस्य । न हि श्रावकयाने कश्चित्परार्थ उपदिष्टः श्रावकाणामात्मनो निर्विद्विरागविमुक्तिमात्रोपायोपदेशात् । न च स्वार्थ एव परेषूपदिश्यमानः परार्थो भवितुमर्हति । विरोधात् । स्वार्थे हि परो नियुज्यमानः स्वार्थ एव प्रयुज्यते स आत्मन एव परिनिर्वाणार्थप्रयुक्तो ऽनुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंभोत्स्यत इति विरुद्धमेतत् । न च श्रावकयानेनैव चिरकालं बोधौ घटमानो बुद्धो भवितुमर्हति । अनुपायत्वात् । अनुपायो हि श्रावकयानं बुद्धत्वस्य न चानुपायेन चिरमपि प्रयुज्यमानः प्रार्थितमर्थं प्राप्नोति । श्रृङ्गादिव दुग्धं न भस्रया । अथान्यथाप्यत्रोपदिष्टं यथा बोधिसत्त्वेन प्रयोक्तव्यम् । तथाप्यनुपदेशान्न श्रावकयानमेव महायानं भवितुर्महति । न हि स तादृश उपदेश एतस्मिन्नुपलभ्यते ।
+mahayana_sutralankara,39,viruddhameva cānyonyaṃ śrāvakayānaṃ mahāyānaṃ cetyanyonyavirodhe ślokaḥ |,विरुद्धमेव चान्योन्यं श्रावकयानं महायानं चेत्यन्योन्यविरोधे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,40,āśayasyopadeśasya prayogasya virodhataḥ |,आशयस्योपदेशस्य प्रयोगस्य विरोधतः ।
+mahayana_sutralankara,41,upastambhasya kālasya yat hīnaṃ hīnameva tat,उपस्तम्भस्य कालस्य यत् हीनं हीनमेव तत्
+mahayana_sutralankara,42,"kathaṃ viruddham | pañcabhirvirodhaiḥ | āśayopadeśaprayogopastambhakālavirodhaiḥ | śrāvakayāne hyātmaparinirvāṇāyaivāśayastadarthamevopadeśastadarthameva prayogaḥ parīttaśca puṇyajñānasaṃbhārasaṃgṛhīta upastambhaḥ, kālena cālpena tadarthaprāptiryāvattribhirapi janmabhiḥ | mahāyāne tu sarvaṃ viparyayeṇa | tasmādanyonyavirodhād yad yānaṃ hīnaṃ hīnameva tat | na tanmahāyānaṃ bhavitumarhati |","कथं विरुद्धम् । पञ्चभिर्विरोधैः । आशयोपदेशप्रयोगोपस्तम्भकालविरोधैः । श्रावकयाने ह्यात्मपरिनिर्वाणायैवाशयस्तदर्थमेवोपदेशस्तदर्थमेव प्रयोगः परीत्तश्च पुण्यज्ञानसंभारसंगृहीत उपस्तम्भः, कालेन चाल्पेन तदर्थप्राप्तिर्यावत्त्रिभिरपि जन्मभिः । महायाने तु सर्वं विपर्ययेण । तस्मादन्योन्यविरोधाद् यद् यानं हीनं हीनमेव तत् । न तन्महायानं भवितुमर्हति ।"
+mahayana_sutralankara,43,"buddhavacanasyedaṃ lakṣaṇaṃ yatsūtre 'vatarati vinaye saṃdṛśyate dharmatāṃ ca na vilomayati | na caivaṃ mahāyānam, sarvadharmaniḥsvabhāvatvopadeśāt | tasmānna buddhavacanamiti kasyacitsyādato lakṣaṇāvirodhe ślokaḥ |","बुद्धवचनस्येदं लक्षणं यत्सूत्रे ऽवतरति विनये संदृश्यते धर्मतां च न विलोमयति । न चैवं महायानम्, सर्वधर्मनिःस्वभावत्वोपदेशात् । तस्मान्न बुद्धवचनमिति कस्यचित्स्यादतो लक्षणाविरोधे श्लोकः ।"
+mahayana_sutralankara,44,svake 'vatārātsvasyaiva vinaye darśanādapi |,स्वके ऽवतारात्स्वस्यैव विनये दर्शनादपि ।
+mahayana_sutralankara,45,audāryādapi gāmbhīryādaviruddhaiva dharmatā,औदार्यादपि गाम्भीर्यादविरुद्धैव धर्मता
+mahayana_sutralankara,46,anena ślokena kiṃ darśayati | avataratyevedaṃ svasmin mahāyānasūtre svasya ca kleśasya vinayaḥsaṃdṛśyate | yo mahāyāne bodhisattvānāṃ kleśaḥ uktaḥ | vikalpakleśā hi bodhisattvāḥ | audāryagāmbhīryalakṣaṇatvācca | na dharmatāṃ vilomayatyathaiva hi dharmatā mahābodhiprāptaye tasmānnāsti lakṣaṇavirodhaḥ |,अनेन श्लोकेन किं दर्शयति । अवतरत्येवेदं स्वस्मिन् महायानसूत्रे स्वस्य च क्लेशस्य विनयःसंदृश्यते । यो महायाने बोधिसत्त्वानां क्लेशः उक्तः । विकल्पक्लेशा हि बोधिसत्त्वाः । औदार्यगाम्भीर्यलक्षणत्वाच्च । न धर्मतां विलोमयत्यथैव हि धर्मता महाबोधिप्राप्तये तस्मान्नास्ति लक्षणविरोधः ।
+mahayana_sutralankara,47,agocarādityuktamatarstakagocaratvāyoge ślokaḥ |,अगोचरादित्युक्तमतर्स्तकगोचरत्वायोगे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,48,niśrito 'niyato 'vyāpī sāṃvṛtaḥ khedavānapi |,निश्रितो ऽनियतो ऽव्यापी सांवृतः खेदवानपि ।
+mahayana_sutralankara,49,bālāśrayo matastarkastasyāto viṣayo na tat,बालाश्रयो मतस्तर्कस्तस्यातो विषयो न तत्
+mahayana_sutralankara,50,adṛṣṭasatyāśrayo hi tarkaḥ kaścidāgamaniśrito bhavati | aniyataśca bhavati kālāntareṇānyathāpratyavagamāt | avyāpī ca na sarvajñeyaviṣayaḥ | saṃvṛtisatyaviṣayaśca na paramārthaviṣayaḥ | khedavāṃśca pratibhānaparyādānāt | mahāyānaṃ tu na niśritaṃ yāvadakhedavat | śatasāhasrikādyanekasūtropadeśāt | ato na tarkasya tadviṣayaḥ |,अदृष्टसत्याश्रयो हि तर्कः कश्चिदागमनिश्रितो भवति । अनियतश्च भवति कालान्तरेणान्यथाप्रत्यवगमात् । अव्यापी च न सर्वज्ञेयविषयः । संवृतिसत्यविषयश्च न परमार्थविषयः । खेदवांश्च प्रतिभानपर्यादानात् । महायानं तु न निश्रितं यावदखेदवत् । शतसाहस्रिकाद्यनेकसूत्रोपदेशात् । अतो न तर्कस्य तद्विषयः ।
+mahayana_sutralankara,51,"anupāyatvāt śrāvakayāne na buddhatvaṃ prāptamityuktam, atha mahāyānaṃ kathamupāyo yukta ityupāyatvayoge ślokaḥ |","अनुपायत्वात् श्रावकयाने न बुद्धत्वं प्राप्तमित्युक्तम्, अथ महायानं कथमुपायो युक्त इत्युपायत्वयोगे श्लोकः ।"
+mahayana_sutralankara,52,audāryādapi gāmbhīryātparipāko 'vikalpanā |,औदार्यादपि गाम्भीर्यात्परिपाको ऽविकल्पना ।
+mahayana_sutralankara,53,deśanāto dvayasyāsmin sa copāyo niruttare,देशनातो द्वयस्यास्मिन् स चोपायो निरुत्तरे
+mahayana_sutralankara,54,"anena ślokena kiṃ darśayati | prabhāvaudāryadeśanayā sattvānāṃ paripākaḥ prabhāvādhimuktito ghaṭanāt | gāmbhīryadeśanayā avikalpanā, ata etasya dvayasyāsmin mahāyāne deśanā | sa copāyo niruttare jñāne, tābhyāṃ yathākramaṃ sattvānāṃ paripācanādātmanaśca buddhadharmaparipākāditi |","अनेन श्लोकेन किं दर्शयति । प्रभावौदार्यदेशनया सत्त्वानां परिपाकः प्रभावाधिमुक्तितो घटनात् । गाम्भीर्यदेशनया अविकल्पना, अत एतस्य द्वयस्यास्मिन् महायाने देशना । स चोपायो निरुत्तरे ज्ञाने, ताभ्यां यथाक्रमं सत्त्वानां परिपाचनादात्मनश्च बुद्धधर्मपरिपाकादिति ।"
+mahayana_sutralankara,55,ye punarasmāt trasanti tadarthamasthānatrāsādīnave kāraṇatvena ślokaḥ |,ये पुनरस्मात् त्रसन्ति तदर्थमस्थानत्रासादीनवे कारणत्वेन श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,56,tadasthānatrāso bhavati jagatāṃ dāhakaraṇo,तदस्थानत्रासो भवति जगतां दाहकरणो
+mahayana_sutralankara,57,mahāpuṇyaskandhaprasavakaraṇāddīrghasamayam |,महापुण्यस्कन्धप्रसवकरणाद्दीर्घसमयम् ।
+mahayana_sutralankara,58,agotro 'sanmitro 'kṛtamatirapūrvācittaśubha-,अगोत्रो ऽसन्मित्रो ऽकृतमतिरपूर्वाचित्तशुभ-
+mahayana_sutralankara,59,strasatyasmin dharme patati mahato 'rthādgat iha,स्त्रसत्यस्मिन् धर्मे पतति महतो ऽर्थाद्गत् इह
+mahayana_sutralankara,60,trāsāsthāne trāsastadasthānatrāsaḥ | dāhakaraṇo bhavatyapāyeṣu | kiṃ kāraṇam | mahataḥ apuṇyaskandhaprasavasya karaṇāt | kiyantaṃ kālamiti dīrghasamayam | evaṃ paścādādīnavaḥ | yena ca kāraṇena yāvantaṃ ca kālaṃ tat saṃdarśayati | kiṃ punaḥ kāraṇe tu satīti caturvidhaṃ trāsakāraṇaṃ darśayati | gotraṃ cāsya na bhavati sanmitraṃ vā avyutpannamatirvā bhavati mahāyānadharmatāyāṃ pūrvaṃ vānupacitaśubho bhavati | patati mahato 'rthāditi mahābodhisaṃbhārārthāt | aprāptaparihāṇito 'paramādīnavaṃ darśayati |,त्रासास्थाने त्रासस्तदस्थानत्रासः । दाहकरणो भवत्यपायेषु । किं कारणम् । महतः अपुण्यस्कन्धप्रसवस्य करणात् । कियन्तं कालमिति दीर्घसमयम् । एवं पश्चादादीनवः । येन च कारणेन यावन्तं च कालं तत् संदर्शयति । किं पुनः कारणे तु सतीति चतुर्विधं त्रासकारणं दर्शयति । गोत्रं चास्य न भवति सन्मित्रं वा अव्युत्पन्नमतिर्वा भवति महायानधर्मतायां पूर्वं वानुपचितशुभो भवति । पतति महतो ऽर्थादिति महाबोधिसंभारार्थात् । अप्राप्तपरिहाणितो ऽपरमादीनवं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,61,trāsakāraṇamuktamatrāsakāraṇaṃ vaktavyamityatrāsakāraṇatve ślokaḥ |,त्रासकारणमुक्तमत्रासकारणं वक्तव्यमित्यत्रासकारणत्वे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,62,tadanyānyābhāvātparamagahanatvādanugamāt,तदन्यान्याभावात्परमगहनत्वादनुगमात्
+mahayana_sutralankara,63,vicitrasyākhyānād dhruvakathanayogādvahumukhāt |,विचित्रस्याख्यानाद् ध्रुवकथनयोगाद्वहुमुखात् ।
+mahayana_sutralankara,64,yathākhyānaṃ nārthādbhagavati ca bhāvātigahanāt,यथाख्यानं नार्थाद्भगवति च भावातिगहनात्
+mahayana_sutralankara,65,na dharme 'smiṃstrāso bhavati viduṣāṃ yonivicayāt,न धर्मे ऽस्मिंस्त्रासो भवति विदुषां योनिविचयात्
+mahayana_sutralankara,66,"tadanyānyābhāvāditi tato 'nyasya mahāyānasyābhāvāt | atha śrāvakayānameva mahāyānaṃ syādanyasya śrāvakasya pratyekabuddhasya vābhāvaḥ syāt | sarva eva hi buddhā bhaveyuḥ | paramagahanatvācca | sarvajñajñānamārgasyānugamācca tulyakālapravṛttyā | vicitrasyākhyānāt | vicitraścātra saṃbhāramārga ākhyāyate na kevalaṃ śūnyataiva | tasmādabhiprāyikenānena bhavitavyamiti | dhruvakathanayogād, bahumukhādabhīkṣṇaṃ cātra śūnyatā kathyate bahumiśca paryāyaisteṣu teṣu sūtrānteṣu tasmādbhavitavyamatra mahatā prayojanena | anyathā hi satkṛtpratiṣedhamātrakṛtamabhabiṣyaditi | yathākhyānaṃ nārthāt na cāsya yathārutamartho 'smādapi trāso na yuktaḥ | bhagavati ca bhāvātigahanādatigahanaśca buddhānāṃ bhāvo durājñeyastasmānnāsmābhistadajñānāttrasitavyamiti | evaṃ yoniśaḥ pravicayādviduṣāṃ trāso na bhavati |","तदन्यान्याभावादिति ततो ऽन्यस्य महायानस्याभावात् । अथ श्रावकयानमेव महायानं स्यादन्यस्य श्रावकस्य प्रत्येकबुद्धस्य वाभावः स्यात् । सर्व एव हि बुद्धा भवेयुः । परमगहनत्वाच्च । सर्वज्ञज्ञानमार्गस्यानुगमाच्च तुल्यकालप्रवृत्त्या । विचित्रस्याख्यानात् । विचित्रश्चात्र संभारमार्ग आख्यायते न केवलं शून्यतैव । तस्मादभिप्रायिकेनानेन भवितव्यमिति । ध्रुवकथनयोगाद्, बहुमुखादभीक्ष्णं चात्र शून्यता कथ्यते बहुमिश्च पर्यायैस्तेषु तेषु सूत्रान्तेषु तस्माद्भवितव्यमत्र महता प्रयोजनेन । अन्यथा हि सत्कृत्प्रतिषेधमात्रकृतमभबिष्यदिति । यथाख्यानं नार्थात् न चास्य यथारुतमर्थो ऽस्मादपि त्रासो न युक्तः । भगवति च भावातिगहनादतिगहनश्च बुद्धानां भावो दुराज्ञेयस्तस्मान्नास्माभिस्तदज्ञानात्त्रसितव्यमिति । एवं योनिशः प्रविचयाद्विदुषां त्रासो न भवति ।"
+mahayana_sutralankara,67,dūrānupraviṣṭajñānagocaratve ślokaḥ |,दूरानुप्रविष्टज्ञानगोचरत्वे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,68,śrutaṃ niśrityādau prabhavati manaskāra iha yo,श्रुतं निश्रित्यादौ प्रभवति मनस्कार इह यो
+mahayana_sutralankara,69,manaskārājjñānaṃ prabhavati ca tattvārthaviṣayam |,मनस्काराज्ज्ञानं प्रभवति च तत्त्वार्थविषयम् ।
+mahayana_sutralankara,70,tato dharmaprāptiḥ prabhavati ca tasminmatirato,ततो धर्मप्राप्तिः प्रभवति च तस्मिन्मतिरतो
+mahayana_sutralankara,71,yadā pratyātmaṃ sā kathamasati tasminvyavasitiḥ,यदा प्रत्यात्मं सा कथमसति तस्मिन्व्यवसितिः
+mahayana_sutralankara,72,"śrutaṃ niśrityādau manaskāraḥ prabhavati yo yoniśa ityarthaḥ | yoniśo manaskārāttattvārthaviṣayaṃ jñānaṃ prabhavati lokottarā samyagdṛṣṭiḥ, tatastatphalasya dharmasya prāptiḥ, tatastasmin prāpte matirvimuktijñānaṃ prādurbhavati | evaṃ yadā pratyātmaṃ sā matirbhavati, kathamasati tasminneṣā vyavasitirniścayo bhavati naivedaṃ buddhavacanamitie |","श्रुतं निश्रित्यादौ मनस्कारः प्रभवति यो योनिश इत्यर्थः । योनिशो मनस्कारात्तत्त्वार्थविषयं ज्ञानं प्रभवति लोकोत्तरा सम्यग्दृष्टिः, ततस्तत्फलस्य धर्मस्य प्राप्तिः, ततस्तस्मिन् प्राप्ते मतिर्विमुक्तिज्ञानं प्रादुर्भवति । एवं यदा प्रत्यात्मं सा मतिर्भवति, कथमसति तस्मिन्नेषा व्यवसितिर्निश्चयो भवति नैवेदं बुद्धवचनमितिए ।"
+mahayana_sutralankara,73,atrāsapadasthānatve ślokaḥ |,अत्रासपदस्थानत्वे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,74,ahaṃ na boddhā na gabhīraboddhā buddhau gabhīraṃ kimatarkagamyam |,अहं न बोद्धा न गभीरबोद्धा बुद्धौ गभीरं किमतर्कगम्यम् ।
+mahayana_sutralankara,75,kasmād gabhīrārthavidāṃ ca mokṣa ityetaduttrāsapadaṃ na yuktam,कस्माद् गभीरार्थविदां च मोक्ष इत्येतदुत्त्रासपदं न युक्तम्
+mahayana_sutralankara,76,"yadi tāvadahamasya na boddhetyuttrāsapadam, tanna yuktam | atha buddho 'pi gambhī rasya padārthasya na boddhā sa kiṃ gabhīraṃ deśayiṣyatītyuttrāsapadam, tadayuktam | atha gambhīraṃ kasmādatarkagamyamityuttrāsapadam, tanna yuktam | atha kasmād gabhīrārthavidāmeva mokṣo na tārkikāṇāmityuttrāsapadam, tanna yuktam |","यदि तावदहमस्य न बोद्धेत्युत्त्रासपदम्, तन्न युक्तम् । अथ बुद्धो ऽपि गम्भी रस्य पदार्थस्य न बोद्धा स किं गभीरं देशयिष्यतीत्युत्त्रासपदम्, तदयुक्तम् । अथ गम्भीरं कस्मादतर्कगम्यमित्युत्त्रासपदम्, तन्न युक्तम् । अथ कस्माद् गभीरार्थविदामेव मोक्षो न तार्किकाणामित्युत्त्रासपदम्, तन्न युक्तम् ।"
+mahayana_sutralankara,77,anadhimuktita eva tatsidvau ślokaḥ |,अनधिमुक्तित एव तत्सिद्वौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,78,hīnādhimukteḥ sunihīnadhātorhī naiḥ sahāyaiḥ parivāritasya |,हीनाधिमुक्तेः सुनिहीनधातोर्ही नैः सहायैः परिवारितस्य ।
+mahayana_sutralankara,79,audāryagāmbhīryasudeśite 'smin dharme 'dhimuktiryadi nāsti siddham,औदार्यगाम्भीर्यसुदेशिते ऽस्मिन् धर्मे ऽधिमुक्तिर्यद��� नास्ति सिद्धम्
+mahayana_sutralankara,80,"yasya hīnā cādhikamuktiḥ, tataśca hīna eva dhātuḥ samudāgata ālayavijñānabhāvanā | hīnaireva sahāyaiḥ samānādhimuktidhātukairyaḥ parivāritastasyāsminnaudāryagāmbhīryasudeśite mahāyānadharme yadyadhimuktirnāsti, ata eva siddhamutkṛṣṭamidaṃ mahāyānamiti |","यस्य हीना चाधिकमुक्तिः, ततश्च हीन एव धातुः समुदागत आलयविज्ञानभावना । हीनैरेव सहायैः समानाधिमुक्तिधातुकैर्यः परिवारितस्तस्यास्मिन्नौदार्यगाम्भीर्यसुदेशिते महायानधर्मे यद्यधिमुक्तिर्नास्ति, अत एव सिद्धमुत्कृष्टमिदं महायानमिति ।"
+mahayana_sutralankara,81,aśrutasūtrāntapratikṣepāyoge ślokaḥ |,अश्रुतसूत्रान्तप्रतिक्षेपायोगे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,82,śrutānusāreṇa hi buddhimattāṃ labdhvāśrute yaḥ prakarotyavajñām |,श्रुतानुसारेण हि बुद्धिमत्तां लब्ध्वाश्रुते यः प्रकरोत्यवज्ञाम् ।
+mahayana_sutralankara,83,śrute vicitre sati cāprameye śiṣṭe kuto niścayameti mūḍhaḥ,श्रुते विचित्रे सति चाप्रमेये शिष्टे कुतो निश्चयमेति मूढः
+mahayana_sutralankara,84,kāmaṃ tāvadadhimuktirna syādaśrutānāṃ tu sūtrāntānāmaviśeṣeṇa pratikṣepo na yuktaḥ | śrutānusāreṇaiva hi buddhimattvaṃ labdhvā yaḥ śruta evāvajñāṃ karoti mūḍhaḥ sa satyevāvaśiṣṭe śrute vicitre cāprameye ca kutaḥ kāraṇānniścayameti na tadbuddhavacanamiti | na hi tasya śrutādanyabdalamasti tasmādaśrutvā pratikṣepo na yuktaḥ |,कामं तावदधिमुक्तिर्न स्यादश्रुतानां तु सूत्रान्तानामविशेषेण प्रतिक्षेपो न युक्तः । श्रुतानुसारेणैव हि बुद्धिमत्त्वं लब्ध्वा यः श्रुत एवावज्ञां करोति मूढः स सत्येवावशिष्टे श्रुते विचित्रे चाप्रमेये च कुतः कारणान्निश्चयमेति न तद्बुद्धवचनमिति । न हि तस्य श्रुतादन्यब्दलमस्ति तस्मादश्रुत्वा प्रतिक्षेपो न युक्तः ।
+mahayana_sutralankara,85,yadapi ca śrutaṃ tadyoniśo manasi kartavyaṃ nāyoniśa ityayoniśomanasikārādīnave ślokaḥ |,यदपि च श्रुतं तद्योनिशो मनसि कर्तव्यं नायोनिश इत्ययोनिशोमनसिकारादीनवे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,86,yathārute 'rthe parikalpyamāne svapratyayo hānimupaiti buddheḥ |,यथारुते ऽर्थे परिकल्प्यमाने स्वप्रत्ययो हानिमुपैति बुद्धेः ।
+mahayana_sutralankara,87,svākhyātatāṃ ca kṣipati kṣatiṃ ca prāpnoti dharme pratighāvatīva,स्वाख्याततां च क्षिपति क्षतिं च प्राप्नोति धर्मे प्रतिघावतीव
+mahayana_sutralankara,88,"svapratyaya iti svayaṃdṛṣṭiparāmarśako, na vijñānāmantikādarthaparyeṣī | hānimupaiti buddheriti yathābhūtajñānādaprāptiparihānitaḥ | dharmasya ca svākhyātatāṃ pratikṣipati tannidānaṃ cāpuṇyaprabhāvāt kṣatiṃ prāpnoti | dharme ca pratighātamāvaraṇaṃ ca dharmavyasanasaṃvartanīyaṃ karmetyayamatrādīnavaḥ |","स्वप्रत्यय इति स्वयंदृष्टिपरामर्शको, न विज्ञानामन्तिकादर्थपर्येषी । हानिमुपैति बुद्धेरिति यथाभूतज्ञानादप्राप्तिपरिहानितः । धर्मस्य च स्वाख्याततां प्रतिक्षिपति तन्निदानं चापुण्यप्रभावात् क्षतिं प्राप्नोति । धर्मे च प्रतिघातमावरणं च धर्मव्यसनसंवर्तनीयं कर्मेत्ययमत्रादीनवः ।"
+mahayana_sutralankara,89,ayathāvataścārthamavijānato 'pi pratighāto na yukta iti pratighātāyoge ślokaḥ |,अयथावतश्चार्थमविजानतो ऽपि प्रतिघातो न युक्त इति प्रतिघातायोगे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,90,manaḥ pradoṣaḥ prakṛtipraduṣṭo hyayuktarūpaḥ |,मनः प्रदोषः प्रकृतिप्रदुष्टो ह्ययुक्तरूपः ।
+mahayana_sutralankara,91,prāgeva saṃdehagatasya dharme tasmādupekṣaiva varaṃ hyadoṣā,प्रागेव संदेहगतस्य धर्मे तस्मादुपेक्षैव वरं ह्यदोषा
+mahayana_sutralankara,92,prakṛtipraduṣṭa iti prakṛtisāvadyaḥ | tasmādupekṣaiva varam | kasmāt | sā hyadoṣā | pratighātastu sadoṣaḥ |,प्रकृतिप्रदुष्ट इति प्रकृतिसावद्यः । तस्मादुपेक्षैव वरम् । कस्मात् । सा ह्यदोषा । प्रतिघातस्तु सदोषः ।
+mahayana_sutralankara,93,| mahāyānasūtrālaṃkāre mahāyānasiddhyadhikāraḥ prathamaḥ,। महायानसूत्रालंकारे महायानसिद्ध्यधिकारः प्रथमः
+mahayana_sutralankara,94,dvitīyo 'dhikāraḥ,द्वितीयो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,95,śaraṇagamanaviśeṣasaṃgrahaślokaḥ |,शरणगमनविशेषसंग्रहश्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,96,ratnāni yo hi śaraṇapragato 'tra yāne jñeyaḥ sa eva paramaḥ śaraṇa gatānām |,रत्नानि यो हि शरणप्रगतो ऽत्र याने ज्ञेयः स एव परमः शरण गतानाम् ।
+mahayana_sutralankara,97,sarvatragābhyupagamādhigamābhibhūtibhedaiścaturvidhamayārthaviśeṣaṇena,सर्वत्रगाभ्युपगमाधिगमाभिभूतिभेदैश्चतुर्विधमयार्थविशेषणेन
+mahayana_sutralankara,98,sa eva paramaḥ śaraṇaṃ gatānāmiti | kena kāraṇena | caturvidhasvabhāvārthaviśeṣaṇena | caturvidho 'rthaḥ sarvatragābhyupagamādhigamābhibhūtibhedato veditavyaḥ | sarvatragārthaḥ | abhyupagamārthaḥ | adhigamārthaḥ | abhibhavārthaḥ | te punaruttaratra nirdekṣyante |,स एव परमः शरणं गतानामिति । केन कारणेन । चतुर्विधस्वभावार्थविशेषणेन । चतुर्विधो ऽर्थः सर्वत्रगाभ्युपगमाधिगमाभिभूतिभेदतो वेदितव्यः । सर्वत्रगार्थः । अभ्युपगमार्थः । अधिगमार्थः । अभिभवार्थः । ते पुनरुत्तरत्र निर्देक्ष्यन्ते ।
+mahayana_sutralankara,99,tathāpyatra śaraṇapragatānāṃ bahuduṣkarakāryatvāt kecinnotsahante | ślokaḥ |,तथाप्यत्र शरणप्रगतानां बहुदुष्करकार्यत्वात् केचिन्नोत्सहन्ते । श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,100,yasmādādau duṣkara eṣa vyavasāyo duḥsādho 'sau naikasahasrairapi kalpaiḥ |,यस्मादादौ दुष्कर एष व्यवसायो दुःसाधो ऽसौ नैकसहस्रैरपि कल्पैः ।
+mahayana_sutralankara,101,siddho yasmātsattvahitādhānamahārthastasmādagre yāna ihāgraśaraṇārthaḥ,सिद्धो यस्मात्सत्त्वहिताधानमहार्थस्तस्मादग्रे यान इहाग्रशरणार्थः
+mahayana_sutralankara,102,etena tasya śaraṇagamanavyavasāyasya praṇidhānapratipattiviśeṣābhyāṃ yaśohetutvaṃ darśayati | phalaprāptiviśeṣeṇa mahārthatvam |,एतेन तस्य शरणगमनव्यवसायस्य प्रणिधानप्रतिपत्तिविशेषाभ्यां यशोहेतुत्वं दर्शयति । फलप्राप्तिविशेषेण महार्थत्वम् ।
+mahayana_sutralankara,103,pūrvādhikṛte sarvatragārthe ślokaḥ |,पूर्वाधिकृते सर्वत्रगार्थे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,104,sarvān sattvāṃstārayituṃ yaḥ pratipanno,सर्वान् सत्त्वांस्तारयितुं यः प्रतिपन्नो
+mahayana_sutralankara,105,yāne jñāne sarvagate kauśalyayuktaḥ |,याने ज्ञाने सर्वगते कौशल्ययुक्तः ।
+mahayana_sutralankara,106,yo nirvāṇe saṃsaraṇe 'pyekaraso 'sau,यो निर्वाणे संसरणे ऽप्येकरसो ऽसौ
+mahayana_sutralankara,107,jñeyo dhīmāneṣa hi sarvatraga evam,ज्ञेयो धीमानेष हि सर्वत्रग एवम्
+mahayana_sutralankara,108,etena caturvidhaṃ sarvatragārthaṃ...........................,एतेन चतुर्विधं सर्वत्रगार्थं...........................
+mahayana_sutralankara,109,asāṃketikaṃ dharmatāaprātilambhikaṃ ceti prabhedalakṣaṇā pravṛttiraudārikasūkṣmaprabhedena |,असांकेतिकं धर्मताअप्रातिलम्भिकं चेति प्रभेदलक्षणा प्रवृत्तिरौदारिकसूक्ष्मप्रभेदेन ।
+mahayana_sutralankara,110,śaraṇapratipattiviśeṣaṇe ślokaḥ |,शरणप्रतिपत्तिविशेषणे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,111,śaraṇagatimimāṃ gato mahārthāṃ guṇagaṇavṛddhimupaiti so 'prameyām |,शरणगतिमिमां गतो महार्थां गुणगणवृद्धिमुपैति सो ऽप्रमेयाम् ।
+mahayana_sutralankara,112,sphurati jagadidaṃ kṛpāśayena prathayati cāpratimaṃ mahādharmam,स्फुरति जगदिदं कृपाशयेन प्रथयति चाप्रतिमं महाधर्मम्
+mahayana_sutralankara,113,atra śaraṇagamanasthāṃ mahārthatāṃ svaparārthapratipattibhyāṃ darśayati | svārthapratipattiḥ punarbahuprakārāprameyaguṇavṛddhyā | aprameyatvaṃ tarkasaṃkhyākālāprameyatayā veditavyam | na hi sā guṇavṛddhistarkeṇa prameyā na saṃkhyayā na kālenātyantikatvāt | parārthapratipattirāśayataśca karuṇāsphuraṇena prayogataśca mahāyānadharmaprathanena | mahāyānaṃ hi mahāryadṛśāṃ dharmaḥ |,अत्र शरणगमनस्थां महार्थतां स्वपरार्थप्रतिपत्तिभ्यां दर्शयति । स्वार्थप्रतिपत्तिः पुनर्बहुप्रकाराप्रमेयगुणवृद्ध्या । अप्रमेयत्वं तर्कसंख्याकालाप्रमेयतया वेदितव्यम् । न हि सा गुणवृद्धिस्तर्केण प्रमेया न संख्यया न कालेनात्यन्तिकत्वात् । परार्थप्रतिपत्तिराशयतश्च करुणास्फुरणेन प्रयोगतश्च महायानधर्मप्रथनेन । महायानं हि महार्यदृशां धर्मः ।
+mahayana_sutralankara,114,mahāyānasūtrālaṃkāre śaraṇagamanādhikāro dvitīyaḥ,महायानसूत्रालंकारे शरणगमनाधिकारो द्वितीयः
+mahayana_sutralankara,115,tṛtīyo 'dhikāraḥ,तृतीयो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,116,gotraprabhedasaṃgrahaślokaḥ,गोत्रप्रभेदसंग्रहश्लोकः
+mahayana_sutralankara,117,sattvāgratvaṃ svabhāvaśca liṅgaṃ gotraprabhedatā |,सत्त्वाग्रत्वं स्वभावश्च लिङ्गं गोत्रप्रभेदता ।
+mahayana_sutralankara,118,ādīnavo 'nuśaṃsaśca dvidhaupamyaṃ caturvidhā,आदीनवो ऽनुशंसश्च द्विधौपम्यं चतुर्विधा
+mahayana_sutralankara,119,anena gotrasyāstitvamagratvaṃ svabhāvo liṅgaṃ bheda ādīnapravo 'nuśaṃso dvidhaupamyaṃ cetyeṣa prabhedaḥ saṃgṛhītaḥ | ete ca prabhedāḥ pratyekaṃ caturvidhāḥ |,अनेन गोत्रस्यास्तित्वमग्रत्वं स्वभावो लिङ्गं भेद आदीनप्रवो ऽनुशंसो द्विधौपम्यं चेत्येष प्रभेदः संगृहीतः । एते च प्रभेदाः प्रत्येकं चतुर्विधाः ।
+mahayana_sutralankara,120,anena gotrāstitvavibhāge ślokaḥ |,अनेन गोत्रास्तित्वविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,121,dhātūnāmadhimukteśca pratipatteśca bhedataḥ |,धातूनामधिमुक्तेश्च प्रतिपत्तेश्च भेदतः ।
+mahayana_sutralankara,122,phalabhedopalabdheśca gotrāstitvaṃ nirūpyate,फलभेदोपलब्धेश्च गोत्रास्तित्वं निरूप्यते
+mahayana_sutralankara,123,nānādhātukatvātsattvānāmaparimāṇo dhātuprabhedo yathoktamakṣarāśisūtre | tasmādevaṃjātīyako 'pi dhātubhedaḥ pratyetavyaḥ iti | asti yānatraye gotrabhedaḥ | adhimuktibhedo 'pi sattvānāmupalabhyate | prathamata eva kasyacit kvacideva yāne 'dhimuktirbhavati | so 'ntareṇa gotrabhedaṃ na syāt | utpāditāyāmapi ca pratyayavaśenādhimuktau pratipattibheda upalabhyate kaścinnirboḍhā bhavati kaścinneti so 'ntareṇa gotraprabhedaṃ na syāt | phalabhedaścopalabhyate hīnamadhyaviśiṣṭā bodhayaḥ | so 'ntareṇa gotrabhedaṃ na syāt bījānurūpatvāt phalasya |,नानाधातुकत्वात्सत्त्वानामपरिमाणो धातुप्रभेदो यथोक्तमक्षराशिसूत्रे । तस्मादेवंजातीयको ऽपि धातुभेदः प्रत्येतव्यः इति । अस्ति यानत्रये गोत्रभेदः । अधिमुक्तिभेदो ऽपि सत्त्वानामुपलभ्यते । प्रथमत एव कस्यचित् क्वचिदेव याने ऽधिमुक्तिर्भवति । सो ऽन्तरेण गोत्रभेदं न स्यात् । उत्पादितायामपि च प्रत्ययवशेनाधिमुक्तौ प्रतिपत्तिभेद उपलभ्यते कश्चिन्निर्बोढा भवति कश्चिन्नेति सो ऽन्तरेण गोत्रप्रभेदं न स्यात् । फलभेदश्चोपलभ्यते हीनमध्यविशिष्टा बोधयः । सो ऽन्तरेण गोत्रभेदं न स्यात् बीजानुरूपत्वात् फलस्य ।
+mahayana_sutralankara,124,agratvavibhāge ślokaḥ |,अग्रत्वविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,125,udagratve 'tha sarvatve mahārthatve 'kṣayāya ca |,उदग्रत्वे ऽथ सर्वत्वे महार्थत्वे ऽक्षयाय च ।
+mahayana_sutralankara,126,śubhasya tannimittatvāt gotragratvaṃ vidhīyate,शुभस्य तन्निमित्तत्वात् गोत्रग्रत्वं विधीयते
+mahayana_sutralankara,127,"atra gotrasya caturvidhena nimittatvenāgratvaṃ darśayati | taddhi gotraṃ kuśalamūlānāmudagratve nimittaṃ, sarvatve, mahārthatve, akṣayatve ca | na hi śrāvakāṇāṃ tathodagrāṇi kuśalamūlāni, na ca sarvāṇi santi, balavaiśāradyādyabhāvāt | na ca mahārthānyaparārthatvāt | na cākṣayāṇyanupadhiśeṣanirvāṇāvasānatvāt |","अत्र गोत्रस्य चतुर्विधेन निमित्तत्वेनाग्रत्वं दर्शयति । तद्धि गोत्रं कुशलमूलानामुदग्रत्वे निमित्तं, सर्वत्वे, महार्थत्वे, अक्षयत्वे च । न हि श्रावकाणां तथोदग्राणि कुशलमूलानि, न च सर्वाणि सन्ति, बलवैशारद्याद्यभावात् । न च महार्थान्यपरार्थत्वात् । न चाक्षयाण्यनुपधिशेषनिर्वाणावसानत्वात् ।"
+mahayana_sutralankara,128,lakṣaṇavibhāge ślokaḥ |,लक्षणविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,129,prakṛtyā paripuṣṭaṃ ca āśrayaścāśritaṃ ca tat |,प्रकृत्या परिपुष्टं च आश्रयश्चाश्रितं च तत् ।
+mahayana_sutralankara,130,sadasaccaiva vijñeyaṃ guṇottāraṇatārthataḥ,सदसच्चैव विज्ञेयं गुणोत्तारणतार्थतः
+mahayana_sutralankara,131,etena caturvidhaṃ gotraṃ darśayati | prakṛtisthaṃ samudānītamāśrayasvabhāvamāśritasvabhāvaṃ ca tadeva yathākramam | tatpunarhetubhāvena sat phalabhāvenāsat guṇottāraṇārthena gotraṃ veditavyaṃ guṇā uttarantyasmādudbhavantīti kṛtvā |,एतेन चतुर्विधं गोत्रं दर्शयति । प्रकृतिस्थं समुदानीतमाश्रयस्वभावमाश्रितस्वभावं च तदेव यथाक्रमम् । तत्पुनर्हेतुभावेन सत् फलभावेनासत् गुणोत्तारणार्थेन गोत्रं वेदितव्यं गुणा उत्तरन्त्यस्मादुद्भवन्तीति कृत्वा ।
+mahayana_sutralankara,132,liṅgavibhāge ślokaḥ |,लिङ्गविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,133,kāruṇyamadhimuktiśca kṣāntiścādiprayogataḥ |,कारुण्यमध���मुक्तिश्च क्षान्तिश्चादिप्रयोगतः ।
+mahayana_sutralankara,134,samācāraḥ śubhasyāpi gotraliṅgaṃ nirūpyate,समाचारः शुभस्यापि गोत्रलिङ्गं निरूप्यते
+mahayana_sutralankara,135,caturvidhaṃ liṅgaṃ bodhisattvagotre | ādiprayogata eva kāruṇyaṃ sattveṣu | adhimuktirmahāyānadharme | kṣāntirduṣkaracaryāyāṃ sahiṣṇutārthena | samācāraśca pāramitāmayasya kuśalasyeti |,चतुर्विधं लिङ्गं बोधिसत्त्वगोत्रे । आदिप्रयोगत एव कारुण्यं सत्त्वेषु । अधिमुक्तिर्महायानधर्मे । क्षान्तिर्दुष्करचर्यायां सहिष्णुतार्थेन । समाचारश्च पारमितामयस्य कुशलस्येति ।
+mahayana_sutralankara,136,prabhedavibhāge ślokaḥ |,प्रभेदविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,137,niyatāniyataṃ gotramahāryaṃ hāryameva ca |,नियतानियतं गोत्रमहार्यं हार्यमेव च ।
+mahayana_sutralankara,138,pratyayairgotrabhedo 'yaṃ samāsena caturvidhaḥ,प्रत्ययैर्गोत्रभेदो ऽयं समासेन चतुर्विधः
+mahayana_sutralankara,139,samāsena caturvidhaṃ gotraṃ niyatāniyataṃ tadeva yathākramaṃ pratyayairahāryaṃ hāryaṃ ceti |,समासेन चतुर्विधं गोत्रं नियतानियतं तदेव यथाक्रमं प्रत्ययैरहार्यं हार्यं चेति ।
+mahayana_sutralankara,140,ādīnavavibhāge ślokaḥ |,आदीनवविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,141,kleśābhyāsaḥ kumitratvaṃ vighātaḥ paratantratā |,क्लेशाभ्यासः कुमित्रत्वं विघातः परतन्त्रता ।
+mahayana_sutralankara,142,gotrasyādīnavo jñeyaḥ samāsena caturvidhaḥ,गोत्रस्यादीनवो ज्ञेयः समासेन चतुर्विधः
+mahayana_sutralankara,143,"bodhisattvagotre samāsena caturvidha ādīnavo yena gotrastho 'guṇeṣu pravartate | kleśabāhulyam, akalyāṇamitratā, upakaraṇavighātaḥ, pāratantryaṃ ca |","बोधिसत्त्वगोत्रे समासेन चतुर्विध आदीनवो येन गोत्रस्थो ऽगुणेषु प्रवर्तते । क्लेशबाहुल्यम्, अकल्याणमित्रता, उपकरणविघातः, पारतन्त्र्यं च ।"
+mahayana_sutralankara,144,anuśaṃsavibhāge ślokaḥ |,अनुशंसविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,145,cirādapāyagamanamāśumokṣaśca tatra ca |,चिरादपायगमनमाशुमोक्षश्च तत्र च ।
+mahayana_sutralankara,146,tanuduḥkhopasaṃvittiḥ sodvegā sattvapācanā,तनुदुःखोपसंवित्तिः सोद्वेगा सत्त्वपाचना
+mahayana_sutralankara,147,caturvidho bodhisattvasya gotre 'nuśaṃsaḥ | cireṇāpāyān gacchati | kṣipraṃ ca tebhyo mucyate | mṛdukaṃ ca duḥkhaṃ teṣūpapannaḥ pratisaṃvedayate | saṃvignacetāstadupapannāṃśca sattvānkaruṇāyamānaḥ paripācayati |,चतुर्विधो बोधिसत्त्वस्य गोत्रे ऽनुशंसः । चिरेणापायान् गच्छति । क्षिप्रं च तेभ्यो मुच्यते । मृदुकं च दुःखं तेषूपपन्नः प्रतिसंवेदयते । संविग्नचेतास्तदुपपन्नांश्च सत्त्वान्करुणायमानः परिपाचयति ।
+mahayana_sutralankara,148,mahāsuvarṇagotraupamye ślokaḥ |,महासुवर्णगोत्रौपम्ये श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,149,suvarṇagotravat jñeyamameyaśubhatāśrayaḥ |,सुवर्णगोत्रवत् ज्ञेयममेयशुभताश्रयः ।
+mahayana_sutralankara,150,jñānanirmalatāyogaprabhāvāṇāṃ ca niśrayaḥ,ज्ञाननिर्मलतायोगप्रभावाणां च निश्रयः
+mahayana_sutralankara,151,"mahāsuvarṇagotraṃ hi caturvidhasya suvarṇasyāśrayo bhavati | prabhūtasya, prabhāsvarasya, nirmalasya, karmaṇyasya ca | tatsādharmyeṇa bodhisattvagotramaprameyakuśalamūlāśrayaḥ | jñānāśrayaḥ | kleśanairmalyāprāptyāśrayaḥ | abhijñādiprabhāvāśrayaśca | tasmānmahāsuvarṇagotropamaṃ veditavyam |","महासुवर्णगोत्रं हि चतुर्विधस्य सुवर्णस्याश्रयो भवति । प्रभूतस्य, प्रभास्वरस्य, निर्मलस्य, कर्मण्यस्य च । तत्साधर्म्येण बोधिसत्त्वगोत्रमप्रमेयकुशलमूलाश्रयः । ज्ञानाश्रयः । क्लेशनैर्मल्याप्राप्त्याश्रयः । अभिज्ञादिप्रभावाश्रयश्च । तस्मान्महासुवर्णगोत्रोपमं वेदितव्यम् ।"
+mahayana_sutralankara,152,mahāratnagotraupamye ślokaḥ |,महारत्नगोत्रौपम्ये श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,153,suratnagotravajjñeyaṃ mahābodhinimittataḥ |,सुरत्नगोत्रवज्ज्ञेयं महाबोधिनिमित्ततः ।
+mahayana_sutralankara,154,mahājñānasamādhyāryamahāsattvārthaniśrayāt,महाज्ञानसमाध्यार्यमहासत्त्वार्थनिश्रयात्
+mahayana_sutralankara,155,"mahāratnagotraṃ hi caturvidharatnāśrayo bhavati | jātyasya varṇasaṃpannasya saṃsthānasaṃpannasya pramāṇasaṃpannasya ca | tadupamaṃ bodhisattvagotraṃ veditavyam, mahābodhinimittatvāt, mahājñānanimittatvāt, āryasamādhinimittatvāt, cittasya hi saṃsthitiḥ samādhiḥ, mahāsattvaparipākanimittatvācca bahusattvaparipācanāt |","महारत्नगोत्रं हि चतुर्विधरत्नाश्रयो भवति । जात्यस्य वर्णसंपन्नस्य संस्थानसंपन्नस्य प्रमाणसंपन्नस्य च । तदुपमं बोधिसत्त्वगोत्रं वेदितव्यम्, महाबोधिनिमित्तत्वात्, महाज्ञाननिमित्तत्वात्, आर्यसमाधिनिमित्तत्वात्, चित्तस्य हि संस्थितिः समाधिः, महासत्त्वपरिपाकनिमित्तत्वाच्च बहुसत्त्वपरिपाचनात् ।"
+mahayana_sutralankara,156,agotrasthavibhāge ślokaḥ |,अगोत्रस्थविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,157,aikāntiko duścarite 'sti kaścit kaścit samudghātitaśukladharmā |,ऐकान्तिको दुश्चरिते ऽस्ति कश्चित् कश्चित् समुद्घातितशुक्लधर्मा ।
+mahayana_sutralankara,158,amokṣabhāgīyaśubho 'sti kaścin nihīnaśuklo 'styapi hetuhīnaḥ,अमोक्षभागीयशुभो ऽस्ति कश्चिन् निहीनशुक्लो ऽस्त्यपि हेतुहीनः
+mahayana_sutralankara,159,"aparinirvāṇadharmaka etasminnagotrastho 'bhipretaḥ | sa ca samāsato dvividhaḥ | tatkālāparinirvāṇadharmā atyantaṃ ca | tatkālāparinirvāṇadharmā caturvidhaḥ | duścaritaikāntikaḥ, samucchinnakuśalamūlaḥ, amokṣabhāgīyakuśalamūlaḥ, hīnakuśalamūlaścāparipūrṇasaṃbhāraḥ | atyantāparinirvāṇadharmā tu hetuhino yasya parinirvāṇagotrameva nāsti |","अपरिनिर्वाणधर्मक एतस्मिन्नगोत्रस्थो ऽभिप्रेतः । स च समासतो द्विविधः । तत्कालापरिनिर्वाणधर्मा अत्यन्तं च । तत्कालापरिनिर्वाणधर्मा चतुर्विधः । दुश्चरितैकान्तिकः, समुच्छिन्नकुशलमूलः, अमोक्षभागीयकुशलमूलः, हीनकुशलमूलश्चापरिपूर्णसंभारः । अत्यन्तापरिनिर्वाणधर्मा तु हेतुहिनो यस्य परिनिर्वाणगोत्रमेव नास्ति ।"
+mahayana_sutralankara,160,prakṛtiparipuṣṭagotramāhātmye ślokaḥ |,प्रकृतिपरिपुष्टगोत्रमाहात्म्ये श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,161,gāmbhīryaudāryavāde parahitakaraṇāyodite dīrghadharme,गाम्भीर्यौदार्यवादे परहितकरणायोदिते दीर्घधर्मे
+mahayana_sutralankara,162,ajñātvaivādhimuktirbhavati suvipulā saṃprapattikṣamā ca |,अज्ञात्वैवाधिमुक्तिर्भवति सुविपुला संप्रपत्तिक्षमा च ।
+mahayana_sutralankara,163,saṃpattiścāvasāne dvayagataparamā yadbhavatyeva teṣāṃ,संपत्तिश्चावसाने द्वयगतपरमा यद्भवत्येव तेषां
+mahayana_sutralankara,164,tajjñeyaṃ bodhisattvaprakṛtiguṇavatastatprapuṣṭācca gotrāt,तज्ज्ञेयं बोधिसत्त्वप्रकृतिगुणवतस्तत्प्रपुष्टाच्च गोत्रात्
+mahayana_sutralankara,165,"yadgābhīryodāryavādini parahitakriyārthamukte vistīrṇe mahāyānadharme gāmbhīryaudāryārthamajñātvaivādhimuktirvipulā bhavati, pratipattau cotsāhaḥ saṃpattiścāvasāne mahābodhirdvayagatāyāḥ (msa_bagchi 14) saṃpatteḥ paramā, tatprakṛtyā guṇavataḥ paripuṣṭasya ca bodhisattvagotrasya māhātmyaṃ veditavyam | dvayagatā iti dvaye laukikāḥ śrāvakāśca | parameti viśiṣṭā |","यद्गाभीर्योदार्यवादिनि परहितक्रियार्थमुक्ते विस्तीर्णे महायानधर्मे गाम्भीर्यौदार्यार्थमज्ञात्वैवाधिमुक्तिर्विपुला भवति, प्रतिपत्तौ चोत्साहः संपत्तिश्चावसाने महाबोधिर्द्वयगतायाः (म्स_बग्छि १४) संपत्तेः परमा, तत्प्रकृत्या गुणवतः परिपुष्टस्य च बोधिसत्त्वगोत्रस्य माहात्म्यं वेदितव्यम् । द्वयगता इति द्वये लौकिकाः श्रावकाश्च । परमेति विशिष्टा ।"
+mahayana_sutralankara,166,phalato gotraviśeṣaṇe ślokaḥ |,फलतो गोत्रविशेषणे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,167,suvipulaguṇabodhivṛkṣavṛddhyai ghanasukhaduḥkhaśamopalabdhaye ca |,सुविपुलगुणबोधिवृक्षवृद्ध्यै घनसुखदुःखशमोपलब्धये च ।
+mahayana_sutralankara,168,svaparahitasukhakriyā phalatvād bhavati samudagragotrametat,स्वपरहितसुखक्रिया फलत्वाद् भवति समुदग्रगोत्रमेतत्
+mahayana_sutralankara,169,svaparahitaphalasya bodhivṛkṣasya praśastamūlatvamanena bodhisattvagotraṃ saṃdarśitam |,स्वपरहितफलस्य बोधिवृक्षस्य प्रशस्तमूलत्वमनेन बोधिसत्त्वगोत्रं संदर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,170,mahāyānasūtrālaṃkāre gotrādhikārastṛtīyaḥ,महायानसूत्रालंकारे गोत्राधिकारस्तृतीयः
+mahayana_sutralankara,171,caturtho 'dhikāraḥ,चतुर्थो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,172,cittotpādalakṣaṇe ślokaḥ |,चित्तोत्पादलक्षणे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,173,mahotsāhā mahārambhā mahārthātha mahodayā |,महोत्साहा महारम्भा महार्थाथ महोदया ।
+mahayana_sutralankara,174,cetanā bodhisattvānāṃ dvayārthā cittasaṃbhavaḥ,चेतना बोधिसत्त्वानां द्वयार्था चित्तसंभवः
+mahayana_sutralankara,175,"mahotsāhā saṃnāhavīryeṇa gambhīraduṣkaradīrghakālapratipakṣotsatsahanāt | mahārambhā yathāsaṃnāhaprayogavīryeṇa | mahārthā ātmaparahitādhikārāt | mahodayā mahābodhisamudāgamatvāt | so 'yaṃ trividho guṇaḥ paridīpitaḥ, puruṣakāraguṇo dvābhyāṃ padābhyāmarthakriyāguṇaḥ phalaparigrahaguṇaśca dvābhyām | dvayārthā mahābodhisattvārthakriyālambanatvāt | iti triguṇā dvayālambanā ca catenā cittotpāda ityucyate |","महोत्साहा संनाहवीर्येण गम्भीरदुष्करदीर्घकालप्रतिपक्षोत्सत्सहनात् । महारम्भा यथासंनाहप्रयोगवीर्येण । महार्था आत्मपरहिताधिकारात् । महोदया महाबोधिसमुदागमत्वात् । सो ऽयं त्रिविधो गुणः परिदीपितः, पुरुषकारगुणो द्वाभ्यां पदाभ्यामर्थक्रियागुणः फलपरिग्रहगुणश्च द्वाभ्याम् । द्वयार्था महाबोधिसत्त्वार्थक्रियालम्बनत्वात् । इति त्रिगुणा द्वयालम्बना च चतेना चित्तोत्पाद इत्युच्यते ।"
+mahayana_sutralankara,176,cittotpādaprabhede ślokaḥ |,चित्तोत्पादप्रभेदे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,177,cittotpādo 'dhimokṣo 'sau śuddhādhyāśayiko 'paraḥ |,चित्तोत्पादो ऽधिमोक्षो ऽसौ शुद्धाध्याशयिको ऽपरः ।
+mahayana_sutralankara,178,vaipākyo bhūmiṣu matastathāvaraṇavarjitaḥ,वैपाक्यो भूमिषु मतस्तथावरणवर्जितः
+mahayana_sutralankara,179,caturvidho bodhisattvānāṃ cittotpādaḥ | ādhimokṣiko 'dhimukticaryābhūmau | śuddhādhyāśayikaḥ saptasu bhūmiṣu | vaipākiko 'ṣṭamyādiṣu | anāvaraṇiko buddhabhūmau |,चतुर्विधो बोधिसत्त्वानां चित्तोत्पादः । आधिमोक्षिको ऽधिमुक्तिचर्याभूमौ । शुद्धाध्याशयिकः सप्तसु भूमिषु । वैपाकिको ऽष्टम्यादिषु । अनावरणिको बुद्धभूमौ ।
+mahayana_sutralankara,180,cittotpādaviniścaye cattvāraḥ ślokāḥ |,चित्तोत्पादविनिश्चये चत्त्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,181,karuṇāmūla iṣṭo 'sau sadāsattvahitāśayaḥ |,करुणामूल इष्टो ऽसौ सदासत्त्वहिताशयः ।
+mahayana_sutralankara,182,dharmādhimokṣastajjñānaparyeṣṭyālambanastathā,धर्माधिमोक्षस्तज्ज्ञानपर्येष्ट्यालम्बनस्तथा
+mahayana_sutralankara,183,uttaracchandayāno 'sau pratiṣṭhāśīlasaṃvṛtiḥ |,उत्तरच्छन्दयानो ऽसौ प्रतिष्ठाशीलसंवृतिः ।
+mahayana_sutralankara,184,utthāpanā vipakṣasya paripantho 'dhivāsanā,उत्थापना विपक्षस्य परिपन्थो ऽधिवासना
+mahayana_sutralankara,185,śubhavṛddhyanusaṃso 'sau puṇyajñānamayaḥ sa hi |,शुभवृद्ध्यनुसंसो ऽसौ पुण्यज्ञानमयः स हि ।
+mahayana_sutralankara,186,sadāpāramitāyoganiryāṇaśca sa kathyate,सदापारमितायोगनिर्याणश्च स कथ्यते
+mahayana_sutralankara,187,bhūmiparyavasāno 'sau pratisvaṃ tatprayogataḥ |,भूमिपर्यवसानो ऽसौ प्रतिस्वं तत्प्रयोगतः ।
+mahayana_sutralankara,188,vijñeyo bodhisattvānāṃ cittotpādaviniścayaḥ,विज्ञेयो बोधिसत्त्वानां चित्तोत्पादविनिश्चयः
+mahayana_sutralankara,189,tathāyaṃ viniścayaḥ | kiṃmūla eṣa catuvirdho bodhisattvānāṃ cittotpādaḥ kimāśayaḥ kimadhimokṣaḥ kimālambanaḥ kiṃyānaḥ kiṃpratiṣṭhaḥ kimādīnavaḥ kimanuśaṃsaḥ kiṃniryāṇaḥ (msa_bagchi 16) kiṃparyavasāna iti | āha | karuṇāmūlaḥ | sadāsattvahitāśayaḥ | mahāyānadharmādhimokṣaḥ | tajjñānaparyeṣṭyākāreṇa tajjñānālambanāt | uttarottaracchandayānaḥ | bodhisattvaśīlasaṃvarapratiṣṭhaḥ | paripantha ādīnavaḥ | kaḥ punastatparipantho vipakṣasyānyayānacittasyotthāpanādhivāsanā vā | puṇyajñānamayakuśaladharmavṛddhyanuśaṃsaḥ | sadāpāramitābhyāsaniryāṇaḥ | bhūmiparyavasānaśca pratisvaṃ bhūmiprayogāt | yasyāṃ bhūmau yaḥ prayuktastasya tadbhūmiparyavasānaḥ |,तथायं विनिश्चयः । किंमूल एष चतुविर्धो बोधिसत्त्वानां चित्तोत्पादः किमाशयः किमधिमोक्षः किमालम्बनः किंयानः किंप्रतिष्ठः किमादीनवः किमनुशंसः किंनिर्याणः (म्स_बग्छि १६) किंपर्यवसान इति । आह । करुणामूलः । सदासत्त्वहिताशयः । महायानधर्माधिमोक्षः । तज्ज्ञानपर्येष्ट्याकारेण तज्ज्ञानालम्बनात् । उत्तरोत्तरच्छन्दयानः । बोधिसत्त्वशीलसंवरप्रतिष्ठः । परिपन्थ आदीनवः । कः पुनस्तत्परिपन्थो विपक्षस्यान्ययानचित्तस्योत्थापनाधिवासना वा । पुण्यज्ञानमयकुशलधर्मवृद्ध्यनुशंसः । सदापारमिताभ्यासनिर्याणः । भूमिपर्यवसानश्च प्रतिस्वं भूमिप्रयोगात् । यस्यां भूमौ यः प्रयुक्तस्तस्य तद्भूमिपर्यवसानः ।
+mahayana_sutralankara,190,samādānasāṃketikacittotpāde ślokaḥ |,समादानसांकेतिकचित्तोत्पादे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,191,mitrabalād hetubalānmūlabalācchrū tabalācchubhābhyāsāt |,मित्रबलाद् हेतुबलान्मूलबलाच्छ्रू तबलाच्छुभाभ्यासात् ।
+mahayana_sutralankara,192,adṛḍhadṛḍhodaya uktaścittotpādaḥ parākhyānāt,अदृढदृढोदय उक्तश्चित्तोत्पादः पराख्यानात्
+mahayana_sutralankara,193,yo hi parākhyānāccittotpādaḥ paravijñāpanātsa ucyate samādānasāṃketikaḥ | sa punarmitrabalādvā bhavati kalyāṇamitrānurodhāt | hetubalādvā gotrasāmarthyāt | kuśalamūladvātītapuṣṭitaḥ | śrutabalādvā tatra tatra dharmaparyāye bhāṣyamāṇe bahūnāṃ bodhicittotpādāt | śubhābhyāsādvā dṛṣṭa iva dharme satataśravaṇodgrahaṇadhāraṇādibhiḥ | sa punarmitrabalādadṛḍhodayo veditavyaḥ | hetvādibalād dṛḍhodayaḥ |,यो हि पराख्यानाच्चित्तोत्पादः परविज्ञापनात्स उच्यते समादानसांकेतिकः । स पुनर्मित्रबलाद्वा भवति कल्याणमित्रानुरोधात् । हेतुबलाद्वा गोत्रसामर्थ्यात् । कुशलमूलद्वातीतपुष्टितः । श्रुतबलाद्वा तत्र तत्र धर्मपर्याये भाष्यमाणे बहूनां बोधिचित्तोत्पादात् । शुभाभ्यासाद्वा दृष्ट इव धर्मे सततश्रवणोद्ग्रहणधारणादिभिः । स पुनर्मित्रबलाददृढोदयो वेदितव्यः । हेत्वादिबलाद् दृढोदयः ।
+mahayana_sutralankara,194,pāramārthikacittotpāde sapta ślokāḥ |,पारमार्थिकचित्तोत्पादे सप्त श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,195,sūpāsitasaṃbuddhe susaṃbhūtajñānapuṇyasaṃbhāre |,सूपासितसंबुद्धे सुसंभूतज्ञानपुण्यसंभारे ।
+mahayana_sutralankara,196,dharmeṣu nirvikalpajñānaprasavātparamatāsya,धर्मेषु निर्विकल्पज्ञानप्रसवात्परमतास्य
+mahayana_sutralankara,197,dharmeṣu ca sattveṣu ca tatkṛtyeṣūttame ca buddhatve |,धर्मेषु च सत्त्वेषु च तत्कृत्येषूत्तमे च बुद्धत्वे ।
+mahayana_sutralankara,198,samacittopālambhātprāmodyaviśiṣṭatā tasya,समचित्तोपालम्भात्प्रामोद्यविशिष्टता तस्य
+mahayana_sutralankara,199,janmaudāryaṃ tasminnutsāhaḥ śuddhirāśayasyāpi |,जन्मौदार्यं तस्मिन्नुत्साहः शुद्धिराशयस्यापि ।
+mahayana_sutralankara,200,kauśalyaṃ pariśiṣṭe niryāṇaṃ caiva vijñeyam,कौशल्यं परिशिष्टे निर्याणं चैव विज्ञेयम्
+mahayana_sutralankara,201,dharmādhimuktibījātpāramitāśreṣṭhamātṛto jātaḥ |,धर्माधिमुक्तिबीजात्पारमिताश्रेष्ठमातृतो जातः ।
+mahayana_sutralankara,202,dhyānamaye sukhagarbhe karuṇā saṃvardhikā dhātrī,ध्यानमये सुखगर्भे करुणा संवर्धिका धात्री
+mahayana_sutralankara,203,audāryaṃ vijñeyaṃ praṇidhānamahādaśābhinirhārāt |,औदार्यं विज्ञेयं प्रणिधानमहादशाभिनिर्हारात् ।
+mahayana_sutralankara,204,utsāho boddhavyo duṣkaradīrghādhikākhedāt,उत्साहो बोद्धव्यो दुष्करदीर्घाधिकाखेदात्
+mahayana_sutralankara,205,āsannabodhibodhāttadupāyajñānalābhataścāpi |,आसन्नबोधिबोधात्तदुपायज्ञानलाभतश्चापि ।
+mahayana_sutralankara,206,āśayaśuddhirjñeyā kauśalyaṃ tvanyabhūmigatam,आशयशुद्धिर्ज्ञेया कौशल्यं त्व��्यभूमिगतम्
+mahayana_sutralankara,207,niryāṇaṃ vijñeyaṃ yathāvyavasthānamanasikāreṇa |,निर्याणं विज्ञेयं यथाव्यवस्थानमनसिकारेण ।
+mahayana_sutralankara,208,tatkalpanatājñānādavikalpanayā ca tasyaiva,तत्कल्पनताज्ञानादविकल्पनया च तस्यैव
+mahayana_sutralankara,209,"prathamena ślokenopadeśapratipattyadhigamaviśeṣaiḥ pāramārthikatvaṃ cittotpādasya darśayati | sa ca pāramārthikaścittotpādaḥ pramuditāyāṃ bhūmāviti | prāmodyaviśiṣṭatāyāstatra kāraṇaṃ darśayati | tatra dharmeṣu samacittatā dharmanairātmyapratibodhāt | sattveṣu samacittatā ātmaparasamatopagamāt | sattvakṛtyeṣu samacittatā ātmana iva teṣāṃ duḥkhakṣayākāṅkṣaṇāt | buddhatve samacittatā taddharmadhātorātmanyabhedapratibodhāt | tasminneva ca pāramārthikacittotpāde ṣaḍarthā veditavyāḥ | janma audāryamutsāha āśayaśuddhiḥ pariśiṣṭakauśalyaṃ niryāṇaṃ ca | tatra janma bījamātṛgarbhadhātrīviśeṣādveditavyam | audāryaṃ daśamahāpraṇidhānābhinirhārāt | utsāho dīrghakālikaduṣkarākhedāt | āśayaśuddhirāsannabodhijñānāttadupāyajñānalābhācca | pariśiṣṭakauśalyamanyāsu bhūmiṣu kauśalyam | niryāṇaṃ yathāvyavasthānabhūmimanasikāreṇa | kathaṃ manasikāreṇa, tasya bhūmivyavasthānasya kalpanājñānātkalpanāmātrametaditi | tasyaiva ca kalpanājñānasyāvikalpanāt |","प्रथमेन श्लोकेनोपदेशप्रतिपत्त्यधिगमविशेषैः पारमार्थिकत्वं चित्तोत्पादस्य दर्शयति । स च पारमार्थिकश्चित्तोत्पादः प्रमुदितायां भूमाविति । प्रामोद्यविशिष्टतायास्तत्र कारणं दर्शयति । तत्र धर्मेषु समचित्तता धर्मनैरात्म्यप्रतिबोधात् । सत्त्वेषु समचित्तता आत्मपरसमतोपगमात् । सत्त्वकृत्येषु समचित्तता आत्मन इव तेषां दुःखक्षयाकाङ्क्षणात् । बुद्धत्वे समचित्तता तद्धर्मधातोरात्मन्यभेदप्रतिबोधात् । तस्मिन्नेव च पारमार्थिकचित्तोत्पादे षडर्था वेदितव्याः । जन्म औदार्यमुत्साह आशयशुद्धिः परिशिष्टकौशल्यं निर्याणं च । तत्र जन्म बीजमातृगर्भधात्रीविशेषाद्वेदितव्यम् । औदार्यं दशमहाप्रणिधानाभिनिर्हारात् । उत्साहो दीर्घकालिकदुष्कराखेदात् । आशयशुद्धिरासन्नबोधिज्ञानात्तदुपायज्ञानलाभाच्च । परिशिष्टकौशल्यमन्यासु भूमिषु कौशल्यम् । निर्याणं यथाव्यवस्थानभूमिमनसिकारेण । कथं मनसिकारेण, तस्य भूमिव्यवस्थानस्य कल्पनाज्ञानात्कल्पनामात्रमेतदिति । तस्यैव च कल्पनाज्ञानस्याविकल्पनात् ।"
+mahayana_sutralankara,210,aupamyamāhātmye ṣaṭ ślokāḥ |,औपम्यमाहात्म्ये षट् श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,211,pṛthivīsama utpādaḥ kalyāṇasuvarṇasaṃnibhaścānyaḥ |,पृथिवीसम उत्पादः कल्याणसुवर्णसंनिभश्चान्यः ।
+mahayana_sutralankara,212,śuklanavacandrasadṛśo bahniprakhyo 'parocchrāyaḥ,शुक्लनवचन्द्रसदृशो बह्निप्रख्यो ऽपरोच्छ्रायः
+mahayana_sutralankara,213,bhūyo mahānidhānavadanyo ratnākaro yathaivānyaḥ |,भूयो महानिधानवदन्यो रत्नाकरो यथैवान्यः ।
+mahayana_sutralankara,214,sāgarasadṛśo jñeyo vajraprakhyo 'calendranibhaḥ,सागरसदृशो ज्ञेयो वज्रप्रख्यो ऽचलेन्द्रनिभः
+mahayana_sutralankara,215,bhaiṣajyarājasadṛśo mahāsuhṛtsaṃnibho 'paro jñeyaḥ |,भैषज्यराजसदृशो महासुहृत्संनिभो ऽपरो ज्ञेयः ।
+mahayana_sutralankara,216,cintāmaṇiprakāśo dinakarasadṛśo 'paro jñeyaḥ,चिन्तामणिप्रकाशो दिनकरसदृशो ऽपरो ज्ञेयः
+mahayana_sutralankara,217,gandharvamadhuraghoṣavadanyo rājopamo 'paro jñeyaḥ |,गन्धर्वमधुरघोषवदन्यो राजोपमो ऽपरो ज्ञेयः ।
+mahayana_sutralankara,218,koṣṭhāgāraprakhyo mahāpathasamastathaivānyaḥ,कोष्ठागारप्रख्यो महापथसमस्तथैवान्यः
+mahayana_sutralankara,219,yānasamo vijñeyo gandharvasamaśca vetasagaprabhavaḥ |,यानसमो विज्ञेयो गन्धर्वसमश्च वेतसगप्रभवः ।
+mahayana_sutralankara,220,ānandaśabdasadṛśo mahānadīśrotasadṛśaśca,आनन्दशब्दसदृशो महानदीश्रोतसदृशश्च
+mahayana_sutralankara,221,meghasadṛśaśca kathitaścittotpādo jinātmajānāṃ hi |,मेघसदृशश्च कथितश्चित्तोत्पादो जिनात्मजानां हि ।
+mahayana_sutralankara,222,tasmāttathā guṇāḍhyaṃ cittaṃ muditaiḥ samutpādyam,तस्मात्तथा गुणाढ्यं चित्तं मुदितैः समुत्पाद्यम्
+mahayana_sutralankara,223,prathamacittotpādo bodhisattvānāṃ pṛthivīsamaḥ sarvabuddhadharmatatsaṃbhāraprasavarasya pratiṣṭhābhūtatvāt | āśayasahagataścittotpādaḥ kalyāṇasuvarṇasadṛśo hitasukhādhyāśayasya vikārābhajanāt | prayogasahagataḥ śuklapakṣanavacandropamaḥ kuśaladharmavṛddhigamanāt | adhyāśayasahagato bahnisadṛśa indhanākaraviśeṣeṇevāgnistasyottarottaraviśeṣādhigamanāt | viśeṣādhigamāśayo hyadhyāśayaḥ | dānapāramitāsahagato mahānidhanopama āmiṣasaṃbhogenāprameyasattvasaṃtarpaṇādakṣayatvācca | śīlapāramitāsahagato ratnākaropamaḥ sarvaguṇaratnānāṃ tataḥ prasavāt | kṣāntipāramitāsahagataḥ sāgaropamaḥ sarvāniṣṭoparipātairakṣobhyatvāt | vīryapāramitāsahagato vajropamo dṛḍhatvādabhedyatayā | dhyānapāramitāsahagataḥ parvatarājopamo niṣkampatvādavikṣepataḥ | prajñāpāramitāsahagato bhaiṣajyarājopamaḥ sarvakleśajñeyāvaraṇavyādhipraśamanāt | apramāṇasahagato mahāsuhṛtsaṃnibhaḥ sarvāvasthaṃ satvānupekṣakatvāt | abhijñāsahagataścintāmaṇisadṛśo yathādhimokṣaṃ tatphalasamṛddheḥ | saṃgrahavastusahagato dinakarasadṛśo vineyasasyaparipācanāt | pratisaṃvitsahagato gandharvamadhuraghoṣopamo vineyāvarjakadharmadeśakatvāt | pratiśaraṇasahagato mahārājopamo 'vipraṇāśahetutvāt | puṇyajñānasaṃbhārasahagataḥ koṣṭhāgāropamo bahupuṇyajñānasaṃbhārakoṣasthānatvāt | bodhipakṣasahagato mahārājapathopamaḥ sarvāryapudgalayātānuyatatvāt | śamathavipaśyanāsahagato yānopamaḥ sukhavahanāt | dhāraṇā-pratibhānasahagato gandharvopamaḥ udakadhāraṇākṣayodbhedasādharmyeṇa śrutāśrutadharmārthadhāraṇākṣayodbhedataḥ | dharmoddānasahagata ānandaśabdasadṛśo mokṣakāmānāṃ vineyānāṃ priyaśrāvaṇāt | ekāyanamārgasahagato nadīśrotaḥ samaḥ svarasavāhitvāt | anutpattikadharmakṣāntilābhe ekāyanatvaṃ tadbhūmigatānāṃ bodhisattvānāmabhinnakāryakriyātvāt | upāyakauśalyasahagato meghopamaḥ sarvasattvārthakriyātadadhīnatvāttuṣitabhavanavāsādisaṃdarśanataḥ | yathā meghātsarvabhājanalokasaṃpattyaḥ | eṣa ca dvāviṃśatyupamaścittotpāda āryākṣayamatisūtre 'kṣagatānusāreṇānugantavyaḥ |,प्रथमचित्तोत्पादो बोधिसत्त्वानां पृथिवीसमः सर्वबुद्धधर्मतत्संभारप्रसवरस्य प्रतिष्ठाभूतत्वात् । आशयसहगतश्चित्तोत्पादः कल्याणसुवर्णसदृशो हितसुखाध्याशयस्य विकाराभजनात् । प्रयोगसहगतः शुक्लपक्षनवचन्द्रोपमः कुशलधर्मवृद्धिगमनात् । अध्याशयसहगतो बह्निसदृश इन्धनाकरविशेषेणेवाग्निस्तस्योत्तरोत्तरविशेषाधिगमनात् । विशेषाधिगमाशयो ह्यध्याशयः । दानपारमितासहगतो महानिधनोपम आमिषसंभोगेनाप्रमेयसत्त्वसंतर्पणादक्षयत्वाच्च । शीलपारमितासहगतो रत्नाकरोपमः सर्वगुणरत्नान���ं ततः प्रसवात् । क्षान्तिपारमितासहगतः सागरोपमः सर्वानिष्टोपरिपातैरक्षोभ्यत्वात् । वीर्यपारमितासहगतो वज्रोपमो दृढत्वादभेद्यतया । ध्यानपारमितासहगतः पर्वतराजोपमो निष्कम्पत्वादविक्षेपतः । प्रज्ञापारमितासहगतो भैषज्यराजोपमः सर्वक्लेशज्ञेयावरणव्याधिप्रशमनात् । अप्रमाणसहगतो महासुहृत्संनिभः सर्वावस्थं सत्वानुपेक्षकत्वात् । अभिज्ञासहगतश्चिन्तामणिसदृशो यथाधिमोक्षं तत्फलसमृद्धेः । संग्रहवस्तुसहगतो दिनकरसदृशो विनेयसस्यपरिपाचनात् । प्रतिसंवित्सहगतो गन्धर्वमधुरघोषोपमो विनेयावर्जकधर्मदेशकत्वात् । प्रतिशरणसहगतो महाराजोपमो ऽविप्रणाशहेतुत्वात् । पुण्यज्ञानसंभारसहगतः कोष्ठागारोपमो बहुपुण्यज्ञानसंभारकोषस्थानत्वात् । बोधिपक्षसहगतो महाराजपथोपमः सर्वार्यपुद्गलयातानुयतत्वात् । शमथविपश्यनासहगतो यानोपमः सुखवहनात् । धारणा-प्रतिभानसहगतो गन्धर्वोपमः उदकधारणाक्षयोद्भेदसाधर्म्येण श्रुताश्रुतधर्मार्थधारणाक्षयोद्भेदतः । धर्मोद्दानसहगत आनन्दशब्दसदृशो मोक्षकामानां विनेयानां प्रियश्रावणात् । एकायनमार्गसहगतो नदीश्रोतः समः स्वरसवाहित्वात् । अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभे एकायनत्वं तद्भूमिगतानां बोधिसत्त्वानामभिन्नकार्यक्रियात्वात् । उपायकौशल्यसहगतो मेघोपमः सर्वसत्त्वार्थक्रियातदधीनत्वात्तुषितभवनवासादिसंदर्शनतः । यथा मेघात्सर्वभाजनलोकसंपत्त्यः । एष च द्वाविंशत्युपमश्चित्तोत्पाद आर्याक्षयमतिसूत्रे ऽक्षगतानुसारेणानुगन्तव्यः ।
+mahayana_sutralankara,224,cittānutpādaparibhāṣāyāṃ ślokaḥ |,चित्तानुत्पादपरिभाषायां श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,225,parārthacittāttadupāyalābhato mahābhisaṃdhyarthasutatvadarśanāt |,परार्थचित्तात्तदुपायलाभतो महाभिसंध्यर्थसुतत्वदर्शनात् ।
+mahayana_sutralankara,226,mahārhacittodayavarjitā janāḥ śamaṃ gamiṣyanti vihāya tatsukham,महार्हचित्तोदयवर्जिता जनाः शमं गमिष्यन्ति विहाय तत्सुखम्
+mahayana_sutralankara,227,tena cittotpādena varjitāḥ sattvāścaturvidhaṃ sukhaṃ na labhante yadbodhisattvānāṃ parārthacintanātsukham | (msa_bagchi 19) yacca parārthopāyalābhāt | yacca mahābhisaṃdhyarthasaṃdarśanāt gambhīramahāyānasvatobhiprāyikārthavibodhataḥ | yacca paramatattvasya dharmanairātmyasya saṃdarśanātsukham |,तेन चित्तोत्पादेन वर्जिताः सत्त्वाश्चतुर्विधं सुखं न लभन्ते यद्बोधिसत्त्वानां परार्थचिन्तनात्सुखम् । (म्स_बग्छि १९) यच्च परार्थोपायलाभात् । यच्च महाभिसंध्यर्थसंदर्शनात् गम्भीरमहायानस्वतोभिप्रायिकार्थविबोधतः । यच्च परमतत्त्वस्य ध��्मनैरात्म्यस्य संदर्शनात्सुखम् ।
+mahayana_sutralankara,228,cittotpādapraśaṃsāyāṃ durgatiparikhedanirbhayatāmupādāya ślokaḥ |,चित्तोत्पादप्रशंसायां दुर्गतिपरिखेदनिर्भयतामुपादाय श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,229,sahodayāccittavarasya dhīmataḥ susaṃvṛtaṃ cittamanantaduṣkṛtāt |,सहोदयाच्चित्तवरस्य धीमतः सुसंवृतं चित्तमनन्तदुष्कृतात् ।
+mahayana_sutralankara,230,sukhena duḥkhena ca modate sadā śubhī kṛpāluśca vivardhana dvayam,सुखेन दुःखेन च मोदते सदा शुभी कृपालुश्च विवर्धन द्वयम्
+mahayana_sutralankara,231,tasya cittavarasya sahodayābdodhisattvasya susaṃvṛtaṃ cittaṃ bhavatyanantasattvādhiṣṭhānād duṣkṛtādato 'sya durgatito bhayaṃ na bhavati | sa ca dvayaṃ vardhayan śubhaṃ ca karma-kṛpāṃ ca nityaṃ ca śubhī bhavati kṛpāluśca tena sadā modate | sukhenāpi śubhitvāt | duḥkhenāpi parārthakriyānimittena kṛpālutvāt | ato 'sya bahukarttavyatāparikhedādapi bhayaṃ na bhavati |,तस्य चित्तवरस्य सहोदयाब्दोधिसत्त्वस्य सुसंवृतं चित्तं भवत्यनन्तसत्त्वाधिष्ठानाद् दुष्कृतादतो ऽस्य दुर्गतितो भयं न भवति । स च द्वयं वर्धयन् शुभं च कर्म-कृपां च नित्यं च शुभी भवति कृपालुश्च तेन सदा मोदते । सुखेनापि शुभित्वात् । दुःखेनापि परार्थक्रियानिमित्तेन कृपालुत्वात् । अतो ऽस्य बहुकर्त्तव्यतापरिखेदादपि भयं न भवति ।
+mahayana_sutralankara,232,akaraṇasaṃvaralābhe ślokaḥ |,अकरणसंवरलाभे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,233,yadānapekṣaḥ svaśarīrajīvite parārthamabhyeti paraṃ pariśramam |,यदानपेक्षः स्वशरीरजीविते परार्थमभ्येति परं परिश्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,234,paropaghātena tathāvidhaḥ kathaṃ sa duṣkṛte karmaṇi saṃpravartsyati,परोपघातेन तथाविधः कथं स दुष्कृते कर्मणि संप्रवर्त्स्यति
+mahayana_sutralankara,235,asya piṇḍārtho yasya para eva priyataro nātmā parārthaṃ svaśarīrajīvite nirapekṣatvāt | sa kathamātmārthaṃ paropaghātena duṣkṛte karmaṇi pravartsyatīti |,अस्य पिण्डार्थो यस्य पर एव प्रियतरो नात्मा परार्थं स्वशरीरजीविते निरपेक्षत्वात् । स कथमात्मार्थं परोपघातेन दुष्कृते कर्मणि प्रवर्त्स्यतीति ।
+mahayana_sutralankara,236,cittāvyāvṛttau ślokau |,चित्ताव्यावृत्तौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,237,māyopamānvīkṣya sa sarvadharmānudyānayātrāmiva copapattīḥ |,मायोपमान्वीक्ष्य स सर्वधर्मानुद्यानयात्रामिव चोपपत्तीः ।
+mahayana_sutralankara,238,kleśācca duḥkhācca bibheti nāsau saṃpattikāle 'tha vipattikāle,क्लेशाच्च दुःखाच्च बिभेति नासौ संपत्तिकाले ऽथ विपत्तिकाले
+mahayana_sutralankara,239,svakā guṇāḥ sattvahitācca modaḥ saṃcintyajanmarddhivikurvitaṃ ca |,स्वका गुणाः सत्त्वहिताच्च मोदः संचिन्त्यजन्मर्द्धिविकुर्वितं च ।
+mahayana_sutralankara,240,vibhūṣaṇaṃ bhojanamagrabhūmiḥ krīḍāratirnityakṛpātmakānām,विभूषणं भोजनमग्रभूमिः क्रीडारतिर्नित्यकृपात्मकानाम्
+mahayana_sutralankara,241,māyopamasarvadharmekṣaṇātsa bodhisattvaḥ saṃpattikāle kleśebhyo na vibheti | udyānayātropamopapattīkṣaṇāt vipattikāle duḥkhānna bibheti | tasya kuto bhayābdodhicittaṃ vyāvartiṣyate | api ca svaguṇā maṇḍanaṃ bodhisattvānām | parahitātprītirbhojanam | saṃcintyopapattirudyānabhūmiḥ | ṛddhivikurvitaṃ krīḍāratirbodhisattvānāmevāsti | nābodhisattvānām | teṣāṃ kathaṃ cittaṃ vyāvarti���yate |,मायोपमसर्वधर्मेक्षणात्स बोधिसत्त्वः संपत्तिकाले क्लेशेभ्यो न विभेति । उद्यानयात्रोपमोपपत्तीक्षणात् विपत्तिकाले दुःखान्न बिभेति । तस्य कुतो भयाब्दोधिचित्तं व्यावर्तिष्यते । अपि च स्वगुणा मण्डनं बोधिसत्त्वानाम् । परहितात्प्रीतिर्भोजनम् । संचिन्त्योपपत्तिरुद्यानभूमिः । ऋद्धिविकुर्वितं क्रीडारतिर्बोधिसत्त्वानामेवास्ति । नाबोधिसत्त्वानाम् । तेषां कथं चित्तं व्यावर्तिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,242,duḥkhatrāsapratiṣedhe ślokaḥ |,दुःखत्रासप्रतिषेधे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,243,parārthamudyogavataḥ kṛpātmano hyavīcirapyeti yato 'sya ramyatām |,परार्थमुद्योगवतः कृपात्मनो ह्यवीचिरप्येति यतो ऽस्य रम्यताम् ।
+mahayana_sutralankara,244,kutaḥ punastrasyati tādṛśo bhavan parāśrayairduḥkhasamudbhavairbhave,कुतः पुनस्त्रस्यति तादृशो भवन् पराश्रयैर्दुःखसमुद्भवैर्भवे
+mahayana_sutralankara,245,api ca yasya parārthamudyogavataḥ karuṇātmakatvādavīcirapi ramyaḥ sa kathaṃ parārthanimittairduḥkhotpādairbhave punastrāsamāpatsyate | yato 'sya duḥkhāttrāsaḥ syāccittasya vyāvṛttirbhavati |,अपि च यस्य परार्थमुद्योगवतः करुणात्मकत्वादवीचिरपि रम्यः स कथं परार्थनिमित्तैर्दुःखोत्पादैर्भवे पुनस्त्रासमापत्स्यते । यतो ऽस्य दुःखात्त्रासः स्याच्चित्तस्य व्यावृत्तिर्भवति ।
+mahayana_sutralankara,246,sattvopekṣāpratiṣedhe ślokaḥ |,सत्त्वोपेक्षाप्रतिषेधे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,247,mahākṛpācāryasadoṣitātmanaḥ parasya duḥkhairupataptacetasaḥ |,महाकृपाचार्यसदोषितात्मनः परस्य दुःखैरुपतप्तचेतसः ।
+mahayana_sutralankara,248,parasya kṛtye samupasthite punaḥ paraiḥ samādāpanato 'tilajjanā,परस्य कृत्ये समुपस्थिते पुनः परैः समादापनतो ऽतिलज्जना
+mahayana_sutralankara,249,yasya mahākaruṇācāryeṇa nityoṣitaḥ ātmā paraduḥkhaiśca duḥkhitaṃ cetastasyotpanne parārthaṃ karaṇīye yadi paraiḥ kalyāṇamitraiḥ samādāpanā kartavyā bhavati atilajjanā |,यस्य महाकरुणाचार्येण नित्योषितः आत्मा परदुःखैश्च दुःखितं चेतस्तस्योत्पन्ने परार्थं करणीये यदि परैः कल्याणमित्रैः समादापना कर्तव्या भवति अतिलज्जना ।
+mahayana_sutralankara,250,kauśīdyaparibhāṣāyāṃ ślokaḥ |,कौशीद्यपरिभाषायां श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,251,śirasi vinihitoccasattvabhāraḥ śithilagatirnahi śobhate 'grasattvaḥ |,शिरसि विनिहितोच्चसत्त्वभारः शिथिलगतिर्नहि शोभते ऽग्रसत्त्वः ।
+mahayana_sutralankara,252,svaparavividhabandhanātibaddhaḥ śataguṇamutsahamarhati prakarttum,स्वपरविविधबन्धनातिबद्धः शतगुणमुत्सहमर्हति प्रकर्त्तुम्
+mahayana_sutralankara,253,śirasi mahāntaṃ sattvabhāraṃ vinidhāya bodhisattvaḥ śithilaṃ parākramamāṇo na śobhate | śataguṇaṃ hi sa vīryaṃ kartumarhati śrāvakavīryāt tathā hi svaparabandhanairvividhairatyarthaṃ baddhaḥ kleśakarmajanmasvabhāvaiḥ |,शिरसि महान्तं सत्त्वभारं विनिधाय बोधिसत्त्वः शिथिलं पराक्रममाणो न शोभते । शतगुणं हि स वीर्यं कर्तुमर्हति श्रावकवीर्यात् तथा हि स्वपरबन्धनै���्विविधैरत्यर्थं बद्धः क्लेशकर्मजन्मस्वभावैः ।
+mahayana_sutralankara,254,mahāyānasūtrālaṃkāre cittotpādādhikāraścaturthaḥ,महायानसूत्रालंकारे चित्तोत्पादाधिकारश्चतुर्थः
+mahayana_sutralankara,255,pañcamo 'dhikāraḥ,पञ्चमो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,256,pratipattilakṣaṇe ślokaḥ |,प्रतिपत्तिलक्षणे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,257,mahāśrayārambhaphalodayātmikā jinātmajānāṃ pratipattiriṣyate |,महाश्रयारम्भफलोदयात्मिका जिनात्मजानां प्रतिपत्तिरिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,258,sadā mahādānamahādhivāsanā mahārthasaṃpādanakṛtyakārikā,सदा महादानमहाधिवासना महार्थसंपादनकृत्यकारिका
+mahayana_sutralankara,259,tatra mahāśrayā cittotpādāśrayatvāt | mahārambhā svaparārthārambhāt | mahāphalodayā mahābodhiphalatvāt | ata eva yathākramaṃ mahādānā sarvasattvopādānāt | mahādhivāsanā sarvaduḥkhādhivāsanāt | mahārthasaṃpādanakṛtyakārikā vipulasattvārthasaṃpādanāt |,तत्र महाश्रया चित्तोत्पादाश्रयत्वात् । महारम्भा स्वपरार्थारम्भात् । महाफलोदया महाबोधिफलत्वात् । अत एव यथाक्रमं महादाना सर्वसत्त्वोपादानात् । महाधिवासना सर्वदुःखाधिवासनात् । महार्थसंपादनकृत्यकारिका विपुलसत्त्वार्थसंपादनात् ।
+mahayana_sutralankara,260,svaparārthanirviśeṣatve ślokaḥ |,स्वपरार्थनिर्विशेषत्वे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,261,paratralabdhvātmasamānacittatāṃ svato 'dhi vā śreṣṭhatareṣṭatāṃ pare |,परत्रलब्ध्वात्मसमानचित्ततां स्वतो ऽधि वा श्रेष्ठतरेष्टतां परे ।
+mahayana_sutralankara,262,tathātmano 'nyārthaviśiṣṭasaṃjñinaḥ svakārthatā kā katamā parārthatā,तथात्मनो ऽन्यार्थविशिष्टसंज्ञिनः स्वकार्थता का कतमा परार्थता
+mahayana_sutralankara,263,paratrātmasamānacittatāṃ labdhvādhimuktito vā sāṃketikacittotpādalābhe jñānato vā pāramārthikacittotpādalābhe | ātmato vā punaḥ paratra viśiṣṭatarāmiṣṭatāṃ labdhvā tenaiva ca kāraṇenātmanaḥ parārthe viśiṣṭasaṃjñino bodhisattvasya kaḥ svārthaḥ parārtho vā | nirviśeṣaṃ hi tasyobhayamityarthaḥ |,परत्रात्मसमानचित्ततां लब्ध्वाधिमुक्तितो वा सांकेतिकचित्तोत्पादलाभे ज्ञानतो वा पारमार्थिकचित्तोत्पादलाभे । आत्मतो वा पुनः परत्र विशिष्टतरामिष्टतां लब्ध्वा तेनैव च कारणेनात्मनः परार्थे विशिष्टसंज्ञिनो बोधिसत्त्वस्य कः स्वार्थः परार्थो वा । निर्विशेषं हि तस्योभयमित्यर्थः ।
+mahayana_sutralankara,264,parārthaviśeṣaṇe ślokaḥ |,परार्थविशेषणे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,265,paratra loko na tathātinirdayaḥ pravartate tāpanakarmaṇāripau |,परत्र लोको न तथातिनिर्दयः प्रवर्तते तापनकर्मणारिपौ ।
+mahayana_sutralankara,266,yathā parārthaṃ bhṛśaduḥkhatāpane kṛpātmakaḥ svātmani saṃpravartate,यथा परार्थं भृशदुःखतापने कृपात्मकः स्वात्मनि संप्रवर्तते
+mahayana_sutralankara,267,yathā svātmanaḥ parārtho viśiṣyate tatsādhayati parārthamātmano 'tyarthaṃ saṃtāpanāt |,यथा स्वात्मनः परार्थो विशिष्यते तत्साधयति परार्थमात्मनो ऽत्यर्थं संतापनात् ।
+mahayana_sutralankara,268,parārthapratipattivibhāge dvau ślokau |,परार्थप्रतिपत्तिविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,269,nikṛṣṭamadhyottamadharmatāsthite sudeśanāvarjanatāvatāraṇā |,निकृष्टमध्योत्तमधर्मतास्थिते सुदेशनावर्जनतावतारणा ।
+mahayana_sutralankara,270,vinītirarthe paripācanā śubhe tathāvavādasthitibuddhimuktayaḥ,विनीतिरर्थे परिपाचना शुभे तथाववादस्थितिबुद्धिमुक्तयः
+mahayana_sutralankara,271,guṇairviśiṣṭaiḥ samudāgamastathā kulodayo vyākaraṇābhiṣiktatā |,गुणैर्विशिष्टैः समुदागमस्तथा कुलोदयो व्याकरणाभिषिक्तता ।
+mahayana_sutralankara,272,tathāgatajñānamanuttaraṃ padaṃ parārtha eṣa tryadhiko daśātmakaḥ,तथागतज्ञानमनुत्तरं पदं परार्थ एष त्र्यधिको दशात्मकः
+mahayana_sutralankara,273,"trividhe sattvanikāye hīnamadhyaviśiṣṭagotrastheḥ trayodaśavidho bodhisattvasya parārthaḥ | sudeśanānuśāsanyādeśanāpratihāryābhyām | āvarjanā ṛddhiprātihāyerṇa | avatāraṇā śāsanābhyupagamanāt | vinītirarthe 'vatīrṇānāṃ saṃśayacchedanam | paripācanā kuśale | avavādaścittasthitiḥ prajñāvimuktiḥ, abhijñādibhirviśeṣakairguṇaiḥ samudāgamaḥ | tathāgatakule janma, aṣṭabhyāṃ bhūmau vyākaraṇaṃ daśamyāmabhiṣekaśca | saha tathāgatajñānenetyeṣa triṣu gotrastheṣu yathāyogaṃ trayodaśavidhaḥ parārtho bodhisattvasya |","त्रिविधे सत्त्वनिकाये हीनमध्यविशिष्टगोत्रस्थेः त्रयोदशविधो बोधिसत्त्वस्य परार्थः । सुदेशनानुशासन्यादेशनाप्रतिहार्याभ्याम् । आवर्जना ऋद्धिप्रातिहायेर्ण । अवतारणा शासनाभ्युपगमनात् । विनीतिरर्थे ऽवतीर्णानां संशयच्छेदनम् । परिपाचना कुशले । अववादश्चित्तस्थितिः प्रज्ञाविमुक्तिः, अभिज्ञादिभिर्विशेषकैर्गुणैः समुदागमः । तथागतकुले जन्म, अष्टभ्यां भूमौ व्याकरणं दशम्यामभिषेकश्च । सह तथागतज्ञानेनेत्येष त्रिषु गोत्रस्थेषु यथायोगं त्रयोदशविधः परार्थो बोधिसत्त्वस्य ।"
+mahayana_sutralankara,274,parārthapratipattisaṃpattau ślokaḥ |,परार्थप्रतिपत्तिसंपत्तौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,275,janānurūpāviparītadeśanā nirunnatā cāpyamamā vicakṣaṇā |,जनानुरूपाविपरीतदेशना निरुन्नता चाप्यममा विचक्षणा ।
+mahayana_sutralankara,276,kṣamā ca dāntā ca sudūragākṣayā jinātmajānāṃ pratipattiruttamā,क्षमा च दान्ता च सुदूरगाक्षया जिनात्मजानां प्रतिपत्तिरुत्तमा
+mahayana_sutralankara,277,"yathāsau parārthapatipattiḥ saṃpannā bhavati tathā saṃdarśayati | kathaṃ cāsau saṃpannā bhavati | yadi gotrasthajanānurūpāviparītā ca deśanā bhavati | anunnatā cāvarjanā | amamā cāvatāraṇā | na ṛddhayā manyate na cāvatāritānsattvānmamāyati | vicakṣaṇā cārthe vinītipratipattirbhavati | kṣamā ca śubhe paripācanāpratipattiḥ | dāntā cāvavādādipratipattiḥ | na hyadānto 'vavādādiṣu pareṣāṃ samarthaḥ | sudūragā ca kulodayādipratipattiḥ | na hyadūragatayā pratipattyā kulodayādayaḥ pareṣāṃ kartuṃ śakyāḥ | sarvā caiṣā, parārthapratipattirbodhisattvānāmakṣayā bhavatyabhyupagatasattvākṣayatvādato 'pi saṃpannā veditavyā |","यथासौ परार्थपतिपत्तिः संपन्ना भवति तथा संदर्शयति । कथं चासौ संपन्ना भवति । यदि गोत्रस्थजनानुरूपाविपरीता च देशना भवति । अनुन्नता चावर्जना । अममा चावतारणा । न ऋद्धया मन्यते न चावतारितान्सत्त्वान्ममायति । विचक्षणा चार्थे विनीतिप्रतिपत्तिर्भवति । क्षमा च शुभे परिपाचनाप्रतिपत्तिः । दान्ता चाववाद��दिप्रतिपत्तिः । न ह्यदान्तो ऽववादादिषु परेषां समर्थः । सुदूरगा च कुलोदयादिप्रतिपत्तिः । न ह्यदूरगतया प्रतिपत्त्या कुलोदयादयः परेषां कर्तुं शक्याः । सर्वा चैषा, परार्थप्रतिपत्तिर्बोधिसत्त्वानामक्षया भवत्यभ्युपगतसत्त्वाक्षयत्वादतो ऽपि संपन्ना वेदितव्या ।"
+mahayana_sutralankara,278,pratipattiviśeṣaṇe dvau ślokau |,प्रतिपत्तिविशेषणे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,279,mahābhaye kāmijanaḥ pravartate cale viparyāsasukhe bhavapriyaḥ |,महाभये कामिजनः प्रवर्तते चले विपर्याससुखे भवप्रियः ।
+mahayana_sutralankara,280,pratisvamādhipraśame śamapriyaḥ sadā tu sarvādhigame kṛpātmakaḥ,प्रतिस्वमाधिप्रशमे शमप्रियः सदा तु सर्वाधिगमे कृपात्मकः
+mahayana_sutralankara,281,jano vimūḍhaḥ svasukhārthamudyataḥ sadā tadaprāpya paraiti duḥkhatām |,जनो विमूढः स्वसुखार्थमुद्यतः सदा तदप्राप्य परैति दुःखताम् ।
+mahayana_sutralankara,282,sadā tu dhīro hi parārthamudyato dvayārthamādhāya paraiti nirvṛtim,सदा तु धीरो हि परार्थमुद्यतो द्वयार्थमाधाय परैति निर्वृतिम्
+mahayana_sutralankara,283,tatra kāmānāṃ mahābhayatvaṃ bahukāyikacaitasikaduḥkhadurgatigamanahetutvāt | calaṃ viparyāsasukhaṃ rūpārūpyabhavapriyāṇāmanityatvātparamārthaduḥkhatvācca saṃskāraduḥkhatayā | ādhayaḥ kleśā veditavyā duḥkhādhānāt | vimūḍho janaḥ sadā svasukhārthaṃ pratipannaḥ sukhaṃ nāpnoti duḥkhamevāpnoti | bodhisattvastu parārthaṃ pratipannaḥ svaparārthaṃ saṃpādya nirvṛtisukhaṃ prāpnotyayamasyāparaḥ pratipattiviśeṣaḥ |,तत्र कामानां महाभयत्वं बहुकायिकचैतसिकदुःखदुर्गतिगमनहेतुत्वात् । चलं विपर्याससुखं रूपारूप्यभवप्रियाणामनित्यत्वात्परमार्थदुःखत्वाच्च संस्कारदुःखतया । आधयः क्लेशा वेदितव्या दुःखाधानात् । विमूढो जनः सदा स्वसुखार्थं प्रतिपन्नः सुखं नाप्नोति दुःखमेवाप्नोति । बोधिसत्त्वस्तु परार्थं प्रतिपन्नः स्वपरार्थं संपाद्य निर्वृतिसुखं प्राप्नोत्ययमस्यापरः प्रतिपत्तिविशेषः ।
+mahayana_sutralankara,284,gocarapariṇāmane ślokaḥ |,गोचरपरिणामने श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,285,yathā yathā hyakṣavicitragocare pravartate cāragato jinātmajaḥ |,यथा यथा ह्यक्षविचित्रगोचरे प्रवर्तते चारगतो जिनात्मजः ।
+mahayana_sutralankara,286,tathā tathā yuktasamānatāpadairhitāyā sattveṣvabhisaṃskaroti tat,तथा तथा युक्तसमानतापदैर्हिताया सत्त्वेष्वभिसंस्करोति तत्
+mahayana_sutralankara,287,yena yena prakāreṇa cakṣurādīndriyagocare vicitre bodhisattvaḥ pravartate | īryāpathavyāpāracāre vartamānastena tena prakāreṇa saṃbaddhasādṛśyavacanairhitārthaṃ sattveṣu tatsarvamabhisaṃskaroti | yathā gocarapariśuddhisūtre vistareṇa nirdiṣṭam |,येन येन प्रकारेण चक्षुरादीन्द्रियगोचरे विचित्रे बोधिसत्त्वः प्रवर्तते । ईर्यापथव्यापारचारे वर्तमानस्तेन तेन प्रकारेण संबद्धसादृश्यवचनैर्हितार्थं सत्त्वेषु तत्सर्वमभिसंस्करोति । यथा गोचरपरिशुद्धिसूत्रे विस्तरेण निर्दिष्टम् ।
+mahayana_sutralankara,288,sattveṣvakṣāntipratiṣedhe ślokaḥ |,सत्त्वेष्वक्षान्तिप्रतिषेधे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,289,sadāsvatantrīkṛtadoṣacetane jane na saṃdoṣamupaiti buddhimān |,सदास्वतन्त्रीकृतदोषचेतने जने न संदोषमुपैति बुद्धिमान् ।
+mahayana_sutralankara,290,akāmakāreṇa hi viprapattayo jane bhavantīti kṛpāvivṛddhitaḥ,अकामकारेण हि विप्रपत्तयो जने भवन्तीति कृपाविवृद्धितः
+mahayana_sutralankara,291,sadā kleśairasvatantrīkṛtacetane jane na saṃdoṣamupaiti bodhisattvaḥ | kiṃ kāraṇam | akāmakāreṇaiṣāṃ vipratipattayo bhavantīti viditvā karuṇāvṛddhigamanāt |,सदा क्लेशैरस्वतन्त्रीकृतचेतने जने न संदोषमुपैति बोधिसत्त्वः । किं कारणम् । अकामकारेणैषां विप्रतिपत्तयो भवन्तीति विदित्वा करुणावृद्धिगमनात् ।
+mahayana_sutralankara,292,pratipattimāhātmye ślokaḥ |,प्रतिपत्तिमाहात्म्ये श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,293,bhavagatisakalābhibhūyagantrī paramaśamānugatā prapattireva |,भवगतिसकलाभिभूयगन्त्री परमशमानुगता प्रपत्तिरेव ।
+mahayana_sutralankara,294,vividhaguṇagaṇairvivardhamānā jagadupaguhya sadā kṛpāśayena,विविधगुणगणैर्विवर्धमाना जगदुपगुह्य सदा कृपाशयेन
+mahayana_sutralankara,295,"caturvidhaṃ māhātmyaṃ saṃdarśayati | abhibhavamāhātmyaṃ sakalaṃ bhavatrayaṃ gatiṃ ca pañcavidhāmabhibhūyagamanāt | yathoktaṃ prajñāpāramitāyāṃ, rūpaṃ cetsubhūta bhāvo 'bhaviṣyannābhāvo nedaṃ mahāyānaṃ sadevamānuṣāsuralokamabhibhūya niryāsyatīti vistaraḥ | nirvṛtimāhātmyamapratiṣṭhanirvāṇānugatatvāt | guṇavṛddhimāhātmyaṃ sattvāparityāgamāhātmyaṃ ceti |","चतुर्विधं माहात्म्यं संदर्शयति । अभिभवमाहात्म्यं सकलं भवत्रयं गतिं च पञ्चविधामभिभूयगमनात् । यथोक्तं प्रज्ञापारमितायां, रूपं चेत्सुभूत भावो ऽभविष्यन्नाभावो नेदं महायानं सदेवमानुषासुरलोकमभिभूय निर्यास्यतीति विस्तरः । निर्वृतिमाहात्म्यमप्रतिष्ठनिर्वाणानुगतत्वात् । गुणवृद्धिमाहात्म्यं सत्त्वापरित्यागमाहात्म्यं चेति ।"
+mahayana_sutralankara,296,mahāyānasūtrālaṃkāre pratipattyadhikāraḥ pañcamaḥ,महायानसूत्रालंकारे प्रतिपत्त्यधिकारः पञ्चमः
+mahayana_sutralankara,297,ṣaṣṭho 'dhikāraḥ,षष्ठो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,298,paramārthalakṣaṇavibhāge ślokaḥ |,परमार्थलक्षणविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,299,na sanna cāsanna tathā na cānyathā na jāyate vyeti na cāvahīyate |,न सन्न चासन्न तथा न चान्यथा न जायते व्येति न चावहीयते ।
+mahayana_sutralankara,300,na vardhate nāpi viśudhyate punarviśudhyate tatparamārthalakṣaṇam,न वर्धते नापि विशुध्यते पुनर्विशुध्यते तत्परमार्थलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,301,"advayārtho hi paramārthaḥ | tamadvayārthaṃ pañcabhirākāraiḥ saṃdarśayati | na satparikalpitaparatantralakṣaṇābhyāṃ, na cāsatpariniṣpannalakṣaṇena | na tathā parikalpitaparatantrābhyāṃ pariniṣpannasyaikatvābhāvāt | na cānyathā tābhyamevānyatvābhāvāt | na jāyate na ca vyetyanabhisaṃskṛtatvāddharmadhātoḥ | na hīyate na ca vardhate saṃkleśavyavadānapakṣayornirodhotpāde tadvasthatvāt | na viśudhyati prakṛtyasaṃkliṣṭatvāt na ca na viśudhyati āgantukopakleśavigamāt | ityetatpañcavibhamadvayalakṣaṇaṃ paramārthalakṣaṇaṃ veditavyam |","अद्वयार्थो हि परमार्थः । तमद्वयार्थं पञ्चभिराकारैः संदर्शयति । न सत्परिकल्पितपरतन्त्रलक्षणाभ्यां, न चासत्परिनिष्पन्नलक्षणेन । न तथा ���रिकल्पितपरतन्त्राभ्यां परिनिष्पन्नस्यैकत्वाभावात् । न चान्यथा ताभ्यमेवान्यत्वाभावात् । न जायते न च व्येत्यनभिसंस्कृतत्वाद्धर्मधातोः । न हीयते न च वर्धते संक्लेशव्यवदानपक्षयोर्निरोधोत्पादे तद्वस्थत्वात् । न विशुध्यति प्रकृत्यसंक्लिष्टत्वात् न च न विशुध्यति आगन्तुकोपक्लेशविगमात् । इत्येतत्पञ्चविभमद्वयलक्षणं परमार्थलक्षणं वेदितव्यम् ।"
+mahayana_sutralankara,302,ātmadṛṣṭiviparyāsapratiṣedhe ślokaḥ |,आत्मदृष्टिविपर्यासप्रतिषेधे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,303,na cātmadṛṣṭiḥ svayamātmalakṣaṇā na cāpi duḥsaṃsthitatā vilakṣaṇā |,न चात्मदृष्टिः स्वयमात्मलक्षणा न चापि दुःसंस्थितता विलक्षणा ।
+mahayana_sutralankara,304,dvayānna cānyad bhrama eṣataditastataśca mokṣo bhramamātrasaṃkṣayaḥ,द्वयान्न चान्यद् भ्रम एषतदितस्ततश्च मोक्षो भ्रममात्रसंक्षयः
+mahayana_sutralankara,305,"na tāvadātmadṛṣṭirevātmalakṣaṇā | nāpi duḥsaṃsthitatā | tathā hi sā vilakṣaṇā ātmalakṣaṇātparikalpitāt | sā punaḥ pañcopādānaskandhāḥ kleśadauṣṭhulyaprabhāvitatvāt | nāpyato dvayādanyadātmalakṣaṇamupapadyate | tasmānnāstyātmā | bhrama eṣa tūtpanno yeyamātmadṛṣṭistasmādeva cātmābhāvonmokṣo 'pi bhramamātrasaṃkṣayo veditavyaḥ, na tu kaścinmuktaḥ |","न तावदात्मदृष्टिरेवात्मलक्षणा । नापि दुःसंस्थितता । तथा हि सा विलक्षणा आत्मलक्षणात्परिकल्पितात् । सा पुनः पञ्चोपादानस्कन्धाः क्लेशदौष्ठुल्यप्रभावितत्वात् । नाप्यतो द्वयादन्यदात्मलक्षणमुपपद्यते । तस्मान्नास्त्यात्मा । भ्रम एष तूत्पन्नो येयमात्मदृष्टिस्तस्मादेव चात्माभावोन्मोक्षो ऽपि भ्रममात्रसंक्षयो वेदितव्यः, न तु कश्चिन्मुक्तः ।"
+mahayana_sutralankara,306,viparyāsaparibhāṣāyāṃ dvau ślaukau |,विपर्यासपरिभाषायां द्वौ श्लौकौ ।
+mahayana_sutralankara,307,kathaṃ jano vibhramamātrāmāśritaḥ paraiti duḥkhaprakṛtiṃ na saṃtatām |,कथं जनो विभ्रममात्रामाश्रितः परैति दुःखप्रकृतिं न संतताम् ।
+mahayana_sutralankara,308,avedako vedaka eva duḥkhito na duḥkhito dharmamayo na tanmayaḥ,अवेदको वेदक एव दुःखितो न दुःखितो धर्ममयो न तन्मयः
+mahayana_sutralankara,309,pratītyabhāvaprabhave kathaṃ janaḥ samakṣavṛttiḥ śrayate 'nyakāritam |,प्रतीत्यभावप्रभवे कथं जनः समक्षवृत्तिः श्रयते ऽन्यकारितम् ।
+mahayana_sutralankara,310,tamaḥ prakāraḥ katamo 'yamīdṛśo yato 'vipaśyansadasannirīkṣate,तमः प्रकारः कतमो ऽयमीदृशो यतो ऽविपश्यन्सदसन्निरीक्षते
+mahayana_sutralankara,311,kathaṃ nāmāyaṃ loko bhrāntimātramātmadarśanaṃ niḥśritya satatānubaddhaṃ duḥkhasvabhāvaṃ saṃskārāṇāṃ na paśyati | avedako jñānena tasyā duḥkhaprakṛteḥ | vedako 'nubhavena (msa_bagchi 25) duḥkhasyā duḥkhito duḥkhasyāprahīṇatvāt | na duḥkhiuto duḥkhayuktasyātmano 'satvāt | dharmamayo dharmamātratvāt pudgalanairātmyena | na ca dharmamayo dharmanairātmyena | yadā ca loko bhāvānāṃ pratītyasamutpādaṃ pratyakṣaṃ paśyati taṃ taṃ pratyayaṃ pratītya te te bhāvā bhavantīti | tatkathametāṃ dṛṣṭiṃ śrayate 'nyakāritaṃ darśanādikaṃ na pratītyasamutpannamiti | katamo 'yamīdṛśastamaḥ prakāro lokasya yadvidyamānaṃ pratītyasamutpādamavipaśyannavidyamānamātmānaṃ nirīkṣate | śakyaṃ hi nāma tamasā vidyamānamadraṣṭuṃ syānna tvavidyamānaṃ draṣṭhumiti |,कथं नामायं लोको भ्रान्तिमात्रमात्मदर्शनं निःश्रित्य सततानुबद्धं दुःखस्वभावं संस्काराणां न पश्यति । अवेदको ज्ञानेन तस्या दुःखप्रकृतेः । वेदको ऽनुभवेन (म्स_बग्छि २५) दुःखस्या दुःखितो दुःखस्याप्रहीणत्वात् । न दुःखिउतो दुःखयुक्तस्यात्मनो ऽसत्वात् । धर्ममयो धर्ममात्रत्वात् पुद्गलनैरात्म्येन । न च धर्ममयो धर्मनैरात्म्येन । यदा च लोको भावानां प्रतीत्यसमुत्पादं प्रत्यक्षं पश्यति तं तं प्रत्ययं प्रतीत्य ते ते भावा भवन्तीति । तत्कथमेतां दृष्टिं श्रयते ऽन्यकारितं दर्शनादिकं न प्रतीत्यसमुत्पन्नमिति । कतमो ऽयमीदृशस्तमः प्रकारो लोकस्य यद्विद्यमानं प्रतीत्यसमुत्पादमविपश्यन्नविद्यमानमात्मानं निरीक्षते । शक्यं हि नाम तमसा विद्यमानमद्रष्टुं स्यान्न त्वविद्यमानं द्रष्ठुमिति ।
+mahayana_sutralankara,312,asatyātmani śamajanmayoge ślokaḥ |,असत्यात्मनि शमजन्मयोगे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,313,ta cāntaraṃ kiṃcana vidyate 'nayoḥ sadarthavṛttyā śamajanmanoriha |,त चान्तरं किंचन विद्यते ऽनयोः सदर्थवृत्त्या शमजन्मनोरिह ।
+mahayana_sutralankara,314,tathāpi janmakṣayato vidhīyate śamasya lābhaḥ śubhakarmakāriṇām,तथापि जन्मक्षयतो विधीयते शमस्य लाभः शुभकर्मकारिणाम्
+mahayana_sutralankara,315,na cāsti saṃsāranirvāṇayoḥ kiṃcinnānākaraṇaṃ paramārthavṛttyā nairātmyasya samatayā | tathāpi janmakṣayānmokṣaprāptirbhavatyeva śubhakarmakāriṇāṃ ye mokṣamārgaṃ bhāvayanti | viparyāsaparibhāṣāṃ kṛtvā-,न चास्ति संसारनिर्वाणयोः किंचिन्नानाकरणं परमार्थवृत्त्या नैरात्म्यस्य समतया । तथापि जन्मक्षयान्मोक्षप्राप्तिर्भवत्येव शुभकर्मकारिणां ये मोक्षमार्गं भावयन्ति । विपर्यासपरिभाषां कृत्वा-
+mahayana_sutralankara,316,tatpratipakṣapāramārthikajñānapraveśe catvāraḥ ślokāḥ |,तत्प्रतिपक्षपारमार्थिकज्ञानप्रवेशे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,317,saṃbhṛtya saṃbhāramanantapāraṃ jñānasya puṇyasya ca bodhisattvaḥ |,संभृत्य संभारमनन्तपारं ज्ञानस्य पुण्यस्य च बोधिसत्त्वः ।
+mahayana_sutralankara,318,dharmeṣu cintāsuviniśritatvājjalpānvayāmarthagatiṃ paraiti,धर्मेषु चिन्तासुविनिश्रितत्वाज्जल्पान्वयामर्थगतिं परैति
+mahayana_sutralankara,319,arthānsa vijñāya ca jalpamātrān saṃtiṣṭhate tannibhacittamātre |,अर्थान्स विज्ञाय च जल्पमात्रान् संतिष्ठते तन्निभचित्तमात्रे ।
+mahayana_sutralankara,320,pratyakṣatāmeti ca dharmadhātustasmādviyuktodvayalakṣaṇena,प्रत्यक्षतामेति च धर्मधातुस्तस्माद्वियुक्तोद्वयलक्षणेन
+mahayana_sutralankara,321,nāstīti cittātparametya buddhyā cittasya nāstitvamupaiti tasmāt |,नास्तीति चित्तात्परमेत्य बुद्ध्या चित्तस्य नास्तित्वमुपैति तस्मात् ।
+mahayana_sutralankara,322,dvayasya nāstitvamupetya dhīmān saṃtiṣṭhate 'tadgatidharmadhātau,द्वयस्य नास्तित्व���ुपेत्य धीमान् संतिष्ठते ऽतद्गतिधर्मधातौ
+mahayana_sutralankara,323,akalpanājñānabalena dhīmataḥ samānuyātena samantataḥ sadā |,अकल्पनाज्ञानबलेन धीमतः समानुयातेन समन्ततः सदा ।
+mahayana_sutralankara,324,tadāśrayo gahvaradoṣasaṃcayo mahāgadeneva viṣaṃ nirasyate,तदाश्रयो गह्वरदोषसंचयो महागदेनेव विषं निरस्यते
+mahayana_sutralankara,325,ekena saṃbhṛtasaṃbhāratvaṃ dharmacintāsuviniśritatvaṃ samādhiniśrityabhāvanānmanojalpācca teṣāṃ dharmāṇāmarthaprakhyānāvagamāttatpraveśaṃ darśayati | asaṃkhyeyaprabhedakālaṃ pāramasya (msa_bagchi 26) paripūraṇamityanantapāram | dvitīyena manojalpamātrānarthānviditvā tadābhāse cittamātre 'vasthānamiyaṃ bodhisattvasya nirvedhabhāgīyāvasthā | tataḥ pareṇa dharmadhātoḥ pratyakṣato gamane dvayalakṣaṇena viyukto grāhyagrāhakalakṣaṇena | iyaṃ darśanamārgāvasthā | tṛtīyena yathāsau dharmadhātuḥ pratyakṣatāmeti tad darśayati | kathaṃ cāsau dharmadhātuḥ pratyakṣatāmeti | cittādanyadālambanaṃ grāhyaṃ nāstītyavagamya buddhyā tasyāpi cittamātrasya nāstitvāvagamanaṃ grāhyabhāve grāhakābhāvāt | dvaye cāsya nāstitvaṃ viditvā dharmadhātāvavasthānamatadgatirgrāhyagrāhakalakṣaṇābhyāṃ rahitaṃ evaṃ dharmadhātuḥ pratyakṣatāmeti | caturthena bhāvanāmārgāvasthāyāmāśrayaparivartanāt pāramārthikajñānapraveśaṃ darśayati | sadā sarvatra samatānugatenāvikalpajñānabalena yatra tatsamatānugataṃ paratantre svabhāve tadāśrayasya dūrānupraviṣṭasya doṣasaṃcasya dauṣṭhulyalakṣaṇasya mahāgadeneva viṣasya nirasanāt |,एकेन संभृतसंभारत्वं धर्मचिन्तासुविनिश्रितत्वं समाधिनिश्रित्यभावनान्मनोजल्पाच्च तेषां धर्माणामर्थप्रख्यानावगमात्तत्प्रवेशं दर्शयति । असंख्येयप्रभेदकालं पारमस्य (म्स_बग्छि २६) परिपूरणमित्यनन्तपारम् । द्वितीयेन मनोजल्पमात्रानर्थान्विदित्वा तदाभासे चित्तमात्रे ऽवस्थानमियं बोधिसत्त्वस्य निर्वेधभागीयावस्था । ततः परेण धर्मधातोः प्रत्यक्षतो गमने द्वयलक्षणेन वियुक्तो ग्राह्यग्राहकलक्षणेन । इयं दर्शनमार्गावस्था । तृतीयेन यथासौ धर्मधातुः प्रत्यक्षतामेति तद् दर्शयति । कथं चासौ धर्मधातुः प्रत्यक्षतामेति । चित्तादन्यदालम्बनं ग्राह्यं नास्तीत्यवगम्य बुद्ध्या तस्यापि चित्तमात्रस्य नास्तित्वावगमनं ग्राह्यभावे ग्राहकाभावात् । द्वये चास्य नास्तित्वं विदित्वा धर्मधाताववस्थानमतद्गतिर्ग्राह्यग्राहकलक्षणाभ्यां रहितं एवं धर्मधातुः प्रत्यक्षतामेति । चतुर्थेन भावनामार्गावस्थायामाश्रयपरिवर्तनात् पारमार्थिकज्ञानप्रवेशं दर्शयति । सदा सर्वत्र समतानुगतेनाविकल्पज्ञानबलेन यत्र तत्समतानुगतं परतन्त्रे स्वभावे तदाश्रयस्य दूरानुप्रविष्टस्य दोषसंचस्य दौष्ठुल्यलक्षणस्य महागदेनेव विषस्य निरसनात् ।
+mahayana_sutralankara,326,paramārthajñānamāhātmye ślokaḥ |,परमार्थज्ञानमाहात्म्ये श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,327,munivihitasudharmasuvyavastho matimupadhāya samūladharmadhātau |,मुनिविहितसुधर्मसुव्यवस्थो मतिमुपधाय समूलधर्मधातौ ।
+mahayana_sutralankara,328,smṛtimatimavagamya kalpamātrāṃ vrajati guṇār��avapāramāśudhīraḥ,स्मृतिमतिमवगम्य कल्पमात्रां व्रजति गुणार्णवपारमाशुधीरः
+mahayana_sutralankara,329,buddhavihite sudharme suvyavasthāpite sa paramārthajñānapraviṣṭo bodhisattvaḥ saṃpiṇḍitadharmālambanasya mūlacittasya dharmadhātau matimupanividhāya yā smṛtirūpalabhyate tāṃ sarvāṃ smṛtipravṛttiṃ kalpanāmātrāmavagacchatyevaṃ guṇārṇavasya pāraṃbuddhatvamāśu vrajatītyetatparamārthajñānasya māhātmyam |,बुद्धविहिते सुधर्मे सुव्यवस्थापिते स परमार्थज्ञानप्रविष्टो बोधिसत्त्वः संपिण्डितधर्मालम्बनस्य मूलचित्तस्य धर्मधातौ मतिमुपनिविधाय या स्मृतिरूपलभ्यते तां सर्वां स्मृतिप्रवृत्तिं कल्पनामात्रामवगच्छत्येवं गुणार्णवस्य पारंबुद्धत्वमाशु व्रजतीत्येतत्परमार्थज्ञानस्य माहात्म्यम् ।
+mahayana_sutralankara,330,mahāyānasūtrālaṃkāre tattvādhikāraḥ ṣaṣṭhaḥ,महायानसूत्रालंकारे तत्त्वाधिकारः षष्ठः
+mahayana_sutralankara,331,saptamo 'dhikāraḥ,सप्तमो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,332,prabhāvalakṣaṇavibhāge ślokaḥ |,प्रभावलक्षणविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,333,utpattivākcittaśubhāśubhādhi tatsthānaniḥsārapadā parokṣam |,उत्पत्तिवाक्चित्तशुभाशुभाधि तत्स्थाननिःसारपदा परोक्षम् ।
+mahayana_sutralankara,334,jñānaṃ hi sarvatragasaprabhedeṣvavyāhataṃ dhīragataḥ prabhāvaḥ,ज्ञानं हि सर्वत्रगसप्रभेदेष्वव्याहतं धीरगतः प्रभावः
+mahayana_sutralankara,335,"pareṣāmupapattau jñānaṃ cyutopapādābhijñā | vāci jñānaṃ divyaśrotrābhijñāyāṃ vācaṃ tatra gatvopapannā bhāṣante | citte jñānaṃ cetaḥ paryāyābhijñā | pūrvaśubhāśubhādhāne jñānaṃ pūrvanivāsābhijñā | yatra vineyāstiṣṭhanti tatsthānagamanajñānaṃ ṛddhiviṣayābhijñā | niḥsaraṇe jñānamāsravakṣayābhijñā, yathā sattvā upapattito niḥsarantīti | eṣu ṣaṭsvartheṣu sarvatra laukadhātau saprabhedeṣu padāparokṣamavyāhataṃ jñānaṃ sa prabhāvo bodhisattvānāṃ ṣaḍabhijñāsaṃgṛhītaḥ | prabhāvalakṣaṇavibhāge svabhāvārthaṃ uktaḥ |","परेषामुपपत्तौ ज्ञानं च्युतोपपादाभिज्ञा । वाचि ज्ञानं दिव्यश्रोत्राभिज्ञायां वाचं तत्र गत्वोपपन्ना भाषन्ते । चित्ते ज्ञानं चेतः पर्यायाभिज्ञा । पूर्वशुभाशुभाधाने ज्ञानं पूर्वनिवासाभिज्ञा । यत्र विनेयास्तिष्ठन्ति तत्स्थानगमनज्ञानं ऋद्धिविषयाभिज्ञा । निःसरणे ज्ञानमास्रवक्षयाभिज्ञा, यथा सत्त्वा उपपत्तितो निःसरन्तीति । एषु षट्स्वर्थेषु सर्वत्र लौकधातौ सप्रभेदेषु पदापरोक्षमव्याहतं ज्ञानं स प्रभावो बोधिसत्त्वानां षडभिज्ञासंगृहीतः । प्रभावलक्षणविभागे स्वभावार्थं उक्तः ।"
+mahayana_sutralankara,336,hetvarthamārabhya ślokaḥ |,हेत्वर्थमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,337,dhyānaṃ caturthaṃ suviśuddhametya niṣkalpanājñānaparigraheṇa |,ध्यानं चतुर्थं सुविशुद्धमेत्य निष्कल्पनाज्ञानपरिग्रहेण ।
+mahayana_sutralankara,338,yathāvyavasthānamanaskriyātaḥ prabhāvasiddhiṃ paramāṃ paraiti,यथाव्यवस्थानमनस्क्रियातः प्रभावसिद्धिं परमां परैति
+mahayana_sutralankara,339,yena niśrayeṇa yena jñānena yena manasikāreṇa tasya prabhāvasya samudāgamastatsaṃdarśayati |,येन निश्रयेण येन ज्ञानेन येन म���सिकारेण तस्य प्रभावस्य समुदागमस्तत्संदर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,340,phalārthamārabhya ślokaḥ |,फलार्थमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,341,yenāryadivyāpratimairvihārairbrāhmaiśca nityaṃ viharatyudāraiḥ |,येनार्यदिव्याप्रतिमैर्विहारैर्ब्राह्मैश्च नित्यं विहरत्युदारैः ।
+mahayana_sutralankara,342,buddhāṃśca satvāṃśca sa dikṣu gatvā saṃmānayatyānayate viśuddhim,बुद्धांश्च सत्वांश्च स दिक्षु गत्वा संमानयत्यानयते विशुद्धिम्
+mahayana_sutralankara,343,trividhaṃ phalamasya prabhāvasya saṃdarśayati | ātmana āryādisukhavihāramatulyaṃ cotkṛṣṭaṃ ca lokadhātvantareṣu gatvā buddhānāṃ pūjanaṃ sattvānāṃ viśodhanaṃ ca |,त्रिविधं फलमस्य प्रभावस्य संदर्शयति । आत्मन आर्यादिसुखविहारमतुल्यं चोत्कृष्टं च लोकधात्वन्तरेषु गत्वा बुद्धानां पूजनं सत्त्वानां विशोधनं च ।
+mahayana_sutralankara,344,karmārthaṃ ṣaḍvidhamārabhya catvāraḥ ślokāḥ |,कर्मार्थं षड्विधमारभ्य चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,345,darśanakarma saṃdarśanakarma cārabhya ślokaḥ |,दर्शनकर्म संदर्शनकर्म चारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,346,māyopamānpaśyati lokadhātūnsarvānsasattvānsavivartanāśān |,मायोपमान्पश्यति लोकधातून्सर्वान्ससत्त्वान्सविवर्तनाशान् ।
+mahayana_sutralankara,347,saṃdarśayatyeva ca tānyatheṣṭaṃ vaśī vicitrairapi sa prakāraiḥ,संदर्शयत्येव च तान्यथेष्टं वशी विचित्रैरपि स प्रकारैः
+mahayana_sutralankara,348,svayaṃ ca sarvalokadhātūnāṃ sasattvānāṃ savivartasaṃvartānāṃ māyopamatvadarśanāt | pareṣāṃ yatheṣṭaṃ tatsaṃdarśanāt | anyaiśca vicitraiḥ kampanajvalanādiprakāraiḥ | daśavaśitālābhāt | yathā daśabhūmike 'ṣṭamyāṃ bhūmau nirdiṣṭāḥ |,स्वयं च सर्वलोकधातूनां ससत्त्वानां सविवर्तसंवर्तानां मायोपमत्वदर्शनात् । परेषां यथेष्टं तत्संदर्शनात् । अन्यैश्च विचित्रैः कम्पनज्वलनादिप्रकारैः । दशवशितालाभात् । यथा दशभूमिके ऽष्टम्यां भूमौ निर्दिष्टाः ।
+mahayana_sutralankara,349,raśmikarmārabhya ślokaḥ |,रश्मिकर्मारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,350,raśmipramokṣairbhṛśaduḥkhitāṃśca āpāyikānsvargagatānkaroti |,रश्मिप्रमोक्षैर्भृशदुःखितांश्च आपायिकान्स्वर्गगतान्करोति ।
+mahayana_sutralankara,351,mārānvayān kṣubdhavimānaśobhān saṃkampayaṃstrāsayate samārān,मारान्वयान् क्षुब्धविमानशोभान् संकम्पयंस्त्रासयते समारान्
+mahayana_sutralankara,352,dvividhaṃ raśmikarma saṃdarśayati | apāyopapannānāṃ ca prasādaṃ janayitvā svargopapādanam | mārabhavanānāṃ ca samārakāṇāṃ kampanodvejanam |,द्विविधं रश्मिकर्म संदर्शयति । अपायोपपन्नानां च प्रसादं जनयित्वा स्वर्गोपपादनम् । मारभवनानां च समारकाणां कम्पनोद्वेजनम् ।
+mahayana_sutralankara,353,vikrīḍanakarma cārabhya ślokaḥ |,विक्रीडनकर्म चारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,354,samādhivikrīḍitamaprameyaṃ saṃdarśayatyagragaṇasyamadhye |,समाधिविक्रीडितमप्रमेयं संदर्शयत्यग्रगणस्यमध्ये ।
+mahayana_sutralankara,355,sakarmajanmottamanirmitaiśca sattvārthamātiṣṭhati sarvakālam,सकर्मजन्मोत्तमनिर्मितैश्च सत्त्वार्थमातिष्ठति सर्वकालम्
+mahayana_sutralankara,356,aprameyasamādhivikrīḍitasaṃdarśanāt buddhaparṣanmaṇḍalamadhye trividhena nirmāṇena sadā sattvārthakaraṇācca | trividhaṃ nirmāṇaṃ śilpakarmasthānanirmāṇam | vineyavaśenayatheṣṭopapattinirmāṇam | uttamanirmāṇaṃ ca tuṣitabhavanavāsādikam |,अप्रमेयसमाधिविक्रीडितसंदर्शनात् बुद्धपर्षन्मण्डलमध्ये त्रिविधेन निर्माणेन सदा सत्त्वार्थकरणाच्च । त्रिविधं निर्माणं शिल्पकर्मस्थाननिर्माणम् । विनेयवशेनयथेष्टोपपत्तिनिर्माणम् । उत्तमनिर्माणं च तुषितभवनवासादिकम् ।
+mahayana_sutralankara,357,kṣetrapariśuddhikarma ārabhya ślokaḥ |,क्षेत्रपरिशुद्धिकर्म आरभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,358,jñānavasitvātsamupaiti śuddhiṃ kṣetraṃ yathākāmanidarśanāya |,ज्ञानवसित्वात्समुपैति शुद्धिं क्षेत्रं यथाकामनिदर्शनाय ।
+mahayana_sutralankara,359,abuddhanāmeṣu ca buddhanāma saṃśrāvaṇāttankṣipate 'nyadhātau,अबुद्धनामेषु च बुद्धनाम संश्रावणात्तन्क्षिपते ऽन्यधातौ
+mahayana_sutralankara,360,dvividhapāpaviśodhanayā | bhājanapariśodhanayā jñānavaśitvādyatheṣṭaṃ sphaṭikavaidūryādimayabuddhakṣetrasaṃdarśanataḥ | sattvapariśodhanayā ca buddhanāmavirahiteṣu lokadhātuṣūpapannānāṃ sattvānāṃ buddhanāmasaṃśrāvaṇayā prasādaṃ grāhayitvā tadavirahiteṣu lokadhātuṣūpapādanāt |,द्विविधपापविशोधनया । भाजनपरिशोधनया ज्ञानवशित्वाद्यथेष्टं स्फटिकवैदूर्यादिमयबुद्धक्षेत्रसंदर्शनतः । सत्त्वपरिशोधनया च बुद्धनामविरहितेषु लोकधातुषूपपन्नानां सत्त्वानां बुद्धनामसंश्रावणया प्रसादं ग्राहयित्वा तदविरहितेषु लोकधातुषूपपादनात् ।
+mahayana_sutralankara,361,yogārthamārabhya ślokaḥ |,योगार्थमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,362,śakto bhavatyeva ca sattvapāke saṃjātapakṣaḥ śakuniryathaiva |,शक्तो भवत्येव च सत्त्वपाके संजातपक्षः शकुनिर्यथैव ।
+mahayana_sutralankara,363,buddhātpraśaṃsāṃ labhate 'timātrāmādeyavākyo bhavati prajānām,बुद्धात्प्रशंसां लभते ऽतिमात्रामादेयवाक्यो भवति प्रजानाम्
+mahayana_sutralankara,364,trividhaṃ yogaṃ pradarśayati | sattvaparipācanaśaktiyogaṃ praśaṃsāyogamādeyavākyatāyogaṃ ca |,त्रिविधं योगं प्रदर्शयति । सत्त्वपरिपाचनशक्तियोगं प्रशंसायोगमादेयवाक्यतायोगं च ।
+mahayana_sutralankara,365,vṛttyarthamārabhya ślokaḥ |,वृत्त्यर्थमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,366,ṣaḍdhāpyabhijñā trividhā ca vidyā aṣṭau vimokṣābhibhuvastathāṣṭau |,षड्धाप्यभिज्ञा त्रिविधा च विद्या अष्टौ विमोक्षाभिभुवस्तथाष्टौ ।
+mahayana_sutralankara,367,daśāpi kṛtsnāyatanānyameyāḥ samādhayo dhīragataḥ prabhāvaḥ,दशापि कृत्स्नायतनान्यमेयाः समाधयो धीरगतः प्रभावः
+mahayana_sutralankara,368,ṣaḍbhiḥ prabhedairbodhisattvasya prabhāvo vartate | abhijñāvidyāvimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanāpramāṇasamādhiprabhedaiḥ |,षड्भिः प्रभेदैर्बोधिसत्त्वस्य प्रभावो वर्तते । अभिज्ञाविद्याविमोक्षाभिभ्वायतनकृत्स्नायतनाप्रमाणसमाधिप्रभेदैः ।
+mahayana_sutralankara,369,evaṃ ṣaḍarthena vibhāgalakṣaṇena prabhāvaṃ darśayitvā tanmāhātmyodbhāvanārthaṃ ślokaḥ |,एवं षडर्थेन विभागलक्षणेन प्रभावं दर्शयित्वा तन्माहात्म्योद्भावनार्थं श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,370,sa hi paramavaśitvalabdhabuddhirjagadavaśaṃ svavaśe vidhāya nityam |,स हि परमवशित्वलब्धबुद्धिर्जगदवशं स्ववशे विधाय नित्यम् ।
+mahayana_sutralankara,371,parahitakaraṇaikatābhirāmaścarati bhaveṣu hi siṃhavatsudhīraḥ,परहितकरणैकताभिरामश्चरति भवेषु हि सिंहवत्सुधीरः
+mahayana_sutralankara,372,trividhaṃ māhātmyaṃ darśayati | vaśitāmāhātmyaṃ svayaṃ paramajñānavaśitvaprāptyā kleśāsvavaśasya jagataḥ svavaśe sthāpanāt | abhiratimāhātmyaṃ sadā parahitakriyaikārāmatvāt | bhavanirbhayatāmāhātmyaṃ ca |,त्रिविधं माहात्म्यं दर्शयति । वशितामाहात्म्यं स्वयं परमज्ञानवशित्वप्राप्त्या क्लेशास्ववशस्य जगतः स्ववशे स्थापनात् । अभिरतिमाहात्म्यं सदा परहितक्रियैकारामत्वात् । भवनिर्भयतामाहात्म्यं च ।
+mahayana_sutralankara,373,prabhāvādhikāraḥ mahāyānasūtrālaṃkāre saptamaḥ,प्रभावाधिकारः महायानसूत्रालंकारे सप्तमः
+mahayana_sutralankara,374,aṣṭamo 'dhikāraḥ,अष्टमो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,375,bodhisattvaparipāke saṃgrahaḥ ślokaḥ |,बोधिसत्त्वपरिपाके संग्रहः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,376,rūciḥ prasādaḥ praśamo 'nukampanā kṣamātha medhā prabalatvameva ca |,रूचिः प्रसादः प्रशमो ऽनुकम्पना क्षमाथ मेधा प्रबलत्वमेव च ।
+mahayana_sutralankara,377,ahāryatāṅgaiḥ samupetatā bhṛśaṃ jinātmaje tatparipākalakṣaṇam,अहार्यताङ्गैः समुपेतता भृशं जिनात्मजे तत्परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,378,"rūcirmahāyānadeśanādharme, prasādastaddeśike, praśamaḥ kleśānām, anukampā sattveṣu, kṣamā duṣkaracaryāyāṃ, medhā grahaṇadhāraṇaprativedheṣu, prabalatvamadhigame, ahāryatā māraparapravādibhiḥ, prāhāṇikāṅgaiḥ samanvāgatatvam | bhṛśamiti rūcyādīnāmadhimātratvaṃ darśayati | eṣa samāsena bodhisattvānāṃ navaprakāra ātmaparipāko veditavyaḥ |","रूचिर्महायानदेशनाधर्मे, प्रसादस्तद्देशिके, प्रशमः क्लेशानाम्, अनुकम्पा सत्त्वेषु, क्षमा दुष्करचर्यायां, मेधा ग्रहणधारणप्रतिवेधेषु, प्रबलत्वमधिगमे, अहार्यता मारपरप्रवादिभिः, प्राहाणिकाङ्गैः समन्वागतत्वम् । भृशमिति रूच्यादीनामधिमात्रत्वं दर्शयति । एष समासेन बोधिसत्त्वानां नवप्रकार आत्मपरिपाको वेदितव्यः ।"
+mahayana_sutralankara,379,rūciparipākamārabhya ślokaḥ |,रूचिपरिपाकमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,380,sumitratāditrayamugravīryatā parārdhaniṣṭhottamadharmasaṃgrahaḥ |,सुमित्रतादित्रयमुग्रवीर्यता परार्धनिष्ठोत्तमधर्मसंग्रहः ।
+mahayana_sutralankara,381,kṛpālusaddharmamahāparigrahe mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam,कृपालुसद्धर्ममहापरिग्रहे मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,382,"sumitratāditrayaṃ satpuruṣasaṃsevā saddharmaśravaṇaṃ yoniśomanasikāraśca | ugravīryatā adhimātro vīryārambhaḥ | parārdhaniṣṭhā sarvācintyasthānanirvicikitsatā | uttamadharmasaṃgraho mahāyānadharmarakṣā, tatpratipannānāmupadravebhyo rakṣaṇāt |","सुमित्रतादित्रयं सत्पुरुषसंसेवा सद्धर्मश्रवणं योनिशोमनसिकारश्च । उग्रवीर्यता अधिमात्रो वीर्यारम्भः । परार्धनिष्ठा सर्वाचिन्त्यस्थाननिर्विचिकित्सता । उत्तमधर्मसंग्रहो महायानधर्मरक्षा, तत्प्रतिपन्नानामुपद्रवेभ्यो रक्षणात् ।"
+mahayana_sutralankara,383,bodhisattvasya mahāyānadharmaparigrahamadhikṛtyedaṃ rūciparipākalakṣaṇaṃ veditavyam | yena kāraṇena paripacyate sumitratāditrayeṇa | yaśca tasyāḥ paripāka ugravīryaparārdhaniṣṭhāyuktaḥ svabhāvaḥ | yatkarma cottamadharmasaṃgrahakaraṇāttadetena paridīṣitam |,बोधिसत्त्वस्य महायानधर्मपरिग्रहमधिकृत्येदं रूचिपरिपाकलक्षणं वेदितव्यम् । येन कारणेन परिपच्यते सुमित्रतादित्रयेण । यश्च तस्याः परिपाक उग्रवीर्यपरार्धनिष्ठायुक्तः स्वभावः । यत्कर्म चोत्तमधर्मसंग्रहकरणात्तदेतेन परिदीषितम् ।
+mahayana_sutralankara,384,prasādaparipākamārabhya ślokaḥ |,प्रसादपरिपाकमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,385,guṇajñatāthāśusamādhilābhitā phalānubhūtirmanaso 'dhyabhedatā |,गुणज्ञताथाशुसमाधिलाभिता फलानुभूतिर्मनसो ऽध्यभेदता ।
+mahayana_sutralankara,386,jīnātmaje śāstari saṃprapattaye mataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam,जीनात्मजे शास्तरि संप्रपत्तये मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,387,tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataśca paridīpitaḥ | guṇajñatā ityapi sa bhagavāṃstathāgata iti vistareṇa kāraṇam | avetyaprabhāvalābhādabhedyacittatā svabhāvaḥ |,तत्परिपाको ऽपि कारणतः स्वभावतः कर्मतश्च परिदीपितः । गुणज्ञता इत्यपि स भगवांस्तथागत इति विस्तरेण कारणम् । अवेत्यप्रभावलाभादभेद्यचित्तता स्वभावः ।
+mahayana_sutralankara,388,āśusamādhilābhastatphalasya cābhijñādikasya pratyanubhavanaṃ karma |,आशुसमाधिलाभस्तत्फलस्य चाभिज्ञादिकस्य प्रत्यनुभवनं कर्म ।
+mahayana_sutralankara,389,praśamaparipākamārabhya ślokaḥ |,प्रशमपरिपाकमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,390,susaṃvṛtiḥ kliṣṭavitarkavarjanā nirantarāyo 'tha śubhābhirāmatā |,सुसंवृतिः क्लिष्टवितर्कवर्जना निरन्तरायो ऽथ शुभाभिरामता ।
+mahayana_sutralankara,391,jinātmaje kleśavinodanāyatanmataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam,जिनात्मजे क्लेशविनोदनायतन्मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,392,kleśavinodanā bodhisattvasya praśamaḥ | tatparipāko 'pi kāraṇataḥ svabhāvataḥ karmataśca paridīpitaḥ | indriyāṇāṃ smṛtisaṃprajanyābhyāṃ susaṃvṛtiḥ kāraṇam | kliṣṭavitarkavarjanā svabhāvaḥ | pratipakṣabhāvanāyāṃ nirantarāyatvaṃ kuśalābhirāmatā ca karma |,क्लेशविनोदना बोधिसत्त्वस्य प्रशमः । तत्परिपाको ऽपि कारणतः स्वभावतः कर्मतश्च परिदीपितः । इन्द्रियाणां स्मृतिसंप्रजन्याभ्यां सुसंवृतिः कारणम् । क्लिष्टवितर्कवर्जना स्वभावः । प्रतिपक्षभावनायां निरन्तरायत्वं कुशलाभिरामता च कर्म ।
+mahayana_sutralankara,393,kṛpāparipākalakṣaṇamadhikṛtya ślokaḥ |,कृपापरिपाकलक्षणमधिकृत्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,394,kṛpā prakṛtyā paraduḥkhadarśanaṃ nihīnacittasya ca saṃpravarjanam |,कृपा प्रकृत्या परदुःखदर्शनं निहीनचित्तस्य च संप्रवर्जनम् ।
+mahayana_sutralankara,395,viśeṣagatvaṃ jagadagrajanmatā parānukampāparipākalakṣaṇam,विशेषगत्वं जगदग्रजन्मता परानुकम्पापरिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,396,svaprakṛtyā ca gotreṇa paraduḥkhadarśanena nihīnayānaparivarjanatayā ca paripacyata itikāraṇam | viśeṣagāmitvaṃ paripākavṛddhigamanāt svabhāvaḥ | sarvalokaśreṣṭhātmabhāvatā karma avinivartanīyabhūmau |,स्वप्रकृत्या च गोत्रेण परदुःखदर्शनेन निहीनयानपरिवर्जनतया च परिपच्यत इतिकारणम् । विशेषगामित्वं परिपाकवृद्धिगमनात् स्वभावः । सर्वलोकश्रेष्ठात्मभावता कर्म अविनिवर्तनीयभूमौ ।
+mahayana_sutralankara,397,kṣāntiparipākalakṣaṇamārabhya ślokaḥ |,क्षान्तिपरिपाकलक्षणमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,398,ghṛtiḥ prakṛtyā pratisaṃkhyabhāvanā suduḥkhaśītādyadhivāsanā sadā |,घृतिः प्रकृत्या प्रतिसंख्यभावना सुदुःखशीताद्यधिवासना सदा ।
+mahayana_sutralankara,399,viśeṣagāmitvaśubhābhirāmatā mataṃ kṣamāyāḥ paripākalakṣaṇam,विशेषगामित्वशुभाभिरामता मतं क्षमायाः परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,400,dhṛtiḥ sahanaṃ kṣāntiriti paryāyāḥ tatatparipāke gotraṃ pratisaṃkhyānaṃ bhāvanā ca kāraṇam | tīvrāṇāṃ śītādiduḥkhānāmadhivāsanāsvabhāvaḥ | kṣamasya viśeṣagāmitvaṃ kuśalābhirāmatā ca karma |,धृतिः सहनं क्षान्तिरिति पर्यायाः ततत्परिपाके गोत्रं प्रतिसंख्यानं भावना च कारणम् । तीव्राणां शीतादिदुःखानामधिवासनास्वभावः । क्षमस्य विशेषगामित्वं कुशलाभिरामता च कर्म ।
+mahayana_sutralankara,401,medhāparipākamārabhya ślokaḥ |,मेधापरिपाकमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,402,vipākaśuddhiḥ śravaṇādyamoṣatā praviṣṭatā sūktadurūktayostathā |,विपाकशुद्धिः श्रवणाद्यमोषता प्रविष्टता सूक्तदुरूक्तयोस्तथा ।
+mahayana_sutralankara,403,smṛtermahābuddhyudaye ca yogyatā sumedhatāyāḥ paripākalakṣaṇam,स्मृतेर्महाबुद्ध्युदये च योग्यता सुमेधतायाः परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,404,tatra medhānukūlā vipākaviśuddhiḥ kāraṇam | śrutacintitabhāvitacirakṛtacirabhāṣitānāmasaṃmoṣatā subhāṣitadurbhāṣitārthasupraviṣṭatā ca smṛtermedhāparipākasvabhāvaḥ | lokottaraprajñotpādanayogyatā karma |,तत्र मेधानुकूला विपाकविशुद्धिः कारणम् । श्रुतचिन्तितभावितचिरकृतचिरभाषितानामसंमोषता सुभाषितदुर्भाषितार्थसुप्रविष्टता च स्मृतेर्मेधापरिपाकस्वभावः । लोकोत्तरप्रज्ञोत्पादनयोग्यता कर्म ।
+mahayana_sutralankara,405,balavatvapratilambhaparipākamārabhya ślokaḥ |,बलवत्वप्रतिलम्भपरिपाकमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,406,śubhadvayena dvayadhātupuṣṭatā phalodaye cāśrayayogyatā parā |,शुभद्वयेन द्वयधातुपुष्टता फलोदये चाश्रययोग्यता परा ।
+mahayana_sutralankara,407,manorathāptirjagadagrabhūtatā balopalambhe paripākalakṣaṇam,मनोरथाप्तिर्जगदग्रभूतता बलोपलम्भे परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,408,tatra puṇyajñānadvayena tasya puṇyajñānadvayasya bījapuṣṭatā tatparipāke kāraṇam | adhigamaṃ pratyāśrayayogyatā tatparipākasvabhāvaḥ | manorathasaṃpattirjagadagrabhūtatā ca karma |,तत्र पुण्यज्ञानद्वयेन तस्य पुण्यज्ञानद्वयस्य बीजपुष्टता तत्परिपाके कारणम् । अधिगमं प्रत्याश्रययोग्यता तत्परिपाकस्वभावः । मनोरथसंपत्तिर्जगदग्रभूतता च कर्म ।
+mahayana_sutralankara,409,ahāryatāparipākamārabhya ślokaḥ |,अहार्यतापरिपाकमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,410,sudharmatāyuktivicāraṇāśayo viśeṣalābhaḥ parapakṣadūṣaṇam |,सुधर्मतायुक्तिविचारणाशयो विशेषलाभः परपक्षदूषणम् ।
+mahayana_sutralankara,411,punaḥ sadā māranirantarāyatā ahāryatāyāḥ paripākalakṣaṇam,पुनः सदा मारनिरन्तरायता अहार्यतायाः परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,412,tatparipākasya saddharme yuktivicāraṇākṛta āśayaḥ kāraṇam | māranirantarāyatā svabhāvo yadā māro na punaḥ śankotyantarāyaṃ kartum | viśeṣādhigamaḥ parapakṣadūṣaṇaṃ ca karma |,तत्परिपाकस्य सद्धर्मे युक्तिविचारणाकृत आशयः कारणम् । मारनिरन्तरायता स्वभावो यदा मारो न पुनः शन्कोत्यन्तरायं कर्तुम् । विशेषाधिगमः परपक्षदूषणं च कर्म ।
+mahayana_sutralankara,413,prāhāṇikāṅgasamanvāgamaparipākamadhikṛtya ślokaḥ |,प्राहाणिकाङ्गसमन्वागमपरिपाकमधिकृत्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,414,śubhācayo 'thāśrayayatnayogyatā vivekatodagraśubhābhirāmatā |,शुभाचयो ऽथाश्रययत्नयोग्यता विवेकतोदग्रशुभाभिरामता ।
+mahayana_sutralankara,415,jinātmaje hyaṅgasamanvaye punarmataṃ hi samyakparipākalakṣaṇam,जिनात्मजे ह्यङ्गसमन्वये पुनर्मतं हि सम्यक्परिपाकलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,416,tatparipākasya kāraṇaṃ kuśalamūlopacayaḥ | āśrayasya vīryārambhakṣamatvaṃ svabhāvaḥ | vivekotkṛṣṭatā kuśalābhirāmatā ca karma |,तत्परिपाकस्य कारणं कुशलमूलोपचयः । आश्रयस्य वीर्यारम्भक्षमत्वं स्वभावः । विवेकोत्कृष्टता कुशलाभिरामता च कर्म ।
+mahayana_sutralankara,417,navavidhātmaparipākamāhātmyamārabhya ślokaḥ |,नवविधात्मपरिपाकमाहात्म्यमारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,418,iti navavidhavastupacitātmā paraparipācanayogyatāmupetaḥ |,इति नवविधवस्तुपचितात्मा परपरिपाचनयोग्यतामुपेतः ।
+mahayana_sutralankara,419,śubhamayasatatapravardhitātmā bhavati sadā jagato 'grabandhubhūtaḥ,शुभमयसततप्रवर्धितात्मा भवति सदा जगतो ऽग्रबन्धुभूतः
+mahayana_sutralankara,420,dvividhaṃ tanmāhātmyam | paraparipāke pratiśaraṇatvam | satataṃ dharmakāyavṛddhiśca | tata eva jagato 'grabandhubhūtaḥ |,द्विविधं तन्माहात्म्यम् । परपरिपाके प्रतिशरणत्वम् । सततं धर्मकायवृद्धिश्च । तत एव जगतो ऽग्रबन्धुभूतः ।
+mahayana_sutralankara,421,sattvaparipākavibhāge ekādaśa ślokāḥ |,सत्त्वपरिपाकविभागे एकादश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,422,vraṇe 'pi bhojye paripāka iṣyate yathaiva tatsrāvaṇabhogayogyatā |,व्रणे ऽपि भोज्ये परिपाक इष्यते यथैव तत्स्रावणभोगयोग्यता ।
+mahayana_sutralankara,423,tathāśraye 'smindvayapakṣaśāntatātathopabhogatvasuśāntapakṣatā,तथाश्रये ऽस्मिन्द्वयपक्षशान्ततातथोपभोगत्वसुशान्तपक्षता
+mahayana_sutralankara,424,anena paripākasvabhāvaṃ darśayati | yathā vraṇasya srāvaṇayogyatā paripākaḥ | bhojanasya ca bhogayogyatā | evaṃ sattvānāmāśraye vraṇabhojanasthānīye srāvaṇasthānīyaṃ vipakṣaśamanam | bhogasthānīyaśca pratipakṣopabhogaḥ | tadyogyatā āśrayasya paripāka iti | vipakṣapratipakṣāvatra pakṣadvayaṃ veditavyam |,अनेन परिपाकस्वभावं दर्शयति । यथा व्रणस्य स्रावणयोग्यता परिपाकः । भोजनस्य च भोगयोग्यता । एवं सत्त्वानामाश्रये व्रणभोजनस्थानीये स्रावणस्थानीयं विपक्षशमनम् । भोगस्थानीयश्च प्रतिपक्षोपभोगः । तद्योग्यता आश्रयस्य परिपाक इति । विपक्षप्रतिपक्षावत्र पक्षद्वयं वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,425,dvitīyaślokaḥ |,द्वितीयश्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,426,vipācanoktā paripācanā tathā paripācanā cāpyanupācanāparā |,विपाचनोक्ता परिपाचना तथा परिपाचना चाप्यनुपाचनापरा ।
+mahayana_sutralankara,427,supācanāpyadhipācanā matā nipācanotpācananā ca dehiṣu,सुपाचनाप्यधिपाचना मता निपाचनोत्पाचनना च देहिषु
+mahayana_sutralankara,428,anena paripākaprabhedaṃ darśayati | kleśavigamena pācananā vipācanā | sarvato yānatrayeṇa pācanā paripācanā | bāhyaparipākaviśiṣṭatvāt prakṛṣṭā pācanā prapācanā | yathāvineyadharmadeśanāttadanurūpā pācanā anupācanā | satkṛtya pācanā supācanā | adhigamena pācanā adhipācanā aviparītārthena | nityā pācanā nipācanā aparihāṇīyārthena | krameṇottarottarapācanā utpācanā | ityayamaṣṭaprakāraḥ pariparipākaprabhedaḥ |,अनेन परिपाकप्रभेदं दर्शयति । क्लेशविगमेन पाचनना विपाचना । सर्वतो यानत्रयेण पाचना परिपाचना । बाह्यपरिपाकविशिष्टत्वात् प्रकृष्टा पाचना प्रपाचना । यथाविनेयधर्मदेशनात्तदनुरूपा पाचना अनुपाचना । सत्कृत्य पाचना सुपाचना । अधिगमेन पाचना अधिपाचना अविपरीतार्थेन । नित्या पाचना निपाचना अपरिहाणीयार्थेन । क्रमेणोत्तरोत्तरपाचना उत्पाचना । इत्ययमष्टप्रकारः परिपरिपाकप्रभेदः ।
+mahayana_sutralankara,429,tṛtīyacaturthau ślokau |,तृतीयचतुर्थौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,430,hitāśayeneha yathā jinātmajo vyavasthitaḥ sarvajagadvipācayan |,हिताशयेनेह यथा जिनात्मजो व्यवस्थितः सर्वजगद्विपाचयन् ।
+mahayana_sutralankara,431,tathā na mātā na pitā na bandhavaḥ suteṣu bandhuṣvapi suvyavasthitāḥ,तथा न माता न पिता न बन्धवः सुतेषु बन्धुष्वपि सुव्यवस्थिताः
+mahayana_sutralankara,432,tathājano nātmani vatsalo mataḥ kuto 'pi susnigdhaparāśraye jane |,तथाजनो नात्मनि वत्सलो मतः कुतो ऽपि सुस्निग्धपराश्रये जने ।
+mahayana_sutralankara,433,yathā kṛpātmā parasattvavatsalo hite sukhe caiva niyojanānmataḥ,यथा कृपात्मा परसत्त्ववत्सलो हिते सुखे चैव नियोजनान्मतः
+mahayana_sutralankara,434,ābhyāṃ kiṃ darśayati | yādṛśenāśayena bodhisattvaḥ sattvānparipācayati tamāśayaṃ darśayati | mātāpitṛbāndhavāśayaviśiṣṭaṃ lokātmavātsalyaviśiṣṭaṃ ca hitasukhasaṃyojanāt | ātmavatsalastu loka ātmānaṃ hite ca sukhe ca saṃniyojayati |,आभ्यां किं दर्शयति । यादृशेनाशयेन बोधिसत्त्वः सत्त्वान्परिपाचयति तमाशयं दर्शयति । मातापितृबान्धवाशयविशिष्टं लोकात्मवात्सल्यविशिष्टं च हितसुखसंयोजनात् । आत्मवत्सलस्तु लोक आत्मानं हिते च सुखे च संनियोजयति ।
+mahayana_sutralankara,435,avaśiṣṭaiḥ ślokairyena prayogeṇa sattvānparipācayati taṃ pāramitā pratipattyā saṃdarśayati |,अवशिष्टैः श्लोकैर्येन प्रयोगेण सत्त्वान्परिपाचयति तं पारमिता प्रतिपत्त्या संदर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,436,yādṛśena dānena yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |,यादृशेन दानेन यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,437,na bodhisattvasya śarīrabhogayoḥ pareṣvadeyaṃ punarasti sarvathā |,न बोधिसत्त्वस्य शरीरभोगयोः परेष्वदेयं पुनरस्ति सर्वथा ।
+mahayana_sutralankara,438,anugraheṇa dvividhena pācayan paraṃ samairdānaguṇairna tṛpyate,अनुग्रहेण द्विविधेन पाचयन�� परं समैर्दानगुणैर्न तृप्यते
+mahayana_sutralankara,439,trividhena dānena pācayati | sarvasvaśarīrabhogadānena aviṣamadānena atṛptidānena ca | kathaṃ paripācayati dṛṣṭadharmasaṃparāyānugraheṇa | avighātenecchāparipūrṇāt | anāgatena ca saṃgṛhya kuśalapratiṣṭhāpanāt |,त्रिविधेन दानेन पाचयति । सर्वस्वशरीरभोगदानेन अविषमदानेन अतृप्तिदानेन च । कथं परिपाचयति दृष्टधर्मसंपरायानुग्रहेण । अविघातेनेच्छापरिपूर्णात् । अनागतेन च संगृह्य कुशलप्रतिष्ठापनात् ।
+mahayana_sutralankara,440,yādṛśena śīlena yathā satvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |,यादृशेन शीलेन यथा सत्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,441,sadāprakṛtyādhyavihiṃsakaḥ svayaṃ rato 'pramatto 'tra paraṃ niveśayan |,सदाप्रकृत्याध्यविहिंसकः स्वयं रतो ऽप्रमत्तो ऽत्र परं निवेशयन् ।
+mahayana_sutralankara,442,paraṃparānugrahakṛdūdvidhā pare vipākaniṣyandaguṇena pācakaḥ,परंपरानुग्रहकृदूद्विधा परे विपाकनिष्यन्दगुणेन पाचकः
+mahayana_sutralankara,443,pañcavidhena śīlena | dhruvaśīlena prakṛtiśīlena paripūrṇaśīlenādhyaviṃhiṃsakatvāt | paripūrṇo hyavihiṃsako 'dhyavihiṃsako daśakuśalakarmapathaparipūritaḥ | yathoktaṃ dvitīyāyāṃ bhūmau | adhigamaśīlena svayaṃratatayā nirantarāskhalitaśīlena cāpramattatayā | kathaṃ ca (msa_bagchi 35) paripācayati | śīle saṃniveśanāt | dvidhānugrahakriyayā dṛṣṭadharme saṃparāye ca | saṃparāyānugrahaṃ pareṣu vipākaniṣyandaguṇābhyāṃ paraṃparayā karoti | tadvipākaniṣyandayoranyonyānukūlyenāvyavacchedāt |,पञ्चविधेन शीलेन । ध्रुवशीलेन प्रकृतिशीलेन परिपूर्णशीलेनाध्यविंहिंसकत्वात् । परिपूर्णो ह्यविहिंसको ऽध्यविहिंसको दशकुशलकर्मपथपरिपूरितः । यथोक्तं द्वितीयायां भूमौ । अधिगमशीलेन स्वयंरततया निरन्तरास्खलितशीलेन चाप्रमत्ततया । कथं च (म्स_बग्छि ३५) परिपाचयति । शीले संनिवेशनात् । द्विधानुग्रहक्रियया दृष्टधर्मे संपराये च । संपरायानुग्रहं परेषु विपाकनिष्यन्दगुणाभ्यां परंपरया करोति । तद्विपाकनिष्यन्दयोरन्योन्यानुकूल्येनाव्यवच्छेदात् ।
+mahayana_sutralankara,444,yādṛśyā kṣāntyā yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |,यादृश्या क्षान्त्या यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,445,pare 'pakāriṇyupakāribuddhimān pramarṣayannugramapi vyatikramam |,परे ऽपकारिण्युपकारिबुद्धिमान् प्रमर्षयन्नुग्रमपि व्यतिक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,446,upāyacittairapakāramarṣaṇaiḥ śubhe samādāpayate 'pakāriṇaḥ,उपायचित्तैरपकारमर्षणैः शुभे समादापयते ऽपकारिणः
+mahayana_sutralankara,447,apakāriṇi pare upakāribuddhyā pragāḍhāpakāramarṣaṇakṣāntyā paripācayati | upakāribuddhitvaṃ punaḥ kṣāntipāramitāparipūryānukūlyavṛttitā veditavyam | kathaṃ paripācayati | dṛṣṭadharmānugraheṇa cāpakāramarṣaṇāt | saṃparāyānugraheṇa copāyajñastairapakāramarṣaṇairāvarjyāpakāriṇāṃ kuśale samādāpanāt |,अपकारिणि परे उपकारिबुद्ध्या प्रगाढापकारमर्षणक्षान्त्या परिपाचयति । उपकारिबुद्धित्वं पुनः क्षान्तिपारमितापरिपूर्यानुकूल्यवृत्तिता वेदितव्यम् । कथं परिपाचयति । दृष्टधर्मानुग्���हेण चापकारमर्षणात् । संपरायानुग्रहेण चोपायज्ञस्तैरपकारमर्षणैरावर्ज्यापकारिणां कुशले समादापनात् ।
+mahayana_sutralankara,448,yādṛśena vīryeṇa yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |,यादृशेन वीर्येण यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,449,punaḥ sa yatnaṃ paramaṃ samāśrito na khidyate kalpasahasrakoṭibhiḥ |,पुनः स यत्नं परमं समाश्रितो न खिद्यते कल्पसहस्रकोटिभिः ।
+mahayana_sutralankara,450,jinātmajaḥ sagaṇaṃ prapācayanparaikacittasya śubhasya kāraṇāt,जिनात्मजः सगणं प्रपाचयन्परैकचित्तस्य शुभस्य कारणात्
+mahayana_sutralankara,451,adhimātradīrghakālākhede vīryeṇa dīrghakālākheditvamanantasattvaparipācanāt | paraikacittasya kuśalasyārthe kalpasahasrakoṭibhirakhedāt | ata evoktaṃ bhavati yathā paripācayati | kuśalacittasaṃniyojanāt dṛṣṭadharmasaṃparāyānugraheṇeti |,अधिमात्रदीर्घकालाखेदे वीर्येण दीर्घकालाखेदित्वमनन्तसत्त्वपरिपाचनात् । परैकचित्तस्य कुशलस्यार्थे कल्पसहस्रकोटिभिरखेदात् । अत एवोक्तं भवति यथा परिपाचयति । कुशलचित्तसंनियोजनात् दृष्टधर्मसंपरायानुग्रहेणेति ।
+mahayana_sutralankara,452,yādṛśena dhyānena yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |,यादृशेन ध्यानेन यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,453,vaśitvamāgamya manasyanuttaraṃ paraṃ samāvarjayate 'tra śāsane |,वशित्वमागम्य मनस्यनुत्तरं परं समावर्जयते ऽत्र शासने ।
+mahayana_sutralankara,454,nihatya sarvāmavamānakāmatāṃ śubhena saṃvardhayate ca taṃ punaḥ,निहत्य सर्वामवमानकामतां शुभेन संवर्धयते च तं पुनः
+mahayana_sutralankara,455,prāptānuttaravaśitvena dhyānena nirāmiṣeṇa ca nihatasarvāvamānābhilāṣeṇa paripācayati | buddhaśāsane parasyāvarjanādāvarjitasya ca kuśaladharmasaṃvardhanāt paripācayati |,प्राप्तानुत्तरवशित्वेन ध्यानेन निरामिषेण च निहतसर्वावमानाभिलाषेण परिपाचयति । बुद्धशासने परस्यावर्जनादावर्जितस्य च कुशलधर्मसंवर्धनात् परिपाचयति ।
+mahayana_sutralankara,456,yādṛśyā prajñayā yathā sattvānparipācayati tadārabhya ślokaḥ |,यादृश्या प्रज्ञया यथा सत्त्वान्परिपाचयति तदारभ्य श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,457,sa tattvabhāvārthanaye suniścitaḥ karoti sattvānsuvinīta saṃśayān |,स तत्त्वभावार्थनये सुनिश्चितः करोति सत्त्वान्सुविनीत संशयान् ।
+mahayana_sutralankara,458,tataśca te tajjinaśāsanādarād vivardhayante svaparaṃ guṇaiḥ śubhaiḥ,ततश्च ते तज्जिनशासनादराद् विवर्धयन्ते स्वपरं गुणैः शुभैः
+mahayana_sutralankara,459,sa bodhisattvastattvārthanaye cābhiprāyārthanaye ca suviniścitayā prajñayā paripācayati | kathaṃ paripācayati sattvānāṃ saṃśayavinayanāt | tataśca śāsanabahumānātteṣāmātmaparaguṇasaṃvardhakatvena |,स बोधिसत्त्वस्तत्त्वार्थनये चाभिप्रायार्थनये च सुविनिश्चितया प्रज्ञया परिपाचयति । कथं परिपाचयति सत्त्वानां संशयविनयनात् । ततश्च शासनबहुमानात्तेषामात्मपरगुणसंवर्धकत्वेन ।
+mahayana_sutralankara,460,niyamena ślokaḥ |,नियमेन श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,461,iti sugatigatau śubhatraye vā jagadakhilaṃ kṛpayā sa bodhisattvaḥ |,इति सुगतिगतौ शुभत्रये वा जग��खिलं कृपया स बोधिसत्त्वः ।
+mahayana_sutralankara,462,tanuparamavimadhyamaprakārairvinayati lokasamānabhāvagatyā,तनुपरमविमध्यमप्रकारैर्विनयति लोकसमानभावगत्या
+mahayana_sutralankara,463,"anena yatra ca vinayati, sugatigamane yānatraye vā | yacca vinayati, jagadakhilam | yena ca vinayati, kṛpayā | yaśca vinayati bodhisattvaḥ | yādṛśaiśca paripācanaprakārai tanuparamavimadhyamaprakāraiḥ | yāvantaṃ ca kālaṃ, tatparidīpanāt samāsena paripākamāhātmyaṃ darśayati | tatra tanuḥ prakāro 'dhimukticaryābhūmau bodhisattvasya paramo 'ṣṭāmyādiṣu vimadhyamaḥ saptasu veditavyaḥ | yāvallokasya bhāvastatsamānayā gatyā atyantamityarthaḥ |","अनेन यत्र च विनयति, सुगतिगमने यानत्रये वा । यच्च विनयति, जगदखिलम् । येन च विनयति, कृपया । यश्च विनयति बोधिसत्त्वः । यादृशैश्च परिपाचनप्रकारै तनुपरमविमध्यमप्रकारैः । यावन्तं च कालं, तत्परिदीपनात् समासेन परिपाकमाहात्म्यं दर्शयति । तत्र तनुः प्रकारो ऽधिमुक्तिचर्याभूमौ बोधिसत्त्वस्य परमो ऽष्टाम्यादिषु विमध्यमः सप्तसु वेदितव्यः । यावल्लोकस्य भावस्तत्समानया गत्या अत्यन्तमित्यर्थः ।"
+mahayana_sutralankara,464,mahāyānasūtrālaṃkāre paripākādhikāro 'ṣṭamaḥ,महायानसूत्रालंकारे परिपाकाधिकारो ऽष्टमः
+mahayana_sutralankara,465,navamo 'dhikāraḥ,नवमो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,466,sarvākārajñatāyāṃ dvau ślokau | tṛtīyastayoreva nirdeśabhūtaḥ |,सर्वाकारज्ञतायां द्वौ श्लोकौ । तृतीयस्तयोरेव निर्देशभूतः ।
+mahayana_sutralankara,467,ameyairduṣkaraśatairameyaiḥ kuśalācayaiḥ |,अमेयैर्दुष्करशतैरमेयैः कुशलाचयैः ।
+mahayana_sutralankara,468,aprameyeṇa kālena ameyāvaraṇakṣayāt,अप्रमेयेण कालेन अमेयावरणक्षयात्
+mahayana_sutralankara,469,sarvakārajñatāvāptiḥ sarvāvaraṇanirmalā |,सर्वकारज्ञतावाप्तिः सर्वावरणनिर्मला ।
+mahayana_sutralankara,470,vivṛtā ratnapeṭeva buddhatvaṃ samudāhṛtam,विवृता रत्नपेटेव बुद्धत्वं समुदाहृतम्
+mahayana_sutralankara,471,kṛtvā duṣkaramadbhutaṃ śramaśataiḥ saṃcityasarvaṃśubhaṃ,कृत्वा दुष्करमद्भुतं श्रमशतैः संचित्यसर्वंशुभं
+mahayana_sutralankara,472,kālenottamakalpayānamahatā sarvāvṛtīnāṃ kṣayāt |,कालेनोत्तमकल्पयानमहता सर्वावृतीनां क्षयात् ।
+mahayana_sutralankara,473,sūkṣmasyāvaraṇasya bhūmiṣu gatasyotpāṭanād buddhatā,सूक्ष्मस्यावरणस्य भूमिषु गतस्योत्पाटनाद् बुद्धता
+mahayana_sutralankara,474,ratnānāmiva sā prabhāvamahatāṃ peṭā samuddhātitā,रत्नानामिव सा प्रभावमहतां पेटा समुद्धातिता
+mahayana_sutralankara,475,"samudāgamataḥ svabhāvata aupamyataśca buddhatvamudbhāvitam | yāvadbhirduṣkaraśatairyāvadbhiḥ kuśalasaṃbhārairyāvatā kālena yāvataḥ kleśajñeyāvaraṇasya prahāṇātsamudāgacchati, ayaṃ samudāgamaḥ | sarvākārajñatāvāptiḥ sarvāvaraṇanirmalā svabhāvaḥ | vivṛtāratnapeṭā tadaupamyam |","समुदागमतः स्वभावत औपम्यतश्च बुद्धत्वमुद्भावितम् । यावद्भिर्दुष्करशतैर्यावद्भिः कुशलसंभारैर्यावता कालेन यावतः क्लेशज्ञेयावरणस्य प्रहाणात्समुदागच्छति, अयं समुदागमः । सर्वाकारज्ञतावाप्तिः सर्वावरणनिर्मला स्वभावः । विवृतारत्नपेटा तदौपम्यम् ।"
+mahayana_sutralankara,476,tasyaiva buddhatvasyādvayalakṣaṇe sānubhāve dvau lokau |,तस्यैव बुद्धत्वस्याद्वयलक्षणे सानुभावे द्वौ लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,477,sarvadharmāśca buddhatvaṃ dharmo naiva ca kaścana |,सर्वधर्माश्च बुद्धत्वं धर्मो नैव च कश्चन ।
+mahayana_sutralankara,478,śukladharmamayaṃ tacca na ca taistannirūpyate,शुक्लधर्ममयं तच्च न च तैस्तन्निरूप्यते
+mahayana_sutralankara,479,dharmaratnanimittatvāllabdharatnākaropamam |,धर्मरत्ननिमित्तत्वाल्लब्धरत्नाकरोपमम् ।
+mahayana_sutralankara,480,śubhasasyanimittatvāllabdhameghopamaṃ matam,शुभसस्यनिमित्तत्वाल्लब्धमेघोपमं मतम्
+mahayana_sutralankara,481,"sarvadharmāśca buddhatvaṃ, tathatāyā abhinnatvāttadviśuddhiprabhāvitatvācca | buddhatvasya na ca kaściddharmo 'sti | parikalpitena dharmasvabhāvena śukladharmamayaṃ ca buddhatvaṃ, pāramitādināṃ kuśalānāṃ tadbhāvena parivṛtteḥ | na ca taistannirdiśyate pāramitādīnāṃ pāramitādibhāvenāpariniṣpatteridamadvayalakṣaṇam | ratnākarameghopamatvamanubhāvaḥ, deśanādharmaratnānāṃ tatprabhavatvāt, kuśalasasyānāṃ ca vineyasaṃtānakṣetreṣu |","सर्वधर्माश्च बुद्धत्वं, तथताया अभिन्नत्वात्तद्विशुद्धिप्रभावितत्वाच्च । बुद्धत्वस्य न च कश्चिद्धर्मो ऽस्ति । परिकल्पितेन धर्मस्वभावेन शुक्लधर्ममयं च बुद्धत्वं, पारमितादिनां कुशलानां तद्भावेन परिवृत्तेः । न च तैस्तन्निर्दिश्यते पारमितादीनां पारमितादिभावेनापरिनिष्पत्तेरिदमद्वयलक्षणम् । रत्नाकरमेघोपमत्वमनुभावः, देशनाधर्मरत्नानां तत्प्रभवत्वात्, कुशलसस्यानां च विनेयसंतानक्षेत्रेषु ।"
+mahayana_sutralankara,482,buddhatvaṃ sarvadharmaḥ samuditamatha vā sarvadharmavyapetaṃ,बुद्धत्वं सर्वधर्मः समुदितमथ वा सर्वधर्मव्यपेतं
+mahayana_sutralankara,483,prodbhūterdharmaratnapratatasumahato dharmatnākarābham |,प्रोद्भूतेर्धर्मरत्नप्रततसुमहतो धर्मत्नाकराभम् ।
+mahayana_sutralankara,484,bhūtānāṃ śuklasasyaprasavasumahato hetuto meghabhūtaṃ,भूतानां शुक्लसस्यप्रसवसुमहतो हेतुतो मेघभूतं
+mahayana_sutralankara,485,dānāddharmāmbuvarṣapratatasuvihitasyākṣayasya prajāsu,दानाद्धर्माम्बुवर्षप्रततसुविहितस्याक्षयस्य प्रजासु
+mahayana_sutralankara,486,"anena tṛtīyena ślokena tamevārthaṃ nirdiśati | sumahataḥ pratatasya dharmaratnasya prodbhūtenimittatvādratnākarābham, bhūtānāṃ mahataḥ śuklasasyaprasavahetutvānmeghabhūtam | mahataḥ suvihitasyākṣayasya dharmāmbuvarṣasya dānāt prajāsvityayamatra padavigraho veditavyaḥ |","अनेन तृतीयेन श्लोकेन तमेवार्थं निर्दिशति । सुमहतः प्रततस्य धर्मरत्नस्य प्रोद्भूतेनिमित्तत्वाद्रत्नाकराभम्, भूतानां महतः शुक्लसस्यप्रसवहेतुत्वान्मेघभूतम् । महतः सुविहितस्याक्षयस्य धर्माम्बुवर्षस्य दानात् प्रजास्वित्ययमत्र पदविग्रहो वेदितव्यः ।"
+mahayana_sutralankara,487,tasyaiva buddhatvasya śaraṇatvānuttarye pañca ślokāḥ |,तस्यैव बुद्धत्वस्य शरणत्वानुत्तर्ये पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,488,paritrāṇaṃ hi buddhatvaṃ sarvakleśagaṇātsadā |,परित्राणं हि बुद्धत्वं सर्वक्लेशगणात्सदा ।
+mahayana_sutralankara,489,sarvaduścaritebhyaśca janmamaraṇato 'pi ca,सर्वदुश्चरितेभ्यश्च जन्ममरणतो ऽपि च
+mahayana_sutralankara,490,anena saṃkṣepataḥ kleśakarmajanmasaṃkleśaparitrāṇārthena śaraṇatvaṃ darśayati |,अनेन संक्षेपतः क्लेशकर्मजन्मसंक्लेशपरित्राणार्थेन शरणत्वं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,491,upadravebhyaḥ sarvebhyo apāyādanupāyataḥ |,उपद्रवेभ्यः सर्वेभ्यो अपायादनुपायतः ।
+mahayana_sutralankara,492,satkāyāddhīnayānācca tasmāccharaṇamuttamam,सत्कायाद्धीनयानाच्च तस्माच्छरणमुत्तमम्
+mahayana_sutralankara,493,"anena dvitiyenopadravādiparitrāṇādvistareṇa | tatra sarvopadravaparitrāṇatvaṃ yad buddhānubhāvena andhāścakṣūṃṣi pratilabhante, badhirāḥ śrotaṃ, vikṣiptacittāḥ svasthacittamītayaḥ śāmyantītyevamādi | apāyaparitrāṇatvaṃ buddhaprabhayā tadgatānāṃ mokṣaṇāt, tadagamane ca pratiṣṭhāpanāt | anupāyaparitrāṇatvaṃ tīrthikadṛṣṭivyutthāpanāt | satkāyaparitrāṇatvaṃ yānadvayena parinirvāpaṇāt |","अनेन द्वितियेनोपद्रवादिपरित्राणाद्विस्तरेण । तत्र सर्वोपद्रवपरित्राणत्वं यद् बुद्धानुभावेन अन्धाश्चक्षूंषि प्रतिलभन्ते, बधिराः श्रोतं, विक्षिप्तचित्ताः स्वस्थचित्तमीतयः शाम्यन्तीत्येवमादि । अपायपरित्राणत्वं बुद्धप्रभया तद्गतानां मोक्षणात्, तदगमने च प्रतिष्ठापनात् । अनुपायपरित्राणत्वं तीर्थिकदृष्टिव्युत्थापनात् । सत्कायपरित्राणत्वं यानद्वयेन परिनिर्वापणात् ।"
+mahayana_sutralankara,494,hīnayānaparitrāṇatvamaniyatagotrāṇāṃ mahāyānaikāyanīkaraṇāt |,हीनयानपरित्राणत्वमनियतगोत्राणां महायानैकायनीकरणात् ।
+mahayana_sutralankara,495,śaraṇamanupamaṃ tacchreṣṭhabuddhatvamiṣṭaṃ,शरणमनुपमं तच्छ्रेष्ठबुद्धत्वमिष्टं
+mahayana_sutralankara,496,jananamaraṇasarvakleśapāpeṣu rakṣā |,जननमरणसर्वक्लेशपापेषु रक्षा ।
+mahayana_sutralankara,497,vividhabhayagatānāṃ sarvarakṣāpayānaṃ,विविधभयगतानां सर्वरक्षापयानं
+mahayana_sutralankara,498,pratatavividhaduḥkhāpāyanopāyagānāṃ,प्रततविविधदुःखापायनोपायगानां
+mahayana_sutralankara,499,anena tṛtīyena tasyaiva śaraṇatvasyānupamaśreṣṭhasya cānuttaryaṃ tenaivārthena darśayati |,अनेन तृतीयेन तस्यैव शरणत्वस्यानुपमश्रेष्ठस्य चानुत्तर्यं तेनैवार्थेन दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,500,bauddhairdharmairyacca susaṃpūrṇaśarīraṃ yatsaddharme vetti ca sattvānpravinetum |,बौद्धैर्धर्मैर्यच्च सुसंपूर्णशरीरं यत्सद्धर्मे वेत्ति च सत्त्वान्प्रविनेतुम् ।
+mahayana_sutralankara,501,yātaṃ pāraṃ yatkṛpayā sarvajagatsu tad buddhatvaṃ śreṣṭhamihatyaṃ śaraṇānām,यातं पारं यत्कृपया सर्वजगत्सु तद् बुद्धत्वं श्रेष्ठमिहत्यं शरणानाम्
+mahayana_sutralankara,502,anena caturthena yaiḥ kāraṇaistattathānuttaraṃ śaraṇaṃ bhavati tatsaṃdarśayati | bauddhairdharmairbalavaiśāradyādibhiḥ susaṃpūrṇasvabhāvatvāt svārthaniṣṭhāmadhikṛtya saddharmasattvavinayopāyajñānāt karuṇāpāragamanācca parārthaniṣṭhāmadhikṛtya |,अनेन चतुर्थेन यैः कारणैस्तत्तथानुत्तरं शरणं भवति तत्संदर्शयति । बौद्धैर्धर्मैर्बलवैशारद्यादिभिः सुसंपूर्णस्वभावत्वात् स्वार्थनिष्ठामधिकृत्य सद्धर्मसत्त्वविनयोपायज्ञानात् करुणापारगमनाच्च परार्थनिष्ठामधिकृत्य ।
+mahayana_sutralankara,503,ālokātsarvasattvānāṃ buddhatvaṃ śaraṇaṃ mahat |,आलोकात्सर्वसत्त्वानां बुद्धत्वं शरणं महत् ।
+mahayana_sutralankara,504,sarvavyasanasaṃpattivyāvṛttyabhyudaye matam,सर्वव्यसनसंपत्तिव्यावृत्त्यभ्युदये मतम्
+mahayana_sutralankara,505,anena pañcamena ślokena yāvantaṃ kālaṃ yāvatāṃ sattvānāṃ yatrārthe śaraṇaṃ bhavati tatsamāsena darśayati | yatrārthe iti sarvavyasanavyāvṛttau saṃpattyabhyudaye ca |,अनेन पञ्चमेन श्लोकेन यावन्तं कालं यावतां सत्त्वानां यत्रार्थे शरणं भवति तत्समासेन दर्शयति । यत्रार्थे इति सर्वव्यसनव्यावृत्तौ संपत्त्यभ्युदये च ।
+mahayana_sutralankara,506,āśrayaparāvṛttau ṣaṭ ślokāḥ |,आश्रयपरावृत्तौ षट् श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,507,kleśajñeyavṛttīnāṃ satatamanugataṃ bījamutkṛṣṭakālaṃ,क्लेशज्ञेयवृत्तीनां सततमनुगतं बीजमुत्कृष्टकालं
+mahayana_sutralankara,508,yasminnastaṃ prayātaṃ bhavati suvipulaiḥ sarvahāniprakāraiḥ |,यस्मिन्नस्तं प्रयातं भवति सुविपुलैः सर्वहानिप्रकारैः ।
+mahayana_sutralankara,509,buddhatvaṃ śukladharmapravaraguṇayutā āśrayasyānyathāpti-,बुद्धत्वं शुक्लधर्मप्रवरगुणयुता आश्रयस्यान्यथाप्ति-
+mahayana_sutralankara,510,statprāptirnirvikalpādviṣayasumahato jñānamārgātsuśuddhāt,स्तत्प्राप्तिर्निर्विकल्पाद्विषयसुमहतो ज्ञानमार्गात्सुशुद्धात्
+mahayana_sutralankara,511,anena vipakṣabījaviyogataḥ pratipakṣasaṃpattiyogataścāśrayaparivṛttiḥ paridīpitā | yathā ca tatprāptirdvividhamārgalābhāt | suviśuddhalokottarajñānamārgalābhāt | tatpṛṣṭhalabdhānantajñeyaviṣayajñānamārgalābhācca | utkṛṣṭakālamityanādikālaṃ |,अनेन विपक्षबीजवियोगतः प्रतिपक्षसंपत्तियोगतश्चाश्रयपरिवृत्तिः परिदीपिता । यथा च तत्प्राप्तिर्द्विविधमार्गलाभात् । सुविशुद्धलोकोत्तरज्ञानमार्गलाभात् । तत्पृष्ठलब्धानन्तज्ञेयविषयज्ञानमार्गलाभाच्च । उत्कृष्टकालमित्यनादिकालं ।
+mahayana_sutralankara,512,suvipulaiḥ sarvahāniprakārairiti bhūmiprakāraiḥ |,सुविपुलैः सर्वहानिप्रकारैरिति भूमिप्रकारैः ।
+mahayana_sutralankara,513,sthitaśca tasminsa tathāgato jaganmahācalendrastha ivābhyudīkṣate |,स्थितश्च तस्मिन्स तथागतो जगन्महाचलेन्द्रस्थ इवाभ्युदीक्षते ।
+mahayana_sutralankara,514,śamābhirāmaṃ karūṇāyate janamaghābhirāme 'nyajane tu kā kathā,शमाभिरामं करूणायते जनमघाभिरामे ऽन्यजने तु का कथा
+mahayana_sutralankara,515,anena dvitīyenānyāśrayaparāvṛttibhyastadviśeṣaṃ darśayati | tatstho hi mahācalendrastha iva dūrāntaranikṛṣṭaṃ lokaṃ paśyati |,अनेन द्वितीयेनान्याश्रयपरावृत्तिभ्यस्तद्विशेषं दर्शयति । तत्स्थो हि महाचलेन्द्रस्थ इव दूरान्तरनिकृष्टं लोकं पश्यति ।
+mahayana_sutralankara,516,dṛṣṭvā ca karūṇāyate śrāvakapratyekabuddhānapi prāgeva tadanyān |,दृष्ट्वा च करूणायते श्रावकप्रत्येकबुद्धानपि प्रागेव तदन्यान् ।
+mahayana_sutralankara,517,pravṛttirūdvittiravṛttirāśrayo nivṛttirāvṛttiratho dvayādvayā |,प्रवृत्तिरूद्वित्तिरवृत्तिराश्रयो निवृत्तिरावृत्तिरथो द्वयाद्वया ।
+mahayana_sutralankara,518,samāviśiṣṭā api sarvagātmikā tathāgatānāṃ parivṛttiriṣyate,समाविशिष्टा अपि सर्वगात्मिका तथागतानां परिवृत्तिरिष्यते
+mahayana_sutralankara,519,anena tṛtīyena taddaśaprabhedaṃdarśayati | sā hi tathāgatānāṃ parivṛttiḥ parārthavṛttiriti pravṛttiḥ | sarvadharmaviśiṣṭatvāduṣkṛṣṭā vṛttirityudvṛttiḥ | saṃkleśahetāvavṛttiḥ | āśraya iti yo 'sau parivṛttyāśrayastaṃ darśayati | saṃkleśānnivṛttito nivṛttiḥ | ātyantikatvādāyatā vṛttirityāvṛttiḥ | abhisaṃbodhiparinirvāṇadarśanavṛttyā dvayā vṛttiḥ | saṃsāranirvāṇāpratiṣṭhitatvātsaṃskṛtāsaṃskṛtatvenādvayā vṛttiḥ | vimuktisāmānyena śrāvakapratyekabuddhasamā vṛttiḥ | balavaiśāradyādibhiḥ buddhadharmairasamatvādviśiṣṭā vṛttiḥ |,अनेन तृतीयेन तद्दशप्रभेदंदर्शयति । सा हि तथागतानां परिवृत्तिः परार्थवृत्तिरिति प्रवृत्तिः । सर्वधर्मविशिष्टत्वादुष्कृष्टा वृत्तिरित्युद्वृत्तिः । संक्लेशहेताववृत्तिः । आश्रय इति यो ऽसौ परिवृत्त्याश्रयस्तं दर्शयति । संक्लेशान्निवृत्तितो निवृत्तिः । आत्यन्तिकत्वादायता वृत्तिरित्यावृत्तिः । अभिसंबोधिपरिनिर्वाणदर्शनवृत्त्या द्वया वृत्तिः । संसारनिर्वाणाप्रतिष्ठितत्वात्संस्कृतासंस्कृतत्वेनाद्वया वृत्तिः । विमुक्तिसामान्येन श्रावकप्रत्येकबुद्धसमा वृत्तिः । बलवैशारद्यादिभिः बुद्धधर्मैरसमत्वाद्विशिष्टा वृत्तिः ।
+mahayana_sutralankara,520,sarvayānopadeśagatatvātsarvagatāvṛttiḥ |,सर्वयानोपदेशगतत्वात्सर्वगतावृत्तिः ।
+mahayana_sutralankara,521,yathāmbaraṃ sarvagataṃ sadāmataṃ tathaiva tatsarvagataṃ sadāmatam |,यथाम्बरं सर्वगतं सदामतं तथैव तत्सर्वगतं सदामतम् ।
+mahayana_sutralankara,522,yathāmbaraṃ rūpagaṇeṣu sarvagaṃ tathaiva tatsattvagaṇeṣu sarvagam,यथाम्बरं रूपगणेषु सर्वगं तथैव तत्सत्त्वगणेषु सर्वगम्
+mahayana_sutralankara,523,anena caturthena tatsvabhāvasya buddhatvasya sarvagatatvaṃ darśayati | ākāśasādharmyeṇauddeśanirdeśataḥ pūrvāparārdhābhyām | sattvagaṇeṣu sarvagatatvaṃ buddhatvasyātmatvena sarvasattvopagamane pariniṣpattito veditavyam |,अनेन चतुर्थेन तत्स्वभावस्य बुद्धत्वस्य सर्वगतत्वं दर्शयति । आकाशसाधर्म्येणौद्देशनिर्देशतः पूर्वापरार्धाभ्याम् । सत्त्वगणेषु सर्वगतत्वं बुद्धत्वस्यात्मत्वेन सर्वसत्त्वोपगमने परिनिष्पत्तितो वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,524,yathodabhājane bhinne candrabimbaṃ na dṛśyate |,यथोदभाजने भिन्ने चन्द्रबिम्बं न दृश्यते ।
+mahayana_sutralankara,525,tathā duṣṭeṣu sattveṣu buddhabimbaṃ na dṛśyate,तथा दुष्टेषु सत्त्वेषु बुद्धबिम्बं न दृश्यते
+mahayana_sutralankara,526,anena pañcamena sarvagatatve 'pyabhājanabhūteṣu sattveṣu abuddhabimbadarśanaṃ dṛṣṭāntena sādhayati |,अनेन पञ्चमेन सर्वगतत्वे ऽप्यभाजनभूतेषु सत्त्वेषु अबुद्धबिम्बदर्शनं दृष्टान्तेन साधयति ।
+mahayana_sutralankara,527,yathāgnirjvalate 'nyatra punaranyatraśāmyati |,यथाग्निर्ज्वलते ऽन्यत्र पुनरन्यत्रशाम्यति ।
+mahayana_sutralankara,528,buddheṣvapi tathā jñeyaṃ saṃdarśanamadarśanam,बुद्धेष्वपि तथा ज्ञेयं संदर्शनमदर्शनम्
+mahayana_sutralankara,529,anena ṣaṣṭhena buddhavineyeṣu satsubuddhotpādāttaddarśanaṃ | vinīteṣu parinirvāṇāttadadarśanaṃ agnijvalanaśamanasādharmyeṇa sādhayati |,अनेन षष्ठेन बुद्धविनेयेषु सत्सुबुद्धोत्पादात्तद्दर्शनं । विनीतेषु परिनिर्वाणात्तददर्शनं अग्निज्वलनशमनसाधर्म्येण साधयति ।
+mahayana_sutralankara,530,anābhogāpratiprasrabdhabuddhakāryatve catvāraḥ ślokāḥ |,अनाभोगाप्रतिप्रस्रब्धबुद्धकार्यत्वे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,531,aghaṭitebhyastūryebhyo yathā syācchabdasaṃbhavaḥ |,अघटितेभ्यस्तूर्येभ्यो यथा स्याच्छब्दसंभवः ।
+mahayana_sutralankara,532,tathā jine vinābhogaṃ deśanāyāḥ samudbhavaḥ,तथा जिने विनाभोगं देशनायाः समुद्भवः
+mahayana_sutralankara,533,yathā maṇervinā yatnaṃ svaprabhāvanidarśanam |,यथा मणेर्विना यत्नं स्वप्रभावनिदर्शनम् ।
+mahayana_sutralankara,534,buddheṣvapi vinābhogaṃ tathā kṛtyanidarśanam,बुद्धेष्वपि विनाभोगं तथा कृत्यनिदर्शनम्
+mahayana_sutralankara,535,ābhyāṃ ślokābhyāmanābhogena buddhakāryaṃ sādhayatyaghaṭitatūryaśabdamaṇiprabhāvasādharmyeṇa |,आभ्यां श्लोकाभ्यामनाभोगेन बुद्धकार्यं साधयत्यघटिततूर्यशब्दमणिप्रभावसाधर्म्येण ।
+mahayana_sutralankara,536,yathākāśe avicchinnā dṛśyante lokataḥ kriyāḥ |,यथाकाशे अविच्छिन्ना दृश्यन्ते लोकतः क्रियाः ।
+mahayana_sutralankara,537,tathaivānāsrave dhātau avicchinnā jinakriyāḥ,तथैवानास्रवे धातौ अविच्छिन्ना जिनक्रियाः
+mahayana_sutralankara,538,yathākāśe kriyāṇāṃ hi hānirabhyudayaḥ sadā |,यथाकाशे क्रियाणां हि हानिरभ्युदयः सदा ।
+mahayana_sutralankara,539,tathaivānāsrave dhātau buddhakāryodayavyayaḥ,तथैवानास्रवे धातौ बुद्धकार्योदयव्ययः
+mahayana_sutralankara,540,ābhyāmapyapratiprasrabdhabuddhakāryatvaṃ buddhakṛtyasyāvicchedāt | ākāśa iva lokakriyāṇāmavicchede 'pi cānyānyakriyodayavyayastathaiva |,आभ्यामप्यप्रतिप्रस्रब्धबुद्धकार्यत्वं बुद्धकृत्यस्याविच्छेदात् । आकाश इव लोकक्रियाणामविच्छेदे ऽपि चान्यान्यक्रियोदयव्ययस्तथैव ।
+mahayana_sutralankara,541,anāsravadhātugāmbhīrye ṣoḍaśa ślokāḥ |,अनास्रवधातुगाम्भीर्ये षोडश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,542,paurvāparyaviśiṣṭāpi sarvāvaraṇanirmalā |,पौर्वापर्यविशिष्टापि सर्वावरणनिर्मला ।
+mahayana_sutralankara,543,naśuddhā nāpi cāśuddhā tathatā buddhatā matā,नशुद्धा नापि चाशुद्धा तथता बुद्धता मता
+mahayana_sutralankara,544,paurvāparyeṇaviśiṣṭatvānna śuddhā | paścātsarvāvaraṇanirmalatvānnāśuddhā malavigamāt |,पौर्वापर्येणविशिष्टत्वान्न शुद्धा । पश्चात्सर्वावरणनिर्मलत्वान्नाशुद्धा मलविगमात् ।
+mahayana_sutralankara,545,śūnyatāyāṃ viśuddhāyāṃ nairātmyānmārgalābhataḥ |,शून्यतायां विशुद्धायां नैरात्म्यान्मार्गलाभतः ।
+mahayana_sutralankara,546,buddhāḥ śuddhātmalābhitvāt gatā ātmamahātmatām,बुद्धाः शुद्धात्मलाभित्वात् गता आत्ममहात्मताम्
+mahayana_sutralankara,547,tatra cānāsrave dhātau buddhānāṃ paramātmā nirdiśyate | kiṃ kāraṇam | agranairātmyātmakatvāt | agraṃ nairātmyaṃ viśuddhā tathatā sā ca buddhānāmātmā svabhāvārthena tasyāṃ viśuddhāyāmagraṃ nairātmyamātmānaṃ buddhā labhante śuddham | ataḥ śuddhātmalābhitvāt buddhā ātmamāhātmyaṃ prāptā ityanenābhisaṃdhinā buddhānāmanāsrave dhātau paramātmā vyavasthāpyate |,तत्र चानास्रवे धातौ बुद्धानां परमात्मा निर्दिश्यते । किं कारणम् । अग्रनैरात्म्यात्मकत्वात् । अग्रं नैरात्म्यं व��शुद्धा तथता सा च बुद्धानामात्मा स्वभावार्थेन तस्यां विशुद्धायामग्रं नैरात्म्यमात्मानं बुद्धा लभन्ते शुद्धम् । अतः शुद्धात्मलाभित्वात् बुद्धा आत्ममाहात्म्यं प्राप्ता इत्यनेनाभिसंधिना बुद्धानामनास्रवे धातौ परमात्मा व्यवस्थाप्यते ।
+mahayana_sutralankara,548,na bhāvo nāpi cābhāvo buddhatvaṃ tena kathyate |,न भावो नापि चाभावो बुद्धत्वं तेन कथ्यते ।
+mahayana_sutralankara,549,tasmādbuddhatathāpraśne avyākṛtanayo mataḥ,तस्माद्बुद्धतथाप्रश्ने अव्याकृतनयो मतः
+mahayana_sutralankara,550,"tenaiva kāraṇena buddhatvaṃ na bhāva ucyate | pudgaladharmābhāvalakṣaṇatvāttadātmakatvācca buddhatvasya | nābhāva ucyate tathatālakṣaṇabhāvāt | ato buddhasya bhāvābhāvapraśne, bhavati tathāgataḥ paraṃ maraṇānna bhavatītyevamādiravyākṛtanayomataḥ |","तेनैव कारणेन बुद्धत्वं न भाव उच्यते । पुद्गलधर्माभावलक्षणत्वात्तदात्मकत्वाच्च बुद्धत्वस्य । नाभाव उच्यते तथतालक्षणभावात् । अतो बुद्धस्य भावाभावप्रश्ने, भवति तथागतः परं मरणान्न भवतीत्येवमादिरव्याकृतनयोमतः ।"
+mahayana_sutralankara,551,dāhaśāntiryathā lohe darśane timirasya ca |,दाहशान्तिर्यथा लोहे दर्शने तिमिरस्य च ।
+mahayana_sutralankara,552,cittajñāne tathā bauddhe bhāvābhāvo na śasyate,चित्तज्ञाने तथा बौद्धे भावाभावो न शस्यते
+mahayana_sutralankara,553,yathā ca lohe dāhaśāntirdarśane ca timirametasya śāntirna bhāvo dāhatimirayorabhāvalakṣaṇāt | nābhāvaḥ śāntilakṣaṇena bhāvāt | evaṃ buddhānāṃ cittajñāne ca dāhatimirasthānīyayo rāgāvidyayoḥ śāntirna bhāvaḥ śasyate tadabhāvaprabhāvitatvāccetaḥ prajñāvimuktyā nābhāvastena tena vimuktilakṣaṇena bhāvāt |,यथा च लोहे दाहशान्तिर्दर्शने च तिमिरमेतस्य शान्तिर्न भावो दाहतिमिरयोरभावलक्षणात् । नाभावः शान्तिलक्षणेन भावात् । एवं बुद्धानां चित्तज्ञाने च दाहतिमिरस्थानीययो रागाविद्ययोः शान्तिर्न भावः शस्यते तदभावप्रभावितत्वाच्चेतः प्रज्ञाविमुक्त्या नाभावस्तेन तेन विमुक्तिलक्षणेन भावात् ।
+mahayana_sutralankara,554,buddhānāmamale dhātau naikatā bahutā na ca |,बुद्धानाममले धातौ नैकता बहुता न च ।
+mahayana_sutralankara,555,ākāśavadadehatvātpūrvadehānusārataḥ,आकाशवददेहत्वात्पूर्वदेहानुसारतः
+mahayana_sutralankara,556,buddhānāmanāsravadhātau naikatvaṃ pūrvadehānusāreṇa | na bahutvaṃ dehābhāvādākāśavat |,बुद्धानामनास्रवधातौ नैकत्वं पूर्वदेहानुसारेण । न बहुत्वं देहाभावादाकाशवत् ।
+mahayana_sutralankara,557,balādibuddhadharmeṣu bodhī ratnākaropamā |,बलादिबुद्धधर्मेषु बोधी रत्नाकरोपमा ।
+mahayana_sutralankara,558,jagatkuśalasasyeṣu mahāmeghopamā matā,जगत्कुशलसस्येषु महामेघोपमा मता
+mahayana_sutralankara,559,puṇyajñānasupūrṇatvātpūrṇacandropamā matā |,पुण्यज्ञानसुपूर्णत्वात्पूर्णचन्द्रोपमा मता ।
+mahayana_sutralankara,560,jñānālokakaratvācca mahādityopamā matā,ज्ञानालोककरत्वाच्च महादित्योपमा मता
+mahayana_sutralankara,561,etau ratnākarameghopamatve pūrṇacandramahādityopamatve ca ślokau gatārthau |,एतौ रत्नाकरमेघोपमत्वे पूर्णचन्द्रमहादित्योपमत्वे च श्���ोकौ गतार्थौ ।
+mahayana_sutralankara,562,ameyā raśmayo yadvadvayāmiśrā bhānumaṇḍale |,अमेया रश्मयो यद्वद्वयामिश्रा भानुमण्डले ।
+mahayana_sutralankara,563,sadaikakāryā vartante lokamālokayanti ca,सदैककार्या वर्तन्ते लोकमालोकयन्ति च
+mahayana_sutralankara,564,tathaivānāsrave dhātau buddhānāmaprameyatā |,तथैवानास्रवे धातौ बुद्धानामप्रमेयता ।
+mahayana_sutralankara,565,miśraikakāryā kṛtyeṣu jñānālokakarāmatā,मिश्रैककार्या कृत्येषु ज्ञानालोककरामता
+mahayana_sutralankara,566,ekena vyāmiśraraśmyekakāryasyopamatayā sādhāraṇakarmatāṃ darśayati | raśmīnāmekakāryatvaṃ pācanaśoṣaṇasamānakāryatvādveditavyaṃ | dvitīyenānāsrave dhātau miśraikakāryatvaṃ nirmāṇādikṛtyeṣu |,एकेन व्यामिश्ररश्म्येककार्यस्योपमतया साधारणकर्मतां दर्शयति । रश्मीनामेककार्यत्वं पाचनशोषणसमानकार्यत्वाद्वेदितव्यं । द्वितीयेनानास्रवे धातौ मिश्रैककार्यत्वं निर्माणादिकृत्येषु ।
+mahayana_sutralankara,567,yathaikaraśminiḥsārātsarvaraśmiviniḥsṛtiḥ |,यथैकरश्मिनिःसारात्सर्वरश्मिविनिःसृतिः ।
+mahayana_sutralankara,568,bhānostathaiva buddhānāṃ jñeyā jñānaviniḥsṛtiḥ,भानोस्तथैव बुद्धानां ज्ञेया ज्ञानविनिःसृतिः
+mahayana_sutralankara,569,ekakāle sarvaraśmiviniḥsṛtyā sa ca buddhānāmekakāle jñānapravṛttiṃ darśayati |,एककाले सर्वरश्मिविनिःसृत्या स च बुद्धानामेककाले ज्ञानप्रवृत्तिं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,570,yathaivādityaraśmīnāṃ vṛttau nāsti mamāyitam |,यथैवादित्यरश्मीनां वृत्तौ नास्ति ममायितम् ।
+mahayana_sutralankara,571,tathaiva buddhajñānānāṃ vṛttau nāsti mamāyitam,तथैव बुद्धज्ञानानां वृत्तौ नास्ति ममायितम्
+mahayana_sutralankara,572,yathā sūryaikamuktābhai raśmibhirbhāsyate jagat |,यथा सूर्यैकमुक्ताभै रश्मिभिर्भास्यते जगत् ।
+mahayana_sutralankara,573,sakṛt jñeyaṃ tathā sarvaṃ buddhajñānaiḥ prabhāsyate,सकृत् ज्ञेयं तथा सर्वं बुद्धज्ञानैः प्रभास्यते
+mahayana_sutralankara,574,mamatvābhāve jagajjñeyaprabhāsena ca yathākramaṃ ślokau gatārthau |,ममत्वाभावे जगज्ज्ञेयप्रभासेन च यथाक्रमं श्लोकौ गतार्थौ ।
+mahayana_sutralankara,575,yathaivādityaraśmīnāṃ meghādyāvaraṇaṃ matam |,यथैवादित्यरश्मीनां मेघाद्यावरणं मतम् ।
+mahayana_sutralankara,576,tathaiva buddhajñānānāmāvṛtiḥ sattvaduṣṭatā,तथैव बुद्धज्ञानानामावृतिः सत्त्वदुष्टता
+mahayana_sutralankara,577,yathā raśmīnāṃ meghādyāvaraṇamaprabhāsena | tathā buddhajñānānāmāvaraṇaṃ sattvānāmābhājanatvena duṣṭatā pañcakaṣāyātyutsadatayā |,यथा रश्मीनां मेघाद्यावरणमप्रभासेन । तथा बुद्धज्ञानानामावरणं सत्त्वानामाभाजनत्वेन दुष्टता पञ्चकषायात्युत्सदतया ।
+mahayana_sutralankara,578,yathā pāṃśuvaśādvastre raṅgacitrāvicitratā |,यथा पांशुवशाद्वस्त्रे रङ्गचित्राविचित्रता ।
+mahayana_sutralankara,579,tathāvedhavaśānmuktau jñānacitrāvicitratā,तथावेधवशान्मुक्तौ ज्ञानचित्राविचित्रता
+mahayana_sutralankara,580,yathā pāṃśuviśeṣeṇa vastre raṅgavicitratā kvacidavicitratā | tathaiva pūrvapraṇidhānacaryābalādhānaviśeṣād buddhānāṃ vimuktau jñānavicitratā bhavati |,यथा पांशुविशेषेण वस्त्रे रङ्गविचित्रता क्वचिदविचित्रता । तथैव पूर्वप्रणिधानचर्याबलाधानविशेषाद् बुद्धानां विमुक्तौ ज्ञानविचित्रता भवति ।
+mahayana_sutralankara,581,śrāvakapratyekabuddhānāṃ vimuktāvavicitratā |,श्रावकप्रत्येकबुद्धानां विमुक्तावविचित्रता ।
+mahayana_sutralankara,582,gāmbhīryamamale dhātau lakṣaṇasthānakarmasu |,गाम्भीर्यममले धातौ लक्षणस्थानकर्मसु ।
+mahayana_sutralankara,583,buddhānāmetaduditaṃ raṅgairvākāśacitraṇā,बुद्धानामेतदुदितं रङ्गैर्वाकाशचित्रणा
+mahayana_sutralankara,584,etadanāsravadhātau buddhānāṃ trividhaṃ gāmbhīryamevamuttam | lakṣaṇagāmbhīryaṃ caturbhiḥ ślokaiḥ | sthānagāmbhīryaṃpañcamenaikatvapṛthaktvābhyāmasthitatvāt | karmagāmbhīryaṃ daśabhiḥ | tatpunarlakṣaṇagāmbhīryaṃ viśuddhilakṣaṇaṃ paramātmalakṣaṇamavyākṛtalakṣaṇaṃ vimuktilakṣaṇaṃ cārabhyoktam | karmagāmbhīryaṃ bodhipakṣādiratnāśrayatvakarma sattvaparipācanakarma niṣṭhāgamanakarma dharmadeśanākarma nirmāṇādikṛtyakarma jñānapravṛttikarma avikalpanakarma citrākārajñānakarma jñānāpravṛttikarma vimuktisāmānyajñānaviśeṣakarma cārabhyoktam | seyamanāsrave dhātau niṣprapañcatvādākāśopame gāmbhīryaprabhedadeśanā yathā raṅgairākāśacitraṇī veditavyā |,एतदनास्रवधातौ बुद्धानां त्रिविधं गाम्भीर्यमेवमुत्तम् । लक्षणगाम्भीर्यं चतुर्भिः श्लोकैः । स्थानगाम्भीर्यंपञ्चमेनैकत्वपृथक्त्वाभ्यामस्थितत्वात् । कर्मगाम्भीर्यं दशभिः । तत्पुनर्लक्षणगाम्भीर्यं विशुद्धिलक्षणं परमात्मलक्षणमव्याकृतलक्षणं विमुक्तिलक्षणं चारभ्योक्तम् । कर्मगाम्भीर्यं बोधिपक्षादिरत्नाश्रयत्वकर्म सत्त्वपरिपाचनकर्म निष्ठागमनकर्म धर्मदेशनाकर्म निर्माणादिकृत्यकर्म ज्ञानप्रवृत्तिकर्म अविकल्पनकर्म चित्राकारज्ञानकर्म ज्ञानाप्रवृत्तिकर्म विमुक्तिसामान्यज्ञानविशेषकर्म चारभ्योक्तम् । सेयमनास्रवे धातौ निष्प्रपञ्चत्वादाकाशोपमे गाम्भीर्यप्रभेददेशना यथा रङ्गैराकाशचित्रणी वेदितव्या ।
+mahayana_sutralankara,585,sarveṣāmaviśiṣṭāpi tathatā śuddhimāgatā |,सर्वेषामविशिष्टापि तथता शुद्धिमागता ।
+mahayana_sutralankara,586,tathāgatatvaṃ tasmācca tadgarbhāḥ sarvadehinaḥ,तथागतत्वं तस्माच्च तद्गर्भाः सर्वदेहिनः
+mahayana_sutralankara,587,sarveṣāṃ nirviśiṣṭā tathatā taddhiśuddhisvabhāvaśca tathāgataḥ | ataḥ sarve sattvāstathāgatagarbhā ityucyate |,सर्वेषां निर्विशिष्टा तथता तद्धिशुद्धिस्वभावश्च तथागतः । अतः सर्वे सत्त्वास्तथागतगर्भा इत्युच्यते ।
+mahayana_sutralankara,588,vibhutvavibhāge ślokā ekādaśa |,विभुत्वविभागे श्लोका एकादश ।
+mahayana_sutralankara,589,śrāvakāṇāṃ vibhutvena laukikasyābhibhūyate |,श्रावकाणां विभुत्वेन लौकिकस्याभिभूयते ।
+mahayana_sutralankara,590,pratyekabuddhebhyo manaḥ śrāvakasyābhibhūyate,प्रत्येकबुद्धेभ्यो मनः श्रावकस्याभिभूयते
+mahayana_sutralankara,591,bodhisattvavibhutvasya tatkalāṃ nānugacchati |,बोधिसत्त्वविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति ।
+mahayana_sutralankara,592,tathāgatavibhutvasya tatkalāṃ nānugacchati,तथागतविभुत्वस्य तत्कलां नानुगच्छति
+mahayana_sutralankara,593,ābhyāṃ tāvad dvābhyāṃ prabhāvotkarṣaviśeṣeṇa buddhānāṃ vibhutvaṃ darśayati |,आभ्यां तावद् द्वाभ्यां प्रभावोत्कर्षविशेषेण बुद्धानां विभुत्वं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,594,aprameyamacintyaṃ ca vibhutvaṃ bauddhamiṣyate |,अप्रमेयमचिन्त्यं च विभुत्वं बौद्धमिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,595,yasya yatra yathā yāvatkāle yasminpravartate,यस्य यत्र यथा यावत्काले यस्मिन्प्रवर्तते
+mahayana_sutralankara,596,anena tṛtīyena prakāraprabhedagāmbhīryaviśeṣābhyāṃ kathamaprameyaṃ kathaṃ vā cintyamityāha | yasya pudgalasyārthe tatpravarttate yatra lokadhātau yathā tādṛśaiḥ prakārairyāvadalpaṃ vā bahu vā yasminkāle |,अनेन तृतीयेन प्रकारप्रभेदगाम्भीर्यविशेषाभ्यां कथमप्रमेयं कथं वा चिन्त्यमित्याह । यस्य पुद्गलस्यार्थे तत्प्रवर्त्तते यत्र लोकधातौ यथा तादृशैः प्रकारैर्यावदल्पं वा बहु वा यस्मिन्काले ।
+mahayana_sutralankara,597,avaśiṣṭaiḥ ślokaiḥ manovṛttibhedena vibhutvabhedaṃ darśayati |,अवशिष्टैः श्लोकैः मनोवृत्तिभेदेन विभुत्वभेदं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,598,pañcendriyaparāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param |,पञ्चेन्द्रियपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् ।
+mahayana_sutralankara,599,sarvārthavṛttau sarveṣāṃ guṇadvādaśaśatodaye,सर्वार्थवृत्तौ सर्वेषां गुणद्वादशशतोदये
+mahayana_sutralankara,600,pañcendriyaparāvṛttau dvividhaṃ vibhutvaṃ paramaṃ labhyate | sarveṣāṃ pañcānāmindriyāṇāṃ sarvapañcārthavṛttau | tatra pratyekaṃ dvādaśaguṇaśatotpattau |,पञ्चेन्द्रियपरावृत्तौ द्विविधं विभुत्वं परमं लभ्यते । सर्वेषां पञ्चानामिन्द्रियाणां सर्वपञ्चार्थवृत्तौ । तत्र प्रत्येकं द्वादशगुणशतोत्पत्तौ ।
+mahayana_sutralankara,601,manaso 'pi parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param |,मनसो ऽपि परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् ।
+mahayana_sutralankara,602,vibhutvānucare jñāne nirvikalpe sunirmale,विभुत्वानुचरे ज्ञाने निर्विकल्पे सुनिर्मले
+mahayana_sutralankara,603,manasaḥ parāvṛttau vibhutvānucare nirvikalpe suviśuddhe jñāne paramaṃ vibhutvaṃ labhyate | yena sahitaṃ sarvaṃ vibhutvajñānaṃ pravartate |,मनसः परावृत्तौ विभुत्वानुचरे निर्विकल्पे सुविशुद्धे ज्ञाने परमं विभुत्वं लभ्यते । येन सहितं सर्वं विभुत्वज्ञानं प्रवर्तते ।
+mahayana_sutralankara,604,sārthodgrahaparāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param |,सार्थोद्ग्रहपरावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् ।
+mahayana_sutralankara,605,kṣetraśuddhau yathākāmaṃ bhogasaṃdarśanāya hi,क्षेत्रशुद्धौ यथाकामं भोगसंदर्शनाय हि
+mahayana_sutralankara,606,arthaparāvṛttau udgrahaparāvṛttau ca kṣetraviśuddhivibhutvaṃ paramaṃ labhyate yena yathākāmaṃ bhogasaṃdarśanaṃ karoti |,अर्थपरावृत्तौ उद्ग्रहपरावृत्तौ च क्षेत्रविशुद्धिविभुत्वं परमं लभ्यते येन यथाकामं भोगसंदर्शनं करोति ।
+mahayana_sutralankara,607,vikalpasya parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param |,विकल्पस्य परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् ।
+mahayana_sutralankara,608,avyāghāte sadākālaṃ sarveṣāṃ jñānakarmaṇām,अव्याघाते सदाकालं सर्वेषां ज्ञानकर्मणाम्
+mahayana_sutralankara,609,vikalpaparāvṛttau sarveṣāṃ jñānānāṃ karmaṇāṃ ca sarvakālamavyāghāte paramaṃ vibhutvaṃ labhyate |,विकल्पपरावृत्तौ सर्वेषां ज्ञानानां कर्मणां च सर्वकालमव्याघाते परमं विभुत्वं लभ्यते ।
+mahayana_sutralankara,610,pratiṣṭhāyāḥ parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param |,प्रतिष्ठायाः परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् ।
+mahayana_sutralankara,611,apratiṣṭhitanirvāṇaṃ buddhānāmacale pade,अप्रतिष्ठितनिर्वाणं बुद्धानामचले पदे
+mahayana_sutralankara,612,pratiṣṭhāparāvṛttāvapratiṣṭhitanirvāṇaṃ paramaṃ vibhutvaṃ labhyate | buddhānāmanāsravedhātau |,प्रतिष्ठापरावृत्तावप्रतिष्ठितनिर्वाणं परमं विभुत्वं लभ्यते । बुद्धानामनास्रवेधातौ ।
+mahayana_sutralankara,613,maithunasya parāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param |,मैथुनस्य परावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् ।
+mahayana_sutralankara,614,buddhasaukhyabihāre 'tha dārāsaṃkleśadarśane,बुद्धसौख्यबिहारे ऽथ दारासंक्लेशदर्शने
+mahayana_sutralankara,615,maithunasya parāvṛttau dvayorbuddhasukhavihāre ca dārāsaṃkleśadarśane ca |,मैथुनस्य परावृत्तौ द्वयोर्बुद्धसुखविहारे च दारासंक्लेशदर्शने च ।
+mahayana_sutralankara,616,ākāśasaṃjñāvyāvṛttau vibhutvaṃ labhyate param |,आकाशसंज्ञाव्यावृत्तौ विभुत्वं लभ्यते परम् ।
+mahayana_sutralankara,617,cintitārthasamṛddhau ca gatirūpavibhāvane,चिन्तितार्थसमृद्धौ च गतिरूपविभावने
+mahayana_sutralankara,618,ākāśasaṃjñāvyāvṛttau dvayoreva cintitārthasamṛddhau ca yena gaganagarbho bhavati | gatirūpavibhāvena ca yatheṣṭagamanādāśavaśīkaraṇācca |,आकाशसंज्ञाव्यावृत्तौ द्वयोरेव चिन्तितार्थसमृद्धौ च येन गगनगर्भो भवति । गतिरूपविभावेन च यथेष्टगमनादाशवशीकरणाच्च ।
+mahayana_sutralankara,619,ityameyaparāvṛttāvameyavibhutā matā |,इत्यमेयपरावृत्तावमेयविभुता मता ।
+mahayana_sutralankara,620,acintyakṛtyānuṣṭhānābduddhānāmamalāśraye,अचिन्त्यकृत्यानुष्ठानाब्दुद्धानाममलाश्रये
+mahayana_sutralankara,621,ityanena mukhenāprameyā parāvṛttiḥ |,इत्यनेन मुखेनाप्रमेया परावृत्तिः ।
+mahayana_sutralankara,622,tatra cāprameyaṃ vibhutvamacintyakarmānuṣṭhānaṃ buddhānāmanāsrave dhātau veditavyam |,तत्र चाप्रमेयं विभुत्वमचिन्त्यकर्मानुष्ठानं बुद्धानामनास्रवे धातौ वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,623,tasyaiva buddhasya sattvaparipākanimittatve sapta ślokāḥ |,तस्यैव बुद्धस्य सत्त्वपरिपाकनिमित्तत्वे सप्त श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,624,śubhe bṛddho loko vrajati suviśuddhau paramatāṃ,शुभे बृद्धो लोको व्रजति सुविशुद्धौ परमतां
+mahayana_sutralankara,625,śubhe cānārabdhvā vrajati śubhavṛddhau paramatām |,शुभे चानारब्ध्वा व्रजति शुभवृद्धौ परमताम् ।
+mahayana_sutralankara,626,vrajatyevaṃ loko diśi diśi jinānāṃ sukathitai-,व्रजत्येवं लोको दिशि दिशि जिनानां सुकथितै-
+mahayana_sutralankara,627,rapakvaḥ pakvo vā ca punaraśeṣaṃ dhruvamiha,रपक्वः पक्वो वा च पुनरशेषं ध्रुवमिह
+mahayana_sutralankara,628,anena yādṛśasya paripākasya nimittaṃ bhavati taddarśayati | upacitakuśalamūlānāṃ ca vimuktau paramatāyāmanupacitakuśalamūlānāṃ ca kuśalamūlopacaye | apakvaḥ śubhavṛddhau paramatāṃ vrajana pākaṃ vrajati pakvaḥ suviśuddhau paramatāṃ vrajati | evaṃ ca nityakālaṃ vrajati na ca niḥśeṣaṃ lokasyānantatvāt |,अनेन यादृशस्य परिपाकस्य निमित्तं भवति तद्दर्शयति । उपचितकुशलमूलानां च विमुक्तौ परमतायामनुपचितकुशलमूलानां च कुशलमूलोपचये । अपक्वः शुभवृद्धौ परमतां व्रजन पाकं व्रजति पक्वः सुविशुद्धौ परमतां व्रजति । एवं च नित्यकालं व्रजति न च निःशेषं लोकस्यानन्तत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,629,tathā kṛtvā caryāṃ paramaguṇayogādbhutavatīṃ,तथा कृत्वा चर्यां परमगुणयोगाद्भुतवतीं
+mahayana_sutralankara,630,mahābodhiṃ nityāṃ dhruvamaśaraṇānāṃ ca śaraṇam |,महाबोधिं नित्यां ध्रुवमशरणानां च शरणम् ।
+mahayana_sutralankara,631,labhante yaddhīrā gasadā sarvasamayaṃ,लभन्ते यद्धीरा गसदा सर्वसमयं
+mahayana_sutralankara,632,tadāścaryaṃ loke suvidhacaraṇānnādbhutamapi,तदाश्चर्यं लोके सुविधचरणान्नाद्भुतमपि
+mahayana_sutralankara,633,anena dvitīyena paripavkānāṃ bodhisattvānāṃ paripākasyāścaryaṃ nāścaryaṃ lakṣaṇam | sadā sarvasamayamiti nityaṃ nirantaraṃ ca tadanubhūyamārgacaraṇaṃ suvidhicaraṇam |,अनेन द्वितीयेन परिपव्कानां बोधिसत्त्वानां परिपाकस्याश्चर्यं नाश्चर्यं लक्षणम् । सदा सर्वसमयमिति नित्यं निरन्तरं च तदनुभूयमार्गचरणं सुविधिचरणम् ।
+mahayana_sutralankara,634,kvaciddharmāñcakaṃ bahumukhaśatairdarśayatiḥ yaḥ,क्वचिद्धर्माञ्चकं बहुमुखशतैर्दर्शयतिः यः
+mahayana_sutralankara,635,kvacijjanmāntardhi kvacidapi vicitrāṃ janacarīm |,क्वचिज्जन्मान्तर्धि क्वचिदपि विचित्रां जनचरीम् ।
+mahayana_sutralankara,636,kvacitkṛtsnāṃ bodhiṃ kvacidapi ca nirvāṇamasakṛt,क्वचित्कृत्स्नां बोधिं क्वचिदपि च निर्वाणमसकृत्
+mahayana_sutralankara,637,na ca sthānāttasmādvicalati sa sarvaṃ ca kurute,न च स्थानात्तस्माद्विचलति स सर्वं च कुरुते
+mahayana_sutralankara,638,anena tṛtīyena yugapadbahumukhaparipācanopāyaprayoge nimittatvaṃ darśayati | yathā yatrasthaḥ sattvān vinayati | vicitrā janacarī jātakabhedena | na ca sthānāccalatītyanāsravāddhātoḥ |,अनेन तृतीयेन युगपद्बहुमुखपरिपाचनोपायप्रयोगे निमित्तत्वं दर्शयति । यथा यत्रस्थः सत्त्वान् विनयति । विचित्रा जनचरी जातकभेदेन । न च स्थानाच्चलतीत्यनास्रवाद्धातोः ।
+mahayana_sutralankara,639,na buddhānāmevaṃ bhavati mamapakvo 'yamiti cāpra-,न बुद्धानामेवं भवति ममपक्वो ऽयमिति चाप्र-
+mahayana_sutralankara,640,pācyo 'yaṃ dehī api ca adhunāpācyata iti |,पाच्यो ऽयं देही अपि च अधुनापाच्यत इति ।
+mahayana_sutralankara,641,vinā saṃskāraṃ tu prapacamupayātyeva janatā,विना संस्कारं तु प्रपचमुपयात्येव जनता
+mahayana_sutralankara,642,śubhairdharmairnityaṃ diśi diśi samantātrayamukham,शुभैर्धर्मैर्नित्यं दिशि दिशि समन्तात्रयमुखम्
+mahayana_sutralankara,643,anena caturthena tatparipākaprayoganimittatvamanabhisaṃskāreṇa darśayati |,अनेन चतुर्थेन तत्परिपाकप्रयोगनिमित्तत्वमनभिसंस्कारेण दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,644,trayamukhamiti yānatrayeṇa |,त्रयमुखमिति यानत्रयेण ।
+mahayana_sutralankara,645,yathāyatnaṃ bhānuḥ pratataviṣadairaṃśavisaraiḥ,यथायत्नं भानुः प्रततविषदैरंशविसरैः
+mahayana_sutralankara,646,prapāka sasyānāṃ diśi samantātprakurūte |,प्रपाक सस्यानां दिशि समन्तात्प्रकुरूते ।
+mahayana_sutralankara,647,tathā dharmārko 'pi praśamavidhidharmāśuvisaraiḥ,तथा धर्मार्को ऽपि प्रशमविधिधर्माशुविसरैः
+mahayana_sutralankara,648,prapākaṃ sasyānāṃ diśi diśi samantātprakurūte,प्रपाकं सस्यानां दिशि दिशि समन्तात्प्रकुरूते
+mahayana_sutralankara,649,anena pañcamenānabhisaṃskāraparipācanadṛṣṭāntaṃ darśayati |,अनेन पञ्चमेनानभिसंस्कारपरिपाचनदृष्टान्तं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,650,yathaikasmāddīpādbhavati sumahāndīpanicayo,यथैकस्माद्दीपाद्भवति सुमहान्दीपनिचयो
+mahayana_sutralankara,651,'prameyo 'saṃkhyeyo na ca sa punareti vyayamataḥ |,ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च स पुनरेति व्ययमतः ।
+mahayana_sutralankara,652,tathaikasmād buddhād dbhavati sumahān paripākanicayo,तथैकस्माद् बुद्धाद् द्भवति सुमहान् परिपाकनिचयो
+mahayana_sutralankara,653,'prameyo 'saṃkhyeyo na ca sa punareti vyayamataḥ,ऽप्रमेयो ऽसंख्येयो न च स पुनरेति व्ययमतः
+mahayana_sutralankara,654,anena ṣaṣṭhena paraṃparayā paripācanam |,अनेन षष्ठेन परंपरया परिपाचनम् ।
+mahayana_sutralankara,655,yathā toyaistṛptiṃ vrajati na mahāsāgara iva,यथा तोयैस्तृप्तिं व्रजति न महासागर इव
+mahayana_sutralankara,656,na vṛddhiṃ vā yāti pratataviṣadāmbu praviśanaiḥ |,न वृद्धिं वा याति प्रततविषदाम्बु प्रविशनैः ।
+mahayana_sutralankara,657,tathā bauddho dhātuḥ satatasamitaiḥ śuddhiviśanai-,तथा बौद्धो धातुः सततसमितैः शुद्धिविशनै-
+mahayana_sutralankara,658,rnatṛptiṃ vṛddhiṃ vā vrajati paramāścaryamiha tat,र्नतृप्तिं वृद्धिं वा व्रजति परमाश्चर्यमिह तत्
+mahayana_sutralankara,659,anena saptamena paripavkānāṃ vimuktipraveśe samudrodāharaṇena dharmadhātoratṛptiṃ cāvakāśadānādavṛddhiṃ dhyānādhikatvāt |,अनेन सप्तमेन परिपव्कानां विमुक्तिप्रवेशे समुद्रोदाहरणेन धर्मधातोरतृप्तिं चावकाशदानादवृद्धिं ध्यानाधिकत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,660,dharmadhātuviśuddhau catvāraḥ ślokāḥ |,धर्मधातुविशुद्धौ चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,661,sarvadharmadvayāvāratathatāśuddhilakṣaṇaḥ |,सर्वधर्मद्वयावारतथताशुद्धिलक्षणः ।
+mahayana_sutralankara,662,vastujñānatadālambavaśitākṣayalakṣaṇaḥ,वस्तुज्ञानतदालम्बवशिताक्षयलक्षणः
+mahayana_sutralankara,663,eṣa svabhāvārthamārabhyaikaḥ ślokaḥ |,एष स्वभावार्थमारभ्यैकः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,664,kleśajñeyāvaraṇadvayātsarvadharmatathatāviśuddhilakṣaṇaśca |,क्लेशज्ञेयावरणद्वयात्सर्वधर्मतथताविशुद्धिलक्षणश्च ।
+mahayana_sutralankara,665,vastutadālambanajñānayorakṣayavaśitā lakṣaṇaśca |,वस्तुतदालम्बनज्ञानयोरक्षयवशिता लक्षणश्च ।
+mahayana_sutralankara,666,sarvatastathatājñānabhāvanā samudāgamaḥ |,सर्वतस्तथताज्ञानभावना समुदागमः ।
+mahayana_sutralankara,667,sarvasattvadvayādhānasarvathākṣayatā phalam,सर्वसत्त्वद्वयाधानसर्वथाक्षयता फलम्
+mahayana_sutralankara,668,eṣa hetvarthaṃ phalārthaṃ cārabhya dvitīyaḥ ślokaḥ | sarvatastathatājñānabhāvanā dharmadhātuviśuddhihetuḥ | sarvata iti sarvadharmaparyāyamukhaiḥ | sarvasattvānāṃ sarvathā hitasukhadvayādhānākṣayatā phalam |,एष हेत्वर्थं फलार्थं चारभ्य द्वितीयः श्लोकः । सर्वतस्तथताज्ञानभावना धर्मधातुविशुद्धिहेतुः । सर्वत इति सर्वधर्मपर्यायमुखैः । सर्वसत्त्वानां सर्वथा हितसुखद्वयाधानाक्षयता फलम् ।
+mahayana_sutralankara,669,kāyavākcittanirmāṇaprayogopāyakarmakaḥ |,कायवाक्चित्तनिर्माणप्रयोगोपायकर्मकः ।
+mahayana_sutralankara,670,samādhidhāraṇīdvāradvayāmeyasamanvitaḥ,समाधिधारणीद्वारद्वयामेयसमन्वितः
+mahayana_sutralankara,671,eṣa karmārtha�� yogārthaṃ cārabhya tṛtīyaḥ ślokaḥ | trividhaṃ kāyādinirmāṇaṃ karma samādhidhāraṇīmukhābhyāṃ dvayena cāprameyeṇa puṇyajñānasaṃbhāreṇa samanvāgamo yogaḥ |,एष कर्मार्थं योगार्थं चारभ्य तृतीयः श्लोकः । त्रिविधं कायादिनिर्माणं कर्म समाधिधारणीमुखाभ्यां द्वयेन चाप्रमेयेण पुण्यज्ञानसंभारेण समन्वागमो योगः ।
+mahayana_sutralankara,672,svabhāvadharmasaṃbhoganirmāṇairbhinnavṛttikaḥ |,स्वभावधर्मसंभोगनिर्माणैर्भिन्नवृत्तिकः ।
+mahayana_sutralankara,673,dharmadhāturviśuddho 'yaṃ buddhānāṃ samudāhṛtaḥ,धर्मधातुर्विशुद्धो ऽयं बुद्धानां समुदाहृतः
+mahayana_sutralankara,674,eṣa vṛttyarthamārabhya caturthaḥ ślokaḥ | svābhāvikasāṃbhogikanairmāṇikakāyavṛttyā bhinnavṛttikaḥ |,एष वृत्त्यर्थमारभ्य चतुर्थः श्लोकः । स्वाभाविकसांभोगिकनैर्माणिककायवृत्त्या भिन्नवृत्तिकः ।
+mahayana_sutralankara,675,buddhakāyavibhāge saptaślokāḥ |,बुद्धकायविभागे सप्तश्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,676,svābhāviko 'tha sāṃbhogyaḥ kāyo nairmāṇiko 'paraḥ |,स्वाभाविको ऽथ सांभोग्यः कायो नैर्माणिको ऽपरः ।
+mahayana_sutralankara,677,kāyabhedā hi buddhānāṃ prathamastu dvayāśrayaḥ,कायभेदा हि बुद्धानां प्रथमस्तु द्वयाश्रयः
+mahayana_sutralankara,678,trividhaḥ kāyo buddhānām | svābhāviko dharmakāya āśrayaparāvṛttilakṣaṇaḥ | sāṃbhogiko yena parṣanmaṇḍaleṣu dharmasaṃbhogaṃ karoti | nairmāṇiko yena nirmāṇena sattvārthaṃ karoti |,त्रिविधः कायो बुद्धानाम् । स्वाभाविको धर्मकाय आश्रयपरावृत्तिलक्षणः । सांभोगिको येन पर्षन्मण्डलेषु धर्मसंभोगं करोति । नैर्माणिको येन निर्माणेन सत्त्वार्थं करोति ।
+mahayana_sutralankara,679,sarvadhātuṣu sāṃbhogyo bhinno gaṇaparigrahaiḥ |,सर्वधातुषु सांभोग्यो भिन्नो गणपरिग्रहैः ।
+mahayana_sutralankara,680,kṣetraiśca nāmabhiḥ kāyairdharmasaṃbhogaceṣṭitaiḥ,क्षेत्रैश्च नामभिः कायैर्धर्मसंभोगचेष्टितैः
+mahayana_sutralankara,681,tatra sāṃbhogikaḥ sarvalokadhātuṣu parṣanmaṇḍalabuddhakṣetranāmaśarīradharmasaṃbhogakriyābhirbhinnaḥ |,तत्र सांभोगिकः सर्वलोकधातुषु पर्षन्मण्डलबुद्धक्षेत्रनामशरीरधर्मसंभोगक्रियाभिर्भिन्नः ।
+mahayana_sutralankara,682,samaḥ sūkṣmaśca tacchiṣṭaḥ kāyaḥ svābhāviko mataḥ |,समः सूक्ष्मश्च तच्छिष्टः कायः स्वाभाविको मतः ।
+mahayana_sutralankara,683,saṃbhogāvibhutāheturyatheṣṭaṃ bhogadarśane,संभोगाविभुताहेतुर्यथेष्टं भोगदर्शने
+mahayana_sutralankara,684,svābhāvikaḥ sarvabuddhānāṃ samo nirviśiṣṭatayā | sūkṣmo durjñānatayā | tena saṃbhogikena kāyena saṃbaddhaḥ saṃbhogavibhutve ca heturyatheṣṭaṃ bhogadarśanāya |,स्वाभाविकः सर्वबुद्धानां समो निर्विशिष्टतया । सूक्ष्मो दुर्ज्ञानतया । तेन संभोगिकेन कायेन संबद्धः संभोगविभुत्वे च हेतुर्यथेष्टं भोगदर्शनाय ।
+mahayana_sutralankara,685,ameyaṃ buddhanirmāṇaṃ kāyo nairmāṇiko mataḥ |,अमेयं बुद्धनिर्माणं कायो नैर्माणिको मतः ।
+mahayana_sutralankara,686,dvayordvayārthasaṃpattiḥ sarvākārā pratiṣṭhitā,द्वयोर्द्वयार्थसंपत्तिः सर्वाकारा प्रतिष्ठिता
+mahayana_sutralankara,687,nairmāṇikastu kāyo buddhānāmaprameyaprabhedaṃ buddhanirmāṇaṃ sāṃbhogikaḥ svārthasaṃpattilakṣaṇaḥ | nairmāṇikaḥ parārthasaṃpattilakṣaṇaḥ | evaṃ dvayārthasaṃpattiryathākramaṃ dvayoḥ pratiṣṭhitā sāṃbhogike ca kāye nairmāṇike ca |,नैर्माणिकस्तु कायो बुद्धानामप्रमेयप्रभेदं बुद्धनिर्माणं सांभोगिकः स्वार्थसंपत्तिलक्षणः । नैर्माणिकः परार्थसंपत्तिलक्षणः । एवं द्वयार्थसंपत्तिर्यथाक्रमं द्वयोः प्रतिष्ठिता सांभोगिके च काये नैर्माणिके च ।
+mahayana_sutralankara,688,śilpajanmamahābodhisadānirvāṇadarśanaiḥ |,शिल्पजन्ममहाबोधिसदानिर्वाणदर्शनैः ।
+mahayana_sutralankara,689,buddhanirmāṇakāyo 'yaṃ mahāmāyo vimocane,बुद्धनिर्माणकायो ऽयं महामायो विमोचने
+mahayana_sutralankara,690,sa punarnirmāṇakāyaḥ sadā vineyārthaṃ śilpasya vīṇāvādanādibhiḥ | janmanaścābhisaṃbodheśca nirvāṇasya ca darśanairvimocane mahopāyatvātparārthasaṃpattilakṣaṇo veditavyaḥ |,स पुनर्निर्माणकायः सदा विनेयार्थं शिल्पस्य वीणावादनादिभिः । जन्मनश्चाभिसंबोधेश्च निर्वाणस्य च दर्शनैर्विमोचने महोपायत्वात्परार्थसंपत्तिलक्षणो वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,691,tribhiḥ kāyaistu vijñeyo buddhānāṃ kāyasaṃgrahaḥ |,त्रिभिः कायैस्तु विज्ञेयो बुद्धानां कायसंग्रहः ।
+mahayana_sutralankara,692,sāśrayaḥ svaparārtho yastribhiḥ kāyairnidarśitaḥ,साश्रयः स्वपरार्थो यस्त्रिभिः कायैर्निदर्शितः
+mahayana_sutralankara,693,tribhiśca kāyairbuddhānāṃ sarvakāyasaṃgraho veditavyaḥ | ebhistribhiḥ kāyaiḥ sāśrayaḥ svaparārtho nidarśitaḥ | dvayoḥ svaparārthaprabhāvitatvāt dvayośca tadāśritatvādyathā pūrvamuktam |,त्रिभिश्च कायैर्बुद्धानां सर्वकायसंग्रहो वेदितव्यः । एभिस्त्रिभिः कायैः साश्रयः स्वपरार्थो निदर्शितः । द्वयोः स्वपरार्थप्रभावितत्वात् द्वयोश्च तदाश्रितत्वाद्यथा पूर्वमुक्तम् ।
+mahayana_sutralankara,694,āśrayeṇāśayenāpi karmaṇā te samā matāḥ |,आश्रयेणाशयेनापि कर्मणा ते समा मताः ।
+mahayana_sutralankara,695,prakṛtyāsraṃsanenāpi prabandhenaiṣu nityatā,प्रकृत्यास्रंसनेनापि प्रबन्धेनैषु नित्यता
+mahayana_sutralankara,696,"te ca trayaḥ kāyāḥ sarvabuddhānāṃ yathākramaṃ tribhirnirviśeṣāḥ, āśrayeṇa dharmadhātorabhinnatvāt, āśayena pṛthagbuddhāśayasyābhāvāt | karmaṇā ca sādhāraṇakarmakatvāt | teṣu ca triṣu kāyeṣu yathākramaṃ trividhā nityatā veditavyā yena nityakāyāstathāgatā ucyante | prakṛtyā nityatā svābhāvikasya svabhāvena nityatvāt | asraṃsanena sāṃbhogikasya dharmasaṃbhogāvicchedāt | prabandhena nairmāṇikasyāntarvyayepunaḥ punarnirmāṇadarśanāt |","ते च त्रयः कायाः सर्वबुद्धानां यथाक्रमं त्रिभिर्निर्विशेषाः, आश्रयेण धर्मधातोरभिन्नत्वात्, आशयेन पृथग्बुद्धाशयस्याभावात् । कर्मणा च साधारणकर्मकत्वात् । तेषु च त्रिषु कायेषु यथाक्रमं त्रिविधा नित्यता वेदितव्या येन नित्यकायास्तथागता उच्यन्ते । प्रकृत्या नित्यता स्वाभाविकस्य स्वभावेन नित्यत्वात् । अस्रंसनेन सांभोगिकस्य धर्मसंभोगाविच्छेदात् । प्रबन्धेन नैर्माणिकस्यान्तर्व्ययेपुनः पुनर्निर्माणदर्शनात् ।"
+mahayana_sutralankara,697,buddhajñānavibhāge daśa ślokāḥ |,बुद्धज्ञानविभागे दश श्���ोकाः ।
+mahayana_sutralankara,698,ādarśajñānamacalaṃ trayajñānaṃ tadāśritam |,आदर्शज्ञानमचलं त्रयज्ञानं तदाश्रितम् ।
+mahayana_sutralankara,699,samatāpratyavekṣāyāṃ kṛtyānuṣṭhāna eva ca,समताप्रत्यवेक्षायां कृत्यानुष्ठान एव च
+mahayana_sutralankara,700,caturvidhaṃ buddhānāṃ jñānamādarśajñānaṃ samatājñānaṃ pratyavekṣājñānaṃ kṛtyānuṣṭhānajñānaṃ ca | ādarśajñānamacalaṃ trīṇī jñānāni tadāśritāni calāni |,चतुर्विधं बुद्धानां ज्ञानमादर्शज्ञानं समताज्ञानं प्रत्यवेक्षाज्ञानं कृत्यानुष्ठानज्ञानं च । आदर्शज्ञानमचलं त्रीणी ज्ञानानि तदाश्रितानि चलानि ।
+mahayana_sutralankara,701,ādarśajñānamamāparicchinnaṃ sadānugam |,आदर्शज्ञानममापरिच्छिन्नं सदानुगम् ।
+mahayana_sutralankara,702,sarvajñeyeṣvasaṃmūḍhaṃ na ca teṣvāmukhaṃ sadā,सर्वज्ञेयेष्वसंमूढं न च तेष्वामुखं सदा
+mahayana_sutralankara,703,"ādarśajñānamamaparicchinnaṃ deśataḥ sadānugaṃ kālataḥ | saervajñeyeṣvasaṃmūḍhaṃ sadāvaraṇavigamāt, na ca teṣvāmukhamanākāratvāt |","आदर्शज्ञानममपरिच्छिन्नं देशतः सदानुगं कालतः । सएर्वज्ञेयेष्वसंमूढं सदावरणविगमात्, न च तेष्वामुखमनाकारत्वात् ।"
+mahayana_sutralankara,704,sarvajñānanimittatvānmahājñānākaropamam |,सर्वज्ञाननिमित्तत्वान्महाज्ञानाकरोपमम् ।
+mahayana_sutralankara,705,saṃbhogabuddhatā jñānapratibimbodayācca tat,संभोगबुद्धता ज्ञानप्रतिबिम्बोदयाच्च तत्
+mahayana_sutralankara,706,teṣāṃ ca samatādijñānānāṃ sarvaprakārāṇāṃ hetutvātsarvajñānānāmākaropam | saṃbhogabuddhatvatajjñānapratibimbodayācca tadādarśajñānāmityucyate |,तेषां च समतादिज्ञानानां सर्वप्रकाराणां हेतुत्वात्सर्वज्ञानानामाकरोपम् । संभोगबुद्धत्वतज्ज्ञानप्रतिबिम्बोदयाच्च तदादर्शज्ञानामित्युच्यते ।
+mahayana_sutralankara,707,sattveṣu samatājñānaṃ bhāvanāśuddhito 'malaṃ |,सत्त्वेषु समताज्ञानं भावनाशुद्धितो ऽमलं ।
+mahayana_sutralankara,708,apratiṣṭhasamāviṣṭaṃ samatājñānamiṣyate,अप्रतिष्ठसमाविष्टं समताज्ञानमिष्यते
+mahayana_sutralankara,709,yabdodhisattvenābhisamayakāleṣu samatājñānaṃ pratilabdhaṃ tadbhāvanāśuddhito bodhiprāptasyāpratiṣṭhitanirvāṇe niviṣṭaṃ samatājñānamiṣyate |,यब्दोधिसत्त्वेनाभिसमयकालेषु समताज्ञानं प्रतिलब्धं तद्भावनाशुद्धितो बोधिप्राप्तस्याप्रतिष्ठितनिर्वाणे निविष्टं समताज्ञानमिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,710,mahāmaitrīkṛpābhyāṃ ca sarvakālānugaṃ matam |,महामैत्रीकृपाभ्यां च सर्वकालानुगं मतम् ।
+mahayana_sutralankara,711,yathādhimokṣaṃ sattvānāṃ buddhabimbanidarśakam,यथाधिमोक्षं सत्त्वानां बुद्धबिम्बनिदर्शकम्
+mahayana_sutralankara,712,mahāmaitrīkaruṇābhyāṃ sarvakālānugaṃ yathādhimokṣaṃ ca sattvānāṃ buddhabimbanidarśakam | yataḥ kecitsattvāstathāgataṃ nīlavarṇaṃ paśyanti kecitpītavarṇamityevamādi |,महामैत्रीकरुणाभ्यां सर्वकालानुगं यथाधिमोक्षं च सत्त्वानां बुद्धबिम्बनिदर्शकम् । यतः केचित्सत्त्वास्तथागतं नीलवर्णं पश्यन्ति केचित्पीतवर्णमित्येवमादि ।
+mahayana_sutralankara,713,pratyavekṣaṇakaṃ jñāne jñeyeṣvavyāhataṃ sadā |,प्रत्यवेक्षणकं ज्ञाने ज्ञेयेष्वव्याह��ं सदा ।
+mahayana_sutralankara,714,dhāraṇīnāṃ samādhīnāṃ nidhānopamameva ca,धारणीनां समाधीनां निधानोपममेव च
+mahayana_sutralankara,715,pariṣanmaṇḍale sarvavibhūtīnāṃ nidarśakam |,परिषन्मण्डले सर्वविभूतीनां निदर्शकम् ।
+mahayana_sutralankara,716,sarvasaṃśayavicchedi mahādharmapravarṣakam,सर्वसंशयविच्छेदि महाधर्मप्रवर्षकम्
+mahayana_sutralankara,717,pratyavekṣaṇakaṃ jñānaṃ yathāślokam |,प्रत्यवेक्षणकं ज्ञानं यथाश्लोकम् ।
+mahayana_sutralankara,718,kṛtyānuṣṭhānatājñānaṃ nirmāṇaiḥ sarvadhātuṣu |,कृत्यानुष्ठानताज्ञानं निर्माणैः सर्वधातुषु ।
+mahayana_sutralankara,719,citrāprameyācintyaiśca sarvasattvārthakārakam,चित्राप्रमेयाचिन्त्यैश्च सर्वसत्त्वार्थकारकम्
+mahayana_sutralankara,720,kṛtyānuṣṭhānajñānaṃ sarvalokadhātuṣu nirmāṇairnānāprakārairaprameyairacintyaiśca sarvasattvārthakam |,कृत्यानुष्ठानज्ञानं सर्वलोकधातुषु निर्माणैर्नानाप्रकारैरप्रमेयैरचिन्त्यैश्च सर्वसत्त्वार्थकम् ।
+mahayana_sutralankara,721,kṛtyaniṣpattibhirbhedaiḥ saṃkhyākṣetraiśca sarvadā |,कृत्यनिष्पत्तिभिर्भेदैः संख्याक्षेत्रैश्च सर्वदा ।
+mahayana_sutralankara,722,acintyaṃ buddhanirmāṇaṃ vijñeyaṃ tacca sarvathā,अचिन्त्यं बुद्धनिर्माणं विज्ञेयं तच्च सर्वथा
+mahayana_sutralankara,723,tacca buddhanirmāṇaṃ sadā sarvathā cācintyaṃ veditavyaṃ | kṛtyakriyābhedataḥ saṃkhyāta kṣetrataśca |,तच्च बुद्धनिर्माणं सदा सर्वथा चाचिन्त्यं वेदितव्यं । कृत्यक्रियाभेदतः संख्यात क्षेत्रतश्च ।
+mahayana_sutralankara,724,dhāraṇātsamacittācca samyagdharmaprakāśanāt |,धारणात्समचित्ताच्च सम्यग्धर्मप्रकाशनात् ।
+mahayana_sutralankara,725,kṛtyānuṣṭhānataścaiva caturjñānasamudbhavaḥ,कृत्यानुष्ठानतश्चैव चतुर्ज्ञानसमुद्भवः
+mahayana_sutralankara,726,tatra dhāraṇāt śrutānāṃ dharmāṇām | samacittatā sarvasattveṣvātmaparasamatayā | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र धारणात् श्रुतानां धर्माणाम् । समचित्तता सर्वसत्त्वेष्वात्मपरसमतया । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,727,buddhānekatvāpṛthaktveślokaḥ |,बुद्धानेकत्वापृथक्त्वेश्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,728,gotrabhedādavaiyarthyātsākalyādapyanāditaḥ |,गोत्रभेदादवैयर्थ्यात्साकल्यादप्यनादितः ।
+mahayana_sutralankara,729,abhedānnaikabuddhatvaṃ bahutvaṃ cāmalāśraye,अभेदान्नैकबुद्धत्वं बहुत्वं चामलाश्रये
+mahayana_sutralankara,730,eka eva buddha ityetanneṣyate | kiṃ kāraṇam | gotrabhedāt | anantā hi buddhagotrāḥ sattvāḥ | tatraika evābhisaṃbuddho nānye 'bhisaṃmotsyanta iti kuta etat | puṇyajñānasaṃbhāravaiyarthyaṃ ca syādanyeṣāṃ bodhisattvānāmanabhisaṃbodhānna ca yuktaṃ vaiyarthyam | tasmādavaiyarthyādapi naika eva buddhaḥ sattvārthakriyāsākalyaṃ ca na syāt | buddhasya buddhatve kasyacidapratiṣṭhāpanādetacca na yuktam | na ca kaścidādibuddho 'sti vinā saṃbhāreṇa buddhatvāyogādvinā cānyena buddhena saṃsthānā yogādityanāditvādapyeko buddhau na yuktaḥ | bahutvamapi neṣyate buddhānāṃ dharmakāyasyābhedādanāsrave dhātau |,एक एव बुद्ध इत्येतन्नेष्यते । किं कारणम् । गोत्रभेदात् । अनन्ता हि बुद्धगोत्राः सत्त्वाः । तत्रैक एवाभिसंबुद्धो नान्ये ऽभिसंमोत्स्यन्त इति कुत एतत् । पुण्यज्ञानसंभारवैयर्थ्यं च स्यादन्येषां बोधिसत्त्वानामनभिसंबोधान्न च युक्तं ��ैयर्थ्यम् । तस्मादवैयर्थ्यादपि नैक एव बुद्धः सत्त्वार्थक्रियासाकल्यं च न स्यात् । बुद्धस्य बुद्धत्वे कस्यचिदप्रतिष्ठापनादेतच्च न युक्तम् । न च कश्चिदादिबुद्धो ऽस्ति विना संभारेण बुद्धत्वायोगाद्विना चान्येन बुद्धेन संस्थाना योगादित्यनादित्वादप्येको बुद्धौ न युक्तः । बहुत्वमपि नेष्यते बुद्धानां धर्मकायस्याभेदादनास्रवे धातौ ।
+mahayana_sutralankara,731,buddhatvopāyapraveśe catvāraḥ ślokāḥ |,बुद्धत्वोपायप्रवेशे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,732,yāvidyamānatā saiva paramā vidyamānatā |,याविद्यमानता सैव परमा विद्यमानता ।
+mahayana_sutralankara,733,sarvathānupalambhaśca upalambhaḥ paro mataḥ,सर्वथानुपलम्भश्च उपलम्भः परो मतः
+mahayana_sutralankara,734,yā parikalpitena svabhāvenāvidyamānatā saiva paramā vidyamānatā pariniṣpannena svabhāvena | yaśca sarvathānupalambhaḥ parikalpitasya svabhāvasya sa eva parama upalambhaḥ pariniṣpanna svabhāvasya |,या परिकल्पितेन स्वभावेनाविद्यमानता सैव परमा विद्यमानता परिनिष्पन्नेन स्वभावेन । यश्च सर्वथानुपलम्भः परिकल्पितस्य स्वभावस्य स एव परम उपलम्भः परिनिष्पन्न स्वभावस्य ।
+mahayana_sutralankara,735,bhāvanā paramā ceṣṭā bhāvanāmavipaśyatām |,भावना परमा चेष्टा भावनामविपश्यताम् ।
+mahayana_sutralankara,736,pratilambhaḥ paraśceṣṭaḥ pratilambhaṃ na paśyatām,प्रतिलम्भः परश्चेष्टः प्रतिलम्भं न पश्यताम्
+mahayana_sutralankara,737,saiva paramā bhāvanā yo bhāvanāyā anupalambhaḥ | sa eva paramaḥ pratilambho yaḥ pratilambhānupalambhaḥ |,सैव परमा भावना यो भावनाया अनुपलम्भः । स एव परमः प्रतिलम्भो यः प्रतिलम्भानुपलम्भः ।
+mahayana_sutralankara,738,paśyatāṃ gurutvaṃ dīrghaṃ nimittaṃ vīryamātmanaḥ |,पश्यतां गुरुत्वं दीर्घं निमित्तं वीर्यमात्मनः ।
+mahayana_sutralankara,739,mānināṃ bodhisattvānāṃdu re bodhirnirūpyate,मानिनां बोधिसत्त्वानांदु रे बोधिर्निरूप्यते
+mahayana_sutralankara,740,ye ca gurutvaṃ buddhatvaṃ paśyanti adbhutadharmayuktam | dīrghaṃ ca kālaṃ paśyanti tatsamudāgamāya | nimittaṃ ca paśyanti cittālambanam | ātmanaśca vīryaṃ vayamārabdhavīryā buddhatvaṃ prāpsyāma iti |,ये च गुरुत्वं बुद्धत्वं पश्यन्ति अद्भुतधर्मयुक्तम् । दीर्घं च कालं पश्यन्ति तत्समुदागमाय । निमित्तं च पश्यन्ति चित्तालम्बनम् । आत्मनश्च वीर्यं वयमारब्धवीर्या बुद्धत्वं प्राप्स्याम इति ।
+mahayana_sutralankara,741,teṣāmevaṃmānināṃ bodhisattvānāmaupalambhikatvāt dūre bodhirnirūpyate |,तेषामेवंमानिनां बोधिसत्त्वानामौपलम्भिकत्वात् दूरे बोधिर्निरूप्यते ।
+mahayana_sutralankara,742,"paśyatām, kalpanāmātraṃ sarvametadyathoditaṃ |","पश्यताम्, कल्पनामात्रं सर्वमेतद्यथोदितं ।"
+mahayana_sutralankara,743,akalpabodhisattvānāṃ prāptā bodhirnirūpyate,अकल्पबोधिसत्त्वानां प्राप्ता बोधिर्निरूप्यते
+mahayana_sutralankara,744,kalyanāmātraṃ tvetatsarvamiti paśyatāṃ tasyāpi kalpanāmātrasyāvikalpanādakalpabodhisattvānāmanutpattikadharmakṣāntilābhāvasthāyāmarthataḥ prāptaiva bodhirityucyate |,कल्यनामात्रं त्वेतत्सर्वमिति पश्यतां तस्���ापि कल्पनामात्रस्याविकल्पनादकल्पबोधिसत्त्वानामनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभावस्थायामर्थतः प्राप्तैव बोधिरित्युच्यते ।
+mahayana_sutralankara,745,buddhānāmanyonyanaikakāryatve catvāraḥ ślokāḥ |,बुद्धानामन्योन्यनैककार्यत्वे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,746,bhinnāśrayā bhinnajalāśca nadyaḥ alpodakāḥ kṛtyapṛthaktvakāryāḥ |,भिन्नाश्रया भिन्नजलाश्च नद्यः अल्पोदकाः कृत्यपृथक्त्वकार्याः ।
+mahayana_sutralankara,747,jalāśritaprāṇitanūpabhogyā bhavanti pātālamasaṃpraviṣṭāḥ,जलाश्रितप्राणितनूपभोग्या भवन्ति पातालमसंप्रविष्टाः
+mahayana_sutralankara,748,samudraviṣṭāśca bhavanti sarvā ekāśrayā ekamahājalāśca |,समुद्रविष्टाश्च भवन्ति सर्वा एकाश्रया एकमहाजलाश्च ।
+mahayana_sutralankara,749,miśraikakāryāśca mahopabhogyā jalāśritaprāṇigaṇasya nityam,मिश्रैककार्याश्च महोपभोग्या जलाश्रितप्राणिगणस्य नित्यम्
+mahayana_sutralankara,750,bhinnāśrayā bhinnamatāśca dhīrāḥ svalpāvabodhāḥ pṛthagātmakṛtyāḥ |,भिन्नाश्रया भिन्नमताश्च धीराः स्वल्पावबोधाः पृथगात्मकृत्याः ।
+mahayana_sutralankara,751,parīttasattvārthasadopabhogyā bhavanti buddhatvamasaṃpraviṣṭāḥ,परीत्तसत्त्वार्थसदोपभोग्या भवन्ति बुद्धत्वमसंप्रविष्टाः
+mahayana_sutralankara,752,buddhatvaviṣṭāśca bhavanti sarve ekāśrayā ekamahāvabodhāḥ |,बुद्धत्वविष्टाश्च भवन्ति सर्वे एकाश्रया एकमहावबोधाः ।
+mahayana_sutralankara,753,miśraikakāryāśca mahopabhogyāḥ sadā mahāsattvagaṇasya te hi,मिश्रैककार्याश्च महोपभोग्याः सदा महासत्त्वगणस्य ते हि
+mahayana_sutralankara,754,tatra bhinnāśrayā nadyaḥ svabhājanabhedāt | kṛtyapṛthaktvakāryāḥ pṛthaktvena kṛtyakaraṇāt | tanūpabhogyā ityalpānāmupabhogyāḥ | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र भिन्नाश्रया नद्यः स्वभाजनभेदात् । कृत्यपृथक्त्वकार्याः पृथक्त्वेन कृत्यकरणात् । तनूपभोग्या इत्यल्पानामुपभोग्याः । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,755,buddhatvaprotsāhane ślokaḥ |,बुद्धत्वप्रोत्साहने श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,756,itinirūpamaśukladharmayogād hitasukhahetutayā ca buddhabhūmeḥ |,इतिनिरूपमशुक्लधर्मयोगाद् हितसुखहेतुतया च बुद्धभूमेः ।
+mahayana_sutralankara,757,śubhaparamasukhākṣayakaratvāt śubhamatirarhati bodhicittamāptum,शुभपरमसुखाक्षयकरत्वात् शुभमतिरर्हति बोधिचित्तमाप्तुम्
+mahayana_sutralankara,758,nirūpamasukladharmayogāt svārthasaṃpattitaḥ | hitasukhahetutvācca buddhatvasya parārthasaṃpattiḥ | anavadyotkṛṣṭākṣayasukhākaratvācca sukhavihāro viśeṣataḥ | buddhimānahīnabodhicittamādātuṃ tatpraṇidhānaparigrahāt |,निरूपमसुक्लधर्मयोगात् स्वार्थसंपत्तितः । हितसुखहेतुत्वाच्च बुद्धत्वस्य परार्थसंपत्तिः । अनवद्योत्कृष्टाक्षयसुखाकरत्वाच्च सुखविहारो विशेषतः । बुद्धिमानहीनबोधिचित्तमादातुं तत्प्रणिधानपरिग्रहात् ।
+mahayana_sutralankara,759,mahāyānasūtrālaṃkāre bodhyadhikāro navamaḥ,महायानसूत्रालंकारे बोध्यधिकारो नवमः
+mahayana_sutralankara,760,daśamodhikāraḥ uddānam |,दशमोधिकारः उद्दानम् ।
+mahayana_sutralankara,761,ādiḥ siddhiḥ śaraṇaṃ gotraṃ citte tathaiva cotpādaḥ |,आदिः सि��्धिः शरणं गोत्रं चित्ते तथैव चोत्पादः ।
+mahayana_sutralankara,762,svaparārthastatvārthaḥ prabhāvaparipākabodhiśca,स्वपरार्थस्तत्वार्थः प्रभावपरिपाकबोधिश्च
+mahayana_sutralankara,763,eṣa ca bodhyadhikāra ādimārabhya yāvat bodhipaṭalānusāreṇānugantavyaḥ | adhimuktiprabhedalakṣaṇavibhāge ślokau |,एष च बोध्यधिकार आदिमारभ्य यावत् बोधिपटलानुसारेणानुगन्तव्यः । अधिमुक्तिप्रभेदलक्षणविभागे श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,764,jātā-jātā grāhikā grāhyabhūtā mitrādāttā svātmato bhrāntikā ca |,जाता-जाता ग्राहिका ग्राह्यभूता मित्रादात्ता स्वात्मतो भ्रान्तिका च ।
+mahayana_sutralankara,765,abhrāntānyā āmukhā naiva cānyā ghoṣācārā caiṣikā cekṣikā ca,अभ्रान्तान्या आमुखा नैव चान्या घोषाचारा चैषिका चेक्षिका च
+mahayana_sutralankara,766,jātā atītapratyutpannā | ajātā anāgatā | grāhikā ādhyātmikā yayālambanamadhimucyate | grāhyabhūtā bāhyā yānā lambanatvenādhimucyate | mitrādāttā audārikī | svātmataḥ sūkṣmā | bhrāntikā hīnā viparītādhimokṣāt | abhrāntikā praśāntā | āmukhā antike samavahitapratyayatvāt | anāmukhā dūre viparyayāt | ghoṣācārā śrutamayī | eṣikā cintāmayī | īkṣikā bhāvanāmayī pratyavekṣaṇāt |,जाता अतीतप्रत्युत्पन्ना । अजाता अनागता । ग्राहिका आध्यात्मिका ययालम्बनमधिमुच्यते । ग्राह्यभूता बाह्या याना लम्बनत्वेनाधिमुच्यते । मित्रादात्ता औदारिकी । स्वात्मतः सूक्ष्मा । भ्रान्तिका हीना विपरीताधिमोक्षात् । अभ्रान्तिका प्रशान्ता । आमुखा अन्तिके समवहितप्रत्ययत्वात् । अनामुखा दूरे विपर्ययात् । घोषाचारा श्रुतमयी । एषिका चिन्तामयी । ईक्षिका भावनामयी प्रत्यवेक्षणात् ।
+mahayana_sutralankara,767,hāryā kīrṇāvyāvakīrṇā vipakṣairhīnodārā āvṛtānāvṛtā ca |,हार्या कीर्णाव्यावकीर्णा विपक्षैर्हीनोदारा आवृतानावृता च ।
+mahayana_sutralankara,768,yuktāyuktā saṃbhṛtāsaṃbhṛtā ca gāḍhaṃ viṣṭā dūragā cādhimuktiḥ,युक्तायुक्ता संभृतासंभृता च गाढं विष्टा दूरगा चाधिमुक्तिः
+mahayana_sutralankara,769,hāryā mṛdvī | vyavakīrṇā madhyā | avyavakīrṇā vipakṣairadhimātrā | hinānyayāne | udārāmahāyāne | āvṛtā sāvaraṇā viśeṣagamanāya | anāvṛtā nirāvaraṇā | yuktā sātatyasatkṛtyaprayogāt | ayuktā tadvirahitā | saṃbhṛtādhigamayogyā | asaṃbhṛtā viparyayāt | gāḍhaṃ viṣṭā bhūmipraviṣṭā | dūragā pariśiṣṭāsu bhūmiṣu |,हार्या मृद्वी । व्यवकीर्णा मध्या । अव्यवकीर्णा विपक्षैरधिमात्रा । हिनान्ययाने । उदारामहायाने । आवृता सावरणा विशेषगमनाय । अनावृता निरावरणा । युक्ता सातत्यसत्कृत्यप्रयोगात् । अयुक्ता तद्विरहिता । संभृताधिगमयोग्या । असंभृता विपर्ययात् । गाढं विष्टा भूमिप्रविष्टा । दूरगा परिशिष्टासु भूमिषु ।
+mahayana_sutralankara,770,adhimuktiparipanthe trayaḥ ślokāḥ |,अधिमुक्तिपरिपन्थे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,771,amanaskārabāhulyaṃ kauśīdyaṃ yogavibhramaḥ |,अमनस्कारबाहुल्यं कौशीद्यं योगविभ्रमः ।
+mahayana_sutralankara,772,kumitraṃ śubhadaurbalyamayoniśomanaskriyā,कुमित्रं शुभदौर्बल्यमयोनिशोमनस्क्रिया
+mahayana_sutralankara,773,"jātāyā amanasikārabāhulyaṃ paripanthaḥ | ajātāyāḥ kauśīdyam, grāhyagrāhakabhūtāyā yogavibhramaḥ, tathaivābhiniveśāt | mitrādāttāyāḥ kumitram, viparītagrāhaṇāt | svātmato 'dhimukteḥ kuśalamūladaurbalyam | abhrāntāyā ayoniśo amanasikāraḥ paripanthastadvirodhitvāt |","जाताया अमनसिकारबाहुल्यं परिपन्थः । अजातायाः कौशीद्यम्, ग्राह्यग्राहकभूताया योगविभ्रमः, तथैवाभिनिवेशात् । मित्रादात्तायाः कुमित्रम्, विपरीतग्राहणात् । स्वात्मतो ऽधिमुक्तेः कुशलमूलदौर्बल्यम् । अभ्रान्ताया अयोनिशो अमनसिकारः परिपन्थस्तद्विरोधित्वात् ।"
+mahayana_sutralankara,774,pramādo 'lpaśrutatvaṃ ca śrutacintālpatuṣṭatā |,प्रमादो ऽल्पश्रुतत्वं च श्रुतचिन्ताल्पतुष्टता ।
+mahayana_sutralankara,775,śamamātrābhimānaśca tathāparijayo mataḥ,शममात्राभिमानश्च तथापरिजयो मतः
+mahayana_sutralankara,776,"āmukhāyāḥ pramādaḥ, tasyā apramādakṛtatvāt | ghoṣācārāyā alpaśrutatvam, nītārthasūtrāntāśravaṇāt | eṣikāyāḥ śrutamātrasaṃtuṣṭatvamalpacintāsaṃtuṣṭatvaṃ ca | īkṣikāyāścintāmātrasaṃtuṣṭatvaṃ śamathamātrābhimānaśca | hāryāvyavakīrṇayoraparijayaḥ paripanthaḥ |","आमुखायाः प्रमादः, तस्या अप्रमादकृतत्वात् । घोषाचाराया अल्पश्रुतत्वम्, नीतार्थसूत्रान्ताश्रवणात् । एषिकायाः श्रुतमात्रसंतुष्टत्वमल्पचिन्तासंतुष्टत्वं च । ईक्षिकायाश्चिन्तामात्रसंतुष्टत्वं शमथमात्राभिमानश्च । हार्याव्यवकीर्णयोरपरिजयः परिपन्थः ।"
+mahayana_sutralankara,777,anudvegastathodvega āvṛttiścāpyayuktatā |,अनुद्वेगस्तथोद्वेग आवृत्तिश्चाप्ययुक्तता ।
+mahayana_sutralankara,778,asaṃbhṛtiśca vijñeyādhimuktiparipanthatā,असंभृतिश्च विज्ञेयाधिमुक्तिपरिपन्थता
+mahayana_sutralankara,779,hīnāyā anudvegaḥ saṃsārāt | udārāyā udvegaḥ anāvṛtāyāścāvṛtiḥ | yuktāyā ayuktatā | saṃbhṛtāyā asaṃbhṛtiḥ paripanthaḥ |,हीनाया अनुद्वेगः संसारात् । उदाराया उद्वेगः अनावृतायाश्चावृतिः । युक्ताया अयुक्तता । संभृताया असंभृतिः परिपन्थः ।
+mahayana_sutralankara,780,adhimuktāvanuśaṃse pañca ślokāḥ |,अधिमुक्तावनुशंसे पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,781,puṇyaṃ mahadakaukṛtyaṃ saumanasyaṃ sukhaṃ mahat |,पुण्यं महदकौकृत्यं सौमनस्यं सुखं महत् ।
+mahayana_sutralankara,782,avipraṇāśaḥ sthairyaṃ na viśeṣagamanaṃ tathā,अविप्रणाशः स्थैर्यं न विशेषगमनं तथा
+mahayana_sutralankara,783,dharmābhisamayaścātha svaparārthāptirūttamā |,धर्माभिसमयश्चाथ स्वपरार्थाप्तिरूत्तमा ।
+mahayana_sutralankara,784,kṣiprābhijñatvamete hi anuśaṃsādhimuktitaḥ,क्षिप्राभिज्ञत्वमेते हि अनुशंसाधिमुक्तितः
+mahayana_sutralankara,785,jātāyāṃ pratyutpannāyāṃ puṇyaṃ mahat | atītāyāmakaukṛtyamavipratisārāt | grāhikāyāṃ grāhyabhūtāyāṃ ca mahatsaumanasyaṃ samādhiyogāt | kalyāṇamitrajanitāyāmavipraṇāśaḥ | svayamadhimuktau sthairyam | bhrāntikāyāmāmukhāyāṃ śrutamayādikāyāṃ ca yāvat madhyāyāṃ viśeṣagamanam | adhimātrāyāṃ dharmābhisamayaḥ | hīnāyāṃ svārthaprāptiḥ | udārāyāṃ parārthaprāptiḥ paramā | anāvṛtayuktasaṃbhṛtādiṣu śuklapakṣāsu kṣiprābhijñatvamanuśaṃsaḥ |,जातायां प्रत्युत्पन्नायां पुण्यं महत् । अतीतायामकौकृत्यमविप्रतिसारात् । ग्राहिकायां ग्राह्यभूतायां �� महत्सौमनस्यं समाधियोगात् । कल्याणमित्रजनितायामविप्रणाशः । स्वयमधिमुक्तौ स्थैर्यम् । भ्रान्तिकायामामुखायां श्रुतमयादिकायां च यावत् मध्यायां विशेषगमनम् । अधिमात्रायां धर्माभिसमयः । हीनायां स्वार्थप्राप्तिः । उदारायां परार्थप्राप्तिः परमा । अनावृतयुक्तसंभृतादिषु शुक्लपक्षासु क्षिप्राभिज्ञत्वमनुशंसः ।
+mahayana_sutralankara,786,kāmināṃ sā śvasadṛśī kūrmaprakhyā samādhinām |,कामिनां सा श्वसदृशी कूर्मप्रख्या समाधिनाम् ।
+mahayana_sutralankara,787,bhṛtyopamā svārthināṃ sā rājaprakhyā parārthinām,भृत्योपमा स्वार्थिनां सा राजप्रख्या परार्थिनाम्
+mahayana_sutralankara,788,yatha śvā duḥkhārtaḥ satatamavitṛptaḥ kṣudhitako yathā kūrmaścāsau jalavivarake saṃkucitakaḥ | yathā bhṛtyo nityamupacakitamūrtirvicarati | yathā rājā ājñāviṣaye vaśavartī viharati |,यथ श्वा दुःखार्तः सततमवितृप्तः क्षुधितको यथा कूर्मश्चासौ जलविवरके संकुचितकः । यथा भृत्यो नित्यमुपचकितमूर्तिर्विचरति । यथा राजा आज्ञाविषये वशवर्ती विहरति ।
+mahayana_sutralankara,789,tathā kāmisthātṛsvaparajanakṛtyārthamudite,तथा कामिस्थातृस्वपरजनकृत्यार्थमुदिते
+mahayana_sutralankara,790,viśeṣo vijñeyaḥ satatamadhimuktyā vividhayā |,विशेषो विज्ञेयः सततमधिमुक्त्या विविधया ।
+mahayana_sutralankara,791,mahāyāne tasya vidhivadiha matvā paramatāṃ,महायाने तस्य विधिवदिह मत्वा परमतां
+mahayana_sutralankara,792,bhṛśaṃ tasmin dhīraḥ satatamiha tābheva vṛṇuyāt,भृशं तस्मिन् धीरः सततमिह ताभेव वृणुयात्
+mahayana_sutralankara,793,api khalu kāmināmadhimuktiḥ śvasadṛśī laukikasamādhigatānāṃ kūrmaprakhyāsvārthavatāṃ bhṛtyopamā | rājaprakhyā parārthavatām | etamevārthaṃ pareṇopapādya mahāyānādhimuktau samādāpayati |,अपि खलु कामिनामधिमुक्तिः श्वसदृशी लौकिकसमाधिगतानां कूर्मप्रख्यास्वार्थवतां भृत्योपमा । राजप्रख्या परार्थवताम् । एतमेवार्थं परेणोपपाद्य महायानाधिमुक्तौ समादापयति ।
+mahayana_sutralankara,794,adhimuktilayapratiṣedhe ślokāḥ |,अधिमुक्तिलयप्रतिषेधे श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,795,manuṣabhūtāḥ saṃbodhiṃ prāpnuvanti pratikṣaṇam |,मनुषभूताः संबोधिं प्राप्नुवन्ति प्रतिक्षणम् ।
+mahayana_sutralankara,796,aprameyā yataḥ sattvā layaṃ nāto 'dhivāsayet,अप्रमेया यतः सत्त्वा लयं नातो ऽधिवासयेत्
+mahayana_sutralankara,797,tribhiḥ kāraṇairlayo na yuktaḥ | yato manuṣabhūtā bodhiṃ prāpnuvanti | nityaṃ prāpnuvanti | aprameyāśca prāpnuvanti |,त्रिभिः कारणैर्लयो न युक्तः । यतो मनुषभूता बोधिं प्राप्नुवन्ति । नित्यं प्राप्नुवन्ति । अप्रमेयाश्च प्राप्नुवन्ति ।
+mahayana_sutralankara,798,adhimuktipuṇyaviśeṣaṇe dvau ślokau |,अधिमुक्तिपुण्यविशेषणे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,799,yathā puṇyaṃ prasavate pareṣāṃ bhojanaṃ dadat |,यथा पुण्यं प्रसवते परेषां भोजनं ददत् ।
+mahayana_sutralankara,800,na tu svayaṃ sa bhuñjānastathā puṇyamahodayaḥ,न तु स्वयं स भुञ्जानस्तथा पुण्यमहोदयः
+mahayana_sutralankara,801,sūtrokto labhyate dharmātparārthāśrayadeśitāt |,सूत्रोक्तो लभ्यते धर्मात्परार्थाश्रयदेशितात् ।
+mahayana_sutralankara,802,na tu svārthāśrayāddharmāddeśitādupalabhyate,न तु स्वार्थाश्रयाद्धर्माद्देशितादुपलभ्यते
+mahayana_sutralankara,803,yathā bhojanaṃ dadataḥ puṇyamutpadyate parārthādhikārāt | na tu svayaṃ bhuñjānasya svārthādhikārāt | evaṃ parārthāśrayadeśitāt mahāyānadharmātteṣu teṣu sūtreṣūktaḥ puṇyodayo mahāṃllabhyate | na tu svārthāśrayadeśitāt śrāvakayānadharmāt |,यथा भोजनं ददतः पुण्यमुत्पद्यते परार्थाधिकारात् । न तु स्वयं भुञ्जानस्य स्वार्थाधिकारात् । एवं परार्थाश्रयदेशितात् महायानधर्मात्तेषु तेषु सूत्रेषूक्तः पुण्योदयो महांल्लभ्यते । न तु स्वार्थाश्रयदेशितात् श्रावकयानधर्मात् ।
+mahayana_sutralankara,804,adhimuktiphalaparigrahe ślokaḥ |,अधिमुक्तिफलपरिग्रहे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,805,iti vipulagatau mahoghadharme janiya sadā matimānmahādhimuktim |,इति विपुलगतौ महोघधर्मे जनिय सदा मतिमान्महाधिमुक्तिम् ।
+mahayana_sutralankara,806,vipulasatatapuṇyatadvivṛddhiṃ vrajati guṇairasamairmahātmatāṃ ca,विपुलसततपुण्यतद्विवृद्धिं व्रजति गुणैरसमैर्महात्मतां च
+mahayana_sutralankara,807,yatra yādṛśyādhimuktyā yo yatphalaṃ parigṛhṇāti | vistīrṇe mahāyānadharme 'pariṇī yayodārādhimuktyā matimān trividhaṃ phalaṃ parigṛhṇāti | vipulapuṇyavṛddhiṃ tasyā evādhimuktervṛddhiṃ taddhetukāṃ cātulyaguṇamahātmatāṃ buddhatvam |,यत्र यादृश्याधिमुक्त्या यो यत्फलं परिगृह्णाति । विस्तीर्णे महायानधर्मे ऽपरिणी ययोदाराधिमुक्त्या मतिमान् त्रिविधं फलं परिगृह्णाति । विपुलपुण्यवृद्धिं तस्या एवाधिमुक्तेर्वृद्धिं तद्धेतुकां चातुल्यगुणमहात्मतां बुद्धत्वम् ।
+mahayana_sutralankara,808,mahāyānasūtrālaṃkāre adhimuktyadhikāro daśamaḥ,महायानसूत्रालंकारे अधिमुक्त्यधिकारो दशमः
+mahayana_sutralankara,809,ekādaśo 'dhikāraḥ,एकादशो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,810,dharmaparyeṣṭyadhikāre ālambanaparyeṣṭau catvāraḥ ślokāḥ |,धर्मपर्येष्ट्यधिकारे आलम्बनपर्येष्टौ चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,811,piṭakatrayaṃ dvayaṃ vā saṃgrahataḥ kāraṇairnavabhiriṣṭam |,पिटकत्रयं द्वयं वा संग्रहतः कारणैर्नवभिरिष्टम् ।
+mahayana_sutralankara,812,vāsanabodhanaśamanaprativedhaistadvimocayati,वासनबोधनशमनप्रतिवेधैस्तद्विमोचयति
+mahayana_sutralankara,813,"piṭakatrayaṃ sūtravinayābhidharmāḥ | tadeva trayaṃ hīnayānāgrayānabhedena dvayaṃ bhavati | śrāvapiṭakaṃbodhisattvapiṭakaṃ ca | tatpunastrayaṃ dvayaṃ vā kenārthena piṭakamityāha | saṃgrahataḥ sarvajñeyārthasaṃgrahādveditavyam | kena kāraṇena trayam | navabhiḥ kāraṇaiḥ, vicikitsāpratipakṣeṇa sūtram, yo yatrārthe saṃśayitastasya tanniścayārthaṃ deśanāt | antadvayānuyogapratipakṣeṇa vinayaḥ sāvadyaparibhogapratiṣedhataḥ kāmasukhallikānuyogāntasya, anavadyaparibhogānujñānata ātmaklamathānuyogāntasya | svayaṃdṛṣṭiparāmarṣapratipakṣeṇābhidharmo 'viparītadharmalakṣaṇābhidyotanāt |","पिटकत्रयं सूत्रविनयाभिधर्माः । तदेव त्रयं हीनयानाग्रयानभेदेन द्वयं भवति । श्रावपिटकंबोधिसत्त्वपिटकं च । तत्पुनस्त्रयं द्वयं वा केनार्थेन पिटकमित्याह । संग्रहतः सर्वज्ञेयार्थसंग्रहाद्वेदितव्यम् । केन कारणेन त्रयम् । नवभिः कारणैः, व��चिकित्साप्रतिपक्षेण सूत्रम्, यो यत्रार्थे संशयितस्तस्य तन्निश्चयार्थं देशनात् । अन्तद्वयानुयोगप्रतिपक्षेण विनयः सावद्यपरिभोगप्रतिषेधतः कामसुखल्लिकानुयोगान्तस्य, अनवद्यपरिभोगानुज्ञानत आत्मक्लमथानुयोगान्तस्य । स्वयंदृष्टिपरामर्षप्रतिपक्षेणाभिधर्मो ऽविपरीतधर्मलक्षणाभिद्योतनात् ।"
+mahayana_sutralankara,814,punaḥ śikṣātrayadeśanā sūtreṇa adhiśīlādhicittasaṃpādanatā vinayena śīlavato 'vipratisārādavipratisāreṇa samādhilābhāt | adhiprajñāsaṃpādanābhidharmeṇāviparītārthapravicayāt | punardharmārthadeśanā sūtreṇa | dharmārthamippattirvinayena kleśavinayasaṃyuktasya tayoḥ prativedhāt | dharmārthasāṃkathyaviniścayakauśalyamabhidharmeṇeti |,पुनः शिक्षात्रयदेशना सूत्रेण अधिशीलाधिचित्तसंपादनता विनयेन शीलवतो ऽविप्रतिसारादविप्रतिसारेण समाधिलाभात् । अधिप्रज्ञासंपादनाभिधर्मेणाविपरीतार्थप्रविचयात् । पुनर्धर्मार्थदेशना सूत्रेण । धर्मार्थमिप्पत्तिर्विनयेन क्लेशविनयसंयुक्तस्य तयोः प्रतिवेधात् । धर्मार्थसांकथ्यविनिश्चयकौशल्यमभिधर्मेणेति ।
+mahayana_sutralankara,815,ebhirnavabhiḥ kāraṇaiḥ piṭakatrayamiṣṭam | tacca saṃsārādvimocanārtham | kathaṃ punastadvimocayati | vāsanabodhanaśamanaprativedhaistadvimocayati | śrūtena cittavāsanataḥ | cintayā bodhanataḥ | bhāvanayā śamathena śamanataḥ | vipaśyanayā prativedhataḥ |,एभिर्नवभिः कारणैः पिटकत्रयमिष्टम् । तच्च संसाराद्विमोचनार्थम् । कथं पुनस्तद्विमोचयति । वासनबोधनशमनप्रतिवेधैस्तद्विमोचयति । श्रूतेन चित्तवासनतः । चिन्तया बोधनतः । भावनया शमथेन शमनतः । विपश्यनया प्रतिवेधतः ।
+mahayana_sutralankara,816,sūtrābhidharmavinayāścaturvidhārthā matāḥ samāsena |,सूत्राभिधर्मविनयाश्चतुर्विधार्था मताः समासेन ।
+mahayana_sutralankara,817,teṣāṃ jñānāddhīmānsarvākārajñatāmeti,तेषां ज्ञानाद्धीमान्सर्वाकारज्ञतामेति
+mahayana_sutralankara,818,te ca sūtravinayabhidharmāḥ pratyekaṃ caturvidhārthāḥ samāsatasteṣāṃ jñānābdodhisattvaḥ sarvajñatāṃ prāpnoti | śrāvakastvekasyā api gāthāyā arthamājñāyāstravakṣayaṃprāpnoti |,ते च सूत्रविनयभिधर्माः प्रत्येकं चतुर्विधार्थाः समासतस्तेषां ज्ञानाब्दोधिसत्त्वः सर्वज्ञतां प्राप्नोति । श्रावकस्त्वेकस्या अपि गाथाया अर्थमाज्ञायास्त्रवक्षयंप्राप्नोति ।
+mahayana_sutralankara,819,āśrayato lakṣaṇato dharmādarthācca sūcanātsūtram |,आश्रयतो लक्षणतो धर्मादर्थाच्च सूचनात्सूत्रम् ।
+mahayana_sutralankara,820,abhimukhato 'thāmīkṣṇyādabhibhavagatito 'bhidharmaśca,अभिमुखतो ऽथामीक्ष्ण्यादभिभवगतितो ऽभिधर्मश्च
+mahayana_sutralankara,821,kathaṃ pratyekaṃ caturvidhārthaḥ | āśrayalakṣaṇadharmārthasūcanātsūtram | tatrāśrayo yatra deśe deśitaṃ yena yasmai ca | lakṣaṇaṃ saṃvṛttisatyalakṣaṇaṃ paramārthasatyalakṣaṇaṃ ca | dharmāḥ skandhāyatanadhātvāhārapratītyasamutpādādayaḥ | artho 'nusaṃdhiḥ |,कथं प्रत्येकं चतुर्विधार्थः । आश्रयलक्षणधर्मार्थसूचनात्सूत्रम् । तत्राश्रयो यत्र देशे देशितं ये��� यस्मै च । लक्षणं संवृत्तिसत्यलक्षणं परमार्थसत्यलक्षणं च । धर्माः स्कन्धायतनधात्वाहारप्रतीत्यसमुत्पादादयः । अर्थो ऽनुसंधिः ।
+mahayana_sutralankara,822,abhimukhatvādabhīkṣṇatvādabhibhavanādabhigamanāccābhidharmo veditavyaḥ | nirvāṇābhimukho dharmo 'bhidharmaḥ satyabodhipakṣavimokṣamukhādideśanāt | abhīkṣṇaṃ dharmo 'bhidharma ekaikasya dharmasya rūpyarūpisanidarśanādiprabhedena bahulanirdeśāt | abhibhavatītyabhidharmaḥ parapravādābhibhavanādvivādādhikaraṇādibhiḥ | abhigamyate sūtrārtha etenetyabhidharmaḥ |,अभिमुखत्वादभीक्ष्णत्वादभिभवनादभिगमनाच्चाभिधर्मो वेदितव्यः । निर्वाणाभिमुखो धर्मो ऽभिधर्मः सत्यबोधिपक्षविमोक्षमुखादिदेशनात् । अभीक्ष्णं धर्मो ऽभिधर्म एकैकस्य धर्मस्य रूप्यरूपिसनिदर्शनादिप्रभेदेन बहुलनिर्देशात् । अभिभवतीत्यभिधर्मः परप्रवादाभिभवनाद्विवादाधिकरणादिभिः । अभिगम्यते सूत्रार्थ एतेनेत्यभिधर्मः ।
+mahayana_sutralankara,823,āpatterūtthānādvyutthānānniḥsṛteścavinayatvam |,आपत्तेरूत्थानाद्व्युत्थानान्निःसृतेश्चविनयत्वम् ।
+mahayana_sutralankara,824,pudgalataḥ prajñapteḥ pravibhāgaviniścayāccaiva,पुद्गलतः प्रज्ञप्तेः प्रविभागविनिश्चयाच्चैव
+mahayana_sutralankara,825,"āpattitaḥ samutthānato vyutthānato nisāraṇataśca veditavyaḥ | tatrāpattiḥ pañcāpattinikāyāḥ | samutthānamāpattīnāmajñānātpramādāt kleśaprācuryādanādarācca | vyutthānamāśayato na daṇḍakarmataḥ | niḥsaraṇaṃ saptavidham | pratideśanā, abhyupagamaḥ śikṣādattakādīnām, daṇḍakarmaṇaḥ | samavadyotaḥ , prajñapte śikṣāpade punaḥ paryāyeṇa a jñānāt, prasrabdhiḥ samagreṇa saṃghena śikṣāpadasya pratiprasrambhaṇāt | āśrayaparivṛttirbhikṣubhikṣuṇyoḥ strīpuruṣavyañjanaparivartanādasādhāraṇā vedāpattiḥ | bhūtapratyavekṣā dharmoddānākaraiḥ pratyavekṣāvaśeṣaḥ | dharmatāpratilambhaśca satyadarśanena kṣudrānukṣudrāpannābhāve dharma pratilambhāt | punaścaturvidhenārthena vinayo vaiditavyaḥ | pudgalato yamāgamya śikṣā prajñapyate | prajñaptito yadārocite pudgalāparādhe śāstā saṃnipātya saṃgha śikṣāṃ prajñāpayati | pravibhāgato yaḥ prajñapte śikṣāpade taduddeśasya vibhāgaḥ | viniścayataśca tatrāpattiḥ kathaṃ bhavatyanāpattirveti nirdhāraṇāt |","आपत्तितः समुत्थानतो व्युत्थानतो निसारणतश्च वेदितव्यः । तत्रापत्तिः पञ्चापत्तिनिकायाः । समुत्थानमापत्तीनामज्ञानात्प्रमादात् क्लेशप्राचुर्यादनादराच्च । व्युत्थानमाशयतो न दण्डकर्मतः । निःसरणं सप्तविधम् । प्रतिदेशना, अभ्युपगमः शिक्षादत्तकादीनाम्, दण्डकर्मणः । समवद्योतः , प्रज्ञप्ते शिक्षापदे पुनः पर्यायेण अ ज्ञानात्, प्रस्रब्धिः समग्रेण संघेन शिक्षापदस्य प्रतिप्रस्रम्भणात् । आश्रयपरिवृत्तिर्भिक्षुभिक्षुण्योः स्त्रीपुरुषव्यञ्जनपरिवर्तनादसाधारणा वेदापत्तिः । भूतप्रत्यवेक्षा धर्मोद्दानाकरैः प्रत्यवेक्षावशेषः । धर्मताप्रतिलम्भश्च सत्यदर्शनेन क्षुद्रानुक्षुद्रापन्नाभावे धर्म प्रतिलम्भात् । पुनश्चतुर्विधेनार्थेन विनयो वैदितव्यः । पुद्गलतो यमागम्य शिक्षा प्रज्ञप्य��े । प्रज्ञप्तितो यदारोचिते पुद्गलापराधे शास्ता संनिपात्य संघ शिक्षां प्रज्ञापयति । प्रविभागतो यः प्रज्ञप्ते शिक्षापदे तदुद्देशस्य विभागः । विनिश्चयतश्च तत्रापत्तिः कथं भवत्यनापत्तिर्वेति निर्धारणात् ।"
+mahayana_sutralankara,826,ālambanalābhaparyeṣṭau trayaḥ ślokāḥ |,आलम्बनलाभपर्येष्टौ त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,827,ālambanaṃ mato dharmaḥ adhyātmaṃ bāhyakaṃ |,आलम्बनं मतो धर्मः अध्यात्मं बाह्यकं ।
+mahayana_sutralankara,828,"bāhyamādhyātmikabāhyañca | tatra grāhakabhūtaṃ kāyādikamādhyātmikaṃ grāhyabhūtaṃ bāhyaṃ tayoreva tathatā dvayam | tatra dvayorādhyātmikabāhyayorālambanayordvayārthena lābho yathākramam | yadi grāhyārthadgrāhakārthamabhinnaṃ paśyati grāhakārthācca grāhyārtham, dvayasya punaḥ samastasyādhyātmikabāhyālambanasya tathatāyā lābhastayorevadvayoranupalambhādveditavyaḥ |","बाह्यमाध्यात्मिकबाह्यञ्च । तत्र ग्राहकभूतं कायादिकमाध्यात्मिकं ग्राह्यभूतं बाह्यं तयोरेव तथता द्वयम् । तत्र द्वयोराध्यात्मिकबाह्ययोरालम्बनयोर्द्वयार्थेन लाभो यथाक्रमम् । यदि ग्राह्यार्थद्ग्राहकार्थमभिन्नं पश्यति ग्राहकार्थाच्च ग्राह्यार्थम्, द्वयस्य पुनः समस्तस्याध्यात्मिकबाह्यालम्बनस्य तथताया लाभस्तयोरेवद्वयोरनुपलम्भाद्वेदितव्यः ।"
+mahayana_sutralankara,829,manojalpairyathoktārthaprasannasya pradhāraṇāt |,मनोजल्पैर्यथोक्तार्थप्रसन्नस्य प्रधारणात् ।
+mahayana_sutralankara,830,arthakhyānasya jalpācca nāmni sthānācca cetasaḥ,अर्थख्यानस्य जल्पाच्च नाम्नि स्थानाच्च चेतसः
+mahayana_sutralankara,831,dharmālambanalābhaḥ syāttribhirjñānaiḥ śrutādibhiḥ |,धर्मालम्बनलाभः स्यात्त्रिभिर्ज्ञानैः श्रुतादिभिः ।
+mahayana_sutralankara,832,trividhālambanalābhaśca pūrvoktastatsamāśritaḥ,त्रिविधालम्बनलाभश्च पूर्वोक्तस्तत्समाश्रितः
+mahayana_sutralankara,833,"dharmālambanalābhaḥ punastribhirjñānairbhavati śrutacintābhāvanāmayaiḥ | tatra samāhitena cetasā manojalpairyathoktārthaprasannasya tatpradhāraṇāt | śrutamayena jñānena tallābhaḥ, manojalpairiti saṃkalpaiḥ | prasannasyetyadhimuktasya niścitasya | pradhāraṇāditi pravicayāt | jalpādarthakhyānasya pradhāraṇāccintāmayena tallābhaḥ | yadi manojalpādevāyamarthaḥ khyātīti paśyati nānyanmanojalpādyathoktaṃ dvayālambanalābhe | cittasya nāmni sthānāt bhāvanāmayena jñānena tallābho veditavyo dvayānupalambhādyathoktaṃ dvayālambanalābhe | ata eva ca sa pūrvoktastrividhālambanalābho dharmālambanalābhasaṃniśrito veditavyaḥ |","धर्मालम्बनलाभः पुनस्त्रिभिर्ज्ञानैर्भवति श्रुतचिन्ताभावनामयैः । तत्र समाहितेन चेतसा मनोजल्पैर्यथोक्तार्थप्रसन्नस्य तत्प्रधारणात् । श्रुतमयेन ज्ञानेन तल्लाभः, मनोजल्पैरिति संकल्पैः । प्रसन्नस्येत्यधिमुक्तस्य निश्चितस्य । प्रधारणादिति प्रविचयात् । जल्पादर्थख्यानस्य प्रधारणाच्चिन्तामयेन तल्लाभः । यदि मनोजल्पादेवायमर्थः ख्यातीति पश्यति नान्यन्मनोजल्पाद्यथोक्तं द्वयालम्बनलाभे । चित्तस्य नाम्नि स्थानात् भावनामयेन ज्ञानेन तल्लाभो वेदितव्यो द्वयानुपलम्भाद्यथोक्तं द्वयालम्बनलाभे । अत एव च स पूर्वोक्तस्त्रिविधालम्बनलाभो धर्मालम्बनलाभसंनिश्रितो वेदितव्यः ।"
+mahayana_sutralankara,834,manasikāraparyeṣṭau pañca ślokāḥ |,मनसिकारपर्येष्टौ पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,835,tridhātukaḥ kṛtyakaraḥ sasaṃbādhāśrayo 'paraḥ |,त्रिधातुकः कृत्यकरः ससंबाधाश्रयो ऽपरः ।
+mahayana_sutralankara,836,adhimuktiniveśī ca tīvracchandakaro 'paraḥ,अधिमुक्तिनिवेशी च तीव्रच्छन्दकरो ऽपरः
+mahayana_sutralankara,837,hīnapūrṇāśrayo dvedhā sajalpo 'jalpa eva ca |,हीनपूर्णाश्रयो द्वेधा सजल्पो ऽजल्प एव च ।
+mahayana_sutralankara,838,jñānena saṃprayuktaśca yogopaniṣadātmakaḥ,ज्ञानेन संप्रयुक्तश्च योगोपनिषदात्मकः
+mahayana_sutralankara,839,saṃbhinnālambanaścāsau vibhinnālambanaḥ sa ca |,संभिन्नालम्बनश्चासौ विभिन्नालम्बनः स च ।
+mahayana_sutralankara,840,pañcadhā saptadha caiva parijñā pañcadhāsya ca,पञ्चधा सप्तध चैव परिज्ञा पञ्चधास्य च
+mahayana_sutralankara,841,catvāraḥ saptatriṃśacca ākārā bhāvanāgatāḥ |,चत्वारः सप्तत्रिंशच्च आकारा भावनागताः ।
+mahayana_sutralankara,842,mārgadvayasvabhāvo 'sau dvyunuśaṃsaḥ pratīcchakaḥ,मार्गद्वयस्वभावो ऽसौ द्व्युनुशंसः प्रतीच्छकः
+mahayana_sutralankara,843,prayogī vaśavartī ca parītto vipulātmakaḥ |,प्रयोगी वशवर्ती च परीत्तो विपुलात्मकः ।
+mahayana_sutralankara,844,yogināṃ hi manaskāra eṣa sarvātmako mataḥ,योगिनां हि मनस्कार एष सर्वात्मको मतः
+mahayana_sutralankara,845,"aṣṭādaśavidho manaskāraḥ | dhātuniyataḥ kṛtyakara āśrayavibhakto 'dhimuktiniveśakaścchandajanakaḥ samādhisaṃniśrito jñānasaṃprayuktaḥ saṃbhinnālambano vibhinnālambanaḥ parijñāniyato bhāvanākārapraviṣṭaḥ śamathavipaśyanāmārgasvabhāvo 'nuśaṃsamanaskāraḥ pratīcchakaḥ prāyogikamanaskāro vaśavartimanaskāraḥ parīttamanaskāro vipulamanaskāraśca | tatra dhātuniyato yaḥ śrāvakādigotraniyataḥ | kṛtyakaro yaḥ saṃbhṛtasaṃbhārasya | āśrayavibhakto yaḥ sasaṃvādhagṛhasthāśrayo 'saṃbādhapravrajitāśrayaśca | adhimuktiniveśako yo buddhānusmṛtisahagataḥ | (msa_bagchi 58) cchandajanako yastatsaṃpratyayasahagataḥ | samādhisaṃniśrito yaḥ samantakamaulasamādhisahagataḥ savitarkasavicāra (nirvitarkasavicāra?) mātrāvitarkāvicārasahagataśca | jñānasaṃprayukto yo yogopaniṣadyogasahagataḥ, sa punaryathākramaṃ śrutacintāmayo bhāvanāmayaśca | saṃbhinnālambanaḥ pañcavidhaḥ sūtroddānagāthānipātayāvadudgrahītayāvaddeśitālambanaḥ | vibhinnālambanaḥ saptavidho nāmālambanaḥ padālambano vyañjanālambanaḥ pudgalanairātmyālambano dharma nairātmyālambano rūpidharmālambano 'rūpidharmālambanaśca | tatra rūpidharmālambano yaḥ kāyālambanaḥ | arūpidharmālambano yo vedanācittadharmālambanaḥ | parijñāniyato yaḥ parijñeye vastuni parijñeye 'rthe parijñāyāṃ parijñāphale tatpravedanāyāṃ ca | tatra parijñeyaṃ vastu duḥkhaṃ parijñeyo 'rthastasyaivānityaduḥkhaśūnyānātmatā | parijñā mārgaḥ | parijñāphalaṃ vimuktiḥ | tatpravedanā vimuktijñānadarśanam | bhāvanākārapraviṣṭaścaturākārabhāvanaḥ saptatriṃśadākārabhāvanaśca | tatracaturākārabhāvanaḥ pudgalanairātmyākārabhāvano dharmanairātmyākārabhāvano darśanākārabhāvano jñānākārabhāvanaśca | tatra saptatriṃśadākārabhāvanaḥ | aśubhākārabhāvano duḥkhākārabhāvano 'nityākārabhāvano 'nātmākārabhāvanaḥ smṛtyupasthāneṣu | pratilambhākārabhāvano nisevanākārabhāvano vinirdhāvanā kārabhāvanaḥ pratipakṣākārabhāvanaḥ samyakprahāṇeṣu | saṃtuṣṭiprātipakṣikamanaskārabhāvano yadā cchandaṃ janayati | vikṣepasaṃśayaprātipakṣikamanaskārabhāvano yadā vyāyacchate vīryamārabhate yathākramam | auddhatyaprātipakṣikasamādhyākārabhāvano yadā cittaṃ pradadhāti | layaprātipakṣikasamādhyākārabhāvano yadā cittaṃ pragṛhṇāti | ete yathākramaṃ caturṣu ṛddhipādeṣu veditavyāḥ | sthitacittasya lokottarasaṃpattisaṃpratyayākārabhāvano yathā saṃpratyayākārabhāvana evaṃ vyavasāyākārabhāvano dharmāsaṃpramoṣākārabhāvanaścittasthityākārabhāvanaḥ pravicayākārabhāvana indriyeṣu | eta eva pañca nirlikhitavipakṣamanaskārā baleṣu | saṃbodhisaṃprakhyānākārabhāvanastatraiva vicayotsāhasaumanasyakarmaṇyatācittasthitisamatākārabhāvanāḥ saptasaṃbodhyaṅgeṣu | prāptiniścayākārabhāvanaḥ parikarmabhūmisaṃrakṣaṇākārabhāvanaḥ parasaṃprāptyākārabhāvana āryakāntaśīlapraviṣṭākārabhāvanaḥ saṃlikhitavṛttisamudācārakārabhāvanaḥ pūrvaparibhāvitapratilabdhamārgābhyāsākārabhāvano dharmasthitinimittāsaṃpramoṣākārabhāvano 'nimittasthityāśrayaparivṛttyākārabhāvanaśca mārgāṅgeṣu | śamathavipaśyanābhāvanāmārgasvabhāvayorna kaścinnirdeśaḥ | anuśaṃsamanaskāro dvividho dauṣṭhulyāpakarṣaṇo dṛṣṭinimittāpakarṣaṇaśca | pratīcchako yo dharmastrotasi buddhabodhisattvānāmantikādavavādagrāhakaḥ | prāyogikamanaskāraḥ pañcavidhaḥ samādhigocare | saṃkhyopalakṣaṇaprāyogiko yena sūtrādiṣu nāmapadavyañjanasaṃkhyāmupalakṣayate | (msa_bagchi 59) vṛttyupalakṣaṇaprāyogiko yena dvividhāṃ vṛttimupalakṣayate parimāṇavṛttiṃ ca vyañjanānāmaparimāṇavṛttiṃ ca nāmapadayoḥ | parikalpopalakṣaṇaprāyogiko yena dvayamupādāya dvayaparikalpamupalakṣayate | nāmaparikalpamupādāyārthaparikalpamarthaparikalpamupādāya nāmaparikalpamaparikalpamakṣaram | kramopalakṣaṇaprāyogiko yena nāmagrahaṇapūrvikāmarthagrahaṇapravṛttimupalakṣayate | prativedhaprāyogikaśca | sa punarekādaśavidho veditavya, āgantukatvaprativedhataḥ, saṃprakhyānanimittaprativedhataḥ, arthānupalambhaprativedhataḥ, upalambhānupalambhaprativedhataḥ, dharmadhātuprativedhataḥ pudgalanairātmyaprativedhataḥ, dharma nairātmyaprativedhataḥ, hīnāśayaprativedhataḥ, udāramāhātmyāśayaprativedhataḥ yathādhigamadharmavyavasthānaprativedhataḥ, vyavasthāpitadharmaprativedhataśca | vaśavartimanaskārastrividhaḥ, kleśāvaraṇasuviśuddhaḥ kleśajñeyāvaraṇasuviśuddhaḥ, guṇābhinirhārasuviśuddhaśca |","अष्टादशविधो मनस्कारः । धातुनियतः कृत्यकर आश्रयविभक्तो ऽधिमुक्तिनिवेशकश्च्छन्दजनकः समाधिसंनिश्रितो ज्ञानसंप्रयुक्तः संभिन्नालम्बनो विभिन्नालम्बनः परिज्ञानियतो भावनाकारप्रविष्टः शमथविपश्यनामार्गस्वभावो ऽनुशंसमनस्कारः प्रतीच्छकः प्रायोगिकमनस्कारो वशवर्तिमनस्कारः परीत्तमनस्कारो विपुलमनस्कारश्च । तत्र धातुनियतो यः श्रावकादिगोत्रनियतः । कृत्यकरो यः संभृतसंभारस्य । आश्रयविभक्तो यः ससंवाधगृहस्थाश्रयो ऽसंबाधप्रव्रजिताश्रयश्च । अधिमुक्तिनिवेशको यो बुद्धानुस्मृतिसहगतः । (म्स_बग्छि ५८) च्छन्दजनको यस्तत्संप्रत्ययसहगतः । समाधिसंनिश्रितो यः समन्तकमौलसमाधिसहगतः सवितर्कसविचार (निर्वितर्कसविचार?) मात्रावितर्काविचारसहगतश्च । ज्ञानसंप्रयुक्तो यो योगोपनिषद्योगसहगतः, स पुनर्यथाक्रमं श्रुतचिन्तामयो भावनामयश्च । संभिन्नालम्बनः पञ्चविधः सूत्रोद्दानगाथानिपातयावदुद्ग्रहीतयावद्देशितालम्बनः । विभिन्नालम्बनः सप्तविधो नामालम्बनः पदालम्बनो व्यञ्जनालम्बनः पुद्गलनैरात्म्यालम्बनो धर्म नैरात्म्यालम्बनो रूपिधर्मालम्बनो ऽरूपिधर्मालम्बनश्च । तत्र रूपिधर्मालम्बनो यः कायालम्बनः । अरूपिधर्मालम्बनो यो वेदनाचित्तधर्मालम्बनः । परिज्ञानियतो यः परिज्ञेये वस्तुनि परिज्ञेये ��र्थे परिज्ञायां परिज्ञाफले तत्प्रवेदनायां च । तत्र परिज्ञेयं वस्तु दुःखं परिज्ञेयो ऽर्थस्तस्यैवानित्यदुःखशून्यानात्मता । परिज्ञा मार्गः । परिज्ञाफलं विमुक्तिः । तत्प्रवेदना विमुक्तिज्ञानदर्शनम् । भावनाकारप्रविष्टश्चतुराकारभावनः सप्तत्रिंशदाकारभावनश्च । तत्रचतुराकारभावनः पुद्गलनैरात्म्याकारभावनो धर्मनैरात्म्याकारभावनो दर्शनाकारभावनो ज्ञानाकारभावनश्च । तत्र सप्तत्रिंशदाकारभावनः । अशुभाकारभावनो दुःखाकारभावनो ऽनित्याकारभावनो ऽनात्माकारभावनः स्मृत्युपस्थानेषु । प्रतिलम्भाकारभावनो निसेवनाकारभावनो विनिर्धावना कारभावनः प्रतिपक्षाकारभावनः सम्यक्प्रहाणेषु । संतुष्टिप्रातिपक्षिकमनस्कारभावनो यदा च्छन्दं जनयति । विक्षेपसंशयप्रातिपक्षिकमनस्कारभावनो यदा व्यायच्छते वीर्यमारभते यथाक्रमम् । औद्धत्यप्रातिपक्षिकसमाध्याकारभावनो यदा चित्तं प्रदधाति । लयप्रातिपक्षिकसमाध्याकारभावनो यदा चित्तं प्रगृह्णाति । एते यथाक्रमं चतुर्षु ऋद्धिपादेषु वेदितव्याः । स्थितचित्तस्य लोकोत्तरसंपत्तिसंप्रत्ययाकारभावनो यथा संप्रत्ययाकारभावन एवं व्यवसायाकारभावनो धर्मासंप्रमोषाकारभावनश्चित्तस्थित्याकारभावनः प्रविचयाकारभावन इन्द्रियेषु । एत एव पञ्च निर्लिखितविपक्षमनस्कारा बलेषु । संबोधिसंप्रख्यानाकारभावनस्तत्रैव विचयोत्साहसौमनस्यकर्मण्यताचित्तस्थितिसमताकारभावनाः सप्तसंबोध्यङ्गेषु । प्राप्तिनिश्चयाकारभावनः परिकर्मभूमिसंरक्षणाकारभावनः परसंप्राप्त्याकारभावन आर्यकान्तशीलप्रविष्टाकारभावनः संलिखितवृत्तिसमुदाचारकारभावनः पूर्वपरिभावितप्रतिलब्धमार्गाभ्यासाकारभावनो धर्मस्थितिनिमित्तासंप्रमोषाकारभावनो ऽनिमित्तस्थित्याश्रयपरिवृत्त्याकारभावनश्च मार्गाङ्गेषु । शमथविपश्यनाभावनामार्गस्वभावयोर्न कश्चिन्निर्देशः । अनुशंसमनस्कारो द्विविधो दौष्ठुल्यापकर्षणो दृष्टिनिमित्तापकर्षणश्च । प्रतीच्छको यो धर्मस्त्रोतसि बुद्धबोधिसत्त्वानामन्तिकादववादग्राहकः । प्रायोगिकमनस्कारः पञ्चविधः समाधिगोचरे । संख्योपलक्षणप्रायोगिको येन सूत्रादिषु नामपदव्यञ्जनसंख्यामुपलक्षयते । (म्स_बग्छि ५९) वृत्त्युपलक्षणप्रायोगिको येन द्विविधां वृत्तिमुपलक्षयते परिमाण���ृत्तिं च व्यञ्जनानामपरिमाणवृत्तिं च नामपदयोः । परिकल्पोपलक्षणप्रायोगिको येन द्वयमुपादाय द्वयपरिकल्पमुपलक्षयते । नामपरिकल्पमुपादायार्थपरिकल्पमर्थपरिकल्पमुपादाय नामपरिकल्पमपरिकल्पमक्षरम् । क्रमोपलक्षणप्रायोगिको येन नामग्रहणपूर्विकामर्थग्रहणप्रवृत्तिमुपलक्षयते । प्रतिवेधप्रायोगिकश्च । स पुनरेकादशविधो वेदितव्य, आगन्तुकत्वप्रतिवेधतः, संप्रख्याननिमित्तप्रतिवेधतः, अर्थानुपलम्भप्रतिवेधतः, उपलम्भानुपलम्भप्रतिवेधतः, धर्मधातुप्रतिवेधतः पुद्गलनैरात्म्यप्रतिवेधतः, धर्म नैरात्म्यप्रतिवेधतः, हीनाशयप्रतिवेधतः, उदारमाहात्म्याशयप्रतिवेधतः यथाधिगमधर्मव्यवस्थानप्रतिवेधतः, व्यवस्थापितधर्मप्रतिवेधतश्च । वशवर्तिमनस्कारस्त्रिविधः, क्लेशावरणसुविशुद्धः क्लेशज्ञेयावरणसुविशुद्धः, गुणाभिनिर्हारसुविशुद्धश्च ।"
+mahayana_sutralankara,846,dharmatattvaparyeṣṭau dvau ślokau |,धर्मतत्त्वपर्येष्टौ द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,847,"tattvaṃ yatsatataṃ dvayena rahitaṃ, bhrānteśca saṃniśrayaḥ,","तत्त्वं यत्सततं द्वयेन रहितं, भ्रान्तेश्च संनिश्रयः,"
+mahayana_sutralankara,848,śakyaṃ naiva ca sarvathābhilapituṃ yaccāprapañcātmakam |,शक्यं नैव च सर्वथाभिलपितुं यच्चाप्रपञ्चात्मकम् ।
+mahayana_sutralankara,849,jñeyaṃ heyamatho viśodhyamamalaṃ yacca prakṛtyā matam |,ज्ञेयं हेयमथो विशोध्यममलं यच्च प्रकृत्या मतम् ।
+mahayana_sutralankara,850,yasyākāśasuvarṇavārisadṛśī kleśādviśuddhirmatā,यस्याकाशसुवर्णवारिसदृशी क्लेशाद्विशुद्धिर्मता
+mahayana_sutralankara,851,"satataṃ dvayena rahitaṃ tattvaṃ, parikalpitaḥ svabhāvo grāhyagrāhakalakṣaṇenātyantamasattvāt | bhrānteḥ saṃniśrayaḥ paratantrastena tatparikalpanāt | anabhilāpyamaprapañcātmakaṃ ca pariniṣpannaḥ svabhāvaḥ | tatra prathamaṃ tattvaṃ parijñeyaṃ dvitīyaṃ praheyaṃ tṛtīyaṃ viśodhyaṃ cāgantukamalādviśuddhaṃ ca prakṛtyā, yasya prakṛtyā viśuddhasyākāśasuvarṇavārisadṛśī kleśādviśuddhiḥ | na hyākāśādīni prakṛtyā aśuddhāni na cāgantukamalāpagamādeṣāṃ viśuddhirneṣyata iti |","सततं द्वयेन रहितं तत्त्वं, परिकल्पितः स्वभावो ग्राह्यग्राहकलक्षणेनात्यन्तमसत्त्वात् । भ्रान्तेः संनिश्रयः परतन्त्रस्तेन तत्परिकल्पनात् । अनभिलाप्यमप्रपञ्चात्मकं च परिनिष्पन्नः स्वभावः । तत्र प्रथमं तत्त्वं परिज्ञेयं द्वितीयं प्रहेयं तृतीयं विशोध्यं चागन्तुकमलाद्विशुद्धं च प्रकृत्या, यस्य प्रकृत्या विशुद्धस्याकाशसुवर्णवारिसदृशी क्लेशाद्विशुद्धिः । न ह्याकाशादीनि प्रकृत्या अशुद्धानि न चागन्तुकमलापगमादेषां विशुद्धिर्नेष्यत इति ।"
+mahayana_sutralankara,852,na khalu jagati tasmādvidyate kiṃcidanya-,न खलु जगति तस्माद्विद्यते किंचिदन्य-
+mahayana_sutralankara,853,jjagadapi tadaśeṣaṃ tatra saṃmūḍhabuddhi |,ज्जगदप��� तदशेषं तत्र संमूढबुद्धि ।
+mahayana_sutralankara,854,kathamayamabhirūḍho lokamohaprakāro |,कथमयमभिरूढो लोकमोहप्रकारो ।
+mahayana_sutralankara,855,yadasadabhiniviṣṭaḥ satsamantādvihāya,यदसदभिनिविष्टः सत्समन्ताद्विहाय
+mahayana_sutralankara,856,na khalu tasmādevaṃlakṣaṇāddharmadhātoḥ kiṃcidanyalloke vidyate dharmatāyā dharmasyābhinnatvāt | śeṣaṃ gatārtham |,न खलु तस्मादेवंलक्षणाद्धर्मधातोः किंचिदन्यल्लोके विद्यते धर्मताया धर्मस्याभिन्नत्वात् । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,857,tattve māyopamaparyeṣṭau pañcadaśa ślokāḥ |,तत्त्वे मायोपमपर्येष्टौ पञ्चदश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,858,yathā māyā tathābhūtaparikalpo nirucyate |,यथा माया तथाभूतपरिकल्पो निरुच्यते ।
+mahayana_sutralankara,859,yathā māyākṛtaṃ tadvat dvayabhrāntirnirucyate,यथा मायाकृतं तद्वत् द्वयभ्रान्तिर्निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,860,"yathā māyā yantra parigṛhītaṃ bhrāntinimittaṃ kāṣṭhaloṣṭādikam tathābhūtaparikalpaḥ paratantraḥ svabhāvo veditavyaḥ | yathā māyākṛtaṃ tasyāṃ māyāyāṃ hastyaśvasuvarṇādyākṛtistadbhāvena pratibhāsitā, tathā tasminnabhūtaparikalpe dvayabhrāntirgrāhyagrāhakatvenapratibhāsitā parikalpitasvabhāvākārā veditavyā |","यथा माया यन्त्र परिगृहीतं भ्रान्तिनिमित्तं काष्ठलोष्टादिकम् तथाभूतपरिकल्पः परतन्त्रः स्वभावो वेदितव्यः । यथा मायाकृतं तस्यां मायायां हस्त्यश्वसुवर्णाद्याकृतिस्तद्भावेन प्रतिभासिता, तथा तस्मिन्नभूतपरिकल्पे द्वयभ्रान्तिर्ग्राह्यग्राहकत्वेनप्रतिभासिता परिकल्पितस्वभावाकारा वेदितव्या ।"
+mahayana_sutralankara,861,yathātasminna tadbhāvaḥ paramārthastatheṣyate |,यथातस्मिन्न तद्भावः परमार्थस्तथेष्यते ।
+mahayana_sutralankara,862,yathā tasyopalabdhistu tathā saṃvṛtisatyatā,यथा तस्योपलब्धिस्तु तथा संवृतिसत्यता
+mahayana_sutralankara,863,"yathātasminna tadbhāvo māyākṛte hastitvādyabhāvastathā tasminparatantre paramārtha iṣyate parikalpitasya dvayalakṣaṇasyābhāvaḥ | yathā tasya māyākṛtasya hastyādibhāvenopalabdhiḥ, tathābhūtaparikalpasya saṃvṛtisatyatopalabdhiḥ |","यथातस्मिन्न तद्भावो मायाकृते हस्तित्वाद्यभावस्तथा तस्मिन्परतन्त्रे परमार्थ इष्यते परिकल्पितस्य द्वयलक्षणस्याभावः । यथा तस्य मायाकृतस्य हस्त्यादिभावेनोपलब्धिः, तथाभूतपरिकल्पस्य संवृतिसत्यतोपलब्धिः ।"
+mahayana_sutralankara,864,tadabhāve yathā vyaktistannimittasya labhyate |,तदभावे यथा व्यक्तिस्तन्निमित्तस्य लभ्यते ।
+mahayana_sutralankara,865,tathāśrayaparāvṛttāvasatkalpasya labhyate,तथाश्रयपरावृत्तावसत्कल्पस्य लभ्यते
+mahayana_sutralankara,866,"yathā māyākṛtasyābhāve tasya nimittasya kāṣṭhādikasya vyaktirbhūtārthopalabhyate, tathāśrayaparāvṛttau dvayabhrāntyabhāvādabhūtaparikalpasya bhūto 'rtha upalabhyate |","यथा मायाकृतस्याभावे तस्य निमित्तस्य काष्ठादिकस्य व्यक्तिर्भूतार्थोपलभ्यते, तथाश्रयपरावृत्तौ द्वयभ्रान्त्यभावादभूतपरिकल्पस्य भूतो ऽर्थ उपलभ्यते ।"
+mahayana_sutralankara,867,tannimitte yathā loko hyabhrāntaḥ kāmataścaret |,तन्निमित्ते यथा लोको ह्यभ्रान्तः कामतश्चरेत् ।
+mahayana_sutralankara,868,parāvṛttāvaparyastaḥ kāmacārī tathā patiḥ,परावृत्तावपर्यस्तः कामचारी तथा पतिः
+mahayana_sutralankara,869,yathā tannimitte kāṣṭhādāvabhrānto lokaḥ kāmataścarati svatantraḥ tathā'śrayaparāvṛttāvaparyasta āryaḥ kāmacāri bhavati svatantraḥ |,यथा तन्निमित्ते काष्ठादावभ्रान्तो लोकः कामतश्चरति स्वतन्त्रः तथाऽश्रयपरावृत्तावपर्यस्त आर्यः कामचारि भवति स्वतन्त्रः ।
+mahayana_sutralankara,870,tadākṛtiśca tatrāsti tadbhāvaśca na vidyate |,तदाकृतिश्च तत्रास्ति तद्भावश्च न विद्यते ।
+mahayana_sutralankara,871,tasmādastitvanāstitvaṃ māyādiṣu vidhīyate,तस्मादस्तित्वनास्तित्वं मायादिषु विधीयते
+mahayana_sutralankara,872,eṣa śloko gatārthaḥ |,एष श्लोको गतार्थः ।
+mahayana_sutralankara,873,na bhāvastatra cābhāvo nābhāvo bhāva eva ca |,न भावस्तत्र चाभावो नाभावो भाव एव च ।
+mahayana_sutralankara,874,bhāvābhāvāviśeṣaśca māyādiṣu vidhīyate,भावाभावाविशेषश्च मायादिषु विधीयते
+mahayana_sutralankara,875,"na bhāvastatra cābhāvo yastadākṛtibhāvo nāsau na bhāvaḥ | nābhāvo bhāva eva ca yo hastitvādyabhāvo nāsau na bhāvaḥ | tayośca bhāvābhāvayoraviśeṣo māyādiṣu vidhīyate | ya eva hi tatra tadākṛtibhāvaḥ, sa eva hastitvādyabhāvaḥ | ya eva hastitvādyabhāvaḥ sa eva tadākṛtibhāvaḥ |","न भावस्तत्र चाभावो यस्तदाकृतिभावो नासौ न भावः । नाभावो भाव एव च यो हस्तित्वाद्यभावो नासौ न भावः । तयोश्च भावाभावयोरविशेषो मायादिषु विधीयते । य एव हि तत्र तदाकृतिभावः, स एव हस्तित्वाद्यभावः । य एव हस्तित्वाद्यभावः स एव तदाकृतिभावः ।"
+mahayana_sutralankara,876,tathā dvayābhatātrāsti tadbhāvaśca na vidyate |,तथा द्वयाभतात्रास्ति तद्भावश्च न विद्यते ।
+mahayana_sutralankara,877,tasmādastitvanāstitvaṃ rūpādiṣu vidhīyate,तस्मादस्तित्वनास्तित्वं रूपादिषु विधीयते
+mahayana_sutralankara,878,tathātrābhūtaparikalpe dvayābhāsatāsti dvayabhāvaśca nāsti | tasmādastitvanāstitvaṃ rūpādiṣu vidhīyate 'bhūtaparikalpasvabhāveṣu |,तथात्राभूतपरिकल्पे द्वयाभासतास्ति द्वयभावश्च नास्ति । तस्मादस्तित्वनास्तित्वं रूपादिषु विधीयते ऽभूतपरिकल्पस्वभावेषु ।
+mahayana_sutralankara,879,na bhāvastatra cābhāvo nābhāvo bhāva eva ca |,न भावस्तत्र चाभावो नाभावो भाव एव च ।
+mahayana_sutralankara,880,bhāvābhāvāviśeṣaśca rūpādiṣu vidhīyate,भावाभावाविशेषश्च रूपादिषु विधीयते
+mahayana_sutralankara,881,na bhāvastatra cābhāvaḥ | yā dvayābhāsatā | nābhāvo bhāva eva ca | yā dvayatānāstitā | bhāvābhāvāviśeṣaśca rūpādiṣu vidhīyate | ya eva hi dvayābhāsatāyā bhāvaḥ sa eva dvayasyābhāva iti |,न भावस्तत्र चाभावः । या द्वयाभासता । नाभावो भाव एव च । या द्वयतानास्तिता । भावाभावाविशेषश्च रूपादिषु विधीयते । य एव हि द्वयाभासताया भावः स एव द्वयस्याभाव इति ।
+mahayana_sutralankara,882,samāropāpavādābhapratiṣedhārthamiṣyate |,समारोपापवादाभप्रतिषेधार्थमिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,883,hīnayānena yānasya pratiṣedhārthameva ca,हीनयानेन यानस्य प्रतिषेधार्थमेव च
+mahayana_sutralankara,884,"kimarthaṃ punarayaṃ bhāvābhāvayoraikāntikatvamaviśeṣaśceṣyate | yathākramam | samāropāpavādābhapratiṣedhārthamiṣyate, hīnayānagamanapratiṣedhārthaṃ ca | abhāvasya hyabhāvatvaṃ viditvā samāropaṃ na karoti | bhāvasya bhāvatvaṃ viditvāpavādaṃ na karoti | tayoścāviśeṣaṃ viditvā na bhāvādudvijate tasmānna hinayānena niryāti |","किमर्थं पुनरयं भावाभावयोरैकान्तिकत्वमविशेषश्चेष्यते । यथाक्रमम् । समारोपापवादाभप्रतिषेधार्थमिष्यते, हीनयानगमनप्रतिषेधार्थं च । अभावस्य ह्यभावत्वं विदित्वा समारोपं न करोति । भावस्य भावत्वं विदित्वापवादं न करोति । तयोश्चाविशेषं विदित्वा न भावादुद्विजते तस्मान्न हिनयानेन निर्याति ।"
+mahayana_sutralankara,885,bhrānternimittaṃ bhrāntiśca rūpavijñaptiriṣyate |,भ्रान्तेर्निमित्तं भ्रान्तिश्च रूपविज्ञप्तिरिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,886,arūpiṇī ca vijñaptirabhāvātsyānna cetarā,अरूपिणी च विज्ञप्तिरभावात्स्यान्न चेतरा
+mahayana_sutralankara,887,rūpabhrānteryā nimittavijñaptiḥ sā rūpavijñaptiriṣyate rūpākhyā | sā tu rūpabhrāntirarūpiṇī vijñaptiḥ | abhāvādrūpavijñapteritarāpi na syādarūpiṇī vijñaptiḥ | kāeraṇābhāvāt |,रूपभ्रान्तेर्या निमित्तविज्ञप्तिः सा रूपविज्ञप्तिरिष्यते रूपाख्या । सा तु रूपभ्रान्तिररूपिणी विज्ञप्तिः । अभावाद्रूपविज्ञप्तेरितरापि न स्यादरूपिणी विज्ञप्तिः । काएरणाभावात् ।
+mahayana_sutralankara,888,māyāhastyākṛtigrāhabhrānterdvayamudāhṛtam |,मायाहस्त्याकृतिग्राहभ्रान्तेर्द्वयमुदाहृतम् ।
+mahayana_sutralankara,889,dvayaṃ tatra yathā nāsti dvayaṃ caivopalabhyate,द्वयं तत्र यथा नास्ति द्वयं चैवोपलभ्यते
+mahayana_sutralankara,890,bimbasaṃkalikāgrāhabhrānterdvayamudāhṛtam |,बिम्बसंकलिकाग्राहभ्रान्तेर्द्वयमुदाहृतम् ।
+mahayana_sutralankara,891,dvayaṃ tatra yathā nāsti dvayaṃ caivopalabhyate,द्वयं तत्र यथा नास्ति द्वयं चैवोपलभ्यते
+mahayana_sutralankara,892,"māyāhastyākṛtigrāhyabhrantito dvayamudāhṛtam | grāhyaṃ grāhakaṃ ca, tatra yathā nāsti dvayaṃ caivopalabhyate | pratibimbaṃ saṃkalikāṃ ca manasikurvataḥ tadgrāhabhrānterdvayamudāhṛtaṃ pūrvavat |","मायाहस्त्याकृतिग्राह्यभ्रन्तितो द्वयमुदाहृतम् । ग्राह्यं ग्राहकं च, तत्र यथा नास्ति द्वयं चैवोपलभ्यते । प्रतिबिम्बं संकलिकां च मनसिकुर्वतः तद्ग्राहभ्रान्तेर्द्वयमुदाहृतं पूर्ववत् ।"
+mahayana_sutralankara,893,tathā bhāvāttathābhāvād bhāvābhāvaviśeṣataḥ |,तथा भावात्तथाभावाद् भावाभावविशेषतः ।
+mahayana_sutralankara,894,sadasanto 'tha māyābhā ye dharmā bhrāntilakṣaṇāḥ,सदसन्तो ऽथ मायाभा ये धर्मा भ्रान्तिलक्षणाः
+mahayana_sutralankara,895,ye dharmā bhrāntilakṣaṇā vipakṣasvabhāvāste sadasanto māyopamāśca | kiṃ kāraṇam | santastathābhāvādabhūtaparikalpatvena | asantastathābhāvāt grāhyagrāhakatvena | tayośca bhāvābhāvayoraviśiṣṭatvāt santo 'pyasanto 'pi māyāpi caivaṃlakṣaṇā stasmānmāyopamāḥ |,ये धर्मा भ्रान्तिलक्षणा विपक्षस्वभावास्ते सदसन्तो मायोपमाश्च । किं कारणम् । सन्तस्तथाभावादभूतपरिकल्पत्वेन । असन्तस्तथाभावात् ग्राह्यग्राहकत्वेन । तयोश्च भावाभावयोरविशिष्टत्वात् सन्तो ऽप्यसन्तो ऽपि मायापि चैवंलक्षणा स्तस्मान्मायोपमाः ।
+mahayana_sutralankara,896,tathābhāvāttathābhāvāttathābhāvādalakṣaṇāḥ |,तथाभावात्तथाभावात्तथाभावादलक्षणाः ।
+mahayana_sutralankara,897,māyopamāśca nirdiṣṭā ye dharmāḥ prātipakṣikāḥ,मायोपमाश्च निर्दिष्टा ये धर्माः प्रातिपक्षिकाः
+mahayana_sutralankara,898,ye 'pi prātipakṣikā dharmā buddhenopadiṣṭāḥ smṛtyupasthānādayaste 'pyalakṣaṇā māyāśca nirdiṣṭāḥ | kiṃ kāraṇam | tathābhāvādyathā bālairgṛhyante | tathābhāvādyathā deśitāḥ | tathābhāvādyathā saṃdarśitā buddhena garbhāvakramaṇajanmābhiniṣkramaṇābhisaṃbodhyādayaḥ | evamalakṣaṇā avidyamānāśca khyānti tasmānmāyopamāḥ |,ये ऽपि प्रातिपक्षिका धर्मा बुद्धेनोपदिष्टाः स्मृत्युपस्थानादयस्ते ऽप्यलक्षणा मायाश्च निर्दिष्टाः । किं कारणम् । तथाभावाद्यथा बालैर्गृह्यन्ते । तथाभावाद्यथा देशिताः । तथाभावाद्यथा संदर्शिता बुद्धेन गर्भावक्रमणजन्माभिनिष्क्रमणाभिसंबोध्यादयः । एवमलक्षणा अविद्यमानाश्च ख्यान्ति तस्मान्मायोपमाः ।
+mahayana_sutralankara,899,māyārājeva cānyena māyārājñā parājitaḥ |,मायाराजेव चान्येन मायाराज्ञा पराजितः ।
+mahayana_sutralankara,900,ye sarvadharmān paśyanti nirmārāste jinātmajāḥ,ये सर्वधर्मान् पश्यन्ति निर्मारास्ते जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,901,ye prātipakṣikā dharmāste māyārājasthānīyāḥ saṃkleśaprahāṇe vyavadānādhipattyāt | ye 'pi sāṃkleśikā dharmāste 'pi rājasthānīyāḥ saṃkleśanirvṛttāvādhipatyāt | atastaiḥ prātipakṣikaiḥ saṃkleśaparājayo māyā rājñeva rājñaḥ parājayo draṣṭavyaḥ | tajjñānācca bodhisattvā nirmārā bhavanti ubhayapakṣe |,ये प्रातिपक्षिका धर्मास्ते मायाराजस्थानीयाः संक्लेशप्रहाणे व्यवदानाधिपत्त्यात् । ये ऽपि सांक्लेशिका धर्मास्ते ऽपि राजस्थानीयाः संक्लेशनिर्वृत्तावाधिपत्यात् । अतस्तैः प्रातिपक्षिकैः संक्लेशपराजयो माया राज्ञेव राज्ञः पराजयो द्रष्टव्यः । तज्ज्ञानाच्च बोधिसत्त्वा निर्मारा भवन्ति उभयपक्षे ।
+mahayana_sutralankara,902,aupamyārthe ślokaḥ |,औपम्यार्थे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,903,māyāsvapnamarīcibimbasadṛśāḥ prodbhāsaśrutkopamā,मायास्वप्नमरीचिबिम्बसदृशाः प्रोद्भासश्रुत्कोपमा
+mahayana_sutralankara,904,vijñeyodakacandrabimbasadṛśā nirmāṇatulyāḥ punaḥ |,विज्ञेयोदकचन्द्रबिम्बसदृशा निर्माणतुल्याः पुनः ।
+mahayana_sutralankara,905,ṣaṭ ṣaṭ dvau ca punaśca ṣaṭ dvayamatā ekaikaśaśca trayaḥ,षट् षट् द्वौ च पुनश्च षट् द्वयमता एकैकशश्च त्रयः
+mahayana_sutralankara,906,saṃskārāḥ khalu tatra tatra kathitā buddhairvibuddhottamaiḥ,संस्काराः खलु तत्र तत्र कथिता बुद्धैर्विबुद्धोत्तमैः
+mahayana_sutralankara,907,yattūktaṃ bhagavatā māyopamā dharmā yāvannirmāṇopamā iti | tatra māyopamā dharmāḥ ṣaḍādhyātmikānyāyatanāni | asatyātmajīvāditve tathā prakhyānāt | svapnopamāḥ ṣaṭ bāhyānyāyatanāni tadupabhogasyāvastukatvāt | marīcikopamau dvau dharmau cittaṃ caitasikāśca bhrāntikaratvāt | pratibimbopamāḥ punaḥ ṣaḍevādhyātmikānyāyatanāni pūrvakarmapratibimbatvāt | pratibhāsopamāḥ ṣaḍeva bāhyānyāyatanānyādhyātmikānāmāyatanānāṃ chāyābhūtatvāt tadādhipatyotpattitaḥ | (msa_bagchi 63) ṣaṭ dvayaṃ matāḥ ṣaṭ dvayamatāḥ | pratiśrutkopamā deśanādharmāḥ | udakacandrabimbopamāḥ samādhisaṃniśritā dharmāḥ samādherūdakasthānīyatvādacchatayā | nirmāṇopamāḥ saṃcintyabhavopapattiparigrahe 'saṃkliṣṭasarvakriyāprayogatvāt |,यत्तूक्तं भगवता मायोपमा धर्मा यावन्निर्माणोपमा इति । तत्र मायोपमा धर्माः षडाध्यात्मिकान्यायतनानि । असत्यात्मजीवादित्वे तथा प्रख्यानात् । स्वप्नोपमाः षट् बाह्यान्यायतनानि तदुपभोगस्यावस्तुकत्वात् । मरीचिकोपमौ द्वौ धर्मौ चित्तं चैतसिकाश्च भ्रान्तिकरत्वात् । प्रतिबिम्बोपमाः पुनः षडेवाध्यात्मिकान्यायतनानि पूर्वकर्मप्रतिबिम्बत्वात् । प्रतिभासोपमाः षडेव बाह्यान्यायतनान्याध्यात्मिकानामायतनानां छायाभूतत्वात् तदाधिपत्योत्पत्तितः । (म्स_बग्छि ६३) षट् द्वयं मताः षट् द्वयमताः । प्रतिश्रुत्कोपमा देशनाधर्माः । उदकचन्द्रबिम्बोपमाः समाधिसंनिश्रिता धर्माः समाधेरूदकस्थानीयत्वादच्छतया । निर्माणोपमाः संचिन्त्यभवोपपत्तिपरिग्रहे ऽसंक्लिष्टसर्वक्रियाप्रयोगत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,908,jñeyaparyeṣṭau ślokaḥ |,ज्ञेयपर्येष्टौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,909,abhūtakalpo na bhūto nābhūto 'kalpa eva ca |,अभूतकल्पो न भूतो नाभूतो ऽकल्प एव च ।
+mahayana_sutralankara,910,na kalpo nāpi cākalpaḥ sarvaṃ jñeyaṃ nirucyate,न कल्पो नापि चाकल्पः सर्वं ज्ञेयं निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,911,"abhūtakalpo yo na lokottarajñānānukūlaḥ kalpaḥ, na bhūto nābhūto yastadanukūlo yāvannirvedhabhāgīyaḥ | akalpastathatā lokottaraṃ ca jñānam | na kalpo nāpi cākalpo lokottarapṛṣṭhalabdhaṃ laukikaṃ jñānam | etāvacca sarvaṃ jñeyam |","अभूतकल्पो यो न लोकोत्तरज्ञानानुकूलः कल्पः, न भूतो नाभूतो यस्तदनुकूलो यावन्निर्वेधभागीयः । अकल्पस्तथता लोकोत्तरं च ज्ञानम् । न कल्पो नापि चाकल्पो लोकोत्तरपृष्ठलब्धं लौकिकं ज्ञानम् । एतावच्च सर्वं ज्ञेयम् ।"
+mahayana_sutralankara,912,saṃkleśavyavadānaparyeṣṭau ślokadvayam |,संक्लेशव्यवदानपर्येष्टौ श्लोकद्वयम् ।
+mahayana_sutralankara,913,svadhātuto dvayābhāsāḥ sāvidyākleśavṛttayaḥ |,स्वधातुतो द्वयाभासाः साविद्याक्लेशवृत्तयः ।
+mahayana_sutralankara,914,vikalpāḥ saṃpravartante dvayadravyavivarjitāḥ,विकल्पाः संप्रवर्तन्ते द्वयद्रव्यविवर्जिताः
+mahayana_sutralankara,915,svadhātuta iti bhāvāṅgā dālayavijñānataḥ | dvayābhāsā iti grāhyagrāhakābhāsāḥ | sahāvidyayā kleśaiśca vṛttireṣāṃ ta ime sāvidyākleśavṛttayaḥ | dvayadravyavivarjitā iti grāhyadravyeṇa grāhakadravyeṇa ca | evaṃ kleśaḥ paryeṣitavyaḥ |,स्वधातुत इति भावाङ्गा दालयविज्ञानतः । द्वयाभासा इति ग्राह्यग्राहकाभासाः । सहाविद्यया क्लेशैश्च वृत्तिरेषां त इमे साविद्याक्लेशवृत्तयः । द्वयद्रव्यविवर्जिता इति ग्राह्यद्रव्येण ग्राहकद्रव्येण च । एवं क्लेशः पर्येषितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,916,ālambanaviśeṣāptiḥ svadhātusthānayogataḥ |,आलम्बनविशेषाप्तिः स्वधातुस्थानयोगतः ।
+mahayana_sutralankara,917,ta eva hyadvayābhāsā vartante carmakāṇḍavat,त एव ह्यद्वयाभासा वर्तन्ते चर्मकाण्डवत्
+mahayana_sutralankara,918,ālambanaviśeṣāptiriti yo dharmālambanalābhaḥ pūrvamuktaḥ | svadhātusthānayogata iti svadhāturvikalpānāṃ tathatā tatra sthānaṃ nāmni sthānāccetasaḥ | yogata ityabhyāsāt | bhāvanāmārgeṇa ta eva vikalpā advayābhāsā vartante parāvṛttāśrayasya | carmavat kāṇḍavacca | yathā hi svaratvāpagamāttadeva carma mṛdu bhavati | agnisaṃtāpanayā tadeva kāṇḍaṃ ṛju bhavati | evaṃ śamathavipaśyanābhāvanābhyāṃ cetaḥ prajñāvimuktilābhe parāvṛttāśrayasya ta eva vikalpā na punardvayābhāsāḥ pravartante | ityeva vyavadānaṃ paryeṣitavyam |,आलम्बनविशेषाप्तिरिति यो धर्मालम्बनलाभः पूर्वमुक्तः । स्वधातुस्थानयोगत इति स्वधातुर्विकल्पानां तथता तत्र स्थानं नाम्नि स्थानाच्चेतसः । योगत इत्यभ्यासात् । भावनामार्गेण त एव विकल्पा अद्वयाभासा वर्तन्ते परावृत्ताश्रयस्य । चर्मवत् काण्डवच्च । यथा हि स्वरत्वापगमात्तदेव चर्म मृदु भवति । अग्निसंतापनया तदेव काण्डं ऋजु भवति । एवं शमथविपश्यनाभावनाभ्यां चेतः प्रज्ञाविमुक्तिलाभे परावृत्ताश्रयस्य त एव विकल्पा न पुनर्द्वयाभासाः प्रवर्तन्ते । इत्येव व्यवदानं पर्येषितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,919,vijñaptimātratāparyeṣṭau dvau ślokau |,विज्ञप्तिमात्रतापर्येष्टौ द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,920,cittaṃ dvayaprabhāsaṃ rāgādyābhāsamiṣyate tadvat |,चित्तं द्वयप्रभासं रागाद्याभासमिष्यते तद्वत् ।
+mahayana_sutralankara,921,śraddhādyābhāsaṃ na tadanyo dharmaḥ kliṣṭakuśalo 'sti,श्रद्धाद्याभासं न तदन्यो धर्मः क्लिष्टकुशलो ऽस्ति
+mahayana_sutralankara,922,cittamātrameva dvayapratibhāsamiṣyate grāhyapratibhāsaṃ grāhakapratibhāsaṃ ca | tathā rāgādikleśābhāsaṃ tadeveṣyate | śraddhādikuśaladharmābhāsaṃ vā | na tu tadābhāsādanyaḥ kliṣṭo dharmo 'sti rāgādilakṣaṇaḥ kuśalo vā śraddhādilakṣaṇaḥ | yathā dvayapratibhāsādanyo na dvayalakṣaṇaḥ |,चित्तमात्रमेव द्वयप्रतिभासमिष्यते ग्राह्यप्रतिभासं ग्राहकप्रतिभासं च । तथा रागादिक्लेशाभासं तदेवेष्यते । श्रद्धादिकुशलधर्माभासं वा । न तु तदाभासादन्यः क्लिष्टो धर्मो ऽस्ति रागादिलक्षणः कुशलो वा श्रद्धादिलक्षणः । यथा द्वयप्रतिभासादन्यो न द्वयलक्षणः ।
+mahayana_sutralankara,923,iti cittaṃ citrābhāsaṃ citrākāraṃ pravartate |,इति चित्तं चित्राभासं चित्राकारं प्रवर्तते ।
+mahayana_sutralankara,924,tathābhāsobhāvābhāvo na tu dharmāṇāṃ mataḥ,तथाभासोभावाभावो न तु धर्माणां मतः
+mahayana_sutralankara,925,tatra cittameva vastutaccitrābhāsaṃ pravartate | paryāyeṇa rāgābhāsaṃ vā dveṣābhāsaṃ vā | tadanyadharmābhāsaṃ vā | citrākāraṃ ca yugapat śraddhādyākāram | bhāso bhāvābhāvaḥ kliṣṭakuśalāvasthe cetasi | na tu dharmāṇāṃ kuśalānāṃ tatpratibhāsavyatirekeṇa tallakṣaṇābhāvāt |,तत्र चित्तमेव वस्तुतच्चित्राभासं प्रवर्तते । पर्यायेण रागाभासं वा द्वेषाभासं वा । तदन्यधर्माभासं वा । चित्राकारं च युगपत् श्रद्धाद्याकारम् । भासो भावाभावः क्लिष्टकुशलावस्थे चेतसि । न तु धर्माणां कुशलानां तत्प्रतिभासव्यतिरेकेण तल्लक्षणाभावात् ।
+mahayana_sutralankara,926,lakṣaṇaparyeṣṭau ślokā aṣṭau | ekanoddeśaḥ śeṣairnirdeśaḥ |,लक्षणपर्येष्टौ श्लोका अष्टौ । एकनोद्देशः शेषैर्निर्द��शः ।
+mahayana_sutralankara,927,lakṣyaṃ ca lakṣaṇaṃ caiva lakṣaṇā ca prabhedataḥ |,लक्ष्यं च लक्षणं चैव लक्षणा च प्रभेदतः ।
+mahayana_sutralankara,928,anugrahārthaṃ sattvānāṃ saṃbuddhaiḥ saṃprakāśitā,अनुग्रहार्थं सत्त्वानां संबुद्धैः संप्रकाशिता
+mahayana_sutralankara,929,anenoddeśaḥ |,अनेनोद्देशः ।
+mahayana_sutralankara,930,sadṛṣṭikaṃ ca yaccittaṃ tatrāvasthāvikāritā |,सदृष्टिकं च यच्चित्तं तत्रावस्थाविकारिता ।
+mahayana_sutralankara,931,lakṣyametatsamāsena hyapramāṇaṃ prabhedataḥ,लक्ष्यमेतत्समासेन ह्यप्रमाणं प्रभेदतः
+mahayana_sutralankara,932,tatra cittaṃ vijñānaṃ rūpaṃ ca | dṛṣṭiścaitasikā dharmāḥ | tatrāvasthā cittaviprayuktā varmāḥ | avikāritā asaṃskṛtamākāśādikaṃ tadvijñapternityaṃ tathāpravṛtteḥ | ityetat samāsena pañcavidhaṃ lakṣyaṃ prabhedenāpramāṇam |,तत्र चित्तं विज्ञानं रूपं च । दृष्टिश्चैतसिका धर्माः । तत्रावस्था चित्तविप्रयुक्ता वर्माः । अविकारिता असंस्कृतमाकाशादिकं तद्विज्ञप्तेर्नित्यं तथाप्रवृत्तेः । इत्येतत् समासेन पञ्चविधं लक्ष्यं प्रभेदेनाप्रमाणम् ।
+mahayana_sutralankara,933,yathājalpārthasaṃjñāyā nimittaṃ tasya vāsanā | tasmādapyarthavikhyānaṃ parikalpitalakṣaṇaṃ 38,यथाजल्पार्थसंज्ञाया निमित्तं तस्य वासना । तस्मादप्यर्थविख्यानं परिकल्पितलक्षणं ३८
+mahayana_sutralankara,934,lakṣaṇaṃ samāsena trividhaṃ parikalpitādilakṣaṇam | tatra parikalpitalakṣaṇaṃ trividhaṃ yathā jalpārthasaṃjñāyā nimittaṃ tasya jalpasya vāsanā tasmācca vāsanādyo 'rthaḥ khyāti avyavahārakuśalānāṃ vināpi yathājalpārthasaṃjñayā | tatra yathābhilāpamarthasaṃjñā caitasikī yathājalpārthasaṃjñā | tasyā yadālambanaṃ tannimittamevaṃ yacca parikalpyate yataśca kāraṇādvāsanatastadubhayaṃ parikalpitalakṣaṇamatrābhipretam |,लक्षणं समासेन त्रिविधं परिकल्पितादिलक्षणम् । तत्र परिकल्पितलक्षणं त्रिविधं यथा जल्पार्थसंज्ञाया निमित्तं तस्य जल्पस्य वासना तस्माच्च वासनाद्यो ऽर्थः ख्याति अव्यवहारकुशलानां विनापि यथाजल्पार्थसंज्ञया । तत्र यथाभिलापमर्थसंज्ञा चैतसिकी यथाजल्पार्थसंज्ञा । तस्या यदालम्बनं तन्निमित्तमेवं यच्च परिकल्प्यते यतश्च कारणाद्वासनतस्तदुभयं परिकल्पितलक्षणमत्राभिप्रेतम् ।
+mahayana_sutralankara,935,yathā nāmārthamarthasya nāmnaḥ prakhyānatā ca yā |,यथा नामार्थमर्थस्य नाम्नः प्रख्यानता च या ।
+mahayana_sutralankara,936,asaṃ kalpanimittaṃ hi parikalpitalakṣaṇam,असं कल्पनिमित्तं हि परिकल्पितलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,937,aparaparyāyo yathā nāma cārthaśca yathānāmārthamarthasya nāmnaśca prakhyānatā yathā nāmārthaprakhyānatā | yadi yathā nāmārthaḥ khyāti yathārthaṃ vā nāma ityetadabhūtaparikalpālambanaṃ parikalpitalakṣaṇaṃ etāvaddhi parikalpyate yaduta nāma vā artho veti |,अपरपर्यायो यथा नाम चार्थश्च यथानामार्थमर्थस्य नाम्नश्च प्रख्यानता यथा नामार्थप्रख्यानता । यदि यथा नामार्थः ख्याति यथार्थं वा नाम इत्येतदभूतपरिकल्पालम्बनं परिकल्पितलक्षणं एतावद्धि परिकल्प्यते यदुत नाम वा अर्थो वेति ।
+mahayana_sutralankara,938,trividhatrividhābhāso grāhyagrāhakalakṣaṇaḥ |,त्रिविधत्रिविधाभासो ग्राह्यग्राहकलक्षणः ।
+mahayana_sutralankara,939,abhūtaparikalpo hi paratantrasya lakṣaṇam,अभूतपरिकल्पो हि परतन्त्रस्य लक्षणम्
+mahayana_sutralankara,940,trividhastrividhaścābhāso 'syeti trividhatrividhābhāsaḥ | tatra trividhābhāsaḥ padābhāso 'rthābhāso dehābhāsaśca | punastrividhābhāso manaudgrahavikalpābhāsaḥ | mano yat kliṣṭaṃ sarvadā | udgrahaḥ pañca vijñānakāyāḥ | vikalpo manovijñānam | tatra prathamatri vidhābhāso grāhyalakṣaṇaḥ | dvitīyo grāhakalakṣaṇaḥ | ityayamabhūtaparikalpaḥ paratantrasya lakṣaṇam |,त्रिविधस्त्रिविधश्चाभासो ऽस्येति त्रिविधत्रिविधाभासः । तत्र त्रिविधाभासः पदाभासो ऽर्थाभासो देहाभासश्च । पुनस्त्रिविधाभासो मनौद्ग्रहविकल्पाभासः । मनो यत् क्लिष्टं सर्वदा । उद्ग्रहः पञ्च विज्ञानकायाः । विकल्पो मनोविज्ञानम् । तत्र प्रथमत्रि विधाभासो ग्राह्यलक्षणः । द्वितीयो ग्राहकलक्षणः । इत्ययमभूतपरिकल्पः परतन्त्रस्य लक्षणम् ।
+mahayana_sutralankara,941,abhāvabhāvatā yā ca bhāvābhāvasamānatā |,अभावभावता या च भावाभावसमानता ।
+mahayana_sutralankara,942,aśāntaśāntākalpā ca pariniṣpannalakṣaṇam,अशान्तशान्ताकल्पा च परिनिष्पन्नलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,943,"pariniṣpannalakṣaṇaṃ punastathatā sā hyabhāvatā ca, sarvadharmāṇāṃ parikalpitānā bhāvatā ca tadabhāvatvena bhāvāt | bhāvābhāvasamānatā ca tayorbhāvābhāvayorabhinnatvāt | aśāntā cāgantukairupakleśaiḥ, śāntā ca prakṛtipariśuddhatvāt | avikalpā ca vikalpāgocaratvāt niṣprapañcatayā | etena trividhaṃ lakṣaṇaṃ tathatāyāḥ paridīpitaṃ svalakṣaṇaṃ kleśavyavadānalakṣaṇamavikalpalakṣaṇaṃ ca uktaṃ trividhaṃ lakṣaṇam |","परिनिष्पन्नलक्षणं पुनस्तथता सा ह्यभावता च, सर्वधर्माणां परिकल्पिताना भावता च तदभावत्वेन भावात् । भावाभावसमानता च तयोर्भावाभावयोरभिन्नत्वात् । अशान्ता चागन्तुकैरुपक्लेशैः, शान्ता च प्रकृतिपरिशुद्धत्वात् । अविकल्पा च विकल्पागोचरत्वात् निष्प्रपञ्चतया । एतेन त्रिविधं लक्षणं तथतायाः परिदीपितं स्वलक्षणं क्लेशव्यवदानलक्षणमविकल्पलक्षणं च उक्तं त्रिविधं लक्षणम् ।"
+mahayana_sutralankara,944,niṣpandadharmamālambya yoniśo manasikriyā |,निष्पन्दधर्ममालम्ब्य योनिशो मनसिक्रिया ।
+mahayana_sutralankara,945,cittasya dhātau sthānaṃ ca sadasattārthapaśyanā,चित्तस्य धातौ स्थानं च सदसत्तार्थपश्यना
+mahayana_sutralankara,946,"lakṣaṇā punaḥ pañcavidhā yogabhūmiḥ | ādhāra ādhānamādarśa āloka āśrayaśca | tatrādhāro niṣpandadharmo yo buddhenādhigamo deśitaḥ sa tasyādhigamasya niṣpandaḥ | ādhānaṃ yoniśo manaskāraḥ | ādarśaḥ cittasya dhātau sthānaṃ samādhiryadetatpūrvaṃ nāmni sthānamuktam | ālokaḥ sadasattvenārthadarśanaṃ lokottarā prajñā, tathā sacca sato yathābhūtaṃ paśyatyasaccāsataḥ |","लक्षणा पुनः पञ्चविधा योगभूमिः । आधार आधानमादर्श आलोक आश्रयश्च । तत्राधारो निष्पन्दधर्मो यो बुद्धेनाधिगमो देशितः स तस्याधिगमस्य निष्पन्दः । आधानं योनिशो मनस्कारः । आदर्शः चित्तस्य धातौ स्थानं समाधिर्यदेतत्पूर्वं नाम्नि स्थानमुक्तम् । आलोकः सदसत्त्वेनार्थदर्शनं लोकोत्तरा प्रज्ञ���, तथा सच्च सतो यथाभूतं पश्यत्यसच्चासतः ।"
+mahayana_sutralankara,947,āśraya āśrayaparāvṛttiḥ |,आश्रय आश्रयपरावृत्तिः ।
+mahayana_sutralankara,948,samatāgamanaṃ tasminnāryagotraṃ hi nirmalam |,समतागमनं तस्मिन्नार्यगोत्रं हि निर्मलम् ।
+mahayana_sutralankara,949,samaṃ viśiṣṭamanyūnānadhikaṃ lakṣaṇā matā,समं विशिष्टमन्यूनानधिकं लक्षणा मता
+mahayana_sutralankara,950,samatāgamanamanāsravadhātau āryagotre tadanyairāryaiḥ | tacca nirmalamāryagotraṃ buddhānām | samaṃ vimuktisamatā śrāvakapratyekabuddhaiḥ | viśiṣṭaṃ pañcabhirviśeṣaiḥ | viśuddhiviśeṣeṇa savāsanakleśaviśuddhitaḥ | pariśuddhiviśeṣeṇa kṣetrapariśuddhitaḥ | kāyaviśeṣaṇa dharmakāyatayā | saṃbhogaviśeṣeṇa parṣanmaṇḍaleṣvavicchinnadharmasaṃbhogapravartanataḥ | karmaviśeṣeṇa ca tuṣitabhavanavāsādinirmāṇaiḥ sattvārthakriyānuṣṭhānataḥ | na ca tasyonatvaṃ saṃkleśapakṣanirodhe nādhikatvaṃ vyavadānapakṣotpāda ityeṣā pañcavidhā yogabhūmirlakṣaṇā | tayā hi tallakṣyaṃ lakṣaṇaṃ ca lakṣyate |,समतागमनमनास्रवधातौ आर्यगोत्रे तदन्यैरार्यैः । तच्च निर्मलमार्यगोत्रं बुद्धानाम् । समं विमुक्तिसमता श्रावकप्रत्येकबुद्धैः । विशिष्टं पञ्चभिर्विशेषैः । विशुद्धिविशेषेण सवासनक्लेशविशुद्धितः । परिशुद्धिविशेषेण क्षेत्रपरिशुद्धितः । कायविशेषण धर्मकायतया । संभोगविशेषेण पर्षन्मण्डलेष्वविच्छिन्नधर्मसंभोगप्रवर्तनतः । कर्मविशेषेण च तुषितभवनवासादिनिर्माणैः सत्त्वार्थक्रियानुष्ठानतः । न च तस्योनत्वं संक्लेशपक्षनिरोधे नाधिकत्वं व्यवदानपक्षोत्पाद इत्येषा पञ्चविधा योगभूमिर्लक्षणा । तया हि तल्लक्ष्यं लक्षणं च लक्ष्यते ।
+mahayana_sutralankara,951,vimuktiparyeṣṭau ṣaṭślokāḥ |,विमुक्तिपर्येष्टौ षट्श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,952,padārthadehanirbhāsaparāvṛttiranāsravaḥ |,पदार्थदेहनिर्भासपरावृत्तिरनास्रवः ।
+mahayana_sutralankara,953,dhāturbījaparāvṛtteḥ sa ca sarvatragāśrayaḥ,धातुर्बीजपरावृत्तेः स च सर्वत्रगाश्रयः
+mahayana_sutralankara,954,bījaparāvṛtterityālayavijñānaparāvṛttitaḥ | padārthadehanirbhāsānāṃ vijñānānāṃ parāvṛttiranāsravo dhāturvimuktiḥ | sa ca sarvatragāśrayaḥ śrāvakapratyekabuddhagataḥ |,बीजपरावृत्तेरित्यालयविज्ञानपरावृत्तितः । पदार्थदेहनिर्भासानां विज्ञानानां परावृत्तिरनास्रवो धातुर्विमुक्तिः । स च सर्वत्रगाश्रयः श्रावकप्रत्येकबुद्धगतः ।
+mahayana_sutralankara,955,caturdhā vaśitāvṛtermanasaścodgrahasya ca |,चतुर्धा वशितावृतेर्मनसश्चोद्ग्रहस्य च ।
+mahayana_sutralankara,956,vikalpasyāvikalpe hi kṣetre jñāne 'tha karmaṇi,विकल्पस्याविकल्पे हि क्षेत्रे ज्ञाने ऽथ कर्मणि
+mahayana_sutralankara,957,manasaścodgrahasya ca vikalpasya cāvṛtteḥ parāvṛtterityarthaḥ | caturdhā vaśitā bhavati yathākramamavikalpe kṣetre jñānakarmaṇośca |,मनसश्चोद्ग्रहस्य च विकल्पस्य चावृत्तेः परावृत्तेरित्यर्थः । चतुर्धा वशिता भवति यथाक्रममविकल्पे क्षेत्रे ज्ञानकर्मणोश्च ।
+mahayana_sutralankara,958,acalāditribhūmau ca vaśitā sā caturvidhā |,अचलादित्रिभूमौ च वशिता सा चतुर्विधा ।
+mahayana_sutralankara,959,dvidhaikasyāṃ tadanyasyāmekaikā vaśitā matā,द्विधैकस्यां तदन्यस्यामेकैका वशिता मता
+mahayana_sutralankara,960,sā ceyamacalādibhūmitraye caturdhā vaśitā veditavyā | ekasyāmacalāyāṃ bhūmau dvividhā | avikalpe na cānabhisaṃskāranirvikalpatvāt | kṣetre ca buddhakṣetrapariśodhanāt | tadanyasyāṃ bhūmāvekaikā vaśitā sādhumatyāṃ jñānavaśitā pratisaṃvidviśeṣalābhāt | dharmameghāyāṃ karmaṇyabhijñākarmaṇāmavyāghātāt |,सा चेयमचलादिभूमित्रये चतुर्धा वशिता वेदितव्या । एकस्यामचलायां भूमौ द्विविधा । अविकल्पे न चानभिसंस्कारनिर्विकल्पत्वात् । क्षेत्रे च बुद्धक्षेत्रपरिशोधनात् । तदन्यस्यां भूमावेकैका वशिता साधुमत्यां ज्ञानवशिता प्रतिसंविद्विशेषलाभात् । धर्ममेघायां कर्मण्यभिज्ञाकर्मणामव्याघातात् ।
+mahayana_sutralankara,961,viditvā nairātmyaṃ dvividhamiha dhīmānbhavagataṃ,विदित्वा नैरात्म्यं द्विविधमिह धीमान्भवगतं
+mahayana_sutralankara,962,samaṃ tacca jñātvā praviśati sa tattvaṃ grahaṇataḥ |,समं तच्च ज्ञात्वा प्रविशति स तत्त्वं ग्रहणतः ।
+mahayana_sutralankara,963,tatastatra sthānānmanasa iha na khyāti tadapi,ततस्तत्र स्थानान्मनस इह न ख्याति तदपि
+mahayana_sutralankara,964,tadakhyānaṃ muktiḥ parama upalambhasya vigamaḥ,तदख्यानं मुक्तिः परम उपलम्भस्य विगमः
+mahayana_sutralankara,965,aparo vimuktiparyāyaḥ |,अपरो विमुक्तिपर्यायः ।
+mahayana_sutralankara,966,"dvividhaṃ nairātmyaṃ viditvā bhavatrayagataṃ bodhisattvaḥ samaṃ tacca jñātvā dvividhanairātmyaṃ parikalpitapudgalābhāvāt parikalpitadharmābhāvāt, na tu sarva thaivābhāvataḥ | tattvaṃ praviśati vijñaptimātratāṃ grahaṇato grahaṇamātrametaditi | tatastatra tattvavijñaptimātrasthānānmanasastadapi tattvaṃ na khyāti vijñaptimātram | tadakhyānaṃ muktiḥ parama upalambhasya yo vigamaḥ pudgaladharmayoranupalambhāt |","द्विविधं नैरात्म्यं विदित्वा भवत्रयगतं बोधिसत्त्वः समं तच्च ज्ञात्वा द्विविधनैरात्म्यं परिकल्पितपुद्गलाभावात् परिकल्पितधर्माभावात्, न तु सर्व थैवाभावतः । तत्त्वं प्रविशति विज्ञप्तिमात्रतां ग्रहणतो ग्रहणमात्रमेतदिति । ततस्तत्र तत्त्वविज्ञप्तिमात्रस्थानान्मनसस्तदपि तत्त्वं न ख्याति विज्ञप्तिमात्रम् । तदख्यानं मुक्तिः परम उपलम्भस्य यो विगमः पुद्गलधर्मयोरनुपलम्भात् ।"
+mahayana_sutralankara,967,ādhāre saṃbhārādādhāne sati hi nāmamātraṃpaśyan |,आधारे संभारादाधाने सति हि नाममात्रंपश्यन् ।
+mahayana_sutralankara,968,paśyati hi nāmamātraṃ tatpaśyaṃstacca naiva paśyati bhūyaḥ,पश्यति हि नाममात्रं तत्पश्यंस्तच्च नैव पश्यति भूयः
+mahayana_sutralankara,969,aparaparyāyaḥ ādhāra iti śrutau saṃbhārāditi saṃbhṛtasaṃbhārasya pūrvasaṃbhāralābhāt | ādhāne satīti yoniśomanaskāre nāmamātraṃ paśyannityabhilāpamātramartharahitaṃ | paśyati hi nāmamātramiti vijñaptimātraṃ nāma arūpiṇaścatvāraḥ skandhā iti kṛtvā tatpaśyaṃstadapi bhūyo naiva paśyatyarthābhāve tadvijñaptyadarśanādityayamanupalambho vimuktiḥ |,अपरपर्यायः आधार इति श्रुतौ संभारादिति संभृतसंभारस्य पूर्वसंभारलाभात् । आधाने सतीति योनिशोमनस्कारे नाममात्रं पश्यन्नित्यभिलापमात्रमर्थरहितं । पश्यति हि नाममात्रमिति विज्ञप्तिमात���रं नाम अरूपिणश्चत्वारः स्कन्धा इति कृत्वा तत्पश्यंस्तदपि भूयो नैव पश्यत्यर्थाभावे तद्विज्ञप्त्यदर्शनादित्ययमनुपलम्भो विमुक्तिः ।
+mahayana_sutralankara,970,cittametatsadauṣṭhulyamātmadarśanapāśitam |,चित्तमेतत्सदौष्ठुल्यमात्मदर्शनपाशितम् ।
+mahayana_sutralankara,971,pravarttate nivṛttistu tadadhyātmasthitermatā,प्रवर्त्तते निवृत्तिस्तु तदध्यात्मस्थितेर्मता
+mahayana_sutralankara,972,apara prakāraḥ cittametatsadauṣṭhulyaṃ pravartate janmasu | ātmadarśanapāśitamiti dauṣṭhulyakāraṇaṃ darśayati | dvividhenātmadarśanena pāśitam ataḥ sadauṣṭhulyamiti | nivṛttistu tadadhyātmasthiteriti tasya cittasya citta evāvasthānādālambanānupalambhataḥ |,अपर प्रकारः चित्तमेतत्सदौष्ठुल्यं प्रवर्तते जन्मसु । आत्मदर्शनपाशितमिति दौष्ठुल्यकारणं दर्शयति । द्विविधेनात्मदर्शनेन पाशितम् अतः सदौष्ठुल्यमिति । निवृत्तिस्तु तदध्यात्मस्थितेरिति तस्य चित्तस्य चित्त एवावस्थानादालम्बनानुपलम्भतः ।
+mahayana_sutralankara,973,niḥsvabhāvatāparyeṣṭau ślokadvayam |,निःस्वभावतापर्येष्टौ श्लोकद्वयम् ।
+mahayana_sutralankara,974,svayaṃ svenātmanābhāvātsvabhāve cānavasthiteḥ |,स्वयं स्वेनात्मनाभावात्स्वभावे चानवस्थितेः ।
+mahayana_sutralankara,975,grāhavattadābhāvācca niḥsvabhāvatvamiṣyate,ग्राहवत्तदाभावाच्च निःस्वभावत्वमिष्यते
+mahayana_sutralankara,976,svayamabhāvānniḥsvabhāvatvaṃ dharmāṇāṃ pratyayādhīnatvāt | svenātmanābhāvānniḥsvabhāvatvaṃ niruddhānāṃ punastenā tmanānutpatteḥ | svabhāva 'navasthitatvānniḥsvabhāvatvaṃ kṣaṇikatvādityetattrividhaṃ niḥsvabhāvatvam saṃskṛtalakṣaṇatrayānugaṃ veditavyam | grāhavattadabhāvācca niḥsvabhāvatvam | tadabhāvāditi svābhāvāt | yathā bālānāṃ svabhāvagrāho nityasukhaśucyātto vānyena vā parikalpitalakṣaṇena tathāsau svabhāvo nāsti tasmādapi niḥsvabhāvatvaṃ dharmāṇāmiṣyate | ..........,स्वयमभावान्निःस्वभावत्वं धर्माणां प्रत्ययाधीनत्वात् । स्वेनात्मनाभावान्निःस्वभावत्वं निरुद्धानां पुनस्तेना त्मनानुत्पत्तेः । स्वभाव ऽनवस्थितत्वान्निःस्वभावत्वं क्षणिकत्वादित्येतत्त्रिविधं निःस्वभावत्वम् संस्कृतलक्षणत्रयानुगं वेदितव्यम् । ग्राहवत्तदभावाच्च निःस्वभावत्वम् । तदभावादिति स्वाभावात् । यथा बालानां स्वभावग्राहो नित्यसुखशुच्यात्तो वान्येन वा परिकल्पितलक्षणेन तथासौ स्वभावो नास्ति तस्मादपि निःस्वभावत्वं धर्माणामिष्यते । ..........
+mahayana_sutralankara,977,"niḥsvabhāvatayānutpādādayaḥ | yo hi niḥsvabhāvaḥ so 'nutpannaḥ, yo 'nutpannaḥ so 'nirūddhaḥ, yo 'nirūddhaḥ sa ādiśāntaḥ ya ādiśāntaḥ sa prakṛtiparinirvṛta ityevamuttarottaraniśrayairebhirniḥsvabhāvatābhirniḥsvabhāvatayānutpādādayaḥ siddhā bhavanti |","निःस्वभावतयानुत्पादादयः । यो हि निःस्वभावः सो ऽनुत्पन्नः, यो ऽनुत्पन्नः सो ऽनिरूद्धः, यो ऽनिरूद्धः स आदिशान्तः य आदिशान्तः स प्रकृतिपरिनिर्वृत इत्येवमुत्तरोत्तरनिश्रयैरेभिर्निःस्वभावताभिर्निःस्वभावतयानुत्पादादयः सिद्धा भवन्ति ।"
+mahayana_sutralankara,978,anutpattidharmakṣāntiparyeṣṭāvāryā |,अनुत्पत्तिधर्मक्षान्तिपर्येष्टावार्या ।
+mahayana_sutralankara,979,ādau tattve 'nyatve svalakṣaṇe svayamathānyathābhāve |,आदौ तत्त्वे ऽन्यत्वे स्वलक्षणे स्वयमथान्यथाभावे ।
+mahayana_sutralankara,980,saṃkleśa 'tha viśeṣe kṣāntiranutpattidharmoktā,संक्लेश ऽथ विशेषे क्षान्तिरनुत्पत्तिधर्मोक्ता
+mahayana_sutralankara,981,"aṣṭāsvanutpattidharmeṣu kṣāntiranutpattikadharmakṣāntiḥ | ādau saṃsārasya, na hi tasyādyutpattirasti | tattve 'nyatve ca pūrvapaścimānāṃ, na hi saṃsāre teṣāmeva dharmāṇāmutpattiḥ, ye pūrvamutpannāstadbhāvenānutpatteḥ | na cānyeṣām, apūrvaprakārānutpatteḥ | svalakṣaṇe parikalpitasya svabhāvasya, na hi tasya kadācidutpattiḥ | svayamanutpattau paratantrasya | anyathābhāve pariniṣpannasya na hi tadanyathābhāvasyotpattirasti | saṃkleśe prahīṇe, na hi kṣayajñānalābhinaḥ saṃkleśasyotpattiṃ punaḥ paśyanti | viśeṣe buddhadharmakāyānām, na hi teṣāṃ viśeṣotpattirasti | ityeteṣvanutpattidharmeṣu kṣāntiranutpattidharmoktā |","अष्टास्वनुत्पत्तिधर्मेषु क्षान्तिरनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिः । आदौ संसारस्य, न हि तस्याद्युत्पत्तिरस्ति । तत्त्वे ऽन्यत्वे च पूर्वपश्चिमानां, न हि संसारे तेषामेव धर्माणामुत्पत्तिः, ये पूर्वमुत्पन्नास्तद्भावेनानुत्पत्तेः । न चान्येषाम्, अपूर्वप्रकारानुत्पत्तेः । स्वलक्षणे परिकल्पितस्य स्वभावस्य, न हि तस्य कदाचिदुत्पत्तिः । स्वयमनुत्पत्तौ परतन्त्रस्य । अन्यथाभावे परिनिष्पन्नस्य न हि तदन्यथाभावस्योत्पत्तिरस्ति । संक्लेशे प्रहीणे, न हि क्षयज्ञानलाभिनः संक्लेशस्योत्पत्तिं पुनः पश्यन्ति । विशेषे बुद्धधर्मकायानाम्, न हि तेषां विशेषोत्पत्तिरस्ति । इत्येतेष्वनुत्पत्तिधर्मेषु क्षान्तिरनुत्पत्तिधर्मोक्ता ।"
+mahayana_sutralankara,982,ekayānatāparyeṣṭau sapta ślokāḥ |,एकयानतापर्येष्टौ सप्त श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,983,dharme nairātmyamuktīnāṃ tulyatvāt gotrabhedataḥ |,धर्मे नैरात्म्यमुक्तीनां तुल्यत्वात् गोत्रभेदतः ।
+mahayana_sutralankara,984,dvyāśayāpteśca nirmāṇātparyantādekayānatā,द्व्याशयाप्तेश्च निर्माणात्पर्यन्तादेकयानता
+mahayana_sutralankara,985,"dharmatulyatvādekayānatā, śrāvakādīnāṃ dharmadhātorabhinnatvāt yātavyaṃ yānamiti kṛtvā | nairātmyasya tulyatvādekayānatā, śrāvakādīnāmātmābhāvatāsāmānyādyātā yānamiti kṛtvā | vimuktitulyatvādekayānatā, yāti yānamiti kṛtvā | gotrabhedādekayānatā | aniyataśrāvakagotrāṇāṃ mahāyānena niryāṇāt yānti tena yānamiti kṛtvā | dvyāśayāpte rekayānatā | buddhānāṃ ca sarvasattveṣvātmāśayaprāpteḥ, śrāvakāṇāṃ ca tadgotraniyatānāṃ pūrvaṃ bodhisaṃbhāracaritādanātmani buddhāśayaprāpterabhinnasaṃtānādhimokṣalābhato buddhānubhāvena tathāgatānugrahaviśeṣapradeśalābhāya ityekatvāśayalābhenaikatvād buddhatacchrāvakāṇāmekayānatā | nirmāṇādekayānatā, yathoktamanekaśatakṛtvo 'haṃ śrāvakayānena parinirvṛta iti vineyānāmarthe tathā nirmāṇasaṃdarśanāt | paryantādapyekayānatā yataḥ pareṇa yātavyaṃ nāsti tadyānamiti kṛtvā | buddhatvamekayānam, evaṃ tatratatra sūtre tena tanābhiprāyeṇaikayānatā veditavyā, na tu yānatrayaṃ nāsti |","धर्मतुल्यत्वादेकयानता, श्रावकादीनां धर्मधातोरभिन्नत्वात् यातव्यं यानमिति कृत्वा । नैरात्म्यस्य तुल्यत्वादेकयानता, श्रावकादीनामात्माभावतासामान्याद्याता यानमिति कृत्वा । विमुक्तितुल्यत्वादेकयानता, याति यानमिति कृत्वा । गोत्रभेदादेकयानता । अनियतश्रावकगोत्राणां महायानेन निर्याणात् यान्ति तेन यानमिति कृत्वा । द्व्याशयाप्ते रेकयानता । बुद्धानां च सर्वसत्त्वेष्वात्माशयप्राप्तेः, श्रावकाणां च तद्गोत्रनियतानां पूर्वं बोधिसंभारचरितादनात्मनि बुद्धाशयप्राप्तेरभिन्नसंतानाधिमोक्षलाभतो बुद्धानुभावेन तथागतानुग्रहविशेषप्रदेशलाभाय इत्येकत्वाशयलाभेनैकत्वाद् बुद्धतच्छ्रावकाणामेकयानता । निर्माणादेकयानता, यथोक्तमनेकशतकृत्वो ऽहं श्रावकयानेन परिनिर्वृत इति विनेयानामर्थे तथा निर्माणसंदर्शनात् । पर्यन्तादप्येकयानता यतः परेण यातव्यं नास्ति तद्यानमिति कृत्वा । बुद्धत्वमेकयानम्, एवं तत्रतत्र सूत्रे तेन तनाभिप्रायेणैकयानता वेदितव्या, न तु यानत्रयं नास्ति ।"
+mahayana_sutralankara,986,kimarthaṃ punastena tenābhiprāyeṇaikayānatā buddhairdeśitā |,किमर्थं पुनस्तेन तेनाभिप्रायेणैकयानता बुद्धैर्देशिता ।
+mahayana_sutralankara,987,ākarṣaṇārthamekeṣāmanyasaṃghāraṇāya ca |,आकर्षणार्थमेकेषामन्यसंघारणाय च ।
+mahayana_sutralankara,988,deśitāniyatānāṃ hi saṃbuddhairekayānatā,देशितानियतानां हि संबुद्धैरेकयानता
+mahayana_sutralankara,989,"ākarṣaṇārthamekeṣāmiti ye śrāvakagotrā aniyatāḥ | anyeṣāṃ ca saṃdhāraṇāya, ye bodhisattvagotrā aniyatāḥ |","आकर्षणार्थमेकेषामिति ये श्रावकगोत्रा अनियताः । अन्येषां च संधारणाय, ये बोधिसत्त्वगोत्रा अनियताः ।"
+mahayana_sutralankara,990,śrāvako 'niyato dvedhā dṛṣṭādṛṣṭārthayānataḥ |,श्रावको ऽनियतो द्वेधा दृष्टादृष्टार्थयानतः ।
+mahayana_sutralankara,991,dṛṣṭārtho vītarāgaścāvītarāgo 'pyasau mṛduḥ,दृष्टार्थो वीतरागश्चावीतरागो ऽप्यसौ मृदुः
+mahayana_sutralankara,992,"śrāvakaḥ punaraniyato dvividho veditavyaḥ | dṛṣṭārthayānaśca yo dṛṣṭasatyo mahāyānena niryāti, adṛṣṭārthayānaśca yo na dṛṣṭasatyo mahāyānena niryāti | dṛṣṭārthaḥ punarvītarāgaścāvītarāgaśca kāmebhyaḥ | asau ca mṛdurdhandhagatiko veditavyaḥ |","श्रावकः पुनरनियतो द्विविधो वेदितव्यः । दृष्टार्थयानश्च यो दृष्टसत्यो महायानेन निर्याति, अदृष्टार्थयानश्च यो न दृष्टसत्यो महायानेन निर्याति । दृष्टार्थः पुनर्वीतरागश्चावीतरागश्च कामेभ्यः । असौ च मृदुर्धन्धगतिको वेदितव्यः ।"
+mahayana_sutralankara,993,yo dṛṣṭārtho dvividha uktaḥ |,यो दृष्टार्थो द्विविध उक्तः ।
+mahayana_sutralankara,994,tau ca labdhāryamārgasya bhaveṣu pariṇāmanāt |,तौ च लब्धार्यमार्गस्य भवेषु परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,995,acintyapariṇāmikyā upapattyā samanvitau,अचिन्त्यपरिणामिक्या उपपत्त्या समन्वितौ
+mahayana_sutralankara,996,tau ca dṛṣṭārthau labdhasyāryamārgasya bhaveṣu pariṇāmanāt acintyapariṇāmikyā upapattyā samanvāgatau veditavyau | acintyo hi tasyāryamārgasya pariṇāma upapattau tasmādacintyapariṇāmikī |,तौ च दृष्टार्थौ लब्धस्यार्यमार्गस्य भवेषु परिणामनात् अचिन्त्यपरिणामिक्या उपपत्त्या समन्वागतौ वेदितव्यौ । अचिन्त्यो हि तस्यार्यमार्गस्य परिणाम उपपत्तौ तस्मादचिन्त्यपरिणामिकी ।
+mahayana_sutralankara,997,praṇidhānavaśādeka upapattiṃ prapadyate |,प्रणिधानवशादेक उपपत्तिं प्रपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,998,eko 'nāgāmitāyogānnirmāṇaiḥ pratipadyate,एको ऽनागामितायोगान्निर्माणैः प्रतिपद्यते
+mahayana_sutralankara,999,tayoścaikaḥ praṇidhānavaśādupapattiṃ gṛhṇāti yatheṣṭaṃ yo na vītarāgaḥ | eko 'nāgāmitāyogabalena nirmāṇaiḥ |,तयोश्चैकः प्रणिधानवशादुपपत्तिं गृह्णाति यथेष्टं यो न वीतरागः । एको ऽनागामितायोगबलेन निर्माणैः ।
+mahayana_sutralankara,1000,nirvāṇābhiratatvācca tau dhandhagatikau matau |,निर्वाणाभिरतत्वाच्च तौ धन्धगतिकौ मतौ ।
+mahayana_sutralankara,1001,punaḥ punaḥ svacittasya samudācārayogataḥ,पुनः पुनः स्वचित्तस्य समुदाचारयोगतः
+mahayana_sutralankara,1002,tau ca nirvāṇābhiratatvādubhāvapi dhandhagatikau matau ciratareṇābhisaṃbodhataḥ | svasya śrāvakacittasya nirvitsahagatasyābhīkṣṇaṃ samudācārāt |,तौ च निर्वाणाभिरतत्वादुभावपि धन्धगतिकौ मतौ चिरतरेणाभिसंबोधतः । स्वस्य श्रावकचित्तस्य निर्वित्सहगतस्याभीक्ष्णं समुदाचारात् ।
+mahayana_sutralankara,1003,so 'kṛtārtho hyabuddhe ca jāto dhyānārthamudyataḥ |,सो ऽकृतार्थो ह्यबुद्धे च जातो ध्यानार्थमुद्यतः ।
+mahayana_sutralankara,1004,nirmāṇārthī tadāśritya parāṃ bodhimavāpnute,निर्माणार्थी तदाश्रित्य परां बोधिमवाप्नुते
+mahayana_sutralankara,1005,yaḥ punarasāvavītarāgo dṛṣṭasatyaḥ so 'kṛtārthaḥ śaikṣo bhavan buddharahite kāle jāto dhyānārthamudyato bhavati nirmāṇārthī | tacca nirmāṇamāśritya krameṇa parāṃ bodhiṃ prāpnoti | tamavasthātrayasthaṃ saṃdhāyoktaṃ bhagavatā śrīmālāsūtre | śrāvako bhūtvā pratyekabuddho bhavati punaśca buddha iti | agnidṛṣṭānte ca yadā ca pūrvaṃ dṛṣṭasatyāvasthā yadā buddharahite kāle svayaṃ dhyānamutpādya janmakāyaṃ tyaktvā nirmāṇakāyaṃ gṛhṇāti yadā ca parāṃ bodhiṃ prāpnotīti |,यः पुनरसाववीतरागो दृष्टसत्यः सो ऽकृतार्थः शैक्षो भवन् बुद्धरहिते काले जातो ध्यानार्थमुद्यतो भवति निर्माणार्थी । तच्च निर्माणमाश्रित्य क्रमेण परां बोधिं प्राप्नोति । तमवस्थात्रयस्थं संधायोक्तं भगवता श्रीमालासूत्रे । श्रावको भूत्वा प्रत्येकबुद्धो भवति पुनश्च बुद्ध इति । अग्निदृष्टान्ते च यदा च पूर्वं दृष्टसत्यावस्था यदा बुद्धरहिते काले स्वयं ध्यानमुत्पाद्य जन्मकायं त्यक्त्वा निर्माणकायं गृह्णाति यदा च परां बोधिं प्राप्नोतीति ।
+mahayana_sutralankara,1006,vidyāsthānaparyeṣṭau ślokaḥ |,विद्यास्थानपर्येष्टौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1007,vidyāsthāne pañcavidhe yogamakṛtvā sarvajñatvaṃ naiti kathaṃcitparamāryaḥ |,विद्यास्थाने पञ्चविधे योगमकृत्वा सर्वज्ञत्वं नैति कथंचित्परमार्यः ।
+mahayana_sutralankara,1008,ityanyeṣāṃ nigrahaṇānugrahaṇāya svājñārthaṃ vā tatra karotyeva sa yogam,इत्यन्येषां निग्रहण���नुग्रहणाय स्वाज्ञार्थं वा तत्र करोत्येव स योगम्
+mahayana_sutralankara,1009,pañcavidhaṃ vidyāsthānam | adhyātmavidyā hetuvidyā śabdavidyā cikitsāvidyā śilpakarmasthānavidyā ca | tadyadarthaṃ bodhisattvena paryeṣitavyaṃ taddarśayati | sarvajñatvaprāptyarthamabhedena sarvam | bhedena punarhetuvidyāṃ śabdavidyāṃ ca paryeṣate nigrahārthamanyeṣāṃ tadanadhimuktānām | cikitsāvidyāṃ śilpakarmasthānavidyāṃ cānyeṣāmanugrahārthaṃ tadarthikānām | adhyātmavidyāṃ svayamājñārtham |,पञ्चविधं विद्यास्थानम् । अध्यात्मविद्या हेतुविद्या शब्दविद्या चिकित्साविद्या शिल्पकर्मस्थानविद्या च । तद्यदर्थं बोधिसत्त्वेन पर्येषितव्यं तद्दर्शयति । सर्वज्ञत्वप्राप्त्यर्थमभेदेन सर्वम् । भेदेन पुनर्हेतुविद्यां शब्दविद्यां च पर्येषते निग्रहार्थमन्येषां तदनधिमुक्तानाम् । चिकित्साविद्यां शिल्पकर्मस्थानविद्यां चान्येषामनुग्रहार्थं तदर्थिकानाम् । अध्यात्मविद्यां स्वयमाज्ञार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1010,dhātupuṣṭiparyeṣṭau trayodaśa ślokāḥ | pāramitāparipūraṇārthaṃ ye pāramitāpratisaṃyuktā evaṃ manasikārā dhātupuṣṭaye bhavanti ta etābhirgāthābhirdeśitāḥ |,धातुपुष्टिपर्येष्टौ त्रयोदश श्लोकाः । पारमितापरिपूरणार्थं ये पारमिताप्रतिसंयुक्ता एवं मनसिकारा धातुपुष्टये भवन्ति त एताभिर्गाथाभिर्देशिताः ।
+mahayana_sutralankara,1011,hetūpalabdhituṣṭiśca niśrayatadanusmṛtiḥ |,हेतूपलब्धितुष्टिश्च निश्रयतदनुस्मृतिः ।
+mahayana_sutralankara,1012,sādhāraṇaphalecchā ca yathābodhādhimucyanā,साधारणफलेच्छा च यथाबोधाधिमुच्यना
+mahayana_sutralankara,1013,"te punarhetūpalabdhituṣṭiumanasikārāt yāvadagratvātmāvadhāraṇamanasikāraḥ | tatra hetūpalabdhituṣṭimanasikāra ādita eva tāvat | gotrastho bodhisattvaḥ svātmani pāramitānāṃ gotraṃ paśyan hetūpalabdhituṣṭyā pāramitādhātupuṣṭiṃ karoti | gotrastho 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpādayatītyato 'nantaraṃ niśrayatadanusmṛtimanasikāraḥ | sa hi bodhisattvaḥ svātmani pāramitānāṃ saṃniśrayabhūtaṃ bodhicittaṃ samanupaśyannevaṃ manasikaroti niyatametāḥ pāramitāḥ paripūriṃ gamiṣyanti | tathā hyasmākaṃ bodhicittaṃ saṃvidyate iti | utpāditabodhicittasya pāramitābhiḥ svaparārthaprayoge sādharaṇaphalecchāmanasikāra, āsāṃ pāramitānāṃ parasādhāraṇaṃ vā phalaṃ bhavatvanyathā vā mā bhūdityabhisaṃskaraṇāt | svaparārthaṃ prayujyamāno 'saṃkleśopāyaṃ tattvārthaṃ pratividhyatītyato 'nantaraṃ yathābodhādhimucyanāmanasikāraḥ | evaṃ sarvatrānukamo veditavyaḥ | yathā buddhairbhagavadbhiḥ pāramitā abhisaṃbuddhā abhisaṃbhotsyante 'bhisaṃbudhyante ca tathāhamadhimucye ityabhisaṃskaraṇāt |","ते पुनर्हेतूपलब्धितुष्टिउमनसिकारात् यावदग्रत्वात्मावधारणमनसिकारः । तत्र हेतूपलब्धितुष्टिमनसिकार आदित एव तावत् । गोत्रस्थो बोधिसत्त्वः स्वात्मनि पारमितानां गोत्रं पश्यन् हेतूपलब्धितुष्ट्या पारमिताधातुपुष्टिं करोति । गोत्रस्थो ऽनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ चित्तमुत्पादयतीत्यतो ऽनन्तरं निश्रयतदनुस्मृतिमनसिकारः । स हि बोधिसत्त्वः स्वात्मनि पारमितानां संनिश्रयभूतं बोधिचित्तं समनुपश्यन्नेवं मनसिकरोति नियतमेताः पारमिताः परिपूरिं गमिष्यन्ति । तथा ह्यस��माकं बोधिचित्तं संविद्यते इति । उत्पादितबोधिचित्तस्य पारमिताभिः स्वपरार्थप्रयोगे साधरणफलेच्छामनसिकार, आसां पारमितानां परसाधारणं वा फलं भवत्वन्यथा वा मा भूदित्यभिसंस्करणात् । स्वपरार्थं प्रयुज्यमानो ऽसंक्लेशोपायं तत्त्वार्थं प्रतिविध्यतीत्यतो ऽनन्तरं यथाबोधाधिमुच्यनामनसिकारः । एवं सर्वत्रानुकमो वेदितव्यः । यथा बुद्धैर्भगवद्भिः पारमिता अभिसंबुद्धा अभिसंभोत्स्यन्ते ऽभिसंबुध्यन्ते च तथाहमधिमुच्ये इत्यभिसंस्करणात् ।"
+mahayana_sutralankara,1014,caturvidhānubhāvena prīyaṇākhedaniścayaḥ |,चतुर्विधानुभावेन प्रीयणाखेदनिश्चयः ।
+mahayana_sutralankara,1015,vipakṣe pratipakṣe ca pratipattiścaturvidhā,विपक्षे प्रतिपक्षे च प्रतिपत्तिश्चतुर्विधा
+mahayana_sutralankara,1016,"anubhāvaprīyaṇāmanasikāraścaturvidhānubhāvadarśanaprīyaṇā, caturvidhānubhāvo vipakṣaprahāṇaṃ, saṃbhāraparipākaḥ, svaparānugraha, āyatyāṃ vipākaphalaniḥṣyandaphaladānatā ca | sattvasvabuddhadharmaparipākamārabhyākhedaniścayamanasikāraḥ, sarvasattvavipratipattibhiḥ sarvaduḥkhāpattipātaiścākhedaniścayābhisaṃskaraṇāt paramabodhiprāptaye | vipakṣe pattipakṣe ca caturvidhapratipattimanasikāraḥ | dānādivipakṣāṇāṃ ca mātsaryādīnāṃ pratideśanā, pratipakṣāṇāṃ ca dānādīnāmanumodanā, tadadhipateyadharmadeśanārthaṃ ca buddhādhyeṣaṇā | tāsāṃ ca bodhau pariṇāmanā |","अनुभावप्रीयणामनसिकारश्चतुर्विधानुभावदर्शनप्रीयणा, चतुर्विधानुभावो विपक्षप्रहाणं, संभारपरिपाकः, स्वपरानुग्रह, आयत्यां विपाकफलनिःष्यन्दफलदानता च । सत्त्वस्वबुद्धधर्मपरिपाकमारभ्याखेदनिश्चयमनसिकारः, सर्वसत्त्वविप्रतिपत्तिभिः सर्वदुःखापत्तिपातैश्चाखेदनिश्चयाभिसंस्करणात् परमबोधिप्राप्तये । विपक्षे पत्तिपक्षे च चतुर्विधप्रतिपत्तिमनसिकारः । दानादिविपक्षाणां च मात्सर्यादीनां प्रतिदेशना, प्रतिपक्षाणां च दानादीनामनुमोदना, तदधिपतेयधर्मदेशनार्थं च बुद्धाध्येषणा । तासां च बोधौ परिणामना ।"
+mahayana_sutralankara,1017,prasādaḥ saṃpratīkṣā ca dānacchandaḥ paratra ca |,प्रसादः संप्रतीक्षा च दानच्छन्दः परत्र च ।
+mahayana_sutralankara,1018,saṃnāhaḥ praṇidhānaṃ ca abhinandamanaskriyā,संनाहः प्रणिधानं च अभिनन्दमनस्क्रिया
+mahayana_sutralankara,1019,adhimuktibalādhānatāmārabhya pāramitādhipateyadharmārthe ca prasādamanasikāraḥ | dharmaparyeṣṭimārabhya saṃpratīcchanamanasikārastasyaiva dharmasyāprativahanayogena parigrahaṇatayā | daśanāmārabhya dānacchandamanasikāro dharmasyārthasya ca prakāśanārthaṃ pareṣām | pratipattimārabhya saṃnāhamanasikāro dānādiparipūriye saṃnahanāt | praṇidhānamanasikārastatparipūriprāptaye samavadhānārthaṃ | abhinandamanasikāro 'ho bata dānādipratipattyā samyak saṃpādayeyamityabhinandanāt | eta eva trayo manasikārā avavādānuśāsanyāṃ yojayitavyāḥ | upāyopasaṃhitakarmamanasikāraḥ saṃkalpaiḥ sarvaprakāradānādiprayogamanasikaraṇāt |,अधिमुक्तिबलाधानतामारभ्य पारमिताधिपतेयधर्मार्थे च प्रसादमनसिकारः । धर्मपर्येष्टिमारभ्य संप्रतीच्छनमनसिकारस्तस्यैव धर्मस्याप्रतिवहनयो���ेन परिग्रहणतया । दशनामारभ्य दानच्छन्दमनसिकारो धर्मस्यार्थस्य च प्रकाशनार्थं परेषाम् । प्रतिपत्तिमारभ्य संनाहमनसिकारो दानादिपरिपूरिये संनहनात् । प्रणिधानमनसिकारस्तत्परिपूरिप्राप्तये समवधानार्थं । अभिनन्दमनसिकारो ऽहो बत दानादिप्रतिपत्त्या सम्यक् संपादयेयमित्यभिनन्दनात् । एत एव त्रयो मनसिकारा अववादानुशासन्यां योजयितव्याः । उपायोपसंहितकर्ममनसिकारः संकल्पैः सर्वप्रकारदानादिप्रयोगमनसिकरणात् ।
+mahayana_sutralankara,1020,śaktilābhe sadautsukyaṃ dānādau ṣaḍvidhedyanam |,शक्तिलाभे सदौत्सुक्यं दानादौ षड्विधेद्यनम् ।
+mahayana_sutralankara,1021,paripāke 'tha pūjāyāṃ sevāyāmanukampanā,परिपाके ऽथ पूजायां सेवायामनुकम्पना
+mahayana_sutralankara,1022,autsukyamanasikāraścaturvidhaḥ | śaktilābhe ca dānādau ṣaḍvidhe dānadāne yāvat prajñādāne | evaṃ śīlādiṣu ṣaḍvidheṣu | pāramitābhireva saṃgrahavastuprayogeṇa sattvaparipāke | pūjāyāṃ ca dānena lābhasatkārapūjayā | śeṣābhiśca pratipattipūjayā |,औत्सुक्यमनसिकारश्चतुर्विधः । शक्तिलाभे च दानादौ षड्विधे दानदाने यावत् प्रज्ञादाने । एवं शीलादिषु षड्विधेषु । पारमिताभिरेव संग्रहवस्तुप्रयोगेण सत्त्वपरिपाके । पूजायां च दानेन लाभसत्कारपूजया । शेषाभिश्च प्रतिपत्तिपूजया ।
+mahayana_sutralankara,1023,aviparītapāramitopadeśāpañcakalyāṇamitrasevāyāmautsukyamanasikāro veditavyaḥ | anukampāmanasikāraścaturbhirapramāṇairdānādyupasaṃhāreṇa maitrāyataḥ | mātsaryādisamavadhānena sattveṣu karuṇāyataḥ | dānādisamanvāgateṣu muditāyataḥ | tadasaṃkleśādhimokṣataśca upekṣāyataḥ,अविपरीतपारमितोपदेशापञ्चकल्याणमित्रसेवायामौत्सुक्यमनसिकारो वेदितव्यः । अनुकम्पामनसिकारश्चतुर्भिरप्रमाणैर्दानाद्युपसंहारेण मैत्रायतः । मात्सर्यादिसमवधानेन सत्त्वेषु करुणायतः । दानादिसमन्वागतेषु मुदितायतः । तदसंक्लेशाधिमोक्षतश्च उपेक्षायतः
+mahayana_sutralankara,1024,akṛte kukṛte lajjā kaukṛtyaṃ viṣaye ratiḥ |,अकृते कुकृते लज्जा कौकृत्यं विषये रतिः ।
+mahayana_sutralankara,1025,amitrasaṃjñā khede ca racanodbhāvanāmatiḥ,अमित्रसंज्ञा खेदे च रचनोद्भावनामतिः
+mahayana_sutralankara,1026,"hīdharmamārabhya lajjāmanaskāraḥ, akṛteṣu vā dānādiṣvaparipūrṇamithyākṛteṣu vā lajjā, lajjāyamānaśca pravṛttinivṛttyarthamanānuṣaṅgikaṃ kaukṛtyāyate | dhṛtimārabhya ratimanaskāro dānādyālambane 'vikṣepataścittasya dhāraṇāt | akhedamanaskāro dānādiprayogaparikhede śatrusaṃjñākaraṇāt | racanācchandamanaskāraḥ pāramitāpratisaṃyuktaśāsraracanābhisaṃskaraṇāt | lokajñatāmārabhya udbhāvanāmanaskārastasyaiva śāstrasya loke yathābhājanamudbhāvanābhisaṃskaraṇāt |","हीधर्ममारभ्य लज्जामनस्कारः, अकृतेषु वा दानादिष्वपरिपूर्णमिथ्याकृतेषु वा लज्जा, लज्जायमानश्च प्रवृत्तिनिवृत्त्यर्थमनानुषङ्गिकं कौकृत्यायते । धृतिमारभ्य रतिमनस्कारो दानाद्यालम्बने ऽविक्षेपतश्चित्तस्य धारणात् । अखेदमनस्कारो दानादिप्रयोगपरिखेदे शत्रुसं��्ञाकरणात् । रचनाच्छन्दमनस्कारः पारमिताप्रतिसंयुक्तशास्ररचनाभिसंस्करणात् । लोकज्ञतामारभ्य उद्भावनामनस्कारस्तस्यैव शास्त्रस्य लोके यथाभाजनमुद्भावनाभिसंस्करणात् ।"
+mahayana_sutralankara,1027,dānādayaḥ pratisaraṇaṃ sambodhau neśvarādayaḥ |,दानादयः प्रतिसरणं सम्बोधौ नेश्वरादयः ।
+mahayana_sutralankara,1028,doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca pratisaṃvedanād dvayoḥ,दोषाणां च गुणानां च प्रतिसंवेदनाद् द्वयोः
+mahayana_sutralankara,1029,"pratisaraṇamanaskāro bodhiprāptaye dānādīnāṃ pratisaraṇānneśvarādīnām, pratisaṃvinmanaskāro mātsaryadānādi vipakṣapratipakṣayordoṣaguṇapratisaṃvedanāt |","प्रतिसरणमनस्कारो बोधिप्राप्तये दानादीनां प्रतिसरणान्नेश्वरादीनाम्, प्रतिसंविन्मनस्कारो मात्सर्यदानादि विपक्षप्रतिपक्षयोर्दोषगुणप्रतिसंवेदनात् ।"
+mahayana_sutralankara,1030,cayānusmaraṇaprītirmāhārthyasya ca darśanam |,चयानुस्मरणप्रीतिर्माहार्थ्यस्य च दर्शनम् ।
+mahayana_sutralankara,1031,yoge 'bhilāṣo 'vikalpe taddhṛtyāṃ pratyayāgame,योगे ऽभिलाषो ऽविकल्पे तद्धृत्यां प्रत्ययागमे
+mahayana_sutralankara,1032,cayānusmaraṇaprītimanaskāro dānādyupacaye puṇyajñānasaṃbhāropacayasaṃdarśanāt | māhārthyasaṃdarśanamanaskāro dānādīnāṃ bodhipakṣe bhāvārthena mahābodhiprāptyarthasaṃdarśanāt | abhilāṣamanaskāraḥ sa punaścaturvidhaḥ | yogābhilāṣamanaskāraḥ śamathavipaśyanāyogabhāvanābhilāṣāt | avikalpābhilāṣamanaskāraḥ pāramitāparipūraṇārthamupāyakauśalyābhilāṣāt | dhṛtyabhilāṣamanaskāraḥ pāramitādhipateyadharmārthadhāraṇābhilāṣāt | pratyayābhigamābhilāṣamanaskāraḥ samyak praṇidhānābhisaṃskaraṇāt |,चयानुस्मरणप्रीतिमनस्कारो दानाद्युपचये पुण्यज्ञानसंभारोपचयसंदर्शनात् । माहार्थ्यसंदर्शनमनस्कारो दानादीनां बोधिपक्षे भावार्थेन महाबोधिप्राप्त्यर्थसंदर्शनात् । अभिलाषमनस्कारः स पुनश्चतुर्विधः । योगाभिलाषमनस्कारः शमथविपश्यनायोगभावनाभिलाषात् । अविकल्पाभिलाषमनस्कारः पारमितापरिपूरणार्थमुपायकौशल्याभिलाषात् । धृत्यभिलाषमनस्कारः पारमिताधिपतेयधर्मार्थधारणाभिलाषात् । प्रत्ययाभिगमाभिलाषमनस्कारः सम्यक् प्रणिधानाभिसंस्करणात् ।
+mahayana_sutralankara,1033,saptaprakārāsadgrāhavyutthāne śaktidarśanam |,सप्तप्रकारासद्ग्राहव्युत्थाने शक्तिदर्शनम् ।
+mahayana_sutralankara,1034,āścaryaṃ cāpyanāścaryaṃ saṃjñā caiva caturvidhā,आश्चर्यं चाप्यनाश्चर्यं संज्ञा चैव चतुर्विधा
+mahayana_sutralankara,1035,"saptaprakārāsadgrāhavyutthānaśaktidarśanamanaskāraḥ | saptavidho 'sadgrāhaḥ | asati sadgrāhaḥ, doṣavati guṇavatvagrāhaḥ, guṇavatyaguṇavatvagrāhaḥ, sarvasaṃskāreṣu ca nityasukhāsadgrāhau, sarvadharmeṣu cātmāsadgrāhaḥ, nirvāṇe cāśāntāsadgrāhaḥ | yasya pratipakṣeṇa śūnyatā samādhitrayaṃ dharmoddānacatuṣṭayaṃ ca deśyate | āścarye caturvidhasaṃjñāmanaskāraḥ | pāramitāsūdārasaṃjñā, āyatattvasaṃjñā, pratikāranirapekṣasaṃjñā, vipākanirapekṣasaṃjñā ca | anāścarye 'pi caturvidhamanaskāraḥ | caturvidhamanāścaryamaudarya āyatatve ca sati pāramitānāṃ buddhatvaphalābhinirvartanāt | asminneva ca dvaye sati svaparasamacittāvasthāpanāt tadviśiṣṭebhyaśca (msa_bagchi 73) śarudibhyaḥ pūjādilābhe sati pratikāranirapekṣatā ..... lābhe satyapi vipākanirapekṣatā |","सप्तप्रकारा���द्ग्राहव्युत्थानशक्तिदर्शनमनस्कारः । सप्तविधो ऽसद्ग्राहः । असति सद्ग्राहः, दोषवति गुणवत्वग्राहः, गुणवत्यगुणवत्वग्राहः, सर्वसंस्कारेषु च नित्यसुखासद्ग्राहौ, सर्वधर्मेषु चात्मासद्ग्राहः, निर्वाणे चाशान्तासद्ग्राहः । यस्य प्रतिपक्षेण शून्यता समाधित्रयं धर्मोद्दानचतुष्टयं च देश्यते । आश्चर्ये चतुर्विधसंज्ञामनस्कारः । पारमितासूदारसंज्ञा, आयतत्त्वसंज्ञा, प्रतिकारनिरपेक्षसंज्ञा, विपाकनिरपेक्षसंज्ञा च । अनाश्चर्ये ऽपि चतुर्विधमनस्कारः । चतुर्विधमनाश्चर्यमौदर्य आयतत्वे च सति पारमितानां बुद्धत्वफलाभिनिर्वर्तनात् । अस्मिन्नेव च द्वये सति स्वपरसमचित्तावस्थापनात् तद्विशिष्टेभ्यश्च (म्स_बग्छि ७३) शरुदिभ्यः पूजादिलाभे सति प्रतिकारनिरपेक्षता ..... लाभे सत्यपि विपाकनिरपेक्षता ।"
+mahayana_sutralankara,1036,samatā sarvasattveṣu dṛṣṭiścāpi mahātmikā |,समता सर्वसत्त्वेषु दृष्टिश्चापि महात्मिका ।
+mahayana_sutralankara,1037,paraguṇapratikārasrayāśāstirnirantaraḥ,परगुणप्रतिकारस्रयाशास्तिर्निरन्तरः
+mahayana_sutralankara,1038,samatāmanaskāraḥ sarvasattveṣu dānādibhiḥ samatāpravṛttyabhisaṃskaraṇāt | mahātmadṛṣṭimanaskāraḥ sarvasattvopakāratayā pāramitāsaṃdarśanāt | pratyayakārāśaṃsanamanaskāro dānādiguṇapravṛttyā parebhyaḥ | āśāstimanaskāraḥ sattveṣu tristhānāśaṃsanāt pāramitānāṃ bodhisattvabhūminiṣṭhāyā buddhabhūminiṣṭhāyāḥ sattvāvaraṇāśaṃsanācca | nirantaramanaskāro dānādibhirabadhyakālakaraṇābhisaṃskaraṇāt |,समतामनस्कारः सर्वसत्त्वेषु दानादिभिः समताप्रवृत्त्यभिसंस्करणात् । महात्मदृष्टिमनस्कारः सर्वसत्त्वोपकारतया पारमितासंदर्शनात् । प्रत्ययकाराशंसनमनस्कारो दानादिगुणप्रवृत्त्या परेभ्यः । आशास्तिमनस्कारः सत्त्वेषु त्रिस्थानाशंसनात् पारमितानां बोधिसत्त्वभूमिनिष्ठाया बुद्धभूमिनिष्ठायाः सत्त्वावरणाशंसनाच्च । निरन्तरमनस्कारो दानादिभिरबध्यकालकरणाभिसंस्करणात् ।
+mahayana_sutralankara,1039,buddhapraṇītānuṣṭhānādarvāgasthānacetanāt |,बुद्धप्रणीतानुष्ठानादर्वागस्थानचेतनात् ।
+mahayana_sutralankara,1040,taddhānivṛddhyā sattveṣu anāmodaḥ pramodanā,तद्धानिवृद्ध्या सत्त्वेषु अनामोदः प्रमोदना
+mahayana_sutralankara,1041,samyakprayogamanaskāro 'viparītānuṣṭhānādarvāgasthānamanasikaraṇāt | anāmodamanaskāro dānādibhirhīyamāneṣu | pramodamanaskāro dānādibhirvardhamāneṣu sattveṣu |,सम्यक्प्रयोगमनस्कारो ऽविपरीतानुष्ठानादर्वागस्थानमनसिकरणात् । अनामोदमनस्कारो दानादिभिर्हीयमानेषु । प्रमोदमनस्कारो दानादिभिर्वर्धमानेषु सत्त्वेषु ।
+mahayana_sutralankara,1042,prativarṇikāyāṃbhūtāyāṃ bhāvanāyāṃ ca nārūciḥ |,प्रतिवर्णिकायांभूतायां भावनायां च नारूचिः ।
+mahayana_sutralankara,1043,nādhivāsamanaskāro vyākṛtaniyate spṛhā,नाधिवासमनस्कारो व्याकृतनियते स्पृहा
+mahayana_sutralankara,1044,arūcimanaskāraḥ pāramitāprativarṇikābhāvanāyām | rūcimanaskāro bhūtāyām | anadhivāsanāmanaskāro mātsaryādivipakṣavinayanābhisaṃskāraṇāt | spṛhāmanaskāro dvividhaḥ pāramitāparipūrivyākaraṇalābhaspṛhāmanaskāraḥ pāramitāniyatabhūmyavasthālābhaspṛhāmanaskāraśca |,अरूचिमनस्कारः पारमिताप्रतिवर्णिकाभावनायाम् । रूचिमनस्कारो भूतायाम् । अनधिवासनामनस्कारो मात्सर्यादिविपक्षविनयनाभिसंस्कारणात् । स्पृहामनस्कारो द्विविधः पारमितापरिपूरिव्याकरणलाभस्पृहामनस्कारः पारमितानियतभूम्यवस्थालाभस्पृहामनस्कारश्च ।
+mahayana_sutralankara,1045,āyatyāṃ darśanādvṛtticetanā samatekṣaṇā |,आयत्यां दर्शनाद्वृत्तिचेतना समतेक्षणा ।
+mahayana_sutralankara,1046,agradharmeṣu vṛttyā ca agratvātmāvadhāraṇāt,अग्रधर्मेषु वृत्त्या च अग्रत्वात्मावधारणात्
+mahayana_sutralankara,1047,āyatyāṃ darśanādvṛttimanaskāro yātvā gatiṃ gatvā bodhisattvena satāvaśya karaṇīyatābhisaṃskāraṇāt | dānādīnāṃ samatekṣaṇāmanaskārastadanyairbodhisattvaiḥ sahātmanaḥ pāramitāsātatyakaraṇādhimokṣārtham | agratvātmāvadhāraṇamanaskāraḥ pāramitāgradharmapravṛttyā svātmanaḥ pradhānabhāvasaṃdarśanāt |,आयत्यां दर्शनाद्वृत्तिमनस्कारो यात्वा गतिं गत्वा बोधिसत्त्वेन सतावश्य करणीयताभिसंस्कारणात् । दानादीनां समतेक्षणामनस्कारस्तदन्यैर्बोधिसत्त्वैः सहात्मनः पारमितासातत्यकरणाधिमोक्षार्थम् । अग्रत्वात्मावधारणमनस्कारः पारमिताग्रधर्मप्रवृत्त्या स्वात्मनः प्रधानभावसंदर्शनात् ।
+mahayana_sutralankara,1048,ete śubhamanaskārā daśapāramitānbayāḥ |,एते शुभमनस्कारा दशपारमितान्बयाः ।
+mahayana_sutralankara,1049,sarvadā bodhisattvānāṃ dhātupuṣṭau bhavanti hi,सर्वदा बोधिसत्त्वानां धातुपुष्टौ भवन्ति हि
+mahayana_sutralankara,1050,iti nigamanaśloko gatārthaḥ |,इति निगमनश्लोको गतार्थः ।
+mahayana_sutralankara,1051,dharmaparyeṣṭibhede dvau ślokau |,धर्मपर्येष्टिभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1052,puṣṭeradhyāśayato mahatī paryeṣṭiriṣyate dhīre |,पुष्टेरध्याशयतो महती पर्येष्टिरिष्यते धीरे ।
+mahayana_sutralankara,1053,savivāsā hyavivāsā tathaiva vaibhutvikī teṣām,सविवासा ह्यविवासा तथैव वैभुत्विकी तेषाम्
+mahayana_sutralankara,1054,asakāyā laghukāyā prapūrṇakāyā ca bodhisattvānām |,असकाया लघुकाया प्रपूर्णकाया च बोधिसत्त्वानाम् ।
+mahayana_sutralankara,1055,bahumānasūkṣmamānā nirmāṇā caiṣaṇābhimatā,बहुमानसूक्ष्ममाना निर्माणा चैषणाभिमता
+mahayana_sutralankara,1056,trayodaśavidhā paryeṣṭiḥ | puṣṭitaḥ śrutādhimuktipuṣṭyā | adhyāśayato dharmamukhastrotasā | mahatī cittatvalābhinām | sabiprabāsā prathamā | avipravāsā dvitīyā | vaibhutvikī tṛtīyā | akāyā śrutacintāmayī dharmakāyarahitatvāt | sakāyā bhāvanāmayī adhimukticaryābhūmo | laghukāyā saptasu bhūmiṣu | paripūrṇakāyā śeṣāsu | bahumānādhimukticaryābhūmau | sūkṣmamānā saptasu | nirmāṇā śeṣāsu |,त्रयोदशविधा पर्येष्टिः । पुष्टितः श्रुताधिमुक्तिपुष्ट्या । अध्याशयतो धर्ममुखस्त्रोतसा । महती चित्तत्वलाभिनाम् । सबिप्रबासा प्रथमा । अविप्रवासा द्वितीया । वैभुत्विकी ��ृतीया । अकाया श्रुतचिन्तामयी धर्मकायरहितत्वात् । सकाया भावनामयी अधिमुक्तिचर्याभूमो । लघुकाया सप्तसु भूमिषु । परिपूर्णकाया शेषासु । बहुमानाधिमुक्तिचर्याभूमौ । सूक्ष्ममाना सप्तसु । निर्माणा शेषासु ।
+mahayana_sutralankara,1057,dharmahetutvaparyeṣṭau ślokaḥ |,धर्महेतुत्वपर्येष्टौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1058,rūpārūpe dharmo lakṣaṇahetustathaiva cārogyaṃ |,रूपारूपे धर्मो लक्षणहेतुस्तथैव चारोग्यं ।
+mahayana_sutralankara,1059,aiśvarye 'bhijñābhistadakṣayatve ca dhīrāṇām,ऐश्वर्ये ऽभिज्ञाभिस्तदक्षयत्वे च धीराणाम्
+mahayana_sutralankara,1060,rūpe lakṣaṇaheturdharmaḥ | arūpe ārogyahetuḥ kleśavyādhipraśamanāt | aiśvaryaheturabhijñābhistadakṣayatvahetuścānupadhiśeṣanirvāṇe 'pyanupacchedāt | ata evoktaṃ brahmaparipṛcchāsūtre | caturbhirdharmaiḥ samanvāgatā bodhisattvā dharmaṃ paryeṣante | ratnasaṃjñayā durlabhārthena bhaiṣajyasaṃjñayā kleśavyādhipraśamanārthena arthasaṃjñayā avipraṇāśārthena nirvāṇasaṃjñayā sarvaduḥkhapraśamanārthena | ratnabhūtāni hi lakṣaṇāni śobhākaratvādatastaddhetutvāddharmaratnasaṃjñā | ārogyahetutvādbhaiṣajyasaṃjñā | abhijñaiścaryahetutvādarthasaṃjñā | tadakṣayahetutvānnirvāṇasaṃjñākṣayanirbhayatārthena |,रूपे लक्षणहेतुर्धर्मः । अरूपे आरोग्यहेतुः क्लेशव्याधिप्रशमनात् । ऐश्वर्यहेतुरभिज्ञाभिस्तदक्षयत्वहेतुश्चानुपधिशेषनिर्वाणे ऽप्यनुपच्छेदात् । अत एवोक्तं ब्रह्मपरिपृच्छासूत्रे । चतुर्भिर्धर्मैः समन्वागता बोधिसत्त्वा धर्मं पर्येषन्ते । रत्नसंज्ञया दुर्लभार्थेन भैषज्यसंज्ञया क्लेशव्याधिप्रशमनार्थेन अर्थसंज्ञया अविप्रणाशार्थेन निर्वाणसंज्ञया सर्वदुःखप्रशमनार्थेन । रत्नभूतानि हि लक्षणानि शोभाकरत्वादतस्तद्धेतुत्वाद्धर्मरत्नसंज्ञा । आरोग्यहेतुत्वाद्भैषज्यसंज्ञा । अभिज्ञैश्चर्यहेतुत्वादर्थसंज्ञा । तदक्षयहेतुत्वान्निर्वाणसंज्ञाक्षयनिर्भयतार्थेन ।
+mahayana_sutralankara,1061,vikalpaparyeṣṭau ślokaḥ |,विकल्पपर्येष्टौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1062,abhāvabhābādhyapavādakalpa ekatvanānāsvaviśeṣakalpāḥ |,अभावभाबाध्यपवादकल्प एकत्वनानास्वविशेषकल्पाः ।
+mahayana_sutralankara,1063,yathārthanāmābhiniveśakalpāḥ jinātmajaiḥ saṃparivarjanīyāḥ,यथार्थनामाभिनिवेशकल्पाः जिनात्मजैः संपरिवर्जनीयाः
+mahayana_sutralankara,1064,daśavidhavikalpo bodhisattvena parivarjanīyaḥ | abhāvavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | prajñāpāramitāyāmiha bodhisattvo bodhisattva eva sanniti | bhāvavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | (msa_bagchi 75) bodhisattvaṃ na samanupaśyatītyevamādi | adhyāropavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | rūpaṃ śāriputra svabhāvena śūnyamiti | apavādavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | na śūnyatayeti | ekatvavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | yā rūpasya śūnyatā na tadrūpamiti | nānātvavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | na cānyatra śūnyatāyā rūpaṃ rūpameva śūnyatā śūnyataiva rūpamiti | svalakṣaṇavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | nāmamātramidaṃ yadidaṃ rūpamiti | viśeṣavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | rūpasya hi notpādo na nirodho na saṃkleśo na vyavadānamiti | yathānāmārthābhiniveśavikalpo yasya pratipakṣeṇāha | kṛtrimaṃ nāmetyevamādi | yathārthanāmābhiniveśavikalpaśca yasya pratipakṣeṇāha | tāni bodhisattvaḥ sarvanāmāni na samanupaśyatyasamanupaśyannābhiniviśate yathārthatayetyabhiprāyaḥ |,दशविधविकल्पो बोधिसत्त्वेन परिवर्जनीयः । अभावविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । प्रज्ञापारमितायामिह बोधिसत्त्वो बोधिसत्त्व एव सन्निति । भावविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । (म्स_बग्छि ७५) बोधिसत्त्वं न समनुपश्यतीत्येवमादि । अध्यारोपविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । रूपं शारिपुत्र स्वभावेन शून्यमिति । अपवादविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । न शून्यतयेति । एकत्वविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । या रूपस्य शून्यता न तद्रूपमिति । नानात्वविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । न चान्यत्र शून्यताया रूपं रूपमेव शून्यता शून्यतैव रूपमिति । स्वलक्षणविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । नाममात्रमिदं यदिदं रूपमिति । विशेषविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । रूपस्य हि नोत्पादो न निरोधो न संक्लेशो न व्यवदानमिति । यथानामार्थाभिनिवेशविकल्पो यस्य प्रतिपक्षेणाह । कृत्रिमं नामेत्येवमादि । यथार्थनामाभिनिवेशविकल्पश्च यस्य प्रतिपक्षेणाह । तानि बोधिसत्त्वः सर्वनामानि न समनुपश्यत्यसमनुपश्यन्नाभिनिविशते यथार्थतयेत्यभिप्रायः ।
+mahayana_sutralankara,1065,iti śubhamatiretya yatnamugraṃ dvayaparyeṣitadharmatāsatattvā |,इति शुभमतिरेत्य यत्नमुग्रं द्वयपर्येषितधर्मतासतत्त्वा ।
+mahayana_sutralankara,1066,pratiśaraṇamataḥ sadā prajānāṃ bhavati guṇaiḥ sa samudravatprapūrṇaḥ,प्रतिशरणमतः सदा प्रजानां भवति गुणैः स समुद्रवत्प्रपूर्णः
+mahayana_sutralankara,1067,anena nigamanaślokena paryeṣṭimāhātmyaṃ trividhaṃ darśayati | upāyamāhātmyamugravīryatayā saṃvṛttiparamārthasatyadharmatāparyeṣaṇataśca tattvaṃ satyamityarthaḥ | parārthamāhātmyaṃ pratiśaraṇībhāvāt prajānām | svārthamāhātmyaṃ ca guṇaiḥ samudravat prapūrṇatvāt |,अनेन निगमनश्लोकेन पर्येष्टिमाहात्म्यं त्रिविधं दर्शयति । उपायमाहात्म्यमुग्रवीर्यतया संवृत्तिपरमार्थसत्यधर्मतापर्येषणतश्च तत्त्वं सत्यमित्यर्थः । परार्थमाहात्म्यं प्रतिशरणीभावात् प्रजानाम् । स्वार्थमाहात्म्यं च गुणैः समुद्रवत् प्रपूर्णत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1068,mahāyānasūtrālaṃkāre dharmaparyeṣṭyadhikāra ekādaśaḥ,महायानसूत्रालंकारे धर्मपर्येष्ट्यधिकार एकादशः
+mahayana_sutralankara,1069,dvādaśo 'dhikāraḥ,द्वादशो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,1070,dharmadeśanāyāṃ mātsaryapratiṣedhe ślokaḥ |,धर्मदेशनायां मात्सर्यप्रतिषेधे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1071,prāṇānbhogāṃśca dhīrāḥ pramuditamanasaḥ kṛcchralabdhānasārān,प्राणान्भोगांश्च धीराः प्रमुदितमनसः कृच्छ्रलब्धानसारान्
+mahayana_sutralankara,1072,sattvebhyo duḥkhitebhya satatamavasṛjantyuccadānaprakāraiḥ |,सत्त्वेभ्यो दुःखितेभ्य सततमवसृजन्त्युच्चदानप्रकारैः ।
+mahayana_sutralankara,1073,prāgevodāradharmaṃ hitakaramasakṛtsarvathaiva prajānāṃ,प्रागेवोदारधर्मं हित���रमसकृत्सर्वथैव प्रजानां
+mahayana_sutralankara,1074,kṛcchre naivopalabdhaṃ bhṛśamavasṛjatāṃ vṛddhigaṃ cāvyayaṃ ca,कृच्छ्रे नैवोपलब्धं भृशमवसृजतां वृद्धिगं चाव्ययं च
+mahayana_sutralankara,1075,kṛcchralabdhānapyasārān kṣayitvāprāṇān bhogāṃśca bodhisattvā duḥkhitebhyaḥ kāruṇyāt satatasamudārairvisargairutsṛjanti prāgeva dharmaṃ yo naiva kṛcchreṇa vā bhṛśamapi vāvasṛjatāṃ vṛddhiṃ gacchati na kṣayaṃ |,कृच्छ्रलब्धानप्यसारान् क्षयित्वाप्राणान् भोगांश्च बोधिसत्त्वा दुःखितेभ्यः कारुण्यात् सततसमुदारैर्विसर्गैरुत्सृजन्ति प्रागेव धर्मं यो नैव कृच्छ्रेण वा भृशमपि वावसृजतां वृद्धिं गच्छति न क्षयं ।
+mahayana_sutralankara,1076,dharma nairarthakyasārthakye ślokadvayaṃ |,धर्म नैरर्थक्यसार्थक्ये श्लोकद्वयं ।
+mahayana_sutralankara,1077,dharmo naiva ca deśito bhagavatā pratyātmavedyo yata,धर्मो नैव च देशितो भगवता प्रत्यात्मवेद्यो यत
+mahayana_sutralankara,1078,ākṛṣṭā janatā ca yuktavihitairdharmaiḥ svakīṃ dharmatāṃ,आकृष्टा जनता च युक्तविहितैर्धर्मैः स्वकीं धर्मतां
+mahayana_sutralankara,1079,svaśāntyāsyapuṭe viśuddhivipule sādhāraṇe 'thākṣaye,स्वशान्त्यास्यपुटे विशुद्धिविपुले साधारणे ऽथाक्षये
+mahayana_sutralankara,1080,lāleneva kṛpātmabhistvajagaraprakhyaiḥ samāpāditā,लालेनेव कृपात्मभिस्त्वजगरप्रख्यैः समापादिता
+mahayana_sutralankara,1081,tatra buddhā ajagaropamāsteṣāṃ svaśāntirāsyapuṭaṃ dharmakāyaḥ | viśuddhivipulaṃ savāsanakleśajñeyāvaraṇaviśuddhitaḥ | sādhāraṇaṃ sarvabuddhaiḥ akṣayamātyantikatvāt |,तत्र बुद्धा अजगरोपमास्तेषां स्वशान्तिरास्यपुटं धर्मकायः । विशुद्धिविपुलं सवासनक्लेशज्ञेयावरणविशुद्धितः । साधारणं सर्वबुद्धैः अक्षयमात्यन्तिकत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1082,tasmānnaiva nirarthikā bhavati sā yā bhāvanā yogināṃ,तस्मान्नैव निरर्थिका भवति सा या भावना योगिनां
+mahayana_sutralankara,1083,tasmānnaiva nirarthikā bhavati sā yā deśanā saugatī |,तस्मान्नैव निरर्थिका भवति सा या देशना सौगती ।
+mahayana_sutralankara,1084,dṛṣṭo 'rthaḥ śrutamātrakādyadi bhavet syādbhāvanāpārthikā,दृष्टो ऽर्थः श्रुतमात्रकाद्यदि भवेत् स्याद्भावनापार्थिका
+mahayana_sutralankara,1085,aśrutvā yadi bhāvanāmanuviśet syāddeśanāpārthikā,अश्रुत्वा यदि भावनामनुविशेत् स्याद्देशनापार्थिका
+mahayana_sutralankara,1086,tasmānna nirarthikā yogināṃ bhāvanā bhavati pratyātmavedyasya dharmasya tadvaśenābhigamāt | na nirarthikā deśanā bhavati yuktivihitairdharmaiḥ svadharmatāyāṃ janatākarṣaṇāt | yathā punarbhāvanā sārthikā bhaveddeśanā vā tat ślokārdhena darśayati | śeṣaṃ gatārtham |,तस्मान्न निरर्थिका योगिनां भावना भवति प्रत्यात्मवेद्यस्य धर्मस्य तद्वशेनाभिगमात् । न निरर्थिका देशना भवति युक्तिविहितैर्धर्मैः स्वधर्मतायां जनताकर्षणात् । यथा पुनर्भावना सार्थिका भवेद्देशना वा तत् श्लोकार्धेन दर्शयति । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1087,deśanāvibhāge ślokaḥ |,देशनाविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1088,āgamato adhigamato vibhutvato deśanāgrasatvānāṃ |,आगमतो अधिगमतो विभुत्वतो देशनाग्रसत्वानां ।
+mahayana_sutralankara,1089,mukhato rūpātsarvākāśāduccaraṇatāpi ......,मुखतो रूपात्सर्वाकाशादुच्चरणतापि ......
+mahayana_sutralankara,1090,tatra vibhutvato yā mahābhūmipraviṣṭānāṃ | sarvato rūpādyā vṛkṣavāditrādibhyo 'pi niścarati | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र विभुत्वतो या महाभूमिप्रविष्टानां । सर्वतो रूपाद्या वृक्षवादित्रादिभ्यो ऽपि निश्चरति । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1091,deśanāsaṃpatau ślokadvayaṃ |,देशनासंपतौ श्लोकद्वयं ।
+mahayana_sutralankara,1092,viṣadā saṃdehajahā ādeyā tattvadarśikā dvividhā |,विषदा संदेहजहा आदेया तत्त्वदर्शिका द्विविधा ।
+mahayana_sutralankara,1093,saṃpannadeśaneyaṃ vijñeyaṃ bodhisattvānāṃ,संपन्नदेशनेयं विज्ञेयं बोधिसत्त्वानां
+mahayana_sutralankara,1094,ayaṃ catuṣkārthanirdeśena ślokaḥ | yaduktaṃ brahmaparipṛcchāyāṃ | catrubhirdharmaiḥ samanvāgatā bodhisattvā mahādharmadānaṃ vitaranti saddharmaparigrahaṇatayā ātmanaḥ prajñottāpanatayā satpurūṣakarmakaraṇatayā saṃkleśavyavadānasaṃdeśanatayā ca | ekena hi bāhuśrutyādviṣadā deśanā bhavati | dvitīyena mahāprājñatvāt | saṃśayajahā pareṣāṃ saṃśayacchedāt |,अयं चतुष्कार्थनिर्देशेन श्लोकः । यदुक्तं ब्रह्मपरिपृच्छायां । चत्रुभिर्धर्मैः समन्वागता बोधिसत्त्वा महाधर्मदानं वितरन्ति सद्धर्मपरिग्रहणतया आत्मनः प्रज्ञोत्तापनतया सत्पुरूषकर्मकरणतया संक्लेशव्यवदानसंदेशनतया च । एकेन हि बाहुश्रुत्याद्विषदा देशना भवति । द्वितीयेन महाप्राज्ञत्वात् । संशयजहा परेषां संशयच्छेदात् ।
+mahayana_sutralankara,1095,tṛtīyenānavadyakarmattvādādeyā | caturthena tattvadarśikā dvividhā saṃkleśalakṣaṇasya ca tattvasya vyavadānalakṣaṇasya ca dvābhyāṃ dvābhyāṃ satyābhyām |,तृतीयेनानवद्यकर्मत्त्वादादेया । चतुर्थेन तत्त्वदर्शिका द्विविधा संक्लेशलक्षणस्य च तत्त्वस्य व्यवदानलक्षणस्य च द्वाभ्यां द्वाभ्यां सत्याभ्याम् ।
+mahayana_sutralankara,1096,madhurā madavyapetā na ca khinnā deśanāgrasattvānāṃ |,मधुरा मदव्यपेता न च खिन्ना देशनाग्रसत्त्वानां ।
+mahayana_sutralankara,1097,sphuṭacitrayuktagamikā nirāmiṣā sarvagā caiva,स्फुटचित्रयुक्तगमिका निरामिषा सर्वगा चैव
+mahayana_sutralankara,1098,asmindvitīye śloke madhurā pareṇākṣiptasyāparūṣavacanāt | madavyapetā stutau siddhau vā madānanugamanāt | akhinnā akilāsikatvāt | sphuṭā nirācāryamuṣṭitvāt kṛtsnadeśanataḥ | citrā apunaruktatvāt | yuktā pramāṇāviruddhatvāt | gamikāpratītapadavyañjanatvāt | nirāmiṣā prasannādhikārānadhikatvāt | sarvatragā yānatrayagatatvāt |,अस्मिन्द्वितीये श्लोके मधुरा परेणाक्षिप्तस्यापरूषवचनात् । मदव्यपेता स्तुतौ सिद्धौ वा मदाननुगमनात् । अखिन्ना अकिलासिकत्वात् । स्फुटा निराचार्यमुष्टित्वात् कृत्स्नदेशनतः । चित्रा अपुनरुक्तत्वात् । युक्ता प्रमाणाविरुद्धत्वात् । गमिकाप्रतीतपदव्यञ्जनत्वात् । निरामिषा प्रसन्नाधिकारानधिकत्वात् । सर्वत्रगा यानत्रयगतत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1099,vāksaṃpattau ślokaḥ |,वाक्संपत्तौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1100,adīnā madhurā sūktā pratītā viṣadā tathā |,अदीना मधुरा सूक्ता प्रतीता विषदा तथा ।
+mahayana_sutralankara,1101,adīnā paurī parṣatpūraṇāt | madhurā valguḥ | sūktā vispaṣṭā sunirūktākṣaratvāt | pratītā vijñeyā pratītābhidhānatvāt | yathārhā śravaṇīyā vineyānurūpatvāt | anāmiṣā aniḥśritalābhasatkārāloke | pratatā apratikūlā parimitāyāmakhedāt | viṣadā aparyāttā |,अदीना पौरी पर्षत्पूरणात् । मधुरा वल्गुः । सूक्ता विस्पष्टा सुनिरूक्ताक्षरत्वात् । प्रतीता विज्ञेया प्रतीताभिधानत्वात् । यथार्हा श्रवणीया विनेयानुरूपत्वात् । अनामिषा अनिःश्रितलाभसत्कारालोके । प्रतता अप्रतिकूला परिमितायामखेदात् । विषदा अपर्यात्ता ।
+mahayana_sutralankara,1102,vyañjanasaṃpattau ślokadvayaṃ |,व्यञ्जनसंपत्तौ श्लोकद्वयं ।
+mahayana_sutralankara,1103,uddeśānnirdeśāttathaiva yānānulomanāt ślākṣṇyāt |,उद्देशान्निर्देशात्तथैव यानानुलोमनात् श्लाक्ष्ण्यात् ।
+mahayana_sutralankara,1104,prātītyādyāthārhānnairyāṇyādānukūlyatvāt,प्रातीत्याद्याथार्हान्नैर्याण्यादानुकूल्यत्वात्
+mahayana_sutralankara,1105,yuktaiḥ padavyañjanairūddeśātpramāṇāvirodhena | sahitairnirdeśāduddeśāvirodhena | yānānulomanādānulomikairyānatrayāvirodhena | ślākṣṇyādanucchavikairakaṣṭaśabdatayā | prātītyādaupayikaiḥ (msa_bagchi 78) pratītārthatayā cārthopagamanāt | yāthārhātpratirūpairvineyānurūpatayā | nairyāṇyātpradakṣiṇairnirvāṇādhikāratayā | ānukūlyānnipakasyāṅgasaṃbhāraiḥ śaikṣasyāryāṣṭāṅgamārgānukūlyāt |,युक्तैः पदव्यञ्जनैरूद्देशात्प्रमाणाविरोधेन । सहितैर्निर्देशादुद्देशाविरोधेन । यानानुलोमनादानुलोमिकैर्यानत्रयाविरोधेन । श्लाक्ष्ण्यादनुच्छविकैरकष्टशब्दतया । प्रातीत्यादौपयिकैः (म्स_बग्छि ७८) प्रतीतार्थतया चार्थोपगमनात् । याथार्हात्प्रतिरूपैर्विनेयानुरूपतया । नैर्याण्यात्प्रदक्षिणैर्निर्वाणाधिकारतया । आनुकूल्यान्निपकस्याङ्गसंभारैः शैक्षस्यार्याष्टाङ्गमार्गानुकूल्यात् ।
+mahayana_sutralankara,1106,vyañjanasaṃpaccaiṣā vijñeyā sarvathāgrasattvānāṃ |,व्यञ्जनसंपच्चैषा विज्ञेया सर्वथाग्रसत्त्वानां ।
+mahayana_sutralankara,1107,ṣaṣṭyaṅgī sācintyā ghoṣo 'nantastu sugatānāṃ,षष्ट्यङ्गी साचिन्त्या घोषो ऽनन्तस्तु सुगतानां
+mahayana_sutralankara,1108,ṣaṣṭyaṅgī sācintyā yā guhyakādhipatinirdeśe buddhasya ṣaṣṭyākārā vāg nirdiṣṭā | punaraparaṃ śāntamate tathāgatasya ṣaṣṭyākāropetā vāg niścarati snigdhā ca mṛdukā ca manojñā ca manoramā ca śuddhā ceti vistaraḥ | tatra snigdhā sattvādhātukuśalamūlopastambhikatvāt | mṛdukā dṛṣṭa eva dharme sukhasaṃsparśatvāt | manojñā svarthatvāt | manoramā suvyañjanatvāt | śuddhā nirūttaralokottarapṛṣṭhalabdhatvāt | vimalā sarvakleśānuśayavāsanāvisaṃyuktatvāt | prabhāsvarā pratītapadavyañjanatvāt | valguḥ sarvatīrthyakumatidṛṣṭividhātabalaguṇayuktatvāt | śravaṇīyā pratipattinairyāṇikatvāt | anantā sarvaparapravādibhiranāchedyatvāt | kalā rañjikatvāt | vinītā rāgādipratipakṣatvāt | akarkaśā śikṣāprajñaptisukhopāyatvāt | aparūṣā tadvyatikramasaṃpanniḥsaraṇopadeśakatvāt | suvinītā yānatrayanayopadeśikatvāt | karṇasukhā vikṣepapratipakṣatvāt | kāyaprahṇādanakarī samādhyābāhakatvāt | cittaudvilyakarī vipaśyanāprāmodyāvāhaphalakatvāt | hṛdayasaṃtuṣṭikarī saṃśayacchedikatvāt | prītisukhasaṃjananī mithyāniścayāpakarṣikatvāt | niḥparidāhā pratipattāvavipratisāratvāt | ājñeyā saṃpannaśrutamayajñānāśrayatvāt | vijñeyā saṃpannacintāmayajñānāśrayatvāt | viṣpaṣṭā anācāryamuṣṭidharmavihitatvāt | premaṇīyānuprāptasvakārthānāṃ premakaratvāt | abhinandanīyānanuprāptasvakārthānāṃ spṛhaṇīyatvāt | ājñāpanīyā acintyadharmasamyagdarśikatvāt | vijñāpanīyā cintyadharmasamyagdeśikatvāt | yuktā pramāṇāvirūddhatvāt | sahitā yathārhavineyadeśikatvāt | punarūktadoṣajahā avandhyatvāt | siṃhasvaravegā sarvatīrthyasaṃtrāsakatvāt | nāgasvaraśabdā udāratvāt | meghasvaraghoṣā gambhīratvāt | nāgendrarutā ādeyatvāt | kinnarasaṃgītighoṣā madhuratvāt | kalaviṅkasvararūtaravitābhīkṣṇabhaṅguratvāt | brahmasvararutaravitā dūraṃgamatvāt | jīvaṃjīvakasvararutaravitā sarvasiddhipūrvaṃgamamaṅgalatvāt | devendramadhuranirghoṣā anatikramaṇīyatvāt | dundubhisvarā sarvamārapratyarthikavijayapūrvaṃgamatvāt | anunnatā stutyasaṃkliṣṭatvāt | anavanatā nindāsaṃkliṣṭatvāt | sarvaśabdānupraviṣṭā sarvavyākaraṇasarvākāralakṣaṇānupraviṣṭatvāt | apaśabdavigatā smṛtisaṃpramoṣe tadaniścaraṇatvāt | avikalā vineyakṛtyasarvakālapratyupasthitatvāt | alīnā lābhasatkārāniśritatvāt | adīnā sāvadyāpagatvāt | pramuditā akheditvāt | prasṛtā sarvavidyāsthānakauśalyānugatatvāt | akhilā sattvānāṃ (msa_bagchi 79) tatsakalārthasaṃpādakatvāt | saritā prabandhānupacchinnatvāt | lalitā vicitrākārapratyupasthānatvāt | sarvasvarapūraṇī ekasvaranaikaśabdavijñaptipratyupasthāpanatvāt | sarvasattvendriyasaṃtoṣaṇī ekānekārthavijñaptipratyupasthānatvāt | aninditā yathāpratijñatvāt | acañcalā āgamitakālaprayuktatvāt | acapalā atvaramāṇavihitatvāt | sarvaparṣadanuravitā durāntikaparṣattulyaśravaṇatvāt | sarvākāravaropetā sarvalaukikārthadṛṣṭāntadharmapariṇāmikatvāt |,षष्ट्यङ्गी साचिन्त्या या गुह्यकाधिपतिनिर्देशे बुद्धस्य षष्ट्याकारा वाग् निर्दिष्टा । पुनरपरं शान्तमते तथागतस्य षष्ट्याकारोपेता वाग् निश्चरति स्निग्धा च मृदुका च मनोज्ञा च मनोरमा च शुद्धा चेति विस्तरः । तत्र स्निग्धा सत्त्वाधातुकुशलमूलोपस्तम्भिकत्वात् । मृदुका दृष्ट एव धर्मे सुखसंस्पर्शत्वात् । मनोज्ञा स्वर्थत्वात् । मनोरमा सुव्यञ्जनत्वात् । शुद्धा निरूत्तरलोकोत्तरपृष्ठलब्धत्वात् । विमला सर्वक्लेशानुशयवासनाविसंयुक्तत्वात् । प्रभास्वरा प्रतीतपदव्यञ्जनत्वात् । वल्गुः सर्वतीर्थ्यकुमतिदृष्टिविधातबलगुणयुक्तत्वात् । श्रवणीया प्रतिपत्तिनैर्याणिकत्वात् । अनन्ता सर्वपरप्रवादिभिरनाछेद्यत्वात् । कला रञ्जिकत्वात् । विनीता रागादिप्रतिपक्षत्वात् । अकर्कशा शिक्षाप्रज्ञप्तिसुखोपायत्वात् । अपरूषा तद्व्यतिक्रमसंपन्निःसरणोपदेशकत्वात् । सुविनीता यानत्रयनयोपदेशिकत्वात् । कर्णसुखा विक्षेपप्रतिपक्षत्वात् । कायप्रह्णादनकरी समाध्याबाहकत्वात् । चित्तौद्विल्यकरी विपश्यनाप्रामोद्यावाहफलकत्वात् । हृदयसंतुष्टिकरी संशयच्छेदिकत्वात् । प्रीतिसुखसंजननी मिथ्यानिश्चयापकर्षिकत्वात् । निःपरिदाहा प्रतिपत्तावविप्रतिसारत्वात् । आज्ञेया संपन्नश्रुतमयज्ञानाश्रयत्वात् । विज्ञेया संपन्नचिन्तामयज्ञानाश्रयत्वात् । विष्पष्टा अनाचार्यमुष्टिधर्मविहितत्वात् । प्रेमणीयानुप्राप्तस्वकार्थानां प्रेमकरत्वात् । अभिनन्द���ीयाननुप्राप्तस्वकार्थानां स्पृहणीयत्वात् । आज्ञापनीया अचिन्त्यधर्मसम्यग्दर्शिकत्वात् । विज्ञापनीया चिन्त्यधर्मसम्यग्देशिकत्वात् । युक्ता प्रमाणाविरूद्धत्वात् । सहिता यथार्हविनेयदेशिकत्वात् । पुनरूक्तदोषजहा अवन्ध्यत्वात् । सिंहस्वरवेगा सर्वतीर्थ्यसंत्रासकत्वात् । नागस्वरशब्दा उदारत्वात् । मेघस्वरघोषा गम्भीरत्वात् । नागेन्द्ररुता आदेयत्वात् । किन्नरसंगीतिघोषा मधुरत्वात् । कलविङ्कस्वररूतरविताभीक्ष्णभङ्गुरत्वात् । ब्रह्मस्वररुतरविता दूरंगमत्वात् । जीवंजीवकस्वररुतरविता सर्वसिद्धिपूर्वंगममङ्गलत्वात् । देवेन्द्रमधुरनिर्घोषा अनतिक्रमणीयत्वात् । दुन्दुभिस्वरा सर्वमारप्रत्यर्थिकविजयपूर्वंगमत्वात् । अनुन्नता स्तुत्यसंक्लिष्टत्वात् । अनवनता निन्दासंक्लिष्टत्वात् । सर्वशब्दानुप्रविष्टा सर्वव्याकरणसर्वाकारलक्षणानुप्रविष्टत्वात् । अपशब्दविगता स्मृतिसंप्रमोषे तदनिश्चरणत्वात् । अविकला विनेयकृत्यसर्वकालप्रत्युपस्थितत्वात् । अलीना लाभसत्कारानिश्रितत्वात् । अदीना सावद्यापगत्वात् । प्रमुदिता अखेदित्वात् । प्रसृता सर्वविद्यास्थानकौशल्यानुगतत्वात् । अखिला सत्त्वानां (म्स_बग्छि ७९) तत्सकलार्थसंपादकत्वात् । सरिता प्रबन्धानुपच्छिन्नत्वात् । ललिता विचित्राकारप्रत्युपस्थानत्वात् । सर्वस्वरपूरणी एकस्वरनैकशब्दविज्ञप्तिप्रत्युपस्थापनत्वात् । सर्वसत्त्वेन्द्रियसंतोषणी एकानेकार्थविज्ञप्तिप्रत्युपस्थानत्वात् । अनिन्दिता यथाप्रतिज्ञत्वात् । अचञ्चला आगमितकालप्रयुक्तत्वात् । अचपला अत्वरमाणविहितत्वात् । सर्वपर्षदनुरविता दुरान्तिकपर्षत्तुल्यश्रवणत्वात् । सर्वाकारवरोपेता सर्वलौकिकार्थदृष्टान्तधर्मपरिणामिकत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1109,deśanāmāhātmye catvāraḥ ślokāḥ |,देशनामाहात्म्ये चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1110,vācā padaiḥ suyuktairanudeśavibhāgasaṃśayacchedaiḥ |,वाचा पदैः सुयुक्तैरनुदेशविभागसंशयच्छेदैः ।
+mahayana_sutralankara,1111,bahulīkārānugatā hyuddhaṭitavipañcitajñeṣu,बहुलीकारानुगता ह्युद्धटितविपञ्चितज्ञेषु
+mahayana_sutralankara,1112,ākhyāti vācā | prajñāpayati padaiḥ suyuktaiḥ | prasthāpayati vibhājayati vivṛṇoti yathākramamuddeśavibhāgasaṃśayacchedaiḥ | uttānīkaroti uttānīkaraṇaṃ bahulīkārānugatā deśanā niścayabalādhānārthaṃ | deśayatyuddhaṭitajñeṣu | saṃprakāśayati vipañcitajñeṣu |,आख्याति वाचा । प्रज्ञापयति पदैः सुयुक्तैः । प्रस्थापयति विभाजयति विवृणोति यथाक्रममु��्देशविभागसंशयच्छेदैः । उत्तानीकरोति उत्तानीकरणं बहुलीकारानुगता देशना निश्चयबलाधानार्थं । देशयत्युद्धटितज्ञेषु । संप्रकाशयति विपञ्चितज्ञेषु ।
+mahayana_sutralankara,1113,śuddhā trimaṇḍalena hiteyaṃ deśanā hi buddhānāṃ |,शुद्धा त्रिमण्डलेन हितेयं देशना हि बुद्धानां ।
+mahayana_sutralankara,1114,doṣairvivarjitā punaraṣṭabhireṣaiva vijñeyā,दोषैर्विवर्जिता पुनरष्टभिरेषैव विज्ञेया
+mahayana_sutralankara,1115,śuddhā trimaṇḍaleneti | yena ca deśayati vācā padaiśca | yathā coddeśādiprakāraiḥ | yeṣu coddhaṭitavipañcitajñeṣu | eṣaiva ca deśanā punaraṣṭadoṣavivarjitā veditavyā yathākramam |,शुद्धा त्रिमण्डलेनेति । येन च देशयति वाचा पदैश्च । यथा चोद्देशादिप्रकारैः । येषु चोद्धटितविपञ्चितज्ञेषु । एषैव च देशना पुनरष्टदोषविवर्जिता वेदितव्या यथाक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,1116,kauśīdyamanavabodho hyavakāśasyākṛtirhyanītatvam |,कौशीद्यमनवबोधो ह्यवकाशस्याकृतिर्ह्यनीतत्वम् ।
+mahayana_sutralankara,1117,saṃdehasyācchedastadvigamasyādṛḍhīkaraṇam,संदेहस्याच्छेदस्तद्विगमस्यादृढीकरणम्
+mahayana_sutralankara,1118,te punaraṣṭau doṣāḥ | kauśīdyamanavasaṃbodhaḥ avakāśasyākaraṇaṃ anītārthatvaṃ saṃdehasyācchedanā tadvigamasyādṛḍhīkaraṇaṃ niścayaśyetyarthaḥ |,ते पुनरष्टौ दोषाः । कौशीद्यमनवसंबोधः अवकाशस्याकरणं अनीतार्थत्वं संदेहस्याच्छेदना तद्विगमस्यादृढीकरणं निश्चयश्येत्यर्थः ।
+mahayana_sutralankara,1119,khedo 'tha matsaritvaṃ doṣā hyete matā kathāyāṃ hi |,खेदो ऽथ मत्सरित्वं दोषा ह्येते मता कथायां हि ।
+mahayana_sutralankara,1120,tadabhāvādbuddhānāṃ nirūttarā deśanā bhavati,तदभावाद्बुद्धानां निरूत्तरा देशना भवति
+mahayana_sutralankara,1121,khedo yenābhīkṣṇaṃ na deśayet | matsaritvaṃ cākṛtsnaprakāśanāt | arthasaṃpattau ślokadvayaṃ |,खेदो येनाभीक्ष्णं न देशयेत् । मत्सरित्वं चाकृत्स्नप्रकाशनात् । अर्थसंपत्तौ श्लोकद्वयं ।
+mahayana_sutralankara,1122,kalyāṇo dharmo 'yaṃ hetutvādbhaktituṣṭibuddhīnāṃ |,कल्याणो धर्मो ऽयं हेतुत्वाद्भक्तितुष्टिबुद्धीनां ।
+mahayana_sutralankara,1123,dvividhārthaḥ sugrāhyaścaturguṇabrahmacaryavadaḥ,द्विविधार्थः सुग्राह्यश्चतुर्गुणब्रह्मचर्यवदः
+mahayana_sutralankara,1124,paraisādhāraṇayogakevalaṃ tridhātukakleśavihānipūrakam |,परैसाधारणयोगकेवलं त्रिधातुकक्लेशविहानिपूरकम् ।
+mahayana_sutralankara,1125,svabhāvaśuddhaṃ malaśuddhitaśca taccaturguṇabrahmavicaryamiṣyate,स्वभावशुद्धं मलशुद्धितश्च तच्चतुर्गुणब्रह्मविचर्यमिष्यते
+mahayana_sutralankara,1126,caturguṇabrahmacaryasaṃprakāśako dharmaḥ | ādimadhyaparyavasānakalyāṇo yathākramaṃ śrutacintābhāvanābhirbhaktituṣṭibuddhihetutvāt | tatra bhaktiradhimuktiḥ saṃpratyayaḥ tuṣṭiḥ prāmodyaṃ (msa_bagchi 80) yuktinidhyānācchakyaprāptitāṃ viditvā | buddhiḥ samāhitacittasya yathābhūtajñānaṃ | dvividhārtha ityataḥ svarthaḥ saṃvṛtiparamārthasatyayogāt | sugrāhya ityataḥ suvyañjanaḥ pratītapadavyañjanatvāt | caturguṇaṃ brahmacaryam | kevalaṃ paraisādhāraṇātvāt paripūrṇaṃ tridhātukleśaprahāṇaparipūraṇāt | pariśuddhaṃ svabhāvaviśuddhito 'nāsravatvāt | paryavadātaṃ malaviśuddhitaḥ saṃtānaviśuddhyā kṣīṇāsravāṇām |,चतुर्गुणब्रह्मचर्यसंप्रकाशको धर्मः । आदिमध्यपर्यवस��नकल्याणो यथाक्रमं श्रुतचिन्ताभावनाभिर्भक्तितुष्टिबुद्धिहेतुत्वात् । तत्र भक्तिरधिमुक्तिः संप्रत्ययः तुष्टिः प्रामोद्यं (म्स_बग्छि ८०) युक्तिनिध्यानाच्छक्यप्राप्तितां विदित्वा । बुद्धिः समाहितचित्तस्य यथाभूतज्ञानं । द्विविधार्थ इत्यतः स्वर्थः संवृतिपरमार्थसत्ययोगात् । सुग्राह्य इत्यतः सुव्यञ्जनः प्रतीतपदव्यञ्जनत्वात् । चतुर्गुणं ब्रह्मचर्यम् । केवलं परैसाधारणात्वात् परिपूर्णं त्रिधातुक्लेशप्रहाणपरिपूरणात् । परिशुद्धं स्वभावविशुद्धितो ऽनास्रवत्वात् । पर्यवदातं मलविशुद्धितः संतानविशुद्ध्या क्षीणास्रवाणाम् ।
+mahayana_sutralankara,1127,abhisaṃdhivibhāge ślokadvayam |,अभिसंधिविभागे श्लोकद्वयम् ।
+mahayana_sutralankara,1128,avatāraṇasaṃdhiśca saṃdhirlakṣaṇato 'paraḥ |,अवतारणसंधिश्च संधिर्लक्षणतो ऽपरः ।
+mahayana_sutralankara,1129,pratipakṣābhisaṃdhiśca saṃdhiḥ pariṇatāvapi,प्रतिपक्षाभिसंधिश्च संधिः परिणतावपि
+mahayana_sutralankara,1130,śrāvakeṣu svabhāveṣu doṣāṇāṃ vinaye tathā |,श्रावकेषु स्वभावेषु दोषाणां विनये तथा ।
+mahayana_sutralankara,1131,abhidhānasya gāmbhīrye saṃdhireṣa caturvidhaḥ,अभिधानस्य गाम्भीर्ये संधिरेष चतुर्विधः
+mahayana_sutralankara,1132,caturvidho 'bhisaṃdhirdeśanāyāṃ buddhasya veditavyaḥ | avatāraṇābhisaṃdhirlakṣaṇābhisaṃdhiḥ pratipakṣābhisaṃdhiḥ pariṇāmanābhisaṃdhiśca | tatrāvatāraṇābhisaṃdhiḥ śrāvakeṣu draṣṭavyaḥ | śāsanāvatāraṇārthamanutrāsāya rūpādyastitvadeśanāt | lakṣaṇābhisaṃdhistriṣu parikalpitādisvabhāveṣu draṣṭavyo niḥsvabhāvānutpannādisarvadharmadeśanāt | pratipakṣābhisaṃdhirdoṣāṇāṃ vinaye draṣṭavyo yathāṣṭāvaraṇapratipakṣāgrayānasaṃbhāṣāsānuśaṃse gāthādvayaṃ vakṣyati | pariṇāmanābhisaṃdhirabhidhānagāmbhīrye draṣṭavyo yathāha |,चतुर्विधो ऽभिसंधिर्देशनायां बुद्धस्य वेदितव्यः । अवतारणाभिसंधिर्लक्षणाभिसंधिः प्रतिपक्षाभिसंधिः परिणामनाभिसंधिश्च । तत्रावतारणाभिसंधिः श्रावकेषु द्रष्टव्यः । शासनावतारणार्थमनुत्रासाय रूपाद्यस्तित्वदेशनात् । लक्षणाभिसंधिस्त्रिषु परिकल्पितादिस्वभावेषु द्रष्टव्यो निःस्वभावानुत्पन्नादिसर्वधर्मदेशनात् । प्रतिपक्षाभिसंधिर्दोषाणां विनये द्रष्टव्यो यथाष्टावरणप्रतिपक्षाग्रयानसंभाषासानुशंसे गाथाद्वयं वक्ष्यति । परिणामनाभिसंधिरभिधानगाम्भीर्ये द्रष्टव्यो यथाह ।
+mahayana_sutralankara,1133,asāre sāramatayo viparyāse ca susthitāḥ | kleśena ca susaṃkliṣṭā labhante bodhimuttamāṃ msa_12.iti |,असारे सारमतयो विपर्यासे च सुस्थिताः । क्लेशेन च सुसंक्लिष्टा लभन्ते बोधिमुत्तमां म्स_१२.इति ।
+mahayana_sutralankara,1134,ayamatrābhisaṃdhiḥ | asāre sāramataya ityavikṣepe yeṣāṃ sārabuddhiḥ pradhānabuddhirvikṣepo hi visāraścetasaḥ | viparyāse ca susthitā iti nityasukhaśucyātmagrāhaviparyayeṇānityādike viparyāse susthitā aparihāṇitaḥ | kleśena ca sa saṃkliṣṭā iti dīrghaduṣkaravyāyāmaśrameṇātyarthaṃ parikliṣṭāḥ |,अय���त्राभिसंधिः । असारे सारमतय इत्यविक्षेपे येषां सारबुद्धिः प्रधानबुद्धिर्विक्षेपो हि विसारश्चेतसः । विपर्यासे च सुस्थिता इति नित्यसुखशुच्यात्मग्राहविपर्ययेणानित्यादिके विपर्यासे सुस्थिता अपरिहाणितः । क्लेशेन च स संक्लिष्टा इति दीर्घदुष्करव्यायामश्रमेणात्यर्थं परिक्लिष्टाः ।
+mahayana_sutralankara,1135,abhiprāyavibhāge ślokaḥ |,अभिप्रायविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1136,samatārthāntare jñeyastathā kālāntare punaḥ |,समतार्थान्तरे ज्ञेयस्तथा कालान्तरे पुनः ।
+mahayana_sutralankara,1137,pudgalasyāśaye caiva abhiprāyaścaturvidhaḥ,पुद्गलस्याशये चैव अभिप्रायश्चतुर्विधः
+mahayana_sutralankara,1138,caturvidho 'bhiprāyaḥ | satatābhiprāyo yadāha | ahameva sa tasminsamaye vipaśvī samyaksaṃbuddho 'bhūvamityaviśiṣṭadharmakāyatvāt | arthāntarābhiprāyo yadāha | niḥ svabhāvāḥ sarvadharmā anutpannāityevamādi ayathārūtārthatvāt | kālantarābhiprāyo yadāha | ye (msa_bagchi 81) sukhāvatyāṃ praṇidhānaṃ kariṣyanti te tatropapatsyanta iti kālāntareṇetyabhiprāyaḥ | pudgalāśayābhiprāyo yattadeva kuśalamūlaṃ kasyacitpraśaṃsate kasyacidvigarhate 'lpamātrasaṃtuṣṭasya vaipulyasaṃgrahāt mahāyānasūtrāntasānuśaṃsaṃ gāthādvayamupādāyāha |,चतुर्विधो ऽभिप्रायः । सतताभिप्रायो यदाह । अहमेव स तस्मिन्समये विपश्वी सम्यक्संबुद्धो ऽभूवमित्यविशिष्टधर्मकायत्वात् । अर्थान्तराभिप्रायो यदाह । निः स्वभावाः सर्वधर्मा अनुत्पन्नाइत्येवमादि अयथारूतार्थत्वात् । कालन्तराभिप्रायो यदाह । ये (म्स_बग्छि ८१) सुखावत्यां प्रणिधानं करिष्यन्ति ते तत्रोपपत्स्यन्त इति कालान्तरेणेत्यभिप्रायः । पुद्गलाशयाभिप्रायो यत्तदेव कुशलमूलं कस्यचित्प्रशंसते कस्यचिद्विगर्हते ऽल्पमात्रसंतुष्टस्य वैपुल्यसंग्रहात् महायानसूत्रान्तसानुशंसं गाथाद्वयमुपादायाह ।
+mahayana_sutralankara,1139,buddhe dharme 'vajñā kauśīdyaṃ tuṣṭiralpamātreṇa |,बुद्धे धर्मे ऽवज्ञा कौशीद्यं तुष्टिरल्पमात्रेण ।
+mahayana_sutralankara,1140,rāge māne caritaṃ kaukṛtyaṃ cāniyatabhedaḥ,रागे माने चरितं कौकृत्यं चानियतभेदः
+mahayana_sutralankara,1141,sattvānāmāvaraṇaṃ tatpratipakṣo 'grayānasaṃbhāṣā |,सत्त्वानामावरणं तत्प्रतिपक्षो ऽग्रयानसंभाषा ।
+mahayana_sutralankara,1142,sarvāntarāyadoṣaprahāṇameṣāṃ tato bhavati,सर्वान्तरायदोषप्रहाणमेषां ततो भवति
+mahayana_sutralankara,1143,yo granthato 'rthato vā gāthādvayadhāraṇe prayujyeta |,यो ग्रन्थतो ऽर्थतो वा गाथाद्वयधारणे प्रयुज्येत ।
+mahayana_sutralankara,1144,sa hi daśavidhamanuśaṃsaṃ labhate sattvottamo dhīmān,स हि दशविधमनुशंसं लभते सत्त्वोत्तमो धीमान्
+mahayana_sutralankara,1145,kṛtsnāṃ ca dhātupuṣṭiṃ prāmodyaṃ cottamaṃ maraṇakāle |,कृत्स्नां च धातुपुष्टिं प्रामोद्यं चोत्तमं मरणकाले ।
+mahayana_sutralankara,1146,janma ca yathābhikāmaṃ jātismaratāṃ ca sarvatra,जन्म च यथाभिकामं जातिस्मरतां च सर्वत्र
+mahayana_sutralankara,1147,buddhaiśca samavadhānaṃ tebhyaḥ śravaṇaṃ tathāgrayānasya |,बुद्धैश्च समवधानं तेभ्यः श्रवणं तथाग्रयानस्य ।
+mahayana_sutralankara,1148,adhimuktiṃ saha buddhyā dvayamukhatāmāśubodhiṃ ca,अधिमुक्तिं सह बुद्ध्या द्वयमुखतामाशुबोधिं च
+mahayana_sutralankara,1149,buddhe dharme 'vajñeti pañca gāthāḥ | tatrāniyatabhedo bodhisattvānāmaniyatānāṃ mahāyānādbhedaḥ | agrayānasaṃbhāṣā yā mahāyānadeśanā | buddhe 'vajñāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | ahameva sa tena kālena vipaśvī samyaksaṃbuddho 'bhūvamiti | dharme 'vajñāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | iyato gaṃgānadīvālikāsamānabuddhānparyupāsya mahāyāne 'vabodha utpadyata iti | kauśīdyāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | ye sukhāvatyāṃ praṇidhānaṃ kariṣyanti te tatropapatsyanta iti | vimalacandraprabhasya ca tathāgatasya nāmadheyagrahaṇamātreṇa niyato bhavatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhāviti | alpamātrasaṃtuṣṭyāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | yatra bhagavān kvaciddānādi vivarṇayati anyatra varṇitavān | rāgacaritasya cāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | yatra bhagavān buddhakṣetravibhūtiṃ varṇayati | mānacaritasyāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | yatra bhagavān kasyacid buddhasyādhikāṃ saṃpattiṃ varṇayati | kaukṛtyāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | ye buddhabodhisattveṣvakāraṃ kariṣyanti te sarve svargopagā bhaviṣyantīti | aniyatabhedasyāvaraṇasya pratipakṣasaṃbhāṣā | mahāśrāvakāṇāṃ buddhatve vyākaraṇadeśanā ekayānadeśanā ca | kṛtsnadhātupuṣṭiḥ sarvamahāyānādhiṣṭhānāya dhātupuṣṭistadāvaraṇavigamāt sarvatra mahāyāne 'dhimuktilābhataḥ | dvayamukhatā samādhimukhatā dhāraṇīmukhatā ca | dṛṣṭe dharme dvividho 'nuśaṃsaḥ sāṃparāyike 'ṣṭavidhaḥ krameṇottarottaraviśeṣalābhādveditavyaḥ |,बुद्धे धर्मे ऽवज्ञेति पञ्च गाथाः । तत्रानियतभेदो बोधिसत्त्वानामनियतानां महायानाद्भेदः । अग्रयानसंभाषा या महायानदेशना । बुद्धे ऽवज्ञावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । अहमेव स तेन कालेन विपश्वी सम्यक्संबुद्धो ऽभूवमिति । धर्मे ऽवज्ञावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । इयतो गंगानदीवालिकासमानबुद्धान्पर्युपास्य महायाने ऽवबोध उत्पद्यत इति । कौशीद्यावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । ये सुखावत्यां प्रणिधानं करिष्यन्ति ते तत्रोपपत्स्यन्त इति । विमलचन्द्रप्रभस्य च तथागतस्य नामधेयग्रहणमात्रेण नियतो भवत्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधाविति । अल्पमात्रसंतुष्ट्यावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । यत्र भगवान् क्वचिद्दानादि विवर्णयति अन्यत्र वर्णितवान् । रागचरितस्य चावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । यत्र भगवान् बुद्धक्षेत्रविभूतिं वर्णयति । मानचरितस्यावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । यत्र भगवान् कस्यचिद् बुद्धस्याधिकां संपत्तिं वर्णयति । कौकृत्यावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । ये बुद्धबोधिसत्त्वेष्वकारं करिष्यन्ति ते सर्वे स्वर्गोपगा भविष्यन्तीति । अनियतभेदस्यावरणस्य प्रतिपक्षसंभाषा । महाश्रावकाणां बुद्धत्वे व्याकरणदेशना एकयानदेशना च । कृत्स्नधातुपुष्टिः सर्वमहायानाधिष्ठानाय धातुपुष्टिस्तदावरणविगमात् सर्वत्र महायाने ऽधिमुक्तिलाभतः । द्वयमुखता समाधिमुखता धारणीमुखता च । दृष्टे धर्मे द्विविधो ऽनुशंसः सांपरायिके ऽष्टविधः क्रमेणोत्तरोत्तरविशेषलाभाद्वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,1150,deśanānuśaṃseślokaḥ |,देशनानुशंसेश्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1151,iti sugatirakhedavān kṛpāluḥ prathitayaśāḥ suvidhijñatāmupetaḥ |,इति सुगतिरखेदवान् कृपालुः प्रथितयशाः सुविधिज्ञतामुपेतः ।
+mahayana_sutralankara,1152,bhavati sukathiko hi bodhisattvastapati jane kathitairyathaiva sūryaḥ,भवति सुकथिको हि बोधिसत्त्वस्तपति जने कथितैर्यथैव सूर्यः
+mahayana_sutralankara,1153,pañcabhiḥ kāraṇaiḥ sukathikatvaṃ | sūryavatpratapanaṃ cānuśaṃsaḥ | lokāvarjanato bahumatatvāt | pañca kāraṇāni sukathikatvasya yenāviparītaṃ darśayati abhīkṣṇaṃ nirāmiṣacitta ādeyavākyavineyānurūpaṃ ca |,पञ्चभिः कारणैः सुकथिकत्वं । सूर्यवत्प्रतपनं चानुशंसः । लोकावर्जनतो बहुमतत्वात् । पञ्च कारणानि सुकथिकत्वस्य येनाविपरीतं दर्शयति अभीक्ष्णं निरामिषचित्त आदेयवाक्यविनेयानुरूपं च ।
+mahayana_sutralankara,1154,mahāyānasūtrālaṃkāre deśanādhikāro dvādaśaḥ,महायानसूत्रालंकारे देशनाधिकारो द्वादशः
+mahayana_sutralankara,1155,trayodaśo 'dhikāraḥ,त्रयोदशो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,1156,pratipattivibhāge ṣaṭ ślokāḥ |,प्रतिपत्तिविभागे षट् श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1157,dvedhā nairātmyamājñāya dhīmān pudgaladharmayoḥ |,द्वेधा नैरात्म्यमाज्ञाय धीमान् पुद्गलधर्मयोः ।
+mahayana_sutralankara,1158,dvayamithyātvasamyaktvaṃ vivarjyeta trayeṇa hi,द्वयमिथ्यात्वसम्यक्त्वं विवर्ज्येत त्रयेण हि
+mahayana_sutralankara,1159,yathārthamājñāya dharmamājñāya dharmānudharmapratipanno bhavati sāmīcīpratipanno 'nudharmacārī tatsaṃdarśayati | tatra dvidhā pudgaladharma nairātmyajñānaṃ grāhyagrāhakābhāvataḥ | dvayamithyātvasamyakttvaṃ vivarjyaṃ trayaṃ | abhāve ca śūnyatāsamādhiḥ parikalpitasya svabhāvasya | bhāve cāpraṇīhitānimittau paratantraniṣpannayoḥ svabhāvayoḥ | etatsamādhitrayaṃ laukikaṃ na mithyātvaṃ lokottarajñānāvāhanāt | na samyaktvamalokottaratvāt |,यथार्थमाज्ञाय धर्ममाज्ञाय धर्मानुधर्मप्रतिपन्नो भवति सामीचीप्रतिपन्नो ऽनुधर्मचारी तत्संदर्शयति । तत्र द्विधा पुद्गलधर्म नैरात्म्यज्ञानं ग्राह्यग्राहकाभावतः । द्वयमिथ्यात्वसम्यक्त्त्वं विवर्ज्यं त्रयं । अभावे च शून्यतासमाधिः परिकल्पितस्य स्वभावस्य । भावे चाप्रणीहितानिमित्तौ परतन्त्रनिष्पन्नयोः स्वभावयोः । एतत्समाधित्रयं लौकिकं न मिथ्यात्वं लोकोत्तरज्ञानावाहनात् । न सम्यक्त्वमलोकोत्तरत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1160,arthajñaḥ sarvadharmāṇāṃ vetti kolasamānatāṃ |,अर्थज्ञः सर्वधर्माणां वेत्ति कोलसमानतां ।
+mahayana_sutralankara,1161,śrutatuṣṭiprahāṇāya dharmajñastena kathyate,श्रुततुष्टिप्रहाणाय धर्मज्ञस्तेन कथ्यते
+mahayana_sutralankara,1162,evamarthajñaḥ sarvadharmāṇāṃ sūtrādīnāṃ kolopamatāṃ jānāti | śrutamātrasaṃtuṣṭiprahāṇāya tena dharmajño bhavati |,एवमर्थज्ञः सर्वधर्माणां सूत्रादीनां कोलोपमतां जानाति । श्रुतमात्रसंतुष्टिप्रहाणाय तेन धर्मज्ञो भवति ।
+mahayana_sutralankara,1163,pārthagjanena jñānena pratividhya dvayaṃ tathā |,पार्थग्जनेन ज्ञानेन प्रतिविध्य द्वयं तथा ।
+mahayana_sutralankara,1164,tajjñānapariniṣpattāvanudharmaṃ prapadyate,तज्ज्ञानपरिनिष्पत्तावनुधर्मं प्रपद्यते
+mahayana_sutralankara,1165,etena dvividhena pārthagjanenārthadharmajñānena dvayaṃ nairātmyabhāvaṃ pratividhya yathākramaṃ tasya jñānasya pariniṣpattyarthaṃ pratipadyate | evamanudharmaṃ pratipadyate |,एतेन द्विविधेन पार्थग्जनेनार्थधर्मज्ञानेन द्वयं नैरात्म्यभावं प्रतिविध्य यथाक्रमं तस्य ज्ञानस्य परिनिष्पत्त्यर्थं प्रतिपद्यते । एवमनुधर्मं प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1166,tato jñānaṃ sa labhate lokottaramanuttaraṃ |,ततो ज्ञानं स लभते लोकोत्तरमनुत्तरं ।
+mahayana_sutralankara,1167,ādibhūmau samaṃ sarvairbodhisattvaistadātmabhiḥ,आदिभूमौ समं सर्वैर्बोधिसत्त्वैस्तदात्मभिः
+mahayana_sutralankara,1168,tato jñānaṃ sa labhate lokottaramanuttaramiti | viśiṣṭatarayānābhāvāt | ādibhūmau pramuditāyāṃ bhūmau samaṃ sarvairbodhisattvaistadātmabhiriti tadbhūmikairevaṃ sāmīcīpratipanno bhavati tadbhūmikabodhisattvasamatayā |,ततो ज्ञानं स लभते लोकोत्तरमनुत्तरमिति । विशिष्टतरयानाभावात् । आदिभूमौ प्रमुदितायां भूमौ समं सर्वैर्बोधिसत्त्वैस्तदात्मभिरिति तद्भूमिकैरेवं सामीचीप्रतिपन्नो भवति तद्भूमिकबोधिसत्त्वसमतया ।
+mahayana_sutralankara,1169,kṛtvā darśanajñeyānāṃ kleśānāṃ sarvasaṃkṣayam |,कृत्वा दर्शनज्ञेयानां क्लेशानां सर्वसंक्षयम् ।
+mahayana_sutralankara,1170,jñeyāvaraṇajñānāyā bhāvanāyāṃ prayujyate,ज्ञेयावरणज्ञानाया भावनायां प्रयुज्यते
+mahayana_sutralankara,1171,śloko gatārthaḥ |,श्लोको गतार्थः ।
+mahayana_sutralankara,1172,vyavasthānavikalpena jñānena sahacāriṇā |,व्यवस्थानविकल्पेन ज्ञानेन सहचारिणा ।
+mahayana_sutralankara,1173,anudharmaṃ caratyevaṃ pariśiṣṭāsu bhūmiṣu,अनुधर्मं चरत्येवं परिशिष्टासु भूमिषु
+mahayana_sutralankara,1174,śeṣeṇānudharmacāritvaṃ darśayati | vyavasthānāvikalpeneti bhūmivyavasthānajñānenāvikalpena ca | sahacāriṇetyanusaṃbaddhacāriṇā anyonyanairantaryeṇa | etena ślokadvayenānudharmacāritvaṃ darśitaṃ |,शेषेणानुधर्मचारित्वं दर्शयति । व्यवस्थानाविकल्पेनेति भूमिव्यवस्थानज्ञानेनाविकल्पेन च । सहचारिणेत्यनुसंबद्धचारिणा अन्योन्यनैरन्तर्येण । एतेन श्लोकद्वयेनानुधर्मचारित्वं दर्शितं ।
+mahayana_sutralankara,1175,pratipattāvapramādakriyāyāṃ catvāraḥ ślokāḥ |,प्रतिपत्तावप्रमादक्रियायां चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1176,sulābho 'tha svadhiṣṭhānaḥ subhūmiḥ susahāyakaḥ |,सुलाभो ऽथ स्वधिष्ठानः सुभूमिः सुसहायकः ।
+mahayana_sutralankara,1177,suyogo guṇavān deśo yatra dhīmān prapadyate,सुयोगो गुणवान् देशो यत्र धीमान् प्रपद्यते
+mahayana_sutralankara,1178,caturbhiścakrairapramādakriyāṃ darśayati pratirūpadeśavāsādibhiḥ | tatrānena ślokena pratirūpadeśavāsaṃ darśayati | sulābhaścīvarapiṇḍapātādīnāṃ jīvitapariṣkārāṇāmakṛcchreṇa lābhāt | svadhiṣṭhāno durjanairdasyuprabhṛtibhiranadhiṣṭhitatvāt | subhūmirārogyabhūmitvāt | susahāyakaḥ sabhāgaśīladṛṣṭisahāyakatvāt | suyogo divālpākīrṇābhilāpakatvāt rātrau cālpaśabdādikatvāt |,चतुर्भिश्चक्रैरप्रमादक्रियां दर्शयति प्रतिरूपदेशवासादिभिः । तत्रानेन श्लोकेन प्रतिरूपदेशवासं दर्शयति । सुलाभश्चीवरपिण्डपातादीनां जीवितपरिष्काराणामकृच्छ्रेण लाभात् । स्वधिष्ठानो दुर्जनैर्दस्युप्रभृतिभिरनधिष्ठितत्वात् । सुभूमिरारोग्यभूमित्वात् । सुसहायकः सभागशीलदृष्टिसहायकत्वात् । सुयोगो दिवाल्पाकीर्णाभिलापकत्वात् रात्रौ चाल्पशब्दादिकत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1179,bahuśruto dṛṣṭasatyo vāgmī samanukampakaḥ |,बहुश्रुतो दृष्टसत्यो वाग्मी समनुकम्पकः ।
+mahayana_sutralankara,1180,akhinno bodhisattvaśca jñeyaḥ satpurūṣo mahān,अखिन्नो बोधिसत्त्वश्च ज्ञेयः सत्पुरूषो महान्
+mahayana_sutralankara,1181,anena dvitīyena satpurūṣaṃ darśayati | āgamādhigamavākkaraṇanirāmiṣacittākilāsitvaguṇayogāt |,अनेन द्वितीयेन सत्पुरूषं दर्शयति । आगमाधिगमवाक्करणनिरामिषचित्ताकिलासित्वगुणयोगात् ।
+mahayana_sutralankara,1182,svālambanā musaṃbharā subhāvanaiva deśitā |,स्वालम्बना मुसंभरा सुभावनैव देशिता ।
+mahayana_sutralankara,1183,suniryāṇaprayogā ca ātmasamyakpradhānatā,सुनिर्याणप्रयोगा च आत्मसम्यक्प्रधानता
+mahayana_sutralankara,1184,anena tṛtīyena yoniśomanaskārasaṃgṛhītamātmanaḥ samyakpraṇīdhānatāṃ darśayati | saddharmālambanatayā susaṃbhṛtasaṃbhāratayā śamathādinimittānāṃ kālena kālaṃ bhāvanātayā alpamātrāsaṃtuṣṭitayā satyuttarakaraṇīye sātatyasatkṛtyaprayogatayā ca |,अनेन तृतीयेन योनिशोमनस्कारसंगृहीतमात्मनः सम्यक्प्रणीधानतां दर्शयति । सद्धर्मालम्बनतया सुसंभृतसंभारतया शमथादिनिमित्तानां कालेन कालं भावनातया अल्पमात्रासंतुष्टितया सत्युत्तरकरणीये सातत्यसत्कृत्यप्रयोगतया च ।
+mahayana_sutralankara,1185,rateḥ kṣaṇopapatteśca ārogyasyāpi kāraṇaṃ |,रतेः क्षणोपपत्तेश्च आरोग्यस्यापि कारणं ।
+mahayana_sutralankara,1186,samādhervicayasyāpi pūrve hi kṛtapuṇyatā,समाधेर्विचयस्यापि पूर्वे हि कृतपुण्यता
+mahayana_sutralankara,1187,anena caturthena pūrvakṛtapuṇyatāṃ pañcavidhena hetutvena darśayati | ratihetutvena yataḥ pratirūpadeśavāse 'bhiramate | kṣaṇopapattihetutvena yataḥ satpurūṣāyāśrayaṃ labhate | (msa_bagchi 85) ārogyasamādhiprajñāhetutvena ca yata ātmanaḥ samyakpraṇidhānaṃ sampadyate |,अनेन चतुर्थेन पूर्वकृतपुण्यतां पञ्चविधेन हेतुत्वेन दर्शयति । रतिहेतुत्वेन यतः प्रतिरूपदेशवासे ऽभिरमते । क्षणोपपत्तिहेतुत्वेन यतः सत्पुरूषायाश्रयं लभते । (म्स_बग्छि ८५) आरोग्यसमाधिप्रज्ञाहेतुत्वेन च यत आत्मनः सम्यक्प्रणिधानं सम्पद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1188,kleśata eva kleśaniḥsaraṇe ślokāstrayaḥ |,क्लेशत एव क्लेशनिःसरणे श्लोकास्त्रयः ।
+mahayana_sutralankara,1189,dharmadhātuvinirmukto yasmāddharmo na vidyate |,धर्मधातुविनिर्मुक्तो यस्माद्धर्मो न विद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1190,tasmādrāgādayasteṣāṃ buddhairniḥsaraṇaṃ matāḥ,तस्माद्रागादयस्तेषां बुद्धैर्निःसरणं मताः
+mahayana_sutralankara,1191,yaduktaṃ bhagavatā | nāhamanyatra rāgādrāgasya niḥsaraṇaṃ vadāmyevaṃ dveṣānmohāditi | tatrābhisaṃdhiṃ darśayati | yasmāddharmadhātuvinirmukto dharmo nāsti dharmatāvyatirekeṇa dharmābhāvāt | tasmādrāgādidharmatāpi rāgādyākhyāṃ labhate sa ca niḥsaraṇaṃ rāgādīnāmityevaṃ tatrābhisaṃdhirveditavyaḥ |,यदुक्तं भगवता । नाहमन्यत्र र��गाद्रागस्य निःसरणं वदाम्येवं द्वेषान्मोहादिति । तत्राभिसंधिं दर्शयति । यस्माद्धर्मधातुविनिर्मुक्तो धर्मो नास्ति धर्मताव्यतिरेकेण धर्माभावात् । तस्माद्रागादिधर्मतापि रागाद्याख्यां लभते स च निःसरणं रागादीनामित्येवं तत्राभिसंधिर्वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,1192,dharmadhātuvinirmukto yasmāddharmo na vidyate |,धर्मधातुविनिर्मुक्तो यस्माद्धर्मो न विद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1193,tasmātsaṃkleśanirdeśe sa saṃvid dhīmatāṃ mataḥ,तस्मात्संक्लेशनिर्देशे स संविद् धीमतां मतः
+mahayana_sutralankara,1194,yaduktaṃ | avidyā ca bodhiścaikamiti | tatrāpi sakleśanirdeśe sa evābhisaṃdhiḥ | avidyā bodhidharmatā syāttadupacārāt |,यदुक्तं । अविद्या च बोधिश्चैकमिति । तत्रापि सक्लेशनिर्देशे स एवाभिसंधिः । अविद्या बोधिधर्मता स्यात्तदुपचारात् ।
+mahayana_sutralankara,1195,yatastāneva rāgādīnyoniśaḥ pratipadyate |,यतस्तानेव रागादीन्योनिशः प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1196,tato vimucyate tebhyastenaiṣāṃ niḥsṛtistataḥ,ततो विमुच्यते तेभ्यस्तेनैषां निःसृतिस्ततः
+mahayana_sutralankara,1197,tāneva rāgādīnyoniśaḥ pratipadyamānastebhyo vimucyate tasmātparijñātāsta eva teṣāṃ niḥsaraṇaṃ bhavatītyayamatrābhisaṃdhiḥ |,तानेव रागादीन्योनिशः प्रतिपद्यमानस्तेभ्यो विमुच्यते तस्मात्परिज्ञातास्त एव तेषां निःसरणं भवतीत्ययमत्राभिसंधिः ।
+mahayana_sutralankara,1198,śrāvakapratyekabuddhamanasikāraparivarjane ślokadvayaṃ |,श्रावकप्रत्येकबुद्धमनसिकारपरिवर्जने श्लोकद्वयं ।
+mahayana_sutralankara,1199,na khalu jinasutānāṃ bādhakaṃ duḥkhamugraṃ,न खलु जिनसुतानां बाधकं दुःखमुग्रं
+mahayana_sutralankara,1200,narakabhavanavāsaiḥ sattvahetoḥ kathaṃcit |,नरकभवनवासैः सत्त्वहेतोः कथंचित् ।
+mahayana_sutralankara,1201,śamabhavaguṇadoṣapreritā hīnayāne,शमभवगुणदोषप्रेरिता हीनयाने
+mahayana_sutralankara,1202,vividhaśubhavikalpā bādhakā dhīmatāṃ tu,विविधशुभविकल्पा बाधका धीमतां तु
+mahayana_sutralankara,1203,na khalu narakavāso dhīmatāṃ sarvakālaṃ,न खलु नरकवासो धीमतां सर्वकालं
+mahayana_sutralankara,1204,vimalavipulabodherantarāyaṃ karoti |,विमलविपुलबोधेरन्तरायं करोति ।
+mahayana_sutralankara,1205,svahitaparamaśītastvanyayāne vikalpaḥ,स्वहितपरमशीतस्त्वन्ययाने विकल्पः
+mahayana_sutralankara,1206,paramasukhavihāre 'pyantarāyaṃ karoti,परमसुखविहारे ऽप्यन्तरायं करोति
+mahayana_sutralankara,1207,anayoḥ ślokayorekasya dvitīyaḥ sādhakaḥ | ubhau gatārthau |,अनयोः श्लोकयोरेकस्य द्वितीयः साधकः । उभौ गतार्थौ ।
+mahayana_sutralankara,1208,niḥsvabhāvatāprakṛtipariśuddhitrāsapratiṣedhe catvāraḥ ślokāḥ |,निःस्वभावताप्रकृतिपरिशुद्धित्रासप्रतिषेधे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1209,dharmābhāvopalabdhiśca niḥsaṃkleśaviśuddhitā |,धर्माभावोपलब्धिश्च निःसंक्लेशविशुद्धिता ।
+mahayana_sutralankara,1210,māyādisadṛśī jñeyā ākāśasadṛśī tathā,मायादिसदृशी ज्ञेया आकाशसदृशी तथा
+mahayana_sutralankara,1211,yathaiva citre vidhivadvicitrite natonnataṃ nāsti ca dṛśyate 'tha ca |,यथैव चित्रे विधिवद्विचित्रिते नतोन्नतं नास्ति च दृश्यते ऽथ �� ।
+mahayana_sutralankara,1212,abhūtakalpe 'pi tathaiva sarvathā dvayaṃ sadā nāsti sa dṛśyate 'tha ca,अभूतकल्पे ऽपि तथैव सर्वथा द्वयं सदा नास्ति स दृश्यते ऽथ च
+mahayana_sutralankara,1213,yathaiva toye lutite prasādite na jāyate sā punaracchatānyataḥ |,यथैव तोये लुतिते प्रसादिते न जायते सा पुनरच्छतान्यतः ।
+mahayana_sutralankara,1214,malāpakarṣastu sa tatra kevalaḥ svacittaśuddhau vidhireṣa eva hi,मलापकर्षस्तु स तत्र केवलः स्वचित्तशुद्धौ विधिरेष एव हि
+mahayana_sutralankara,1215,mataṃ ca cittaṃ prakṛtiprabhāsvaraṃ sadā tadāgantukadoṣadūṣitaṃ |,मतं च चित्तं प्रकृतिप्रभास्वरं सदा तदागन्तुकदोषदूषितं ।
+mahayana_sutralankara,1216,na dharmatācittamṛte 'nyacetasaḥ prabhāsvaratvaṃ prakṛtau vidhīyate,न धर्मताचित्तमृते ऽन्यचेतसः प्रभास्वरत्वं प्रकृतौ विधीयते
+mahayana_sutralankara,1217,dharmābhāvaśca dharmopalabdhiśceti trāsasthānaṃ niḥsaṃkleśatā ca dharmadhātoḥ prakṛtyā viśuddhatā ca paścāditi trāsasthānaṃ bālānāṃ | tadyathākramaṃ māyādisādṛśyenākāśasādṛśyena ca prasādhayaṃstatastrāsaṃ pratiṣedhayati | tathā citre natonnatasādṛśyena lutitaprasāditatoyasādṛśyena ca yathākramaṃ | caturthena ślokena toyasādharmyaṃ citte pratipādayati | yathā toyaṃ prakṛtyā prasannamāgantukena tu kāluṣyeṇa lutitaṃ bhavatyevaṃ cittaṃ prakṛtyā prabhāsvaraṃ matamāgantukaistu dauṣairdūṣitamiti | na ca dharmatācittādṛte 'nyasya cetasaḥ paratantralakṣaṇasya prakṛtiprabhāsvaratvaṃ vidhīyate | tasmāccittatathataivātra cittaṃ veditavyaṃ |,धर्माभावश्च धर्मोपलब्धिश्चेति त्रासस्थानं निःसंक्लेशता च धर्मधातोः प्रकृत्या विशुद्धता च पश्चादिति त्रासस्थानं बालानां । तद्यथाक्रमं मायादिसादृश्येनाकाशसादृश्येन च प्रसाधयंस्ततस्त्रासं प्रतिषेधयति । तथा चित्रे नतोन्नतसादृश्येन लुतितप्रसादिततोयसादृश्येन च यथाक्रमं । चतुर्थेन श्लोकेन तोयसाधर्म्यं चित्ते प्रतिपादयति । यथा तोयं प्रकृत्या प्रसन्नमागन्तुकेन तु कालुष्येण लुतितं भवत्येवं चित्तं प्रकृत्या प्रभास्वरं मतमागन्तुकैस्तु दौषैर्दूषितमिति । न च धर्मताचित्तादृते ऽन्यस्य चेतसः परतन्त्रलक्षणस्य प्रकृतिप्रभास्वरत्वं विधीयते । तस्माच्चित्ततथतैवात्र चित्तं वेदितव्यं ।
+mahayana_sutralankara,1218,rāgajāpattipratiṣedhe catvāraḥ ślokāḥ |,रागजापत्तिप्रतिषेधे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1219,bodhisattvasya sattveṣu prema majjagataṃ mahat |,बोधिसत्त्वस्य सत्त्वेषु प्रेम मज्जगतं महत् ।
+mahayana_sutralankara,1220,yathaikaputrake tasmātsadā hitakaraṃ matam,यथैकपुत्रके तस्मात्सदा हितकरं मतम्
+mahayana_sutralankara,1221,sattveṣu hitakāritvannaityāpattiṃ sa rāgajāṃ |,सत्त्वेषु हितकारित्वन्नैत्यापत्तिं स रागजां ।
+mahayana_sutralankara,1222,dveṣo virudyate tvasya sarvasattveṣu satpathā,द्वेषो विरुद्यते त्वस्य सर्वसत्त्वेषु सत्पथा
+mahayana_sutralankara,1223,yathā kapotī svasutātivatsalā svabhāvakāṃstānupaguhya tiṣṭhati |,यथा कपोती स्वसुतातिवत्सला स्वभावकांस्तानुपगुह्य तिष्ठति ।
+mahayana_sutralankara,1224,tathāvidhāyāṃ pratigho virudhyate suteṣu tadvatsakṛpe 'pi dehiṣu,तथाविधायां प्रतिघो विरुध्यते सुत��षु तद्वत्सकृपे ऽपि देहिषु
+mahayana_sutralankara,1225,maitrī yataḥ pratighacittamato viruddhaṃ,मैत्री यतः प्रतिघचित्तमतो विरुद्धं
+mahayana_sutralankara,1226,śāntiryato vyasanacittamato viruddhaṃ |,शान्तिर्यतो व्यसनचित्तमतो विरुद्धं ।
+mahayana_sutralankara,1227,artho yato nikṛticittamato viruddhaṃ,अर्थो यतो निकृतिचित्तमतो विरुद्धं
+mahayana_sutralankara,1228,lhādo yataḥ pratibhayaṃ na tato viruddhaṃ,ल्हादो यतः प्रतिभयं न ततो विरुद्धं
+mahayana_sutralankara,1229,yatsattveṣu bodhisattvasya prema so 'tra rāgo 'bhipretastatkṛtāmāpattiṃ teṣāṃ pratiṣedhayati | sattvahitakriyāhetutvāt | kapotīmudāharati tabdahurāgatvāt apatyasnehādhimātratayā (msa_bagchi 87) sakṛpe bodhisattve dehiṣu sattveṣu pratigho virudhyate | bodhisattvānāṃ sattveṣu maitrī bhavati vyasanaśāntiḥ arthadānaṃ lhādaśca prītyutpādāt | yata ime maitryādayastata eva pratighacittaṃ viruddhaṃ | tatpūrvakāṇi ca vyasanacittādīni |,यत्सत्त्वेषु बोधिसत्त्वस्य प्रेम सो ऽत्र रागो ऽभिप्रेतस्तत्कृतामापत्तिं तेषां प्रतिषेधयति । सत्त्वहितक्रियाहेतुत्वात् । कपोतीमुदाहरति तब्दहुरागत्वात् अपत्यस्नेहाधिमात्रतया (म्स_बग्छि ८७) सकृपे बोधिसत्त्वे देहिषु सत्त्वेषु प्रतिघो विरुध्यते । बोधिसत्त्वानां सत्त्वेषु मैत्री भवति व्यसनशान्तिः अर्थदानं ल्हादश्च प्रीत्युत्पादात् । यत इमे मैत्र्यादयस्तत एव प्रतिघचित्तं विरुद्धं । तत्पूर्वकाणि च व्यसनचित्तादीनि ।
+mahayana_sutralankara,1230,pratipattibhede pañca ślokāḥ |,प्रतिपत्तिभेदे पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1231,yathāturaḥ subhaiṣajye saṃsāre pratipadyate |,यथातुरः सुभैषज्ये संसारे प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1232,āture ca yathā vaidyaḥ sattveṣu pratipadyate,आतुरे च यथा वैद्यः सत्त्वेषु प्रतिपद्यते
+mahayana_sutralankara,1233,aniṣpanne yathā ceṭe svātmani pratipadyate |,अनिष्पन्ने यथा चेटे स्वात्मनि प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1234,vaṇigyathā punaḥ paṇye kāmeṣu pratipadyate,वणिग्यथा पुनः पण्ये कामेषु प्रतिपद्यते
+mahayana_sutralankara,1235,yathaiva rajako vastre karmaṇe pratipadyate |,यथैव रजको वस्त्रे कर्मणे प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1236,pitā yathā sute bāle sattvāheṭhe prapadyate,पिता यथा सुते बाले सत्त्वाहेठे प्रपद्यते
+mahayana_sutralankara,1237,agnyarthī vādharāraṇyāṃ sātatye pratipadyate |,अग्न्यर्थी वाधरारण्यां सातत्ये प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1238,vaiśvāsiko vāniṣpanne adhicitte prapadyate,वैश्वासिको वानिष्पन्ने अधिचित्ते प्रपद्यते
+mahayana_sutralankara,1239,māyākāra iva jñeye prajñayā pratipadyate |,मायाकार इव ज्ञेये प्रज्ञया प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1240,pratipattiryathā yasmin bodhisattvasya sā matā,प्रतिपत्तिर्यथा यस्मिन् बोधिसत्त्वस्य सा मता
+mahayana_sutralankara,1241,yathā yasminpratipadyate tadabhidyotayati | yatheti subhaiṣajyādiṣvivāturādayaḥ | yatreti saṃsārādiṣu pratisaṃkhyāya saṃsāraniṣevaṇāt | kāruṇyena kleśāturasattvāparityāgāt | svapraṇihitatvacittakaraṇāt | dānādipāramitābhiśca yathākramaṃ bhogavṛddhinayanāt | kāyādikarmapariśodhanāt | sattvāpakārākopāt | kuśalabhāvanānirantarābhiyogāt | samādhyanāsvādanāt | jñeyāviparyāsācca |,यथा यस्मिन्प्रतिपद्यते तदभिद्योतयति । यथेति सुभैषज्याद��ष्विवातुरादयः । यत्रेति संसारादिषु प्रतिसंख्याय संसारनिषेवणात् । कारुण्येन क्लेशातुरसत्त्वापरित्यागात् । स्वप्रणिहितत्वचित्तकरणात् । दानादिपारमिताभिश्च यथाक्रमं भोगवृद्धिनयनात् । कायादिकर्मपरिशोधनात् । सत्त्वापकाराकोपात् । कुशलभावनानिरन्तराभियोगात् । समाध्यनास्वादनात् । ज्ञेयाविपर्यासाच्च ।
+mahayana_sutralankara,1242,pratipattitrimaṇḍalapariśuddhau ślokaḥ |,प्रतिपत्तित्रिमण्डलपरिशुद्धौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1243,iti satatamudārayuktavīryo dvayaparipācanaśodhane suyuktaḥ |,इति सततमुदारयुक्तवीर्यो द्वयपरिपाचनशोधने सुयुक्तः ।
+mahayana_sutralankara,1244,paramavimalanirvikalpaguddhyā vrajati sa siddhimanuttamāṃ krameṇa,परमविमलनिर्विकल्पगुद्ध्या व्रजति स सिद्धिमनुत्तमां क्रमेण
+mahayana_sutralankara,1245,iti nirvikalpena dharma nairātmyajñānena pratipattuḥ pratipattavyasya pratipatteścāvikalpanā trimaṇḍalapariśuddhirveditavyā | dvayaparipācanaśodhaneṣu yukta iti sattvānāmātmanaśca |,इति निर्विकल्पेन धर्म नैरात्म्यज्ञानेन प्रतिपत्तुः प्रतिपत्तव्यस्य प्रतिपत्तेश्चाविकल्पना त्रिमण्डलपरिशुद्धिर्वेदितव्या । द्वयपरिपाचनशोधनेषु युक्त इति सत्त्वानामात्मनश्च ।
+mahayana_sutralankara,1246,mahāyānasūtrālaṃkāre pratipattyadhikārastrayodaśaḥ,महायानसूत्रालंकारे प्रतिपत्त्यधिकारस्त्रयोदशः
+mahayana_sutralankara,1247,caturdaśo 'dhikāraḥ,चतुर्दशो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,1248,avavādānuśāsanīvibhāge ślokā ekapañcāśat |,अववादानुशासनीविभागे श्लोका एकपञ्चाशत् ।
+mahayana_sutralankara,1249,kalpāsaṃkhyeyaniryāto hyadhimuktiṃ vivardhayan |,कल्पासंख्येयनिर्यातो ह्यधिमुक्तिं विवर्धयन् ।
+mahayana_sutralankara,1250,saṃpūrṇaḥ kuśalairdharmaiḥ sāgaro vāribhiryathā,संपूर्णः कुशलैर्धर्मैः सागरो वारिभिर्यथा
+mahayana_sutralankara,1251,adhimuktiṃ vivardhayannityadhimātrāvasthānayanāt | śeṣaṃ gatārtham |,अधिमुक्तिं विवर्धयन्नित्यधिमात्रावस्थानयनात् । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1252,tathā saṃbhṛtasaṃbhāro hyādiśuddho jinātmajaḥ |,तथा संभृतसंभारो ह्यादिशुद्धो जिनात्मजः ।
+mahayana_sutralankara,1253,suvijñaḥ kalpacittaśca bhāvanāyāṃ prayujyate,सुविज्ञः कल्पचित्तश्च भावनायां प्रयुज्यते
+mahayana_sutralankara,1254,ādiśuddho bodhisattvasaṃvarapariśodhanānmahāyāne dṛṣṭiṛjjukaraṇāccāviparītārthagrahaṇataḥ | suvijño bahuśrutatvāt | kalpacitto vinivaraṇatvāt |,आदिशुद्धो बोधिसत्त्वसंवरपरिशोधनान्महायाने दृष्टिऋज्जुकरणाच्चाविपरीतार्थग्रहणतः । सुविज्ञो बहुश्रुतत्वात् । कल्पचित्तो विनिवरणत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1255,dharmastrotasi buddhebhyo 'vavādaṃ labhate tadā |,धर्मस्त्रोतसि बुद्धेभ्यो ऽववादं लभते तदा ।
+mahayana_sutralankara,1256,vipulaṃ śamathajñānavaipulyagamanāya hi,विपुलं शमथज्ञानवैपुल्यगमनाय हि
+mahayana_sutralankara,1257,śloko gatārthaḥ |,श्लोको गतार्थः ।
+mahayana_sutralankara,1258,tataḥ sūtrādike dharme so 'dvayārthavibhāvake |,ततः सूत्रादिके धर्मे सो ऽद्वयार्थविभावके ।
+mahayana_sutralankara,1259,sūtrādināmni bandhīyāccittaṃ prathamato yatiḥ,सूत्रादिनाम्नि बन्धीयाच्चित्तं प्रथमतो यतिः
+mahayana_sutralankara,1260,tataḥ padaprabhedeṣu vicaredanupūrvaśaḥ |,ततः पदप्रभेदेषु विचरेदनुपूर्वशः ।
+mahayana_sutralankara,1261,vicārayettadarthāṃśca pratyātmayoniśaśca saḥ,विचारयेत्तदर्थांश्च प्रत्यात्मयोनिशश्च सः
+mahayana_sutralankara,1262,avadhṛtya ca tānarthāndharme saṃkalayetpunaḥ tataḥ kuryātsamāśāstiṃ tadarthādhigamāya saḥ,अवधृत्य च तानर्थान्धर्मे संकलयेत्पुनः ततः कुर्यात्समाशास्तिं तदर्थाधिगमाय सः
+mahayana_sutralankara,1263,sūtrageyādike dharme yatsūtrādināma daśabhūmikamityevamādi tatra cittaṃ prathamato badhnīyāt | ebhistribhiḥ ślokaiḥ ṣaṭ cittānyupadiṣṭāni | mūlacittamanucaracittaṃ vicāraṇācittamavadhāraṇācittaṃ saṃkalanacittamāśāsticittaṃ ca | tatra mūlacittaṃ yatsūtrādīnāṃ dharmāṇāṃ nāmālambanaṃ | avavādaṃ śrutvā svayaṃ vā kalpayitvā | tadyathānityaṃ duḥkhaṃ śūnyamanātmyaṃ ya yoniśo na cetyādi | anucaracittaṃ yena sūtrādīnāṃ nāmata ālambitānāṃ padaprabhedamanugacchati | vicāraṇācittaṃ yenārthaṃ vyañjanaṃ ca vicārayati | tatrārthaṃ caturbhirākārairvicārayati gaṇanayā tulanayā mīmāṃsayā pratyavekṣaṇayā ca | tatra gaṇanā saṃgrahaṇaṃ tadyathā rūpaṃ daśāyatanānyekasya ca pradeśo vedanā ṣaḍ vedanākāyā ityevamādi | tulanā saṃkhyāvato (msa_bagchi 89) dharmasya śamalakṣagrahaṇamanādhyāropānapavādataḥ | mīmāṃsā pramāṇaparīkṣa | pratyavekṣaṇāgaṇitatulitamīmāṃsitasyārthasyāvalokanaṃ | vyañjanaṃ dvābhyāmākārābhyāṃ vicārayati | sārthatathā ca samastānāṃ vyañjanānāṃ nirarthatayā ca vyastānāṃ | avadhāraṇācittaṃ yena yathānucaritaṃ vicāritaṃ vā tannimittamavadhārayati | saṃkalanacittaṃ tadyathā vicāritamarthaṃ mūlacitte saṃkṣipyaparipiṇḍitākāraṃ vartate | āśāsticittaṃ yadarthaṃ prayukto bhavati samā tatparipūryarthaṃ vā śrāmaṇyaphalārthaṃ vā bhūmipraveśārthaṃ vā viśeṣagamanārthaṃ vā tacchandasahagataṃ vartate | cittameva hyālambanapratibhāsaṃ vartate na cittādanyadālambanamastīti jānato vā cittamātramajānato vā cittamevālambanaṃ nānyat | iti ṣaḍvidhaṃ cittamālambanaṃ vyavasthāpyate |,सूत्रगेयादिके धर्मे यत्सूत्रादिनाम दशभूमिकमित्येवमादि तत्र चित्तं प्रथमतो बध्नीयात् । एभिस्त्रिभिः श्लोकैः षट् चित्तान्युपदिष्टानि । मूलचित्तमनुचरचित्तं विचारणाचित्तमवधारणाचित्तं संकलनचित्तमाशास्तिचित्तं च । तत्र मूलचित्तं यत्सूत्रादीनां धर्माणां नामालम्बनं । अववादं श्रुत्वा स्वयं वा कल्पयित्वा । तद्यथानित्यं दुःखं शून्यमनात्म्यं य योनिशो न चेत्यादि । अनुचरचित्तं येन सूत्रादीनां नामत आलम्बितानां पदप्रभेदमनुगच्छति । विचारणाचित्तं येनार्थं व्यञ्जनं च विचारयति । तत्रार्थं चतुर्भिराकारैर्विचारयति गणनया तुलनया मीमांसया प्रत्यवेक्षणया च । तत्र गणना संग्रहणं तद्यथा रूपं दशायतनान्येकस्य च प्रदेशो वेदना षड् वेदनाकाया इत्येवमादि । तुलना संख्यावतो (म्स_बग्छि ८९) धर्मस्य शमलक्षग्रहणमनाध्यारोपानपवादतः । मीमांसा प्रमाणपरीक्ष । प्रत्यवेक्षणागणिततुलितमीमांसितस्यार्थस्यावलोकनं । व्यञ्जनं द्वाभ्यामाकाराभ्यां विचारयति । सार्थतथा च समस्तानां व्यञ्जनानां निरर्थतया �� व्यस्तानां । अवधारणाचित्तं येन यथानुचरितं विचारितं वा तन्निमित्तमवधारयति । संकलनचित्तं तद्यथा विचारितमर्थं मूलचित्ते संक्षिप्यपरिपिण्डिताकारं वर्तते । आशास्तिचित्तं यदर्थं प्रयुक्तो भवति समा तत्परिपूर्यर्थं वा श्रामण्यफलार्थं वा भूमिप्रवेशार्थं वा विशेषगमनार्थं वा तच्छन्दसहगतं वर्तते । चित्तमेव ह्यालम्बनप्रतिभासं वर्तते न चित्तादन्यदालम्बनमस्तीति जानतो वा चित्तमात्रमजानतो वा चित्तमेवालम्बनं नान्यत् । इति षड्विधं चित्तमालम्बनं व्यवस्थाप्यते ।
+mahayana_sutralankara,1264,eṣeta pratyavekṣeta manojalpaiḥ prabandhataḥ |,एषेत प्रत्यवेक्षेत मनोजल्पैः प्रबन्धतः ।
+mahayana_sutralankara,1265,nirjalpaikarasaiścāpi manaskārairvicārayet,निर्जल्पैकरसैश्चापि मनस्कारैर्विचारयेत्
+mahayana_sutralankara,1266,jñeyaḥ śamathamārgo 'sya dharmanāma ca piṇḍitaṃ |,ज्ञेयः शमथमार्गो ऽस्य धर्मनाम च पिण्डितं ।
+mahayana_sutralankara,1267,jñeyo vipaśyanāmārgastadarthānāṃ vicāraṇā,ज्ञेयो विपश्यनामार्गस्तदर्थानां विचारणा
+mahayana_sutralankara,1268,yuganaddhaśca vijñeyo mārgastatpiṇḍitaṃ punaḥ |,युगनद्धश्च विज्ञेयो मार्गस्तत्पिण्डितं पुनः ।
+mahayana_sutralankara,1269,līnaṃ cittasya gṛhṇīyāduddhataṃ śamayetpunaḥ,लीनं चित्तस्य गृह्णीयादुद्धतं शमयेत्पुनः
+mahayana_sutralankara,1270,śamaprāptamupekṣeta tasminnālambane punaḥ sātatyenātha satkṛtya sarvasminyojayetpunaḥ,शमप्राप्तमुपेक्षेत तस्मिन्नालम्बने पुनः सातत्येनाथ सत्कृत्य सर्वस्मिन्योजयेत्पुनः
+mahayana_sutralankara,1271,ebhiścaturbhiḥ ślokairekādaśa manaskārā upadiṣṭāḥ | savitarkaḥ savicāraḥ | avitarko vicāramātraḥ | avitarko 'vicāraḥ | śamathamanaskāraḥ | vipaśyanā manaskāraḥ | yuganaddhamanaskāraḥ | śamathanimittamanaskāraḥ | upekṣānimitta manaskāraḥ | sātatyamanaskāraḥ | satkṛtyamanaskāraśca |,एभिश्चतुर्भिः श्लोकैरेकादश मनस्कारा उपदिष्टाः । सवितर्कः सविचारः । अवितर्को विचारमात्रः । अवितर्को ऽविचारः । शमथमनस्कारः । विपश्यना मनस्कारः । युगनद्धमनस्कारः । शमथनिमित्तमनस्कारः । उपेक्षानिमित्त मनस्कारः । सातत्यमनस्कारः । सत्कृत्यमनस्कारश्च ।
+mahayana_sutralankara,1272,nibadhyālambane cittaṃ tatpravedhaṃ na vikṣipet |,निबध्यालम्बने चित्तं तत्प्रवेधं न विक्षिपेत् ।
+mahayana_sutralankara,1273,avagamyāśu vikṣepaṃ tasmin pratiharetpunaḥ,अवगम्याशु विक्षेपं तस्मिन् प्रतिहरेत्पुनः
+mahayana_sutralankara,1274,pratyātmaṃ saṃkṣipeccittamuparyupari buddhimān |,प्रत्यात्मं संक्षिपेच्चित्तमुपर्युपरि बुद्धिमान् ।
+mahayana_sutralankara,1275,tataścara mayeccittaṃ samādhau guṇadarśanāt,ततश्चर मयेच्चित्तं समाधौ गुणदर्शनात्
+mahayana_sutralankara,1276,aratiṃ śamayettasminvikṣepadoṣadarśanāt |,अरतिं शमयेत्तस्मिन्विक्षेपदोषदर्शनात् ।
+mahayana_sutralankara,1277,abhidhyādaurmanasyādīnvyutthitān śamayettathā,अभिध्यादौर्मनस्यादीन्व्युत्थितान् शमयेत्तथा
+mahayana_sutralankara,1278,tataśca sābhisaṃskārāṃ citte svarasavāhitāṃ |,ततश्च साभिसंस्कारां चित्ते स्वरसवाहितां ।
+mahayana_sutralankara,1279,labhetānabhisaṃskārān tadbhyāsātpunaryatiḥ,लभेतानभिसंस्कारान् तद्भ्यासात्पुनर्यतिः
+mahayana_sutralankara,1280,ebhiścaturbhiḥ ślokairnavākārayā cittasthityā sthityupāya upadiṣṭaḥ | cittaṃ sthāpayati saṃsthāpayati avasthāpayati upasthāpayati damayati śamayati vyupaśamayatyekotīkaroti cittaṃ samādaghātīti navākārāḥ |,एभिश्चतुर्भिः श्लोकैर्नवाकारया चित्तस्थित्या स्थित्युपाय उपदिष्टः । चित्तं स्थापयति संस्थापयति अवस्थापयति उपस्थापयति दमयति शमयति व्युपशमयत्येकोतीकरोति चित्तं समादघातीति नवाकाराः ।
+mahayana_sutralankara,1281,tataḥ sa tanukāṃ labdhvā praśrabdhiṃ kāyacetasoḥ |,ततः स तनुकां लब्ध्वा प्रश्रब्धिं कायचेतसोः ।
+mahayana_sutralankara,1282,vijñeyaḥ samanaskāraḥ punastānsa vivardhayan,विज्ञेयः समनस्कारः पुनस्तान्स विवर्धयन्
+mahayana_sutralankara,1283,vṛddhidūraṃgamatvena maulīṃ sa labhate sthitiṃ |,वृद्धिदूरंगमत्वेन मौलीं स लभते स्थितिं ।
+mahayana_sutralankara,1284,tāṃ śodhayannabhijñārthameti karmaṇyatāṃ parāṃ,तां शोधयन्नभिज्ञार्थमेति कर्मण्यतां परां
+mahayana_sutralankara,1285,dhyāne 'bhijñābhinirhārāllokadhātūnsa gacchati |,ध्याने ऽभिज्ञाभिनिर्हाराल्लोकधातून्स गच्छति ।
+mahayana_sutralankara,1286,pūjārthamaprameyāṇāṃ buddhānāṃ śravaṇāya ca,पूजार्थमप्रमेयाणां बुद्धानां श्रवणाय च
+mahayana_sutralankara,1287,aprameyānupāsyāsau buddhānkalpairameyagaiḥ |,अप्रमेयानुपास्यासौ बुद्धान्कल्पैरमेयगैः ।
+mahayana_sutralankara,1288,karmaṇyatāṃ parāmeti cetasastadupāsanāt,कर्मण्यतां परामेति चेतसस्तदुपासनात्
+mahayana_sutralankara,1289,iti karmaṇyatāṃ parāṃ dhyāne iti saṃbandhanīyaṃ | kalpairameyagairityaprameyasaṃkhyāgataiḥ | śeṣameṣāṃ ślokānāṃ gatārthaṃ |,इति कर्मण्यतां परां ध्याने इति संबन्धनीयं । कल्पैरमेयगैरित्यप्रमेयसंख्यागतैः । शेषमेषां श्लोकानां गतार्थं ।
+mahayana_sutralankara,1290,tato 'nuśaṃsāna labhate pañca śuddhaiḥ sa pūrvagān |,ततो ऽनुशंसान लभते पञ्च शुद्धैः स पूर्वगान् ।
+mahayana_sutralankara,1291,viśuddhibhājanatvaṃ ca tato yāti niruttaraṃ,विशुद्धिभाजनत्वं च ततो याति निरुत्तरं
+mahayana_sutralankara,1292,kṛtsnādausvalpakāyo hi dravate 'sya pratikṣaṇaṃ |,कृत्स्नादौस्वल्पकायो हि द्रवते ऽस्य प्रतिक्षणं ।
+mahayana_sutralankara,1293,āpūryate ca praśrabdhyā kāyacittaṃ samantataḥ,आपूर्यते च प्रश्रब्ध्या कायचित्तं समन्ततः
+mahayana_sutralankara,1294,aparicchinnamābhāsaṃ dharmāṇāṃ vetti sarvataḥ |,अपरिच्छिन्नमाभासं धर्माणां वेत्ति सर्वतः ।
+mahayana_sutralankara,1295,akalpitāni saṃśuddhau nimittāni prapaśyati,अकल्पितानि संशुद्धौ निमित्तानि प्रपश्यति
+mahayana_sutralankara,1296,prapūrau ca viśuddhau ca dharmakāyasya sarvathā |,प्रपूरौ च विशुद्धौ च धर्मकायस्य सर्वथा ।
+mahayana_sutralankara,1297,karoti satataṃ dhīmānevaṃ hetuparigrahaṃ,करोति सततं धीमानेवं हेतुपरिग्रहं
+mahayana_sutralankara,1298,tataḥ śuddheḥ pūrvaṃgamānpañcānuśaṃsān labhate | śuddheriti śuddhyāśayabhūmeḥ | teṣāṃ ca lābhādviśuddhibhājanatvaṃ prāpnoti | nirūttaraṃ yānānantaryāt | prapūrau ca viśuddhau ca dharmakāyasyeti daśamyāṃ bhūmau paripūrirbuddhabhūmau viśuddhiḥ | eteṣāṃ pañcānāmanuśaṃsānāṃ trayaḥ śamathapakṣā dvau vipaśyanāpakṣau veditavyau | ato yāvallaukikaḥ samudāgamaḥ |,ततः शुद्धेः पूर्वंगमान्पञ्चानुशंसान् लभते । शुद्धेरिति शुद्ध्याशयभूमेः । तेषां च लाभाद्विशुद्धिभाजनत्वं प्राप्नोति । निरूत्तरं यानानन्तर्यात् । प्रपूरौ च विशुद्धौ च धर्मकायस्येति दशम्यां भूमौ परिपूरिर्बुद्धभूमौ विशुद्धिः । एतेषां पञ्चानामनुशंसानां त्रयः शमथपक्षा द्वौ विपश्यनापक्षौ वेदितव्यौ । अतो यावल्लौकिकः समुदागमः ।
+mahayana_sutralankara,1299,tataścāsau tathābhūto bodhisattvaḥ samāhitaḥ |,ततश्चासौ तथाभूतो बोधिसत्त्वः समाहितः ।
+mahayana_sutralankara,1300,manojalpādvinirmuktān sarvārthānna prapaśyati,मनोजल्पाद्विनिर्मुक्तान् सर्वार्थान्न प्रपश्यति
+mahayana_sutralankara,1301,dharmalokasya vṛdhdyartha vīryamārabhate dṛḍhaṃ |,धर्मलोकस्य वृध्द्यर्थ वीर्यमारभते दृढं ।
+mahayana_sutralankara,1302,dharmālokavivṛdhdyā ca cittamātre 'vatiṣṭhate,धर्मालोकविवृध्द्या च चित्तमात्रे ऽवतिष्ठते
+mahayana_sutralankara,1303,sarvārthapratibhāsatvaṃ tataścitte prapaśyati |,सर्वार्थप्रतिभासत्वं ततश्चित्ते प्रपश्यति ।
+mahayana_sutralankara,1304,prahīno grāhyanikṣepastadā tasya bhavatyasau,प्रहीनो ग्राह्यनिक्षेपस्तदा तस्य भवत्यसौ
+mahayana_sutralankara,1305,tato grāhakavikṣepaḥ kevalo 'syāvaśiṣyate |,ततो ग्राहकविक्षेपः केवलो ऽस्यावशिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,1306,ānantaryasamādhiṃ ca spṛśatyāśu tadā punaḥ,आनन्तर्यसमाधिं च स्पृशत्याशु तदा पुनः
+mahayana_sutralankara,1307,ata ūrdhvaṃ nirvedhabhāgīyāni | tathābhūto bodhisattvaḥ samāhitacitto manojalpādvinirmuktān sarvadharmānna paśyati svalakṣaṇasāmānyalakṣaṇākhyānmanojalpamātrameva khyāti | sāsyoṣmagatāvasthā | ayaṃ sa āloko yamadhikṛtyoktaṃ kṣāranadyām | āloka iti dharmanidhyānakṣānteretadadhivacanamiti | sa tasyaiva dharmālokasya vivṛdhdyarthamāsthitakriyayā dṛḍhaṃ vīryamārabhate | sāsya mūrdhāvasthā | dharmālokavivṛdhdyā ca cittamātre 'vatiṣṭhate | cittametaditi prativedhāt | tataścitta eva sarvārthapratibhāsatvaṃ paśyati | na cittādanyamarthaṃ | tadā cāsya grāhyavikṣepaḥ prahīno bhavati | grāhakavikṣepaḥ kevalo 'vaśiṣyate | sāsya kṣāntyavasthā | tadā ca kṣipramānantaryasamādhiṃ spṛśati | sāsya laukikāgradharmāvasthā | kena kāraṇena sa ānantarya ucyate |,अत ऊर्ध्वं निर्वेधभागीयानि । तथाभूतो बोधिसत्त्वः समाहितचित्तो मनोजल्पाद्विनिर्मुक्तान् सर्वधर्मान्न पश्यति स्वलक्षणसामान्यलक्षणाख्यान्मनोजल्पमात्रमेव ख्याति । सास्योष्मगतावस्था । अयं स आलोको यमधिकृत्योक्तं क्षारनद्याम् । आलोक इति धर्मनिध्यानक्षान्तेरेतदधिवचनमिति । स तस्यैव धर्मालोकस्य विवृध्द्यर्थमास्थितक्रियया दृढं वीर्यमारभते । सास्य मूर्धावस्था । धर्मालोकविवृध्द्या च चित्तमात्रे ऽवतिष्ठते । चित्तमेतदिति प्रतिवेधात् । ततश्चित्त एव सर्वार्थप्रतिभासत्वं पश्यति । न चित्तादन्यमर्थं । तदा चास्य ग्राह्यविक्षेपः प्रहीनो भवति । ग्राहकविक्षेपः केवलो ऽवशिष्यते । सास्य क्षान्त्य��स्था । तदा च क्षिप्रमानन्तर्यसमाधिं स्पृशति । सास्य लौकिकाग्रधर्मावस्था । केन कारणेन स आनन्तर्य उच्यते ।
+mahayana_sutralankara,1308,yato grāhakavikṣepo hīyate tadanantaraṃ |,यतो ग्राहकविक्षेपो हीयते तदनन्तरं ।
+mahayana_sutralankara,1309,jñeyānyuṣmagatādīni etāni hi yathākramaṃ,ज्ञेयान्युष्मगतादीनि एतानि हि यथाक्रमं
+mahayana_sutralankara,1310,ityetānyuṣmagatādīni nirvedhabhāgīyāni |,इत्येतान्युष्मगतादीनि निर्वेधभागीयानि ।
+mahayana_sutralankara,1311,dvayagrāhavisaṃyuktaṃ lokottaramanuttaraṃ |,द्वयग्राहविसंयुक्तं लोकोत्तरमनुत्तरं ।
+mahayana_sutralankara,1312,nirvikalpaṃ malāpetaṃ jñānaṃ sa labhate punaḥ,निर्विकल्पं मलापेतं ज्ञानं स लभते पुनः
+mahayana_sutralankara,1313,ataḥ pareṇa darśanamārgāvasthā | dvayagrāhavisaṃyuktaṃ grāhyagrāhagrāhakagrāhavisaṃyogāt | anuttaraṃ yānānantaryeṇa | nirvikalpaṃ grāhyagrāhakavikalpavisaṃyogāt | malāpetaṃ darśanajñeyakleśaprahāṇāt | etena virajo vigatamalamityuktaṃ bhavati |,अतः परेण दर्शनमार्गावस्था । द्वयग्राहविसंयुक्तं ग्राह्यग्राहग्राहकग्राहविसंयोगात् । अनुत्तरं यानानन्तर्येण । निर्विकल्पं ग्राह्यग्राहकविकल्पविसंयोगात् । मलापेतं दर्शनज्ञेयक्लेशप्रहाणात् । एतेन विरजो विगतमलमित्युक्तं भवति ।
+mahayana_sutralankara,1314,sāsyāśrayaparāvṛttiḥ prathamā bhūmiriṣyate |,सास्याश्रयपरावृत्तिः प्रथमा भूमिरिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,1315,ameyaiścāsya sā kalpaiḥ suviśuddhiṃ nigacchati,अमेयैश्चास्य सा कल्पैः सुविशुद्धिं निगच्छति
+mahayana_sutralankara,1316,śloko gatārthaḥ |,श्लोको गतार्थः ।
+mahayana_sutralankara,1317,dharmadhātośca samatāṃ pratividhya punastadā |,धर्मधातोश्च समतां प्रतिविध्य पुनस्तदा ।
+mahayana_sutralankara,1318,sarvasattveṣu labhate sadātmasamacittatāṃ,सर्वसत्त्वेषु लभते सदात्मसमचित्ततां
+mahayana_sutralankara,1319,nirātmatāyāṃ duḥkhārthe kṛtye niḥpratikarmaṇi |,निरात्मतायां दुःखार्थे कृत्ये निःप्रतिकर्मणि ।
+mahayana_sutralankara,1320,sattveṣu samacitto 'sau yathānye 'pi jinātmajāḥ,सत्त्वेषु समचित्तो ऽसौ यथान्ये ऽपि जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,1321,dharmanairātmyena ca dharmasamatāṃ pratividhya sarvasattveṣu sadā ātmasamacittatāṃ prattilabhate | pañcavidhayā samatayā | nairātmyasamatayā duḥkhasamatayā svaparasaṃtāneṣu nairātmyaduḥkhatayoraviśeṣāt | kṛtyasamatayā svaparaduḥkhaprahāṇakāmatāsāmānyāt | niṣpratikārasamatayā | ātmana iva parataḥ pratikārānabhinandanāt | tadanyabodhisattvasamatayā ca yathā tairabhisamitaṃ tathābhisamayāt |,धर्मनैरात्म्येन च धर्मसमतां प्रतिविध्य सर्वसत्त्वेषु सदा आत्मसमचित्ततां प्रत्तिलभते । पञ्चविधया समतया । नैरात्म्यसमतया दुःखसमतया स्वपरसंतानेषु नैरात्म्यदुःखतयोरविशेषात् । कृत्यसमतया स्वपरदुःखप्रहाणकामतासामान्यात् । निष्प्रतिकारसमतया । आत्मन इव परतः प्रतिकारानभिनन्दनात् । तदन्यबोधिसत्त्वसमतया च यथा तैरभिसमितं तथाभिसमयात् ।
+mahayana_sutralankara,1322,traidhātukātmasaṃskārānabhūtaparikalpataḥ |,त्रैधातुकात्मसंस्कारानभूतपरिकल्पतः ।
+mahayana_sutralankara,1323,jñānena suviśuddhena addhayārthena paśyati,ज्���ानेन सुविशुद्धेन अद्धयार्थेन पश्यति
+mahayana_sutralankara,1324,sa traidhātukātmasaṃskārānabhūtaparikalpanāmātrānpaśyati | suviśuddhena jñānena lokottaratvāt | advayārthenetyagrāhyagrāhakārthena |,स त्रैधातुकात्मसंस्कारानभूतपरिकल्पनामात्रान्पश्यति । सुविशुद्धेन ज्ञानेन लोकोत्तरत्वात् । अद्वयार्थेनेत्यग्राह्यग्राहकार्थेन ।
+mahayana_sutralankara,1325,tadabhāvasya bhāvaṃ ca vimuktaṃ dṛṣṭihāyibhiḥ |,तदभावस्य भावं च विमुक्तं दृष्टिहायिभिः ।
+mahayana_sutralankara,1326,labdhvā darśanamārgo hi tadā tena nirūcyate,लब्ध्वा दर्शनमार्गो हि तदा तेन निरूच्यते
+mahayana_sutralankara,1327,tasya grāhyagrāhakābhāvasya bhāvaṃ dharmadhātūndarśanaprahātavyaiḥ kleśairvimuktaṃ paśyati |,तस्य ग्राह्यग्राहकाभावस्य भावं धर्मधातून्दर्शनप्रहातव्यैः क्लेशैर्विमुक्तं पश्यति ।
+mahayana_sutralankara,1328,abhāvaśūnyatāṃ jñātvā tathābhāvasya śūnyatāṃ |,अभावशून्यतां ज्ञात्वा तथाभावस्य शून्यतां ।
+mahayana_sutralankara,1329,prakṛtyā śūnyatāṃ jñātvā śūnyajña iti kathyate,प्रकृत्या शून्यतां ज्ञात्वा शून्यज्ञ इति कथ्यते
+mahayana_sutralankara,1330,sa ca bodhisattvaḥ śūnyajña ityucyate | trividhaśūnyatājñānāt | abhāvaśūnyatā parikalpitaḥ svabhāvaḥ svena lakṣaṇenābhāvāt | tathābhāvasya śūnyatā paratantrasya sa hi na tathābhāvo yathā kalpyate svena lakṣaṇena bhāvaḥ | prakṛtiśūnyatā pariniṣpannaḥ svabhāvaḥ śūnyatāsvabhāvatvāt |,स च बोधिसत्त्वः शून्यज्ञ इत्युच्यते । त्रिविधशून्यताज्ञानात् । अभावशून्यता परिकल्पितः स्वभावः स्वेन लक्षणेनाभावात् । तथाभावस्य शून्यता परतन्त्रस्य स हि न तथाभावो यथा कल्प्यते स्वेन लक्षणेन भावः । प्रकृतिशून्यता परिनिष्पन्नः स्वभावः शून्यतास्वभावत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1331,animittapadaṃ jñeyaṃ vikalpānāṃ ca saṃkṣayaḥ |,अनिमित्तपदं ज्ञेयं विकल्पानां च संक्षयः ।
+mahayana_sutralankara,1332,abhūtaparikalpaśca tadapraṇihitasya hi,अभूतपरिकल्पश्च तदप्रणिहितस्य हि
+mahayana_sutralankara,1333,animittapadaṃ jñeyaṃ vikalpānāṃ ca saṃkṣayaḥ | abhūtaparikalpastadapraṇidhānasya padamālambanamityarthaḥ |,अनिमित्तपदं ज्ञेयं विकल्पानां च संक्षयः । अभूतपरिकल्पस्तदप्रणिधानस्य पदमालम्बनमित्यर्थः ।
+mahayana_sutralankara,1334,tena darśanamārgeṇa saha lābhaḥ sadā mataḥ |,तेन दर्शनमार्गेण सह लाभः सदा मतः ।
+mahayana_sutralankara,1335,sarveṣāṃ bodhipakṣāṇāṃ vicitrāṇāṃ jinātmaje,सर्वेषां बोधिपक्षाणां विचित्राणां जिनात्मजे
+mahayana_sutralankara,1336,tena darśanamārgeṇa saha bodhisattvasya sarveṣāṃ bodhipakṣāṇāṃ dharmāṇāṃ lābho veditavyaḥ smṛtyupasthānādīnāṃ |,तेन दर्शनमार्गेण सह बोधिसत्त्वस्य सर्वेषां बोधिपक्षाणां धर्माणां लाभो वेदितव्यः स्मृत्युपस्थानादीनां ।
+mahayana_sutralankara,1337,saṃskāramātraṃ jagadetya buddhyā nirātmakaṃ duḥkhivirūḍhimātraṃ |,संस्कारमात्रं जगदेत्य बुद्ध्या निरात्मकं दुःखिविरूढिमात्रं ।
+mahayana_sutralankara,1338,vihāya yānarthamayātmadṛṣṭiḥ mahātmadṛṣṭiṃ śrayate mahārthā,विहाय यानर्थमयात्मदृष्टिः महात्मदृष्टिं श्रयते महार्था
+mahayana_sutralankara,1339,vinātmadṛṣṭyā ya ihātmadṛṣṭirvināpi duḥkhena suduḥkhitaśca |,विनात्मदृष्ट्या य इहात्मदृष्टिर्विनापि दुःखेन सुदुःखितश्च ।
+mahayana_sutralankara,1340,sarvārthakartā na ca kārakāṅkṣī yathātmanaḥ svātmahitāni kṛtvā,सर्वार्थकर्ता न च कारकाङ्क्षी यथात्मनः स्वात्महितानि कृत्वा
+mahayana_sutralankara,1341,yo muktacittaḥ parayā vimuktyā baddhaśca gāḍhāyatabandhanena |,यो मुक्तचित्तः परया विमुक्त्या बद्धश्च गाढायतबन्धनेन ।
+mahayana_sutralankara,1342,duḥkhasya paryantamapaśyamānaḥ prayujyate caiva karoti caiva,दुःखस्य पर्यन्तमपश्यमानः प्रयुज्यते चैव करोति चैव
+mahayana_sutralankara,1343,svaṃ duḥkhamudvoḍhumihāsamartho lokaḥ kutaḥ piṇḍitamanyaduḥkhaṃ |,स्वं दुःखमुद्वोढुमिहासमर्थो लोकः कुतः पिण्डितमन्यदुःखं ।
+mahayana_sutralankara,1344,janmaikamālokayate tvacinto viparyayāttasya tu bodhisattvaḥ,जन्मैकमालोकयते त्वचिन्तो विपर्ययात्तस्य तु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,1345,yatprema yā vatsalatā prayogaḥ sattveṣvakhedaśca jinātmajānāṃ |,यत्प्रेम या वत्सलता प्रयोगः सत्त्वेष्वखेदश्च जिनात्मजानां ।
+mahayana_sutralankara,1346,āścaryametatparamaṃ bhaveṣu na caiva sattvātmasamānabhāvāt,आश्चर्यमेतत्परमं भवेषु न चैव सत्त्वात्मसमानभावात्
+mahayana_sutralankara,1347,ebhiḥ pañcabhiḥ ślokairdarśanamārgalābhino bodhisattvasya māhātmyodbhāvanam | anarthamayātmadṛṣṭiryā kliṣṭā satkāyadṛṣṭiḥ | mahātmadṛṣṭiriti mahārthā yā sarvasattveṣvātmasamacittalābhātmadṛṣṭiḥ | sā hi sarvasattvārthakriṃyāhetutvāt mahārthā | vinātmadṛṣṭyā anarthamayyātmadṛṣṭirmahārthā yā vināpi duḥkhena svasaṃtānajena suduḥkhitā sarvasattvasaṃtānajena | yo vimuktacitto darśanaprahātavyebhyaḥ parayā vimuktyānuttareṇa yānena | baddhaśca gāḍhāyatabandhanena sarvasattvasāṃntānikena duḥkhasya paryantaṃ na paśyati svadhātoranantatvādākāśavat prayujyate ca duḥkhasyāntakriyāyai sattvānāṃ karoti caiva tāma prameyāṇāṃ sattvānāṃ | viparyayāttasya tu bodhisattvaḥ sa hi saṃpiṇḍitasarvasattvaduḥkhaṃ yāvallokagatamudvoḍhuṃ samarthaḥ | yā sattveṣu bodhisattvasya priyatā yā ca hitasukhaiṣitā yaśca tadarthaṃ prayogo yaścittaprayuktasyākheda etatsarvamāścaryaṃ paramaṃ lokeṣu | na caivāścaryaṃ sattvānāmātmasamānatvāt |,एभिः पञ्चभिः श्लोकैर्दर्शनमार्गलाभिनो बोधिसत्त्वस्य माहात्म्योद्भावनम् । अनर्थमयात्मदृष्टिर्या क्लिष्टा सत्कायदृष्टिः । महात्मदृष्टिरिति महार्था या सर्वसत्त्वेष्वात्मसमचित्तलाभात्मदृष्टिः । सा हि सर्वसत्त्वार्थक्रिंयाहेतुत्वात् महार्था । विनात्मदृष्ट्या अनर्थमय्यात्मदृष्टिर्महार्था या विनापि दुःखेन स्वसंतानजेन सुदुःखिता सर्वसत्त्वसंतानजेन । यो विमुक्तचित्तो दर्शनप्रहातव्येभ्यः परया विमुक्त्यानुत्तरेण यानेन । बद्धश्च गाढायतबन्धनेन सर्वसत्त्वसांन्तानिकेन दुःखस्य पर्यन्तं न पश्यति स्वधातोरनन्तत्वादाकाशवत् प्रयुज्यते च दुःखस्यान्तक्रियायै सत्त्वानां करोति चैव ताम प्रमेयाणां सत्त्वानां । विपर्ययात्तस्य तु बोधिसत्त्वः स हि संपिण्डितसर्वसत्त्वदुःखं यावल्लोकगतमुद्वोढुं समर्थः । या सत्त्वेषु बोधिसत्त्वस्य प्रियता या च हितसुखैषिता यश्च तदर्थं प्रयोगो यश्चित्तप्रयुक्तस्याखेद एतत्सर्वमाश्चर्यं परमं लोकेषु । न चैवाश्चर्यं सत्त्वानामात्मसमानत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1348,tato 'sau bhāvanāmārge pariśiṣṭāsu bhūmiṣu |,ततो ऽसौ भावनामार्गे परिशिष्टासु भूमिषु ।
+mahayana_sutralankara,1349,jñānasya dvividhasyeha bhāvanāyai prayujyate,ज्ञानस्य द्विविधस्येह भावनायै प्रयुज्यते
+mahayana_sutralankara,1350,nivirkalpaṃ ca tajjñānaṃ buddhadharmaviśodhakaṃ |,निविर्कल्पं च तज्ज्ञानं बुद्धधर्मविशोधकं ।
+mahayana_sutralankara,1351,anyadyathāvyavasthānaṃ sattvānāṃ paripācakaṃ,अन्यद्यथाव्यवस्थानं सत्त्वानां परिपाचकं
+mahayana_sutralankara,1352,bhāvanāyāśca niryāṇaṃ dvayasaṃkhyeyasamāptitaḥ |,भावनायाश्च निर्याणं द्वयसंख्येयसमाप्तितः ।
+mahayana_sutralankara,1353,paścimāṃ bhāvanāmetya bodhisattvau 'bhiṣiktakaḥ,पश्चिमां भावनामेत्य बोधिसत्त्वौ ऽभिषिक्तकः
+mahayana_sutralankara,1354,vajropamaṃ samādhānaṃ vikalpābhedyametya ca |,वज्रोपमं समाधानं विकल्पाभेद्यमेत्य च ।
+mahayana_sutralankara,1355,niṣṭhāśrayaparāvṛttiṃ sarvāvaraṇanirmalāṃ,निष्ठाश्रयपरावृत्तिं सर्वावरणनिर्मलां
+mahayana_sutralankara,1356,sarvakārajñatāṃ caiva labhate 'nuttaraṃ padaṃ |,सर्वकारज्ञतां चैव लभते ऽनुत्तरं पदं ।
+mahayana_sutralankara,1357,yatrasthaḥ sarvasattvānāṃ hitāya pratipadyate,यत्रस्थः सर्वसत्त्वानां हिताय प्रतिपद्यते
+mahayana_sutralankara,1358,ebhirbhāvanāmārgaḥ paridīpitaḥ dvividhaṃ jñānaṃ | nirvikalpaṃ ca yenātmano buddhadharmān viśodhayati | yathāvyavasthānaṃ ca lokottarapṛṣṭhalabdhaṃ laukikaṃ yena sattvānparipācayati | asaṃkhyeyadvayasya samāptau paścimāṃ bhāvanāmāgamyāvasānagatāmabhiṣikto vajropamaṃ samādhiṃ labhate | vikalpānuśayābhedyārthena vajropamaḥ | tato niṣṭhāgatāmāśrayaparāvṛttiṃ labhate sarvakleśajñeyāvaraṇanirmalāṃ | sarvākārajñatāṃ cānuttarapadaṃ yatrastho yāvatsaṃsāramabhisaṃbodhinirvāṇasaṃdarśanādibhiḥ sattvānāṃ hitāya pratipadyate |,एभिर्भावनामार्गः परिदीपितः द्विविधं ज्ञानं । निर्विकल्पं च येनात्मनो बुद्धधर्मान् विशोधयति । यथाव्यवस्थानं च लोकोत्तरपृष्ठलब्धं लौकिकं येन सत्त्वान्परिपाचयति । असंख्येयद्वयस्य समाप्तौ पश्चिमां भावनामागम्यावसानगतामभिषिक्तो वज्रोपमं समाधिं लभते । विकल्पानुशयाभेद्यार्थेन वज्रोपमः । ततो निष्ठागतामाश्रयपरावृत्तिं लभते सर्वक्लेशज्ञेयावरणनिर्मलां । सर्वाकारज्ञतां चानुत्तरपदं यत्रस्थो यावत्संसारमभिसंबोधिनिर्वाणसंदर्शनादिभिः सत्त्वानां हिताय प्रतिपद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1359,kathaṃ tathā durlabhadarśane munau bhavenmahārthaṃ na hi nityadarśanaṃ |,कथं तथा दुर्लभदर्शने मुनौ भवेन्महार्थं न हि नित्यदर्शनं ।
+mahayana_sutralankara,1360,bhṛśaṃ samāpyāyitacetasaḥ sadā prasādavegairasamaśravodbhavaiḥ,भृशं समाप्यायितचेतसः सदा प्रसादवेगैरसमश्रवोद्भवैः
+mahayana_sutralankara,1361,acodyamānaḥ satataṃ ca saṃmukhaṃ tathāgatairdharmasukhe vyavasthitaḥ |,अचोद्यमानः सततं च संमुखं तथागतैर्धर्मसुखे व्यवस्थितः ।
+mahayana_sutralankara,1362,nigṛhya keśeṣviva doṣagahvarāt nikṛṣya bodhau ca balānniveśyate,निगृह्य केशेष्विव दोषगह्वरात् निकृष्य बोधौ च बलान्निवेश्यते
+mahayana_sutralankara,1363,sa sarvalokaṃ suviśuddhadarśanairakalpabodhairabhibhūya sarvathā |,स सर्वलोकं सुविशुद्धदर्शनैरकल्पबोधैरभिभूय सर्वथा ।
+mahayana_sutralankara,1364,mahāndhakāraṃ vidhamayya bhāsate jaganmahāditya ivātyudārataḥ,महान्धकारं विधमय्य भासते जगन्महादित्य इवात्युदारतः
+mahayana_sutralankara,1365,ebhistribhiḥ ślokairavavādamāhātmyaṃ darśayati | yo hi dharmamukhaśrotasyavavādaṃ labhate tasya nityaṃ buddhadarśanaṃ bhavati | tataścāsamaṃ dharmaśravaṇaṃ | yato 'syātyarthaṃ prasādaḥ prasādavegairāpyāyitacetasastannityadarśanaṃ buddhānāṃ mahārthaṃ bhavati | śeṣaṃ gatārtham |,एभिस्त्रिभिः श्लोकैरववादमाहात्म्यं दर्शयति । यो हि धर्ममुखश्रोतस्यववादं लभते तस्य नित्यं बुद्धदर्शनं भवति । ततश्चासमं धर्मश्रवणं । यतो ऽस्यात्यर्थं प्रसादः प्रसादवेगैराप्यायितचेतसस्तन्नित्यदर्शनं बुद्धानां महार्थं भवति । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1366,"buddhāḥ samyakpraśaṃsāṃ vidadhati satataṃ svārthasamyakprayukte,","बुद्धाः सम्यक्प्रशंसां विदधति सततं स्वार्थसम्यक्प्रयुक्ते,"
+mahayana_sutralankara,1367,nindāmīrṣyāprayukte sthitivicapare cāntarāyānukūlān |,निन्दामीर्ष्याप्रयुक्ते स्थितिविचपरे चान्तरायानुकूलान् ।
+mahayana_sutralankara,1368,"dharmān sarvaprakārānvidhivadiha jinā darśayantyagrasattve,","धर्मान् सर्वप्रकारान्विधिवदिह जिना दर्शयन्त्यग्रसत्त्वे,"
+mahayana_sutralankara,1369,yān varjyāsevya yoge bhavati vipulatā saugate śāsane 'smim,यान् वर्ज्यासेव्य योगे भवति विपुलता सौगते शासने ऽस्मिम्
+mahayana_sutralankara,1370,caturvidhāmanuśāsanīmetena ślokena darśayati | adhiśīlamadhikṛtya samyaksvārthaprayukte bodhisattve praśaṃsāvidhānataḥ | adhicittamadhiprajñaṃ cādhikṛtya sthitivicayapare tadantarāyāṇāṃ (msa_bagchi 95) tadanukūlānāṃ ca sarvaprakārāṇāṃ dharmāṇāṃ deśanataḥ | yānvarjyāsevyetyantarāyānanukūlāṃśca yathākramaṃ | yoga iti śamathavipaśyanābhāvanāyāṃ |,चतुर्विधामनुशासनीमेतेन श्लोकेन दर्शयति । अधिशीलमधिकृत्य सम्यक्स्वार्थप्रयुक्ते बोधिसत्त्वे प्रशंसाविधानतः । अधिचित्तमधिप्रज्ञं चाधिकृत्य स्थितिविचयपरे तदन्तरायाणां (म्स_बग्छि ९५) तदनुकूलानां च सर्वप्रकाराणां धर्माणां देशनतः । यान्वर्ज्यासेव्येत्यन्तरायाननुकूलांश्च यथाक्रमं । योग इति शमथविपश्यनाभावनायां ।
+mahayana_sutralankara,1371,iti satataśubhācayaprapūrṇaḥ suvipulametya sa cetasaḥ samādhiṃ |,इति सततशुभाचयप्रपूर्णः सुविपुलमेत्य स चेतसः समाधिं ।
+mahayana_sutralankara,1372,munisatatamahāvavādalabdho bhavati guṇārṇavapārago 'grasattvaḥ,मुनिसततमहाववादलब्धो भवति गुणार्णवपारगो ऽग्रसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,1373,nigamanaśloko gatārthaḥ |,निगमनश्लोको गतार्थः ।
+mahayana_sutralankara,1374,mahāyānasūtrālaṃkāre avavādānuśāsanyadhikāraścaturdaśaḥ,महायानसूत्रालंकारे अववादानुशासन्यधिकारश्चतुर्दशः
+mahayana_sutralankara,1375,pañcadaśo 'dhikāraḥ,पञ्चदशो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,1376,uddānam,उद्दानम्
+mahayana_sutralankara,1377,adhimukterbahulatā dharmaparyeṣṭideśane pratipattistathā samyagavavādānuśāsanaṃ,अधिमुक्तेर्बहुलता धर्मपर्येष्टिदेशने प्रतिपत्तिस्तथा सम्यगववादानुशासनं
+mahayana_sutralankara,1378,upāyasahitakarmavibhāge catvāraḥ ślokāḥ |,उपायसहितकर्मविभागे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1379,yathā pratiṣṭhā vanadehiparvatapravāhinīnāṃ pṛthivī samantataḥ |,यथा प्रतिष्ठा वनदेहिपर्वतप्रवाहिनीनां पृथिवी समन्ततः ।
+mahayana_sutralankara,1380,tathaiva dānādiśubhasya sarvato budheṣu karma trividhaṃ nirucyate,तथैव दानादिशुभस्य सर्वतो बुधेषु कर्म त्रिविधं निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,1381,anena ślokena samutthānopāyaṃ darśayati | sarvaprakārasya dānādiśubhasya pāramitābodhipakṣādikasya karmatrayasamutthitatvāt | budheṣviti bodhisattveṣu | vanādigrahaṇamupabhojyā sthirasthiravastunidarśanārtham |,अनेन श्लोकेन समुत्थानोपायं दर्शयति । सर्वप्रकारस्य दानादिशुभस्य पारमिताबोधिपक्षादिकस्य कर्मत्रयसमुत्थितत्वात् । बुधेष्विति बोधिसत्त्वेषु । वनादिग्रहणमुपभोज्या स्थिरस्थिरवस्तुनिदर्शनार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1382,suduṣkaraiḥ karmabhirudyatātmanāṃ vicitrarūpairbahukalpanirgataiḥ |,सुदुष्करैः कर्मभिरुद्यतात्मनां विचित्ररूपैर्बहुकल्पनिर्गतैः ।
+mahayana_sutralankara,1383,na kāyavākcittamayasya karmaṇo jinātmajānāṃ bhavatīha saṃnatiḥ,न कायवाक्चित्तमयस्य कर्मणो जिनात्मजानां भवतीह संनतिः
+mahayana_sutralankara,1384,yathā viṣācchasramahāśanād ripornivārayedātmahitaḥ svamāśrayaṃ |,यथा विषाच्छस्रमहाशनाद् रिपोर्निवारयेदात्महितः स्वमाश्रयं ।
+mahayana_sutralankara,1385,nihīnayānādvividhājjinātmajo nivārayetkarma tathā trayātmakaṃ,निहीनयानाद्विविधाज्जिनात्मजो निवारयेत्कर्म तथा त्रयात्मकं
+mahayana_sutralankara,1386,ābhyāṃ ślokābhyāṃ vyutthānopāyaṃ darśayati | mahāyānakhedānyayānapātavyutthānādyathākramaṃ | saṃnatiḥ kheda ityarthaḥ | viṣādisādharmyaṃ hīnayānapratisaṃyuktasya karmaṇo hīnayānacittapariṇāmanāt mahāyāne kuśalamūlasamucchedanāt anutpannakuśalamūlānutpādāya | utpanna kuśalamūlasya dhvaṃsanāt | buddhatvasaṃpatprāptivibandhanācca |,आभ्यां श्लोकाभ्यां व्युत्थानोपायं दर्शयति । महायानखेदान्ययानपातव्युत्थानाद्यथाक्रमं । संनतिः खेद इत्यर्थः । विषादिसाधर्म्यं हीनयानप्रतिसंयुक्तस्य कर्मणो हीनयानचित्तपरिणामनात् महायाने कुशलमूलसमुच्छेदनात् अनुत्पन्नकुशलमूलानुत्पादाय । उत्पन्न कुशलमूलस्य ध्वंसनात् । बुद्धत्वसंपत्प्राप्तिविबन्धनाच्च ।
+mahayana_sutralankara,1387,na karmiṇaḥ karma na karmaṇaḥ kriyāṃ sadāvikalpaḥ samudīkṣate tridhā |,न कर्मिणः कर्म न कर्मणः क्रियां सदाविकल्पः समुदीक्षते त्रिधा ।
+mahayana_sutralankara,1388,tato 'sya tatkarma viśuddhipāragaṃ bhavatyanantaṃ tadupāyasaṃgrahāt,ततो ऽस्य तत्कर्म विशुद्धिपारगं भवत्यनन्तं तदुपायसंग्रहात्
+mahayana_sutralankara,1389,anena ślokena caturthena viśuddhyupāyaṃ karmaṇo darśayati | maṇḍalapariśuddhitaḥ kartṛkarmakriyāṇāmanupalambhāt | anantamityakṣayam |,अनेन श्लोकेन चतुर्थेन विशुद्ध्युपायं कर्मणो दर्शयति । मण्डलपरिशुद्धितः कर्तृक��्मक्रियाणामनुपलम्भात् । अनन्तमित्यक्षयम् ।
+mahayana_sutralankara,1390,mahāyānasūtrālaṃkāra upāyasahitakarmādhikāraḥ pañcadaśaḥ,महायानसूत्रालंकार उपायसहितकर्माधिकारः पञ्चदशः
+mahayana_sutralankara,1391,ṣoḍaśo 'dhikāraḥ,षोडशो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,1392,pāramitāprabhedasaṃgrahe uddānaślokaḥ |,पारमिताप्रभेदसंग्रहे उद्दानश्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1393,sāṃkhyātha tallalakṣaṇamānupūrvī niruktirabhyāsaguṇaśca tāsāṃ |,सांख्याथ तल्ललक्षणमानुपूर्वी निरुक्तिरभ्यासगुणश्च तासां ।
+mahayana_sutralankara,1394,prabhedanaṃ saṃgrahaṇaṃ vipakṣo jñeyo guṇo 'nyonyaviniścayaśca,प्रभेदनं संग्रहणं विपक्षो ज्ञेयो गुणो ऽन्योन्यविनिश्चयश्च
+mahayana_sutralankara,1395,saṃkhyāvibhāge ṣaṭ ślokāḥ |,संख्याविभागे षट् श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1396,bhogātmabhāvasaṃpatparicārārambhasaṃpadabhyudayaḥ |,भोगात्मभावसंपत्परिचारारम्भसंपदभ्युदयः ।
+mahayana_sutralankara,1397,kleśāvaśagatvamapi ca kṛtyeṣu sadāviparyāsaḥ,क्लेशावशगत्वमपि च कृत्येषु सदाविपर्यासः
+mahayana_sutralankara,1398,iti prathamaḥ | tatra catasṛbhiḥ pāramitābhiścaturvidho 'bhyudayaḥ | dānena bhogasaṃpat | śīlenātmabhāvasaṃpat | kṣāntyā paricārasaṃpat | tathā hi tadāsevanādāyatyād bahujanasupriyo bhavati | vīryeṇārambhasaṃpat sarvakarmāntasaṃpattitaḥ | pañcamyā kleśāvaśagatvaṃ dhyānena kleśaviṣkambhanāt | ṣaṣṭhyā kṛtyeṣvaviparyāsaḥ sarvakāryayathābhūtaparijñānāt | ityabhyudayaḥ tatra cāsaṃkleśamaviparītakṛtyārambhaṃ cādhikṛtya ṣaṭ pāramitā vyavasthitāḥ |,इति प्रथमः । तत्र चतसृभिः पारमिताभिश्चतुर्विधो ऽभ्युदयः । दानेन भोगसंपत् । शीलेनात्मभावसंपत् । क्षान्त्या परिचारसंपत् । तथा हि तदासेवनादायत्याद् बहुजनसुप्रियो भवति । वीर्येणारम्भसंपत् सर्वकर्मान्तसंपत्तितः । पञ्चम्या क्लेशावशगत्वं ध्यानेन क्लेशविष्कम्भनात् । षष्ठ्या कृत्येष्वविपर्यासः सर्वकार्ययथाभूतपरिज्ञानात् । इत्यभ्युदयः तत्र चासंक्लेशमविपरीतकृत्यारम्भं चाधिकृत्य षट् पारमिता व्यवस्थिताः ।
+mahayana_sutralankara,1399,sattvārtheṣu suyuktastyāgānupaghātamarṣaṇaiḥ kurute |,सत्त्वार्थेषु सुयुक्तस्त्यागानुपघातमर्षणैः कुरुते ।
+mahayana_sutralankara,1400,sanidānasthitimuktyā ātmārthaṃ sarvathā carati,सनिदानस्थितिमुक्त्या आत्मार्थं सर्वथा चरति
+mahayana_sutralankara,1401,iti dvitīyaḥ | sattvārtheṣu samyakprayukto bodhisattvastisṛbhirdānaśīlakṣāntipāramitābhiryathākramaṃ tyāgenānupaghātenopaghātamarṣaṇena ca sattvārthaṃ kurute | tisṛbhiḥ sanidānatayā cittasthityā vimuktyā ca sarvaprakāramātmārthaṃ carati | vīryaṃ niśritya yathākramaṃ dhyānaprajñābhyāsasamāhitasya cittasya samavadhānāt samāhitasya mocanāt | iti parārthamātmārthaṃ cārabhya ṣaṭ pāramitāḥ |,इति द्वितीयः । सत्त्वार्थेषु सम्यक्प्रयुक्तो बोधिसत्त्वस्तिसृभिर्दानशीलक्षान्तिपारमिताभिर्यथाक्रमं त्यागेनानुपघातेनोपघातमर्षणेन च सत्त्वार्थं कुरुते । तिसृभिः सनिदानतया चित्तस्थित्या विमुक्त्या च सर्वप्रकारमात्मार्थं चरति । वीर्यं निश्रित्य यथाक्रमं ध्यानप्रज्ञाभ्याससमाहितस्य चित्��स्य समवधानात् समाहितस्य मोचनात् । इति परार्थमात्मार्थं चारभ्य षट् पारमिताः ।
+mahayana_sutralankara,1402,avighātairaviheṭhairviheṭhasaṃmarṣaṇaiḥ kriyākhedaiḥ |,अविघातैरविहेठैर्विहेठसंमर्षणैः क्रियाखेदैः ।
+mahayana_sutralankara,1403,āvarjanaiḥ sulapitaiḥ parārtha ātmārthaṃ etasmāt,आवर्जनैः सुलपितैः परार्थ आत्मार्थं एतस्मात्
+mahayana_sutralankara,1404,iti tṛtīyaḥ | dānādibhirbodhisattvasya sakalaḥ parārtho bhavati | yathākramaṃ pareṣāmupakaraṇāvidhātaiḥ | aviheṭhaiḥ viheṭhanāmarṣaṇaiḥ | sāhāyya kriyāsvakhedaiḥ ṛddhyādiprabhāvāvarjanaiḥ subhāṣitasulapitaiśca saṃśayacchedanāt | etasmātparārthāt bodhisattvasyātmārtho bhavati | parākāryasvakāryatvānmahābodhiprāptitaśca | iti sakalaparārthādhikārāt ṣaṭ pāramitāḥ |,इति तृतीयः । दानादिभिर्बोधिसत्त्वस्य सकलः परार्थो भवति । यथाक्रमं परेषामुपकरणाविधातैः । अविहेठैः विहेठनामर्षणैः । साहाय्य क्रियास्वखेदैः ऋद्ध्यादिप्रभावावर्जनैः सुभाषितसुलपितैश्च संशयच्छेदनात् । एतस्मात्परार्थात् बोधिसत्त्वस्यात्मार्थो भवति । पराकार्यस्वकार्यत्वान्महाबोधिप्राप्तितश्च । इति सकलपरार्थाधिकारात् षट् पारमिताः ।
+mahayana_sutralankara,1405,bhogeṣu cānabhiratistīvrā gurutādvaye akhedaśca |,भोगेषु चानभिरतिस्तीव्रा गुरुताद्वये अखेदश्च ।
+mahayana_sutralankara,1406,yogaśca nirvikalpaḥ samastamidamuttamaṃ yānaṃ,योगश्च निर्विकल्पः समस्तमिदमुत्तमं यानं
+mahayana_sutralankara,1407,iti caturthaḥ | dānena bodhisattvasya bhogeṣvabhiratirnirapekṣatvāt | śīlasamādānena bodhisattvaśikṣāsu tīvrā gurutā | kṣāntyā vīryeṇa cākhedo dvaye yathākramaṃ duḥkhe ca sattvāsattvakṛte kuśalaprayoge ca | dhyānaprajñāyāṃ nirvikalpo yogaḥ śamathavipaśyanāsaṃgṛhītaḥ | etāvacca samasta mahāyānasaṃgrahādhikārāt ṣaṭ pāramitāḥ |,इति चतुर्थः । दानेन बोधिसत्त्वस्य भोगेष्वभिरतिर्निरपेक्षत्वात् । शीलसमादानेन बोधिसत्त्वशिक्षासु तीव्रा गुरुता । क्षान्त्या वीर्येण चाखेदो द्वये यथाक्रमं दुःखे च सत्त्वासत्त्वकृते कुशलप्रयोगे च । ध्यानप्रज्ञायां निर्विकल्पो योगः शमथविपश्यनासंगृहीतः । एतावच्च समस्त महायानसंग्रहाधिकारात् षट् पारमिताः ।
+mahayana_sutralankara,1408,viṣayeṣvasaktimārgastadāptivikṣepasaṃyameṣvaparaḥ |,विषयेष्वसक्तिमार्गस्तदाप्तिविक्षेपसंयमेष्वपरः ।
+mahayana_sutralankara,1409,sattvāvisṛjanavardhana āvaraṇaviśodhaneṣvaparaḥ,सत्त्वाविसृजनवर्धन आवरणविशोधनेष्वपरः
+mahayana_sutralankara,1410,iti pañcamaḥ | tatra dānaṃ viṣayeṣvasaktimārgastyāgābhyāsena tatsaktivigamāt | śīlaṃ tadāptivikṣepasaṃyameṣu bhikṣusaṃvarasthasya viṣayaprāptaye sarvakarmāntavikṣepāṇāmapravṛtteḥ | kṣāntiḥ sattvānutsarge sarvopakāraduḥkhānudvegāt | vīryaṃ kuśalavivardhana ārabdhavīryasya tadbuddhigamanāt | dhyānaṃ prajñā cāvaraṇaviśodhaneṣu mārgastābhyāṃ kleśajñeyāvaraṇaviśodhanāt | mārga ityupāyaḥ | evaṃ sarvākāramārgādhikārāt ṣaṭ pāramitāḥ |,इति पञ्चमः । तत्र दानं विषयेष्वसक्तिमार्गस्त्यागाभ्यासेन तत्सक्तिविगमात् । शीलं तदाप्तिविक्षेपसंयमेषु भिक्षुसंवरस्थस्य विषयप्राप्तये सर्वकर्मान्तविक्ष��पाणामप्रवृत्तेः । क्षान्तिः सत्त्वानुत्सर्गे सर्वोपकारदुःखानुद्वेगात् । वीर्यं कुशलविवर्धन आरब्धवीर्यस्य तद्बुद्धिगमनात् । ध्यानं प्रज्ञा चावरणविशोधनेषु मार्गस्ताभ्यां क्लेशज्ञेयावरणविशोधनात् । मार्ग इत्युपायः । एवं सर्वाकारमार्गाधिकारात् षट् पारमिताः ।
+mahayana_sutralankara,1411,śikṣātrayamadhikṛtya ca ṣaṣṭ pāramitā jinaiḥ samākhyātāḥ |,शिक्षात्रयमधिकृत्य च षष्ट् पारमिता जिनैः समाख्याताः ।
+mahayana_sutralankara,1412,ādyā tisro dvedhā antyadvayatastisṛṣvekā,आद्या तिस्रो द्वेधा अन्त्यद्वयतस्तिसृष्वेका
+mahayana_sutralankara,1413,iti ṣaṣṭhaḥ | tatrādyā adhiśīlaṃ śikṣā tisraḥ pāramitāḥ sasaṃbhārasaparivāragrahaṇāt | dānena hi bhoganirapekṣaḥ śīlaṃ samādatte samāttaṃ ca kṣāntyā rakṣatyākruṣṭāpratyākrośanādibhiḥ | dvidhetyadhicittamadhiprajñaṃ ca śikṣā sā antena dvayena saṃgṛhītā yathākramaṃ dhyānena prajñayā ca | tisṛṣvapi śikṣāsvekā vīryapāramitā veditavyā | sarvāsāṃ vīryasahāyatvāt | lakṣaṇavibhāge ślokāḥ ṣaṭ |,इति षष्ठः । तत्राद्या अधिशीलं शिक्षा तिस्रः पारमिताः ससंभारसपरिवारग्रहणात् । दानेन हि भोगनिरपेक्षः शीलं समादत्ते समात्तं च क्षान्त्या रक्षत्याक्रुष्टाप्रत्याक्रोशनादिभिः । द्विधेत्यधिचित्तमधिप्रज्ञं च शिक्षा सा अन्तेन द्वयेन संगृहीता यथाक्रमं ध्यानेन प्रज्ञया च । तिसृष्वपि शिक्षास्वेका वीर्यपारमिता वेदितव्या । सर्वासां वीर्यसहायत्वात् । लक्षणविभागे श्लोकाः षट् ।
+mahayana_sutralankara,1414,dānaṃ vipakṣahīnaṃ jñānena gataṃ ca nirvikalpena |,दानं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1415,sarvecchāparipūrakamapi sattvavipācakaṃ tredhā,सर्वेच्छापरिपूरकमपि सत्त्वविपाचकं त्रेधा
+mahayana_sutralankara,1416,bodhisattvānāṃ dānaṃ caturvidhalakṣaṇaṃ | vipakṣahīnaṃ tātsaryasya prahīṇatvāt | nirvikalpajñānasahagataṃ dharma nairātmyaprativedhayogāt sarvecchāparipūrakaṃ yo yadicchati tasmai tasya dānāt | sattvaparipācakaṃ tredhā dānena sattvān saṃgṛhya triṣu yāneṣu yathābhavyaniyojanāt |,बोधिसत्त्वानां दानं चतुर्विधलक्षणं । विपक्षहीनं तात्सर्यस्य प्रहीणत्वात् । निर्विकल्पज्ञानसहगतं धर्म नैरात्म्यप्रतिवेधयोगात् सर्वेच्छापरिपूरकं यो यदिच्छति तस्मै तस्य दानात् । सत्त्वपरिपाचकं त्रेधा दानेन सत्त्वान् संगृह्य त्रिषु यानेषु यथाभव्यनियोजनात् ।
+mahayana_sutralankara,1417,śīlaṃ vipakṣahīnaṃ jñānena gataṃ ca nirvikalpena |,शीलं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1418,sarvecchāparipūrakamapi sattvavipācakaṃ tredhā,सर्वेच्छापरिपूरकमपि सत्त्वविपाचकं त्रेधा
+mahayana_sutralankara,1419,kṣāntirvipakṣahīnā jñānena gatā ca nirvikalpena |,क्षान्तिर्विपक्षहीना ज्ञानेन गता च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1420,sarvecchāparipūrā api sattvavipācikā tredhā,सर्वेच्छापरिपूरा अपि सत्त्वविपाचिका त्रेधा
+mahayana_sutralankara,1421,vīryaṃ vipakṣahīnaṃ jñānena gataṃ ca nirvikalpena |,वी���्यं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1422,sarvecchaparipūrakamapi sattvavipācakaṃ tredhā,सर्वेच्छपरिपूरकमपि सत्त्वविपाचकं त्रेधा
+mahayana_sutralankara,1423,dhyānaṃ vipakṣahīnaṃ jñānena gataṃ ca nirvikalpena |,ध्यानं विपक्षहीनं ज्ञानेन गतं च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1424,sarvecchāparipūrakamapi sattvavipācakaṃ tredhā,सर्वेच्छापरिपूरकमपि सत्त्वविपाचकं त्रेधा
+mahayana_sutralankara,1425,prajñā vipakṣahīnā jñānena gatā ca nirvikalpena |,प्रज्ञा विपक्षहीना ज्ञानेन गता च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1426,sarvecchāparipūrā api sattvavipācikā tredhā,सर्वेच्छापरिपूरा अपि सत्त्वविपाचिका त्रेधा
+mahayana_sutralankara,1427,yathā dānalakṣaṇaṃ caturvidhamevaṃ śīlādīnāṃ veditavyam | eṣāṃ tu vipakṣā dauḥśīlyaṃ krodhaḥ kauśīdyaṃ vikṣepo dauṣprajñyaṃ yathākramaṃ | sarvecchāparipūrakatvaṃ śīlādibhiḥ pareṣāṃ sarvakāyavāksaṃyamāparādhamarṣaṇasāhāyyamanorathasaṃśayacchedanecchāparipūraṇāt | sattvaparipācakatvaṃ śīlādibhirāvarjya triṣu yāneṣu paripācanāt |,यथा दानलक्षणं चतुर्विधमेवं शीलादीनां वेदितव्यम् । एषां तु विपक्षा दौःशील्यं क्रोधः कौशीद्यं विक्षेपो दौष्प्रज्ञ्यं यथाक्रमं । सर्वेच्छापरिपूरकत्वं शीलादिभिः परेषां सर्वकायवाक्संयमापराधमर्षणसाहाय्यमनोरथसंशयच्छेदनेच्छापरिपूरणात् । सत्त्वपरिपाचकत्वं शीलादिभिरावर्ज्य त्रिषु यानेषु परिपाचनात् ।
+mahayana_sutralankara,1428,anukramavibhāge ślokaḥ |,अनुक्रमविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1429,pūrvottaraviśrayataścotpattestatkrameṇa nirdeśaḥ |,पूर्वोत्तरविश्रयतश्चोत्पत्तेस्तत्क्रमेण निर्देशः ।
+mahayana_sutralankara,1430,hīnotkarṣasthānādaudārikasūkṣmataścāpi,हीनोत्कर्षस्थानादौदारिकसूक्ष्मतश्चापि
+mahayana_sutralankara,1431,tribhiḥ kāraṇaisteṣāṃ dānādīnāṃ krameṇa nirdeśaḥ | pūrvasaṃniśrayeṇottarasyotpatteḥ | bhoganirapekṣo hi śīlaṃ samātte śīlavān kṣamo bhavati kṣamāvān vīryamārabhate ārabdhavīryaḥ samādhimutpādayati samāhitacitto yathābhūtaṃ prajānāti | pūrvasya ca hīnatvāt uttarasyotkarṣasthānatvāt | hīnaṃ hi dānamutkṛṣṭaṃ śīlamevaṃ yāvaddhīnaṃ dhyānamutkṛṣṭā prajñeti | pūrvasya caudārikatvāduttarasyasūkṣmatvāt | audārikaṃ hi dānaṃ supraveśatvāt sukaratvācca | sūkṣmaṃ jñīlaṃ tato duṣpraveśatvād duṣkaratvācca | evaṃ yāvadaudārikaṃ dhyānaṃ sūkṣmā prajñeti |,त्रिभिः कारणैस्तेषां दानादीनां क्रमेण निर्देशः । पूर्वसंनिश्रयेणोत्तरस्योत्पत्तेः । भोगनिरपेक्षो हि शीलं समात्ते शीलवान् क्षमो भवति क्षमावान् वीर्यमारभते आरब्धवीर्यः समाधिमुत्पादयति समाहितचित्तो यथाभूतं प्रजानाति । पूर्वस्य च हीनत्वात् उत्तरस्योत्कर्षस्थानत्वात् । हीनं हि दानमुत्कृष्टं शीलमेवं यावद्धीनं ध्यानमुत्कृष्टा प्रज्ञेति । पूर्वस्य चौदारिकत्वादुत्तरस्यसूक्ष्मत्वात् । औदारिकं हि दानं सुप्रवेशत्वात् सुकरत्वाच्च । सूक्ष्मं ज्ञीलं ततो दुष्प्रवेशत्वाद् दुष्करत्वाच्च । एवं यावदौदारिकं ध्यानं सूक्ष्मा प्रज्ञेति ���
+mahayana_sutralankara,1432,nirvacanavibhāge ślokaḥ |,निर्वचनविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1433,dāridyasyāpanayācchaityasya ca lambhanāt kṣayāt kruddheḥ |,दारिद्यस्यापनयाच्छैत्यस्य च लम्भनात् क्षयात् क्रुद्धेः ।
+mahayana_sutralankara,1434,varayogamanodhāraṇaparamāthajñānataścoktiḥ,वरयोगमनोधारणपरमाथज्ञानतश्चोक्तिः
+mahayana_sutralankara,1435,dāridyamapanayatīti dānaṃ | śaityaṃ lambhayatīti śīlaṃ tadvato viṣayanimittakleśaparidāhābhāvāt | kṣayaḥ kruddheriti kṣāntistayā krodhakṣayāt | vareṇa yojayatīti vīryaṃ kuśaladharmayojanāt | dhārayatyadhyātmaṃ mana iti dhyānaṃ | paramārtha jānātyanayeti prajñā |,दारिद्यमपनयतीति दानं । शैत्यं लम्भयतीति शीलं तद्वतो विषयनिमित्तक्लेशपरिदाहाभावात् । क्षयः क्रुद्धेरिति क्षान्तिस्तया क्रोधक्षयात् । वरेण योजयतीति वीर्यं कुशलधर्मयोजनात् । धारयत्यध्यात्मं मन इति ध्यानं । परमार्थ जानात्यनयेति प्रज्ञा ।
+mahayana_sutralankara,1436,bhāvanāvibhāge ślokaḥ |,भावनाविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1437,bhāvanopadhimāśritya manaskāraṃ tathāśayaṃ |,भावनोपधिमाश्रित्य मनस्कारं तथाशयं ।
+mahayana_sutralankara,1438,upāyaṃ ca vibhutvaṃ ca sarvāsāmeva kathyate,उपायं च विभुत्वं च सर्वासामेव कथ्यते
+mahayana_sutralankara,1439,pañcavidhā pāramitābhāvanā | upadhisaṃniśritā | tatropadhisaṃniśritā caturākārā hetusaṃniśritā yo gotrabalena pāramitāsu pratipattyabhyāsaḥ | vipākasaṃniśritā ca ātmabhāvasaṃpattibalena | praṇidhānasaṃniśritā yaḥ pūrvapraṇidhānabalena | pratisaṃkhyānasaṃniśratā yaḥ prajñābalena pāramitāsu pratipattyabhyāsaḥ | manasikārasaṃniśritā pāramitābhāvanā caturākārā | adhimuktimanaskāreṇa sarvapāramitāpratisaṃyuktaṃ sūtrāntamadhimucyamānasya | āsvādanāmanaskāreṇa labdhāḥ pāramitā āsvādayato guṇasaṃdarśayogena | anumodanāmanaskāreṇa sarvalokadhātuṣu sarvasattvānāṃ dānādikamanumodamānasya | abhinandanāmanaskāreṇātmanaḥ sattvānāṃ cānāgataṃ pāramitāviśeṣamabhinandamānasya | āśayasaṃniśritā pāramitābhāvanā ṣaḍākārā | atṛptāśayena vipulāśayena muditāśayena upakārāśayena nirlepāśayena kalyāṇāśayena ca | tatra bodhisattvasya dāne 'tṛptāśayo yadbodhisattva ekasattvasyaikakṣaṇe gaṃgānadībālukāsamān lokadhātūn saptaratnaparipūrṇān kṛtvā pratipādayet | gaṃgānadībālikāsamāṃścātmabhāvān | evaṃ ca pratikṣaṇaṃ gaṃgānadīvālikāsamānkalpānpratipādayet | yathā caikasya sattvasyaivaṃ yāvān sattvadhāturanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau paripācayitavyastamanena paryāyeṇa pratipādayet | atṛpta eva bodhisattvasya dānāśaya iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya dāne 'tṛptāśayaḥ | na ca bodhisattva evaṃrūpāṃ dānaparaṃparāṃ kṣaṇamātramapi hāpayati | na vicchinattyā bodhimaṇḍaniṣadanāditi | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya dāne vipulāśaya iti | muditataraśca bodhisattvo bhavati tānsattvāndānena tathānugṛhṇan | na tveva te satvāstena dānenānugṛhyamāṇā iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya dāne muditāśayaḥ | upakārakatarāṃśca sa bodhisattvastānsattvānātmanaḥ samanupaśyati | yeṣāṃ tathā dānenopakaroti nātmānaṃ | teṣāmanuttarasamyaksaṃbodhyupastambhatāmupādāya iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya dāne upakārāśayaḥ | na ca bodhisattvaḥ sattveṣu tathā vipulamapi dānamayaṃ puṇyamabhisaṃskṛtya pratikāreṇa vā artho bhavati vipākena vā iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya dānapāramitābhāvanāyāṃ nirlepāśayaḥ | yadbodhisattvastathā vipulasyāpi dānaskandhasya vipākaṃ satveṣvabhinandati nātmanaḥ | sarvasattvasādhāraṇaṃ ca kṛtvānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmayati iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya dānapāramitābhāvanāyāṃ kalyāṇāśayaḥ | tatra bodhisattvasya (msa_bagchi 101) śīlapāramitābhāvanāyāṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāmatṛptāśayaḥ | yadvodhisattvo gaṃgānadībālikāsameṣvātmabhāveṣu gaṃgānadībālikāsamakalpāyuṣpramāṇeṣu sarvopakaraṇanirantaravighātī trisāhasramahāsāhasralokadhātāvagnipratipūrṇe caturvidhamīryāpathaṃ kalpayannekaṃ śīlapāramitākṣaṇaṃ yāvatprajñāpāramitākṣaṇaṃ bhāvayedetena paryāyeṇa yāvāṃśchīlaskandho yāvān ca prajñāskandho yenānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate śīlaskandhaṃ yāvatprajñāskandhaṃ bhāvayedatṛpta eva bodhisattvasya śīlapāramitābhāvanāyāmāśayo yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāmāśaya iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya śīlapāramitābhāvanāyāmatṛptāśayo yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāmatṛptāśayaḥ | yadbodhisattvastāṃ śīlapāramitābhāvanāparaṃparāṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāparaṃparāmābodhimaṇḍaniṣadanānna sraṃsayati na vicchinatti iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya śīlapāramitābhāvanāyāṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāṃ vipulāśayaḥ | muditataraśca bodhisattvo bhavati tayā śīlapāramitābhāvanayā yāvatprajñāpāramitābhāvanayā sattvānanugṛhṇan | na tveva te sattvā anugṛhyamāṇā iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya śīlapāramitābhāvanāyāṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāṃ muditāśayaḥ | upakārakatarāṃśca bodhisattvastān sattvānātmanaḥ samanupaśyati | yeṣāṃ tathā śīlapāramitābhāvanayā yāvatprajñāpāramitābhāvanayā upakaroti nātmānaṃ | teṣāmanuttarasamyaksaṃbodhyupastambhatāmupādāya iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya śīlapāramitābhāvanāyāṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāmupakārāśayaḥ | na ca bodhisattvastathā vipulamapi śīlapāramitābhāvanāmayaṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāmayaṃ puṇyamabhisaṃskṛtya pratikāreṇa vārthī bhavati vipāke na vā iti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya śīlāpāramitābhāvanāyāṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāṃ nirlepāśayaḥ | tatra yadbodhisattva evaṃ śīlapāramitābhāvanāmayasya yāvatprajñāpāramitābhāvanāmayapuṇyaskandhasya vipākaṃ sattveṣvevābhinandati nātmanaḥ | sarvasattvasādhāraṇaṃ ca kṛtvānuttarāyāṃ samyaksambodhau pariṇāmayatīti | ya evaṃrūpa āśayo 'yaṃ bodhisattvasya śīlapāramitābhāvanāyāṃ yāvatprajñāpāramitābhāvanāyāṃ kalyāṇāśayaḥ | upāyasaṃniśritā bhāvanā tryākārā | nirvikalpena jñānena trimaṇḍalapariśuddhipratyavekṣaṇatāmupādāya | tathā hi sa upāyaḥ sarvamanasikārāṇāmabhiniṣpattaye | vibhutvasaṃniśritā pāramitābhāvanā tryākārā | kāyavibhutvataḥ | caryāvibhutvataḥ | deśanāvibhutvataśca | tatra kāyavibhutvaṃ tathāgate dvau kāyau draṣṭavyau svābhāvikaḥ sāṃbhogikaśca | tatra caryāvibhutvaṃ nairmāṇikaḥ kāyo draṣṭavyaḥ | yena sarvākārāṃ sarvasattvānāṃ sahadhārmikacaryāṃ darśayati | deśanāvibhutvaṃ ṣaṭpāramitāsarvākāradeśanāyāmavyāghātaḥ | prabhedasaṃgrahe dvādaśaślokāḥ | dānādīnāṃ pratyekaṃ ṣaḍarthaprabhedataḥ | (msa_bagchi 102) ṣaḍarthāḥ svabhāvahetuphalakarmayogavṛttyarthāḥ |,पञ्चविधा पारमिताभावना । उपधिसंनिश्रिता । तत्रोपधिसंनिश्रिता चतुराकारा हेतुसंनिश्रिता यो गोत्रबलेन पारमितासु प्रतिपत्त्यभ्यासः । विपाकसंनिश्रिता च आत्मभावसंपत्तिबलेन । प्रणिधानसंनिश्रिता यः पूर्वप्रणिधानबलेन । प्रतिसंख्यानसंनिश्रता यः प्रज्ञाबलेन पारमितासु प्रतिपत्त्यभ्यासः । मनसिकारसंनिश्रिता पारमिताभावना चतुराकारा । अधिमुक्तिमनस्कारेण सर्वपारमिताप्रतिसंयुक्तं सूत्रान्तमधिमुच्यमानस्य । आस्वादनामनस्कारेण लब्धाः पारमिता आस्वादयतो गुणसंदर्शयोगेन । अनुमोदनामनस्कारेण सर्वलोकधातुषु सर्वसत्त्वानां दानादिकमनुमोदमानस्य । अभिनन्दनामनस्कारेणात्मनः सत्त्वानां चानागतं पारमिताविशेषमभिनन्दमानस्य । आशयसंनिश्रिता पारमिताभावना षडाकारा । अतृप्ताशयेन विपुलाशयेन मुदिताशयेन उपकाराशयेन निर्लेपाशयेन कल्याणाशयेन च । तत्र बोधिसत्त्वस्य दाने ऽतृप्��ाशयो यद्बोधिसत्त्व एकसत्त्वस्यैकक्षणे गंगानदीबालुकासमान् लोकधातून् सप्तरत्नपरिपूर्णान् कृत्वा प्रतिपादयेत् । गंगानदीबालिकासमांश्चात्मभावान् । एवं च प्रतिक्षणं गंगानदीवालिकासमान्कल्पान्प्रतिपादयेत् । यथा चैकस्य सत्त्वस्यैवं यावान् सत्त्वधातुरनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिपाचयितव्यस्तमनेन पर्यायेण प्रतिपादयेत् । अतृप्त एव बोधिसत्त्वस्य दानाशय इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य दाने ऽतृप्ताशयः । न च बोधिसत्त्व एवंरूपां दानपरंपरां क्षणमात्रमपि हापयति । न विच्छिनत्त्या बोधिमण्डनिषदनादिति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य दाने विपुलाशय इति । मुदिततरश्च बोधिसत्त्वो भवति तान्सत्त्वान्दानेन तथानुगृह्णन् । न त्वेव ते सत्वास्तेन दानेनानुगृह्यमाणा इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य दाने मुदिताशयः । उपकारकतरांश्च स बोधिसत्त्वस्तान्सत्त्वानात्मनः समनुपश्यति । येषां तथा दानेनोपकरोति नात्मानं । तेषामनुत्तरसम्यक्संबोध्युपस्तम्भतामुपादाय इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य दाने उपकाराशयः । न च बोधिसत्त्वः सत्त्वेषु तथा विपुलमपि दानमयं पुण्यमभिसंस्कृत्य प्रतिकारेण वा अर्थो भवति विपाकेन वा इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य दानपारमिताभावनायां निर्लेपाशयः । यद्बोधिसत्त्वस्तथा विपुलस्यापि दानस्कन्धस्य विपाकं सत्वेष्वभिनन्दति नात्मनः । सर्वसत्त्वसाधारणं च कृत्वानुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिणामयति इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य दानपारमिताभावनायां कल्याणाशयः । तत्र बोधिसत्त्वस्य (म्स_बग्छि १०१) शीलपारमिताभावनायां यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायामतृप्ताशयः । यद्वोधिसत्त्वो गंगानदीबालिकासमेष्वात्मभावेषु गंगानदीबालिकासमकल्पायुष्प्रमाणेषु सर्वोपकरणनिरन्तरविघाती त्रिसाहस्रमहासाहस्रलोकधातावग्निप्रतिपूर्णे चतुर्विधमीर्यापथं कल्पयन्नेकं शीलपारमिताक्षणं यावत्प्रज्ञापारमिताक्षणं भावयेदेतेन पर्यायेण यावांश्छीलस्कन्धो यावान् च प्रज्ञास्कन्धो येनानुत्तरां सम्यक्संबोधिमभिसंबुध्यते शीलस्कन्धं यावत्प्रज्ञास्कन्धं भावयेदतृप्त एव बोधिसत्त्वस्य शीलपारमिताभावनायामाशयो यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायामाशय इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य शीलपारमिताभावनायामतृप्ताशयो यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायामतृप्ताशयः । यद्बोधिसत्त्वस्तां शीलपारमिताभावनापरंपरां यावत्प्रज्ञापारमिताभावनापरंपरामाबोधिमण्डनिषदनान्न स्रंसयति न विच्छिनत्ति इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य शीलपारमिताभावनायां यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायां विपुलाशयः । मुदिततरश्च बोधिसत्त्वो भवति तया शीलपारमिताभावनया यावत्प्रज्ञापारमिताभावनया सत्त्वाननुगृह्णन् । न त्वेव ते सत्त्वा अनुगृह्यमाणा इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य शीलपारमिताभावनायां यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायां मुदिताशयः । उपकारकतरांश्च बोधिसत्त्वस्तान् सत्त्वानात्मनः समनुपश्यति । येषां तथा शीलपारमिताभावनया यावत्प्रज्ञापारमिताभावनया उपकरोति नात्मानं । तेषामनुत्तरसम्यक्संबोध्युपस्तम्भतामुपादाय इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य शीलपारमिताभावनायां यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायामुपकाराशयः । न च बोधिसत्त्वस्तथा विपुलमपि शीलपारमिताभावनामयं यावत्प्रज्ञापारमिताभावनामयं पुण्यमभिसंस्कृत्य प्रतिकारेण वार्थी भवति विपाके न वा इति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य शीलापारमिताभावनायां यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायां निर्लेपाशयः । तत्र यद्बोधिसत्त्व एवं शीलपारमिताभावनामयस्य यावत्प्रज्ञापारमिताभावनामयपुण्यस्कन्धस्य विपाकं सत्त्वेष्वेवाभिनन्दति नात्मनः । सर्वसत्त्वसाधारणं च कृत्वानुत्तरायां सम्यक्सम्बोधौ परिणामयतीति । य एवंरूप आशयो ऽयं बोधिसत्त्वस्य शीलपारमिताभावनायां यावत्प्रज्ञापारमिताभावनायां कल्याणाशयः । उपायसंनिश्रिता भावना त्र्याकारा । निर्विकल्पेन ज्ञानेन त्रिमण्डलपरिशुद्धिप्रत्यवेक्षणतामुपादाय । तथा हि स उपायः सर्वमनसिकाराणामभिनिष्पत्तये । विभुत्वसंनिश्रिता पारमिताभावना त्र्याकारा । कायविभुत्वतः । चर्याविभुत्वतः । देशनाविभुत्वतश्च । तत्र कायविभुत्वं तथागते द्वौ कायौ द्रष्टव्यौ स्वाभाविकः सांभोगिकश्च । तत्र चर्याविभुत्वं नैर्माणिकः कायो द्रष्टव्यः । येन सर्वाकारां सर्वसत्त्वानां सहधार्मिकचर्यां दर्शयति । देशनाविभुत्वं षट्पारमितासर्वाकारदेशनायामव्याघातः । प्रभेदसंग्रहे द्वादशश्लोकाः । दानादीनां प्रत्येकं षडर्थप्रभेदतः । (म्स_बग्छि १०२) ���डर्थाः स्वभावहेतुफलकर्मयोगवृत्त्यर्थाः ।
+mahayana_sutralankara,1440,tatra dānaprabhede dvau ślokau |,तत्र दानप्रभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1441,pratipādanamarthasya cetanā mūlaniścitā |,प्रतिपादनमर्थस्य चेतना मूलनिश्चिता ।
+mahayana_sutralankara,1442,bhogātmabhāvasaṃpattī dvayānugrahapūrakaṃ,भोगात्मभावसंपत्ती द्वयानुग्रहपूरकं
+mahayana_sutralankara,1443,amātsaryayutaṃ tacca dṛṣṭadharmāmiṣābhaye |,अमात्सर्ययुतं तच्च दृष्टधर्मामिषाभये ।
+mahayana_sutralankara,1444,dānameva parijñāya paṇḍitaḥ samudānayet,दानमेव परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत्
+mahayana_sutralankara,1445,arthapratipādanaṃ pratigrāhakeṣu dānasya svabhāvaḥ | alobhādisahajā cetanā hetuḥ | bhogasaṃpattirātmabhāvasaṃpattiścāyurādisaṃgṛhītā phalaṃ pañcasthānasūtravat | svaparānugraho mahābodhisaṃbhāraparipūriśca karma | amātsaryayogo amatsariṣu vartate | dṛṣṭadharmāmiṣābhayapradānaprabhedena ceti vṛttiḥ |,अर्थप्रतिपादनं प्रतिग्राहकेषु दानस्य स्वभावः । अलोभादिसहजा चेतना हेतुः । भोगसंपत्तिरात्मभावसंपत्तिश्चायुरादिसंगृहीता फलं पञ्चस्थानसूत्रवत् । स्वपरानुग्रहो महाबोधिसंभारपरिपूरिश्च कर्म । अमात्सर्ययोगो अमत्सरिषु वर्तते । दृष्टधर्मामिषाभयप्रदानप्रभेदेन चेति वृत्तिः ।
+mahayana_sutralankara,1446,śīlaprabhede dvau ślokau |,शीलप्रभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1447,ṣaḍaṅgaśamabhāvāntaṃ sugatisthitidāyakaṃ |,षडङ्गशमभावान्तं सुगतिस्थितिदायकं ।
+mahayana_sutralankara,1448,pratiṣṭhāśāntanirbhītaṃ puṇyasaṃbhārasaṃyutaṃ,प्रतिष्ठाशान्तनिर्भीतं पुण्यसंभारसंयुतं
+mahayana_sutralankara,1449,saṃketadharmatālabdhaṃ saṃvarastheṣu vidyate |,संकेतधर्मतालब्धं संवरस्थेषु विद्यते ।
+mahayana_sutralankara,1450,śīlamevaṃ parijñāya paṇḍitaḥ samudānayet,शीलमेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत्
+mahayana_sutralankara,1451,ṣaḍaṅgamiti svabhāvaḥ | ṣaḍaṅgīti śīlavān viharati yāvatsamādāya śikṣate śikṣāpadeṣviti | śamabhāvāntamiti hetuḥ | nirvāṇābhiprāyeṇa samādānāt | sugatisthitidāyakamiti phalaṃ | śīlena sugatigamanāt | avipratisārādikrameṇa cittasthitilābhācca | pratiṣṭhāśāntanirbhītamiti karma | śīlaṃ hi sarvaguṇānāṃ pratiṣṭhā bhavati | kleśaparidāhaśāntyā ca śāntaṃ | prāṇātipātādipratyayānāṃ ca bhayāvadyavairāṇāmaprasavānnirbhītaṃ | puṇyasaṃbhārasaṃyutamiti yogaḥ sarvakālaṃ kāyavāṅmanaskarmasamāvaraṇāt | saṃketadharmatālabdhaṃ saṃvarastheṣu vidyata iti vṛttistatra saṃketalabdhaṃ prātimokṣasaṃvarasaṃgṛhītaṃ | dharmatāpratilabdhaṃ dhyānānāsravasaṃvarasaṃgṛhītameṣāsya prabhedavṛttiḥ trividhena prabhedena vartanāt | saṃvarastheṣu vidyata ityācāravṛttiḥ |,षडङ्गमिति स्वभावः । षडङ्गीति शीलवान् विहरति यावत्समादाय शिक्षते शिक्षापदेष्विति । शमभावान्तमिति हेतुः । निर्वाणाभिप्रायेण समादानात् । सुगतिस्थितिदायकमिति फलं । शीलेन सुगतिगमनात् । अविप्रतिसारादिक्रमेण चित्तस्थितिलाभाच्च । प्रतिष्ठाशान्तनिर्भीतमिति कर्म । शीलं हि सर्वगुणानां प्रतिष्ठा भवति । क्लेशपरिदाहशान्त्या च शान्तं । प्राणातिपातादिप्रत्ययानां च भयावद्यवैराणामप्रसवान्निर्भीतं । पुण्यसंभारसंयुतमिति योगः सर्वकालं कायवाङ्मनस्कर्मसमावरणात् । संकेतधर्मतालब्धं संवरस्थेषु विद्यत इति वृत्तिस्तत्र संकेतलब्धं प्रातिमोक्षसंवरसंगृहीतं । धर्मताप्रतिलब्धं ध्यानानास्रवसंवरसंगृहीतमेषास्य प्रभेदवृत्तिः त्रिविधेन प्रभेदेन वर्तनात् । संवरस्थेषु विद्यत इत्याचारवृत्तिः ।
+mahayana_sutralankara,1452,kṣāntiprabhede dvau ślokau |,क्षान्तिप्रभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1453,marṣādhivāsanajñānaṃ kāruṇyāddharmasaṃśrayāt |,मर्षाधिवासनज्ञानं कारुण्याद्धर्मसंश्रयात् ।
+mahayana_sutralankara,1454,pañcānuśaṃsamākhyātaṃ dvayorarthakaraṃ ca tat,पञ्चानुशंसमाख्यातं द्वयोरर्थकरं च तत्
+mahayana_sutralankara,1455,tapaḥ prābalyasaṃyuktaṃ teṣu tattrividhaṃ mataṃ |,तपः प्राबल्यसंयुक्तं तेषु तत्त्रिविधं मतं ।
+mahayana_sutralankara,1456,kṣāntimevaṃ parijñāya paṇḍitaḥ samudānayet,क्षान्तिमेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत्
+mahayana_sutralankara,1457,marṣādhivāsajñānamiti trividhāyāḥ kṣānteḥ svabhāvaḥ | apakāramarṣaṇakṣāntermarṣaṇaṃ marṣa iti kṛtvā | duḥkhādhivāsakṣānterdharmanidhyānakṣānteśca yathākramaṃ | kārūṇyāddharmasaṃśrayāditi hetuḥ | dharmasaṃśrayaḥ punaḥ | śīlasamādānaṃ śrutaparyavāptiśca | pañcānuśaṃsamākhyātamiti phalaṃ | yathoktaṃ sūtre | pañcānuśaṃsāḥ kṣāntau | na vairabahulo bhavati | na bhedabahulo bhavati | sukhasaumanasyabahulo bhavati | avipratisārī kālaṃ karoti | kāyasya ca bhedāt sugatau svargaloke deveṣūpapadyate iti | dvayorarthakaraṃ ca taditi marṣādhivāsanamityadhikṛtaṃ idaṃ karma | yathoktam |,मर्षाधिवासज्ञानमिति त्रिविधायाः क्षान्तेः स्वभावः । अपकारमर्षणक्षान्तेर्मर्षणं मर्ष इति कृत्वा । दुःखाधिवासक्षान्तेर्धर्मनिध्यानक्षान्तेश्च यथाक्रमं । कारूण्याद्धर्मसंश्रयादिति हेतुः । धर्मसंश्रयः पुनः । शीलसमादानं श्रुतपर्यवाप्तिश्च । पञ्चानुशंसमाख्यातमिति फलं । यथोक्तं सूत्रे । पञ्चानुशंसाः क्षान्तौ । न वैरबहुलो भवति । न भेदबहुलो भवति । सुखसौमनस्यबहुलो भवति । अविप्रतिसारी कालं करोति । कायस्य च भेदात् सुगतौ स्वर्गलोके देवेषूपपद्यते इति । द्वयोरर्थकरं च तदिति मर्षाधिवासनमित्यधिकृतं इदं कर्म । यथोक्तम् ।
+mahayana_sutralankara,1458,dvayorarthaṃ sa kurūte ātmanaśca parasya ca |,द्वयोरर्थं स कुरूते आत्मनश्च परस्य च ।
+mahayana_sutralankara,1459,yaḥ paraṃ kupitaṃ jñātvā svayaṃ tatropaśāmyati iti,यः परं कुपितं ज्ञात्वा स्वयं तत्रोपशाम्यति इति
+mahayana_sutralankara,1460,tapaḥ prābalyasaṃyuktamiti yogaḥ | yathoktaṃ | kṣāntiḥ paramaṃ tapa iti | teṣu tadityādhāravṛttiḥ kṣamiṣu tadvṛtteḥ | trividhaṃ matamiti prabhedavṛttistrividhakṣāntiprabhedena yathoktaṃ prāk |,तपः प्राबल्यसंयुक्तमिति योगः । यथोक्तं । क्षान्तिः परमं तप इति । तेषु तदित्याधारवृत्तिः क्षमिषु तद्वृत्तेः । त्रिविधं मतमिति प्रभेदवृत्तिस्त्रिविधक्षान्तिप्रभेदेन यथोक्तं प्राक् ।
+mahayana_sutralankara,1461,vīryaprabhede dvau ślokau |,वीर्यप्रभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1462,uts��haḥ kuśale samyak śraddhācchandapratiṣṭhitaḥ |,उत्साहः कुशले सम्यक् श्रद्धाच्छन्दप्रतिष्ठितः ।
+mahayana_sutralankara,1463,smṛtyādiguṇavṛddhau ca saṃkleśaprātipakṣikaḥ,स्मृत्यादिगुणवृद्धौ च संक्लेशप्रातिपक्षिकः
+mahayana_sutralankara,1464,alobhādiguṇopetasteṣu saptavidhaśca saḥ |,अलोभादिगुणोपेतस्तेषु सप्तविधश्च सः ।
+mahayana_sutralankara,1465,vīryamevaṃ parijñāya paṇḍitaḥ samudānayeta,वीर्यमेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत
+mahayana_sutralankara,1466,utsāhaḥ kuśale samyagiti svabhāvaḥ | kuśala iti tadanyakṛtyotsāhavyudāsātha samyagityanyatīrthikamokṣārthotsāhavyudāsārthaṃ | śraddhācchandapratiṣṭhita iti hetuḥ śraddadhāno hyatīva vīryamārabhati | smṛtyādiguṇavṛddhāviti phalam | ārabdhavīryasya smṛtisamādhyādiguṇodbhavāt | saṃkleśaprātipakṣika iti karma | yathoktam | ārabdhavīryastu sukhaṃ viharatyavyavakīrṇaḥ pāpakairakuśalairdharmairiti | alobhādiguṇopeta iti yogaḥ | teṣvityārabdhavīryeṣu iyamādhāravṛttiḥ | saptavidha iti prabhedavṛttiḥ | sa punaradhiśīlādi śikṣātraye kāyikaṃ cetasikaṃ ca sātatyena satkṛtya ca yadvīryam |,उत्साहः कुशले सम्यगिति स्वभावः । कुशल इति तदन्यकृत्योत्साहव्युदासाथ सम्यगित्यन्यतीर्थिकमोक्षार्थोत्साहव्युदासार्थं । श्रद्धाच्छन्दप्रतिष्ठित इति हेतुः श्रद्दधानो ह्यतीव वीर्यमारभति । स्मृत्यादिगुणवृद्धाविति फलम् । आरब्धवीर्यस्य स्मृतिसमाध्यादिगुणोद्भवात् । संक्लेशप्रातिपक्षिक इति कर्म । यथोक्तम् । आरब्धवीर्यस्तु सुखं विहरत्यव्यवकीर्णः पापकैरकुशलैर्धर्मैरिति । अलोभादिगुणोपेत इति योगः । तेष्वित्यारब्धवीर्येषु इयमाधारवृत्तिः । सप्तविध इति प्रभेदवृत्तिः । स पुनरधिशीलादि शिक्षात्रये कायिकं चेतसिकं च सातत्येन सत्कृत्य च यद्वीर्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1467,dhyānaprabhede dvau ślokau |,ध्यानप्रभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1468,sthitiścetasa adhyātmaṃ smṛtivīryapratiṣṭhitaṃ |,स्थितिश्चेतस अध्यात्मं स्मृतिवीर्यप्रतिष्ठितं ।
+mahayana_sutralankara,1469,sukhopapattaye 'bhijñāvihāravaśavartakam,सुखोपपत्तये ऽभिज्ञाविहारवशवर्तकम्
+mahayana_sutralankara,1470,dharmāṇāṃ pramukhaṃ teṣu vidyate trividhaśca saḥ |,धर्माणां प्रमुखं तेषु विद्यते त्रिविधश्च सः ।
+mahayana_sutralankara,1471,dhyānamevaṃ parijñāya paṇḍitaḥ samudānayet,ध्यानमेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत्
+mahayana_sutralankara,1472,sthitiścetasa adhyātmamiti svabhāvaḥ | smṛtivīryapratiṣṭhitamiti hetuḥ | ālambanāsaṃpramoṣe sati vīryaṃ niśritya samāpattyabhinirhārāt | sukhopapattaye iti phalaṃ dhyānasyāvyābādhopapattiphalatvāt | abhijñāvihāravaśavartakamiti karma | dhyānenābhijñāvaśavartanāt | āryadivyabrāhmavihāravaśavartanācca | dharmāṇāṃ pramukhamiti prāmukhyena yogaḥ | yathoktaṃ | samādhipramukhāḥ sarvadharmā iti | teṣu vidyata iti dhyāyiṣviyamādhāravṛttiḥ | triviśca sa iti savitarkaḥ savicāraḥ avitarko vicāramātraḥ | avitarko avicāraḥ | punaḥ prītisahagataḥ | sātasahagataḥ | upekṣāsahagataśca | iyaṃ prabhedavṛttiḥ |,स्थितिश्चेतस अध्यात्ममिति स्वभावः । स्मृतिवीर्यप्रतिष्ठितमिति हेतुः । आलम्बनासंप्रमोषे सति वीर्यं निश्रित्य समापत्त्यभिनिर्हारात् । सुखोपपत्तये इति फलं ध्यानस्याव्याबाधो��पत्तिफलत्वात् । अभिज्ञाविहारवशवर्तकमिति कर्म । ध्यानेनाभिज्ञावशवर्तनात् । आर्यदिव्यब्राह्मविहारवशवर्तनाच्च । धर्माणां प्रमुखमिति प्रामुख्येन योगः । यथोक्तं । समाधिप्रमुखाः सर्वधर्मा इति । तेषु विद्यत इति ध्यायिष्वियमाधारवृत्तिः । त्रिविश्च स इति सवितर्कः सविचारः अवितर्को विचारमात्रः । अवितर्को अविचारः । पुनः प्रीतिसहगतः । सातसहगतः । उपेक्षासहगतश्च । इयं प्रभेदवृत्तिः ।
+mahayana_sutralankara,1473,prajñāprabhede dvau ślokau |,प्रज्ञाप्रभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1474,samyakpravicayo jñeyaḥ śamādhānapratiṣṭhitaḥ |,सम्यक्प्रविचयो ज्ञेयः शमाधानप्रतिष्ठितः ।
+mahayana_sutralankara,1475,suvimokṣāya saṃkleśātprajñājīvasudeśanaḥ,सुविमोक्षाय संक्लेशात्प्रज्ञाजीवसुदेशनः
+mahayana_sutralankara,1476,dharmāṇāmuttarasteṣu vidyate trividhaśca saḥ |,धर्माणामुत्तरस्तेषु विद्यते त्रिविधश्च सः ।
+mahayana_sutralankara,1477,prajñāmevaṃ parijñāya paṇḍitaḥ samudānayet,प्रज्ञामेवं परिज्ञाय पण्डितः समुदानयेत्
+mahayana_sutralankara,1478,samyak pravicayo jñeya iti svabhāvaḥ | samyagiti na mithyā jñeya iti laukikakṛtyasamyakpravicayavyudāsārthaṃ | samādhānapratiṣṭhita iti hetuḥ | samāhitacitto yathābhūtaṃ prajānāti | yasmātsuvimokṣāya saṃkleśāditi phalaṃ | tena hi saṃkleśātsu vimokṣo bhavati | laukikahīnalokottaramahālokottareṇa pravicayena | prajñājīvasudeśana iti prajñājīvaḥ sudeśanā cāsya karma | tena hyanuttara prajñājīvakānāṃ jīvati | samyag dharmaṃ deśayatīti | dharmāṇāmuttara ityuttaratvena yogaḥ | yathoktaṃ | prajñottarāḥ sarvadharmā iti | teṣu vidyate trividhaśca sa iti vṛttiḥ | prājñeṣu vartanāt trividhena ca prabhedena | laukiko hīnalokottaro mahālokottaraśca | uktaḥ pratyekaṃ dīnādīnāṃ ṣaḍarthaprabhedena prabhedaḥ |,सम्यक् प्रविचयो ज्ञेय इति स्वभावः । सम्यगिति न मिथ्या ज्ञेय इति लौकिककृत्यसम्यक्प्रविचयव्युदासार्थं । समाधानप्रतिष्ठित इति हेतुः । समाहितचित्तो यथाभूतं प्रजानाति । यस्मात्सुविमोक्षाय संक्लेशादिति फलं । तेन हि संक्लेशात्सु विमोक्षो भवति । लौकिकहीनलोकोत्तरमहालोकोत्तरेण प्रविचयेन । प्रज्ञाजीवसुदेशन इति प्रज्ञाजीवः सुदेशना चास्य कर्म । तेन ह्यनुत्तर प्रज्ञाजीवकानां जीवति । सम्यग् धर्मं देशयतीति । धर्माणामुत्तर इत्युत्तरत्वेन योगः । यथोक्तं । प्रज्ञोत्तराः सर्वधर्मा इति । तेषु विद्यते त्रिविधश्च स इति वृत्तिः । प्राज्ञेषु वर्तनात् त्रिविधेन च प्रभेदेन । लौकिको हीनलोकोत्तरो महालोकोत्तरश्च । उक्तः प्रत्येकं दीनादीनां षडर्थप्रभेदेन प्रभेदः ।
+mahayana_sutralankara,1479,saṃgrahavibhāge ślokaḥ |,संग्रहविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1480,sarve śuklā dharmā viviptasamāhitobhayā jñeyāḥ |,सर्वे शुक्ला धर्मा विविप्तसमाहितोभया ज्ञेयाः ।
+mahayana_sutralankara,1481,dvābhyāṃ dvābhyāṃ dvābhyāṃ pāramitābhyāṃ parigṛhītāḥ,द्वाभ्यां द्वाभ्यां द्वाभ्यां पारमिता��्यां परिगृहीताः
+mahayana_sutralankara,1482,sarve śuklā dharmā dānādidharmāḥ | tatra vikṣiptā dvābhyāṃ pāramitābhyāṃ saṃgṛhītāḥ prathamābhyāṃ dānasamādānaśīlayorasamāhitatvāt | samāhitā dvābhyāṃ paścimābhyāṃ dhyānayathābhūtaprajñayoḥ (msa_bagchi 105) samāhitatvāt | ubhaye dvābhyāṃ kṣāntivīryābhyāṃ | tayoḥ samāhitāsamāhitatvāt |,सर्वे शुक्ला धर्मा दानादिधर्माः । तत्र विक्षिप्ता द्वाभ्यां पारमिताभ्यां संगृहीताः प्रथमाभ्यां दानसमादानशीलयोरसमाहितत्वात् । समाहिता द्वाभ्यां पश्चिमाभ्यां ध्यानयथाभूतप्रज्ञयोः (म्स_बग्छि १०५) समाहितत्वात् । उभये द्वाभ्यां क्षान्तिवीर्याभ्यां । तयोः समाहितासमाहितत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1483,vipakṣavibhāge ślokāḥ ṣaṭ |,विपक्षविभागे श्लोकाः षट् ।
+mahayana_sutralankara,1484,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ saktameva na ca dānaṃ |,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव न च दानं ।
+mahayana_sutralankara,1485,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ bodhisattvānām,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्त्वानाम्
+mahayana_sutralankara,1486,saptavidhā saktirdānasya vipakṣaḥ | bhogasaktiḥ vilambanasaktiḥ tanmātrasaṃtuṣṭisaktiḥ pakṣapātasaktiḥ pratikārasaktiḥ vipākasaktiḥ | vipakṣasaktistu tadvipakṣalābhānuśayāsamuddhātāt | vikṣepasaktiśca | sa punarvikṣepo dvividhaḥ | manasikāravikṣepaśca hīnayānaspṛhaṇāt | vikalpavikṣepaśca dāyakapratigrāhakadānavikalpanāt | ataḥ saptavidhasaktimuktatvāt saptakṛtvo dānasyāsaktatvamuktam |,सप्तविधा सक्तिर्दानस्य विपक्षः । भोगसक्तिः विलम्बनसक्तिः तन्मात्रसंतुष्टिसक्तिः पक्षपातसक्तिः प्रतिकारसक्तिः विपाकसक्तिः । विपक्षसक्तिस्तु तद्विपक्षलाभानुशयासमुद्धातात् । विक्षेपसक्तिश्च । स पुनर्विक्षेपो द्विविधः । मनसिकारविक्षेपश्च हीनयानस्पृहणात् । विकल्पविक्षेपश्च दायकप्रतिग्राहकदानविकल्पनात् । अतः सप्तविधसक्तिमुक्तत्वात् सप्तकृत्वो दानस्यासक्तत्वमुक्तम् ।
+mahayana_sutralankara,1487,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ saktameva na ca śīlaṃ |,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव न च शीलं ।
+mahayana_sutralankara,1488,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ bodhisattvānām,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्त्वानाम्
+mahayana_sutralankara,1489,na ca saktā na ca saktā na ca saktā saktikā na kṣāntiḥ |,न च सक्ता न च सक्ता न च सक्ता सक्तिका न क्षान्तिः ।
+mahayana_sutralankara,1490,na ca saktā na ca saktā na ca saktā bodhisattvānām,न च सक्ता न च सक्ता न च सक्ता बोधिसत्त्वानाम्
+mahayana_sutralankara,1491,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ saktameva ca na vīryaṃ |,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव च न वीर्यं ।
+mahayana_sutralankara,1492,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ bodhisattvānām,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्त्वानाम्
+mahayana_sutralankara,1493,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ saktameva na ca dhyānaṃ |,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं सक्तमेव न च ध्यानं ।
+mahayana_sutralankara,1494,na ca saktaṃ na ca saktaṃ na ca saktaṃ bodhisattvānām,न च सक्तं न च सक्तं न च सक्तं बोधिसत्त्वानाम्
+mahayana_sutralankara,1495,na ca saktā na ca saktā na ca saktā saktikā na ca prajñā |,न च सक्ता न च सक्ता न च सक्ता सक्तिका न च प्रज्ञा ।
+mahayana_sutralankara,1496,na ca saktā na ca saktā na ca saktā bodhisattvānām,न च सक्ता न च सक्ता न च सक्ता बोधिसत्त्वानाम्
+mahayana_sutralankara,1497,yathā dānāsaktirūktā evaṃ śīle yāvatprajñāyāṃ veditavyā | atra tu viśeṣabhogasaktiparivartena dauḥśīlyādyāsāktirveditavyā vipakṣasaktistadvipakṣānuśayā samuddhātanāt | vikalpavikṣepaśca yathāyogaṃ trimaṇḍalaparikalpanāt | guṇavibhāge trayoviṃśatiḥ ślokāḥ |,यथा दानासक्तिरूक्ता एवं शीले यावत्प्रज्ञायां वेदितव्या । अत्र तु विशेषभोगसक्तिपरिवर्तेन दौःशील्याद्यासाक्तिर्वेदितव्या विपक्षसक्तिस्तद्विपक्षानुशया समुद्धातनात् । विकल्पविक्षेपश्च यथायोगं त्रिमण्डलपरिकल्पनात् । गुणविभागे त्रयोविंशतिः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1498,tyaktaṃ buddhasutaiḥ svajīvitamapi prāpyārthinaṃ sarvadā |,त्यक्तं बुद्धसुतैः स्वजीवितमपि प्राप्यार्थिनं सर्वदा ।
+mahayana_sutralankara,1499,kāruṇyātparato na ca pratikṛtirneṣṭaṃ phalaṃ prārthitaṃ |,कारुण्यात्परतो न च प्रतिकृतिर्नेष्टं फलं प्रार्थितं ।
+mahayana_sutralankara,1500,dānenaiva ca tena sarvajanatā bodhitraye ropitā |,दानेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता ।
+mahayana_sutralankara,1501,dānaṃ jñānaparigraheṇa ca punarloke 'jñayaṃ sthāpitam,दानं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽज्ञयं स्थापितम्
+mahayana_sutralankara,1502,iti subodhaḥ padārthaḥ |,इति सुबोधः पदार्थः ।
+mahayana_sutralankara,1503,āttaṃ buddhasutairyamodyamamayaṃ śīlatrayaṃ sarvadā svargo nābhimataḥ sametya ca punaḥ saktirna tatrāhitā |,आत्तं बुद्धसुतैर्यमोद्यममयं शीलत्रयं सर्वदा स्वर्गो नाभिमतः समेत्य च पुनः सक्तिर्न तत्राहिता ।
+mahayana_sutralankara,1504,śīlenaiva ca tena sarvajanatā bodhitraye ropitā |,शीलेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता ।
+mahayana_sutralankara,1505,śīlaṃ jñānaparigraheṇa ca punarloke 'kṣayaṃ sthāpitam,शीलं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम्
+mahayana_sutralankara,1506,trividhaṃ śīlaṃ | saṃgharaśīlaṃ | kuśaladharmasaṃgrāhakaśīlaṃ | sattvārthakriyāśīlaṃ ca | ekātmakam yamasvabhāvaṃ | dve udyamasvabhāve |,त्रिविधं शीलं । संघरशीलं । कुशलधर्मसंग्राहकशीलं । सत्त्वार्थक्रियाशीलं च । एकात्मकम् यमस्वभावं । द्वे उद्यमस्वभावे ।
+mahayana_sutralankara,1507,kṣāntaṃ buddhasutaiḥ suduṣkaramatho sarvāpakāraṃ nṛṇāṃ,क्षान्तं बुद्धसुतैः सुदुष्करमथो सर्वापकारं नृणां
+mahayana_sutralankara,1508,na svargārthamasaktito na ca bhayānnaivopakārekṣaṇāt |,न स्वर्गार्थमसक्तितो न च भयान्नैवोपकारेक्षणात् ।
+mahayana_sutralankara,1509,kṣāntyānuttarayā ca sarvatanajā bodhitraye ropitā |,क्षान्त्यानुत्तरया च सर्वतनजा बोधित्रये रोपिता ।
+mahayana_sutralankara,1510,kṣāntirjñānaparigraheṇa ca punarloke 'kṣayā sthāpitā,क्षान्तिर्ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षया स्थापिता
+mahayana_sutralankara,1511,iti | jñāntyānuttarayā ceti duḥkhādhivāsanakṣāntyā ca parāpakāramarṣaṇakṣāntyā ca yathākramam |,इति । ज्ञान्त्यानुत्तरया चेति दुःखाधिवासनक्षान्त्या च परापकारमर्षणक्षान्त्या च यथाक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,1512,vīryaṃ buddhasutaiḥ kṛtaṃ nirūpamaṃ saṃnāhayogātmakaṃ,वीर्यं बुद्धसुतैः कृतं निरूपमं संनाहयोगात्मकं
+mahayana_sutralankara,1513,hantuṃ kleśagaṇaṃ svato 'pi parata prāptaṃ ca bodhiṃ parāṃ |,हन्तुं क्लेशगणं स्वतो ऽपि परत प्राप्तं च बोधिं परां ।
+mahayana_sutralankara,1514,vīryeṇaiva ca tena sarvajanatā bodhitraye ropitā |,वीर्येणैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता ।
+mahayana_sutralankara,1515,vīryaṃ jñānaparigraheṇa ca punarloke 'kṣayaṃ sthāpitam,वीर्यं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम्
+mahayana_sutralankara,1516,iti | saṃnāhavīryaṃ prayogavīryaṃ ca |,इति । संनाहवीर्यं प्रयोगवीर्यं च ।
+mahayana_sutralankara,1517,dhyānaṃ buddhasutaiḥ samādhibahulaṃ saṃpāditaṃ sarvathā,ध्यानं बुद्धसुतैः समाधिबहुलं संपादितं सर्वथा
+mahayana_sutralankara,1518,śreṣṭhairdhyānasukhairvihṛtya kṛpayā hīnāpapattiḥ śritā |,श्रेष्ठैर्ध्यानसुखैर्विहृत्य कृपया हीनापपत्तिः श्रिता ।
+mahayana_sutralankara,1519,dhyānenaiva ca tena sarvajanatā bodhitraye ropitā |,ध्यानेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता ।
+mahayana_sutralankara,1520,dhyānaṃ jñānaparigraheṇa ca punarloke 'kṣayaṃ sthāpitam,ध्यानं ज्ञानपरिग्रहेण च पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम्
+mahayana_sutralankara,1521,iti | samādhibahulamiti anantabodhisattvasamādhisaṃgṛhītam |,इति । समाधिबहुलमिति अनन्तबोधिसत्त्वसमाधिसंगृहीतम् ।
+mahayana_sutralankara,1522,jñātaṃ buddhasutaiḥ satattvamakhilaṃ jñeyaṃ ca yatsarvathā,ज्ञातं बुद्धसुतैः सतत्त्वमखिलं ज्ञेयं च यत्सर्वथा
+mahayana_sutralankara,1523,saktirnaiva ca nirvṛttau prajanitā buddhaiḥ kutaḥ saṃvṛttau |,सक्तिर्नैव च निर्वृत्तौ प्रजनिता बुद्धैः कुतः संवृत्तौ ।
+mahayana_sutralankara,1524,jñānenaiva ca tena sarvajanatā bodhitraye ropitā |,ज्ञानेनैव च तेन सर्वजनता बोधित्रये रोपिता ।
+mahayana_sutralankara,1525,jñānaṃ sattvaparigraheṇa punarloke 'kṣayaṃ sthāpitam,ज्ञानं सत्त्वपरिग्रहेण पुनर्लोके ऽक्षयं स्थापितम्
+mahayana_sutralankara,1526,iti | satattvaṃ parmārthasaṃgṛhītaṃ sāmānyalakṣaṇaṃ pudgaladharma nairātmyaṃ | jñeyaṃ ca yatsarvathetyanantasvasaṃketādilakṣaṇabhedabhinnaṃ yadajñe (yadaparaṃjñeyaṃ) | dānādīnāṃ nirvikalpajñānaparigraheṇākṣayatvaṃ nirupadhiśeṣanirvāṇe 'pi tadakṣayāt | jñānasya punaḥ sattvaparigraheṇa karuṇayā sattvānāmaparityāgāt | eṣāṃ punaḥ ṣaṇāṃ ślokānāṃ piṇḍārthaḥ saptamena ślokena nirdiṣṭaḥ |,इति । सतत्त्वं पर्मार्थसंगृहीतं सामान्यलक्षणं पुद्गलधर्म नैरात्म्यं । ज्ञेयं च यत्सर्वथेत्यनन्तस्वसंकेतादिलक्षणभेदभिन्नं यदज्ञे (यदपरंज्ञेयं) । दानादीनां निर्विकल्पज्ञानपरिग्रहेणाक्षयत्वं निरुपधिशेषनिर्वाणे ऽपि तदक्षयात् । ज्ञानस्य पुनः सत्त्वपरिग्रहेण करुणया सत्त्वानामपरित्यागात् । एषां पुनः षणां श्लोकानां पिण्डार्थः सप्तमेन श्लोकेन निर्दिष्टः ।
+mahayana_sutralankara,1527,audāryānāmiṣatvaṃ ca mahārthākṣayatāpi ca |,औदार्यानामिषत्वं च महार्थाक्षयतापि च ।
+mahayana_sutralankara,1528,dānādīnāṃ samastaṃ hi jñeyaṃ guṇacatuṣṭayam,दानादीनां समस्तं हि ज्ञेयं गुणचतुष्टयम्
+mahayana_sutralankara,1529,iti | tatradānādīnāṃ prathamena pādenodāratā paridīpitā | dvitīyena nirāmipatā | tṛtīyena mahārthatā mahataḥ sattvārthasya saṃpādanāt | caturthenākṣayatā ityeṣāṃ guṇacatuṣṭayamebhiḥ ślokairveditavyam |,इति । तत्रदानादीनां प्रथमेन पादेनोदारता परिदीपिता । द्वितीयेन निरामिपता । तृतीयेन महार्थता महतः सत्त्वार्थस्य संपादनात् । चतुर्थेनाक्षयता इत्येषां गुणचतुष्टयमेभिः श्लोकैर्वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1530,darśanapūraṇatuṣṭiṃ yācanake 'tuṣṭimapi samāśāstiṃ |,दर्शनपूरणतुष्टिं याचनके ऽतुष्टिमपि समाशास्तिं ।
+mahayana_sutralankara,1531,abhibhavati sa tāṃ dātā kṛpālurādhikyayogena,अभिभवति स तां दाता कृपालुराधिक्ययोगेन
+mahayana_sutralankara,1532,yācanake hi jane dāyakadarśanāttataśca yathepsitaṃ labdhvā manorathaparipūraṇādyā tuṣṭirūtpadyate | atuṣṭiścādarśanādaparipūraṇācca | āśāstiśca yā taddarśane manorathaparipūraṇe ca | sā bodhisattvasyādhikotpadyate sarvakālaṃ yācanakadarśanāttanmanorathaparipūraṇācca | adarśanādaparipūraṇāccātuṣṭiḥ | ato dātā kṛpālustāṃ sarvamabhibhavatyādhikyayogāt |,याचनके हि जने दायकदर्शनात्ततश्च यथेप्सितं लब्ध्वा मनोरथपरिपूरणाद्या तुष्टिरूत्पद्यते । अतुष्टिश्चादर्शनादपरिपूरणाच्च । आशास्तिश्च या तद्दर्शने मनोरथपरिपूरणे च । सा बोधिसत्त्वस्याधिकोत्पद्यते सर्वकालं याचनकदर्शनात्तन्मनोरथपरिपूरणाच्च । अदर्शनादपरिपूरणाच्चातुष्टिः । अतो दाता कृपालुस्तां सर्वमभिभवत्याधिक्ययोगात् ।
+mahayana_sutralankara,1533,prāṇānbhogāndārānsattveṣu sadānyajanakṛpālutvāt |,प्राणान्भोगान्दारान्सत्त्वेषु सदान्यजनकृपालुत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1534,āmodate nikāmaṃ tadviratiṃ pālayenna katham,आमोदते निकामं तद्विरतिं पालयेन्न कथम्
+mahayana_sutralankara,1535,tebhyo viratiṃ tadviratiṃ parakīyebhyaḥ prāṇabhogadārebhyaḥ | etena trividhātkāyaduścaritādviratiśīlaguṇaṃ darśayati |,तेभ्यो विरतिं तद्विरतिं परकीयेभ्यः प्राणभोगदारेभ्यः । एतेन त्रिविधात्कायदुश्चरिताद्विरतिशीलगुणं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1536,nirapekṣaḥ samacitto nirbhīḥ sarvapradaḥ kṛpāhetoḥ |,निरपेक्षः समचित्तो निर्भीः सर्वप्रदः कृपाहेतोः ।
+mahayana_sutralankara,1537,mithyāvādaṃ brūyātparopaghātāya kathamāryaḥ,मिथ्यावादं ब्रूयात्परोपघाताय कथमार्यः
+mahayana_sutralankara,1538,etena mṛṣāvādādviratiguṇaṃ darśayati | ātmahetormṛṣāvāda ucyeta kāyajīvitāpekṣayā | parahetorvā priyajanapremnā | bhayena vā rājādibhayāt | āmiṣakiṃcitkahetorvā lābhārthaṃ | bodhisattvaśca svakāyajīvitanirapekṣaḥ | samacittaśca sarvasattveṣvātmasamacittatayā | nirbhayaśca pañcabhayasamatikrāntatvāt | sarvapradaścārthibhyaḥ sarvasattvaparityāgāt | sa kena hetunā mṛṣāvādaṃ brūyāt |,एतेन मृषावादाद्विरतिगुणं दर्शयति । आत्महेतोर्मृषावाद उच्येत कायजीवितापेक्षया । परहेतोर्वा प्रियजनप्रेम्ना । भयेन वा राजादिभयात् । आमिषकिंचित्कहेतोर्वा लाभार्थं । बोधिसत्त्वश्च स्वकायजीवितनिरपेक्षः । समचित्तश्च सर्वसत्त्वेष्वात्मसमचित्ततया । निर्भयश्च पञ्चभयसमतिक्रान्तत्वात् । सर्वप्रदश्चार्थिभ्यः सर्वसत्त्वपरित्यागात् । स केन हेतुना मृषावादं ब्रूयात् ।
+mahayana_sutralankara,1539,saṃmahitakāmaḥ sakṛpaḥ paraduḥkhotpādane 'tibhīruśca |,संमहितकामः सकृपः परदुःखोत्पादने ऽतिभीरुश्च ।
+mahayana_sutralankara,1540,sattvavinaye suyuktaḥ suvidūre trividhavāgdoṣāt,सत्त्वविनये सुयुक्तः सुविदूरे त्रिविधवाग्दोषात्
+mahayana_sutralankara,1541,bodhisattvaḥ sarvasattveṣu samaṃ hitakāmaḥ sa kathaṃ pareṣāṃ mitrabhedārthaṃ paiśunyaṃ kariṣyatīti | sukṛpaśca paraduḥkhāpanayābhiprāyāt | paraduḥkhotpādane cātyarthaṃ bhīrūḥ sa (msa_bagchi 108) kathaṃ pareṣāṃ duḥkhotpādanārthaṃ parūṣaṃ vakṣyati | sattvānāṃ vinaye samyakprayuktaḥ sa kathaṃ saṃbhinnapralāpaṃ kariṣyati tasmādasau sūvidūre trividhavāgdoṣāt paiśunyātpārūṣyātsaṃbhinnapralāpācca |,बोधिसत्त्वः सर्वसत्त्वेषु समं हितकामः स कथं परेषां मित्रभेदार्थं पैशुन्यं करिष्यतीति । सुकृपश्च परदुःखापनयाभिप्रायात् । परदुःखोत्पादने चात्यर्थं भीरूः स (म्स_बग्छि १०८) कथं परेषां दुःखोत्पादनार्थं परूषं वक्ष्यति । सत्त्वानां विनये सम्यक्प्रयुक्तः स कथं संभिन्नप्रलापं करिष्यति तस्मादसौ सूविदूरे त्रिविधवाग्दोषात् पैशुन्यात्पारूष्यात्संभिन्नप्रलापाच्च ।
+mahayana_sutralankara,1542,sarvapradaḥ kṛpāluḥ pratītyadharmodaye sukuśalaśca |,सर्वप्रदः कृपालुः प्रतीत्यधर्मोदये सुकुशलश्च ।
+mahayana_sutralankara,1543,adhivāsayetkathamasau sarvākāraṃ manaḥ kleśam,अधिवासयेत्कथमसौ सर्वाकारं मनः क्लेशम्
+mahayana_sutralankara,1544,abhidhyā vyāpādo mithyādṛṣṭirvā yathākramaṃ | eṣa dauḥśīlyapratipakṣadharmaviśeṣayogācchīlaviśuddhigūṇo bodhisattvānāṃ veditavyaḥ |,अभिध्या व्यापादो मिथ्यादृष्टिर्वा यथाक्रमं । एष दौःशील्यप्रतिपक्षधर्मविशेषयोगाच्छीलविशुद्धिगूणो बोधिसत्त्वानां वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,1545,upakarasaṃjñāmodaṃ hyapakāriṇiparahita saṃjñāṃ duḥkhe |,उपकरसंज्ञामोदं ह्यपकारिणिपरहित संज्ञां दुःखे ।
+mahayana_sutralankara,1546,labhate yadā kṛpāluḥ kṣamitavyaṃ ...,लभते यदा कृपालुः क्षमितव्यं ...
+mahayana_sutralankara,1547,| yasya nāpakārisaṃjñā pravartate na duḥkhasaṃjñā |,। यस्य नापकारिसंज्ञा प्रवर्तते न दुःखसंज्ञा ।
+mahayana_sutralankara,1548,paraparasaṃjñāpagamātsvato 'dhikatarātsadā parasnehāt |,परपरसंज्ञापगमात्स्वतो ऽधिकतरात्सदा परस्नेहात् ।
+mahayana_sutralankara,1549,duṣkaracaraṇātsakṛpe hyaduṣkaraṃ vīryaṃ,दुष्करचरणात्सकृपे ह्यदुष्करं वीर्यं
+mahayana_sutralankara,1550,sakṛpo bodhisattvaḥ | tatra sakṛpe yatparārthaṃ duṣkaracaraṇādvīryaṃ tadduṣkaraṃ ca suduṣkaraṃ ca kathamaduṣkaraṃ | paratra parasaṃjñāpagamāt | svato 'dhikatarācca sarvadā pareṣu snehāt | kathaṃ suduṣkaraṃ | yadevaṃ parasaṃjñāpagataṃ ca svatodhikatarasnehaṃ ca tadvīryam |,सकृपो बोधिसत्त्वः । तत्र सकृपे यत्परार्थं दुष्करचरणाद्वीर्यं तद्दुष्करं च सुदुष्करं च कथमदुष्करं । परत्र परसंज्ञापगमात् । स्वतो ऽधिकतराच्च सर्वदा परेषु स्नेहात् । कथं सुदुष्करं । यदेवं परसंज्ञापगतं च स्वतोधिकतरस्नेहं च तद्वीर्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1551,alpasukhaṃ hyātmasukhaṃ līnaṃ parihāṇikaṃ kṣayi samohaṃ |,अल्पसुखं ह्या��्मसुखं लीनं परिहाणिकं क्षयि समोहं ।
+mahayana_sutralankara,1552,dhyānaṃ mataṃ trayāṇāṃ viparyayādbodhisattvānām,ध्यानं मतं त्रयाणां विपर्ययाद्बोधिसत्त्वानाम्
+mahayana_sutralankara,1553,alpasukhaṃ dhyānaṃ laukikānāmātmasukhaṃ śrāvakapratyekabuddhānāṃ | līnaṃ laukikānāṃ satkāye śrāvakapratyekabuddhānāṃ ca nirvāṇe | parihāṇikaṃ laukikānāṃ kṣayi śrāvakapratyekabuddhānāṃ nirūpadhiśeṣanirvāṇe tatkṣayāt | samohaṃ sarveṣāṃ yathāyogakliṣṭākliṣṭena mohena | bodhisattvānāṃ punardhyāna bahusukhamātmaparasukhamalīnamaparihāṇikamakṣayyasamohaṃ ca |,अल्पसुखं ध्यानं लौकिकानामात्मसुखं श्रावकप्रत्येकबुद्धानां । लीनं लौकिकानां सत्काये श्रावकप्रत्येकबुद्धानां च निर्वाणे । परिहाणिकं लौकिकानां क्षयि श्रावकप्रत्येकबुद्धानां निरूपधिशेषनिर्वाणे तत्क्षयात् । समोहं सर्वेषां यथायोगक्लिष्टाक्लिष्टेन मोहेन । बोधिसत्त्वानां पुनर्ध्यान बहुसुखमात्मपरसुखमलीनमपरिहाणिकमक्षय्यसमोहं च ।
+mahayana_sutralankara,1554,āmoṣaistamasi yathā dīpairnunnaṃ tathā trayajñānaṃ |,आमोषैस्तमसि यथा दीपैर्नुन्नं तथा त्रयज्ञानं ।
+mahayana_sutralankara,1555,dinakarakiraṇauriva tu jñānamatulyaṃ kṛpālunām,दिनकरकिरणौरिव तु ज्ञानमतुल्यं कृपालुनाम्
+mahayana_sutralankara,1556,yathā hastāmoṣaistamasi jñānaṃ parīttaviṣayamapratyakṣamavyaktaṃ ca tathā pṛthagjanānāṃ | yathāvacarake dīpairjñānaṃ prādeśikaṃ pratyakṣaṃ nātinirmalaṃ tathā śrāvakāṇāṃ pratyekabuddhānāṃ ca | yathā dinakarakiraṇairjñānaṃ samantātpratyakṣaṃ sunirmalaṃ ca tathā bodhisattvānāṃ | ata eva tadatulyam |,यथा हस्तामोषैस्तमसि ज्ञानं परीत्तविषयमप्रत्यक्षमव्यक्तं च तथा पृथग्जनानां । यथावचरके दीपैर्ज्ञानं प्रादेशिकं प्रत्यक्षं नातिनिर्मलं तथा श्रावकाणां प्रत्येकबुद्धानां च । यथा दिनकरकिरणैर्ज्ञानं समन्तात्प्रत्यक्षं सुनिर्मलं च तथा बोधिसत्त्वानां । अत एव तदतुल्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1557,āśrayādvastuto dānaṃ nimittātpariṇāmanāt |,आश्रयाद्वस्तुतो दानं निमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1558,hetuto jñānataḥ kṣetrānniśrayācca paraṃ matam,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परं मतम्
+mahayana_sutralankara,1559,tatrāśrayo bodhisattvaḥ | vastu āmiṣadānasyādhyātmikaṃ vastu paramam | abhayadānasthāpāyasaṃsārabhītebhyastu tadabhayaṃ | dharmadānasya mahāyānaṃ | nimittaṃ karuṇā | pariṇāmanā tena mahābodhiphalaprārthanā | hetuḥ pūrvadānapāramitābhyāsavāsanā | jñānaṃ nirvikalpaṃ yena trimaṇḍalapariśuddhaṃ dānaṃ dadāti dātṛdeyapratigrāhakrāvikalpanāt | kṣetraṃ pañcavidham | arthī duḥkhito niḥpratisaraṇo duścaritacārī guṇavāṃśca | caturṇāmuttaraṃ kṣetraṃ paraṃ | tadabhāve pañcamaṃ | niśrayastrividho yaṃ niśritya dadāti | adhimuktirmanasikāraḥ samādhiśca | adhimuktiryathā bhāvanāvibhāge 'dhimuktimanaskāra uktaḥ | manaskāro yathā tatraivāsvādanābhinandana manaskāra uktaḥ | samādhirgaganagañjādiryathā tatraiva vibhutvamuktaṃ | evamāśrayādiparasamayo dānaṃ paramaṃ | so 'yaṃ cāpadeśo veditavyaḥ | yaśca dadāti yacca yena ca yasmai ca yataśca yasya ca parigraheṇa yatra ca yāvatprakāraṃ taddānam |,तत्राश्रयो बोधिसत्त्वः । वस्तु आमिषदानस्याध्यात्मिकं वस्तु परमम् । अभयदानस्थापायसंसारभीतेभ्यस्तु तदभयं । धर्मदानस्य महायानं । निमित्तं करुणा । परिणामना तेन महाबोधिफलप्रार्थना । हेतुः पूर्वदानपारमिताभ्यासवासना । ज्ञानं निर्विकल्पं येन त्रिमण्डलपरिशुद्धं दानं ददाति दातृदेयप्रतिग्राहक्राविकल्पनात् । क्षेत्रं पञ्चविधम् । अर्थी दुःखितो निःप्रतिसरणो दुश्चरितचारी गुणवांश्च । चतुर्णामुत्तरं क्षेत्रं परं । तदभावे पञ्चमं । निश्रयस्त्रिविधो यं निश्रित्य ददाति । अधिमुक्तिर्मनसिकारः समाधिश्च । अधिमुक्तिर्यथा भावनाविभागे ऽधिमुक्तिमनस्कार उक्तः । मनस्कारो यथा तत्रैवास्वादनाभिनन्दन मनस्कार उक्तः । समाधिर्गगनगञ्जादिर्यथा तत्रैव विभुत्वमुक्तं । एवमाश्रयादिपरसमयो दानं परमं । सो ऽयं चापदेशो वेदितव्यः । यश्च ददाति यच्च येन च यस्मै च यतश्च यस्य च परिग्रहेण यत्र च यावत्प्रकारं तद्दानम् ।
+mahayana_sutralankara,1560,āśrayādvastutaḥ śīlaṃ nimittātpariṇāmanāt |,आश्रयाद्वस्तुतः शीलं निमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1561,hetuto jñānataḥ kṣetrānniśrayācca paraṃ matam,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परं मतम्
+mahayana_sutralankara,1562,[āśrayādvastutaḥ kṣāntinimittātpariṇāmanāt |,[आश्रयाद्वस्तुतः क्षान्तिनिमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1563,hetuto jñānataḥ kṣetrānniśrayācca parā matā,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परा मता
+mahayana_sutralankara,1564,āśrayādvastuto vīryaṃ nimittātpariṇāmanāt |,आश्रयाद्वस्तुतो वीर्यं निमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1565,hetuto jñānataḥ kṣetrānniśrayācca paraṃ matam,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परं मतम्
+mahayana_sutralankara,1566,āśrayādvastuto dhyānaṃ nimittātpariṇāmanāt |,आश्रयाद्वस्तुतो ध्यानं निमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1567,hetuto jñānataḥ kṣetrāniśrayācca paraṃ matam,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रानिश्रयाच्च परं मतम्
+mahayana_sutralankara,1568,āśrayādvastutaḥ prajñā nimittātpariṇāmanāt |,आश्रयाद्वस्तुतः प्रज्ञा निमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1569,hetuto jñānataḥ kṣetrānniśrayācca parā matā,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च परा मता
+mahayana_sutralankara,1570,śīlasya paramaṃ vastu bodhisattvasaṃvaraḥ | kṣānteḥ prāṇāpahāriṇau hīnadurbalau | vīryasya pāramitābhāvanā tadvipakṣaprahāṇaṃ ca | dhyānasya bodhisattvasamādhayaḥ | prajñāyāstathatā | sarveṣāṃ śīlādīnāṃ kṣetraṃ mahāyānaṃ | śeṣaṃ pūrvabaddheditavyam |,शीलस्य परमं वस्तु बोधिसत्त्वसंवरः । क्षान्तेः प्राणापहारिणौ हीनदुर्बलौ । वीर्यस्य पारमिताभावना तद्विपक्षप्रहाणं च । ध्यानस्य बोधिसत्त्वसमाधयः । प्रज्ञायास्तथता । सर्वेषां शीलादीनां क्षेत्रं महायानं । शेषं पूर्वबद्धेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1571,ekasattvasukhaṃ dānaṃ bahukalpavighātakṛta |,एकसत्त्वसुखं दानं बहुकल्पविघातकृत ।
+mahayana_sutralankara,1572,priyaṃ syadbodhisattvānāṃ prāgeva tadviparyayāt,प्रियं स्य���्बोधिसत्त्वानां प्रागेव तद्विपर्ययात्
+mahayana_sutralankara,1573,yadi bodhisattvānāṃ dānamekasyaiva sattvasya sukhadaṃ syādātmanaśca bahukalpavighātakṛta | tathāpi tatteṣāṃ priyaṃ syātkaruṇāviśeṣātkiṃ punaryadanekasattvasukhaṃ ca bhavatyātmanaśca bahukalpānugrahakṛt |,यदि बोधिसत्त्वानां दानमेकस्यैव सत्त्वस्य सुखदं स्यादात्मनश्च बहुकल्पविघातकृत । तथापि तत्तेषां प्रियं स्यात्करुणाविशेषात्किं पुनर्यदनेकसत्त्वसुखं च भवत्यात्मनश्च बहुकल्पानुग्रहकृत् ।
+mahayana_sutralankara,1574,yadarthamicchanti dhanāni dehinastadeva dhīrā visṛjanti dehiṣu |,यदर्थमिच्छन्ति धनानि देहिनस्तदेव धीरा विसृजन्ति देहिषु ।
+mahayana_sutralankara,1575,śarīrahetordhanamiṣyate janaistadeva dhīraḥ śataśo visṛjyate,शरीरहेतोर्धनमिष्यते जनैस्तदेव धीरः शतशो विसृज्यते
+mahayana_sutralankara,1576,atra pūrvārdhamuttarārdhe vyākhyātam |,अत्र पूर्वार्धमुत्तरार्धे व्याख्यातम् ।
+mahayana_sutralankara,1577,śarīramevotsṛjato na duḥkhyate yadā manaḥ kā draviṇe 'vare kathā |,शरीरमेवोत्सृजतो न दुःख्यते यदा मनः का द्रविणे ऽवरे कथा ।
+mahayana_sutralankara,1578,tadasya lokottaramiti yanmudaṃ sa tena tattasya taduttaraṃ punaḥ,तदस्य लोकोत्तरमिति यन्मुदं स तेन तत्तस्य तदुत्तरं पुनः
+mahayana_sutralankara,1579,atra śarīramevotsṛjato yadā mano na duḥkhyate tadasya lokottaramiti saṃdarśitaṃ | eti yanmudaṃ sa tena duḥkhena tattasya taduttaramiti tasmāllokottarāduttaram |,अत्र शरीरमेवोत्सृजतो यदा मनो न दुःख्यते तदस्य लोकोत्तरमिति संदर्शितं । एति यन्मुदं स तेन दुःखेन तत्तस्य तदुत्तरमिति तस्माल्लोकोत्तरादुत्तरम् ।
+mahayana_sutralankara,1580,pratigrahairiṣṭanikāmalabdhairna tuṣṭimāyāti tathārthiko 'pi |,प्रतिग्रहैरिष्टनिकामलब्धैर्न तुष्टिमायाति तथार्थिको ऽपि ।
+mahayana_sutralankara,1581,sarvāstidānena yatheha dhīmān tuṣṭiṃ vrajatyarthijanasya tuṣṭyā,सर्वास्तिदानेन यथेह धीमान् तुष्टिं व्रजत्यर्थिजनस्य तुष्ट्या
+mahayana_sutralankara,1582,iṣṭanikāmalabdhairityabhipretaparyāptalabdhaiḥ | sarvāstidāneneti yāvatsvajīvitadānena |,इष्टनिकामलब्धैरित्यभिप्रेतपर्याप्तलब्धैः । सर्वास्तिदानेनेति यावत्स्वजीवितदानेन ।
+mahayana_sutralankara,1583,saṃpūrṇabhogo na tathāstimantamātmānamanvīkṣati yācako 'pi |,संपूर्णभोगो न तथास्तिमन्तमात्मानमन्वीक्षति याचको ऽपि ।
+mahayana_sutralankara,1584,sarvāstidānādadhano 'pi dhīmānātmānamanveti yathāstimantaṃ,सर्वास्तिदानादधनो ऽपि धीमानात्मानमन्वेति यथास्तिमन्तं
+mahayana_sutralankara,1585,suvipulamapi vittaṃ prāpya naivopakāraṃ,सुविपुलमपि वित्तं प्राप्य नैवोपकारं
+mahayana_sutralankara,1586,vigaṇayati tathārthī dāyakāllābhahetoḥ |,विगणयति तथार्थी दायकाल्लाभहेतोः ।
+mahayana_sutralankara,1587,vidhivadiha sudānairarthinastarpayitvā,विधिवदिह सुदानैरर्थिनस्तर्पयित्वा
+mahayana_sutralankara,1588,mahadupakarasaṃjñā teṣu dhīmānyathaiti,महदुपकरसंज्ञा तेषु धीमान्यथैति
+mahayana_sutralankara,1589,karuṇāviśeṣād | gatārthau ślokau |,करुणाविशेषाद् । गतार्थौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1590,svayamapagataśokā dehinaḥ svastharūpā,स्वयमपगतशोका देहिनः स्वस्थरूपा
+mahayana_sutralankara,1591,vipulamapi gṛhītvā bhuñjate yasya vittaṃ |,विपुलमपि गृहीत्वा भुञ्जते यस्य वित्तं ।
+mahayana_sutralankara,1592,pathi paramaphalāḍhyādbhogavṛkṣādyathaiva,पथि परमफलाढ्याद्भोगवृक्षाद्यथैव
+mahayana_sutralankara,1593,pravisṛtiratibhogī bodhisattvānna so 'nyaḥ,प्रविसृतिरतिभोगी बोधिसत्त्वान्न सो ऽन्यः
+mahayana_sutralankara,1594,pravisṛtiratibhogaścāsyeti pravisṛtiratibhogī sa ca nānyo bodhisattvādveditavyaḥ | śeṣaṃ gatārtham |,प्रविसृतिरतिभोगश्चास्येति प्रविसृतिरतिभोगी स च नान्यो बोधिसत्त्वाद्वेदितव्यः । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1595,prādhānyatatkāraṇakarmabhedāt prakārabhedāśrayabhedataśca |,प्राधान्यतत्कारणकर्मभेदात् प्रकारभेदाश्रयभेदतश्च ।
+mahayana_sutralankara,1596,caturvibandhapratipakṣabhedāt vīryaṃ parijñeyamiti pradiṣṭam,चतुर्विबन्धप्रतिपक्षभेदात् वीर्यं परिज्ञेयमिति प्रदिष्टम्
+mahayana_sutralankara,1597,ṣaḍvidhena prabhedena vīryaṃ parijñeyaṃ | prādhānyabhedena | tatkāraṇabhedena | prakārabhedena | āśrayabhedena | caturvibandhapratipakṣabhedena ca | asyoddeśasyottaraiḥ | ślokairnirdeśaḥ |,षड्विधेन प्रभेदेन वीर्यं परिज्ञेयं । प्राधान्यभेदेन । तत्कारणभेदेन । प्रकारभेदेन । आश्रयभेदेन । चतुर्विबन्धप्रतिपक्षभेदेन च । अस्योद्देशस्योत्तरैः । श्लोकैर्निर्देशः ।
+mahayana_sutralankara,1598,vīryaṃ paraṃ śuklagaṇasya madhye tanniśritastasya yato 'nulābhaḥ |,वीर्यं परं शुक्लगणस्य मध्ये तन्निश्रितस्तस्य यतो ऽनुलाभः ।
+mahayana_sutralankara,1599,vīryeṇa sadyaḥ susukho vihāro lokottarā lokagatā ca siddhiḥ,वीर्येण सद्यः सुसुखो विहारो लोकोत्तरा लोकगता च सिद्धिः
+mahayana_sutralankara,1600,vīryaṃ paraṃ śuklagaṇasya madhye iti sarvakuśaladharmaprādhānyaṃ vīryasya nirdiṣṭaṃ | tanniśritastasya yato 'nulābha iti prādhānyakāraṇaṃ nirdiṣṭaṃ | yasmādvīryāśritaḥ sarvakuśaladharmalābhaḥ | vīryeṇa sadyaḥ susukho vihāro lokottarā lokagatā ca siddhiriti karma nirdiṣṭaṃ vīryeṇa hi dṛṣṭadharme paramaḥ sukhavihāraḥ | sarvā ca lokottarā siddhirlaukikī ca kriyate |,वीर्यं परं शुक्लगणस्य मध्ये इति सर्वकुशलधर्मप्राधान्यं वीर्यस्य निर्दिष्टं । तन्निश्रितस्तस्य यतो ऽनुलाभ इति प्राधान्यकारणं निर्दिष्टं । यस्माद्वीर्याश्रितः सर्वकुशलधर्मलाभः । वीर्येण सद्यः सुसुखो विहारो लोकोत्तरा लोकगता च सिद्धिरिति कर्म निर्दिष्टं वीर्येण हि दृष्टधर्मे परमः सुखविहारः । सर्वा च लोकोत्तरा सिद्धिर्लौकिकी च क्रियते ।
+mahayana_sutralankara,1601,vīryādavāptaṃ bhavabhogamiṣṭaṃ vīryeṇa śuddhiṃ prabalāmupetāḥ |,वीर्यादवाप्तं भवभोगमिष्टं वीर्येण शुद्धिं प्रबलामुपेताः ।
+mahayana_sutralankara,1602,vīryeṇa satkāyamatītya muktā vīryeṇa bodhiṃ paramāṃ vibuddhāḥ,वीर्येण सत्कायमतीत्य मुक्ता वीर्येण बोधिं परमां विबुद्धाः
+mahayana_sutralankara,1603,iti | paryāyadvāreṇa vīryasya karma nirdiṣṭaṃ | laukikalokottarasiddhibhedāt | tatra prabalā laukikī siddhiranātyantikatvāt |,इति । पर्यायद्वारेण वीर्यस्य कर्म निर्दिष्टं । लौकिकलोकोत्तरसिद्धिभेदात् । तत्र प्रबला लौकिकी सिद्धिरनात्यन्तिकत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1604,punarmataṃ hānivivṛddhivīryaṃ mokṣādhipaṃ pakṣavipakṣamanyat |,पुनर्मतं हानिविवृद्धिवीर्यं मोक्षाधिपं पक्षविपक्षमन्यत् ।
+mahayana_sutralankara,1605,tattve praviṣṭaṃ parivartakaṃ ca vīryaṃ mahārthaṃ ca niruktamanyata,तत्त्वे प्रविष्टं परिवर्तकं च वीर्यं महार्थं च निरुक्तमन्यत
+mahayana_sutralankara,1606,saṃnāhavīryaṃ prathamaṃ tataśca prayogavīryaṃ vidhivatprahitaṃ |,संनाहवीर्यं प्रथमं ततश्च प्रयोगवीर्यं विधिवत्प्रहितं ।
+mahayana_sutralankara,1607,alīnamakṣobhyamatuṣṭivīryaṃ sarvaprakāraṃ pravadanti buddhāḥ,अलीनमक्षोभ्यमतुष्टिवीर्यं सर्वप्रकारं प्रवदन्ति बुद्धाः
+mahayana_sutralankara,1608,ityeṣa prakārabhedaḥ | tatra hānivivṛddhivīryaṃ samyakprahāṇeṣu ca dvayoḥ kuśaladharmābhivṛddhaye | mokṣādhipaṃ vīryamindriyeṣu | mokṣādhipattyārthena yasmādindriyāṇi | pakṣavipakṣaṃ baleṣu vipakṣānavamṛdyārthena yasmādbalāni | tattve praviṣṭaṃ bodhyaṅgeṣu darśanamārge tadvya1sthāpanāt | parivarttakaṃ mārgāṅgeṣu bhāvanāmārge 'ntasyāśrayaparivṛttihetutvāt | (msa_bagchi 112) mahārthaṃ vīryaṃ pāramitāsvabhāvaṃ svaparārthādhikārāt | saṃnāhavīryaṃ prayogāya saṃnahyataḥ | prayogavīryaṃ tathā prayogataḥ | alīnavīryamudāre 'pyadhigantavye layābhāvataḥ | akṣobhyavīryaṃ śītaloṣṇādibhirduḥkhairavikopanataḥ | asaṃtuṣṭivīryamalpenādhigamenāsaṃtuṣṭitaḥ | ebhireva saṃnāhavīryādibhiḥ sūtre | sthāmavān vīryavānutsāhī dṛḍhaparākramo anikṣiptadhuraḥ kuśaleṣu dharmeṣvityucyate yathākramam |,इत्येष प्रकारभेदः । तत्र हानिविवृद्धिवीर्यं सम्यक्प्रहाणेषु च द्वयोः कुशलधर्माभिवृद्धये । मोक्षाधिपं वीर्यमिन्द्रियेषु । मोक्षाधिपत्त्यार्थेन यस्मादिन्द्रियाणि । पक्षविपक्षं बलेषु विपक्षानवमृद्यार्थेन यस्माद्बलानि । तत्त्वे प्रविष्टं बोध्यङ्गेषु दर्शनमार्गे तद्व्य१स्थापनात् । परिवर्त्तकं मार्गाङ्गेषु भावनामार्गे ऽन्तस्याश्रयपरिवृत्तिहेतुत्वात् । (म्स_बग्छि ११२) महार्थं वीर्यं पारमितास्वभावं स्वपरार्थाधिकारात् । संनाहवीर्यं प्रयोगाय संनह्यतः । प्रयोगवीर्यं तथा प्रयोगतः । अलीनवीर्यमुदारे ऽप्यधिगन्तव्ये लयाभावतः । अक्षोभ्यवीर्यं शीतलोष्णादिभिर्दुःखैरविकोपनतः । असंतुष्टिवीर्यमल्पेनाधिगमेनासंतुष्टितः । एभिरेव संनाहवीर्यादिभिः सूत्रे । स्थामवान् वीर्यवानुत्साही दृढपराक्रमो अनिक्षिप्तधुरः कुशलेषु धर्मेष्वित्युच्यते यथाक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,1609,nikṛṣṭamadhyottamavīryamanyat yānatraye yuktajanāśrayeṇa |,निकृष्टमध्योत्तमवीर्यमन्यत् यानत्रये युक्तजनाश्रयेण ।
+mahayana_sutralankara,1610,līnātyudārāśayabuddhiyogāt vīryaṃ tadalpārthamahārthamiṣṭam,लीनात्युदाराशयबुद्धियोगात् वीर्यं तदल्पार्थमहार्थमिष्टम्
+mahayana_sutralankara,1611,atrāśrayaprabhedena vīryabhedo nirdiṣṭaḥ | yānatraye prayukto yo janastadāśrayeṇa yathākramaṃ nikṛṣṭamadhyottamaṃ vīryaṃ veditavyaṃ | kiṃ kāraṇaṃ | līnātyudārāśayabuddhiyogāt | līno hi buddhyāśayo yānadvaye prayuktānāṃ kevalātmārthādhikārāt | atyudāro mahāyāne prayuktānāṃ parārthādhikārāt | ata eva yathākramaṃ vīryaṃ tadalpārthaṃ mahārthamiva svārthādhikārācca,अत्राश्रयप्र��ेदेन वीर्यभेदो निर्दिष्टः । यानत्रये प्रयुक्तो यो जनस्तदाश्रयेण यथाक्रमं निकृष्टमध्योत्तमं वीर्यं वेदितव्यं । किं कारणं । लीनात्युदाराशयबुद्धियोगात् । लीनो हि बुद्ध्याशयो यानद्वये प्रयुक्तानां केवलात्मार्थाधिकारात् । अत्युदारो महायाने प्रयुक्तानां परार्थाधिकारात् । अत एव यथाक्रमं वीर्यं तदल्पार्थं महार्थमिव स्वार्थाधिकाराच्च
+mahayana_sutralankara,1612,na vīryavānbhogaparājito 'sti,न वीर्यवान्भोगपराजितो ऽस्ति
+mahayana_sutralankara,1613,no vīryavān kleśaparājito 'sti |,नो वीर्यवान् क्लेशपराजितो ऽस्ति ।
+mahayana_sutralankara,1614,na vīryavān khedaparājito 'sti,न वीर्यवान् खेदपराजितो ऽस्ति
+mahayana_sutralankara,1615,no vīryavān prāptiparājito 'sti,नो वीर्यवान् प्राप्तिपराजितो ऽस्ति
+mahayana_sutralankara,1616,ityayaṃ caturvibandhapratipakṣabhedaḥ | caturvidho dānādīnāṃ vibandho yena dānādiṣu na pravartate | bhogasaktistadāgrahataḥ | kleśasaktistatparibhogādhyavasānataḥ | khedo dānādiṣu prayogābhiyogaparikhedataḥ | prāptiralpamātradānādisaṃtuṣṭitaḥ | tatpratipakṣabhede naitaccaturvidhaṃ vīryamuktam |,इत्ययं चतुर्विबन्धप्रतिपक्षभेदः । चतुर्विधो दानादीनां विबन्धो येन दानादिषु न प्रवर्तते । भोगसक्तिस्तदाग्रहतः । क्लेशसक्तिस्तत्परिभोगाध्यवसानतः । खेदो दानादिषु प्रयोगाभियोगपरिखेदतः । प्राप्तिरल्पमात्रदानादिसंतुष्टितः । तत्प्रतिपक्षभेदे नैतच्चतुर्विधं वीर्यमुक्तम् ।
+mahayana_sutralankara,1617,anyonyaviniścayavibhāge ślokaḥ |,अन्योन्यविनिश्चयविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1618,anyonyaṃ saṃgrahataḥ prabhedato dharmato nimittācca |,अन्योन्यं संग्रहतः प्रभेदतो धर्मतो निमित्ताच्च ।
+mahayana_sutralankara,1619,ṣaṇāṃ pāramitānāṃ viniścayaḥ sarvathā jñeyaḥ,षणां पारमितानां विनिश्चयः सर्वथा ज्ञेयः
+mahayana_sutralankara,1620,anyonyasaṃgrahato viniścayaḥ | abhayapradānena śīlakṣāntisaṃgraho yasmāttābhyāmabhayaṃ dadāti | dharmadānena dhyānaprajñayoryasmāttābhyāṃ dharmaṃ dadāti | ubhābhyāṃ vīryasya yasmāttenobhayaṃ dadāti | kuśaladharmasaṃgrāhakeṇa śīlena sarveṣāṃ dānādīnāṃ saṃgrahaḥ | evaṃ kṣāntyādibhiranyonyasaṃgraho yathāyogaṃ yojyaḥ | prabhedato viniścayaḥ | dānaṃ ṣaḍvidhaṃ dānadānaṃ śīladānaṃ yāvatprajñādānaṃ | parasaṃtāneṣu śīlādiniveśanāt | dharmato viniścayaḥ | (msa_bagchi 113) ye sūtrādayo yeṣu dānādiṣvartheṣu saṃdṛśyante | ye ca dānādayo yeṣu sūtrādiṣu dharmeṣu saṃdṛśyante | teṣāṃ parasparaṃ saṃgraho veditavyaḥ | nimittato viniścayaḥ | dānaṃ śīlādīnāṃ nimittaṃ bhavati | bhoganirapekṣasya śīlādiṣu pravṛtteḥ | śīlamapi dānādīnāṃ | bhikṣusaṃvarasamādānaṃ sarvasvaparigrahatyāgācchīlapratiṣṭhitasya ca kṣāntyādiyogāt | kuśaladharmasaṃgrāhakaśīlasamādānaṃ ca sarveṣāṃ dānādīnāṃ nimittaṃ | evaṃ kṣāntyādīnāmanyonyanimittabhāvo yathā yojyaḥ saṃgrahavastuvibhāge sapta ślokāḥ | catvāri saṃgrahavastūni | dānaṃ priyavāditā arthacaryā samānārthatā | tatra |,अन्योन्यसंग्रहतो विनिश्चयः । अभयप्रदानेन शीलक्षान्तिसंग्रहो यस्मात्ताभ्यामभयं ददाति । धर्मदानेन ध्यानप्रज्ञयोर्यस्मात्ताभ्यां धर्मं ददाति । उभाभ्यां वीर्यस्य यस्मात्तेनोभयं ददाति । कुशलधर्मसंग्राहकेण शीलेन सर्वेषां दानादीनां संग्रहः । एवं क्षान्त्यादिभिरन्योन्यसंग्रहो यथायोगं योज्यः । प्रभेदतो विनिश्चयः । दानं षड्विधं दानदानं शीलदानं यावत्प्रज्ञादानं । परसंतानेषु शीलादिनिवेशनात् । धर्मतो विनिश्चयः । (म्स_बग्छि ११३) ये सूत्रादयो येषु दानादिष्वर्थेषु संदृश्यन्ते । ये च दानादयो येषु सूत्रादिषु धर्मेषु संदृश्यन्ते । तेषां परस्परं संग्रहो वेदितव्यः । निमित्ततो विनिश्चयः । दानं शीलादीनां निमित्तं भवति । भोगनिरपेक्षस्य शीलादिषु प्रवृत्तेः । शीलमपि दानादीनां । भिक्षुसंवरसमादानं सर्वस्वपरिग्रहत्यागाच्छीलप्रतिष्ठितस्य च क्षान्त्यादियोगात् । कुशलधर्मसंग्राहकशीलसमादानं च सर्वेषां दानादीनां निमित्तं । एवं क्षान्त्यादीनामन्योन्यनिमित्तभावो यथा योज्यः संग्रहवस्तुविभागे सप्त श्लोकाः । चत्वारि संग्रहवस्तूनि । दानं प्रियवादिता अर्थचर्या समानार्थता । तत्र ।
+mahayana_sutralankara,1621,dānaṃ samaṃ priyākhyānamarthacaryā samārthatā |,दानं समं प्रियाख्यानमर्थचर्या समार्थता ।
+mahayana_sutralankara,1622,taddeśanā samādāya svānuvṛttibhiriṣyate,तद्देशना समादाय स्वानुवृत्तिभिरिष्यते
+mahayana_sutralankara,1623,dānaṃ samamiṣyate yathā pāramitāsu priyākhyānaṃ taddeśanā | arthacaryā tatsamādāpanā tacchabdena pāramitānāṃ grahaṇātpāramitādeśanā pāramitāsamādāpanetyarthaḥ | samānārthatā yatra paraṃ samādāpayati tatra svayamanuvṛttiḥ | kimarthaṃ punaretāni catvāri saṃgrahavastūnīṣyante | eṣa hi pareṣāṃ |,दानं सममिष्यते यथा पारमितासु प्रियाख्यानं तद्देशना । अर्थचर्या तत्समादापना तच्छब्देन पारमितानां ग्रहणात्पारमितादेशना पारमितासमादापनेत्यर्थः । समानार्थता यत्र परं समादापयति तत्र स्वयमनुवृत्तिः । किमर्थं पुनरेतानि चत्वारि संग्रहवस्तूनीष्यन्ते । एष हि परेषां ।
+mahayana_sutralankara,1624,upāyo 'nugrahakaro grāhako 'tha pravartakaḥ |,उपायो ऽनुग्रहकरो ग्राहको ऽथ प्रवर्तकः ।
+mahayana_sutralankara,1625,tathānuvartako jñeyaścatuḥsaṃgrahavastutaḥ,तथानुवर्तको ज्ञेयश्चतुःसंग्रहवस्तुतः
+mahayana_sutralankara,1626,dānamanugrāhaka upāyaḥ | āmiṣadānena kāyikānugrahotpādanāt priyavāditā grāhakaḥ | avyutpannasaṃdigdhārthagrāhaṇāt | arthacaryā pravartakaḥ | kuśale pravartanāt | samānārthatānuvartakaḥ | yathāvāditathākāriṇaṃ hi samādāpakaṃ viditvā yatra kuśale tena pravartitāḥ pare bhavanti tadanuvartante |,दानमनुग्राहक उपायः । आमिषदानेन कायिकानुग्रहोत्पादनात् प्रियवादिता ग्राहकः । अव्युत्पन्नसंदिग्धार्थग्राहणात् । अर्थचर्या प्रवर्तकः । कुशले प्रवर्तनात् । समानार्थतानुवर्तकः । यथावादितथाकारिणं हि समादापकं विदित्वा यत्र कुशले तेन प्रवर्तिताः परे भवन्ति तदनुवर्तन्ते ।
+mahayana_sutralankara,1627,ādyena bhājanībhāvo dvitīyenādhimucyanā |,आद्येन भाजनीभावो द्वितीयेनाधिमुच्यना ।
+mahayana_sutralankara,1628,pratipattistṛtīyena caturthena viśodhanā,प्रतिपत्तिस्तृतीयेन चतुर्थेन विशोधना
+mahayana_sutralankara,1629,āmiṣadānena bhājanībhavati dharmasya vidheyatāpatteḥ | priyavāditayā taṃ dharmamadhimucyate tadarthavyutpādanasaṃśayacchedanataḥ | arthacaryayā pratipadyate yathādharmaṃ | samānārthatayā tāṃ pratipattiṃ viśodhayati dīrghakālānuṣṭhānād | idaṃ saṃgrahavastūnāṃ karma |,आमिषदानेन भाजनीभवति धर्मस्य विधेयतापत्तेः । प्रियवादितया तं धर्ममधिमुच्यते तदर्थव्युत्पादनसंशयच्छेदनतः । अर्थचर्यया प्रतिपद्यते यथाधर्मं । समानार्थतया तां प्रतिपत्तिं विशोधयति दीर्घकालानुष्ठानाद् । इदं संग्रहवस्तूनां कर्म ।
+mahayana_sutralankara,1630,catuḥ saṃgrahavastutvaṃ saṃgrahadvayato mataṃ |,चतुः संग्रहवस्तुत्वं संग्रहद्वयतो मतं ।
+mahayana_sutralankara,1631,āmiṣeṇāpi dharmeṇa dharmeṇālambanādapi,आमिषेणापि धर्मेण धर्मेणालम्बनादपि
+mahayana_sutralankara,1632,yadapyanyatsaṃgrahavastudvayamuktaṃ bhagavatā āmiṣasaṃgraho dharmasaṃgrahaśca | tābhyāmetānyeva catvāri saṃgrahavastūni saṃgṛhītāni |,यदप्यन्यत्संग्रहवस्तुद्वयमुक्तं भगवता आमिषसंग्रहो धर्मसंग्रहश्च । ताभ्यामेतान्येव चत्वारि संग्रहवस्तूनि संगृहीतानि ।
+mahayana_sutralankara,1633,āmiṣasaṃgraheṇa prathame | dharmasaṃgraheṇāvaśiṣṭāni | tāni punastrividhena dharmeṇa | ālambanadharmeṇa pratipattidharmeṇa tadviśuddhidharmeṇa ca yathākramam |,आमिषसंग्रहेण प्रथमे । धर्मसंग्रहेणावशिष्टानि । तानि पुनस्त्रिविधेन धर्मेण । आलम्बनधर्मेण प्रतिपत्तिधर्मेण तद्विशुद्धिधर्मेण च यथाक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,1634,hīnamadhyottamaḥ prāyo vandhyo 'vandhyaśca saṃgrahaḥ |,हीनमध्योत्तमः प्रायो वन्ध्यो ऽवन्ध्यश्च संग्रहः ।
+mahayana_sutralankara,1635,abandhyaḥ sarvathā caiva jñeyo hyākārabhedataḥ,अबन्ध्यः सर्वथा चैव ज्ञेयो ह्याकारभेदतः
+mahayana_sutralankara,1636,eṣa saṃgrahasya prakārabhedaḥ | tatra hīnamadhyottamaḥ saṃgraho bodhisattvānāṃ yānatrayaprayukteṣu veditavyo yathākramaṃ | prāyeṇa vandhyo 'dhimukticaryābhūmau | prāyeṇābandhyo bhūmipraviṣṭānām | avandhyaḥ sarvathā aṣṭāmyādiṣu bhūmiṣu sattvārthasyāvaśyaṃ saṃpādanāt |,एष संग्रहस्य प्रकारभेदः । तत्र हीनमध्योत्तमः संग्रहो बोधिसत्त्वानां यानत्रयप्रयुक्तेषु वेदितव्यो यथाक्रमं । प्रायेण वन्ध्यो ऽधिमुक्तिचर्याभूमौ । प्रायेणाबन्ध्यो भूमिप्रविष्टानाम् । अवन्ध्यः सर्वथा अष्टाम्यादिषु भूमिषु सत्त्वार्थस्यावश्यं संपादनात् ।
+mahayana_sutralankara,1637,parṣatkarṣaṇaprayuktairvidhireṣa samāśritaḥ |,पर्षत्कर्षणप्रयुक्तैर्विधिरेष समाश्रितः ।
+mahayana_sutralankara,1638,sarvārthasiddhau sarveṣāṃ sukhopāyaśca śasyate,सर्वार्थसिद्धौ सर्वेषां सुखोपायश्च शस्यते
+mahayana_sutralankara,1639,ye kecitparṣatkarṣaṇe prayuktāḥ sarvaistairayamevopāyaḥ samāśrito yaduta catvāri saṃgrahavastūni | tathā hi sarvārthasiddhaye sarveṣāṃ sukhaścaiṣa upāyaḥ praśasyate buddhaiḥ |,ये केचित्पर्षत्कर्षणे प्रयुक्ताः सर्वैस्तैरयमेवोपायः समाश्रितो यदुत चत्वारि संग्रहवस्तूनि । तथा ह�� सर्वार्थसिद्धये सर्वेषां सुखश्चैष उपायः प्रशस्यते बुद्धैः ।
+mahayana_sutralankara,1640,saṃgṛhītā grahīṣyante saṃgṛhyante ca ye 'dhunā |,संगृहीता ग्रहीष्यन्ते संगृह्यन्ते च ये ऽधुना ।
+mahayana_sutralankara,1641,sarve ta evaṃ tasmācca vartma tatsattvapācane,सर्वे त एवं तस्माच्च वर्त्म तत्सत्त्वपाचने
+mahayana_sutralankara,1642,etena lokatraye 'pi sarvasattvānāṃ paripācane caturṇāṃ saṃgrahavastūnāmekāyanamārgatvaṃ darśayati | anyamārgābhāvāt |,एतेन लोकत्रये ऽपि सर्वसत्त्वानां परिपाचने चतुर्णां संग्रहवस्तूनामेकायनमार्गत्वं दर्शयति । अन्यमार्गाभावात् ।
+mahayana_sutralankara,1643,iti satatamasaktabhogabuddhiḥ śamayamanodyamapāragaḥ sthitātmā |,इति सततमसक्तभोगबुद्धिः शमयमनोद्यमपारगः स्थितात्मा ।
+mahayana_sutralankara,1644,bhavaviṣayanimittanirvikalpo bhavati sa sattvagaṇasya saṃgṛhītā,भवविषयनिमित्तनिर्विकल्पो भवति स सत्त्वगणस्य संगृहीता
+mahayana_sutralankara,1645,etena yathoktāsu ṣaṭsu pāramitāsu sthitasya bodhisattvasya saṃgrahavastuprayogaṃ darśayati svaparārthasaṃpādanāt pāramitābhiḥ saṃgrahavastubhiśca yathākramam |,एतेन यथोक्तासु षट्सु पारमितासु स्थितस्य बोधिसत्त्वस्य संग्रहवस्तुप्रयोगं दर्शयति स्वपरार्थसंपादनात् पारमिताभिः संग्रहवस्तुभिश्च यथाक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,1646,mahāyānasūtrālaṃkāre pāramitādhikāraḥ samāptaḥ,महायानसूत्रालंकारे पारमिताधिकारः समाप्तः
+mahayana_sutralankara,1647,saptadaśo 'dhikāraḥ |,सप्तदशो ऽधिकारः ।
+mahayana_sutralankara,1648,buddhapūjāvibhāge sapta ślokāḥ |,बुद्धपूजाविभागे सप्त श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1649,saṃmukhaṃ vimukhaṃ pūjā buddhānāṃ cīvarādibhiḥ |,संमुखं विमुखं पूजा बुद्धानां चीवरादिभिः ।
+mahayana_sutralankara,1650,gāḍhaprasannacittasya saṃbhāradvayapūraye,गाढप्रसन्नचित्तस्य संभारद्वयपूरये
+mahayana_sutralankara,1651,abandhyabuddhajanmatve praṇidhānavataḥ sataḥ |,अबन्ध्यबुद्धजन्मत्वे प्रणिधानवतः सतः ।
+mahayana_sutralankara,1652,trayasyānupalambhastu niṣpannā buddhapūjanā,त्रयस्यानुपलम्भस्तु निष्पन्ना बुद्धपूजना
+mahayana_sutralankara,1653,sattvānāmaprameyānāṃ paripākāya cāparā |,सत्त्वानामप्रमेयानां परिपाकाय चापरा ।
+mahayana_sutralankara,1654,upadheścittataścānyā adhimukternidhānataḥ,उपधेश्चित्ततश्चान्या अधिमुक्तेर्निधानतः
+mahayana_sutralankara,1655,anukampākṣamābhyāṃ ca samudācārato 'parā |,अनुकम्पाक्षमाभ्यां च समुदाचारतो ऽपरा ।
+mahayana_sutralankara,1656,vastvābhogāvabodhācca vimukteśca tathātvataḥ,वस्त्वाभोगावबोधाच्च विमुक्तेश्च तथात्वतः
+mahayana_sutralankara,1657,ityebhiścaturbhiḥ ślokaiḥ |,इत्येभिश्चतुर्भिः श्लोकैः ।
+mahayana_sutralankara,1658,āśrayādvastutaḥ pūjā nimittātpariṇāmanāt |,आश्रयाद्वस्तुतः पूजा निमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1659,hetuto jñānataḥ kṣetrānniśrayācca pradarśitā,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च प्रदर्शिता
+mahayana_sutralankara,1660,veditavyā | tatrāśrayaḥ samakṣaparokṣā buddhāḥ | vastu cīvarādayaḥ | nimittaṃ pragāḍhaprasādasahagataṃ cittaṃ | pariṇāmanā puṇyajñānasaṃbhāraparipūraye | heturabandhyo me buddhotpādaḥ syāditi pūrvapraṇidhānaṃ | jñānaṃ nirvikalpaṃ pūjakapūjyapūjānupalambhataḥ | kṣetramaprameyāḥ sattvāḥ | tatparipācanāya taistatprayojatāt teṣu tadropaṇataḥ | niśraya upadhiścittaṃ ca | tatropadhiṃ niśritya pūjācīvarādibhiścittaṃ niśrityāsvādanānumodanābhinandanamanaskāraiḥ | ta thoktaiścādhimuktyādibhiryaduta mahāyānadharmādhimuktitaḥ bodhicittotpādataḥ | praṇidhānameva hi nidhānamatroktaṃ ślokavattvānurodhāt | sattvānukampanataḥ | duṣkaracaryā duḥkhakṣamaṇataḥ pāramitāsamudācārataḥ | yoniśo dharmamanasikārataḥ | sa hyaviparyayastattvādvastvābhogaḥ | samyagdṛṣṭito darśanamārge | sa hi yathābhūtāvabodhādvastvavabodhaḥ |,वेदितव्या । तत्राश्रयः समक्षपरोक्षा बुद्धाः । वस्तु चीवरादयः । निमित्तं प्रगाढप्रसादसहगतं चित्तं । परिणामना पुण्यज्ञानसंभारपरिपूरये । हेतुरबन्ध्यो मे बुद्धोत्पादः स्यादिति पूर्वप्रणिधानं । ज्ञानं निर्विकल्पं पूजकपूज्यपूजानुपलम्भतः । क्षेत्रमप्रमेयाः सत्त्वाः । तत्परिपाचनाय तैस्तत्प्रयोजतात् तेषु तद्रोपणतः । निश्रय उपधिश्चित्तं च । तत्रोपधिं निश्रित्य पूजाचीवरादिभिश्चित्तं निश्रित्यास्वादनानुमोदनाभिनन्दनमनस्कारैः । त थोक्तैश्चाधिमुक्त्यादिभिर्यदुत महायानधर्माधिमुक्तितः बोधिचित्तोत्पादतः । प्रणिधानमेव हि निधानमत्रोक्तं श्लोकवत्त्वानुरोधात् । सत्त्वानुकम्पनतः । दुष्करचर्या दुःखक्षमणतः पारमितासमुदाचारतः । योनिशो धर्ममनसिकारतः । स ह्यविपर्ययस्तत्त्वाद्वस्त्वाभोगः । सम्यग्दृष्टितो दर्शनमार्गे । स हि यथाभूतावबोधाद्वस्त्ववबोधः ।
+mahayana_sutralankara,1661,vimuktitaḥ kleśavimokṣācchrāvakāṇāṃ | tathātvato mahābodhiprāpterityayaṃ pūjāyāḥ prakārabhedaḥ |,विमुक्तितः क्लेशविमोक्षाच्छ्रावकाणां । तथात्वतो महाबोधिप्राप्तेरित्ययं पूजायाः प्रकारभेदः ।
+mahayana_sutralankara,1662,hetutaḥ phalataścaiva ātmanā ca parairapi |,हेतुतः फलतश्चैव आत्मना च परैरपि ।
+mahayana_sutralankara,1663,lābhasatkārataścaiva pratipatterdvidhā ca sā,लाभसत्कारतश्चैव प्रतिपत्तेर्द्विधा च सा
+mahayana_sutralankara,1664,parīttā mahatī pūjā samānāmānikā ca sā |,परीत्ता महती पूजा समानामानिका च सा ।
+mahayana_sutralankara,1665,prayogādgatitaścaiva praṇidhānācca sā matā,प्रयोगाद्गतितश्चैव प्रणिधानाच्च सा मता
+mahayana_sutralankara,1666,ityayamarthādibhedenāparaḥ prakārabhedaḥ | tatrātītā hetuḥ pratyutpannā phalaṃ pratyutpannā heturanāgatā phalamityevaṃ hetuphalato 'tītānāgatapratyutpannā veditavyā | ātmanetyādhyātmikī parairiti bāhyā | lābhasatkārato audārikī | pratipattitaḥ sūkṣmā | parīttā hīnā mahatī praṇītā | punaḥ samānā hīnā nirmānā praṇītā trimaṇḍalāvikalpanāt | kālāntaraprayojyā dūre | tatkālaprayojyāntike | punarvichinnāyāṃ gatau dūre | samanantarāyāmantike | punaryāṃ pūjāmāyatyāṃ prayojayituṃ praṇidadhāti sā dūre yāṃ praṇihitaḥ kartuṃ sāntike | katamā punarbuddhapūjā paramā veditavyetyāha |,इत्ययमर्थादिभेदेनापरः प्रकारभेदः । तत्रातीता हेतुः प्रत्युत्पन्ना फलं प्रत्युत्पन्ना हेतुरनागता फलमित्येवं हेतुफलतो ऽतीतानागतप्रत्युत्पन्ना वेदितव्या । आत्मनेत्याध्यात्मिकी परैरिति बाह्या । लाभसत्कारतो औदारिकी । प्रतिपत्ति���ः सूक्ष्मा । परीत्ता हीना महती प्रणीता । पुनः समाना हीना निर्माना प्रणीता त्रिमण्डलाविकल्पनात् । कालान्तरप्रयोज्या दूरे । तत्कालप्रयोज्यान्तिके । पुनर्विछिन्नायां गतौ दूरे । समनन्तरायामन्तिके । पुनर्यां पूजामायत्यां प्रयोजयितुं प्रणिदधाति सा दूरे यां प्रणिहितः कर्तुं सान्तिके । कतमा पुनर्बुद्धपूजा परमा वेदितव्येत्याह ।
+mahayana_sutralankara,1667,buddheṣu pūjā paramā svacittāt dharmādhimuktyāśayato vibhutvāt |,बुद्धेषु पूजा परमा स्वचित्तात् धर्माधिमुक्त्याशयतो विभुत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1668,akalpanopāyaparigraheṇa sarvaikakāryatvaniveśataśca,अकल्पनोपायपरिग्रहेण सर्वैककार्यत्वनिवेशतश्च
+mahayana_sutralankara,1669,ityebhiḥ pañcabhirākāraiḥ svacittapūjā buddheṣu paramā veditavyā | yaduta pūjopasaṃhitamahāyānadharmādhimuktitaḥ | āśayato navabhirāśayaiḥ | āsvādanānumodanābhinandanāśayaiḥ | atṛptavipulamuditopakaranirlepakalyāṇāśayaiśca ye pāramitābhāvanāyāṃ nirdiṣṭāḥ | vibhutvato gaganagañjādisamādhibhiḥ | nirvikalpajñānopāyaparigrahataḥ | sarvamahābodhisattvaikakāryatvapraveśataśca miśropamiśrakāryatvāt |,इत्येभिः पञ्चभिराकारैः स्वचित्तपूजा बुद्धेषु परमा वेदितव्या । यदुत पूजोपसंहितमहायानधर्माधिमुक्तितः । आशयतो नवभिराशयैः । आस्वादनानुमोदनाभिनन्दनाशयैः । अतृप्तविपुलमुदितोपकरनिर्लेपकल्याणाशयैश्च ये पारमिताभावनायां निर्दिष्टाः । विभुत्वतो गगनगञ्जादिसमाधिभिः । निर्विकल्पज्ञानोपायपरिग्रहतः । सर्वमहाबोधिसत्त्वैककार्यत्वप्रवेशतश्च मिश्रोपमिश्रकार्यत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1670,kalyāṇamitrasevāvibhāge sapta ślokāḥ | tatrārdhapañcamaiḥ ślokaiḥ |,कल्याणमित्रसेवाविभागे सप्त श्लोकाः । तत्रार्धपञ्चमैः श्लोकैः ।
+mahayana_sutralankara,1671,āśrayādvastutaḥ sevā nimittātpariṇāmanāt |,आश्रयाद्वस्तुतः सेवा निमित्तात्परिणामनात् ।
+mahayana_sutralankara,1672,hetuto jñānataḥ kṣetrānniśrayācca pradarśitā,हेतुतो ज्ञानतः क्षेत्रान्निश्रयाच्च प्रदर्शिता
+mahayana_sutralankara,1673,mitraṃ śrayeddāntaśamopaśāntaṃ guṇādhikaṃ sodyamamāgamāḍhyaṃ |,मित्रं श्रयेद्दान्तशमोपशान्तं गुणाधिकं सोद्यममागमाढ्यं ।
+mahayana_sutralankara,1674,prabuddhatatvaṃ vacasābhyupetaṃ kṛpātmakaṃ khedavivarjitaṃ ca,प्रबुद्धतत्वं वचसाभ्युपेतं कृपात्मकं खेदविवर्जितं च
+mahayana_sutralankara,1675,ityevaṃguṇamitraṃ sevāyā āśrayaḥ | dāntaṃ śīlayogādindriyadamena | śāntaṃ samādhiyogādadhyātmaṃ cetaḥ śamathena | upaśāntaṃ prayogā (prajñātvā)dupasthitakleśopaśamanataḥ | guṇairadhikaṃ na samaṃ vā nyūnaṃ vā | sodyamaṃ nodasīnaṃ parārthe | āgamāḍhyaṃ nālpaśrutaṃ | prabuddhatatvaṃ tatvādhigamāt | vacasābhyupetaṃ vākkaraṇenopetaṃ | kṛpātmakaṃ nirāmiṣacittatvāt | khedavivarjitaṃ sātatyasatkṛtyadharmadeśanāt |,इत्येवंगुणमित्रं सेवाया आश्रयः । दान्तं शीलयोगादिन्द्रियदमेन । शान्तं समाधियोगादध्यात्मं चेतः शमथेन । उपशान्तं प्रयोगा (प्रज्ञात्वा)दुपस्थितक्लेशोपशमनतः । गुणैरधिकं न समं वा न्���ूनं वा । सोद्यमं नोदसीनं परार्थे । आगमाढ्यं नाल्पश्रुतं । प्रबुद्धतत्वं तत्वाधिगमात् । वचसाभ्युपेतं वाक्करणेनोपेतं । कृपात्मकं निरामिषचित्तत्वात् । खेदविवर्जितं सातत्यसत्कृत्यधर्मदेशनात् ।
+mahayana_sutralankara,1676,satkāralābhaiḥ paricaryayā ca seveta mitraṃ pratipattitaśca |,सत्कारलाभैः परिचर्यया च सेवेत मित्रं प्रतिपत्तितश्च ।
+mahayana_sutralankara,1677,iti | sevāyāstu |,इति । सेवायास्तु ।
+mahayana_sutralankara,1678,dharme tathājñāśaya eva dhīmān mitraṃ pragacchetsamaye nataśca,धर्मे तथाज्ञाशय एव धीमान् मित्रं प्रगच्छेत्समये नतश्च
+mahayana_sutralankara,1679,iti trividhaṃ nimittaṃ | ājñātukāmatā | kālajñatā | nirmānatā ca |,इति त्रिविधं निमित्तं । आज्ञातुकामता । कालज्ञता । निर्मानता च ।
+mahayana_sutralankara,1680,satkāralābheṣu gataspṛho 'sau prapattaye taṃ pariṇāmayecca |,सत्कारलाभेषु गतस्पृहो ऽसौ प्रपत्तये तं परिणामयेच्च ।
+mahayana_sutralankara,1681,iti pariṇāmanā pratipattyarthaṃ sevanānna lābhasatkārārthaṃ |,इति परिणामना प्रतिपत्त्यर्थं सेवनान्न लाभसत्कारार्थं ।
+mahayana_sutralankara,1682,yathānuśiṣṭapratipattitaśca saṃrādhayeccittamato 'sya dhīraḥ,यथानुशिष्टप्रतिपत्तितश्च संराधयेच्चित्तमतो ऽस्य धीरः
+mahayana_sutralankara,1683,iti | yathānuśiṣṭapratipattiḥ sevāhetuḥ | tayā taccittārādhanāt |,इति । यथानुशिष्टप्रतिपत्तिः सेवाहेतुः । तया तच्चित्ताराधनात् ।
+mahayana_sutralankara,1684,yānatraye kauśalametya buddhyā svasyaiva yānasya yateta siddhau |,यानत्रये कौशलमेत्य बुद्ध्या स्वस्यैव यानस्य यतेत सिद्धौ ।
+mahayana_sutralankara,1685,iti yānatrayakauśalāt jñānaṃ |,इति यानत्रयकौशलात् ज्ञानं ।
+mahayana_sutralankara,1686,sattvānameyānparipācanāya kṣetrasya śuddhasya ca sādhanāya,सत्त्वानमेयान्परिपाचनाय क्षेत्रस्य शुद्धस्य च साधनाय
+mahayana_sutralankara,1687,iti dvividhaṃ kṣetraṃ tatsevāyāḥ | aprameyāśca sattvāḥ pariśuddhaṃ ca buddhakṣetraṃ | dharmaṃ śrutvā yeṣu pratiṣṭhāpanāt | yatra ca sthitena |,इति द्विविधं क्षेत्रं तत्सेवायाः । अप्रमेयाश्च सत्त्वाः परिशुद्धं च बुद्धक्षेत्रं । धर्मं श्रुत्वा येषु प्रतिष्ठापनात् । यत्र च स्थितेन ।
+mahayana_sutralankara,1688,dharmeṣu dāyādaguṇena yukto naivāmiṣeṇa pravasetsa mitram |,धर्मेषु दायादगुणेन युक्तो नैवामिषेण प्रवसेत्स मित्रम् ।
+mahayana_sutralankara,1689,iti niśrayaḥ sevāyāḥ | dharmadāyādatāṃ niśritya kalyāṇamitraṃ seveta | nāmiṣadāyādatāṃ | ata ūrdhvamadhyardhena ślokena prakārabhedaḥ sevāyā veditavyaḥ |,इति निश्रयः सेवायाः । धर्मदायादतां निश्रित्य कल्याणमित्रं सेवेत । नामिषदायादतां । अत ऊर्ध्वमध्यर्धेन श्लोकेन प्रकारभेदः सेवाया वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,1690,hetoḥ phalāddharmamukhānuyānātseveta mitraṃ bahitaśca dhīmān,हेतोः फलाद्धर्ममुखानुयानात्सेवेत मित्रं बहितश्च धीमान्
+mahayana_sutralankara,1691,śrutaśravāccetasi yogataśca samānanirmānamano 'nuyogāt |,श्रुतश्रवाच्चेतसि योगतश्च समाननिर्मानमनो ऽनुयोगात् ।
+mahayana_sutralankara,1692,hetoḥ phalādityatītādibhedataḥ pūrvavat dharmamukhānuyānātseveta mitraṃ bahitaśca dhīmānityādhyātmikabāhyabhedaḥ | dharmamukhastroto hi dharmamukhānuyānaṃ bahirdhā bahitaḥ śrutaśravāccetasi yogataścetyaudārikasūkṣmabhedaḥ | śravaṇaṃ hyaudārikaṃ cintanabhāvanaṃ sūkṣmaṃṃ | tadeva cetasi yogaḥ | samānanirmānamano 'nuyogāditi hīnapraṇītabhedaḥ |,हेतोः फलादित्यतीतादिभेदतः पूर्ववत् धर्ममुखानुयानात्सेवेत मित्रं बहितश्च धीमानित्याध्यात्मिकबाह्यभेदः । धर्ममुखस्त्रोतो हि धर्ममुखानुयानं बहिर्धा बहितः श्रुतश्रवाच्चेतसि योगतश्चेत्यौदारिकसूक्ष्मभेदः । श्रवणं ह्यौदारिकं चिन्तनभावनं सूक्ष्मंं । तदेव चेतसि योगः । समाननिर्मानमनो ऽनुयोगादिति हीनप्रणीतभेदः ।
+mahayana_sutralankara,1693,gatiprayogapraṇidhānataśca kalyāṇamitraṃ hi bhajeta dhīmān,गतिप्रयोगप्रणिधानतश्च कल्याणमित्रं हि भजेत धीमान्
+mahayana_sutralankara,1694,iti dūrāntikabhedaḥ pūrvavadyojayitavyaḥ | katamā punaḥ paramā seveti saptamaḥ ślokaḥ |,इति दूरान्तिकभेदः पूर्ववद्योजयितव्यः । कतमा पुनः परमा सेवेति सप्तमः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1695,sanmitrasevā paramā svacittād dharmādhimuktyāśayato vibhutvaiḥ |,सन्मित्रसेवा परमा स्वचित्ताद् धर्माधिमुक्त्याशयतो विभुत्वैः ।
+mahayana_sutralankara,1696,akalpanopāyaparigraheṇa sarvaikakāryatvaniveśataśca,अकल्पनोपायपरिग्रहेण सर्वैककार्यत्वनिवेशतश्च
+mahayana_sutralankara,1697,iti pūrvavat |,इति पूर्ववत् ।
+mahayana_sutralankara,1698,apramāṇavibhāge dvādaśaślokāḥ |,अप्रमाणविभागे द्वादशश्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1699,brāhmyā vipakṣahīnā jñānena gatāśca nirvikalpena |,ब्राह्म्या विपक्षहीना ज्ञानेन गताश्च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1700,trividhālambanavṛttāḥ sattvānāṃ pācakā dhīre,त्रिविधालम्बनवृत्ताः सत्त्वानां पाचका धीरे
+mahayana_sutralankara,1701,brāhmyā vihārāścatvāryapramāṇāni | maitrī karuṇā muditopekṣā ca | te punarbodhisattve caturlakṣaṇā veditavyāḥ | vipakṣahānitaḥ | pratipakṣaviśeṣayogataḥ | vṛttiviśeṣatastrividhālambanavṛttitvāt | tathā hi te sattvālambanā dharmālambanāśca | karmaviśeṣataśca | sattvaparipācakatvāt | sattvadharmālambanāt | punaḥ katamasmin sattvanikāye dharme vā pravartante | anālambanāśca katamasminnālambane |,ब्राह्म्या विहाराश्चत्वार्यप्रमाणानि । मैत्री करुणा मुदितोपेक्षा च । ते पुनर्बोधिसत्त्वे चतुर्लक्षणा वेदितव्याः । विपक्षहानितः । प्रतिपक्षविशेषयोगतः । वृत्तिविशेषतस्त्रिविधालम्बनवृत्तित्वात् । तथा हि ते सत्त्वालम्बना धर्मालम्बनाश्च । कर्मविशेषतश्च । सत्त्वपरिपाचकत्वात् । सत्त्वधर्मालम्बनात् । पुनः कतमस्मिन् सत्त्वनिकाये धर्मे वा प्रवर्तन्ते । अनालम्बनाश्च कतमस्मिन्नालम्बने ।
+mahayana_sutralankara,1702,saukhyārthini duḥkhārte sukhite kliṣṭe ca te pravartante |,सौख्यार्थिनि दुःखार्ते सुखिते क्लिष्टे च ते प्रवर्तन्ते ।
+mahayana_sutralankara,1703,taddeśite ca dharme tattathatāyāṃ ca dhīrāṇām,तद्देशिते च धर्मे तत्तथतायां च धीराणाम्
+mahayana_sutralankara,1704,sattvālambanāḥ sukhārthini yāvat kliṣṭe sattvanikāye pravartante | tathā hi maitrī sattveṣu sukhasaṃyogākārā | karuṇā duḥkhaviyogākārā | muditā sukhaviyogākārā | upekṣāsu vedanāsu teṣāṃ sattvānāṃ niḥkleśatopasaṃhārākārā | dharmālambanāstaddeśite dharme | yatra te vihārā deśitāḥ | anālambanāstattathatāyāṃ | te hyavikalpatvādanālambanā ivetyanālambanāḥ | api khalu |,सत्त्वालम्बनाः सुखार्थिनि यावत् क्लिष्टे सत्त्वनिकाये प्रवर्तन्ते । तथा हि मैत्री सत्त्वेषु सुखसंयोगाकारा । करुणा दुःखवियोगाकारा । मुदिता सुखवियोगाकारा । उपेक्षासु वेदनासु तेषां सत्त्वानां निःक्लेशतोपसंहाराकारा । धर्मालम्बनास्तद्देशिते धर्मे । यत्र ते विहारा देशिताः । अनालम्बनास्तत्तथतायां । ते ह्यविकल्पत्वादनालम्बना इवेत्यनालम्बनाः । अपि खलु ।
+mahayana_sutralankara,1705,tasyāśca tathatārthatvāt kṣāntilābhādviśuddhitaḥ |,तस्याश्च तथतार्थत्वात् क्षान्तिलाभाद्विशुद्धितः ।
+mahayana_sutralankara,1706,karmadvayādanālambā maitrī kleśakṣayādapi,कर्मद्वयादनालम्बा मैत्री क्लेशक्षयादपि
+mahayana_sutralankara,1707,ebhiścaturbhiḥ kāraṇairanālambanā maitrī veditavyā | tathatālambanatvāt | anutpattikadharmakṣāntilābhenāṣṭamyāṃ bhūmau | dhātupuṣṭyā tadviśuddhitaḥ | karmadvayataśca | yā maitrī niṣpandena kāyakarmaṇā ca? saṃgṛhītā kleśakṣayataśca | tathā hi kleśa ālambanamuktaṃ | manomayānāṃ granthānāṃ prahāṇāducchidyate ālambanamiti vacanāt |,एभिश्चतुर्भिः कारणैरनालम्बना मैत्री वेदितव्या । तथतालम्बनत्वात् । अनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभेनाष्टम्यां भूमौ । धातुपुष्ट्या तद्विशुद्धितः । कर्मद्वयतश्च । या मैत्री निष्पन्देन कायकर्मणा च? संगृहीता क्लेशक्षयतश्च । तथा हि क्लेश आलम्बनमुक्तं । मनोमयानां ग्रन्थानां प्रहाणादुच्छिद्यते आलम्बनमिति वचनात् ।
+mahayana_sutralankara,1708,te niścalāśca calāśca kṛpaṇairāsvāditā na ca jñeyāḥ |,ते निश्चलाश्च चलाश्च कृपणैरास्वादिता न च ज्ञेयाः ।
+mahayana_sutralankara,1709,te ca brāhmyā vihārāścaturvidhā veditavyāḥ | tatra calā hānabhāgīyāḥ parihāṇīyatvāt | acalāḥ sthitiviśeṣabhāgīyā aparihāṇīyatvāt | āsvāditāḥ kliṣṭāḥ anāsvāditā akliṣṭāḥ | kṛpaṇairiti sukhalolairanudāracittaiḥ | eṣa brāhmyavihārāṇāṃ hānabhāgīyādiprakārabhedaḥ | teṣu punaḥ |,ते च ब्राह्म्या विहाराश्चतुर्विधा वेदितव्याः । तत्र चला हानभागीयाः परिहाणीयत्वात् । अचलाः स्थितिविशेषभागीया अपरिहाणीयत्वात् । आस्वादिताः क्लिष्टाः अनास्वादिता अक्लिष्टाः । कृपणैरिति सुखलोलैरनुदारचित्तैः । एष ब्राह्म्यविहाराणां हानभागीयादिप्रकारभेदः । तेषु पुनः ।
+mahayana_sutralankara,1710,acaleṣu bodhisattvāḥ pratiṣṭhitāḥ saktivigateṣu,अचलेषु बोधिसत्त्वाः प्रतिष्ठिताः सक्तिविगतेषु
+mahayana_sutralankara,1711,na caleṣu nāpyāsvāditeṣu |,न चलेषु नाप्यास्वादितेषु ।
+mahayana_sutralankara,1712,asamāhitasvabhāvā mṛdumadhyā hīnabhūmikā ye 'pi |,असमाहितस्वभावा मृदुमध्या हीनभूमिका ये ऽपि ।
+mahayana_sutralankara,1713,hīnāśayāḥ samānā hīnāste hyanyathā tvadhikāḥ,हीनाशयाः समाना हीनास्ते ह्यन्यथा त्वधिकाः
+mahayana_sutralankara,1714,eṣa mṛdvadhimātratābhedaḥ | tatra ṣaḍvidhā mṛdukā asamāhitasvabhāvāḥ | sarve samāhitā api | ye mṛdumadhyāḥ | hīnabhūmikā ye 'pi uttarāṃ bodhisattvabhūmimapekṣya | hīnāśayā api | śrāvakādīnāṃ samānā api | ye 'nutpattikadharmakṣāntirahitā hīnāste mṛdukā ityarthaḥ | anyathā tvadhikā iti yathoktaviparyayeṇādhimātratā veditavyā |,एष मृद्वधिमात्रताभेदः । तत्र षड्विधा मृदुका असमाहितस्वभावाः । सर्वे समाहिता अपि । ये मृदुमध्याः । हीनभूमिका ये ऽपि उत्तरां बोधिसत्त्वभूमिमपेक्ष्य । हीनाशया अपि । श्रावकादीनां समाना अपि । ये ऽनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिरहिता हीनास्ते मृदुका इत्यर्थः । अन्यथा त्वधिका इति यथोक्तविपर्ययेणाधिमात्रता वेदितव्या ।
+mahayana_sutralankara,1715,brāhmyairvihṛtavihāraḥ kāmiṣu saṃjāyate yadā dhīmān |,ब्राह्म्यैर्विहृतविहारः कामिषु संजायते यदा धीमान् ।
+mahayana_sutralankara,1716,saṃbhārānpūrayate sattvāṃśca vipācayati tena,संभारान्पूरयते सत्त्वांश्च विपाचयति तेन
+mahayana_sutralankara,1717,sarvatra cāvirahito brāhmyai rahitaśca tadvipakṣeṇa |,सर्वत्र चाविरहितो ब्राह्म्यै रहितश्च तद्विपक्षेण ।
+mahayana_sutralankara,1718,tatpratyayairapi bhṛśairna yāti vikṛtiṃ pramatto 'pi,तत्प्रत्ययैरपि भृशैर्न याति विकृतिं प्रमत्तो ऽपि
+mahayana_sutralankara,1719,hetuphalaliṅgabhedaḥ | tatra brāhmyairvihṛto vihārairiti hetuḥ | kāmiṣu sattveṣu saṃjāyata iti vipākaphalaṃ | saṃbhārānpūrayatyadhipatiphalaṃ | sattvānparipācayatīti puruṣakāraphalaṃ | sarvatra cāvirahito brāhmyairvihārairjāyata iti niṣpandaphalaṃ | rahitaśca tadvipakṣeṇeti visaṃyogaphalaṃ | bhṛśairapi tatpratyayairavikṛtigamanaṃ liṅgaṃ | pramatto 'pītyasaṃmukhībhūte 'pi pratipakṣe | anyeścaturbhiḥ ślokairguṇadoṣabhedaḥ |,हेतुफललिङ्गभेदः । तत्र ब्राह्म्यैर्विहृतो विहारैरिति हेतुः । कामिषु सत्त्वेषु संजायत इति विपाकफलं । संभारान्पूरयत्यधिपतिफलं । सत्त्वान्परिपाचयतीति पुरुषकारफलं । सर्वत्र चाविरहितो ब्राह्म्यैर्विहारैर्जायत इति निष्पन्दफलं । रहितश्च तद्विपक्षेणेति विसंयोगफलं । भृशैरपि तत्प्रत्ययैरविकृतिगमनं लिङ्गं । प्रमत्तो ऽपीत्यसंमुखीभूते ऽपि प्रतिपक्षे । अन्येश्चतुर्भिः श्लोकैर्गुणदोषभेदः ।
+mahayana_sutralankara,1720,vyāpādavihiṃsābhyāmarativyāpādakāmarāgaiśca |,व्यापादविहिंसाभ्यामरतिव्यापादकामरागैश्च ।
+mahayana_sutralankara,1721,yukto hi bodhisattvo bahuvidhamādīnavaṃ spṛśati,युक्तो हि बोधिसत्त्वो बहुविधमादीनवं स्पृशति
+mahayana_sutralankara,1722,iti doṣaḥ | brāhmyavihārābhāve tadvipakṣayogāt | tatra vyāpādādayo maitryādīnāṃ yathākramaṃ vipakṣāḥ | vyāpādakāmarāgāvupekṣāyāḥ | kathaṃ bahuvidhādīnavaṃ spṛśatītyāha |,इति दोषः । ब्राह्म्यविहाराभावे तद्विपक्षयोगात् । तत्र व्यापादादयो मैत्र्यादीनां यथाक्रमं विपक्षाः । व्यापादकामरागावुपेक्षायाः । कथं बहुविधादीनवं स्पृशतीत्याह ।
+mahayana_sutralankara,1723,kleśairhantyātmānaṃ sattvānupahanti śīlamupahanti |,क्लेशैर्हन्त्यात्मानं सत्त्वानुपहन्ति शीलमुपहन्ति ।
+mahayana_sutralankara,1724,savilekhalābhahīno rakṣāhīnastathā śāstrā,सविलेखलाभहीनो रक्षाहीनस्त���ा शास्त्रा
+mahayana_sutralankara,1725,sādhikaraṇo 'śayasvī paratra saṃjāyate 'kṣaṇeṣu sa ca |,साधिकरणो ऽशयस्वी परत्र संजायते ऽक्षणेषु स च ।
+mahayana_sutralankara,1726,prāptāprāptavihīno manasi mahad duḥkhamāpnoti,प्राप्ताप्राप्तविहीनो मनसि महद् दुःखमाप्नोति
+mahayana_sutralankara,1727,tatra prathamaistribhiḥ padairātmavyābādhāya cetayate paravyābādhāyobhayavyābādhāyetyetamādīnavaṃ darśayati | savilekhādibhiḥ ṣaḍbhiḥ padairdṛṣṭadhārmikamavadyaṃ prasavatīti darśayati | kathaṃ ca prasavati | ātmāsyāpavadate | pare 'pi devatā api | śāstāpyanye 'pi vijñāḥ (msa_bagchi 120) sabrahmacāriṇo dharmatayā vigarhante | digvidikṣu cāsya pāpako 'varṇaśabdaśloko niścaratītyevaṃ savilekho yāvadayaśasvītyeanena yathākramaṃ darśayati | śeṣaistribhiḥ padairyathākramaṃ sāṃparāyikaṃ dṛṣṭadharmasāṃparāyikamavadyaṃ prasavati | tajjaṃ caitasikaṃ duḥkha daurmanasya prati saṃvedayata ityetadādīnavaṃ darśayati |,तत्र प्रथमैस्त्रिभिः पदैरात्मव्याबाधाय चेतयते परव्याबाधायोभयव्याबाधायेत्येतमादीनवं दर्शयति । सविलेखादिभिः षड्भिः पदैर्दृष्टधार्मिकमवद्यं प्रसवतीति दर्शयति । कथं च प्रसवति । आत्मास्यापवदते । परे ऽपि देवता अपि । शास्ताप्यन्ये ऽपि विज्ञाः (म्स_बग्छि १२०) सब्रह्मचारिणो धर्मतया विगर्हन्ते । दिग्विदिक्षु चास्य पापको ऽवर्णशब्दश्लोको निश्चरतीत्येवं सविलेखो यावदयशस्वीत्येअनेन यथाक्रमं दर्शयति । शेषैस्त्रिभिः पदैर्यथाक्रमं सांपरायिकं दृष्टधर्मसांपरायिकमवद्यं प्रसवति । तज्जं चैतसिकं दुःख दौर्मनस्य प्रति संवेदयत इत्येतदादीनवं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1728,ete sarve doṣā maitryādiṣu susthitasya na bhavanti |,एते सर्वे दोषा मैत्र्यादिषु सुस्थितस्य न भवन्ति ।
+mahayana_sutralankara,1729,akliṣṭaḥ saṃsāraṃ sattvārthaṃ no ca saṃtyajati,अक्लिष्टः संसारं सत्त्वार्थं नो च संत्यजति
+mahayana_sutralankara,1730,iti | brāhmavihārayoge trividhaṃ guṇaṃ darśayati | yathoktadoṣābhāvam akliṣṭasya sattvahetoḥ saṃsārāparityāgaṃ |,इति । ब्राह्मविहारयोगे त्रिविधं गुणं दर्शयति । यथोक्तदोषाभावम् अक्लिष्टस्य सत्त्वहेतोः संसारापरित्यागं ।
+mahayana_sutralankara,1731,na tathaikaputrakeṣvapi guṇavatsvapi bhavati sarvasattvānāṃ |,न तथैकपुत्रकेष्वपि गुणवत्स्वपि भवति सर्वसत्त्वानां ।
+mahayana_sutralankara,1732,maitryādicetaneyaṃ sattveṣu yathā jinasutānāṃ,मैत्र्यादिचेतनेयं सत्त्वेषु यथा जिनसुतानां
+mahayana_sutralankara,1733,ityete ca bodhisattvamaitrādīnāṃ tīvratāṃ darśayati |,इत्येते च बोधिसत्त्वमैत्रादीनां तीव्रतां दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1734,karūṇāvibhāge tadālambanaprabhedamārabhya dvau ślokau |,करूणाविभागे तदालम्बनप्रभेदमारभ्य द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1735,pradīptān śatruvaśagān duḥkhākrāntāṃstamovṛtān |,प्रदीप्तान् शत्रुवशगान् दुःखाक्रान्तांस्तमोवृतान् ।
+mahayana_sutralankara,1736,durgamārgasamārūḍhānmahābandhanasaṃyutān,दुर्गमार्गसमारूढान्महाबन्धनसंयुतान्
+mahayana_sutralankara,1737,mahāśanaviṣākrāntalolānmārgapranaṣṭakān |,महाशनविषाक्रान्तलोलान्मार्गप्रनष्टकान् ।
+mahayana_sutralankara,1738,utpathaprasthitān sattvāndurbalān karuṇāyate,उत्पथप्रस्थितान् सत्त्वान्दुर्बलान् करुणायते
+mahayana_sutralankara,1739,tatra pradīptāḥ kāmarāgeṇa kāmasugvabhaktāḥ | śatruvaśagā mārakṛtāntarāyāḥ kuśale 'prayuktāḥ duḥkhākrāntāḥ duḥkhābhūtā narakādiṣu | tamovṛtā aurabhrikādayo duścaritaikāntikāḥ | karmavipākasaṃmūḍhatvāt | durgamārgasamārūḍhā aparinirvāṇadharmāṇaḥ saṃsāravartmātyantānupacchedāt | mahābandhanasaṃyutā anyatīrthyāḥmokṣasaṃprasthitā nānākudṛṣṭigāḍhabandhanabaddhatvāt | mahāśanaviṣākrāntalolāḥ samāpattisukhasaktāḥ | teṣāṃ hi tat kliṣṭaṃ samāpattisukhaṃ | yathā mṛṣṭamaśanaṃ viṣākrāntaṃ | tataḥ pracyāvanāt | mārgapraṇaṣṭakā abhimānikā mokṣamārgabhrāntatvāt | utpathaprasthitā hīnayānaprayuktā aniyatāḥ | durbalā aparipūrṇasaṃbhārā bodhisattvāḥ | ityete daśavidhāḥ satvā bodhisattvakaruṇāyā ālambanam |,तत्र प्रदीप्ताः कामरागेण कामसुग्वभक्ताः । शत्रुवशगा मारकृतान्तरायाः कुशले ऽप्रयुक्ताः दुःखाक्रान्ताः दुःखाभूता नरकादिषु । तमोवृता औरभ्रिकादयो दुश्चरितैकान्तिकाः । कर्मविपाकसंमूढत्वात् । दुर्गमार्गसमारूढा अपरिनिर्वाणधर्माणः संसारवर्त्मात्यन्तानुपच्छेदात् । महाबन्धनसंयुता अन्यतीर्थ्याःमोक्षसंप्रस्थिता नानाकुदृष्टिगाढबन्धनबद्धत्वात् । महाशनविषाक्रान्तलोलाः समापत्तिसुखसक्ताः । तेषां हि तत् क्लिष्टं समापत्तिसुखं । यथा मृष्टमशनं विषाक्रान्तं । ततः प्रच्यावनात् । मार्गप्रणष्टका अभिमानिका मोक्षमार्गभ्रान्तत्वात् । उत्पथप्रस्थिता हीनयानप्रयुक्ता अनियताः । दुर्बला अपरिपूर्णसंभारा बोधिसत्त्वाः । इत्येते दशविधाः सत्वा बोधिसत्त्वकरुणाया आलम्बनम् ।
+mahayana_sutralankara,1740,pañcaphalasaṃdarśane karuṇāyāḥ ślokaḥ |,पञ्चफलसंदर्शने करुणायाः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1741,heṭhāpahaṃ hyuttamabodhibījaṃ sukhāvahaṃ tāyakamiṣṭahetuṃ |,हेठापहं ह्युत्तमबोधिबीजं सुखावहं तायकमिष्टहेतुं ।
+mahayana_sutralankara,1742,svabhāvadaṃ dharmamupāśritasya bodhirna dūre jinātmajasya,स्वभावदं धर्ममुपाश्रितस्य बोधिर्न दूरे जिनात्मजस्य
+mahayana_sutralankara,1743,tataḥ heṭhāpahatvena tadvipakṣavihiṃsāprahāṇādvisaṃyogaphalaṃ darśayati | uttamabodhibījatvenādhipatiphalaṃ | parātmanoryathākramaṃ sukhāvahatāyakatvena puruṣakāraphalaṃ | iṣṭahetutvena vipākaphalaṃ | svabhāvadatvena niṣpandaphalamāyatyāṃ viśiṣṭakaruṇāphaladānāt | evaṃ pañcavidhāṃ karuṇāmāśritya buddhatvamadūre veditavyaṃ |,ततः हेठापहत्वेन तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणाद्विसंयोगफलं दर्शयति । उत्तमबोधिबीजत्वेनाधिपतिफलं । परात्मनोर्यथाक्रमं सुखावहतायकत्वेन पुरुषकारफलं । इष्टहेतुत्वेन विपाकफलं । स्वभावदत्वेन निष्पन्दफलमायत्यां विशिष्टकरुणाफलदानात् । एवं पञ्चविधां करुणामाश्रित्य बुद्धत्वमदूरे वेदितव्यं ।
+mahayana_sutralankara,1744,apratiṣṭhitasaṃsāranirvāṇatve ślokaḥ |,अप्रतिष्ठितसंसारनिर्वाणत्वे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1745,vijñāya saṃsāragataṃ samagraṃ duḥkhātmakaṃ caiva nirātmakaṃ ca |,विज्ञाय संसारगतं समग्रं दुःखात्मकं चैव निरात्मकं च ।
+mahayana_sutralankara,1746,nodvegamāyāti na cāpi doṣaiḥ prabādhyate kāruṇiko 'grabuddhiḥ,नोद्वेगमायाति न चापि दोषैः प्रबाध्यते कारुणिको ऽग्रबुद्धिः
+mahayana_sutralankara,1747,sarvaṃ saṃsāraṃ yathābhūtaṃ parijñāya bodhisattvo nodvegamāyāti kāruṇikatvāt | na doṣairbādhyate 'grabuddhitvāt | evaṃ nirvāṇe pratiṣṭhito bhavati na saṃsāre yathākramaṃ | saṃsāraparijñāne ślokaḥ |,सर्वं संसारं यथाभूतं परिज्ञाय बोधिसत्त्वो नोद्वेगमायाति कारुणिकत्वात् । न दोषैर्बाध्यते ऽग्रबुद्धित्वात् । एवं निर्वाणे प्रतिष्ठितो भवति न संसारे यथाक्रमं । संसारपरिज्ञाने श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1748,duḥkhātmakaṃ lokamavekṣamāṇo duḥkhāyate vetti ca tadyathāvat |,दुःखात्मकं लोकमवेक्षमाणो दुःखायते वेत्ति च तद्यथावत् ।
+mahayana_sutralankara,1749,tasyābhyupāyaṃ parivarjane ca na khedamāyātyapi vā kṛpāluḥ,तस्याभ्युपायं परिवर्जने च न खेदमायात्यपि वा कृपालुः
+mahayana_sutralankara,1750,duḥkhāyata iti karuṇāyate | vetti ca tadyathāvaditi duḥkhaṃ yathābhūtaṃ tasya ca duḥkhasya parivarjane 'bhyupāyaṃ | vetti yenāsya duḥkhaṃ nirudhyate | etena jānannapi saṃsāraduḥkhaṃ yathābhūtaṃ tatparityāgopāyaṃ ca na khedamāpadyate bodhisattvaḥ karuṇāviśeṣāditi pradarśayati |,दुःखायत इति करुणायते । वेत्ति च तद्यथावदिति दुःखं यथाभूतं तस्य च दुःखस्य परिवर्जने ऽभ्युपायं । वेत्ति येनास्य दुःखं निरुध्यते । एतेन जानन्नपि संसारदुःखं यथाभूतं तत्परित्यागोपायं च न खेदमापद्यते बोधिसत्त्वः करुणाविशेषादिति प्रदर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1751,karūṇāprabhede dvau ślokau |,करूणाप्रभेदे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1752,kṛpā prakṛtyā pratisaṃkhyayā ca pūrvaṃ tadabhyāsavidhānayogāt |,कृपा प्रकृत्या प्रतिसंख्यया च पूर्वं तदभ्यासविधानयोगात् ।
+mahayana_sutralankara,1753,vipakṣahīnā ca viśuddhilābhāt caturvidheyaṃ karuṇātmakānāṃ,विपक्षहीना च विशुद्धिलाभात् चतुर्विधेयं करुणात्मकानां
+mahayana_sutralankara,1754,seyaṃ yathākramaṃ gotraviśeṣataḥ guṇadoṣaparīkṣaṇataḥ | janmāntaraparibhāvanataḥ | vairāgyalābhataśca veditavyāḥ | tadvipakṣavihiṃsāprahāṇe sati viśuddhilābhata iti vairāgyalābhataḥ |,सेयं यथाक्रमं गोत्रविशेषतः गुणदोषपरीक्षणतः । जन्मान्तरपरिभावनतः । वैराग्यलाभतश्च वेदितव्याः । तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणे सति विशुद्धिलाभत इति वैराग्यलाभतः ।
+mahayana_sutralankara,1755,na sā kṛpā yā na samā sadā vā nādhyāśayādvā pratipattito vā |,न सा कृपा या न समा सदा वा नाध्याशयाद्वा प्रतिपत्तितो वा ।
+mahayana_sutralankara,1756,vairāgyato nānupalambhato vā na bodhisattvo hyakṛpastathā yaḥ,वैराग्यतो नानुपलम्भतो वा न बोधिसत्त्वो ह्यकृपस्तथा यः
+mahayana_sutralankara,1757,tatra samā sukhitādiṣu yatkiṃcidveditamidamatra duḥkhasyeti viditvā | sadā nirūpadhiśeṣanirvāṇe tadakṣayāt | adhyāśayādbhūmipraviṣṭānāmātmaparasamatāśayalābhāt | (msa_bagchi 122) pratipattito duḥkhaparitrāṇakriyayā | vairāgyatastadvipakṣavihiṃsāprahāṇāt | anupalambhato 'nutpattikadharmakṣāntilābhāt |,तत्र समा सुखितादिषु यत्किंचिद्वेदितमिदमत्र दुःखस्येति विदित्वा । सदा निरूपधिशेषनिर्वाणे तदक्षयात�� । अध्याशयाद्भूमिप्रविष्टानामात्मपरसमताशयलाभात् । (म्स_बग्छि १२२) प्रतिपत्तितो दुःखपरित्राणक्रियया । वैराग्यतस्तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणात् । अनुपलम्भतो ऽनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभात् ।
+mahayana_sutralankara,1758,karuṇāvṛkṣapratibimbake pañca ślokāḥ |,करुणावृक्षप्रतिबिम्बके पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1759,karuṇā kṣāntiścintā praṇidhānaṃ janmasattvaparipākaḥ |,करुणा क्षान्तिश्चिन्ता प्रणिधानं जन्मसत्त्वपरिपाकः ।
+mahayana_sutralankara,1760,karuṇātarureṣa mahānmūlādiḥ puṣpapatra(paścimānta)phalaḥ,करुणातरुरेष महान्मूलादिः पुष्पपत्र(पश्चिमान्त)फलः
+mahayana_sutralankara,1761,ityeṣa mūlaskandhaśākhāpatrapuṣpaphalāvasthaḥ karuṇāvṛkṣo veditavyaḥ | etasya karuṇā mūlaṃ | kṣāntiḥ skandhaḥ | sattvārthacintā śākhā | praṇidhānaṃ śobhaneṣu janmasu patrāṇi | śobhanaṃ janma puṣpaṃ | sattvaparipākaḥ phalaṃ |,इत्येष मूलस्कन्धशाखापत्रपुष्पफलावस्थः करुणावृक्षो वेदितव्यः । एतस्य करुणा मूलं । क्षान्तिः स्कन्धः । सत्त्वार्थचिन्ता शाखा । प्रणिधानं शोभनेषु जन्मसु पत्राणि । शोभनं जन्म पुष्पं । सत्त्वपरिपाकः फलं ।
+mahayana_sutralankara,1762,mūlaṃ karuṇā na bhaved duṣkaracaryāsahiṣṇutā na bhavet |,मूलं करुणा न भवेद् दुष्करचर्यासहिष्णुता न भवेत् ।
+mahayana_sutralankara,1763,duḥkhākṣamaśca dhīmān satvārthaṃ cintayennaiva,दुःखाक्षमश्च धीमान् सत्वार्थं चिन्तयेन्नैव
+mahayana_sutralankara,1764,cintāvihīnabuddhiḥ praṇidhānaṃ śuklajanmasu na kuryāt |,चिन्ताविहीनबुद्धिः प्रणिधानं शुक्लजन्मसु न कुर्यात् ।
+mahayana_sutralankara,1765,śubhajanmānanugacchansattvānparipācayennaiva,शुभजन्माननुगच्छन्सत्त्वान्परिपाचयेन्नैव
+mahayana_sutralankara,1766,ābhyāṃ ślokābhyāṃ pūrvottaraprasavasādharmyātkaruṇādīnāṃ mūlādibhāvaṃ sādhayati |,आभ्यां श्लोकाभ्यां पूर्वोत्तरप्रसवसाधर्म्यात्करुणादीनां मूलादिभावं साधयति ।
+mahayana_sutralankara,1767,karuṇāseko maitrī tadduḥkhe saukhyato vipulapuṣṭiḥ |,करुणासेको मैत्री तद्दुःखे सौख्यतो विपुलपुष्टिः ।
+mahayana_sutralankara,1768,śākhāvṛddhirviśadā yonimanaskārato jñeyā,शाखावृद्धिर्विशदा योनिमनस्कारतो ज्ञेया
+mahayana_sutralankara,1769,parṇatyāgādānaṃ praṇidhīnāṃ saṃtateranucchedāt |,पर्णत्यागादानं प्रणिधीनां संततेरनुच्छेदात् ।
+mahayana_sutralankara,1770,dvividhapratyayasiddheḥ puṣpamabandhyaṃ phalaṃ cāsmāt,द्विविधप्रत्ययसिद्धेः पुष्पमबन्ध्यं फलं चास्मात्
+mahayana_sutralankara,1771,etābhyāṃ ślokābhyāṃ vṛkṣamūlasekādisādharmyaṃ karuṇāvṛkṣasya darśayati | karuṇā hi mūlavṛkṣā | tasyāḥ seko maitrī tayā tadāpyāyanāt | maitracitto hi paraduḥkhena duḥkhāyate | tataśca karuṇodbhavaduḥkhamutpadyate bodhisattvasyasvārthaprayuktasya tatra saukhyotpādādvipulapuṣṭiḥ kṣāntipuṣṭirityarthaḥ | sā hi skandha ityuktā | skandhaśca vipulaḥ | yoniśomanaskārād bahuvidhā mahāyāne śākhāvṛddhiḥ | cintā hi śākhetyuktā | pūrvāparanirodhotpādakrameṇa praṇidhānasaṃtānasyānucchedāt | parṇatyāgādānasādharmyaṃ praṇīdhānānāṃ veditavyam | ādhyātmikapratyayasiddhitaḥ svasaṃtānaparipākātpuṣpamiva janmābandhyaṃ veditavyam | bāhyapratyayasiddhitaḥ parasaṃtānaparipākāt phalabhūtaḥ sattvaparipāko veditavyaḥ |,एताभ्यां श्लोकाभ्यां वृक्षमूलसेक��दिसाधर्म्यं करुणावृक्षस्य दर्शयति । करुणा हि मूलवृक्षा । तस्याः सेको मैत्री तया तदाप्यायनात् । मैत्रचित्तो हि परदुःखेन दुःखायते । ततश्च करुणोद्भवदुःखमुत्पद्यते बोधिसत्त्वस्यस्वार्थप्रयुक्तस्य तत्र सौख्योत्पादाद्विपुलपुष्टिः क्षान्तिपुष्टिरित्यर्थः । सा हि स्कन्ध इत्युक्ता । स्कन्धश्च विपुलः । योनिशोमनस्काराद् बहुविधा महायाने शाखावृद्धिः । चिन्ता हि शाखेत्युक्ता । पूर्वापरनिरोधोत्पादक्रमेण प्रणिधानसंतानस्यानुच्छेदात् । पर्णत्यागादानसाधर्म्यं प्रणीधानानां वेदितव्यम् । आध्यात्मिकप्रत्ययसिद्धितः स्वसंतानपरिपाकात्पुष्पमिव जन्माबन्ध्यं वेदितव्यम् । बाह्यप्रत्ययसिद्धितः परसंतानपरिपाकात् फलभूतः सत्त्वपरिपाको वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,1772,karuṇānuśaṃse ślokaḥ |,करुणानुशंसे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1773,kaḥ kurvīta na karuṇāṃ sattveṣu mahākṛpāguṇakareṣu |,कः कुर्वीत न करुणां सत्त्वेषु महाकृपागुणकरेषु ।
+mahayana_sutralankara,1774,duḥkhe 'pi saukhyamatulaṃ bhavati yadeṣāṃ kṛpājanitaṃ,दुःखे ऽपि सौख्यमतुलं भवति यदेषां कृपाजनितं
+mahayana_sutralankara,1775,atra mahākaruṇāguṇa uttarārdhena saṃdarśitaḥ | śeṣo gatārthaḥ | karuṇāniḥsaṅgatāyāṃ ślokaḥ |,अत्र महाकरुणागुण उत्तरार्धेन संदर्शितः । शेषो गतार्थः । करुणानिःसङ्गतायां श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1776,āviṣṭānāṃ kṛpayā na tiṣṭhati manaḥ śame kṛpālūnāṃ |,आविष्टानां कृपया न तिष्ठति मनः शमे कृपालूनां ।
+mahayana_sutralankara,1777,kuta eva lokasaukhye svajīvite vā bhavetsnehaḥ,कुत एव लोकसौख्ये स्वजीविते वा भवेत्स्नेहः
+mahayana_sutralankara,1778,sarvasya hi lokasya laukike saukhye svajīvite ca snehaḥ | tatrāpi ca niḥsnehānāṃ śrāvakapratyekabuddhānāṃ sarvaduḥkhopaśame nirvāṇe pratiṣṭhitaṃ manaḥ | bodhisattvānāṃ tu karuṇāviṣṭatvānnirvāṇe 'pi mano na pratiṣṭhitaṃ | kuta eva tayoḥ sneho bhaviṣyati | karuṇāsnehavaiśeṣye trayaḥ ślokāḥ |,सर्वस्य हि लोकस्य लौकिके सौख्ये स्वजीविते च स्नेहः । तत्रापि च निःस्नेहानां श्रावकप्रत्येकबुद्धानां सर्वदुःखोपशमे निर्वाणे प्रतिष्ठितं मनः । बोधिसत्त्वानां तु करुणाविष्टत्वान्निर्वाणे ऽपि मनो न प्रतिष्ठितं । कुत एव तयोः स्नेहो भविष्यति । करुणास्नेहवैशेष्ये त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1779,sneho na vidyate 'sau yo niravadyo na laukiko yaśca |,स्नेहो न विद्यते ऽसौ यो निरवद्यो न लौकिको यश्च ।
+mahayana_sutralankara,1780,dhīmatsu kṛpāsneho niravadyo lokasamatītaḥ,धीमत्सु कृपास्नेहो निरवद्यो लोकसमतीतः
+mahayana_sutralankara,1781,mātāpitṛprabhṛtīnāṃ hi tṛṣṇāmayaḥ snehaḥ sāvadyaḥ | laukikakarūṇāvihāriṇāṃ niravadyo 'pi laukikaḥ | bodhisattvānāṃ tu karūṇāmayaḥ | sneho niravadyaśca laukikātikrāntaśca | kathaṃ ca punarniravadya ityāha |,मातापितृप्रभृतीनां हि तृष्णामयः स्नेहः सावद्यः । लौकिककरूणाविहारिणां निर��द्यो ऽपि लौकिकः । बोधिसत्त्वानां तु करूणामयः । स्नेहो निरवद्यश्च लौकिकातिक्रान्तश्च । कथं च पुनर्निरवद्य इत्याह ।
+mahayana_sutralankara,1782,duḥkhājñānamahaughe mahāndhakāre ca niśritaṃ lokaṃ |,दुःखाज्ञानमहौघे महान्धकारे च निश्रितं लोकं ।
+mahayana_sutralankara,1783,uddhartuṃ ya upāyaḥ kathamiva na syātsa niravadyaḥ,उद्धर्तुं य उपायः कथमिव न स्यात्स निरवद्यः
+mahayana_sutralankara,1784,duḥkhamahaugha ajñānamahāndhakāre ceti yojyaṃ | śeṣaṃ gatārthaṃ | kathaṃ lokātikrānta ityāha |,दुःखमहौघ अज्ञानमहान्धकारे चेति योज्यं । शेषं गतार्थं । कथं लोकातिक्रान्त इत्याह ।
+mahayana_sutralankara,1785,sneho na so 'tsyarihatāṃ loke pratyekabodhibuddhānāṃ |,स्नेहो न सो ऽत्स्यरिहतां लोके प्रत्येकबोधिबुद्धानां ।
+mahayana_sutralankara,1786,prāgeva tadanyeṣāṃ kathamiva lokottaro na syāt,प्रागेव तदन्येषां कथमिव लोकोत्तरो न स्यात्
+mahayana_sutralankara,1787,pratyekāṃ bodhiṃ buddhāḥ | śeṣaṃ gatārtham |,प्रत्येकां बोधिं बुद्धाः । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1788,trāsābhinandananimittatve ślokaḥ |,त्रासाभिनन्दननिमित्तत्वे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1789,duḥkhābhāve duḥkhaṃ yatkṛpayā bhavati bodhisattvānāṃ |,दुःखाभावे दुःखं यत्कृपया भवति बोधिसत्त्वानां ।
+mahayana_sutralankara,1790,saṃtrāsayati tadādau spṛṣṭaṃ tvabhinandayati gāḍhaṃ,संत्रासयति तदादौ स्पृष्टं त्वभिनन्दयति गाढं
+mahayana_sutralankara,1791,duḥkhābhāve iti duḥkhābhāvo nimittaṃ sattveṣu karuṇayā bodhisattvānāṃ yad duḥkhamutpadyate tadādau saṃtrāsayati adhimukticaryābhūmau | ātmaparasamatayā duḥkhasya yathābhūtamaspṛṣṭatvāt | spṛṣṭaṃ tu śuddhādhyāśayabhūmāvabhinandayatyevetyarthaḥ |,दुःखाभावे इति दुःखाभावो निमित्तं सत्त्वेषु करुणया बोधिसत्त्वानां यद् दुःखमुत्पद्यते तदादौ संत्रासयति अधिमुक्तिचर्याभूमौ । आत्मपरसमतया दुःखस्य यथाभूतमस्पृष्टत्वात् । स्पृष्टं तु शुद्धाध्याशयभूमावभिनन्दयत्येवेत्यर्थः ।
+mahayana_sutralankara,1792,karuṇāduḥkhena sukhābhibhave ślokaḥ |,करुणादुःखेन सुखाभिभवे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1793,kimataḥ paramāścaryaṃ yad duḥkhaṃ saukhyamabhibhavati sarvaṃ |,किमतः परमाश्चर्यं यद् दुःखं सौख्यमभिभवति सर्वं ।
+mahayana_sutralankara,1794,kṛpayā janitaṃ laukyaṃ yena vimukto api kṛtārthaḥ,कृपया जनितं लौक्यं येन विमुक्तो अपि कृतार्थः
+mahayana_sutralankara,1795,nāsyata āścaryataraṃ yad duḥkhameva karuṇājanitaṃ bodhisattvānāṃ tathā sukhaṃ bhavati | yatsarvaṃ laukikaṃ sukhamabhibhavati | yena sukhena vimuktā arhanto 'pi kṛtārthāḥ prāgevānye |,नास्यत आश्चर्यतरं यद् दुःखमेव करुणाजनितं बोधिसत्त्वानां तथा सुखं भवति । यत्सर्वं लौकिकं सुखमभिभवति । येन सुखेन विमुक्ता अर्हन्तो ऽपि कृतार्थाः प्रागेवान्ये ।
+mahayana_sutralankara,1796,kṛpākṛtadānānuśaṃse ślokaḥ |,कृपाकृतदानानुशंसे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1797,kṛpayā sahitaṃ dānaṃ yaddānasukhaṃ karoti dhīrāṇāṃ |,कृपया सहितं दानं यद्दानसुखं करोति धीराणां ।
+mahayana_sutralankara,1798,traidhātukamupabhogairna tatsukhaṃ tatkalāṃ spṛśati,त्रैधातुकमुपभोगैर्न तत्सुखं तत्कलां स्���ृशति
+mahayana_sutralankara,1799,yacca traidhātukaṃ sukhamupabhogai kṛtaṃ na tatsukhaṃ tasya sukhasya kalāṃ spṛśatītyayamuttarārdhasyārthaḥ | śeṣaṃ gatārtham |,यच्च त्रैधातुकं सुखमुपभोगै कृतं न तत्सुखं तस्य सुखस्य कलां स्पृशतीत्ययमुत्तरार्धस्यार्थः । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1800,kṛpayā duḥkhābhyupagame ślokaḥ |,कृपया दुःखाभ्युपगमे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1801,duḥkhamayaṃ saṃsāraṃ yatkṛpayā na tyajati sattvārthaṃ |,दुःखमयं संसारं यत्कृपया न त्यजति सत्त्वार्थं ।
+mahayana_sutralankara,1802,parahitahetorduḥkhaṃ kiṃ kāruṇikairna samupetam,परहितहेतोर्दुःखं किं कारुणिकैर्न समुपेतम्
+mahayana_sutralankara,1803,sarvaṃ hi duḥkhaṃ saṃsāraduḥkhe 'ntarbhūtaṃ | tasyābhyupagamāt sarvaṃ duḥkhamabhyupagataṃ bhavati |,सर्वं हि दुःखं संसारदुःखे ऽन्तर्भूतं । तस्याभ्युपगमात् सर्वं दुःखमभ्युपगतं भवति ।
+mahayana_sutralankara,1804,tatra tatphalavṛddhau ślokaḥ |,तत्र तत्फलवृद्धौ श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1805,karūṇā dānaṃ bhogāḥ sadā kṛpālorvivuddhimupayānti |,करूणा दानं भोगाः सदा कृपालोर्विवुद्धिमुपयान्ति ।
+mahayana_sutralankara,1806,snehānugrahajanitaṃ tacchaktikṛtaṃ sukhaṃ cāsmāt,स्नेहानुग्रहजनितं तच्छक्तिकृतं सुखं चास्मात्
+mahayana_sutralankara,1807,trayaṃ bodhisattvānāṃ sarvajanmasu vardhate karūṇāyogāt | karūṇā tadabhyāsāt | dānaṃ karuṇāvaśāt | bhogāśca dānavaśāt | tasmācca trayātphalaṃ trividhaṃ sukhaṃ bhavati | snehajanitaṃ karuṇātaḥ | sattvānugrahajanitaṃ dānāt | tadanugrahakriyāśaktikṛtaṃ bhogebhyaḥ |,त्रयं बोधिसत्त्वानां सर्वजन्मसु वर्धते करूणायोगात् । करूणा तदभ्यासात् । दानं करुणावशात् । भोगाश्च दानवशात् । तस्माच्च त्रयात्फलं त्रिविधं सुखं भवति । स्नेहजनितं करुणातः । सत्त्वानुग्रहजनितं दानात् । तदनुग्रहक्रियाशक्तिकृतं भोगेभ्यः ।
+mahayana_sutralankara,1808,dānaprotsāhanāyāṃ ślokaḥ |,दानप्रोत्साहनायां श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1809,vardhe ca vardhayāmi ca dāne paripācayāmi sukhayāmi |,वर्धे च वर्धयामि च दाने परिपाचयामि सुखयामि ।
+mahayana_sutralankara,1810,ākarṣāmi nayāmi ca karuṇā sannānpravadatīva,आकर्षामि नयामि च करुणा सन्नान्प्रवदतीव
+mahayana_sutralankara,1811,dāne sannāniti saṃbandhanīyaṃ | ṣaḍbhirguṇairdānai 'vasannān bodhisattvānkaruṇā protsahayatīva | svabhāvavṛddhyā | bhogaistadvardhanayā | dānena sattvaparipācanayā | dātuśca sukhotpādanāt | mahābodhisaṃbhārasyānyasyākarṣaṇāt | mahābodhisamīpanayanācca |,दाने सन्नानिति संबन्धनीयं । षड्भिर्गुणैर्दानै ऽवसन्नान् बोधिसत्त्वान्करुणा प्रोत्सहयतीव । स्वभाववृद्ध्या । भोगैस्तद्वर्धनया । दानेन सत्त्वपरिपाचनया । दातुश्च सुखोत्पादनात् । महाबोधिसंभारस्यान्यस्याकर्षणात् । महाबोधिसमीपनयनाच्च ।
+mahayana_sutralankara,1812,parasaukhyena sukhābhave ślokaḥ |,परसौख्येन सुखाभवे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1813,duḥkhe duḥkhī kṛpayā sukhānyanādhāya kena sukhitaḥ syāt |,दुःखे दुःखी कृपया सुखान्यनाधाय केन सुखितः स्यात् ।
+mahayana_sutralankara,1814,sukhayatyātmānamataḥ kṛpālurādhāya parasaukhyam,सुखयत्यात्मानमतः कृपालुराधाय परसौख्यम्
+mahayana_sutralankara,1815,karu��ayā bodhisattvaḥ paraduḥkhairduḥkhitaḥ sattveṣvanādhāya sukhaṃ kathaṃ sukhitaḥ syāt | tasmātpareṣu sukhamādhāya bodhisatva ātmānameva sukhayatīti veditavyam |,करुणया बोधिसत्त्वः परदुःखैर्दुःखितः सत्त्वेष्वनाधाय सुखं कथं सुखितः स्यात् । तस्मात्परेषु सुखमाधाय बोधिसत्व आत्मानमेव सुखयतीति वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1816,kṛpayā dānasamanuśāstau ṣaṭ ślokāḥ |,कृपया दानसमनुशास्तौ षट् श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1817,svaṃ dānaṃ kāruṇikaḥ śāstīva sadaiva niḥsvasukhakāmaḥ |,स्वं दानं कारुणिकः शास्तीव सदैव निःस्वसुखकामः ।
+mahayana_sutralankara,1818,bhogaiḥ sukhaya paraṃ vā māmapyayutasaukhyam,भोगैः सुखय परं वा मामप्ययुतसौख्यम्
+mahayana_sutralankara,1819,na hi kāruṇikasya vinā parasukhenāsti sukhaṃ | tasyāyutasaukhyatvādvaudhisattvastena vināno dānasya phalaṃ sukhaṃ necchati |,न हि कारुणिकस्य विना परसुखेनास्ति सुखं । तस्यायुतसौख्यत्वाद्वौधिसत्त्वस्तेन विनानो दानस्य फलं सुखं नेच्छति ।
+mahayana_sutralankara,1820,saphalaṃ dānaṃ dattaṃ tanme sattveṣu tatsukhasukhena |,सफलं दानं दत्तं तन्मे सत्त्वेषु तत्सुखसुखेन ।
+mahayana_sutralankara,1821,phala teṣveva nikāmaṃ yadi me kartavyatā te 'sti,फल तेष्वेव निकामं यदि मे कर्तव्यता ते ऽस्ति
+mahayana_sutralankara,1822,dānaṃ dadatā dānaṃ ca dānaphalaṃ ca tanmayā sattveṣu dattaṃ | tatsukhameva me sukhaṃ yasmāt | atasteṣveva yāvatphalitavyaṃ tāvatphaleti loṭ | bodhisattvaḥ karūṇayā dānamanuśāsti |,दानं ददता दानं च दानफलं च तन्मया सत्त्वेषु दत्तं । तत्सुखमेव मे सुखं यस्मात् । अतस्तेष्वेव यावत्फलितव्यं तावत्फलेति लोट् । बोधिसत्त्वः करूणया दानमनुशास्ति ।
+mahayana_sutralankara,1823,bhogadveṣṭurdāturbhogā bahuśubhataropasarpanti |,भोगद्वेष्टुर्दातुर्भोगा बहुशुभतरोपसर्पन्ति ।
+mahayana_sutralankara,1824,na hi tatsukhaṃ mataṃ me dāne pāraṃparo 'smi yataḥ,न हि तत्सुखं मतं मे दाने पारंपरो ऽस्मि यतः
+mahayana_sutralankara,1825,bhogavimukhasya dāturbhogā bahutarāścopatiṣṭhante | śobhanatarāśca | dharma taiveyaṃ cittasyodārataratvāt | na hi tatsukhaṃ mataṃ me yad bhogāstathopatiṣṭhante | yasmādahaṃ dāne pāraṃparastatprabandhakāmatvānnasukhe |,भोगविमुखस्य दातुर्भोगा बहुतराश्चोपतिष्ठन्ते । शोभनतराश्च । धर्म तैवेयं चित्तस्योदारतरत्वात् । न हि तत्सुखं मतं मे यद् भोगास्तथोपतिष्ठन्ते । यस्मादहं दाने पारंपरस्तत्प्रबन्धकामत्वान्नसुखे ।
+mahayana_sutralankara,1826,sarvāstiparityāge yatkṛpayā māṃ nirīkṣase satataṃ |,सर्वास्तिपरित्यागे यत्कृपया मां निरीक्षसे सततं ।
+mahayana_sutralankara,1827,nanu te tena jñeyaṃ na matphalenārthitāsyeti,ननु ते तेन ज्ञेयं न मत्फलेनार्थितास्येति
+mahayana_sutralankara,1828,yo 'haṃ dānaphalaṃ sarvameva karuṇayā nityaṃ parityajāmi nanvata eva veditavyaṃ nāsti me dānaphalenārthitvamiti bodhisattvo dānaṃ samanuśāsti |,यो ऽहं दानफलं सर्वमेव करुणया नित्यं परित्यजामि नन्वत एव वेदितव्यं नास्ति मे दानफलेनार्थित्वमिति बोधिसत्त्वो दानं समनुशास्ति ।
+mahayana_sutralankara,1829,dānābhirato na syāṃ prāptaṃ cettatphalaṃ na visṛjeyaṃ |,दानाभिरतो न स्यां प्राप्तं चेत्तत्फलं न विसृजेयं ।
+mahayana_sutralankara,1830,tathā hi |,तथा हि ।
+mahayana_sutralankara,1831,kṣaṇamapi dānena vinā dānābhirato bhavati naiva,क्षणमपि दानेन विना दानाभिरतो भवति नैव
+mahayana_sutralankara,1832,iti gatārthaḥ ślokaḥ |,इति गतार्थः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1833,akṛtaṃ na phalasi yasmātpratikārāpekṣayā na me tulyaṃ |,अकृतं न फलसि यस्मात्प्रतिकारापेक्षया न मे तुल्यं ।
+mahayana_sutralankara,1834,yastvā karoti tasya tvaṃ phalasi | tasmāttvaṃ pratikārapekṣayā na mattulyam |,यस्त्वा करोति तस्य त्वं फलसि । तस्मात्त्वं प्रतिकारपेक्षया न मत्तुल्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1835,tathā hyahaṃ |,तथा ह्यहं ।
+mahayana_sutralankara,1836,pratikāranirvyapekṣaḥ paratra phalado 'sya kāmaṃ te,प्रतिकारनिर्व्यपेक्षः परत्र फलदो ऽस्य कामं ते
+mahayana_sutralankara,1837,gatārthametat |,गतार्थमेतत् ।
+mahayana_sutralankara,1838,kṛpādānena dvau ślokau |,कृपादानेन द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1839,niravadyaṃ śuddhapadaṃ hitāvahaṃ caiva sānurakṣaṃ ca |,निरवद्यं शुद्धपदं हितावहं चैव सानुरक्षं च ।
+mahayana_sutralankara,1840,nirmṛgyaṃ nirlepaṃ jinātmajānāṃ kṛpādānam,निर्मृग्यं निर्लेपं जिनात्मजानां कृपादानम्
+mahayana_sutralankara,1841,tatra niravadyaṃ paramanupahṛtya dānāt | śuddhapadaṃ kalpikavasudānāt | viṣaśasramadyādivivarjanataḥ | hitāvahaṃ dānena saṃgṛhya kuśale niyojanāt | sānurakṣaṃ parijanasyāvighātaṃ kṛtvā anyasmai dānāt | nirmṛgyamayācamāne 'pyarthitvaṃ vighātaṃ vāvagamya svayameva dānāt dakṣiṇīyāparimārgaṇācca | nirlepaṃ pratikāravipākaniḥspṛhatvāt | aparaḥ prakāraḥ |,तत्र निरवद्यं परमनुपहृत्य दानात् । शुद्धपदं कल्पिकवसुदानात् । विषशस्रमद्यादिविवर्जनतः । हितावहं दानेन संगृह्य कुशले नियोजनात् । सानुरक्षं परिजनस्याविघातं कृत्वा अन्यस्मै दानात् । निर्मृग्यमयाचमाने ऽप्यर्थित्वं विघातं वावगम्य स्वयमेव दानात् दक्षिणीयापरिमार्गणाच्च । निर्लेपं प्रतिकारविपाकनिःस्पृहत्वात् । अपरः प्रकारः ।
+mahayana_sutralankara,1842,sakalaṃ vipulaṃ śreṣṭhaṃ satataṃ muditaṃ nirāmiṣaṃ śuddhaṃ |,सकलं विपुलं श्रेष्ठं सततं मुदितं निरामिषं शुद्धं ।
+mahayana_sutralankara,1843,bodhinataṃ kuśalanataṃ jinātmajānāṃ kṛpādānam,बोधिनतं कुशलनतं जिनात्मजानां कृपादानम्
+mahayana_sutralankara,1844,tatra sakalamādhyātmikabāhyavastudānāt | vipulaṃ prabhūtavastudānāt | śreṣṭhaṃ praṇītavastudānāt | satatamabhīkṣṇadānāt | mudītamapratisaṃkhyāya prahṛṣṭadānāt | nirāmiṣaṃ yathā nirlepaṃ | śuddhaṃ yathā śuddhapadaṃ | bodhinataṃ mahābodhipariṇāmanāt | kuśalanataṃ yathā hitāvahaṃ |,तत्र सकलमाध्यात्मिकबाह्यवस्तुदानात् । विपुलं प्रभूतवस्तुदानात् । श्रेष्ठं प्रणीतवस्तुदानात् । सततमभीक्ष्णदानात् । मुदीतमप्रतिसंख्याय प्रहृष्टदानात् । निरामिषं यथा निर्लेपं । शुद्धं यथा शुद्धपदं । बोधिनतं महाबोधिपरिणामनात् । कुशलनतं यथा हितावहं ।
+mahayana_sutralankara,1845,upabhoagaviśeṣe ślokaḥ |,उपभोअगविशेषे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1846,na tathopabhogatuṣṭiṃ labhate bhogī yathā parityāgāt |,न तथोपभोगतुष्टिं लभते भोगी यथा परित्यागात् ।
+mahayana_sutralankara,1847,tuṣṭimupaiti kṛpāluḥ sukhatrayāpyāyitamanaskaḥ,तुष्टिमुपैति कृ��ालुः सुखत्रयाप्यायितमनस्कः
+mahayana_sutralankara,1848,tatra sukhatrayaṃ dānaprītiḥ parānugrahaprītiḥ bodhisaṃbhārasaṃbharaṇaprītiśca | śeṣaṃ gatārthaṃ |,तत्र सुखत्रयं दानप्रीतिः परानुग्रहप्रीतिः बोधिसंभारसंभरणप्रीतिश्च । शेषं गतार्थं ।
+mahayana_sutralankara,1849,pāramitābhinirhārakaruṇāyāṃ ślokaḥ |,पारमिताभिनिर्हारकरुणायां श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1850,kṛpaṇakṛpā raudrakṛpā saṃkṣubdhakṛpā kṛpā pramatteṣu |,कृपणकृपा रौद्रकृपा संक्षुब्धकृपा कृपा प्रमत्तेषु ।
+mahayana_sutralankara,1851,viṣayaparatantrakaruṇā mithyābhiniviṣṭakaruṇā ca,विषयपरतन्त्रकरुणा मिथ्याभिनिविष्टकरुणा च
+mahayana_sutralankara,1852,tatra kṛpaṇā matsariṇaḥ | raudrā duḥśīlāḥ paropatāpinaḥ | saṃkṣubdhāḥ krodhanāḥ | pramattāḥ kuśīdāḥ | viṣayaparatantrā kāmeṣu vikṣiptacittāḥ | mithyābhiniviṣṭāḥ duḥprajñāḥ tīrthikādayaḥ | eṣu pāramitāvipakṣadharmāvasthiteṣu yā karuṇā sā kṛpaṇādikaruṇā | sā ca tadvipakṣavidūṣaṇātpāramitābhinirhārāya saṃpadyate | tasmātpāramitābhinirhārakaruṇetyucyate |,तत्र कृपणा मत्सरिणः । रौद्रा दुःशीलाः परोपतापिनः । संक्षुब्धाः क्रोधनाः । प्रमत्ताः कुशीदाः । विषयपरतन्त्रा कामेषु विक्षिप्तचित्ताः । मिथ्याभिनिविष्टाः दुःप्रज्ञाः तीर्थिकादयः । एषु पारमिताविपक्षधर्मावस्थितेषु या करुणा सा कृपणादिकरुणा । सा च तद्विपक्षविदूषणात्पारमिताभिनिर्हाराय संपद्यते । तस्मात्पारमिताभिनिर्हारकरुणेत्युच्यते ।
+mahayana_sutralankara,1853,karuṇāpratyayasaṃdarśane ślokaḥ |,करुणाप्रत्ययसंदर्शने श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1854,karuṇā bodhisattvānāṃ sukhād duḥkhāttadanvayāt |,करुणा बोधिसत्त्वानां सुखाद् दुःखात्तदन्वयात् ।
+mahayana_sutralankara,1855,karuṇā bodhisattvānāṃ hetormitrātsvabhāvataḥ,करुणा बोधिसत्त्वानां हेतोर्मित्रात्स्वभावतः
+mahayana_sutralankara,1856,tatra pūrvārdhenālambanapratyayaṃ karuṇāyāḥ saṃdarśayati | trividhāṃ vedanāmālambya tisṛbhirduḥkhatābhiḥ karuṇāyanāt | aduḥkhāsukhā hi vedanā sukhaduḥkhayoranvayaḥ punastadāvāhanāt | (msa_bagchi 127) uttarārdhena yathākramaṃ hetumitrasvabhāvaiḥ karuṇāyā hetvadhipatisamanantarapratyayānsaṃdarśayati |,तत्र पूर्वार्धेनालम्बनप्रत्ययं करुणायाः संदर्शयति । त्रिविधां वेदनामालम्ब्य तिसृभिर्दुःखताभिः करुणायनात् । अदुःखासुखा हि वेदना सुखदुःखयोरन्वयः पुनस्तदावाहनात् । (म्स_बग्छि १२७) उत्तरार्धेन यथाक्रमं हेतुमित्रस्वभावैः करुणाया हेत्वधिपतिसमनन्तरप्रत्ययान्संदर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1857,mahākaruṇatve ślokaḥ |,महाकरुणत्वे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,1858,karuṇā bodhisattvānāṃ samā jñeyā tadāśayāt |,करुणा बोधिसत्त्वानां समा ज्ञेया तदाशयात् ।
+mahayana_sutralankara,1859,pratipattervirāgācca nopalambhādviśuddhitaḥ,प्रतिपत्तेर्विरागाच्च नोपलम्भाद्विशुद्धितः
+mahayana_sutralankara,1860,tatra samā trividhavedanāvastheṣu yatkiṃcidveditamidamatra duḥkhasyeti viditvā | sā punarāśayato 'pi cittena karuṇāyanāt | pratipattito 'pi tatparitrāṇāt | virāgato 'pi tadvipakṣavihiṃsāprahāṇāt | anupalambhato 'pyātmaparakaruṇānupalambhāt | viśuddhito 'pyaṣṭabhyāṃ bhūmāvanutpattikadharmakṣāntilābhāt |,तत्र समा त्रिविधवेदनावस्थेषु यत्किंचिद्वेदितमिदमत्र दुःखस्येति विदित्वा । सा पुनराशयतो ऽपि चित्तेन करुणायनात् । प्रतिपत्तितो ऽपि तत्परित्राणात् । विरागतो ऽपि तद्विपक्षविहिंसाप्रहाणात् । अनुपलम्भतो ऽप्यात्मपरकरुणानुपलम्भात् । विशुद्धितो ऽप्यष्टभ्यां भूमावनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभात् ।
+mahayana_sutralankara,1861,maitrādribhāvanāgrā svacittato dharmato 'dhimokṣācca |,मैत्राद्रिभावनाग्रा स्वचित्ततो धर्मतो ऽधिमोक्षाच्च ।
+mahayana_sutralankara,1862,āśayato 'pi vibhutvādavikalpādaikyataścāpi,आशयतो ऽपि विभुत्वादविकल्पादैक्यतश्चापि
+mahayana_sutralankara,1863,iti | pūrvanirdeśānusāreṇārtho 'nugantavyaḥ |,इति । पूर्वनिर्देशानुसारेणार्थो ऽनुगन्तव्यः ।
+mahayana_sutralankara,1864,iti bhagavati jātusuprasādo mahadupadhidhruvasatkriyādhipūjī |,इति भगवति जातुसुप्रसादो महदुपधिध्रुवसत्क्रियाधिपूजी ।
+mahayana_sutralankara,1865,bahuguṇahitamitranityasevo jagadanukampaka eti sarvasiddhiṃ,बहुगुणहितमित्रनित्यसेवो जगदनुकम्पक एति सर्वसिद्धिं
+mahayana_sutralankara,1866,etena yathoktānāṃ pūjāsevāpramāṇānāmanukramaṃ guṇaṃ ca samāsena saṃdarśayati | mahopadhibhirdhruvaṃ satkriyā cātyarthaṃ pūjanānmahadupadhidhruvasatkriyābhipūjī veditavyaḥ | satkriyā punaḥ samyakpratipattirveditavyā | evaṃ satkārapratipattipūjī bhavati | bahuguṇaṃ mitraṃ tadanyairguṇaiḥ | hitamanukampakatvena veditavyaṃ | eti sarvasiddhimiti svaparārthasiddhiṃ prāpnotīti |,एतेन यथोक्तानां पूजासेवाप्रमाणानामनुक्रमं गुणं च समासेन संदर्शयति । महोपधिभिर्ध्रुवं सत्क्रिया चात्यर्थं पूजनान्महदुपधिध्रुवसत्क्रियाभिपूजी वेदितव्यः । सत्क्रिया पुनः सम्यक्प्रतिपत्तिर्वेदितव्या । एवं सत्कारप्रतिपत्तिपूजी भवति । बहुगुणं मित्रं तदन्यैर्गुणैः । हितमनुकम्पकत्वेन वेदितव्यं । एति सर्वसिद्धिमिति स्वपरार्थसिद्धिं प्राप्नोतीति ।
+mahayana_sutralankara,1867,mahāyānasūtrālaṃkāre pūjāsevāpramāṇādhikāraḥ samāptaḥ,महायानसूत्रालंकारे पूजासेवाप्रमाणाधिकारः समाप्तः
+mahayana_sutralankara,1868,aṣṭādaśo 'dhikāraḥ,अष्टादशो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,1869,lajjāvibhāge ṣoḍaśaḥ ślokāḥ |,लज्जाविभागे षोडशः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1870,lajjā vipakṣahīnā jñānena gatā ca nirvikalpena |,लज्जा विपक्षहीना ज्ञानेन गता च निर्विकल्पेन ।
+mahayana_sutralankara,1871,hīnānavadyaviṣayā sattvānāṃ pācikā dhīre,हीनानवद्यविषया सत्त्वानां पाचिका धीरे
+mahayana_sutralankara,1872,etena svabhāvasahāyālambanakarmasaṃpadā caturvidhaṃ lakṣaṇaṃ bodhisattvalajjāyāḥ saṃdarśitaṃ | hīnānavadyaviṣayā | śrāvakapratyekabuddhānāṃ tadvihīnaṃ ca mahāyānādanavadyaṃ ca | tena ca bodhisattvo lajjate | kathaṃ sattvānāṃ pācikā | tasyāmeva lajjā paraprasthāpanāt |,एतेन स्वभावसहायालम्बनकर्मसंपदा चतुर्विधं लक्षणं बोधिसत्त्वलज्जायाः संदर्शितं । हीनानवद्यविषया । श्रावकप्रत्येकबुद्धानां तद्विहीनं च महायानादनवद्यं च । तेन च बोधिसत्त्वो लज्जते । कथं सत्त्वानां पाचिका ��� तस्यामेव लज्जा परप्रस्थापनात् ।
+mahayana_sutralankara,1873,ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ vipakṣe vṛddhyā bodhisattvānāṃ | pratipakṣe hānitaścāpyatīva saṃpadyate lajjā |,षण्णां पारमितानां विपक्षे वृद्ध्या बोधिसत्त्वानां । प्रतिपक्षे हानितश्चाप्यतीव संपद्यते लज्जा ।
+mahayana_sutralankara,1874,iyaṃ bodhisattvānāṃ bṛddhyā parihānitaśca lajjā pāramitāviṣakṣavṛddhyā tatpratipakṣaparihāṇyā cātyarthaṃ lajjotpādanāt |,इयं बोधिसत्त्वानां बृद्ध्या परिहानितश्च लज्जा पारमिताविषक्षवृद्ध्या तत्प्रतिपक्षपरिहाण्या चात्यर्थं लज्जोत्पादनात् ।
+mahayana_sutralankara,1875,ṣaṇṇāṃ pāramitānāṃ niṣevaṇālasyato bhavati lajjā |,षण्णां पारमितानां निषेवणालस्यतो भवति लज्जा ।
+mahayana_sutralankara,1876,kveśānukūladharmaprayogataścaiva dhīrāṇāṃ,क्वेशानुकूलधर्मप्रयोगतश्चैव धीराणां
+mahayana_sutralankara,1877,iyamaprayogalajjā pāramitābhāvanāyāmaprayogena | kleśānukūleṣu dharmeṣvindriyāguptadvāratvādiṣu ca prayogena lajjotpādanāt |,इयमप्रयोगलज्जा पारमिताभावनायामप्रयोगेन । क्लेशानुकूलेषु धर्मेष्विन्द्रियागुप्तद्वारत्वादिषु च प्रयोगेन लज्जोत्पादनात् ।
+mahayana_sutralankara,1878,asamāhitasvabhāvā mṛdumadhyā hīnabhūmikā lajjā |,असमाहितस्वभावा मृदुमध्या हीनभूमिका लज्जा ।
+mahayana_sutralankara,1879,hīnāśayā samānā hīnā hi tadanyathā tvadhikā,हीनाशया समाना हीना हि तदन्यथा त्वधिका
+mahayana_sutralankara,1880,iyaṃ mṛdvadhimātrā lajjā | pūrvanirdeśānusāreṇāsya ślokasyārtho 'nugantavyaḥ | ataḥ paraṃ caturbhistribhiśca ślokairyathākramaṃ lajjāvipakṣe lajjāyāṃ ca doṣaguṇabhedaṃ darśayati |,इयं मृद्वधिमात्रा लज्जा । पूर्वनिर्देशानुसारेणास्य श्लोकस्यार्थो ऽनुगन्तव्यः । अतः परं चतुर्भिस्त्रिभिश्च श्लोकैर्यथाक्रमं लज्जाविपक्षे लज्जायां च दोषगुणभेदं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1881,lajjārahito dhīmān kleśānadhivāsayatyayoniśataḥ |,लज्जारहितो धीमान् क्लेशानधिवासयत्ययोनिशतः ।
+mahayana_sutralankara,1882,pratighopekṣāmānaḥ sattvānupahanti śīlaṃ ca,प्रतिघोपेक्षामानः सत्त्वानुपहन्ति शीलं च
+mahayana_sutralankara,1883,ityatra ātmavyābādhāya cetayate paravyābādhāyobhayavyābādhāya ceti saṃdarśitam | ayoniśata ityayoniśo manaskāreṇa | kathamupekṣayā sattvānupahanti | sattvārthapramādataḥ |,इत्यत्र आत्मव्याबाधाय चेतयते परव्याबाधायोभयव्याबाधाय चेति संदर्शितम् । अयोनिशत इत्ययोनिशो मनस्कारेण । कथमुपेक्षया सत्त्वानुपहन्ति । सत्त्वार्थप्रमादतः ।
+mahayana_sutralankara,1884,kaukṛtyātsavilekho bhavati sa saṃmānahānimāpnoti |,कौकृत्यात्सविलेखो भवति स संमानहानिमाप्नोति ।
+mahayana_sutralankara,1885,śrāddhātmānuṣasaṃghācchāsrā copekṣyate tasmāt,श्राद्धात्मानुषसंघाच्छास्रा चोपेक्ष्यते तस्मात्
+mahayana_sutralankara,1886,sahadhārmi kairjinasutairvinindyate lokato 'yaśo labhate | dṛṣṭe dharme,सहधार्मि कैर्जिनसुतैर्विनिन्द्यते लोकतो ऽयशो लभते । दृष्टे धर्मे
+mahayana_sutralankara,1887,ityanena dṛṣṭadhārmikamavadyaṃ prasavatīti darśitaṃ | yathākramamātmaparadevatāśāstṛbhirapavadanāt | vijñaiḥ sabrahmacāribhirdharmatayā vigarhaṇāt | digvidikṣu ca pāpakāvarṇaniścaraṇāt |,इत्यनेन दृष्टधार्मिकमवद्यं प्रसवतीति दर्शितं । यथाक्रममात्मपरदेवताशास्तृभिरपवदनात् । विज्ञैः सब्रह्मचारिभिर्धर्मतया विगर्हणात् । दिग्विदिक्षु च पापकावर्णनिश्चरणात् ।
+mahayana_sutralankara,1888,'nyatra kṣaṇarahito jāyate bhūyaḥ,ऽन्यत्र क्षणरहितो जायते भूयः
+mahayana_sutralankara,1889,ityanena sāṃparāyikamavadyaṃ prasavatīti saṃdarśitamakṣaṇeṣūpapatteḥ |,इत्यनेन सांपरायिकमवद्यं प्रसवतीति संदर्शितमक्षणेषूपपत्तेः ।
+mahayana_sutralankara,1890,prāptāprāptavihāniṃ śuklairdharmaiḥ samāpnute tena |,प्राप्ताप्राप्तविहानिं शुक्लैर्धर्मैः समाप्नुते तेन ।
+mahayana_sutralankara,1891,ityanena dṛṣṭadharmasāṃparāyikamavadyaṃ prasavatīti saṃdarśitaṃ | prāptakuśaladharmaparihāṇitaḥ | aprāptaparihāṇitaśca yathākramam |,इत्यनेन दृष्टधर्मसांपरायिकमवद्यं प्रसवतीति संदर्शितं । प्राप्तकुशलधर्मपरिहाणितः । अप्राप्तपरिहाणितश्च यथाक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,1892,duḥkhaṃ viharati tasmānmanaso 'pyasvasthatāmeti,दुःखं विहरति तस्मान्मनसो ऽप्यस्वस्थतामेति
+mahayana_sutralankara,1893,ityanena tajjaṃ caitasikaṃ duḥkhaṃ daurmanasyaṃ pratisaṃvedayata iti saṃdarśitam |,इत्यनेन तज्जं चैतसिकं दुःखं दौर्मनस्यं प्रतिसंवेदयत इति संदर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,1894,ete sarve doṣā hīmatsu bhavanti no jinasuteṣu |,एते सर्वे दोषा हीमत्सु भवन्ति नो जिनसुतेषु ।
+mahayana_sutralankara,1895,ityata upādāya lajjāguṇo veditavyaḥ | yadete ca doṣā na bhavanti |,इत्यत उपादाय लज्जागुणो वेदितव्यः । यदेते च दोषा न भवन्ति ।
+mahayana_sutralankara,1896,deveṣu ca manujeṣu ca nityaṃ saṃjāyate ca budhaḥ,देवेषु च मनुजेषु च नित्यं संजायते च बुधः
+mahayana_sutralankara,1897,ityetadasya vipākaphalaṃ bhavati |,इत्येतदस्य विपाकफलं भवति ।
+mahayana_sutralankara,1898,saṃbhārāṃśca sa bodheḥ kṣipraṃ pūrayati lajjayā dhīmān |,संभारांश्च स बोधेः क्षिप्रं पूरयति लज्जया धीमान् ।
+mahayana_sutralankara,1899,ityetadadhipatiphalaṃ |,इत्येतदधिपतिफलं ।
+mahayana_sutralankara,1900,sattvānāṃ pācanayā na khidyate caiva jinaputraḥ,सत्त्वानां पाचनया न खिद्यते चैव जिनपुत्रः
+mahayana_sutralankara,1901,ityetatpuruṣakāraphalam |,इत्येतत्पुरुषकारफलम् ।
+mahayana_sutralankara,1902,sa vipakṣapratipakṣai rahito 'rahitaśca jāyate satataṃ |,स विपक्षप्रतिपक्षै रहितो ऽरहितश्च जायते सततं ।
+mahayana_sutralankara,1903,ityete visaṃyoganiṣpandaphale | yaduta vipakṣarahitatvaṃ pratipakṣārahitatvaṃ ca |,इत्येते विसंयोगनिष्पन्दफले । यदुत विपक्षरहितत्वं प्रतिपक्षारहितत्वं च ।
+mahayana_sutralankara,1904,ityetamānuśaṃsaṃ hīmānāpnoti jinaputraḥ,इत्येतमानुशंसं हीमानाप्नोति जिनपुत्रः
+mahayana_sutralankara,1905,iti yathoktadoṣābhāvaṃ guṇayogaṃ ca prāpnotīti saṃdarśitam |,इति यथोक्तदोषाभावं गुणयोगं च प्राप्नोतीति संदर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,1906,doṣamalino hi bālo hīvirahātsuvasanaiḥ sugupto 'pi |,दोषमलिनो हि बालो हीविरहात्सुवसनैः सुगुप्तो ऽपि ।
+mahayana_sutralankara,1907,nirvasano 'pi jinasuto hrīvasano muktadoṣamalaḥ,निर्वसनो ऽपि जिनसुतो ह्रीवसनो मुक्तदोषमलः
+mahayana_sutralankara,1908,etena vasraviśeṣaṇaṃ hriyaḥ | tadanyavasraprāvṛtasyāpi hrīrahitasya doṣamalinatvāt | nagnasyāpi na hrīmato nirmalatvāt | ākāśamiva na lipto hrīyukto jinasuto bhavati dharmaiḥ | dharmairiti lokadharmaiḥ |,एतेन वस्रविशेषणं ह्रियः । तदन्यवस्रप्रावृतस्यापि ह्रीरहितस्य दोषमलिनत्वात् । नग्नस्यापि न ह्रीमतो निर्मलत्वात् । आकाशमिव न लिप्तो ह्रीयुक्तो जिनसुतो भवति धर्मैः । धर्मैरिति लोकधर्मैः ।
+mahayana_sutralankara,1909,hībhūṣitaśca śobhati saṃparkagato jinasutānām,हीभूषितश्च शोभति संपर्कगतो जिनसुतानाम्
+mahayana_sutralankara,1910,etena ślokena hriya ākāśabhūṣaṇasamatāṃ darśayati |,एतेन श्लोकेन ह्रिय आकाशभूषणसमतां दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1911,māturiva vatsalatvaṃ hriyo vineyeṣu bodhisatvānāṃ |,मातुरिव वत्सलत्वं ह्रियो विनेयेषु बोधिसत्वानां ।
+mahayana_sutralankara,1912,trātavyasattvopekṣāyā lajjanāt |,त्रातव्यसत्त्वोपेक्षाया लज्जनात् ।
+mahayana_sutralankara,1913,ārakṣā cāpi hrīḥ saṃsaratāṃ sarvadoṣebhyaḥ,आरक्षा चापि ह्रीः संसरतां सर्वदोषेभ्यः
+mahayana_sutralankara,1914,hastyaśvakāyādibhūtatvāt | ebhirvastrādidṛṣṭāntairvihāre kleśapratipakṣatāṃ cāre lokadharmapratipakṣatāṃ | sahadhārmikasaṃvāsānukūlatāṃ | sattvāparipākānukūlatām | akliṣṭasaṃsārānukūlatāṃ ca hriyo darśayati |,हस्त्यश्वकायादिभूतत्वात् । एभिर्वस्त्रादिदृष्टान्तैर्विहारे क्लेशप्रतिपक्षतां चारे लोकधर्मप्रतिपक्षतां । सहधार्मिकसंवासानुकूलतां । सत्त्वापरिपाकानुकूलताम् । अक्लिष्टसंसारानुकूलतां च ह्रियो दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,1915,sarveṣu nādhivāsā sarveṣvadhivāsanāpravṛttiśca |,सर्वेषु नाधिवासा सर्वेष्वधिवासनाप्रवृत्तिश्च ।
+mahayana_sutralankara,1916,sarveṣu ca pravṛttirhrīvihitaṃ hīmato liṅgam,सर्वेषु च प्रवृत्तिर्ह्रीविहितं हीमतो लिङ्गम्
+mahayana_sutralankara,1917,etena caturvidhaṃ hrīkṛtaṃ liṅgaṃ hīmato darśayati | yaduta sarvadoṣeṣvanadhivāsanā cāpravṛttiśca | sarvaguṇeṣvadhivāsanā ca pravṛttiśca |,एतेन चतुर्विधं ह्रीकृतं लिङ्गं हीमतो दर्शयति । यदुत सर्वदोषेष्वनधिवासना चाप्रवृत्तिश्च । सर्वगुणेष्वधिवासना च प्रवृत्तिश्च ।
+mahayana_sutralankara,1918,hrībhāvanā pradhānā svacittato dharmato 'dhimokṣācca |,ह्रीभावना प्रधाना स्वचित्ततो धर्मतो ऽधिमोक्षाच्च ।
+mahayana_sutralankara,1919,āśayato 'pi vibhutvādakalpanādaikyataścāpi,आशयतो ऽपि विभुत्वादकल्पनादैक्यतश्चापि
+mahayana_sutralankara,1920,ityasya nirdeśo yathāpūrvaṃ |,इत्यस्य निर्देशो यथापूर्वं ।
+mahayana_sutralankara,1921,dhṛtivibhāge sapta ślokāḥ |,धृतिविभागे सप्त श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1922,dhṛtiśca bodhisattvānāṃ lakṣaṇena prabhedataḥ |,धृतिश्च बोधिसत्त्वानां लक्षणेन प्रभेदतः ।
+mahayana_sutralankara,1923,dṛḍhatvena sa sarvebhyastadanyebhyo viśiṣyate,दृढत्वेन स सर्वेभ्यस्तदन्येभ्यो विशिष्यते
+mahayana_sutralankara,1924,vīryaṃ samādhiḥ prajñā ca sattvaṃ dhairyaṃ dhṛtirmatā |,वीर्यं समाधिः प्रज्ञा च सत्त्वं धैर्यं धृतिर्मता ।
+mahayana_sutralankara,1925,nirbhīto bodhisattvo hi trayādyasmātpravartate,निर्भीतो बोधिसत्त्वो हि त्रयाद्यस्मात्प्रवर्तते
+mahayana_sutralankara,1926,etena dhṛtilakṣaṇaṃ saparyāyaṃ sasādhanaṃ cokta��� | vīryādikaṃ lakṣaṇaṃ sattvādikaṃ paryāyaḥ | śeṣaṃ sādhanaṃ | katamasmāttrayānnirbhītaḥ pravartata ityāha |,एतेन धृतिलक्षणं सपर्यायं ससाधनं चोक्तं । वीर्यादिकं लक्षणं सत्त्वादिकं पर्यायः । शेषं साधनं । कतमस्मात्त्रयान्निर्भीतः प्रवर्तत इत्याह ।
+mahayana_sutralankara,1927,līnatvācca calatvācca mohāccotpadyate bhayaṃ |,लीनत्वाच्च चलत्वाच्च मोहाच्चोत्पद्यते भयं ।
+mahayana_sutralankara,1928,kṛtyeṣu tasmādvijñeyā dhṛtisaṃjñā nije traye,कृत्येषु तस्माद्विज्ञेया धृतिसंज्ञा निजे त्रये
+mahayana_sutralankara,1929,sarvakāryeṣu hi līnacittatayā vā bhayamutpadyate tadanutsāhataḥ | calacittatayā vā cittānavasthānataḥ | saṃmohato vā tadupāyajñānataḥ | tatpratipakṣāśca yathākramaṃ vīryādayaḥ | tasmānnijavīryāditraye dhṛtisaṃjñā veditavyā nija ityapratisaṃkhyānakaraṇīye |,सर्वकार्येषु हि लीनचित्ततया वा भयमुत्पद्यते तदनुत्साहतः । चलचित्ततया वा चित्तानवस्थानतः । संमोहतो वा तदुपायज्ञानतः । तत्प्रतिपक्षाश्च यथाक्रमं वीर्यादयः । तस्मान्निजवीर्यादित्रये धृतिसंज्ञा वेदितव्या निज इत्यप्रतिसंख्यानकरणीये ।
+mahayana_sutralankara,1930,prakṛtyā praṇidhāne ca nirapekṣatva eva ca |,प्रकृत्या प्रणिधाने च निरपेक्षत्व एव च ।
+mahayana_sutralankara,1931,sattvavipratipattau ca gambhīryaudāryasaṃśrave,सत्त्वविप्रतिपत्तौ च गम्भीर्यौदार्यसंश्रवे
+mahayana_sutralankara,1932,vineyadurvinayatve kāyācintye jinasya ca |,विनेयदुर्विनयत्वे कायाचिन्त्ये जिनस्य च ।
+mahayana_sutralankara,1933,duṣkareṣu vicitreṣu saṃsārātyāga eva ca,दुष्करेषु विचित्रेषु संसारात्याग एव च
+mahayana_sutralankara,1934,niḥsaṃkleśe ca tatraiva dhṛtirdhīrasya jāyate |,निःसंक्लेशे च तत्रैव धृतिर्धीरस्य जायते ।
+mahayana_sutralankara,1935,asamā ca tadanyebhyaḥ so 'gre dhṛtimatāṃ yataḥ,असमा च तदन्येभ्यः सो ऽग्रे धृतिमतां यतः
+mahayana_sutralankara,1936,ebhistribhiḥ ślaukairdhṛtiprabhedaḥ darśayati | yathākramaṃ gotrataḥ | cittotpādataḥ | svārthataḥ | satvārthataḥ prabhāvataḥ | satvaparipācanataḥ | paramabodhitaśca | tatra nirapekṣatvaṃ svārthaprayuktasya kāyajīvitanirapekṣatvādveditavyaṃ | punarduṣkaracaryātaḥ | saṃcintyabhavopapattitaḥ | tadasaṃkleśato 'pi prabhedaḥ |,एभिस्त्रिभिः श्लौकैर्धृतिप्रभेदः दर्शयति । यथाक्रमं गोत्रतः । चित्तोत्पादतः । स्वार्थतः । सत्वार्थतः प्रभावतः । सत्वपरिपाचनतः । परमबोधितश्च । तत्र निरपेक्षत्वं स्वार्थप्रयुक्तस्य कायजीवितनिरपेक्षत्वाद्वेदितव्यं । पुनर्दुष्करचर्यातः । संचिन्त्यभवोपपत्तितः । तदसंक्लेशतो ऽपि प्रभेदः ।
+mahayana_sutralankara,1937,kumitraduḥkhagambhīraśravādvīro na kampate |,कुमित्रदुःखगम्भीरश्रवाद्वीरो न कम्पते ।
+mahayana_sutralankara,1938,śalabhaiḥ pakṣavātaiśca samudraiśca sumeruvat,शलभैः पक्षवातैश्च समुद्रैश्च सुमेरुवत्
+mahayana_sutralankara,1939,etena bodhisattvadhṛterdṛḍhatvaṃ darśayati | upamātrayaṃ trayeṇākampane yathākramaṃ veditavyam |,एतेन बोधिसत्त्वधृतेर्दृढत्वं दर्शयति । उपमात्रयं त्रयेणाकम्पने यथाक्रमं वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,1940,akhedavibhāge dvau ślaukau |,अखेदविभागे द्वौ श्लौकौ ।
+mahayana_sutralankara,1941,akhedo bodhisatvānāmasamastriṣu vastuṣu |,अखेदो बोधिसत्वानामसमस्त्रिषु वस्तुषु ।
+mahayana_sutralankara,1942,śrutātṛptimahāvīryaduḥkhe hrīdhṛtiniśritaḥ,श्रुतातृप्तिमहावीर्यदुःखे ह्रीधृतिनिश्रितः
+mahayana_sutralankara,1943,tīvracchando mahābodhāvakhedo dhīmatāṃ mataḥ |,तीव्रच्छन्दो महाबोधावखेदो धीमतां मतः ।
+mahayana_sutralankara,1944,aniṣpannaśca niṣpannaḥ suniṣpannaśca bhūmiṣu,अनिष्पन्नश्च निष्पन्नः सुनिष्पन्नश्च भूमिषु
+mahayana_sutralankara,1945,ābhyāṃ vastuto niśrayataḥ svabhāvataḥ prabhedataścākhedo nirdiṣṭaḥ | triṣu vastuṣu | śrutātṛptau | dīrghakālavīryārambhe | saṃsāraduḥkhe ca | hriyaṃ dhṛtiṃ ca niśritya | tābhyāṃ hi khedotpattito lajjayate na cotpādayati | tīvracchando mahābodhāviti svabhāvaḥ | chande hi vyāvṛtte khinno bhavati | aniṣpanno 'dhimukticaryābhūmau | niṣpannaḥ saptabhūmiṣu | suniṣpannaḥ pareṇa ityeṣa prabhedaḥ |,आभ्यां वस्तुतो निश्रयतः स्वभावतः प्रभेदतश्चाखेदो निर्दिष्टः । त्रिषु वस्तुषु । श्रुतातृप्तौ । दीर्घकालवीर्यारम्भे । संसारदुःखे च । ह्रियं धृतिं च निश्रित्य । ताभ्यां हि खेदोत्पत्तितो लज्जयते न चोत्पादयति । तीव्रच्छन्दो महाबोधाविति स्वभावः । छन्दे हि व्यावृत्ते खिन्नो भवति । अनिष्पन्नो ऽधिमुक्तिचर्याभूमौ । निष्पन्नः सप्तभूमिषु । सुनिष्पन्नः परेण इत्येष प्रभेदः ।
+mahayana_sutralankara,1946,śāstrajñatāyāṃ dvau ślokau |,शास्त्रज्ञतायां द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,1947,vastunā cādhikāreṇa karmaṇā ca viśiṣyate |,वस्तुना चाधिकारेण कर्मणा च विशिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,1948,lakṣaṇenākṣayatvena phalasyodāgamena ca,लक्षणेनाक्षयत्वेन फलस्योदागमेन च
+mahayana_sutralankara,1949,śāstrajñatā hi dhīrāṇāṃ samādhimukhadhāraṇī |,शास्त्रज्ञता हि धीराणां समाधिमुखधारणी ।
+mahayana_sutralankara,1950,gṛhītā sattvapākāya saddharmasya ca dhāraṇe,गृहीता सत्त्वपाकाय सद्धर्मस्य च धारणे
+mahayana_sutralankara,1951,tatra śāstrajñatāyāḥ pañca vidyāsthānāni vastu | adhyātmavidyā hetuvidyā śabdavidyā cikitsāvidyā śilpakarmasthānavidyā ca | svaparārthakriyā adhikāraḥ | karma prathamavastuni (msa_bagchi 132) svayaṃ pratipattiḥ parebhyaśca tatsamākhyānaṃ | dvitīye taddoṣaparijñānaṃ paravādinigrahaśca | tṛtīye svayaṃ sunirūktābhidhānaṃ parasaṃpratyayaśca | caturthe pareṣāṃ vyādhiśamanaṃ | pañcame parebhyastatsaṃvibhāgaḥ | lakṣaṇaṃ śāstrajñatāyā etānyeva pañca vastūni śrutāni bhavanti | dhṛtāni | vacasā parijitāni | manasā anvīkṣitāni | dṛṣṭyā supratividdhāni | śrutvā yathākramaṃ tadudgrahaṇātaḥ | svādhyāyataḥ | prasannena manasārthacittanato yathāyogaṃ taddoṣaguṇāvagamāt svākhyātadurākhyātāvadhāraṇataśca | akṣayatvaṃ nirupadhiśeṣanirvāṇe 'pyakṣayāt | phalasamudāgamaḥ sarvadharmasarvākārajñatā | sā punareṣā śāsrajñatā bodhisattvānāṃ samādhimukhairdhāraṇīmukhaiśca saṃgṛhītā | sattvaparipākāya ca bhavati | samādhimukhaistatkṛtyānuṣṭhānāt | saddharmapāraṇāya ca dhāraṇībhistaddhāraṇāt |,तत्र शास्त्रज्ञतायाः पञ्च विद्यास्थानानि वस्तु । अध्यात्मविद्या हेतुविद्या शब्दविद्या चिकित्साविद्या शिल्पकर्मस्थानविद्या च । स्वपरार्थक्रिया अधिकारः । कर्म प्रथमवस्तुनि (म्स_बग्छि १३२) स्वयं प्रतिपत्तिः परेभ्यश्च तत्समाख्यानं । द्वितीये तद्दोषपरिज्ञानं परवादिनिग्रहश्च । तृतीये स्वयं सुनिरूक्ताभिधानं परसंप्रत्ययश्च । चतुर्थे परेषां व्याधिशमनं । पञ्चमे परेभ्यस्तत्संविभागः । लक्षणं शास्त्रज्ञताया एतान्येव पञ्च वस्तूनि श्रुतानि भवन्ति । धृतानि । वचसा परिजितानि । मनसा अन्वीक्षितानि । दृष्ट्या सुप्रतिविद्धानि । श्रुत्वा यथाक्रमं तदुद्ग्रहणातः । स्वाध्यायतः । प्रसन्नेन मनसार्थचित्तनतो यथायोगं तद्दोषगुणावगमात् स्वाख्यातदुराख्यातावधारणतश्च । अक्षयत्वं निरुपधिशेषनिर्वाणे ऽप्यक्षयात् । फलसमुदागमः सर्वधर्मसर्वाकारज्ञता । सा पुनरेषा शास्रज्ञता बोधिसत्त्वानां समाधिमुखैर्धारणीमुखैश्च संगृहीता । सत्त्वपरिपाकाय च भवति । समाधिमुखैस्तत्कृत्यानुष्ठानात् । सद्धर्मपारणाय च धारणीभिस्तद्धारणात् ।
+mahayana_sutralankara,1952,lokajñatāyāṃ catvāraḥ ślokāḥ |,लोकज्ञतायां चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1953,kāyena vacasā caiva satyajñānena cāsamā |,कायेन वचसा चैव सत्यज्ञानेन चासमा ।
+mahayana_sutralankara,1954,lokajñatā hi dhīrāṇāṃ tadanyebhyo viśiṣyate,लोकज्ञता हि धीराणां तदन्येभ्यो विशिष्यते
+mahayana_sutralankara,1955,kathaṃ kāyenetyāha | kṛtasmitamukhā nityaṃ | kathaṃ vācetyāha | dhīrāḥ pūrvābhibhāṣiṇaḥ |,कथं कायेनेत्याह । कृतस्मितमुखा नित्यं । कथं वाचेत्याह । धीराः पूर्वाभिभाषिणः ।
+mahayana_sutralankara,1956,sā punaḥ kimarthamityāha | sattvānāṃ bhājanatvāya | kasminnarthe bhājanatvāya | saddharmapratipattaye,सा पुनः किमर्थमित्याह । सत्त्वानां भाजनत्वाय । कस्मिन्नर्थे भाजनत्वाय । सद्धर्मप्रतिपत्तये
+mahayana_sutralankara,1957,kathaṃ satyajñānenetyāha |,कथं सत्यज्ञानेनेत्याह ।
+mahayana_sutralankara,1958,satyadvayādyataśceṣṭo lokānāmudayo 'sakṛt |,सत्यद्वयाद्यतश्चेष्टो लोकानामुदयो ऽसकृत् ।
+mahayana_sutralankara,1959,dvayādastaṃgamastasmāt tajjño lokajña ucyate,द्वयादस्तंगमस्तस्मात् तज्ज्ञो लोकज्ञ उच्यते
+mahayana_sutralankara,1960,dvābhyāṃ satyābhyāṃ lokasyodayaḥ punaḥ punaḥ saṃsāro yaścodayo yena ceti kṛtvā | dvābhyāmastaṃgamo nirodhamārgasatyābhyāṃ | yaścāstaṃgamo yena ceti kṛtvā | tasmāttajjño lokajña ucyate | lokasyodayāstaṃgāminyā prajñayā samanvāgatatvāt |,द्वाभ्यां सत्याभ्यां लोकस्योदयः पुनः पुनः संसारो यश्चोदयो येन चेति कृत्वा । द्वाभ्यामस्तंगमो निरोधमार्गसत्याभ्यां । यश्चास्तंगमो येन चेति कृत्वा । तस्मात्तज्ज्ञो लोकज्ञ उच्यते । लोकस्योदयास्तंगामिन्या प्रज्ञया समन्वागतत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,1961,śamāya prāptaye teṣāṃ dhīmān satyeṣu yujyate |,शमाय प्राप्तये तेषां धीमान् सत्येषु युज्यते ।
+mahayana_sutralankara,1962,satyajñānadyato dhīmān lokajño hi nirucyate,सत्यज्ञानद्यतो धीमान् लोकज्ञो हि निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,1963,anena lokajñatāyāḥ karma nirdiṣṭaṃ | tatra śamāya duḥkhasamudayasatyayoḥ prāptaye nirodhamārgasatyayoḥ |,अनेन लोकज्ञतायाः कर्म निर्दिष्टं । तत्र शमाय दुःखसमुदयसत्ययोः प्राप्तये निरोधमार्गसत्ययोः ।
+mahayana_sutralankara,1964,pratisaraṇavibhāge trayaḥ ślokāḥ,प्रतिसरणविभागे त्रयः श्लोकाः
+mahayana_sutralankara,1965,ārṣaśca deśanādharmo artho 'bhiprāyiko 'sya ca |,आर्षश्च देशनाधर्मो अर्थो ऽभिप्रायिको ऽस्य च ।
+mahayana_sutralankara,1966,prāmāṇikaśca nītārtho nirjalpā prāptirasya ca,प्रामाणिकश्च नीतार्थो निर्जल्पा प्राप्तिरस्य च
+mahayana_sutralankara,1967,idaṃ pratisaraṇānāṃ lakṣaṇaṃ | tatra prāmāṇiko 'rtho yaḥ pramāṇabhūtena nīto vibhaktaḥ śāstrā vā tatpramāṇīkṛtena vā | nirjalpā prāptiradhigamajñānaṃ lokottaraṃ | tasyānabhilāpyatvāt | śeṣaṃ gatārtham |,इदं प्रतिसरणानां लक्षणं । तत्र प्रामाणिको ऽर्थो यः प्रमाणभूतेन नीतो विभक्तः शास्त्रा वा तत्प्रमाणीकृतेन वा । निर्जल्पा प्राप्तिरधिगमज्ञानं लोकोत्तरं । तस्यानभिलाप्यत्वात् । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,1968,pratikṣepturyathoktasya mithyāsaṃtīritasya ca |,प्रतिक्षेप्तुर्यथोक्तस्य मिथ्यासंतीरितस्य च ।
+mahayana_sutralankara,1969,sābhilāṣasya ca prāpteḥ pratiṣedho 'tra deśitaḥ,साभिलाषस्य च प्राप्तेः प्रतिषेधो ऽत्र देशितः
+mahayana_sutralankara,1970,prathame pratisaraṇe ārṣadharmapratikṣeptuḥ pudnalasya pratiṣedho deśitaḥ | dvitīye yathārutārthasya vyañjanasya nābhiprāyikārthena | tṛtīye mithyā cintitārthasya viparītaṃ nīyamānasya | caturthe sābhilāṣasya jñānasyapratyātmavedanīyasya |,प्रथमे प्रतिसरणे आर्षधर्मप्रतिक्षेप्तुः पुद्नलस्य प्रतिषेधो देशितः । द्वितीये यथारुतार्थस्य व्यञ्जनस्य नाभिप्रायिकार्थेन । तृतीये मिथ्या चिन्तितार्थस्य विपरीतं नीयमानस्य । चतुर्थे साभिलाषस्य ज्ञानस्यप्रत्यात्मवेदनीयस्य ।
+mahayana_sutralankara,1971,adhimuktervicārācca yathāvatparataḥ śravāt |,अधिमुक्तेर्विचाराच्च यथावत्परतः श्रवात् ।
+mahayana_sutralankara,1972,nirjalpādapi ca jñānādapraṇāśo hi dhīmatāṃ,निर्जल्पादपि च ज्ञानादप्रणाशो हि धीमतां
+mahayana_sutralankara,1973,ayaṃ pratisaraṇānuśaṃsaḥ | prathamena pratisaraṇenārṣadharmādhimuktito na praṇaśyati | dvitīyena svayamābhiprāyikārthavicāraṇāt | tṛtīyena paratastadaviparītārthanayaśravāt | caturthena lokottarajñānāt |,अयं प्रतिसरणानुशंसः । प्रथमेन प्रतिसरणेनार्षधर्माधिमुक्तितो न प्रणश्यति । द्वितीयेन स्वयमाभिप्रायिकार्थविचारणात् । तृतीयेन परतस्तदविपरीतार्थनयश्रवात् । चतुर्थेन लोकोत्तरज्ञानात् ।
+mahayana_sutralankara,1974,pratisaṃvidvibhāge catvāraḥ ślokāḥ |,प्रतिसंविद्विभागे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1975,asamā bodhisattvānāṃ catasraḥ pratisaṃvidaḥ |,असमा बोधिसत्त्वानां चतस्रः प्रतिसंविदः ।
+mahayana_sutralankara,1976,paryāye lakṣaṇe vākye jñāne jñānācca tā matāḥ,पर्याये लक्षणे वाक्ये ज्ञाने ज्ञानाच्च ता मताः
+mahayana_sutralankara,1977,prathamā paryāye jñānamekaikasyārthasya yāvanto nāmaparyāyāḥ | dvitīyā lakṣaṇe yasyārthasya tannāma | tṛtīyā vākye pratyekaṃ janapadeṣu yā bhāṣāḥ | caturthā jñāne svayaṃ yatpratibhānam | idaṃ pratisaṃvidāṃlakṣaṇam |,प्रथमा पर्याये ज्ञानमेकैकस्यार्थस्य यावन्तो नामपर्याय��ः । द्वितीया लक्षणे यस्यार्थस्य तन्नाम । तृतीया वाक्ये प्रत्येकं जनपदेषु या भाषाः । चतुर्था ज्ञाने स्वयं यत्प्रतिभानम् । इदं प्रतिसंविदांलक्षणम् ।
+mahayana_sutralankara,1978,deśanāyāṃ prayuktasya yasya yena ca deśanā |,देशनायां प्रयुक्तस्य यस्य येन च देशना ।
+mahayana_sutralankara,1979,dharmārthayordvayorvācā jñānenaiva ca deśanā,धर्मार्थयोर्द्वयोर्वाचा ज्ञानेनैव च देशना
+mahayana_sutralankara,1980,dharmasyoddeśanirdeśātsarvathā prāpaṇād dvayoḥ |,धर्मस्योद्देशनिर्देशात्सर्वथा प्रापणाद् द्वयोः ।
+mahayana_sutralankara,1981,parijñānācca codyānāṃ pratisaṃviccatuṣṭayam,परिज्ञानाच्च चोद्यानां प्रतिसंविच्चतुष्टयम्
+mahayana_sutralankara,1982,iti catuṣṭve kāraṇaṃ | deśanāyāṃ hi prayuktasya yasya ca deśanā yena ca | tatra jñānena prayojanaṃ | kasya punardeśanā | dharmasyārthasya | kena deśanā vacanena jñānena ca | tatra dharmārthayordeśanā | dharmasyoddeśanirdeśāt | vākyena deśanā tayoreva dvayoḥ sarvathā prāpaṇāt |,इति चतुष्ट्वे कारणं । देशनायां हि प्रयुक्तस्य यस्य च देशना येन च । तत्र ज्ञानेन प्रयोजनं । कस्य पुनर्देशना । धर्मस्यार्थस्य । केन देशना वचनेन ज्ञानेन च । तत्र धर्मार्थयोर्देशना । धर्मस्योद्देशनिर्देशात् । वाक्येन देशना तयोरेव द्वयोः सर्वथा प्रापणात् ।
+mahayana_sutralankara,1983,jñānena deśanā codyānāṃ pariharaṇāt | ato yacca yena ca deśyate tajjñānāt catasraḥ pratisaṃvido vyavasthāpitāḥ |,ज्ञानेन देशना चोद्यानां परिहरणात् । अतो यच्च येन च देश्यते तज्ज्ञानात् चतस्रः प्रतिसंविदो व्यवस्थापिताः ।
+mahayana_sutralankara,1984,pratyātmaṃ samatāmetya yottaratra pravedanā |,प्रत्यात्मं समतामेत्य योत्तरत्र प्रवेदना ।
+mahayana_sutralankara,1985,sarvasaṃśayanāśāya pratisaṃvinnirucyate,सर्वसंशयनाशाय प्रतिसंविन्निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,1986,etena pratisaṃvidāṃ nirvacanaṃ karma ca darśitaṃ | pratyātmaṃ lokottareṇa jñānena sarvadharmasamatāṃ tathatāmavetya uttarakālaṃ tatpṛṣṭhalabdhena jñānena pravedanā paryāyādīnāṃ pratisaṃviditi nirvacanaṃ | sarvasaṃśayanāśāya pareṣāmiti karma |,एतेन प्रतिसंविदां निर्वचनं कर्म च दर्शितं । प्रत्यात्मं लोकोत्तरेण ज्ञानेन सर्वधर्मसमतां तथतामवेत्य उत्तरकालं तत्पृष्ठलब्धेन ज्ञानेन प्रवेदना पर्यायादीनां प्रतिसंविदिति निर्वचनं । सर्वसंशयनाशाय परेषामिति कर्म ।
+mahayana_sutralankara,1987,saṃbhāravibhāge catvāraḥ ślokāḥ |,संभारविभागे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,1988,saṃbhāro bodhisattvānāṃ puṇyajñānamayo 'samaḥ |,संभारो बोधिसत्त्वानां पुण्यज्ञानमयो ऽसमः ।
+mahayana_sutralankara,1989,saṃsāre 'bhyudayāyaikaḥ anyo 'saṃkliṣṭasaṃsṛtau,संसारे ऽभ्युदयायैकः अन्यो ऽसंक्लिष्टसंसृतौ
+mahayana_sutralankara,1990,yaśca saṃbhāro yadarthaṃ ca tatsaṃdarśitam | dvividhaḥ saṃbhāraḥ | tatra puṇyasaṃbhāraḥ saṃsāre 'bhyudayāya saṃvartate | jñānasaṃbhāro 'saṃkliṣṭasaṃsaraṇāya |,यश्च संभारो यदर्थं च तत्संदर्शितम् । द्विविधः संभारः । तत्र पुण्यसंभारः संसारे ऽभ्युदयाय संवर्तते । ज्ञानसंभारो ऽसंक्लिष्��संसरणाय ।
+mahayana_sutralankara,1991,dānaṃ śīlaṃ ca puṇyasya prajñā jñānasya saṃbhṛtiḥ |,दानं शीलं च पुण्यस्य प्रज्ञा ज्ञानस्य संभृतिः ।
+mahayana_sutralankara,1992,trayaṃ cānyaddvyasyāpi pañcāpi jñānasaṃbhṛtiḥ,त्रयं चान्यद्द्व्यस्यापि पञ्चापि ज्ञानसंभृतिः
+mahayana_sutralankara,1993,etena pāramitābhistadubhayasaṃbhārasaṃgrahaṃ darśayati | kṣāntivīryadhyānabalena hyubhayaṃ kriyate | tasmāddvayasaṃbhārasrayaṃ bhavati | punaḥ prajñāyāṃ pariṇāmanātsarvāḥ pañca pāramitā jñānasaṃbhāro veditavyaḥ |,एतेन पारमिताभिस्तदुभयसंभारसंग्रहं दर्शयति । क्षान्तिवीर्यध्यानबलेन ह्युभयं क्रियते । तस्माद्द्वयसंभारस्रयं भवति । पुनः प्रज्ञायां परिणामनात्सर्वाः पञ्च पारमिता ज्ञानसंभारो वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,1994,saṃtatyā bhāvanāmetya bhūyo bhūyaḥ śubhasya hi |,संतत्या भावनामेत्य भूयो भूयः शुभस्य हि ।
+mahayana_sutralankara,1995,āhāro yaḥ sa saṃbhāro vīre sarvārthasādhakaḥ,आहारो यः स संभारो वीरे सर्वार्थसाधकः
+mahayana_sutralankara,1996,etatsaṃbhāranirvacanaṃ karma ca | samiti saṃtatyā | bhā iti bhāvanāmāgamya | ra iti bhūyo bhūya āhāraḥ | sarvārthasādhaka iti karma | svaparārthayoḥ sādhanāt |,एतत्संभारनिर्वचनं कर्म च । समिति संतत्या । भा इति भावनामागम्य । र इति भूयो भूय आहारः । सर्वार्थसाधक इति कर्म । स्वपरार्थयोः साधनात् ।
+mahayana_sutralankara,1997,praveśāyānimittāya anābhogāya saṃbhṛtiḥ |,प्रवेशायानिमित्ताय अनाभोगाय संभृतिः ।
+mahayana_sutralankara,1998,abhiṣekāya niṣṭhāyai dhīrāṇāmupacīyate,अभिषेकाय निष्ठायै धीराणामुपचीयते
+mahayana_sutralankara,1999,ayaṃ saṃbhāraprabhedaḥ | tatrādhimukticaryābhūmau saṃbhāro bhūmipraveśāya | ṣaṭsu bhūmiṣvanimittāya saptamībhūmisaṃgṛhītāya | tasyāṃ nimitta- samudācārāt | saptamyāṃ bhūmāvanābhogāya tadanyabhūmidvayasaṃgṛhītāyā | tayoḥ saṃbhārābhiṣekāya daśamībhūmisaṃgṛhītāya | tasyāṃ saṃbhāro niṣṭhāgamanāya buddhabhūmisaṃgṛhītāya |,अयं संभारप्रभेदः । तत्राधिमुक्तिचर्याभूमौ संभारो भूमिप्रवेशाय । षट्सु भूमिष्वनिमित्ताय सप्तमीभूमिसंगृहीताय । तस्यां निमित्त- समुदाचारात् । सप्तम्यां भूमावनाभोगाय तदन्यभूमिद्वयसंगृहीताया । तयोः संभाराभिषेकाय दशमीभूमिसंगृहीताय । तस्यां संभारो निष्ठागमनाय बुद्धभूमिसंगृहीताय ।
+mahayana_sutralankara,2000,smṛtyupasthānavibhāge trayaḥ ślokāḥ |,स्मृत्युपस्थानविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2001,caturdaśabhirākāraiḥ smṛtyupasthānabhāvanā |,चतुर्दशभिराकारैः स्मृत्युपस्थानभावना ।
+mahayana_sutralankara,2002,dhīmatāmasamatvātsā tadanyebhyo viśiṣyate,धीमतामसमत्वात्सा तदन्येभ्यो विशिष्यते
+mahayana_sutralankara,2003,katamaiścaturdaśabhiḥ |,कतमैश्चतुर्दशभिः ।
+mahayana_sutralankara,2004,niśrayātpratipakṣācca avatārāttathaiva ca |,निश्रयात्प्रतिपक्षाच्च अवतारात्तथैव च ।
+mahayana_sutralankara,2005,ālambanamanaskāraprāptitaśca viśiṣyate,आलम्बनमनस्कारप्राप्तितश्च विशिष्यते
+mahayana_sutralankara,2006,ānukūlyānuvṛttibhyāṃ parijñotpattito 'parā |,आनुकूल्यानुवृत्तिभ्यां परिज्ञोत्पत्तितो ऽपरा ।
+mahayana_sutralankara,2007,mātrayā paramatvena bhāvanāsamudāgamāt,मात��रया परमत्वेन भावनासमुदागमात्
+mahayana_sutralankara,2008,ityebhiścaturdaśabhirākārairbodhisatvānāṃ smṛtyupasthānabhāvanā viśiṣyate | kathamāśrayato mahāyāne śrutacintābhāvanāmayīṃ prajñāmāśritya | kathaṃ pratipakṣataḥ caturviparyāsapratipakṣāṇāmapyaśuciduḥkhānityānātmasaṃjñānāṃ pratipakṣatvātkāyādidharma nairātmyapraveśataḥ | kathamavatārataḥ | caturbhiḥ smṛtyupasthānairyathākramaṃ duḥkhasamudayanirodhamārgasatyāvatārātsvayaṃ pareṣāṃ cāvatāraṇāt | yathoktaṃ madhyāntavibhāge | kathamālambanataḥ sarvasattvakāyādyālambanāt | kathaṃ manaskārataḥ kāyādyanupalambhāt | kathaṃ prāptitaḥ kāyādīnāṃ na visaṃyogāya nāvisaṃyogāya | kathamānukūlyataḥ pāramitānukūlyena tadvipakṣapratipakṣatvāt | kathamanuvṛttitaḥ laukikānāṃ śrāvakapratyekabuddhānāṃ cānuvṛttyā tadupasaṃhitasmṛtyupasthānabhāvanāttebhyastadupadeśārthaṃ | kathaṃ parijñātaḥ kāyasya māyopamatvaparijñayā tathaivābhūtarūpasaṃprakhyānāt | vedanāyāḥ svapnopamatvaparijñayā tathaiva mithyānubhavāt | cittasya prakṛtiprabhāsvaratvaparijñayā ākāśavat | dharmāṇāmāgantukatvaparijñayā ākāśāganturajodhūmābhranīhāropakleśavat | kathamutpattitaḥ saṃcityabhavopapattau cakravartyādibhūtasya viśiṣṭakāyavedanādisaṃpattau tadasaṃkleśataḥ | kathaṃ mātrātaḥ mṛdvā api smṛtyupasthānabhāvanāyāstadanyebhyo 'dhimātratvāt | prakṛtitīkṣṇendriyatayā | kathaṃ paramatvena pariniṣpannānāmanābhogamiśropamiśrabhāvanāt | kathaṃ bhāvanātaḥ (msa_bagchi 136) atyantaṃ tadbhāvanāt nirupadhiśeṣanirvāṇe 'pi tadakṣayāt | kathaṃ samudāgamataḥ | daśasu bhūmiṣu buddhatve ca samudāgamāt |,इत्येभिश्चतुर्दशभिराकारैर्बोधिसत्वानां स्मृत्युपस्थानभावना विशिष्यते । कथमाश्रयतो महायाने श्रुतचिन्ताभावनामयीं प्रज्ञामाश्रित्य । कथं प्रतिपक्षतः चतुर्विपर्यासप्रतिपक्षाणामप्यशुचिदुःखानित्यानात्मसंज्ञानां प्रतिपक्षत्वात्कायादिधर्म नैरात्म्यप्रवेशतः । कथमवतारतः । चतुर्भिः स्मृत्युपस्थानैर्यथाक्रमं दुःखसमुदयनिरोधमार्गसत्यावतारात्स्वयं परेषां चावतारणात् । यथोक्तं मध्यान्तविभागे । कथमालम्बनतः सर्वसत्त्वकायाद्यालम्बनात् । कथं मनस्कारतः कायाद्यनुपलम्भात् । कथं प्राप्तितः कायादीनां न विसंयोगाय नाविसंयोगाय । कथमानुकूल्यतः पारमितानुकूल्येन तद्विपक्षप्रतिपक्षत्वात् । कथमनुवृत्तितः लौकिकानां श्रावकप्रत्येकबुद्धानां चानुवृत्त्या तदुपसंहितस्मृत्युपस्थानभावनात्तेभ्यस्तदुपदेशार्थं । कथं परिज्ञातः कायस्य मायोपमत्वपरिज्ञया तथैवाभूतरूपसंप्रख्यानात् । वेदनायाः स्वप्नोपमत्वपरिज्ञया तथैव मिथ्यानुभवात् । चित्तस्य प्रकृतिप्रभास्वरत्वपरिज्ञया आकाशवत् । धर्माणामागन्तुकत्वपरिज्ञया आकाशागन्तुरजोधूमाभ्रनीहारोपक्लेशवत् । कथमुत्पत्तितः संचित्यभवोपपत्तौ चक्रवर्त्यादिभूतस्य विशिष्टकायवेदनादिसंपत्तौ तदसंक्लेशतः । कथं मात्रातः मृद्वा अपि स्मृत्युपस्थानभावनायास्तदन्येभ्यो ऽधिमात्रत्वात् । प्रकृतितीक्ष्णेन्द्रियतया । कथं परमत्वेन परिनिष्पन्नानामनाभोगमिश्रो��मिश्रभावनात् । कथं भावनातः (म्स_बग्छि १३६) अत्यन्तं तद्भावनात् निरुपधिशेषनिर्वाणे ऽपि तदक्षयात् । कथं समुदागमतः । दशसु भूमिषु बुद्धत्वे च समुदागमात् ।
+mahayana_sutralankara,2009,samyakprahāṇavibhāge pañca ślokāḥ |,सम्यक्प्रहाणविभागे पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2010,samyakprahāṇaṃ dhīrāṇāmasamaṃ sarvadehibhiḥ |,सम्यक्प्रहाणं धीराणामसमं सर्वदेहिभिः ।
+mahayana_sutralankara,2011,smṛtyupasthānadoṣaṇāṃ pratipakṣeṇa bhāvyate,स्मृत्युपस्थानदोषणां प्रतिपक्षेण भाव्यते
+mahayana_sutralankara,2012,yāvatyaḥ smṛtyupasthānabhāvanā uktāḥ tadvipakṣāṇāṃ doṣāṇāṃ pratipakṣeṇa samyakprahāṇabhāvaneti samastaṃ samyakprahāṇalakṣaṇam | prabhedena punaḥ |,यावत्यः स्मृत्युपस्थानभावना उक्ताः तद्विपक्षाणां दोषाणां प्रतिपक्षेण सम्यक्प्रहाणभावनेति समस्तं सम्यक्प्रहाणलक्षणम् । प्रभेदेन पुनः ।
+mahayana_sutralankara,2013,saṃsārasyopabhoge ca tyāge nivaraṇasya ca |,संसारस्योपभोगे च त्यागे निवरणस्य च ।
+mahayana_sutralankara,2014,manaskārasya ca tyāge praveśe caiva bhūmiṣu,मनस्कारस्य च त्यागे प्रवेशे चैव भूमिषु
+mahayana_sutralankara,2015,animittavihāre ca labdhau vyākaraṇasya ca |,अनिमित्तविहारे च लब्धौ व्याकरणस्य च ।
+mahayana_sutralankara,2016,sattvānāṃ paripāke ca abhiṣeke ca dhīmatāṃ,सत्त्वानां परिपाके च अभिषेके च धीमतां
+mahayana_sutralankara,2017,kṣetrasya ca viśuddhyarthaṃ niṣṭhāgamana eva ca |,क्षेत्रस्य च विशुद्ध्यर्थं निष्ठागमन एव च ।
+mahayana_sutralankara,2018,bhāvyate bodhisattvānāṃ vipakṣapratipakṣataḥ,भाव्यते बोधिसत्त्वानां विपक्षप्रतिपक्षतः
+mahayana_sutralankara,2019,ayaṃ samyakprahāṇabhāvanāprabhedaḥ | saṃsārasyāsaṃkliṣṭaparibhoge saṃpattiṣu | pañcanivāraṇatyāge | śrāvakapratyekabuddhamanaskāratyāge | bhūmipraveśe | animittavihāre saptamyāṃ bhūmau | vyākaraṇalābhe aṣṭamyāṃ | sattvānāṃ paripācane | navamyāṃ | abhiṣeke ca daśamyāṃ | kṣetraviśuddhyarthaṃ traye 'pi | niṣṭhāgamane ca buddhabhūmau | ye ca vipakṣāsteṣāṃ pratipakṣeṇa samyakprahāṇabhāvanā veditavyā | ayamasyāḥ prabhedaḥ |,अयं सम्यक्प्रहाणभावनाप्रभेदः । संसारस्यासंक्लिष्टपरिभोगे संपत्तिषु । पञ्चनिवारणत्यागे । श्रावकप्रत्येकबुद्धमनस्कारत्यागे । भूमिप्रवेशे । अनिमित्तविहारे सप्तम्यां भूमौ । व्याकरणलाभे अष्टम्यां । सत्त्वानां परिपाचने । नवम्यां । अभिषेके च दशम्यां । क्षेत्रविशुद्ध्यर्थं त्रये ऽपि । निष्ठागमने च बुद्धभूमौ । ये च विपक्षास्तेषां प्रतिपक्षेण सम्यक्प्रहाणभावना वेदितव्या । अयमस्याः प्रभेदः ।
+mahayana_sutralankara,2020,chandaṃ niśritya yogasya bhāvanā sanimittikā |,छन्दं निश्रित्य योगस्य भावना सनिमित्तिका ।
+mahayana_sutralankara,2021,sarvasamyakprahāṇeṣu pratipakṣo nirucyate,सर्वसम्यक्प्रहाणेषु प्रतिपक्षो निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,2022,etena chandaṃ janayati | vyāyacchate vīryamārabhate | cittaṃ pragṛṇhāti | samyak pradadhātīti | eṣāṃ padānāmarthanirdeśaḥ | chandaṃ hi niśritya śamathavipaśyanākhyaṃ yogaṃ bhāvayatīti vyāyacchate | sā ca bhāvanā śamathapragrahopekṣānimittaiḥ saha bhāvyate | tasmātsā sanimittikā | kathaṃ ca punarbhāvyate | yacchamathapragrahopakleśayorlayauddhatyayoḥ pratipakṣeṇa vīryamārabhate | kathamārabhate | cittaṃ pragṛṇhāti pradadhāti ca | śamathe samaprāpte copekṣāyāṃ pradadhāti | eṣā yogabhāvanā yathoktaprabhedeṣu sarvasamyakprahāṇeṣu pratipakṣa ucyate |,एतेन छन्दं जनयति । व्यायच्छते वीर्यमारभते । चित्तं प्रगृण्हाति । सम्यक् प्रदधातीति । एषां पदानामर्थनिर्देशः । छन्दं हि निश्रित्य शमथविपश्यनाख्यं योगं भावयतीति व्यायच्छते । सा च भावना शमथप्रग्रहोपेक्षानिमित्तैः सह भाव्यते । तस्मात्सा सनिमित्तिका । कथं च पुनर्भाव्यते । यच्छमथप्रग्रहोपक्लेशयोर्लयौद्धत्ययोः प्रतिपक्षेण वीर्यमारभते । कथमारभते । चित्तं प्रगृण्हाति प्रदधाति च । शमथे समप्राप्ते चोपेक्षायां प्रदधाति । एषा योगभावना यथोक्तप्रभेदेषु सर्वसम्यक्प्रहाणेषु प्रतिपक्ष उच्यते ।
+mahayana_sutralankara,2023,ṛddhipādavibhāge pañca ślokāḥ |,ऋद्धिपादविभागे पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2024,ṛddhipādāśca catvāro dhīrāṇāmagralakṣaṇāḥ |,ऋद्धिपादाश्च चत्वारो धीराणामग्रलक्षणाः ।
+mahayana_sutralankara,2025,sarvārthasiddhau jāyante ātmanaśca parasya ca,सर्वार्थसिद्धौ जायन्ते आत्मनश्च परस्य च
+mahayana_sutralankara,2026,sarvārthasiddhirlaukikī lokottarā ca veditavyā | śeṣaṃ gatārtham |,सर्वार्थसिद्धिर्लौकिकी लोकोत्तरा च वेदितव्या । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2027,niśrayācca prabhedācca upāyādabhinirhṛteḥ |,निश्रयाच्च प्रभेदाच्च उपायादभिनिर्हृतेः ।
+mahayana_sutralankara,2028,vyavasthā ṛddhipādānāṃ dhīmatāṃ sarvatheṣyate,व्यवस्था ऋद्धिपादानां धीमतां सर्वथेष्यते
+mahayana_sutralankara,2029,asyoddeśasya śeṣo nirdeśaḥ |,अस्योद्देशस्य शेषो निर्देशः ।
+mahayana_sutralankara,2030,dhyānapāramimāśritya prabhedo hi caturvidhaḥ |,ध्यानपारमिमाश्रित्य प्रभेदो हि चतुर्विधः ।
+mahayana_sutralankara,2031,upāyaścābhinirhāraḥ ṣaḍvidhaśca vidhīyate,उपायश्चाभिनिर्हारः षड्विधश्च विधीयते
+mahayana_sutralankara,2032,dhyānapāramitāniśrayaḥ prabhedaścaturvidhaśchandavīryacittamīmāṃsāsamādhibhedāt | upāyaścaturvidha eva | abhinirhāraḥ ṣaḍvidhaḥ | caturvidha upāyaḥ katamaḥ |,ध्यानपारमितानिश्रयः प्रभेदश्चतुर्विधश्छन्दवीर्यचित्तमीमांसासमाधिभेदात् । उपायश्चतुर्विध एव । अभिनिर्हारः षड्विधः । चतुर्विध उपायः कतमः ।
+mahayana_sutralankara,2033,vyāvasāyika ekaśca dvitiyo 'nugrahātmakaḥ |,व्यावसायिक एकश्च द्वितियो ऽनुग्रहात्मकः ।
+mahayana_sutralankara,2034,naibandhikastṛtīyaśca caturthaḥ prātipakṣikaḥ,नैबन्धिकस्तृतीयश्च चतुर्थः प्रातिपक्षिकः
+mahayana_sutralankara,2035,aṣṭānāṃ prahāṇasaṃskārāṇāṃ chando vyāyāmaḥ śraddhā vyāvasāyikaḥ upāyaḥ | śraddadhānasyārthino vyāyāmāt | praśrabdhiranugrāhakaḥ | smṛtiḥ saṃprajanyaṃ caupanibandhakaḥ | ekena cittasyālambanāvisārāt | dvitīyena visāraprajñānāt | cetanā copekṣā ca prātipakṣika upāyaḥ | layauddhatyopakleśayoḥ kleśānāṃ ca pratipakṣatvāt | ṣaḍvidho 'bhinirhāraḥ katamaḥ |,अष्टानां प्रहाणसंस्काराणां छन्दो व्यायामः श्रद्धा व्यावसायिकः उपायः । श्रद्दधानस्यार्थिनो व्यायामात् । प्रश्रब्धिरनुग्राहकः । स्मृतिः संप्रजन्यं चौपनिबन्धकः । एकेन चित्तस्यालम्बनाविसारात् । द्वितीयेन विसारप्रज्ञानात् । चेतना चोपेक्षा च प्रातिपक्षिक उपायः । लयौद्धत्योपक्लेशयोः क्लेशानां च प्रतिपक्षत्वात् । षड्विधो ऽभिनिर्हारः कतमः ।
+mahayana_sutralankara,2036,darśanasyāvavādasya sthitivikrīḍitasya ca |,दर्शनस्याववादस्य स्थितिविक्रीडितस्य च ।
+mahayana_sutralankara,2037,praṇidhervaśitāyāśca dharmaprāpteśca nirhṛtiḥ,प्रणिधेर्वशितायाश्च धर्मप्राप्तेश्च निर्हृतिः
+mahayana_sutralankara,2038,tatra darśanaṃ cakṣuḥ pañcavidhaṃ māṃsacakṣuḥ dīvyaṃ cakṣuḥ āryaṃ prajñācakṣuḥ dharmacakṣuḥ buddhacakṣuśca | avavādaḥ ṣaḍabhijñā yathākramaṃ | tābhirupasaṃkramya bhāṣāṃ cittaṃ cāgatiṃ ca gatiṃ ca viditvā niḥsaraṇāyāvavadanāt | sthitivikriḍitaṃ yasmāt bodhisattvānāṃ bahuvidhaṃ nirmāṇādibhiḥ samādhivikrīḍitaṃ | praṇidhiryena praṇidhijñānena praṇidhānabalikā bodhisattvāḥ praṇidhānavaiśeṣikatayā vikrīḍanti | yeṣāṃ na sukaraṃ saṃkhyā kartuṃ kāyasya vā prabhāyā vā svarasya veti vistareṇa yathā daśabhūmike sūtre | vaśitā yathā tatraiva daśa vaśitā nirdiṣṭāḥ | dharmaprāptirbalavaiśāradyāveṇikabuddhadharmāṇāṃ prāptiḥ | ityeṣa darśanādīnāmabhinirhāraḥ ṣaḍvidhaḥ |,तत्र दर्शनं चक्षुः पञ्चविधं मांसचक्षुः दीव्यं चक्षुः आर्यं प्रज्ञाचक्षुः धर्मचक्षुः बुद्धचक्षुश्च । अववादः षडभिज्ञा यथाक्रमं । ताभिरुपसंक्रम्य भाषां चित्तं चागतिं च गतिं च विदित्वा निःसरणायाववदनात् । स्थितिविक्रिडितं यस्मात् बोधिसत्त्वानां बहुविधं निर्माणादिभिः समाधिविक्रीडितं । प्रणिधिर्येन प्रणिधिज्ञानेन प्रणिधानबलिका बोधिसत्त्वाः प्रणिधानवैशेषिकतया विक्रीडन्ति । येषां न सुकरं संख्या कर्तुं कायस्य वा प्रभाया वा स्वरस्य वेति विस्तरेण यथा दशभूमिके सूत्रे । वशिता यथा तत्रैव दश वशिता निर्दिष्टाः । धर्मप्राप्तिर्बलवैशारद्यावेणिकबुद्धधर्माणां प्राप्तिः । इत्येष दर्शनादीनामभिनिर्हारः षड्विधः ।
+mahayana_sutralankara,2039,indriyavibhāge ślokaḥ |,इन्द्रियविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2040,bodhiścaryā śrutaṃ cātraśamatho 'tha vipaśyanā |,बोधिश्चर्या श्रुतं चात्रशमथो ऽथ विपश्यना ।
+mahayana_sutralankara,2041,śraddhādīnāṃ padaṃ jñeyamarthasiddhyadhikārataḥ,श्रद्धादीनां पदं ज्ञेयमर्थसिद्ध्यधिकारतः
+mahayana_sutralankara,2042,śraddhendriyasya bodhiḥ padamālambanamityarthaḥ | vīryendriyasya bodhisattvacaryā | smṛtīndriyasya mahāyānasaṃgṛhītaṃ śrutaṃ | samādhīndriyasya śamathaḥ | prajñendriyasya vipaśyanā padaṃ | tadarthādhikāreṇaiva caitāni śraddhādīni ādhipatyārthenendriyāṇyucyante |,श्रद्धेन्द्रियस्य बोधिः पदमालम्बनमित्यर्थः । वीर्येन्द्रियस्य बोधिसत्त्वचर्या । स्मृतीन्द्रियस्य महायानसंगृहीतं श्रुतं । समाधीन्द्रियस्य शमथः । प्रज्ञेन्द्रियस्य विपश्यना पदं । तदर्थाधिकारेणैव चैतानि श्रद्धादीनि आधिपत्यार्थेनेन्द्रियाण्युच्यन्ते ।
+mahayana_sutralankara,2043,balavibhāge ślokaḥ |,बलविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2044,bhūmipraveśasaṃkliṣṭāśceṣṭāḥ śraddhādayaḥ punaḥ |,भूमिप्रवेशसंक्लिष्टाश्चेष्टाः श्रद्धादयः पुनः ।
+mahayana_sutralankara,2045,vipakṣadurbalatvena ta eva balasaṃjñitāḥ,विपक्षदुर्बलत्वेन त एव बलसंज्ञिताः
+mahayana_sutralankara,2046,gatārthaḥ ślokaḥ |,गतार्थः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2047,bodhyaṅgavibhāge sapta ślokāḥ |,बोध्यङ्गविभागे सप्त श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2048,bhūmiviṣṭasya bodhyaṅgavyavasthānaṃ vidhīyate |,भूमिविष्टस्य बोध्यङ्गव्यवस्थानं विधीयते ।
+mahayana_sutralankara,2049,dharmāṇāṃ sarvasattvānāṃ samatāvagamātpunaḥ,धर्माणां सर्वसत्त्वानां समतावगमात्पुनः
+mahayana_sutralankara,2050,etena yasyāmavasthāyāṃ yasyāvabodhāt bodhyaṅgāni vyavasthāpyante tadupadiṣṭaṃ | bhūmipraviṣṭāvasthāyāṃ sarvadharmāṇāṃ sarvasattvānāṃ ca samatāvabodhādyathākramaṃ dharmanairātmyenātmaparasamatayā ca | ataḥ paraṃ cakrādisaptaratnasādharmyaṃ bodhyaṅgānāṃ darśayati |,एतेन यस्यामवस्थायां यस्यावबोधात् बोध्यङ्गानि व्यवस्थाप्यन्ते तदुपदिष्टं । भूमिप्रविष्टावस्थायां सर्वधर्माणां सर्वसत्त्वानां च समतावबोधाद्यथाक्रमं धर्मनैरात्म्येनात्मपरसमतया च । अतः परं चक्रादिसप्तरत्नसाधर्म्यं बोध्यङ्गानां दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,2051,smṛtiścarati sarvatra jñeyājitavinirjaye |,स्मृतिश्चरति सर्वत्र ज्ञेयाजितविनिर्जये ।
+mahayana_sutralankara,2052,ajitajñeyavinirjayāya | yathā cakravartinaścakraratnamajitadeśavinirjayāya |,अजितज्ञेयविनिर्जयाय । यथा चक्रवर्तिनश्चक्ररत्नमजितदेशविनिर्जयाय ।
+mahayana_sutralankara,2053,sarvakalpanimittānāṃ bhaṅgāya vicayo 'sya ca,सर्वकल्पनिमित्तानां भङ्गाय विचयो ऽस्य च
+mahayana_sutralankara,2054,yathā hastiratnaṃ pratyarthikabhaṅgāya |,यथा हस्तिरत्नं प्रत्यर्थिकभङ्गाय ।
+mahayana_sutralankara,2055,āśu cāśeṣabodhāya vīryamasya pravartate |,आशु चाशेषबोधाय वीर्यमस्य प्रवर्तते ।
+mahayana_sutralankara,2056,kṣiprābhijñatotpādanāt | yathāśvaratnamāśu samudraparyantamahāpṛthivīgamanāya |,क्षिप्राभिज्ञतोत्पादनात् । यथाश्वरत्नमाशु समुद्रपर्यन्तमहापृथिवीगमनाय ।
+mahayana_sutralankara,2057,dharmālokavivṛddhyā ca prītyā āpūryate dhruvam,धर्मालोकविवृद्ध्या च प्रीत्या आपूर्यते ध्रुवम्
+mahayana_sutralankara,2058,ārabdhavīryasya bodhisattvasya dharmālokā vivardhante | tataḥ prītiḥ sarvaṃ kāryaṃ sadā prīṇayati | yathā maṇiratnamālokaviśeṣeṇa cakravartinaṃ prīṇayati |,आरब्धवीर्यस्य बोधिसत्त्वस्य धर्मालोका विवर्धन्ते । ततः प्रीतिः सर्वं कार्यं सदा प्रीणयति । यथा मणिरत्नमालोकविशेषेण चक्रवर्तिनं प्रीणयति ।
+mahayana_sutralankara,2059,sarvāvaraṇanirmokṣāt praśrabdhyā sukhameti ca |,सर्वावरणनिर्मोक्षात् प्रश्रब्ध्या सुखमेति च ।
+mahayana_sutralankara,2060,sarvadauṣṭhulyasamutpādanāt | yathā strīratnena cakravartī sukhamanubhavati |,सर्वदौष्ठुल्यसमुत्पादनात् । यथा स्त्रीरत्नेन चक्रवर्ती सुखमनुभवति ।
+mahayana_sutralankara,2061,cintitārthasamṛddhiśca samādherūpajāyate,चिन्तितार्थसमृद्धिश्च समाधेरूपजायते
+mahayana_sutralankara,2062,yathā cakravartino gṛhapatiratnāt |,यथा चक्र��र्तिनो गृहपतिरत्नात् ।
+mahayana_sutralankara,2063,upekṣayā yathākāmaṃ sarvatra viharatyasau |,उपेक्षया यथाकामं सर्वत्र विहरत्यसौ ।
+mahayana_sutralankara,2064,paṣṭhalabdhāvikalpena vikalpenasadottamaḥ,पष्ठलब्धाविकल्पेन विकल्पेनसदोत्तमः
+mahayana_sutralankara,2065,upekṣocyate nirvikalpaṃ jñānaṃ tayā bodhisattvaḥ sarvatra yathākāmaṃ viharati | tatpṛṣṭhalabdhena ca vihāreṇānyasyopagamāt | anyasyāpagamāt | nirvikalpena vihāreṇa tatra nirvyāpāratayā vāsakalpanāt | yathā cakravartinaḥ pariṇāyakaratnaṃ caturaṅgabalakāyamupanetavyaṃ copapraṇayati | apanetavyaṃ cāpanayati | tatra ca gatvā vāsaṃ kalpayati yatrākhinnaḥ caturaṅgo bālakāyaḥ paraiti |,उपेक्षोच्यते निर्विकल्पं ज्ञानं तया बोधिसत्त्वः सर्वत्र यथाकामं विहरति । तत्पृष्ठलब्धेन च विहारेणान्यस्योपगमात् । अन्यस्यापगमात् । निर्विकल्पेन विहारेण तत्र निर्व्यापारतया वासकल्पनात् । यथा चक्रवर्तिनः परिणायकरत्नं चतुरङ्गबलकायमुपनेतव्यं चोपप्रणयति । अपनेतव्यं चापनयति । तत्र च गत्वा वासं कल्पयति यत्राखिन्नः चतुरङ्गो बालकायः परैति ।
+mahayana_sutralankara,2066,evaṃguṇo bodhisattvaścakravartīva vartate |,एवंगुणो बोधिसत्त्वश्चक्रवर्तीव वर्तते ।
+mahayana_sutralankara,2067,saptaratnopamairnityaṃ bodhyaṅgaiḥ parivāritaḥ,सप्तरत्नोपमैर्नित्यं बोध्यङ्गैः परिवारितः
+mahayana_sutralankara,2068,iti saptaratnopamatvaṃ bodhyaṅgānāṃ nigamayati |,इति सप्तरत्नोपमत्वं बोध्यङ्गानां निगमयति ।
+mahayana_sutralankara,2069,niśrayāṅgaṃ svabhāvāṅgaṃ niryāṇāṅgaṃ tṛtīyakaṃ |,निश्रयाङ्गं स्वभावाङ्गं निर्याणाङ्गं तृतीयकं ।
+mahayana_sutralankara,2070,caturthamanuśaṃsāṅgamakleśāṅgaṃ trayātmakam,चतुर्थमनुशंसाङ्गमक्लेशाङ्गं त्रयात्मकम्
+mahayana_sutralankara,2071,etena yabdodhyaṅgaṃ yathāṅgaṃ tadabhidyotitaṃ | smṛtirniśrayāṅgaṃ sarveṣāṃ tanniśrayeṇa pravṛtteḥ | dharmapravicayaḥ svabhāvāṅgaṃ bodhestatsvabhāvatvāt | vīryaṃ niryāṇāṅgaṃ tenāprāpyaniṣṭhā yāmadhiṣṭhānāt | prītiranuśaṃsāṅgaṃ cittasukhatvāt | praśrabdhisamādhyupekṣā asaṃkleśāṅgaṃ | yena yanniśritya yo 'saṃkleśa iti trividhamasaṃkleśāṅgaṃ veditavyam |,एतेन यब्दोध्यङ्गं यथाङ्गं तदभिद्योतितं । स्मृतिर्निश्रयाङ्गं सर्वेषां तन्निश्रयेण प्रवृत्तेः । धर्मप्रविचयः स्वभावाङ्गं बोधेस्तत्स्वभावत्वात् । वीर्यं निर्याणाङ्गं तेनाप्राप्यनिष्ठा यामधिष्ठानात् । प्रीतिरनुशंसाङ्गं चित्तसुखत्वात् । प्रश्रब्धिसमाध्युपेक्षा असंक्लेशाङ्गं । येन यन्निश्रित्य यो ऽसंक्लेश इति त्रिविधमसंक्लेशाङ्गं वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,2072,mārgāṅgavibhāge dvau ślokau |,मार्गाङ्गविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2073,yathābodhānuvṛttiśca tadūrdhvamupajāyate |,यथाबोधानुवृत्तिश्च तदूर्ध्वमुपजायते ।
+mahayana_sutralankara,2074,yathābodhavyavasthānaṃ praveśaśca vyavasthitau,यथाबोधव्यवस्थानं प्रवेशश्च व्यवस्थितौ
+mahayana_sutralankara,2075,karmatrayaviśuddhiśca pratipakṣaśca bhāvanā |,कर्मत्रयविशुद्धिश्च प्रतिपक्षश्च भावना ।
+mahayana_sutralankara,2076,jñeyāvṛtteśca mārgasya vaiśeṣikaguṇasya ca,ज्ञेयावृत्��ेश्च मार्गस्य वैशेषिकगुणस्य च
+mahayana_sutralankara,2077,bodhyaṅgakālādūrdhvaṃ yathābhūtāvabodhānuvṛttiḥ samyagdṛṣṭiḥ | tasyaivāvabodhasya vyavasthānaṃ paricchedaḥ samyaksaṃkalpaḥ | tadvyavasthāne ca sūtrādike bhagavatā kṛte sa eva praveśastena tadarthāvabodhāt | karmatrayaviśuddhiḥ samyagvākkarmāntājīvāḥ | vākkāyobhayakarmasaṃgrahāt | pratipakṣasya bhāvanā samyagvyāyāmādayo yathākramaṃ jñeyāvaraṇasya mārgāvaraṇasya ca vaiśeṣikaguṇāvaraṇasya ca samyagvyāyāmena dīrghaṃ hi kālam akhidyamāno jñeyāvaraṇasya pratipakṣaṃ bhāvayati | (msa_bagchi 140) samyaksmṛtyā śamathapragrahopekṣānimitteṣu layoddhatyābhāvānmārgasaṃmukhībhāvāyāvaraṇasya pratipakṣaṃ bhāvayati | samyaksamādhinā vaiśeṣikaguṇābhinirhārāyāvaraṇasya pratipakṣaṃ bhāvayatyevamaṣṭau mārgāṅgāni vyavasthāpyante |,बोध्यङ्गकालादूर्ध्वं यथाभूतावबोधानुवृत्तिः सम्यग्दृष्टिः । तस्यैवावबोधस्य व्यवस्थानं परिच्छेदः सम्यक्संकल्पः । तद्व्यवस्थाने च सूत्रादिके भगवता कृते स एव प्रवेशस्तेन तदर्थावबोधात् । कर्मत्रयविशुद्धिः सम्यग्वाक्कर्मान्ताजीवाः । वाक्कायोभयकर्मसंग्रहात् । प्रतिपक्षस्य भावना सम्यग्व्यायामादयो यथाक्रमं ज्ञेयावरणस्य मार्गावरणस्य च वैशेषिकगुणावरणस्य च सम्यग्व्यायामेन दीर्घं हि कालम् अखिद्यमानो ज्ञेयावरणस्य प्रतिपक्षं भावयति । (म्स_बग्छि १४०) सम्यक्स्मृत्या शमथप्रग्रहोपेक्षानिमित्तेषु लयोद्धत्याभावान्मार्गसंमुखीभावायावरणस्य प्रतिपक्षं भावयति । सम्यक्समाधिना वैशेषिकगुणाभिनिर्हारायावरणस्य प्रतिपक्षं भावयत्येवमष्टौ मार्गाङ्गानि व्यवस्थाप्यन्ते ।
+mahayana_sutralankara,2078,śamathavipaśyanāvibhāge trayaḥ ślokāḥ |,शमथविपश्यनाविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2079,cittasya citte sthānācca dharmapravicayādapi |,चित्तस्य चित्ते स्थानाच्च धर्मप्रविचयादपि ।
+mahayana_sutralankara,2080,samyaksthitimupāśritya śamatho 'tha vipaśyanā,सम्यक्स्थितिमुपाश्रित्य शमथो ऽथ विपश्यना
+mahayana_sutralankara,2081,samyaksamādhiṃ niśritya citte cittasyāvasthānāt | dharmāṇāṃ ca pravicayādyathākramaṃ śamatho vipaśyanā ca veditavyā | na tu vinā samyaksamādhinetyetacchamathavipaśyanālakṣaṇabhū |,सम्यक्समाधिं निश्रित्य चित्ते चित्तस्यावस्थानात् । धर्माणां च प्रविचयाद्यथाक्रमं शमथो विपश्यना च वेदितव्या । न तु विना सम्यक्समाधिनेत्येतच्छमथविपश्यनालक्षणभू ।
+mahayana_sutralankara,2082,sarvatragā ca saikāṃśā naikāṃśopaniṣanmatā |,सर्वत्रगा च सैकांशा नैकांशोपनिषन्मता ।
+mahayana_sutralankara,2083,sā ca śamathavipaśyanā sarvatragā yaṃ yaṃ guṇamākāṅkṣati tatra tatra tadbhāvanāt | yathoktaṃ sūtre | ākāṅkṣedbhikṣuraho vatāhaṃ viviktaṃ kāmairiti vistareṇa yāvat tena bhikṣuṇā imāveva dvau dharmau bhāvayitavyau | yaduta śamathaśca vipaśyanā cetyevamādi | ekāṃśā śamathavipaśyanā yadā śamathaṃ bhāvayati | vipaśyanāṃ vā | ubhayāṃśā yadā yugapadubhayaṃ bhāvayati | upaniṣatsaṃmatā śamathavipaśyanā bodhisattvānāmadhimukticaryābhūmau |,सा च शमथविपश्यना सर्वत्रगा यं यं गुणमाकाङ्क्षति तत्र तत्र तद्भावनात् । यथोक्तं सूत्रे । आकाङ्क्षेद्भिक्षुरहो वताहं विविक्त�� कामैरिति विस्तरेण यावत् तेन भिक्षुणा इमावेव द्वौ धर्मौ भावयितव्यौ । यदुत शमथश्च विपश्यना चेत्येवमादि । एकांशा शमथविपश्यना यदा शमथं भावयति । विपश्यनां वा । उभयांशा यदा युगपदुभयं भावयति । उपनिषत्संमता शमथविपश्यना बोधिसत्त्वानामधिमुक्तिचर्याभूमौ ।
+mahayana_sutralankara,2084,prativedhe ca niryāṇe animitte hyasaṃskṛte,प्रतिवेधे च निर्याणे अनिमित्ते ह्यसंस्कृते
+mahayana_sutralankara,2085,pariśuddhau viśuddhau ca śamatho 'tha vipaśyanā |,परिशुद्धौ विशुद्धौ च शमथो ऽथ विपश्यना ।
+mahayana_sutralankara,2086,sarvabhūmigatā dhīre sa yogaḥ sarvasādhakaḥ,सर्वभूमिगता धीरे स योगः सर्वसाधकः
+mahayana_sutralankara,2087,ityupaniṣanmatetyevamādinā śamathavipaśyanāyāḥ prabhedaḥ karma ca nirdiṣṭaṃ | yoga upāyo veditavyaḥ | tatra prativedhaḥ prathamabhūmipraveśaḥ | niryāṇaṃ yāvat ṣaṣṭhī bhūmiḥ | tābhiḥ sanimittaprayoganiryāṇāt | animittaṃ saptamī bhūmiḥ | asaṃskṛtamanyadbhūmitrayamanabhisaṃskāravāhitvāt | saṃskāro hi saṃskṛtaṃ tadatra nāstītyasaṃskṛtaṃ | tadeva ca bhūmitrayaṃ niśritya buddhakṣetraṃ ca pariśodhayitavyaṃ | buddhatvaṃ ca prāptavyaṃ | tadetadyathākramaṃ pariśuddhirviśuddhiśca |,इत्युपनिषन्मतेत्येवमादिना शमथविपश्यनायाः प्रभेदः कर्म च निर्दिष्टं । योग उपायो वेदितव्यः । तत्र प्रतिवेधः प्रथमभूमिप्रवेशः । निर्याणं यावत् षष्ठी भूमिः । ताभिः सनिमित्तप्रयोगनिर्याणात् । अनिमित्तं सप्तमी भूमिः । असंस्कृतमन्यद्भूमित्रयमनभिसंस्कारवाहित्वात् । संस्कारो हि संस्कृतं तदत्र नास्तीत्यसंस्कृतं । तदेव च भूमित्रयं निश्रित्य बुद्धक्षेत्रं च परिशोधयितव्यं । बुद्धत्वं च प्राप्तव्यं । तदेतद्यथाक्रमं परिशुद्धिर्विशुद्धिश्च ।
+mahayana_sutralankara,2088,upāyakauśalyavibhāge dvau ślokau |,उपायकौशल्यविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2089,pūraye buddhadharmāṇāṃ sattvānāṃ paripācane |,पूरये बुद्धधर्माणां सत्त्वानां परिपाचने ।
+mahayana_sutralankara,2090,kṣipraprāptau kriyāśuddhau vartmācchede ca kauśalaṃ,क्षिप्रप्राप्तौ क्रियाशुद्धौ वर्त्माच्छेदे च कौशलं
+mahayana_sutralankara,2091,upāye bodhisattvānāmasamaṃ sarvabhūmiṣu |,उपाये बोधिसत्त्वानामसमं सर्वभूमिषु ।
+mahayana_sutralankara,2092,yatkauśalyaṃ samāśritya sarvārthānsādhayanti te,यत्कौशल्यं समाश्रित्य सर्वार्थान्साधयन्ति ते
+mahayana_sutralankara,2093,anenopāyakauśalyasya prabhedaḥ karma ca darśitaṃ | tatra buddhadharmaparipūraye nirvikalpaṃ jñānamupāyaḥ | sattvaparipācane catvāri saṃgrahavastūni | kṣiprābhisaṃbodhe sarvaṃ pāpaṃ pratideśayāmi yāvad bhavatu me jñānaṃ saṃbodhāyeti pratideśanānumodanādhyeṣaṇā pariṇāmanā | kriyāśuddhau samādhidhāraṇīmukhāni | taiḥ sarvārthakriyāsādhanāt | vartmānupacchede apratiṣṭhitanirvāṇe | asmin pañcavidha upāye sarvabhūmiṣu bodhisattvānāmasamaṃ tadanyaiḥ kauśalamityayaṃ prabhedaḥ | sarvasvaparārthasādhanaṃ karma |,अनेनोपायकौशल्यस्य प्रभेदः कर्म च दर्शितं । तत्र बुद्धधर्मपरिपूरये निर्विकल्पं ज्ञानमुपायः । सत्त्वपरिपाचने चत्वारि संग्रहवस्तूनि । क्षिप्राभिसंबोधे सर्वं पापं प्रतिदेशयामि या���द् भवतु मे ज्ञानं संबोधायेति प्रतिदेशनानुमोदनाध्येषणा परिणामना । क्रियाशुद्धौ समाधिधारणीमुखानि । तैः सर्वार्थक्रियासाधनात् । वर्त्मानुपच्छेदे अप्रतिष्ठितनिर्वाणे । अस्मिन् पञ्चविध उपाये सर्वभूमिषु बोधिसत्त्वानामसमं तदन्यैः कौशलमित्ययं प्रभेदः । सर्वस्वपरार्थसाधनं कर्म ।
+mahayana_sutralankara,2094,dhāraṇīvibhāge trayaḥ ślokāḥ |,धारणीविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2095,vipākena śrutābhyāsāt dhāraṇyapi samādhinā |,विपाकेन श्रुताभ्यासात् धारण्यपि समाधिना ।
+mahayana_sutralankara,2096,parīttā mahatī sā ca mahatī trividhā punaḥ,परीत्ता महती सा च महती त्रिविधा पुनः
+mahayana_sutralankara,2097,apraviṣṭavipraviṣṭānāṃ dhīmatāṃ mṛdumadhyamā |,अप्रविष्टविप्रविष्टानां धीमतां मृदुमध्यमा ।
+mahayana_sutralankara,2098,aśuddhabhūmikānāṃ hi mahatī śuddhabhūmikā,अशुद्धभूमिकानां हि महती शुद्धभूमिका
+mahayana_sutralankara,2099,dhāraṇītāṃ samāśritya bodhisatvā punaḥ punaḥ |,धारणीतां समाश्रित्य बोधिसत्वा पुनः पुनः ।
+mahayana_sutralankara,2100,prakāśayanti saddharmaṃ nityaṃ saṃdhārayanti ca,प्रकाशयन्ति सद्धर्मं नित्यं संधारयन्ति च
+mahayana_sutralankara,2101,atrāpi prabhedaḥ karma ca dhāraṇyāḥ saṃdarśitaṃ | tatra trividhā dhāraṇī | pūrvakarmavipākena | śrutābhyāsena | dṛṣṭadharmabāhuśrutyena grahaṇadhāraṇasāmarthyaviśeṣaṇāt | samādhisaṃniśrayeṇa ca | sā punarvipākaśrutābhyāsābhyāṃ parīttā veditavyā | samādhinā mahatī | sāpi mahatī punastrividhā | abhūmipraviṣṭānāṃ mṛdvī bhūmipraviṣṭānām aśuddhabhūmikānāṃ madhyā saptasu bhūmiṣu | pariśuddhabhūmikā tvadhimātrā śeṣāsu bhūmiṣu ityayaṃ prabhedo dhāraṇyāḥ | saddharmasya prakāśanaṃ dhāraṇaṃ ca karma |,अत्रापि प्रभेदः कर्म च धारण्याः संदर्शितं । तत्र त्रिविधा धारणी । पूर्वकर्मविपाकेन । श्रुताभ्यासेन । दृष्टधर्मबाहुश्रुत्येन ग्रहणधारणसामर्थ्यविशेषणात् । समाधिसंनिश्रयेण च । सा पुनर्विपाकश्रुताभ्यासाभ्यां परीत्ता वेदितव्या । समाधिना महती । सापि महती पुनस्त्रिविधा । अभूमिप्रविष्टानां मृद्वी भूमिप्रविष्टानाम् अशुद्धभूमिकानां मध्या सप्तसु भूमिषु । परिशुद्धभूमिका त्वधिमात्रा शेषासु भूमिषु इत्ययं प्रभेदो धारण्याः । सद्धर्मस्य प्रकाशनं धारणं च कर्म ।
+mahayana_sutralankara,2102,praṇidhānavibhāge trayaḥ ślokāḥ |,प्रणिधानविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2103,cetanā chandasahitā jñānena preritā ca tat |,चेतना छन्दसहिता ज्ञानेन प्रेरिता च तत् ।
+mahayana_sutralankara,2104,praṇidhānaṃ hi dhīrāṇāmasamaṃ sarvabhūmiṣu,प्रणिधानं हि धीराणामसमं सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2105,hetubhūtaṃ ca vijñeyaṃ cittātsadyaḥ phalaṃ ca tat |,हेतुभूतं च विज्ञेयं चित्तात्सद्यः फलं च तत् ।
+mahayana_sutralankara,2106,āyatyāmarthasiddhyarthaṃ cittamātrātsamṛddhitaḥ,आयत्यामर्थसिद्ध्यर्थं चित्तमात्रात्समृद्धितः
+mahayana_sutralankara,2107,citraṃ mahadviśuddhaṃ ca uttarottarabhūmiṣu |,चित्रं महद्विशुद्धं च उत्तरोत्तरभूमिषु ।
+mahayana_sutralankara,2108,ābodherbodhisattvānāṃ svaparārthaprasādhakaṃ,आबोधेर्बोधिसत्त्वानां स्वपरार्थप्रसाधकं
+mahayana_sutralankara,2109,atra praṇidhānaṃ svabhāvato nidānato bhūmitaḥ prabhedataḥ karmataśca paridīpitaṃ | cetanā chandasaṃprayuktā svabhāvaḥ | jñānaṃ nidānaṃ | sarvabhūmiṣviti bhūmiḥ | tacca praṇidhānaṃ hetubhūtaṃ (msa_bagchi 142) cittādeva sadyaḥ phalatvāt | āyatyāṃ vābhipretārthasiddhyarthaṃ cittātpunaḥ sadyaḥphalaṃ cittamātrāt yathābhipretārthasamṛddhitā | veditavyā | yena praṇidhānena balikā bodhisattvā vikrīḍanti | yasya na sukarā saṃkhyā kartuṃ kāyasya veti vistaraḥ | citramadhimukticaryābhūmāvevaṃ caivaṃ ca syāmiti | mahadbhumipraviṣṭasya daśa mahāpraṇidhānāni | viśuddhamuttarottarāsu bhūmiṣu viśuddhiviśeṣādābodherityeṣa prabhedataḥ | svaparārthaprasādhanaṃ karma |,अत्र प्रणिधानं स्वभावतो निदानतो भूमितः प्रभेदतः कर्मतश्च परिदीपितं । चेतना छन्दसंप्रयुक्ता स्वभावः । ज्ञानं निदानं । सर्वभूमिष्विति भूमिः । तच्च प्रणिधानं हेतुभूतं (म्स_बग्छि १४२) चित्तादेव सद्यः फलत्वात् । आयत्यां वाभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं चित्तात्पुनः सद्यःफलं चित्तमात्रात् यथाभिप्रेतार्थसमृद्धिता । वेदितव्या । येन प्रणिधानेन बलिका बोधिसत्त्वा विक्रीडन्ति । यस्य न सुकरा संख्या कर्तुं कायस्य वेति विस्तरः । चित्रमधिमुक्तिचर्याभूमावेवं चैवं च स्यामिति । महद्भुमिप्रविष्टस्य दश महाप्रणिधानानि । विशुद्धमुत्तरोत्तरासु भूमिषु विशुद्धिविशेषादाबोधेरित्येष प्रभेदतः । स्वपरार्थप्रसाधनं कर्म ।
+mahayana_sutralankara,2110,samādhitrayavibhāge trayaḥ ślokāḥ |,समाधित्रयविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2111,nairātmyaṃ dvividhaṃ jñeyo hyātmagrāhasya cāśrayaḥ |,नैरात्म्यं द्विविधं ज्ञेयो ह्यात्मग्राहस्य चाश्रयः ।
+mahayana_sutralankara,2112,tasya copaśamo nityaṃ samādhitrayagocaraḥ,तस्य चोपशमो नित्यं समाधित्रयगोचरः
+mahayana_sutralankara,2113,trayāṇāṃ samādhīnāṃ trividho gocaro jñeyaḥ | pudgaladharmanairātmyaṃ śūnyatāsamādheḥ | tadubhayātmagrāhasyāśrayaḥ pañcopādānaskandhā apraṇihitasamādheḥ | tasyāśrayasyātyantopaśama ānimittasamādhiḥ | sa eva |,त्रयाणां समाधीनां त्रिविधो गोचरो ज्ञेयः । पुद्गलधर्मनैरात्म्यं शून्यतासमाधेः । तदुभयात्मग्राहस्याश्रयः पञ्चोपादानस्कन्धा अप्रणिहितसमाधेः । तस्याश्रयस्यात्यन्तोपशम आनिमित्तसमाधिः । स एव ।
+mahayana_sutralankara,2114,samādhistrividho jñeyo grāhyagrāhakabhāvataḥ |,समाधिस्त्रिविधो ज्ञेयो ग्राह्यग्राहकभावतः ।
+mahayana_sutralankara,2115,trividhaśca grāhyasya gocarasya grāhakā ye samādhayaḥ | te śūnyatādisamādhayaḥ iti grāhyagrāhakabhāvena trayaḥ samādhayo jñātavyāḥ | te punaryathākramaṃ |,त्रिविधश्च ग्राह्यस्य गोचरस्य ग्राहका ये समाधयः । ते शून्यतादिसमाधयः इति ग्राह्यग्राहकभावेन त्रयः समाधयो ज्ञातव्याः । ते पुनर्यथाक्रमं ।
+mahayana_sutralankara,2116,nirvikalpo 'pi vimukho ratiyuktaśca sarvadā,निर्विकल्पो ऽपि विमुखो रतियुक्तश्च सर्वदा
+mahayana_sutralankara,2117,śūnyatāsamādhirnirvikalpaḥ | pudgaladharmātmanoravikalpanāt | apraṇihito vimukhastasmādātmagrāhā��rayāt | ānimitto ratisaṃprayuktaḥ sarvakālaṃ tasmiṃstadāśrayopaśame |,शून्यतासमाधिर्निर्विकल्पः । पुद्गलधर्मात्मनोरविकल्पनात् । अप्रणिहितो विमुखस्तस्मादात्मग्राहाश्रयात् । आनिमित्तो रतिसंप्रयुक्तः सर्वकालं तस्मिंस्तदाश्रयोपशमे ।
+mahayana_sutralankara,2118,parijñāyai prahāṇāya punaḥ sākṣātkriyāya ca |,परिज्ञायै प्रहाणाय पुनः साक्षात्क्रियाय च ।
+mahayana_sutralankara,2119,śūnyatādisamādhīnāṃ tridhārthaḥ parikīrtitaḥ,शून्यतादिसमाधीनां त्रिधार्थः परिकीर्तितः
+mahayana_sutralankara,2120,pudgaladharma naierātmyayoḥ parijñārthaṃ śūnyatā | tadātmagrāhāśrayasya prahāṇārthamapraṇihitaḥ | tadupaśamasya sākṣātkriyārthamānimittaḥ samādhiḥ |,पुद्गलधर्म नैएरात्म्ययोः परिज्ञार्थं शून्यता । तदात्मग्राहाश्रयस्य प्रहाणार्थमप्रणिहितः । तदुपशमस्य साक्षात्क्रियार्थमानिमित्तः समाधिः ।
+mahayana_sutralankara,2121,dharmoddānavibhāge ślokau |,धर्मोद्दानविभागे श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2122,samādhyupaniṣattvena dharmoddānacatuṣṭayaṃ |,समाध्युपनिषत्त्वेन धर्मोद्दानचतुष्टयं ।
+mahayana_sutralankara,2123,deśitaṃ bodhisattvebhyaḥ sattvānāṃ hitakāmyayā,देशितं बोधिसत्त्वेभ्यः सत्त्वानां हितकाम्यया
+mahayana_sutralankara,2124,tatra sarvasaṃskārā anityāḥ sarvasaṃskārā duḥkhāḥ ityapraṇihitasya samādherūpaniṣadbhāvena deśitaṃ | sarvadharmā anātmāna iti śūnyatāyāḥ | śāntaṃ nirvāṇamiti ānimittasya samādheḥ | kaḥ punaranityārtho yāvacchāntārthaḥ ityāha |,तत्र सर्वसंस्कारा अनित्याः सर्वसंस्कारा दुःखाः इत्यप्रणिहितस्य समाधेरूपनिषद्भावेन देशितं । सर्वधर्मा अनात्मान इति शून्यतायाः । शान्तं निर्वाणमिति आनिमित्तस्य समाधेः । कः पुनरनित्यार्थो यावच्छान्तार्थः इत्याह ।
+mahayana_sutralankara,2125,asadartho 'vikalpārthaḥ parikalpārtha eva ca |,असदर्थो ऽविकल्पार्थः परिकल्पार्थ एव च ।
+mahayana_sutralankara,2126,vikalpopaśamārthaśca dhīmatāṃ taccatuṣṭayam,विकल्पोपशमार्थश्च धीमतां तच्चतुष्टयम्
+mahayana_sutralankara,2127,bodhisattvānāmasadartho 'nityārthaḥ | yannityaṃ nāsti tadanityaṃ teṣāṃ yatparikalpitalakṣaṇam | abhūtavikalpārtho duḥkhārtho yatparatantralakṣaṇaṃ | parikalpamātrārtho 'nātmārthaḥ | evaśabdenāvadhāraṇaṃ parikalpita ātmā nāsti parikalpamātraṃ tvastīti parikalpitalakṣaṇasyābhāvārtho 'nātmārtha ityuktaṃ bhavati | vikalpopaśamārthaḥ śāntārthaḥ pariniṣpannalakṣaṇaṃ nirvāṇaṃ | kṣaṇabhaṅgārtho 'pyanityārtho veditavyaḥ paratantralakṣaṇasya | atastatprasādhanārthaṃ kṣaṇikatvavibhāge daśa ślokāḥ |,बोधिसत्त्वानामसदर्थो ऽनित्यार्थः । यन्नित्यं नास्ति तदनित्यं तेषां यत्परिकल्पितलक्षणम् । अभूतविकल्पार्थो दुःखार्थो यत्परतन्त्रलक्षणं । परिकल्पमात्रार्थो ऽनात्मार्थः । एवशब्देनावधारणं परिकल्पित आत्मा नास्ति परिकल्पमात्रं त्वस्तीति परिकल्पितलक्षणस्याभावार्थो ऽनात्मार्थ इत्युक्तं भवति । विकल्पोपशमार्थः शान्तार्थः परिनिष्पन्नलक्षणं निर्वाणं । क्षणभङ्गार्थो ऽप्यनित्यार्थो वेदितव्यः परतन्त्रलक्षणस्य । अत���्तत्प्रसाधनार्थं क्षणिकत्वविभागे दश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2128,ayogāddhetutotpattervirodhātsvayamasthiteḥ |,अयोगाद्धेतुतोत्पत्तेर्विरोधात्स्वयमस्थितेः ।
+mahayana_sutralankara,2129,abhāvāllakṣaṇaikāntyādanuvṛtternirodhataḥ,अभावाल्लक्षणैकान्त्यादनुवृत्तेर्निरोधतः
+mahayana_sutralankara,2130,pariṇāmopalabdheśca taddhetutvaphalatvataḥ |,परिणामोपलब्धेश्च तद्धेतुत्वफलत्वतः ।
+mahayana_sutralankara,2131,upāttatvādhipatvācca śuddhasattvānuvṛttitaḥ,उपात्तत्वाधिपत्वाच्च शुद्धसत्त्वानुवृत्तितः
+mahayana_sutralankara,2132,tatra kṣaṇikaṃ sarvaṃ saṃskṛtamiti paścādvacanadiyaṃ pratijñā veditavyā | tatpunaḥ kathaṃ sidhyati | kṣaṇikatvamantareṇa saṃskārāṇāṃ pravṛtterayogāt | prabandhena hi vṛttiḥ pravṛttiḥ | sā cāntareṇa pratikṣaṇamutpādanirodhau na yujyate | atha kālāntaraṃ sthitvā pūrvottaranirodhotpādataḥ prabandheneṣyate vṛttiḥ | tadanantaraṃ pravṛttirna syāt prabandhābhāvāt | naiva cotpannasya vinā prabandhena kālāntaraṃ bhāvo yujyate | kiṃ kāraṇaṃ hetuta utpattiḥ | hetuto hi sarvaṃ saṃskṛtamutpadyate bhavatītyarthaḥ | tadyadi bhūtvā punaruttarakālaṃ bhavati tasyāvaśyaṃ hetunā bhavitavyaṃ | vinā hetunā ādita ivābhāvāt | na ca tattenaiva hetunā bhavitumarhati tasyopayuktahetukatvāt | na cānyo heturupalambhate | tasmātpratikṣaṇamavaśyaṃ pūrvahetukamanyadbhavatīti veditavyaṃ | evaṃ vinā prabandhenotpannasya kālāntaraṃ bhāvo na yujyate |,तत्र क्षणिकं सर्वं संस्कृतमिति पश्चाद्वचनदियं प्रतिज्ञा वेदितव्या । तत्पुनः कथं सिध्यति । क्षणिकत्वमन्तरेण संस्काराणां प्रवृत्तेरयोगात् । प्रबन्धेन हि वृत्तिः प्रवृत्तिः । सा चान्तरेण प्रतिक्षणमुत्पादनिरोधौ न युज्यते । अथ कालान्तरं स्थित्वा पूर्वोत्तरनिरोधोत्पादतः प्रबन्धेनेष्यते वृत्तिः । तदनन्तरं प्रवृत्तिर्न स्यात् प्रबन्धाभावात् । नैव चोत्पन्नस्य विना प्रबन्धेन कालान्तरं भावो युज्यते । किं कारणं हेतुत उत्पत्तिः । हेतुतो हि सर्वं संस्कृतमुत्पद्यते भवतीत्यर्थः । तद्यदि भूत्वा पुनरुत्तरकालं भवति तस्यावश्यं हेतुना भवितव्यं । विना हेतुना आदित इवाभावात् । न च तत्तेनैव हेतुना भवितुमर्हति तस्योपयुक्तहेतुकत्वात् । न चान्यो हेतुरुपलम्भते । तस्मात्प्रतिक्षणमवश्यं पूर्वहेतुकमन्यद्भवतीति वेदितव्यं । एवं विना प्रबन्धेनोत्पन्नस्य कालान्तरं भावो न युज्यते ।
+mahayana_sutralankara,2133,"athāpyevamiṣyeta notpannaṃ punarutpadyate yadarthaṃ hetunā bhavitavyaṃ syādutpannaṃ tu kālāntareṇa paścānnirudhyate notpannamātrameveti | tatpaścātkena nirudhyate | yadyutpādahetunaiva tadayuktaṃ | kiṃ kāraṇam | utpādanirodhayorvirodhāt | na hi virodhayostulyo heturupalabhyate | tadyathā chāyātapayoḥ śītoṣṇayośca | kālāntaranirodhasyaiva ca virodhāt | kena virodhāt | āgamena ca | yaduktaṃ bhagavatā | māyopamāste bhikṣo saṃskārā āpāyikāstāvatkālikā itvarapratyupasthāyina iti | manaskāreṇa ca yogināṃ | te hi saṃskārāṇāmudayavyayau manasikurvantaḥ pratikṣaṇaṃ teṣāṃ nirodhaṃ paśyanti | anyathā hi teṣāmapi nirvidvirāgavimuktayo na syuryathānyeṣāṃ maraṇakālādiṣu nirodhaṃ paśyatāṃ | yadi cotpannaḥ saṃskāraḥ kālāntaraṃ tiṣṭhet sa svayameva vā tiṣṭhetsvayameva sthātuṃ samarthaḥ | sthitikāraṇena (msa_bagchi 144) vā kenacit | svayaṃ tāvadavasthānamayuktaṃ | kiṃ kāraṇaṃ | paścātsvayamasthiteḥ | kena vā so 'nte punaḥ sthātuṃ na samarthaḥ | sthitikāraṇenāpi na yuktaṃ tasyābhāvāt | na hi tatkiṃcidupalabhyate | athāpi syādvināpi sthitikāraṇena vināśakāraṇābhāvāt avatiṣṭhate | labdhe tu vināśakāraṇe paścādvinaśyati agnimeva śyāmateti | tadayuktaṃ, tasyābhāvāt | na hi vināśakāraṇaṃ paścādapi kiṃcidasti | agnināpi śyāmatā vinasyatīti suprasiddhaṃ | visadṛśotpattau tu tasya sāmarthyaṃ prasiddhaṃ | tathā hi tatsaṃbandhāt śyāmatāyāḥ saṃtatirvisadṛśī gṛhyate na tu sarvathaivāpravṛttiḥ | apāmapi kvāthyamānānāmagnisambandhādalpataratamotpattito 'timāndyādante punaranutpattirgṛhyate | na tu sakṛdevāgnisaṃbandhāttadabhāvaḥ | naiva cotpannasya kasyacid sthānaṃ yujyate | lakṣaṇaikāntyāt | aikāntikaṃ hyetatsaṃskṛtalakṣaṇamuktaṃ bhagavatā yaduta saṃskṛtasyānityatā | tadyadi notpannamātraṃ vinaśyet | kaṃcitkālamasyānityatā na syāditi anaikāntikamanityatālakṣaṇaṃ prasahyate | athāpi syātpratikṣaṇamapūrvotpattau tadevedamiti pratyabhijñānaṃ na syāditi | tadbhavatyeva sādṛśyasya anuvṛttermāyākāra palakavat | sādṛśyāttadbuddhirna tadbhāvāditi | kathaṃ gamyate | nirodhataḥ | na hi tathaivāvasthitasyānte nirodhaḥ syādādikṣaṇanirviśiṣṭatvāt | tasmānna tattadevetyavadhāryate ante pariṇāmopalabdheśca | pariṇāmo hi nāmānyathātvaṃ | tadyadi nādita evārabdhaṃ bhavedādhyātmikabāhyānāṃ bhāvānāmante pariṇāmo nopalabhyeta | tasmādādita evānyathātvamārabdhaṃ yatkrameṇābhivardhamānamante vyaktimāpadyate kṣīrasyeva dadyavasthāyāṃ | yāvattu tadanyathātvaṃ sūkṣmatvānna paricchidyate | tāvatsādṛśyānuvṛttestadevedamimi jñāyata iti siddhaṃ | tataśca pratikṣaṇamanyathātvāt | kṣaṇikatvaṃ prasiddhaṃ | kutaśca prasiddhaṃ | taddhetutvaphalatvataḥ | kṣaṇikahetutvāt | kṣaṇikaphalatvāccetyarthaḥ |","अथाप्येवमिष्येत नोत्पन्नं पुनरुत्पद्यते यदर्थं हेतुना भवितव्यं स्यादुत्पन्नं तु कालान्तरेण पश्चान्निरुध्यते नोत्पन्नमात्रमेवेति । तत्पश्चात्केन निरुध्यते । यद्युत्पादहेतुनैव तदयुक्तं । किं कारणम् । उत्पादनिरोधयोर्विरोधात् । न हि विरोधयोस्तुल्यो हेतुरुपलभ्यते । तद्यथा छायातपयोः शीतोष्णयोश्च । कालान्तरनिरोधस्यैव च विरोधात् । केन विरोधात् । आगमेन च । यदुक्तं भगवता । मायोपमास्ते भिक्षो संस्कारा आपायिकास्तावत्कालिका इत्वरप्रत्युपस्थायिन इति । मनस्कारेण च योगिनां । ते हि संस्काराणामुदयव्ययौ मनसिकुर्वन्तः प्रतिक्षणं तेषां निरोधं पश्यन्ति । अन्यथा हि तेषामपि निर्विद्विरागविमुक्तयो न स्युर्यथान्येषां मरणकालादिषु निरोधं पश्यतां । यदि चोत्पन्नः संस्कारः कालान्तरं तिष्ठेत् स स्वयमेव वा तिष्ठेत्स्वयमेव स्थातुं समर्थः । स्थितिकारणेन (म्स_बग्छि १४४) वा केनचित् । स्वयं तावदवस्थानमयुक्तं । किं कारणं । पश्चात्स्वयमस्थितेः । केन वा सो ऽन्ते पुनः स्थातुं न समर्थः । स्थितिकारणेनापि न युक्तं तस्याभावात् । न हि तत्किंचिदुपलभ्यते । अथापि स्याद्विनापि स्थितिकारणेन विनाशकारणाभावात् अवतिष्ठते । लब्धे तु विनाशकारणे पश्चाद्विनश्यति अग्निमेव श्यामतेति । तदयुक्तं, तस्याभावात् । न हि विनाशकारणं पश्चादपि किंचिदस्ति । अग्निनापि श्यामता विनस्यतीति सुप्रसिद्धं �� विसदृशोत्पत्तौ तु तस्य सामर्थ्यं प्रसिद्धं । तथा हि तत्संबन्धात् श्यामतायाः संततिर्विसदृशी गृह्यते न तु सर्वथैवाप्रवृत्तिः । अपामपि क्वाथ्यमानानामग्निसम्बन्धादल्पतरतमोत्पत्तितो ऽतिमान्द्यादन्ते पुनरनुत्पत्तिर्गृह्यते । न तु सकृदेवाग्निसंबन्धात्तदभावः । नैव चोत्पन्नस्य कस्यचिद् स्थानं युज्यते । लक्षणैकान्त्यात् । ऐकान्तिकं ह्येतत्संस्कृतलक्षणमुक्तं भगवता यदुत संस्कृतस्यानित्यता । तद्यदि नोत्पन्नमात्रं विनश्येत् । कंचित्कालमस्यानित्यता न स्यादिति अनैकान्तिकमनित्यतालक्षणं प्रसह्यते । अथापि स्यात्प्रतिक्षणमपूर्वोत्पत्तौ तदेवेदमिति प्रत्यभिज्ञानं न स्यादिति । तद्भवत्येव सादृश्यस्य अनुवृत्तेर्मायाकार पलकवत् । सादृश्यात्तद्बुद्धिर्न तद्भावादिति । कथं गम्यते । निरोधतः । न हि तथैवावस्थितस्यान्ते निरोधः स्यादादिक्षणनिर्विशिष्टत्वात् । तस्मान्न तत्तदेवेत्यवधार्यते अन्ते परिणामोपलब्धेश्च । परिणामो हि नामान्यथात्वं । तद्यदि नादित एवारब्धं भवेदाध्यात्मिकबाह्यानां भावानामन्ते परिणामो नोपलभ्येत । तस्मादादित एवान्यथात्वमारब्धं यत्क्रमेणाभिवर्धमानमन्ते व्यक्तिमापद्यते क्षीरस्येव दद्यवस्थायां । यावत्तु तदन्यथात्वं सूक्ष्मत्वान्न परिच्छिद्यते । तावत्सादृश्यानुवृत्तेस्तदेवेदमिमि ज्ञायत इति सिद्धं । ततश्च प्रतिक्षणमन्यथात्वात् । क्षणिकत्वं प्रसिद्धं । कुतश्च प्रसिद्धं । तद्धेतुत्वफलत्वतः । क्षणिकहेतुत्वात् । क्षणिकफलत्वाच्चेत्यर्थः ।"
+mahayana_sutralankara,2134,kṣaṇikaṃ hi cittaṃ prasiddhaṃ tasya cānye saṃskārāścakṣurūpādayo hetutaḥ | tasmātte 'pi kṣaṇikā iti siddhaṃ | na tvakṣaṇikāt kṣaṇikaṃ bhavitumarhati yathā nityādanityamiti | cittasya khalvapi sarve saṃskārāḥ phalaṃ | kathamidaṃ gamyate | upāttatvādādhipatyācchuddhasattvānuvṛttitaśca | cittena hi sarve saṃskārāścakṣurādayaḥ sādhiṣṭhānā upāttāḥ sahasaṃmurchanāḥ tadanugrahānuvṛttitaḥ | tasmātte cittasya phalaṃ | cittasya cādhipatyaṃ saṃskāreṣu | yathoktaṃ bhagavatā | cittenāyaṃ loko nīyate cittena parikṛṣyate cittasyotpannasyotpannasya vaśe vartate iti | tathā vijñānapratyayaṃ nāma rūpamityuktaṃ | tasmāccittasya phalaṃ | śuddhacittānuvṛttitaśca | śuddhaṃ hi yogināṃ cittaṃ saṃskārā anuvartante | yathoktaṃ | dhyāyī bhikṣuḥ ṛddhimāṃścittavaśe prāpta imaṃ dāruskandhaṃ sacet suvarṇamadhimucyate tadapyasya tathaiva (msa_bagchi 145) syāditi | tasmādapi cittaphalaṃ saṃskārāḥ | sattvānuvṛttitaśca | tathā hi pāpakāriṣu sattveṣu bāhyā bhāvā hīnā bhavanti | puṇyakāriṣu ca praṇītāḥ | atastaccittānuvartanāt cittaphalatvaṃ saṃskārāṇāṃ siddhaṃ | tataśca teṣāṃ kṣaṇikatvaṃ | na hi kṣaṇikasyākṣaṇikaṃ phalaṃ yujyate tadanuvidhāyitvāt | evaṃ tāvadaviśeṣeṇa saṃskārāṇāṃ kṣaṇikatvaṃ dvābhyāṃ ślokābhyāṃ sādhitam |,क्षणिकं हि चित्तं प्रसिद्धं तस्य चान्ये संस्काराश्चक्षु��ूपादयो हेतुतः । तस्मात्ते ऽपि क्षणिका इति सिद्धं । न त्वक्षणिकात् क्षणिकं भवितुमर्हति यथा नित्यादनित्यमिति । चित्तस्य खल्वपि सर्वे संस्काराः फलं । कथमिदं गम्यते । उपात्तत्वादाधिपत्याच्छुद्धसत्त्वानुवृत्तितश्च । चित्तेन हि सर्वे संस्काराश्चक्षुरादयः साधिष्ठाना उपात्ताः सहसंमुर्छनाः तदनुग्रहानुवृत्तितः । तस्मात्ते चित्तस्य फलं । चित्तस्य चाधिपत्यं संस्कारेषु । यथोक्तं भगवता । चित्तेनायं लोको नीयते चित्तेन परिकृष्यते चित्तस्योत्पन्नस्योत्पन्नस्य वशे वर्तते इति । तथा विज्ञानप्रत्ययं नाम रूपमित्युक्तं । तस्माच्चित्तस्य फलं । शुद्धचित्तानुवृत्तितश्च । शुद्धं हि योगिनां चित्तं संस्कारा अनुवर्तन्ते । यथोक्तं । ध्यायी भिक्षुः ऋद्धिमांश्चित्तवशे प्राप्त इमं दारुस्कन्धं सचेत् सुवर्णमधिमुच्यते तदप्यस्य तथैव (म्स_बग्छि १४५) स्यादिति । तस्मादपि चित्तफलं संस्काराः । सत्त्वानुवृत्तितश्च । तथा हि पापकारिषु सत्त्वेषु बाह्या भावा हीना भवन्ति । पुण्यकारिषु च प्रणीताः । अतस्तच्चित्तानुवर्तनात् चित्तफलत्वं संस्काराणां सिद्धं । ततश्च तेषां क्षणिकत्वं । न हि क्षणिकस्याक्षणिकं फलं युज्यते तदनुविधायित्वात् । एवं तावदविशेषेण संस्काराणां क्षणिकत्वं द्वाभ्यां श्लोकाभ्यां साधितम् ।
+mahayana_sutralankara,2135,ādhyātmikānāṃ punaḥ sādhanārthaṃ pañca ślokā veditavyāḥ |,आध्यात्मिकानां पुनः साधनार्थं पञ्च श्लोका वेदितव्याः ।
+mahayana_sutralankara,2136,ādyastaratamenāpi cayenāśrayabhāvataḥ |,आद्यस्तरतमेनापि चयेनाश्रयभावतः ।
+mahayana_sutralankara,2137,vikāraparipākābhyāṃ tathā hīnaviśiṣṭataḥ,विकारपरिपाकाभ्यां तथा हीनविशिष्टतः
+mahayana_sutralankara,2138,bhāsvarābhāsvaratvena deśāntaragamena ca |,भास्वराभास्वरत्वेन देशान्तरगमेन च ।
+mahayana_sutralankara,2139,sabījābījabhāvena pratibimbena codayaḥ,सबीजाबीजभावेन प्रतिबिम्बेन चोदयः
+mahayana_sutralankara,2140,caturdaśavidhotpattau hetumānaviśeṣataḥ |,चतुर्दशविधोत्पत्तौ हेतुमानविशेषतः ।
+mahayana_sutralankara,2141,cayāyārthādayogācca āśrayatva asaṃbhavāt,चयायार्थादयोगाच्च आश्रयत्व असंभवात्
+mahayana_sutralankara,2142,sthitasyasaṃbhavādante ādyanāśāvikārataḥ |,स्थितस्यसंभवादन्ते आद्यनाशाविकारतः ।
+mahayana_sutralankara,2143,tathā hīnaviśiṣṭatve bhāsvarābhāsvare 'pi ca,तथा हीनविशिष्टत्वे भास्वराभास्वरे ऽपि च
+mahayana_sutralankara,2144,gatyabhāvātsthitāyogāccaramatva asaṃbhavāt |,गत्यभावात्स्थितायोगाच्चरमत्व असंभवात् ।
+mahayana_sutralankara,2145,anuvṛtteśca cittasya kṣaṇikaṃ sarvasaṃskṛtam,अनुवृत्तेश्च चित्तस्य क्षणिकं सर्वसंस्कृतम्
+mahayana_sutralankara,2146,ādyastaratamenāpi yāvatkṣaṇikaṃ sarvasaṃskṛtamiti | kathameṣāmebhiḥ kṣaṇikatvaṃ sidhyati | ādhyātmikānāṃ hi saṃskārāṇāṃ caturdaśavidha utpādaḥ | ādya utpādo yāvatprathamata ātmabhāvābhinirvṛttiḥ | taratamena yaḥ prathamajanmakṣaṇādūrdhvaṃ | cayena ya āhārasvapnabrahmacaryāsamāpattyupacayena | āśrayabhāvataḥ yaścakṣurvijñānādīnāṃ cakṣurādībhirāśrayaiḥ | vikāreṇa yo rāgādibhirvarṇādivipariṇāmataḥ | paripākena yo garbhabālakumārayuvamadhyamavṛddhāvasthāsu | hīnatvena viśiṣṭatvena ca yo durgatau cotpadyamānānāṃ yathākramaṃ | bhāsvaratvena yo nirmitakāmeṣu paranirmitakāmeṣu rūpārūpyeṣu copapannānāṃ cittamātrādhīnatvāt | abhāsvaratvena yastadanyatropapannānāṃ | deśāntaragamanena yo 'nyadeśotpādanirodhe 'nyadeśotpādaḥ | sabījatvena yo 'hartaścaramān skandhānvarjayitvā | abījatvena yasteṣāmevārhataścarameṣāṃ | pratibimbatvena yo aṣṭavimokṣadhyāyināṃ samādhivaśena pratibimbānāṃ saṃskārāṇāmutpādaḥ | etasyāṃ caturdaśavidhāyāmutpattāvādhyātmikānāṃ saṃskārāṇāṃ kṣaṇikatvaṃ hetumānaviśeṣādibhiḥ kāraṇairveditavyam | ādyotpāde tāvat hetutvaviśeṣāt | yadi hi tasya hetutvena viśeṣo na syāt taduttarāyāḥ saṃskārapravṛtteruttarottaraviśeṣo (msa_bagchi 146) nopalabhyeta hetvaviśeṣāt | viśeṣe ca sati taduttarebhyastasyānyatvāt kṣaṇikatvasiddhiḥ | taratamotpāde mānaviśeṣāt | mānaṃ pramāṇamityarthaḥ | na hi pratikṣaṇaṃ vinānyatvena parimāṇaviśeṣo bhavet | upacayotpāde cayāpārthyāt | upastambho hi cayaḥ | tasyāpārthyaṃ syādantareṇa kṣaṇikatvaṃ tathaivāvasthitatvāt | ayogāccopacayasyaiva | na hi pratikṣaṇaṃ vinā puṣṭatarotpattyā yujyetopacayaḥ | āśrayabhāvenotpattāvāśritatvāsaṃbhavāt | na hi tiṣṭhatyāśraye ca tadāśritasyānavasthānaṃ yujyate | yāne tiṣṭhati tadārūḍhānavasthānavadanyathā hyāśrayatvaṃ na saṃbhavet | vikārotpattau paripākotpattau ca sthitasyāsaṃbhavāt | ādyanāśāvikārataḥ | na hi tathāsthitasyaiva rāgādibhirvikāraḥ saṃbhavati | na cāvasthāntareṣu paripāka ādāvavināśe satyante vikārābhāvāt | tathā hīnaviśiṣṭotpattau kṣaṇikatvaṃ veditavyaṃ yathā vikāraparipākotpattau | na hi tathāsthiteṣveva saṃskāreṣu karmavāsanā vṛttiṃ labhate yato durgatau vā syādutpattiḥ sugatau vā | krameṇa hi saṃtatipariṇāmaviśeṣāt vṛttilābho yujyate | bhāsvarābhāsvare 'pi cotpāde tathaiva kṣaṇikatvaṃ yujyate | bhāsvare tāvat tathāsthitasyāsaṃbhavāt cittādhīnavṛttitāyāḥ | abhāsvare 'pi cādau vināśamantareṇānte vikārāyogāt |,आद्यस्तरतमेनापि यावत्क्षणिकं सर्वसंस्कृतमिति । कथमेषामेभिः क्षणिकत्वं सिध्यति । आध्यात्मिकानां हि संस्काराणां चतुर्दशविध उत्पादः । आद्य उत्पादो यावत्प्रथमत आत्मभावाभिनिर्वृत्तिः । तरतमेन यः प्रथमजन्मक्षणादूर्ध्वं । चयेन य आहारस्वप्नब्रह्मचर्यासमापत्त्युपचयेन । आश्रयभावतः यश्चक्षुर्विज्ञानादीनां चक्षुरादीभिराश्रयैः । विकारेण यो रागादिभिर्वर्णादिविपरिणामतः । परिपाकेन यो गर्भबालकुमारयुवमध्यमवृद्धावस्थासु । हीनत्वेन विशिष्टत्वेन च यो दुर्गतौ चोत्पद्यमानानां यथाक्रमं । भास्वरत्वेन यो निर्मितकामेषु परनिर्मितकामेषु रूपारूप्येषु चोपपन्नानां चित्तमात्राधीनत्वात् । अभास्वरत्वेन यस्तदन्यत्रोपपन्नानां । देशान्तरगमनेन यो ऽन्यदेशोत्पादनिरोधे ऽन्यदेशोत्पादः । सबीजत्वेन यो ऽहर्तश्चरमान् स्कन्धान्वर्जयित्वा । अबीजत्वेन यस्तेषामेवार्हतश्चरमेषां । प्रतिबिम्बत्वेन यो अष्टविमोक्षध्यायिनां समाधिवशेन प्रतिबिम्बानां संस्काराणामुत्पादः । एतस्यां चतुर्दशविधायामुत्पत्तावाध्यात्मिकानां संस्काराणां क्षणिकत्वं हेतुमानविशेषादिभिः कारणैर्वेदितव्यम् । आद्योत्पादे तावत् हेतुत्वविशेषात् । यदि हि तस्य हेतुत्वेन विशेषो न स्यात् तदुत्तरायाः संस्कारप्रवृत्तेरुत्तरोत्तरविशेषो (म्स_बग्छि १४६) नोपलभ्येत हेत्वविशेषात् । विशेषे च सति तदुत्तरेभ्यस्तस्यान्यत्वात् क्षणिकत्वसिद्धिः । तरतमोत्पादे मानविशेषात् । मानं प्रमाणमित्यर्थः । न हि प्रतिक्षणं विनान्यत्वेन परिमाणविशेषो भवेत् । उपचयोत्पादे चयापार्थ्यात् । उपस्तम्भो हि चयः । तस्यापार्थ्यं स्यादन्तरेण क्षणिकत्वं तथैवावस्थितत्वात् । अयोगाच्चोपचयस्यैव । न हि प्रतिक्षणं विना पुष्टतरोत्पत्त्या युज्येतोपचयः । आश्रयभावेनोत्पत्तावाश्रितत्वासंभवात् । न हि तिष्ठत्याश्रये च तदाश्रितस्यानवस्थानं युज्यते । याने तिष्ठति तदारूढानवस्थानवदन्यथा ह्याश्रयत्वं न संभवेत् । विकारोत्पत्तौ परिपाकोत्पत्तौ च स्थितस्यासंभवात् । आद्यनाशाविकारतः । न हि तथास्थितस्यैव रागादिभिर्विकारः संभवति । न चावस्थान्तरेषु परिपाक आदावविनाशे सत्यन्ते विकाराभावात् । तथा हीनविशिष्टोत्पत्तौ क्षणिकत्वं वेदितव्यं यथा विकारपरिपाकोत्पत्तौ । न हि तथास्थितेष्वेव संस्कारेषु कर्मवासना वृत्तिं लभते यतो दुर्गतौ वा स्यादुत्पत्तिः सुगतौ वा । क्रमेण हि संततिपरिणामविशेषात् वृत्तिलाभो युज्यते । भास्वराभास्वरे ऽपि चोत्पादे तथैव क्षणिकत्वं युज्यते । भास्वरे तावत् तथास्थितस्यासंभवात् चित्ताधीनवृत्तितायाः । अभास्वरे ऽपि चादौ विनाशमन्तरेणान्ते विकारायोगात् ।
+mahayana_sutralankara,2147,deśāntaragamanenotpattau gatyabhāvāt | na hi saṃskārāṇāṃ deśāntarasaṃkrāntilakṣaṇā gatirnāma kācit kriyā yujyate | sā hyutpannā vā saṃskāraṃ deśāntaraṃ gamayedanutpannā vā | yadyutpannā tena gatikāle na kaṃcidgata iti sthitasyaiva gamanaṃ nopapadyate | athānutpannā tenāsatyāṃ gatau gata iti na yujyate | sā ca kriyā yadi taddeśastha eva saṃskāre kāritraṃ karoti na yujyate | sthitasyānyadeśāprāpteḥ | athānyadeśasthe na yujyate | vinā kriyayānyadeśāprāpteḥ | na ca kriyā tatra vā anyatra vā deśe sthitā saṃskārādanyopalabhyate | tasmānnāsti saṃskārāṇāṃ deśāntarasaṃtatyutpādādanyā gatiḥ | tadabhāvācca siddhaṃ kṣaṇikatvaṃ | deśāntaranirantarotpattilakṣaṇā gatirvibhavadbhiḥ kāraṇairveditavyā | asti cittavaśena yathā caṅkramaṇādyavasthāsu | asti pūrvakarmāvedhena yathāntarābhavaḥ | astyabhidhātavaśena yathā kṣiptasyeṣoḥ | asti saṃbandhavaśena yathā yānanadīplavārūḍhānāṃ | asti nodanavaśena yathā vāyupreritānāṃ tṛṇādīnām | asti svabhāvavaśena yathā vāyostiryaggamanamagnerūrdhvaṃ jvalanamapāṃ nimne syandanaṃ | astyanubhāvena yathā mantrauṣadhānubhāvena | keṣāṃcidayaskāntānubhāvenāyasāṃ | ṛddhyanubhāvena ṛddhimatāṃ | sabījābījabhāvenotpattau kṣaṇikatvaṃ veditavyaṃ sthitāyogāccaramāsaṃbhavācca | na hi pratikṣaṇaṃ hetubhāvamantareṇa tathāsthitasyānyasminkāle punarbījabhāvo yujyate | nirbījatvaṃ vā carame kṣaṇe | na ca śakyaṃ (msa_bagchi 147) pūrvaṃ sabījatvaṃ carame kṣaṇe nirbījatvamabhyupagantuṃ | tadabhāve caramatvāsaṃbhavāt | tathā hi caramatvameva na saṃbhavati | pratibimbotpattau kṣaṇikatvaṃ cittānuvṛttito veditavyaṃ | pratikṣaṇaṃ cittavaśena tadutpādāt | ekāntātsādhitamādhyātmikaṃ sarvasaṃskṛtaṃ kṣaṇikamiti |,देशान्तरगमनेनोत्पत्तौ गत्यभावात् । न हि संस्काराणां देशान्तरसंक्रान्तिलक्षणा गतिर्नाम काचित् क्रिया युज्यते । सा ह्युत्पन्ना वा संस्कारं देशान्तरं गमयेदनुत्पन्ना वा । यद्युत्पन्ना तेन गतिकाले न कंचिद्गत इति स्थितस्यैव गमनं नोपपद्यते । अथानुत्पन्ना तेनासत्यां गतौ गत इति न युज्यते । सा च क्रिया यदि तद्देशस्थ एव संस्कारे कारित्रं करोति न युज्यते । स्थितस्यान्यदेशाप्राप्तेः । अथान्यदेशस्थे न युज्यते । विना क्रिययान्यदेशाप्राप्तेः । न च क्रिया तत्र वा अन्यत्र वा देशे स्थिता संस्कारादन्योपलभ्यते । तस्मान्नास्ति संस्काराणां देशान्तरसंतत्युत्पादादन्या गतिः । तदभावाच्च सिद्धं क्षणिकत्वं । देशान्तरनिरन्तरोत्पत्तिलक्षणा गतिर्विभवद्भिः कारणैर्वेदितव्या । अस्ति चित्तवशेन यथा चङ्क्रमणाद्यवस्थासु । अस्ति पूर्वकर्मावेधेन यथान्तराभवः । अस्त्यभिधातवशेन यथा क्षिप्तस्येषोः । अस्ति संबन्धवशेन यथा याननदीप्लवारूढानां । अस्ति नोदनवशेन यथा वायुप्रेरितानां तृणादीनाम् । अस्ति स्वभाववशेन यथा वायोस्तिर्यग्गमनमग्नेरूर्ध्वं ज्वलनमपां निम्ने स्यन्दनं । अस्त्यनुभावेन यथा मन्त्रौषधानुभावेन । केषांचिदयस्कान्तानुभावेनायसां । ऋद्ध्यनुभावेन ऋद्धिमतां । सबीजाबीजभावेनोत्पत्तौ क्षणिकत्वं वेदितव्यं स्थितायोगाच्चरमासंभवाच्च । न हि प्रतिक्षणं हेतुभावमन्तरेण तथास्थितस्यान्यस्मिन्काले पुनर्बीजभावो युज्यते । निर्बीजत्वं वा चरमे क्षणे । न च शक्यं (म्स_बग्छि १४७) पूर्वं सबीजत्वं चरमे क्षणे निर्बीजत्वमभ्युपगन्तुं । तदभावे चरमत्वासंभवात् । तथा हि चरमत्वमेव न संभवति । प्रतिबिम्बोत्पत्तौ क्षणिकत्वं चित्तानुवृत्तितो वेदितव्यं । प्रतिक्षणं चित्तवशेन तदुत्पादात् । एकान्तात्साधितमाध्यात्मिकं सर्वसंस्कृतं क्षणिकमिति ।
+mahayana_sutralankara,2148,bāhyasyedānīṃ kṣaṇikatvaṃ tribhiḥ ślokaiḥ sādhayati |,बाह्यस्येदानीं क्षणिकत्वं त्रिभिः श्लोकैः साधयति ।
+mahayana_sutralankara,2149,bhūtānāṃ ṣaḍivadhārthasya kṣaṇikatvaṃ vidhīyate |,भूतानां षडिवधार्थस्य क्षणिकत्वं विधीयते ।
+mahayana_sutralankara,2150,śoṣavṛddheḥ prakṛtyā ca calatvād vṛddhihānitaḥ,शोषवृद्धेः प्र���ृत्या च चलत्वाद् वृद्धिहानितः
+mahayana_sutralankara,2151,tatsaṃbhavātpṛthivyāśca pariṇāmacatuṣṭayāt |,तत्संभवात्पृथिव्याश्च परिणामचतुष्टयात् ।
+mahayana_sutralankara,2152,varṇagandharasasparśatulyatvācca tathaiva tat,वर्णगन्धरसस्पर्शतुल्यत्वाच्च तथैव तत्
+mahayana_sutralankara,2153,indhanādhīnavṛttitvāttāratamyopalabdhitaḥ |,इन्धनाधीनवृत्तित्वात्तारतम्योपलब्धितः ।
+mahayana_sutralankara,2154,cittānuvṛtteḥ pṛcchātaḥ kṣaṇikaṃ bāhyamapyataḥ,चित्तानुवृत्तेः पृच्छातः क्षणिकं बाह्यमप्यतः
+mahayana_sutralankara,2155,kiṃ punastadbāhyaṃ | catvāri mahābhūtāni | ṣaḍivadhaścārthaḥ | varṇagandharasasparśaśabdā dharmāyatanikaṃ ca rūpam | ato bhūtānāṃ ṣaḍivadhārthasya ca kṣaṇikatvaṃ vidhīyate | kathaṃ vidhīyate | apāṃ tāvacchoṣavṛddheḥ | utsasarastaṭāgādiṣvapāṃ krameṇa vṛddhiḥ śoṣaścopalabhyate | taccobhayamantareṇa pratikṣaṇaṃ pariṇāmaṃ na syātpaścādviśeṣakāraṇābhāvāt | vāyoḥ prakṛtyā calatvād vṛddhihānitaśca | na hyavasthitasya calatvaṃ syāttatsvābhāvāditi prasādhitametat | na ca vṛddhihāsau tathaivāvasthitatvāt | pṛthivyāstatsaṃbhavāt pariṇāmacatuṣṭayācca | tacchabdenāpaśca gṛhyante vāyuśca | adbhyo hi vāyusahitābhyaḥ pṛthivī saṃbhūtā vivartakāle | tasmāttatphalatvāt sāpi kṣaṇikā veditavyā | caturvidhaśca pariṇāmaḥ pṛthivyā upalabhyate | karmakṛtaḥ sattvānāṃ karmaviśeṣāt | upakramakṛtaḥ prahādibhiḥ | bhūtakṛto 'gnyādibhiḥ | kālakṛtaḥ kālāntarapariṇāmataḥ | sa cāntareṇa pratikṣaṇamanyotpattiṃ na yujyate vināśakāraṇābhāvāt | varṇagandharasasparśānāṃ pṛthivyādibhistulyakāraṇatvāt tathaiva kṣaṇikatvaṃ veditavyaṃ | tejasaḥ punaḥ kṣaṇikatvamindhanādhīnavṛttitvāt |,किं पुनस्तद्बाह्यं । चत्वारि महाभूतानि । षडिवधश्चार्थः । वर्णगन्धरसस्पर्शशब्दा धर्मायतनिकं च रूपम् । अतो भूतानां षडिवधार्थस्य च क्षणिकत्वं विधीयते । कथं विधीयते । अपां तावच्छोषवृद्धेः । उत्ससरस्तटागादिष्वपां क्रमेण वृद्धिः शोषश्चोपलभ्यते । तच्चोभयमन्तरेण प्रतिक्षणं परिणामं न स्यात्पश्चाद्विशेषकारणाभावात् । वायोः प्रकृत्या चलत्वाद् वृद्धिहानितश्च । न ह्यवस्थितस्य चलत्वं स्यात्तत्स्वाभावादिति प्रसाधितमेतत् । न च वृद्धिहासौ तथैवावस्थितत्वात् । पृथिव्यास्तत्संभवात् परिणामचतुष्टयाच्च । तच्छब्देनापश्च गृह्यन्ते वायुश्च । अद्भ्यो हि वायुसहिताभ्यः पृथिवी संभूता विवर्तकाले । तस्मात्तत्फलत्वात् सापि क्षणिका वेदितव्या । चतुर्विधश्च परिणामः पृथिव्या उपलभ्यते । कर्मकृतः सत्त्वानां कर्मविशेषात् । उपक्रमकृतः प्रहादिभिः । भूतकृतो ऽग्न्यादिभिः । कालकृतः कालान्तरपरिणामतः । स चान्तरेण प्रतिक्षणमन्योत्पत्तिं न युज्यते विनाशकारणाभावात् । वर्णगन्धरसस्पर्शानां पृथिव्यादिभिस्तुल्यकारणत्वात् तथैव क्षणिकत्वं वेदितव्यं । तेजसः पुनः क्षणिकत्वमिन्धनाधीनवृत्तित्वात् ।
+mahayana_sutralankara,2156,na hi tejasyutpanne tejaḥ sahotpannamindhanaṃ tathaivāvatiṣṭhate | na ca dagdhendhanaṃ tejaḥ sthātuṃ samarthaṃ | mā bhūdante 'pyanindhanasyāvasthānamiti | ślokabandhānurodhādvarṇādīnāṃ pūrvamabhidhānaṃ paścāttejasaḥ | śabdaḥ punaryo 'pi kālāntaramupalabhyate ghaṇṭādīnāṃ tasyāpi kṣaṇikatvaṃ veditavyaṃ tāratamyopalabdheḥ | na hyasati kṣaṇikatve pratikṣaṇamandataratamopalabdhiḥ syāt | dharmāyatanikasyāpi rūpasya kṣaṇikatvaṃ prasiddhameva cittānuvṛtteryathā pūrvamuktaṃ | tasmādvāhyamapi kṣaṇikaṃ prasiddhaṃ | pṛcchrayate khalvapi sarvasaṃskārāṇāṃ kṣaṇikatvaṃ sidhyati (msa_bagchi 148) kathaṃ kṛtvā | idaṃ tāvadayamakṣaṇikavādī praṣṭavyaḥ | kasmādbhavānanityatvamicchati na saṃskārāṇāṃ kṣaṇikatvaṃ necchatīti | yadyevaṃ vadet pratikṣaṇamanyatvasyāgrahaṇāditi sa idaṃ syādvacanīyaḥ | prasiddhakṣaṇikabhāveṣvapi pradīpādiṣu niścalāvasthāyāṃ tadagrahaṇādakṣaṇikatvaṃ kasmānneṣyate | yadyevaṃ vadet pūrvavatpaścādagrahaṇāditi | sa idaṃ syādvacanīyaḥ | saṃskārāṇāmapi kasmādevaṃ neṣyate | yadyevaṃ vadet vilakṣaṇatvāt pradīpāditadanyasaṃskārāṇāmiti | sa idaṃ syādvacanīyaḥ | dvividhaṃ hi vailakṣaṇyaṃ svabhāvavailakṣaṇyaṃ vṛttivailakṣaṇyaṃ ca | tadyadi tāvat svabhāvavailakṣaṇyamabhipretamata eva dṛṣṭāntatvaṃ yujyate | na hi tatsvabhāva eva tasya dṛṣṭānto bhavati yathā pradīpaḥ pradīpasya gaurvā goriti | atha vṛttivailakṣaṇyamata eva dṛṣṭāntatvaṃ pradīpādīnāṃ prasiddhatvāt | kṣaṇikatvānuvṛtteḥ punaḥ sa idaṃ praṣṭavyaḥ | kaccidicchasi yāne tiṣṭhati yānārūḍho gacchediti | yadi no hīti vadet | sa idaṃ syādvacanīyaḥ | cakṣurādiṣu tiṣṭhatsu tadāśritaṃ vijñānaṃ prabandhena gacchatīti na yujyate | yadyevaṃ vadet nanu ca dṛṣṭaṃ vartisaṃniśrite pradīpe prabandhena gacchati vartyā avasthānamiti | sa idaṃ syādvacanīyaḥ | na dṛṣṭaṃ tatprabandhena vartyāḥ pratikṣaṇaṃ vikārotpatteriti | yadyevaṃ vadet sati kṣaṇikattve saṃskārāṇāṃ kasmātpradīpādiva kṣaṇiakatvaṃ na siddhamiti | sa idaṃ syādvacanīyaḥ viparyāsavastutvāt | sadṛśasaṃtatiprabandhavṛttyā hi kṣaṇikatvameṣāṃ na prajñāyate | yataḥ satyapyaparāparatve tadevedamiti viparyāso jāyate | itarathā hi anityanityaviparyāso na syāttadabhāve saṃkleśo na syāt kutaḥ punarvyavadānamityevaṃ paryanuyogato 'pi kṣaṇikatvaṃ sarvasaṃskārāṇāṃ prasiddhaṃ |,न हि तेजस्युत्पन्ने तेजः सहोत्पन्नमिन्धनं तथैवावतिष्ठते । न च दग्धेन्धनं तेजः स्थातुं समर्थं । मा भूदन्ते ऽप्यनिन्धनस्यावस्थानमिति । श्लोकबन्धानुरोधाद्वर्णादीनां पूर्वमभिधानं पश्चात्तेजसः । शब्दः पुनर्यो ऽपि कालान्तरमुपलभ्यते घण्टादीनां तस्यापि क्षणिकत्वं वेदितव्यं तारतम्योपलब्धेः । न ह्यसति क्षणिकत्वे प्रतिक्षणमन्दतरतमोपलब्धिः स्यात् । धर्मायतनिकस्यापि रूपस्य क्षणिकत्वं प्रसिद्धमेव चित्तानुवृत्तेर्यथा पूर्वमुक्तं । तस्माद्वाह्यमपि क्षणिकं प्रसिद्धं । पृच्छ्रयते खल्वपि सर्वसंस्काराणां क्षणिकत्वं सिध्यति (म्स_बग्छि १४८) कथं कृत्वा । इदं तावदयमक्षणिकवादी प्रष्टव्यः । कस्माद्भवाननित्यत्वमिच्छति न संस्काराणां क्षणिकत्वं नेच्छतीति । यद्येवं वदेत् प्रतिक्षणमन्यत्वस्याग्रहणादिति स इदं स्याद्वचनीयः । प्रसिद्धक्षणिकभावेष्वपि प्रदीपादिषु निश्चलावस्थायां तदग्रहणादक्षणिकत्वं कस्मान्नेष्यते । यद्येवं वदेत् पूर्ववत्पश्चादग्रहणादिति । स इदं स्याद्वचनीयः । संस्काराणामपि कस्मादेवं नेष्यते । यद्येवं वदेत् विलक्षणत्वात् प्रदीपादितदन्यसंस्काराणामिति । स इदं स्याद्वचनीयः । द्विविधं हि वैलक्षण्यं स्वभाववैलक्षण्यं वृत्तिवैलक्षण्यं च । तद्यदि तावत् स्वभाववैलक्षण्यमभिप्रेतमत एव दृष्टान्तत्वं युज्यते । न हि तत्स्वभाव एव तस्य दृष्टान्तो भवति यथा प्रदीपः प्रदीपस्य गौर्वा गोरिति । अथ वृत्तिवैलक्षण्यमत एव दृष्टान्तत्वं प्रदीपादीनां प्रसिद्धत्वात् । क्षणिकत्वानुवृत्तेः पुनः स इदं प्रष्टव्यः । कच्चिदिच्छसि याने तिष्ठति यानारूढो गच्छेदिति । यदि नो हीति वदेत् । स इदं स्याद्वचनीयः । चक्षुरादिषु तिष्ठत्सु तदाश्रितं विज्ञानं प्रबन्धेन गच्छतीति न युज्यते । यद्येवं वदेत् ननु च दृष्टं वर्तिसंनिश्रिते प्रदीपे प्रबन्धेन गच्छति वर्त्या अवस्थानमिति । स इदं स्याद्वचनीयः । न दृष्टं तत्प्रबन्धेन वर्त्याः प्रतिक्षणं विकारोत्पत्तेरिति । यद्येवं वदेत् सति क्षणिकत्त्वे संस्काराणां कस्मात्प्रदीपादिव क्षणिअकत्वं न सिद्धमिति । स इदं स्याद्वचनीयः विपर्यासवस्तुत्वात् । सदृशसंततिप्रबन्धवृत्त्या हि क्षणिकत्वमेषां न प्रज्ञायते । यतः सत्यप्यपरापरत्वे तदेवेदमिति विपर्यासो जायते । इतरथा हि अनित्यनित्यविपर्यासो न स्यात्तदभावे संक्लेशो न स्यात् कुतः पुनर्व्यवदानमित्येवं पर्यनुयोगतो ऽपि क्षणिकत्वं सर्वसंस्काराणां प्रसिद्धं ।
+mahayana_sutralankara,2157,pudgalanairātmyaprasādhanārthaṃ nairātmyavibhāge dvādaśa ślokāḥ |,पुद्गलनैरात्म्यप्रसाधनार्थं नैरात्म्यविभागे द्वादश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2158,prajñaptyastitayā vācyaḥ pudgalo dravyato na tu |,प्रज्ञप्त्यस्तितया वाच्यः पुद्गलो द्रव्यतो न तु ।
+mahayana_sutralankara,2159,nopalambhādviparyāsāt saṃkleśāt kliṣṭahetutaḥ,नोपलम्भाद्विपर्यासात् संक्लेशात् क्लिष्टहेतुतः
+mahayana_sutralankara,2160,ekatvānyatvatovācyastasmāddoṣadvayādasau |,एकत्वान्यत्वतोवाच्यस्तस्माद्दोषद्वयादसौ ।
+mahayana_sutralankara,2161,skandhātmatvaprasaṅgācca taddravyatvaprasaṅgataḥ,स्कन्धात्मत्वप्रसङ्गाच्च तद्द्रव्यत्वप्रसङ्गतः
+mahayana_sutralankara,2162,dravyasan yadyavācyaśca vacanīyaṃ prayojanaṃ |,द्रव्यसन् यद्यवाच्यश्च वचनीयं प्रयोजनं ।
+mahayana_sutralankara,2163,ekatvānyatvato 'vācyo na yukto niṣprayojanaḥ,एकत्वान्यत्वतो ऽवाच्यो न युक्तो निष्प्रयोजनः
+mahayana_sutralankara,2164,lakṣaṇāllokadṛṣṭācca śāstrato 'pi na yujyate |,लक्षणाल्लोकदृष्टाच्च शास्त्रतो ऽपि न युज्यते ।
+mahayana_sutralankara,2165,indhanāgnyoravācyatvamupalabdherdvayena hi,इन्धनाग्न्योरवाच्यत्वमुपलब्धेर्द्वयेन हि
+mahayana_sutralankara,2166,dvaye sati ca vijñānasaṃbhavātpratyayo na saḥ |,द्वये सति च विज्ञानसंभवात्प्रत्ययो न सः ।
+mahayana_sutralankara,2167,nairarthakyādato draṣṭā yāvanmoktā na yujyate,नैरर्थक्यादतो द्रष्टा यावन्मोक्ता न युज्यते
+mahayana_sutralankara,2168,svāmitve sati cānityamaniṣṭaṃ na pravartayet |,स्वामित्वे सति चानित्यमनिष्टं न प्रवर्तयेत् ।
+mahayana_sutralankara,2169,tatkarmalakṣaṇaṃ sādhyaṃ saṃbodho bādhyate tridhā,तत्कर्मलक्षणं साध्यं संबोधो बाध्यते त्रिधा
+mahayana_sutralankara,2170,darśanādau ca tadyatnaḥ svayaṃbhūrna trayādapi |,दर्शनादौ च तद्यत्नः स्वयंभूर्न त्रयादपि ।
+mahayana_sutralankara,2171,tadyatnapratyayatvaṃ ca niryatnaṃ darśanādikaṃ,तद्यत्नप्रत्ययत्वं च निर्यत्नं दर्शनादिकं
+mahayana_sutralankara,2172,akartṛtvādanityatvātsakṛnnityapravṛttitaḥ |,अकर्तृत्वादनित्यत्वात्सकृन्नित्यप्रवृत्तितः ।
+mahayana_sutralankara,2173,darśanādiṣu yatnasya svayaṃbhūtvaṃ na yujyate,दर्शनादिषु यत्नस्य स्वयंभूत्वं न युज्यते
+mahayana_sutralankara,2174,tathā sthitasya naṣṭasya prāgabhāvādanityataḥ |,तथा स्थितस्य नष्टस्य प्रागभावादनित्यतः ।
+mahayana_sutralankara,2175,tṛtīyapakṣābhāvācca pratyayatvaṃ na yujyate,तृतीयपक्षाभावाच्च प्रत्ययत्वं न युज्यते
+mahayana_sutralankara,2176,sarvadharmā anātmānaḥ paramārthena śūnyatā |,सर्वधर्मा अनात्मानः परमार्थेन शून्यता ।
+mahayana_sutralankara,2177,ātmopalambhe doṣaśca deśito yata eva ca,आत्मोपलम्भे दोषश्च देशितो यत एव च
+mahayana_sutralankara,2178,saṃkleśavyavadāne ca avasthācchedabhinnake |,संक्लेशव्यवदाने च अवस्थाच्छेदभिन्नके ।
+mahayana_sutralankara,2179,vṛttisaṃtānabhedo hi pudgalenopadarśitaḥ,वृत्तिसंतानभेदो हि पुद्गलेनोपदर्शितः
+mahayana_sutralankara,2180,ātmadṛṣṭiranutpādyā abhyāso 'nādikālikaḥ |,आत्मदृष्टिरनुत्पाद्या अभ्यासो ऽनादिकालिकः ।
+mahayana_sutralankara,2181,ayatnamokṣaḥ sarveṣāṃ na mokṣaḥ pudgalo 'sti vā,अयत्नमोक्षः सर्वेषां न मोक्षः पुद्गलो ऽस्ति वा
+mahayana_sutralankara,2182,pudgala kimastīti vaktavyo nāstīti vaktavyaḥ | āha |,पुद्गल किमस्तीति वक्तव्यो नास्तीति वक्तव्यः । आह ।
+mahayana_sutralankara,2183,prajñaptyastitayā vācyaḥ pudgalo dravyato na tu |,प्रज्ञप्त्यस्तितया वाच्यः पुद्गलो द्रव्यतो न तु ।
+mahayana_sutralankara,2184,yataśca prajñaptito 'stīti vaktavyo dravyato nāstīti vaktavyaḥ | evamanekāṃśavādaparigrahe naivāstitve doṣāvakāśo na nāstitve | sa punardravyato nāstīti kathaṃ veditavyaḥ | nopalambhāt | na hi sa dravyata upalabhyate rūpādivat | upalabdhirhi nāma buddhyā pratipattiḥ | na ca pudgalaṃ buddhyā na pratipadyante pudgalavādinaḥ | uktaṃ ca bhagavatā | dṛṣṭa eva dharme ātmānamupalabhate prajñāpayatīti kathaṃ nopalabdho bhavati | na sa evamupalabhyamāno dravyata upalabdho bhavati | kiṃ kāraṇaṃ | viparyāsāt tathā hyanātmanyātmeti viparyāsa ukto bhagavatā | tasmādya evaṃ pudgalagrāho viparyāsaḥ saḥ | kathamidaṃ gamyate | saṃkleśāt | satkāyadṛṣṭikleśalakṣaṇo hyeṣa saṃkleśo yaduta ahaṃ mameti | na ca viparyāsaḥ saṃkleśo bhavitumarhati | na caiṣa saṃkleśa iti kathaṃ veditavyaṃ | kliṣṭahetutaḥ | tathāhi taddhetukāḥ kliṣṭā rāgādaya utpadyante | yatra punarvastuni rūpādisaṃjñakeprajñaptiḥ pudgala iti tasmātkimekatvena pudgalo vaktavya āhosvidanyetvena | āha |,यतश्च प्रज्ञप्तितो ऽस्तीति वक्तव्यो द्रव्यतो नास्तीति वक्तव्यः । एवमनेकांशवादपरिग्रहे नैवास्तित्वे दोषावकाशो न नास्तित्वे । स पुनर्द्रव्यतो नास्तीति कथं वेदितव्यः । नोपलम्भात् । न हि स द्रव्यत उपलभ्यते रूपादिवत् । उपलब्धिर्हि नाम बुद्ध्या प्रतिपत्तिः । न च पुद्गलं बुद्ध्या न प्रतिपद्यन्ते पुद्गलवादिनः । उक्तं च भगवता । दृष्ट एव धर्मे आत्मानमुपलभते प्रज्ञापयतीति कथं नोपलब्धो भवति । न स एवमुपलभ्यमानो द्रव्यत उपलब्धो भवति । किं कारणं । विपर्यासात् तथा ह्यनात्मन्यात्मेति विपर्यास उक्तो भगवता । तस्माद्य एवं पुद्गलग्राहो विपर्यासः सः । कथमिदं गम्यते । संक्लेशात् । सत्कायदृष्टिक्लेशलक्षणो ह्येष संक्लेशो यदुत अहं ममेति । न च विपर्यासः संक्लेशो भवितुमर्हति । न चैष संक्लेश इति कथं वेदितव्यं । क्लिष्टहेतुतः । तथाहि तद्धेतुकाः क्लिष्टा रागादय उत्पद्यन्ते । यत्र पुनर्वस्तुनि रूपादिसंज्ञकेप्रज्ञप्तिः पुद्गल इति तस्मात्किमेकत्वेन पुद्गलो वक्तव्य आहोस्विदन्येत्वेन । आह ।
+mahayana_sutralankara,2185,ekatvānyatvato 'vācyastasmādasau |,एकत्वान्यत्वतो ऽवाच्यस्तस्मादसौ ।
+mahayana_sutralankara,2186,kiṃ kāraṇaṃ | doṣadvayāt | katamasmāddoṣadvayāt |,किं कारणं । दोषद्वयात् । कतमस्माद्दोषद्वयात् ।
+mahayana_sutralankara,2187,skandhātmatvaprasaṅgācca taddravyatvaprasaṅgataḥ |,स्कन्धात्मत्वप्रसङ्गाच्च तद्द्रव्यत्वप्रसङ्गतः ।
+mahayana_sutralankara,2188,ekatve hi skandhānāmātmatvaṃ prasajyate pudgalasya ca dravyasattvaṃ | athānyatve pudgalasya dravyasattvaṃ | evaṃ hi pudgalasya prajñaptito 'stitvādavaktavyatvaṃ yuktaṃ | tenāvyākṛtavastusiddhiḥ | ye punaḥ śāstuḥ śāsanamatikramya pudgalasya dravyato 'stitvamicchanti ta idaṃ syurvacanīyāḥ |,एकत्वे हि स्कन्धानामात्मत्वं प्रसज्यते पुद्गलस्य च द्रव्यसत्त्वं । अथान्यत्वे पुद्गलस्य द्रव्यसत्त्वं । एवं हि पुद्गलस्य प्रज्ञप्तितो ऽस्तित्वादवक्तव्यत्वं युक्तं । तेनाव्याकृतवस्तुसिद्धिः । ये पुनः शास्तुः शासनमतिक्रम्य पुद्गलस्य द्रव्यतो ऽस्तित्वमिच्छन्ति त इदं स्युर्वचनीयाः ।
+mahayana_sutralankara,2189,dravyasanyadyavācyaśca vacanīyaṃ prayojanaṃ |,द्रव्यसन्यद्यवाच्यश्च वचनीयं प्रयोजनं ।
+mahayana_sutralankara,2190,kiṃ kāraṇaṃ |,किं कारणं ।
+mahayana_sutralankara,2191,ekatvānyatvato 'vācyo na yukto niṣprayojanaḥ |,एकत्वान्यत्वतो ऽवाच्यो न युक्तो निष्प्रयोजनः ।
+mahayana_sutralankara,2192,atha dṛṣṭāntamātrāt pudgalasyāvaktavyatvamiccheyuḥ | yathāgnirindhanānnānyo nānanyo vaktavya iti | ta idaṃ syurvacanīyāḥ |,अथ दृष्टान्तमात्रात् पुद्गलस्यावक्तव्यत्वमिच्छेयुः । यथाग्निरिन्धनान्नान्यो नानन्यो वक्तव्य इति । त इदं स्युर्वचनीयाः ।
+mahayana_sutralankara,2193,lakṣaṇāllokadṛṣṭācca śāstrato 'pi na yujyate |,लक्षणाल्लोकदृष्टाच्च शास्त्रतो ऽपि न युज्यते ।
+mahayana_sutralankara,2194,indhanāgnyoravācyatvamupalabdherdvayena hi |,इन्धनाग्न्योरवाच्यत्वमुपलब्धेर्द्वयेन हि ।
+mahayana_sutralankara,2195,ekatvenānyatvena ca agnirhi nāma tejodhāturindhanaṃ śeṣāṇi bhūtāni | teṣāṃ ca bhinnaṃ lakṣaṇamityanya evāgnirindhanāt | loke ca vināpyagninā dṛṣṭamindhanaṃ kāṣṭhādi vināpi cendhanenāgniriti siddhamanyatvaṃ | śāstre ca bhagavatā na kvacidagnīndhanayoravācyatvamuktamityayuktametat | vina punarindhanenāgnirastīti kathamidaṃ vijñāyate | upalabdhestathā hi vāyunā vikṣiptaṃ dūramapi jvalatparaiti | athāpi syādvānustatrendhanamiti ata evāgnīndhanayoranyatvamiti siddhiḥ | kutaḥ | dvayena hi upalabdheriti prakṛtaṃ | dvayaṃ hi tatropalabhyate arcirvāyuścendhanatvena | astyeva pudgalo ya eṣa draṣṭā yāvadvijñātā kartā bhoktā jñātā moktā ca | na sa draṣṭā yujyate | nāpi yāvanmoktā | sa hi darśānādisaṃjñakānāṃ vijñānānāṃ pratyayabhāvena vā kartā bhavet svāmitvena vā | tatra tāvat |,एकत्वेनान्यत्वेन च अग्निर्हि नाम तेजोधातुरिन्धनं शेषाणि भूतानि । तेषां च भिन्नं लक्षणमित्यन्य एवाग्निरिन्धनात् । लोके च विनाप्यग्निना दृष्टमिन्धनं काष्ठादि विनापि चेन्धनेनाग्निरिति सिद्धमन्यत्वं । शास्त्रे च भगवता न क्वचिदग्नीन्धनयोरवाच्यत्वमुक्तमित्ययुक्तमेतत् । विन पुनरिन्धनेनाग्निरस्तीति कथमिदं विज्ञायते । उपलब्धेस्तथा हि वायुना विक्षिप्तं दूरमपि ज्वलत्परैति । अथापि स्याद्वानुस्तत्रेन्धनमिति अत एवाग्नीन्धनयोरन्यत्वमिति सिद्धिः । कुतः । द्वयेन हि उपलब्धेरिति प्रकृतं । द्वयं हि तत्रोपलभ्यते अर्चिर्वायुश्चेन्धनत्वेन । अस्त्येव पुद्गलो य एष द्रष्टा यावद्विज्ञाता कर्ता भोक्ता ज्ञाता मोक्ता च । न स द्रष्टा युज्यते । नापि यावन्मोक्ता । स हि दर्शानादिसंज्ञकानां विज्ञानानां प्रत्ययभावेन वा कर्ता भवेत् स्वामित्वेन वा । तत्र तावत् ।
+mahayana_sutralankara,2196,dvayaṃ pratītya vijñānasaṃbhavātpratyayo na saḥ |,द्वयं प्रतीत्य विज्ञानसंभवात्प्रत्ययो न सः ।
+mahayana_sutralankara,2197,kiṃ kāraṇaṃ | nairarthakyāt | na hi tasya tatra kiṃcitsāmarthyaṃ dṛṣṭaṃ |,किं कारणं । नैरर्थक्यात् । न हि तस्य तत्र किंचित्सामर्थ्यं दृष्टं ।
+mahayana_sutralankara,2198,svāmitve sati vānityamaniṣṭaṃ na pravartayet,स्वामित्वे सति वानित्यमनिष्टं न प्रवर्तयेत्
+mahayana_sutralankara,2199,sa hi vijñānapravṛttau svāmībhavannaniṣṭaṃ vijñānamanityaṃ na pravartayet | aniṣṭaṃ ca | naiva tasmādubhayathāpyasaṃbhavāt | asau draṣṭā yāvanmoktā na yujyate | api khalu yadi dravyataḥ pudgalo 'sti |,स हि विज्ञानप्रवृत्तौ स्वामीभवन्ननिष्टं विज्ञानमनित्यं न प्रवर्तयेत् । अनिष्टं च । नैव तस्मादुभयथाप्यसंभवात् । असौ द्रष्टा यावन्मोक्ता न युज्यते । अपि खलु यदि द्रव्यतः पुद्गलो ऽस्ति ।
+mahayana_sutralankara,2200,tatkarmalakṣaṇaṃ sādhyaṃ yadi dravyato 'stitasya karmāpyupalabhyate | yathā cakṣurādīnāṃ darśanādilakṣaṇaṃ ca rūpaprasādādi | na caivaṃ pudgalasya | tasmānna so 'sti dravyataḥ | tasmiṃśca dravyata iṣyamāṇe buddhasya bhagavataḥ | saṃbodho bādhyate tridhā |,तत्कर्मलक्षणं साध्यं यदि द्रव्यतो ऽस्तितस्य कर्माप्युपलभ्यते । यथा चक्षुरादीनां दर्शनादिलक्षणं च रूपप्रसादादि । न चैवं पुद्गलस्य । तस्मान्न सो ऽस्ति द्रव्यतः । तस्मिंश्च द्रव्यत इष्यमाणे बुद्धस्य भगवतः । संबोधो बाध्यते त्रिधा ।
+mahayana_sutralankara,2201,gambhīrābhisaṃbodhaḥ | asādhāraṇābhisaṃbodhaḥ | lokottarābhisaṃbodhaśca | na hi pudgalābhisaṃbodhe kiṃcidgambhīramabhisaṃbuddhaṃ bhavati | na tīrthyāsādhāraṇaṃ | na lokānucittaṃ | tathā hyeṣa grāhaḥ sarvalokagamyaḥ | tīrthyābhiniviṣṭaḥ | dirghasaṃsārocittaśca | api khalu pudgalo draṣṭā bhavan yāvadvijñātā darśanādiṣu saprayatno vā bhavenniṣprayatno vā | saprayatnasya vā punarasau prayatnaḥ svayaṃbhūrvā bhavedākasmikaḥ | tatpratyayo,गम्भीराभिसंबोधः । असाधारणाभिसंबोधः । लोकोत्तराभिसंबोधश्च । न हि पुद्गलाभिसंबोधे किंचिद्गम्भीरमभिसंबुद्धं भवति । न तीर्थ्यासाधारणं । न लोकानुचित्तं । तथा ह्येष ग्राहः सर्वलोकगम्यः । तीर्थ्याभिनिविष्टः । दिर्घसंसारोचित्तश्च । अपि खलु पुद्गलो द्रष्टा भवन् यावद्विज्ञाता दर्शनादिषु सप्रयत्नो वा भवेन्निष्प्रयत्नो वा । सप्रयत्नस्य वा पुनरसौ प्रयत्नः स्वयंभूर्वा भवेदाकस्मिकः । तत्प्रत्ययो
+mahayana_sutralankara,2202,darśanādau ca tadyatnaḥ svayaṃbhūrna trayādapi |,दर्शनादौ च तद्यत्नः स्वयंभूर्न त्रयादपि ।
+mahayana_sutralankara,2203,tasmādeva ca doṣatrayādvakṣyamāṇāt,तस्मादेव च दोषत्रयाद्वक्ष्यमाणात्
+mahayana_sutralankara,2204,tadyatnapratyayatvaṃ ca,तद्यत्नप्रत्ययत्वं च
+mahayana_sutralankara,2205,neti vartate | niṣprayatnasya vā punaḥ sataḥ siddhaṃ bhavati |,नेति वर्तते । निष्प्रयत्नस्य वा पुनः सतः सिद्धं भवति ।
+mahayana_sutralankara,2206,niryatnaṃ darśanādikam |,निर्यत्नं दर्शनादिकम् ।
+mahayana_sutralankara,2207,ityasati vyāpāre pudgalasya darśanādau kathamasau draṣṭā bhavati | yāvadvijñātā | doṣatrayādityuktaṃ katamasmāddoṣatrayāt |,इत्यसति व्यापारे पुद्गलस्य दर्शनादौ कथमसौ द्रष्टा भवति । यावद्विज्ञाता । दोषत्रयादित्युक्तं कतमस्माद्दोषत्रयात् ।
+mahayana_sutralankara,2208,akartṛtvādanityatvātsakṛnnityapravṛttitaḥ |,अकर्तृत्वादनित्यत्वात्सकृन्नित्यप्रवृत्तितः ।
+mahayana_sutralankara,2209,darśanādiṣu yatnasya svayaṃbhūtvaṃ na yujyate,दर्शनादिषु यत्नस्य स्वयंभूत्वं न युज्यते
+mahayana_sutralankara,2210,yadi darśanādiṣu prayatna ākasmiko yato darśanādīni | na tarhi teṣāṃ pudgalaḥ karteti kathamasau draṣṭā bhavati yāvadvijñātā sati vākasmikatve nirapekṣatvāt na kadācitprayatno na syādanityo na syāt | nitye ca prayatne darśanādīnāṃ yugapacca nityaṃ ca pravṛttiḥ syāditi doṣaḥ | tasmānna yujyate darśanādiṣu prayatnasya svayaṃbhūtvaṃ |,यदि दर्शनादिषु प्रयत्न आकस्मिको यतो दर्शनादीनि । न तर्हि तेषां पुद्गलः कर्तेति कथमसौ द्रष्टा भवति यावद्विज्ञाता सति वाकस्मिकत्वे निरपेक्षत्वात् न कदाचित्प्रयत्नो न स्यादनित्यो न स्यात् । नित्ये च प्रयत्ने दर्शनादीनां युगपच्च नित्यं च प्रवृत्तिः स्यादिति दोषः । तस्मान्न युज्यते दर्शनादिषु प्रयत्नस्य स्वयंभूत्वं ।
+mahayana_sutralankara,2211,tathā sthitasya naṣṭasya prāgabhāvādanityataḥ |,तथा स्थितस्य नष्टस्य प्रागभावादनित्यतः ।
+mahayana_sutralankara,2212,tṛtīyapakṣābhāvācca pratyayatvaṃ na yujyate,तृतीयपक्षाभावाच्च प्रत्ययत्वं न युज्यते
+mahayana_sutralankara,2213,atha pudgalapratyayaḥ prayatnaḥ syāt | tasya tathā sthitasya pratyayatvaṃ na yujyate | prāgabhāvāt | sati hi tatpratyayatve na kadācitpudgalo nāstīti | kimarthaṃ prāk prayatno na syādyadā notpannaḥ | vinaṣṭasyāpi pratyayatvaṃ na yujyate pudgalasyānityatvaprasaṅgāt | (msa_bagchi 152) tṛtīyaśca kaścitpakṣo nāsti yanna sthito na vinaṣṭaḥ syāditi | tatpratyayo 'pi prayatno na yujyate | evaṃ tāvadyuktimāśritya dravyataḥ pudgalo nopalabhyate |,अथ पुद्गलप्रत्ययः प्रयत्नः स्यात् । तस्य तथा स्थितस्य प्रत्ययत्वं न युज्यते । प्रागभावात् । सति हि तत्प्रत्ययत्वे न कदाचित्पुद्गलो नास्तीति । किमर्थं प्राक् प्रयत्नो न स्याद्यदा नोत्पन्नः । विनष्टस्यापि प्रत्ययत्वं न युज्यते पुद्गलस्यानित्यत्वप्रसङ्गात् । (म्स_बग्छि १५२) तृतीयश्च कश्चित्पक्षो नास्ति यन्न स्थितो न विनष्टः स्यादिति । तत्प्रत्ययो ऽपि प्रयत्नो न युज्यते । एवं तावद्युक्तिमाश्रित्य द्रव्यतः पुद्गलो नोपलभ्यते ।
+mahayana_sutralankara,2214,sarve dharmā anātmānaḥ paramārthena śūnyatā |,सर्वे धर्मा अनात्मानः परमार्थेन शून्यता ।
+mahayana_sutralankara,2215,ātmopalambhe doṣaśca deśito yata eva ca,आत्मोपलम्भे दोषश्च देशितो यत एव च
+mahayana_sutralankara,2216,dharmoddāneṣu hi bhagavatā sarve dharmā anātmāna iti deśitaṃ paramārthaśūnyatāyāmasti karmāsti vipākaḥ kārakastu nopalabhyate ya imāṃśca skandhānnikṣipati anyāṃśca skandhānpratisaṃdadhāti | anyatra dharmasaṃketāditi deśitaṃ | pañcakeṣu pañcādīnavā ātmopalambha iti deśitā | ātmadṛṣṭirbhavati jīvadṛṣṭiḥ nirviśeṣo bhavati tīrthikaiḥ | unmārgapratipanno bhavati | śūnyatāyāmasya cittaṃ na praskandati na prasīdati na saṃtiṣṭhate nādhimucyate | āryadharmā asya na vyavadāyante | evamāgamato 'pi na yujyate | pudgalo 'pi hi bhagavatā tatra tatra deśitaḥ | parijñātāvī bhārahāraḥ śraddhānusāryādipudgalavyavasthānata ityasati dravyato 'stitve kasmāddeśitaḥ |,धर्मोद्दानेषु हि भगवता सर्वे धर्मा अनात्मान इति देशितं परमार्थशून्यतायामस्ति कर्मास्ति विपाकः कारकस्तु नोपलभ्यते य इमांश्च स्कन्धान्निक्षिपति अन्यांश्च स्कन्धान्प्रतिसंदधाति । अन्यत्र धर्मसंकेतादिति देशितं । पञ्चकेषु पञ्चादीनवा आत्मोपलम्भ इति देशिता । आत्मदृष्टिर्भवति जीवदृष्टिः निर्विशेषो भवति तीर्थिकैः । उन्मार्गप्रतिपन्नो भवति । शून्यतायामस्य चित्तं न प्रस्कन्दति न प्रसीदति न संतिष्ठते नाधिमुच्यते । आर्यधर्मा अस्य न व्यवदायन्ते । एवमागमतो ऽपि न युज्यते । पुद्गलो ऽपि हि भगवता तत्र तत्र देशितः । परिज्ञातावी भारहारः श्रद्धानुसार्यादिपुद्गलव्यवस्थानत इत्यसति द्रव्यतो ऽस्तित्वे कस्माद्देशितः ।
+mahayana_sutralankara,2217,saṃkleśe vyavadāne ca avasthācchedabhinnake |,संक्लेशे व्यवदाने च अवस्थाच्छेदभिन्नके ।
+mahayana_sutralankara,2218,vṛttisaṃtānabhedo hi pudgalenopadarśitaḥ,वृत्तिसंतानभेदो हि पुद्गलेनोपदर्शितः
+mahayana_sutralankara,2219,avasthābhinne hi saṃkleśavyavadāne chedabhinne ca | pudgalaprajñaptimantareṇa tadvṛttibhedaḥ saṃtānabhedaśca deśayituṃ na śakyaḥ | tatra parijñāsūtre parijñeyā dharmāḥ saṃkleśaḥ parijñā vyavadānaṃ | bhārahārasūtre | bhāro bhārādānaṃ ca saṃkleśaḥ | bhāranikṣepaṇaṃ vyavadānaṃ | tayorvṛttibhedaḥ saṃtānabhedaścāntareṇa parijñātāvibhārahārapudgalaprajñaptiṃ na śakyeta deśayituṃ | bodhipakṣāśca dharmā bahudhāvasthāḥ prayogadarśanabhāvanāniṣṭhāmārga viśeṣabhedataḥ | teṣāṃ vṛttibhedaḥ saṃtānabhedaścāntareṇa śraddhānusāryādipudgalaprajñaptiṃ na śakyeta deśayituṃ | yenāsati dravyato 'stitve pudgalo deśita ityayamatra nayo veditavyaḥ | itarathā hi pudgaladeśanā niṣprayojanā prāpnoti | na hi tāvadasāvātmadṛṣṭyutpādanārthaṃ yujyate yasmāt,अवस्थाभिन्ने हि संक्लेशव्यवदाने छेदभिन्ने च । पुद्गलप्रज्ञप्तिमन्तरेण तद्वृत्तिभेदः संतानभेदश्च देशयितुं न शक्यः । तत्र परिज्ञासूत्रे परिज्ञेया धर्माः संक्लेशः परिज्ञा व्यवदानं । भारहारसूत्रे । भारो भारादानं च संक्लेशः । भारनिक्षेपणं व्यवदानं । तयोर्वृत्तिभेदः संतानभेदश्चान्तरेण परिज्ञाताविभारहारपुद्गलप्रज्ञप्तिं न शक्येत देशयितुं । बोधिपक्षाश्च धर्मा बहुधावस्थाः प्रयोगदर्शनभावनानिष्ठामार्ग विशेषभेदतः । तेषां वृत्तिभेदः संतानभेदश्चान्तरेण श्रद्धानुसार्यादिपुद्गलप्रज्ञप्तिं न शक्येत देशयितुं । येनासति द्रव्यतो ऽस्तित्वे पुद्गलो देशित इत्ययमत्र नयो वेदितव्यः । इतरथा हि पुद्गलदेशना निष्प्रयोजना प्राप्नोति । न हि तावदसावात्मदृष्ट्युत्पादनार्थं युज्यते यस्मात्
+mahayana_sutralankara,2220,ātmadṛṣṭiranūtpādyā,आत्मदृष्टिरनूत्पाद्या
+mahayana_sutralankara,2221,pūrvamevotpannatvāt | nāpi tadabhyāsārthaṃ yasmādātmadṛṣṭer,पूर्वमेवोत्पन्नत्वात् । नापि तदभ्यासार्थं यस्मादात्मदृष्टेर्
+mahayana_sutralankara,2222,abhyāso 'nādikālikaḥ |,अभ्यासो ऽनादिकालिकः ।
+mahayana_sutralankara,2223,yadi cātmadarśanena mokṣa ityasau deśyeta | evaṃ sati syāt,यदि चात्मदर्शनेन मोक्ष इत्यसौ देश्येत । एवं सति स्यात्
+mahayana_sutralankara,2224,ayatnamokṣaḥ sarveṣāṃ,अयत्नमोक्षः सर्वेषां
+mahayana_sutralankara,2225,tathā hi sarveṣāṃ na dṛṣṭasatyānāmātmadarśanaṃ vidyate | naiva vā mokṣo 'stīti prāpnoti | na hi pūrvamātmānamanātmato gṛhītvā satyābhisamayakāle kaścidātmato gṛhṇāti | (msa_bagchi 153) yathā duḥkhaṃ duḥkhataḥ pūrvamagṛhītvā paścādgṛhṇātīti yathāpūrvaṃ tathā paścādapi mokṣo na syāt | sati cātmanyavaśyamahaṃkāramamakārābhyāmātmatṛṣṇayā cānyaiśca tannidānaiḥ kleśairbhavitavyamiti ato 'pi mokṣo na syāt | na vā pudgalo 'stīti abhyupagantavyaṃ | tasminhi sati niyatamete doṣāḥ prasajyante |,तथा हि सर्वेषां न दृष्टसत्यानामात्मदर्शनं विद्यते । नैव वा मोक्षो ऽस्तीति प्राप्नोति । न हि पूर्वमात्मानमनात्मतो गृहीत्वा सत्याभिसमयकाले कश्चिदात्मतो गृह्णाति । (म्स_बग्छि १५३) यथा दुःखं दुःखतः पूर्वमगृहीत्वा पश्चाद्गृह्णातीति यथापूर्वं तथा पश्चादपि मोक्षो न स्यात् । सति चात्मन्यवश्यमहंकारममकाराभ्यामात्मतृष्णया चान्यैश्च तन्निदानैः क्लेशैर्भवितव्यमिति अतो ऽपि मोक्षो न स्यात् । न वा पुद्गलो ऽस्तीति अभ्युपगन्तव्यं । तस्मिन्हि सति नियतमेते ���ोषाः प्रसज्यन्ते ।
+mahayana_sutralankara,2226,evamebhirguṇairnityaṃ bodhisattvāḥ samanvitāḥ |,एवमेभिर्गुणैर्नित्यं बोधिसत्त्वाः समन्विताः ।
+mahayana_sutralankara,2227,ātmārthaṃ ca na riñcanti parārthaṃ sādhayanti ca,आत्मार्थं च न रिञ्चन्ति परार्थं साधयन्ति च
+mahayana_sutralankara,2228,hīdhṛtiprabhṛtīnāṃ guṇānāṃ samāsena karma nirdiṣṭam |,हीधृतिप्रभृतीनां गुणानां समासेन कर्म निर्दिष्टम् ।
+mahayana_sutralankara,2229,mahāyānasūtrālaṃkāre bodhipakṣādhikāraḥ samāptaḥ,महायानसूत्रालंकारे बोधिपक्षाधिकारः समाप्तः
+mahayana_sutralankara,2230,ekonaviṃśatyadhikāraḥ,एकोनविंशत्यधिकारः
+mahayana_sutralankara,2231,āścaryavibhāge trayaḥ ślokāḥ |,आश्चर्यविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2232,svadehasya parityāgaḥ saṃpatteścaiva saṃvṛttau |,स्वदेहस्य परित्यागः संपत्तेश्चैव संवृत्तौ ।
+mahayana_sutralankara,2233,durbaleṣu kṣamā kāye jīvite nirapekṣiṇaḥ,दुर्बलेषु क्षमा काये जीविते निरपेक्षिणः
+mahayana_sutralankara,2234,vīryārambho hyanāsvādo dhyāneṣu sukha eva ca |,वीर्यारम्भो ह्यनास्वादो ध्यानेषु सुख एव च ।
+mahayana_sutralankara,2235,niṣkalpanā ca prajñāyāmāścaryaṃ dhīmatāṃ gataṃ,निष्कल्पना च प्रज्ञायामाश्चर्यं धीमतां गतं
+mahayana_sutralankara,2236,tathāgatakule janmalābho vyākaraṇasya ca |,तथागतकुले जन्मलाभो व्याकरणस्य च ।
+mahayana_sutralankara,2237,abhiṣekasya ca prāptirbodheścāścaryamiṣyate,अभिषेकस्य च प्राप्तिर्बोधेश्चाश्चर्यमिष्यते
+mahayana_sutralankara,2238,atra dvābhyāṃ ślokābhyāṃ pratipattyāścaryamuktaṃ ṣaṭpāramitā ārabhya | dānena hi svadehaparityāga āścaryaṃ śīlasaṃvaranimittamudārasaṃpattityāgaḥ | śeṣaṃ gatārthaṃ | tṛtīyena ślokena phalāścaryamuktaṃ catvāri bodhisattvaphalānyārabhya prathamāyāmaṣṭamyāṃ daśamyāṃ trīṇi śaikṣāṇi phalāni | buddhabhūmau caturthamaśaikṣamatra phalaṃ |,अत्र द्वाभ्यां श्लोकाभ्यां प्रतिपत्त्याश्चर्यमुक्तं षट्पारमिता आरभ्य । दानेन हि स्वदेहपरित्याग आश्चर्यं शीलसंवरनिमित्तमुदारसंपत्तित्यागः । शेषं गतार्थं । तृतीयेन श्लोकेन फलाश्चर्यमुक्तं चत्वारि बोधिसत्त्वफलान्यारभ्य प्रथमायामष्टम्यां दशम्यां त्रीणि शैक्षाणि फलानि । बुद्धभूमौ चतुर्थमशैक्षमत्र फलं ।
+mahayana_sutralankara,2239,anāścaryavibhāge ślokaḥ |,अनाश्चर्यविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2240,vairāgyaṃ karuṇāṃ caitya bhāvanāṃ paramāmapi |,वैराग्यं करुणां चैत्य भावनां परमामपि ।
+mahayana_sutralankara,2241,tathaiva samacittatvaṃ nāścaryaṃ tāsu yuktatā,तथैव समचित्तत्वं नाश्चर्यं तासु युक्तता
+mahayana_sutralankara,2242,tāsviti pāramitāsu | vairāgyamāgamya dāne prayogo nāścaryaṃ | karuṇāmāgamya śīle kṣāntau ca | paramāṃ bhāvanāmāgamyāṣṭamyāṃ bhūmau nirabhisaṃskāranirvikalpo vīryādiprayogo nāścaryam | ātmaparasamacittatāmāgamya sarvāsveva pāramitāsu prayogo nāścaryamātmārtha iva parārthe khedābhāvāt |,तास्विति पारमितासु । वैराग्यमागम्य दाने प्रयोगो नाश्चर्यं । करुणामागम्य शीले क्षान्तौ च । परमां भावनामागम्याष्टम्यां भूमौ निरभिसंस्कारनिर्विकल्पो वीर्यादिप्रयोगो नाश्चर्यम् । आत्मपरसमचित्ततामागम्य सर्वास्वेव प��रमितासु प्रयोगो नाश्चर्यमात्मार्थ इव परार्थे खेदाभावात् ।
+mahayana_sutralankara,2243,samacittatāyāṃ trayaḥ ślokāḥ |,समचित्ततायां त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2244,na tathātmani dāreṣu sutamitreṣu bandhuṣu |,न तथात्मनि दारेषु सुतमित्रेषु बन्धुषु ।
+mahayana_sutralankara,2245,sattvānāṃ pragataḥ sneho yathā sattveṣu dhīmatāṃ,सत्त्वानां प्रगतः स्नेहो यथा सत्त्वेषु धीमतां
+mahayana_sutralankara,2246,arthiṣvapakṣapātaśca śīlasyākhaṇḍanā dhruvaṃ |,अर्थिष्वपक्षपातश्च शीलस्याखण्डना ध्रुवं ।
+mahayana_sutralankara,2247,kṣāntiḥ sarvatra sattvārthaṃvīryārambho mahānapi,क्षान्तिः सर्वत्र सत्त्वार्थंवीर्यारम्भो महानपि
+mahayana_sutralankara,2248,dhyānaṃ ca kuśalaṃ nityaṃ prajñā caivāvikalpikā |,ध्यानं च कुशलं नित्यं प्रज्ञा चैवाविकल्पिका ।
+mahayana_sutralankara,2249,vijñeyā bodhisattvānāṃ tāsveva samacittatā,विज्ञेया बोधिसत्त्वानां तास्वेव समचित्तता
+mahayana_sutralankara,2250,ekaḥ ślokaḥ sattveṣu samacittatāyāṃ | dvau pāramitāsu | na hi sattvānāmātmādiṣu snehaḥ samatayā anugato na cātyantaṃ | tathā hyātmānamapi kadācinmārayanti | bodhisattvānāṃ tu sarvasattveṣu samatayātyantaṃ ca pāramitāsu punardāne samacittatvamarthiṣvapakṣapātāt | śīle 'ṇumātrasyāpi nityamakhaṇḍanā | kṣāntiḥ sarvatreti deśakāle satveṣvabhedanā | vīrye sattvārthaṃvīryārambhātsvaparārthaṃ samaṃ prayogātsarvakuśalārthaṃ ca | śeṣaṃ gatārtham |,एकः श्लोकः सत्त्वेषु समचित्ततायां । द्वौ पारमितासु । न हि सत्त्वानामात्मादिषु स्नेहः समतया अनुगतो न चात्यन्तं । तथा ह्यात्मानमपि कदाचिन्मारयन्ति । बोधिसत्त्वानां तु सर्वसत्त्वेषु समतयात्यन्तं च पारमितासु पुनर्दाने समचित्तत्वमर्थिष्वपक्षपातात् । शीले ऽणुमात्रस्यापि नित्यमखण्डना । क्षान्तिः सर्वत्रेति देशकाले सत्वेष्वभेदना । वीर्ये सत्त्वार्थंवीर्यारम्भात्स्वपरार्थं समं प्रयोगात्सर्वकुशलार्थं च । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2251,upakāritvavibhāge ṣoḍaśa ślokāḥ |,उपकारित्वविभागे षोडश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2252,sthāpanā bhājanatve ca śīleṣveva ca ropaṇaṃ |,स्थापना भाजनत्वे च शीलेष्वेव च रोपणं ।
+mahayana_sutralankara,2253,marṣaṇā cāpakārasya arthe vyāpāragāmitā,मर्षणा चापकारस्य अर्थे व्यापारगामिता
+mahayana_sutralankara,2254,āvarjanā śāsane 'smiṃśchedanā saṃśayasya ca |,आवर्जना शासने ऽस्मिंश्छेदना संशयस्य च ।
+mahayana_sutralankara,2255,sattveṣu upakāritvaṃ dhīmatāmetadiṣyate,सत्त्वेषु उपकारित्वं धीमतामेतदिष्यते
+mahayana_sutralankara,2256,ābhyāṃ ślokābhyāṃ ṣaḍbhiḥ pāramitābhiryathopakāritvaṃ bodhisattvānāṃ tatparidīpitaṃ | dānena hi sattvānāṃ bhājanatve sthāpayanti kuśalakriyāyāḥ | dhyānenāvarjayanti prabhāvaviśeṣayogāt | śeṣaṃ gatārthaṃ | śeṣaiḥ ślokaiḥ mātrādisādharmyeṇopakāritvaṃ darśitam |,आभ्यां श्लोकाभ्यां षड्भिः पारमिताभिर्यथोपकारित्वं बोधिसत्त्वानां तत्परिदीपितं । दानेन हि सत्त्वानां भाजनत्वे स्थापयन्ति कुशलक्रियायाः । ध्यानेनावर्जयन्ति प्रभावविशेषयोगात् । शेषं गतार्थं । शेषैः श्लोकैः मात्रादिस���धर्म्येणोपकारित्वं दर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,2257,samāśayena sattvānāṃ dhārayanti sadaiva ye |,समाशयेन सत्त्वानां धारयन्ति सदैव ये ।
+mahayana_sutralankara,2258,janayantyāryabhūmau ca kuśalairvardhayanti ca,जनयन्त्यार्यभूमौ च कुशलैर्वर्धयन्ति च
+mahayana_sutralankara,2259,duṣkṛtātparirakṣanti śrutaṃ vyutpādayanti ca |,दुष्कृतात्परिरक्षन्ति श्रुतं व्युत्पादयन्ति च ।
+mahayana_sutralankara,2260,pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvamātṛkalpā jinātmajāḥ,पञ्चभिः कर्मभिः सत्त्वमातृकल्पा जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2261,sattvānāṃ mātṛbhūtāḥ sattvamātṛkalpā | mātā hi putrasya pañcavidhamupakāraṃ karoti | garbheṇa dhārayati | janayati | āpāyayati poṣayati saṃvardhayati | apāyādrakṣate | abhilāpaṃ ca śikṣayati | tatsādharmyeṇaitāni pañcabodhisattvakarmāṇi veditavyāni | āryabhūmirāryadharmā veditavyāḥ |,सत्त्वानां मातृभूताः सत्त्वमातृकल्पा । माता हि पुत्रस्य पञ्चविधमुपकारं करोति । गर्भेण धारयति । जनयति । आपाययति पोषयति संवर्धयति । अपायाद्रक्षते । अभिलापं च शिक्षयति । तत्साधर्म्येणैतानि पञ्चबोधिसत्त्वकर्माणि वेदितव्यानि । आर्यभूमिरार्यधर्मा वेदितव्याः ।
+mahayana_sutralankara,2262,śraddhāyāḥ sarvasattveṣu sarvadā cāvaropaṇāt |,श्रद्धायाः सर्वसत्त्वेषु सर्वदा चावरोपणात् ।
+mahayana_sutralankara,2263,adhiśīladiśikṣāyāṃ vimuktau ca niyojanāt,अधिशीलदिशिक्षायां विमुक्तौ च नियोजनात्
+mahayana_sutralankara,2264,buddhādhyeṣaṇataścaiṣāmāvṛteśca vivarjanāt |,बुद्धाध्येषणतश्चैषामावृतेश्च विवर्जनात् ।
+mahayana_sutralankara,2265,pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvapitṛkalpā jinātmajāḥ,पञ्चभिः कर्मभिः सत्त्वपितृकल्पा जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2266,pitā hi putrāṇāṃ pañcavidhamupakāraṃ karoti | bījaṃ teṣāmavaropayati | śilpaṃ śikṣayati | pratirūpairdārairniyojayati | sanmitreṣupanikṣipati | anṛṇaṃ karoti yathā na (msa_bagchi 156) paitṛkamṛṇaṃ dāpyate | tatsādharmyeṇa bodhisattvānāmetāni pañca karmāṇi veditavyāni | śraddhā hi sattvānāmāryātmabhāvapratilambhasya bījaṃ | śaikṣāḥ śilpaṃ | vimuktirbhāryā vimuktiprītisukhasaṃvedanābuddhāḥ kalyāṇamitrāṇi | avaraṇamṛṇasthānam |,पिता हि पुत्राणां पञ्चविधमुपकारं करोति । बीजं तेषामवरोपयति । शिल्पं शिक्षयति । प्रतिरूपैर्दारैर्नियोजयति । सन्मित्रेषुपनिक्षिपति । अनृणं करोति यथा न (म्स_बग्छि १५६) पैतृकमृणं दाप्यते । तत्साधर्म्येण बोधिसत्त्वानामेतानि पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि । श्रद्धा हि सत्त्वानामार्यात्मभावप्रतिलम्भस्य बीजं । शैक्षाः शिल्पं । विमुक्तिर्भार्या विमुक्तिप्रीतिसुखसंवेदनाबुद्धाः कल्याणमित्राणि । अवरणमृणस्थानम् ।
+mahayana_sutralankara,2267,anarhadeśanāṃ ye ca sattvānāṃ gūhayanti hi |,अनर्हदेशनां ये च सत्त्वानां गूहयन्ति हि ।
+mahayana_sutralankara,2268,śikṣāvipattiṃ nindanti śaṃsantyeva ca saṃpadam,शिक्षाविपत्तिं निन्दन्ति शंसन्त्येव च संपदम्
+mahayana_sutralankara,2269,avavādaṃ ca yacchanti mārānāvedayanti hi |,अववादं च यच्छन्ति मारानावेदयन्ति हि ।
+mahayana_sutralankara,2270,pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvabandhukalpā jinātmajāḥ,पञ्चभिः कर्म���िः सत्त्वबन्धुकल्पा जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2271,bandhavo hi bandhūnāṃ pañcavidhamupakāraṃ kurvanti | guhyaṃ gūhayanti | kuceṣṭitaṃ vigarhanti | suceṣṭitaṃ praśaṃsanti | karaṇīyeṣu sāhāyyaṃ gacchanti | vyasanasthānebhyaśca nivārayanti | tatsādharmyeṇaitāni bodhisattvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni | anarhebhyo gambhīradharmedeśanāvinigūhanāt śikṣāvipattisaṃpattyoryathākramaṃ nindanātpraśaṃsanācca | adhigamāyāvavādāt mārakarmavedanācca |,बन्धवो हि बन्धूनां पञ्चविधमुपकारं कुर्वन्ति । गुह्यं गूहयन्ति । कुचेष्टितं विगर्हन्ति । सुचेष्टितं प्रशंसन्ति । करणीयेषु साहाय्यं गच्छन्ति । व्यसनस्थानेभ्यश्च निवारयन्ति । तत्साधर्म्येणैतानि बोधिसत्त्वानां पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि । अनर्हेभ्यो गम्भीरधर्मेदेशनाविनिगूहनात् शिक्षाविपत्तिसंपत्त्योर्यथाक्रमं निन्दनात्प्रशंसनाच्च । अधिगमायाववादात् मारकर्मवेदनाच्च ।
+mahayana_sutralankara,2272,saṃkleśe vyavadāne ca svayamaśrāntabuddhayaḥ |,संक्लेशे व्यवदाने च स्वयमश्रान्तबुद्धयः ।
+mahayana_sutralankara,2273,yacchanti laukikīṃ kṛtsnāṃ saṃpadaṃ cātilaukikīm,यच्छन्ति लौकिकीं कृत्स्नां संपदं चातिलौकिकीम्
+mahayana_sutralankara,2274,sukhe hite cābhinnā ye sadā sukhahitaiṣiṇaḥ |,सुखे हिते चाभिन्ना ये सदा सुखहितैषिणः ।
+mahayana_sutralankara,2275,pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvamitrakalpā jinātmajāḥ,पञ्चभिः कर्मभिः सत्त्वमित्रकल्पा जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2276,taddhi mitraṃ yanmitrasya hite ca sukhe cāviparyastaṃ | sukhaṃ copasaṃharati hitaṃ cābhedyaṃ ca bhavati | hitasukhaiṣi ca nityaṃ | tathā bodhisattvāḥ sattvānāṃ pañcabhiḥ karmabhirmitrakalpā beditavyāḥ | laukikī hi saṃpat sukhaṃ | tayā sukhānubhavāt | lokottarā hitaṃ | kleśavyādhipratipakṣatvāt |,तद्धि मित्रं यन्मित्रस्य हिते च सुखे चाविपर्यस्तं । सुखं चोपसंहरति हितं चाभेद्यं च भवति । हितसुखैषि च नित्यं । तथा बोधिसत्त्वाः सत्त्वानां पञ्चभिः कर्मभिर्मित्रकल्पा बेदितव्याः । लौकिकी हि संपत् सुखं । तया सुखानुभवात् । लोकोत्तरा हितं । क्लेशव्याधिप्रतिपक्षत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,2277,sarvadodyamavanto ye sattvānāṃ paripācane |,सर्वदोद्यमवन्तो ये सत्त्वानां परिपाचने ।
+mahayana_sutralankara,2278,samyagniryāṇavaktāraḥ kṣamā vipratipattiṣu,सम्यग्निर्याणवक्तारः क्षमा विप्रतिपत्तिषु
+mahayana_sutralankara,2279,dvayasaṃpattidātārastadupāye ca kovidāḥ |,द्वयसंपत्तिदातारस्तदुपाये च कोविदाः ।
+mahayana_sutralankara,2280,pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvadāsakalpā jinātmajāḥ,पञ्चभिः कर्मभिः सत्त्वदासकल्पा जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2281,dāso hi pañcabhiḥ karmabhiḥ samyag vartate | utthānasaṃpanno bhavati | kṛtyeṣu avisaṃvādako bhavati | kṣamo bhavati paribhāṣaṇatāḍanādīnāṃ | nipuṇo bhavati sarvakāryakaraṇāt | (msa_bagchi 157) vicakṣaṇaśca bhavati upāyajñaḥ | tatsādharmyeṇaitāni pañca karmāṇi bodhisattvānāṃ veditavyāni | dvayasaṃpattirlaukikī lokottarā ca veditavyā |,दासो हि पञ्चभिः कर्मभिः सम्यग् वर्तते । उत्थानसंपन्नो भवति । कृत्येषु अविसंवादको भवति । क्षमो भवति परिभाषणताडनादीनां । निपुणो भवति सर्वकार्यकरणात् । (म्स_बग्छि १५७) विचक्षणश्च भवति उपायज्ञः । तत्साधर्म्येणैतानि पञ्च कर्माणि बोधिसत्त्वानां वेदितव्यानि । द्वयसंपत्तिर्लौकिकी लोकोत्तरा च वेदितव्या ।
+mahayana_sutralankara,2282,anutpattikadharmeṣu kṣāntiṃ prāptāśca ye matāḥ |,अनुत्पत्तिकधर्मेषु क्षान्तिं प्राप्ताश्च ये मताः ।
+mahayana_sutralankara,2283,sarvayānāpadeṣṭāraḥ siddhayogāniyojakāḥ,सर्वयानापदेष्टारः सिद्धयोगानियोजकाः
+mahayana_sutralankara,2284,sumukhāḥ pratikāre ca vipāke cānapekṣiṇaḥ |,सुमुखाः प्रतिकारे च विपाके चानपेक्षिणः ।
+mahayana_sutralankara,2285,pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvācāryakalpā jinātmajāḥ,पञ्चभिः कर्मभिः सत्त्वाचार्यकल्पा जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2286,pañcavidhena karmaṇāśiṣyāṇāmupakārī bhavati | svayaṃ suśikṣito bhavati | sarvaṃ śikṣayati | kṣipraṃ śikṣayati | sumukho bhavati suratajātīyaḥ | nirāmiṣacittaśca bhavati | tatsādharmyeṇaitāni bodhisattvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni |,पञ्चविधेन कर्मणाशिष्याणामुपकारी भवति । स्वयं सुशिक्षितो भवति । सर्वं शिक्षयति । क्षिप्रं शिक्षयति । सुमुखो भवति सुरतजातीयः । निरामिषचित्तश्च भवति । तत्साधर्म्येणैतानि बोधिसत्त्वानां पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि ।
+mahayana_sutralankara,2287,sattvakṛtyārthamudyuktāḥ saṃbhārānpurayanti ye |,सत्त्वकृत्यार्थमुद्युक्ताः संभारान्पुरयन्ति ये ।
+mahayana_sutralankara,2288,saṃbhṛtānmocayantyāśu vipakṣaṃ hāpayanti ca,संभृतान्मोचयन्त्याशु विपक्षं हापयन्ति च
+mahayana_sutralankara,2289,lokasaṃpattibhiścitrairalokairyojayanti ca |,लोकसंपत्तिभिश्चित्रैरलोकैर्योजयन्ति च ।
+mahayana_sutralankara,2290,pañcabhiḥ karmabhiḥ sattvopādhyāyakalpā jinātmajāḥ,पञ्चभिः कर्मभिः सत्त्वोपाध्यायकल्पा जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2291,upādhyāyaḥ pañcavidhena karmaṇā sārdhaṃ vihāriṇāmupakārī bhavati | pravrājayati upasaṃpādayati | anuśāsti doṣaparivarjane | āmiṣeṇa saṃgṛhṇāti dharmeṇa ca | tatsādharmyeṇaitāni bodhisattvānāṃ pañca karmāṇi veditavyāni |,उपाध्यायः पञ्चविधेन कर्मणा सार्धं विहारिणामुपकारी भवति । प्रव्राजयति उपसंपादयति । अनुशास्ति दोषपरिवर्जने । आमिषेण संगृह्णाति धर्मेण च । तत्साधर्म्येणैतानि बोधिसत्त्वानां पञ्च कर्माणि वेदितव्यानि ।
+mahayana_sutralankara,2292,pratikāravibhāge dvau ślokau |,प्रतिकारविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2293,asaktyā caiva bhogeṣu śīlasya ca na khaṇḍanaiḥ |,असक्त्या चैव भोगेषु शीलस्य च न खण्डनैः ।
+mahayana_sutralankara,2294,kṛtajñatānuyogācca pratipattau ca yogataḥ,कृतज्ञतानुयोगाच्च प्रतिपत्तौ च योगतः
+mahayana_sutralankara,2295,ṣaṭsu pāramitāsveva vartamānā hi dehinaḥ |,षट्सु पारमितास्वेव वर्तमाना हि देहिनः ।
+mahayana_sutralankara,2296,bhavanti bodhisattvānāṃ tathā pratyupakāriṇaḥ,भवन्ति बोधिसत्त्वानां तथा प्रत्युपकारिणः
+mahayana_sutralankara,2297,tatheti yathā teṣāṃ bodhisattvā upakāriṇaḥ | tatra bhogeṣvanāsaktyā dāne vartante | śīlasyākhaṇḍanena śīle | kṛtajñatānuyogāt kṣāntau | upakāribodhisattvasya kṛtajñatayā te hi kṣāntipriyā iti | pratipattiyogato vīryadhyānaprajñāsu yena ca pratipadyante yatra ceti kṛtvā |,तथेति यथा तेषां बोधिसत्त्��ा उपकारिणः । तत्र भोगेष्वनासक्त्या दाने वर्तन्ते । शीलस्याखण्डनेन शीले । कृतज्ञतानुयोगात् क्षान्तौ । उपकारिबोधिसत्त्वस्य कृतज्ञतया ते हि क्षान्तिप्रिया इति । प्रतिपत्तियोगतो वीर्यध्यानप्रज्ञासु येन च प्रतिपद्यन्ते यत्र चेति कृत्वा ।
+mahayana_sutralankara,2298,āśāstivibhāge ślokaḥ |,आशास्तिविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2299,vṛddhiṃ hāniṃ ca kāṅkṣanti sattvānāṃ ca prapācanaṃ |,वृद्धिं हानिं च काङ्क्षन्ति सत्त्वानां च प्रपाचनं ।
+mahayana_sutralankara,2300,viśeṣagamanaṃ bhūmau bodhiṃ cānuttarāṃ sadā,विशेषगमनं भूमौ बोधिं चानुत्तरां सदा
+mahayana_sutralankara,2301,pañca sthānāni bodhisattvāḥ sadaivāśaṃsante | pāramitāvṛddhiṃ | tadvipakṣahāniṃ | sattvaparipācanaṃ | bhūmiviśeṣagamanaṃ | anuttarāṃ ca samyaksaṃbodhim |,पञ्च स्थानानि बोधिसत्त्वाः सदैवाशंसन्ते । पारमितावृद्धिं । तद्विपक्षहानिं । सत्त्वपरिपाचनं । भूमिविशेषगमनं । अनुत्तरां च सम्यक्संबोधिम् ।
+mahayana_sutralankara,2302,abandhyaprayogavibhāge ślokaḥ |,अबन्ध्यप्रयोगविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2303,trāsahānau samutpāde saṃśayacchedane 'pi ca |,त्रासहानौ समुत्पादे संशयच्छेदने ऽपि च ।
+mahayana_sutralankara,2304,pratipattyavavāde ca sadābandhyā jinātmajāḥ,प्रतिपत्त्यववादे च सदाबन्ध्या जिनात्मजाः
+mahayana_sutralankara,2305,caturvidhe sattvārthe bodhisattvānāmabandhyaḥ prayogo veditavyaḥ | gambhirodāradharmatrāsayoge | bodhicittasamutpāde | utpāditabodhicittānāṃ saṃśayopacchedane | pāramitāpratipattyavavāde ca |,चतुर्विधे सत्त्वार्थे बोधिसत्त्वानामबन्ध्यः प्रयोगो वेदितव्यः । गम्भिरोदारधर्मत्रासयोगे । बोधिचित्तसमुत्पादे । उत्पादितबोधिचित्तानां संशयोपच्छेदने । पारमिताप्रतिपत्त्यववादे च ।
+mahayana_sutralankara,2306,samyakprayogavibhāge dvau ślokau |,सम्यक्प्रयोगविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2307,dānaṃ niṣpratikāṅkṣasya niḥspṛhasya punarbhave |,दानं निष्प्रतिकाङ्क्षस्य निःस्पृहस्य पुनर्भवे ।
+mahayana_sutralankara,2308,śīlaṃ kṣāntiśca sarvatra vīryaṃ sarvaśubhodaye,शीलं क्षान्तिश्च सर्वत्र वीर्यं सर्वशुभोदये
+mahayana_sutralankara,2309,vinārūpyaṃ tathā dhyānaṃ prajñā copāyasaṃhitā |,विनारूप्यं तथा ध्यानं प्रज्ञा चोपायसंहिता ।
+mahayana_sutralankara,2310,samyakprayogo dhīrāṇāṃ ṣaṭsu pāramitāsuhi,सम्यक्प्रयोगो धीराणां षट्सु पारमितासुहि
+mahayana_sutralankara,2311,yathoktaṃ ratnakūṭe | vipāko 'pratikāṅikṣaṇo dāneneti vistaraḥ |,यथोक्तं रत्नकूटे । विपाको ऽप्रतिकाङिक्षणो दानेनेति विस्तरः ।
+mahayana_sutralankara,2312,parihāṇiviśeṣabhāgīyadharmavibhāge dvau ślokau |,परिहाणिविशेषभागीयधर्मविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2313,bhogasaktiḥ sacchidratvaṃ mānaścaiva sukhallikā |,भोगसक्तिः सच्छिद्रत्वं मानश्चैव सुखल्लिका ।
+mahayana_sutralankara,2314,āsvādanaṃ vikalpaśca dhīrāṇāṃ hānihetavaḥ,आस्वादनं विकल्पश्च धीराणां हानिहेतवः
+mahayana_sutralankara,2315,sthitānāṃ bodhisattvānāṃ pratipakṣeṣu teṣu ca |,स्थितानां बोधिसत्त्वानां प्रतिपक्षेषु तेषु च ।
+mahayana_sutralankara,2316,jñeyā viśeṣabhāgīyā dharmā etadviparyayāt,ज्ञेया विशेषभागीया धर्मा एतद्विपर्ययात्
+mahayana_sutralankara,2317,ṣaṇāṃ pāramitānāṃ vipakṣā hānabhāgīyāḥ | tatpratipakṣā viśeṣabhāgīyā veditavyāḥ |,षणां पारमितानां विपक्षा हानभागीयाः । तत्प्रतिपक्षा विशेषभागीया वेदितव्याः ।
+mahayana_sutralankara,2318,pratirūpakabhūtaguṇavibhāge dvau ślokau | ekaḥ paṭpādaḥ |,प्रतिरूपकभूतगुणविभागे द्वौ श्लोकौ । एकः पट्पादः ।
+mahayana_sutralankara,2319,pravāraṇāpi kuhanā saumukhyasya ca darśanā |,प्रवारणापि कुहना सौमुख्यस्य च दर्शना ।
+mahayana_sutralankara,2320,lobhatvena tathā vṛttiḥ śāntavākkāyatā tathā,लोभत्वेन तथा वृत्तिः शान्तवाक्कायता तथा
+mahayana_sutralankara,2321,suvākkaraṇasaṃpacca pratipattivivarjitā |,सुवाक्करणसंपच्च प्रतिपत्तिविवर्जिता ।
+mahayana_sutralankara,2322,ete hi bodhisattvānāmabhūtatvāya deśitāḥ |,एते हि बोधिसत्त्वानामभूतत्वाय देशिताः ।
+mahayana_sutralankara,2323,viparyayātprayuktānāṃ tadbhūtatvāya deśitāḥ,विपर्ययात्प्रयुक्तानां तद्भूतत्वाय देशिताः
+mahayana_sutralankara,2324,ṣaṇāṃpāramitānāṃ pratirūpakāḥ ṣaḍ bodhisattvaguṇāḥ pravāraṇādayo veditavyāḥ | śeṣaṃ gatārtham |,षणांपारमितानां प्रतिरूपकाः षड् बोधिसत्त्वगुणाः प्रवारणादयो वेदितव्याः । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2325,vinayavibhāge ślokaḥ |,विनयविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2326,te dānādyupasaṃhāraiḥ sattvānāṃ vinayanti hi |,ते दानाद्युपसंहारैः सत्त्वानां विनयन्ति हि ।
+mahayana_sutralankara,2327,ṣaṭprakāraṃ vipakṣaṃ hi dhīmantaḥ sarvabhūmiṣu,षट्प्रकारं विपक्षं हि धीमन्तः सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2328,ṣaṭprakāro vipakṣaḥ | ṣaṇāṃ pāramitānāṃ mātsaryadauḥśīlyakrodhakausīdyavikṣepadauṣprajñyāni yathāṃkramaṃ | śeṣaṃ gatārtham |,षट्प्रकारो विपक्षः । षणां पारमितानां मात्सर्यदौःशील्यक्रोधकौसीद्यविक्षेपदौष्प्रज्ञ्यानि यथांक्रमं । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2329,vyākaraṇavibhāge trayaḥ ślokāḥ |,व्याकरणविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2330,dhīmadvyākaraṇaṃ dvedhā kālapudgalabhedataḥ |,धीमद्व्याकरणं द्वेधा कालपुद्गलभेदतः ।
+mahayana_sutralankara,2331,bodhau vyākaraṇe caiva mahāccānyadudāhṛtaṃ,बोधौ व्याकरणे चैव महाच्चान्यदुदाहृतं
+mahayana_sutralankara,2332,notpattikṣāntilābhena mānābhogavihānitaḥ |,नोत्पत्तिक्षान्तिलाभेन मानाभोगविहानितः ।
+mahayana_sutralankara,2333,ekībhāvagamatvācca sarvabuddhajinātmajaiḥ,एकीभावगमत्वाच्च सर्वबुद्धजिनात्मजैः
+mahayana_sutralankara,2334,kṣetreṇa nāmnā kālena kalpanāmnā ca tatpunaḥ |,क्षेत्रेण नाम्ना कालेन कल्पनाम्ना च तत्पुनः ।
+mahayana_sutralankara,2335,parivārānuvṛttyā ca saddharmasya tadiṣyate,परिवारानुवृत्त्या च सद्धर्मस्य तदिष्यते
+mahayana_sutralankara,2336,tatra pudgalabhedena vyākaraṇaṃ gotrasthotpāditacittasaṃmukhāsamakṣapudgalavyākaraṇāt | kālabhedena parimitāparimitakālavyākaraṇāt | punarbodhau vyākaraṇaṃ bhavati | vyākaraṇe vā evaṃnāmā tathāgata evamamuṣminkāle vyākariṣyatīti | anyatpunarmahāvyākaraṇaṃ yadaṣṭamyāṃ bhūmāvanutpattikadharmakṣāntilābhataḥ | ahaṃ buddho bhaviṣyāmīti mānaprahāṇataḥ | sarvanimittabhogaprahāṇataḥ | sarvabuddhabodhisatvaiśca sārdhamekībhāvopagamanataḥ | tadātmasaṃtānabhedādarśanāt | punaḥ kṣetrādibhirvyākaraṇamīdṛśe buddhakṣetre evaṃnāmā iyatā kālena buddho bhaviṣyati | evaṃnāmake kalpe īdṛśaścāsya parivāro bhaviṣyati | etāvadantaraṃ kālamasya saddharmānuvṛttirbhaviṣyatīti |,तत्र पुद्गलभेदेन व्याकरणं गोत्रस्थोत्पादितचित्तसंमुखासमक्षपुद्गलव्याकरणात् । कालभेदेन परिमितापरिमितकालव्याकरणात् । पुनर्बोधौ व्याकरणं भवति । व्याकरणे वा एवंनामा तथागत एवममुष्मिन्काले व्याकरिष्यतीति । अन्यत्पुनर्महाव्याकरणं यदष्टम्यां भूमावनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभतः । अहं बुद्धो भविष्यामीति मानप्रहाणतः । सर्वनिमित्तभोगप्रहाणतः । सर्वबुद्धबोधिसत्वैश्च सार्धमेकीभावोपगमनतः । तदात्मसंतानभेदादर्शनात् । पुनः क्षेत्रादिभिर्व्याकरणमीदृशे बुद्धक्षेत्रे एवंनामा इयता कालेन बुद्धो भविष्यति । एवंनामके कल्पे ईदृशश्चास्य परिवारो भविष्यति । एतावदन्तरं कालमस्य सद्धर्मानुवृत्तिर्भविष्यतीति ।
+mahayana_sutralankara,2337,niyatipātavibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |,नियतिपातविभागे श्लोकः षट्पादः ।
+mahayana_sutralankara,2338,saṃpattyutpattinaiyamyapāto 'khede ca dhīmatāṃ |,संपत्त्युत्पत्तिनैयम्यपातो ऽखेदे च धीमतां ।
+mahayana_sutralankara,2339,bhāvanāyāśca sātatye samādhānācyutāvapi |,भावनायाश्च सातत्ये समाधानाच्युतावपि ।
+mahayana_sutralankara,2340,kṛtyasiddhāvanābhoge kṣāntilābhe ca sarvathā,कृत्यसिद्धावनाभोगे क्षान्तिलाभे च सर्वथा
+mahayana_sutralankara,2341,ṣaṭpāramitādhikāreṇa ṣaḍvidho niyatipāta eṣa nirdiṣṭaḥ | saṃpattiniyatipāto nityamudārabhogasaṃpattilābhāt | upapattiniyatipāto nityaṃ yatheṣṭopapattiparigrahāt | akhedaniyatipāto n(msa_bagchi 160) ityaṃ saṃsāraduḥkhairakhedāt | bhāvanāsātatyaniyatipāto nityaṃ bhāvanāsātatyāt | samādhānācyutau kṛtyasiddhau ca niyatipāto nityaṃ samādhyaparihāṇitaḥ sattvakṛtyasādhanataśca | anābhogānutpattikadharmakṣāntilābhe niyatipātaśca nityamanābhoganirvikalpajñānavihārāt |,षट्पारमिताधिकारेण षड्विधो नियतिपात एष निर्दिष्टः । संपत्तिनियतिपातो नित्यमुदारभोगसंपत्तिलाभात् । उपपत्तिनियतिपातो नित्यं यथेष्टोपपत्तिपरिग्रहात् । अखेदनियतिपातो न्(म्स_बग्छि १६०) इत्यं संसारदुःखैरखेदात् । भावनासातत्यनियतिपातो नित्यं भावनासातत्यात् । समाधानाच्युतौ कृत्यसिद्धौ च नियतिपातो नित्यं समाध्यपरिहाणितः सत्त्वकृत्यसाधनतश्च । अनाभोगानुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिलाभे नियतिपातश्च नित्यमनाभोगनिर्विकल्पज्ञानविहारात् ।
+mahayana_sutralankara,2342,avaśyakaraṇīyavibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |,अवश्यकरणीयविभागे श्लोकः षट्पादः ।
+mahayana_sutralankara,2343,pūjā śikṣāsamādānaṃ karuṇā śubhabhāvanā |,पूजा शिक्षासमादानं करुणा शुभभावना ।
+mahayana_sutralankara,2344,apramādastathāraṇye śrutārthātṛptireva ca |,अप्रमादस्तथारण्ये श्रुतार्थातृप्तिरेव च ।
+mahayana_sutralankara,2345,sarvabhūmiṣu dhīrāṇāmavaśyakaraṇīyatā,सर्वभूमिषु धीराणामवश्यकरणीयता
+mahayana_sutralankara,2346,ṣaṭp��ramitā adhikṛtyeyaṃ ṣaḍvidhāvaśyakaraṇīyatā gatārthaḥ ślokaḥ |,षट्पारमिता अधिकृत्येयं षड्विधावश्यकरणीयता गतार्थः श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2347,sātatyakaraṇīyavibhāge dvau ślokau |,सातत्यकरणीयविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2348,kāmeṣvādīnavajñānaṃ skhaliteṣu nirīkṣaṇā |,कामेष्वादीनवज्ञानं स्खलितेषु निरीक्षणा ।
+mahayana_sutralankara,2349,duḥkhādhivāsanā caiva kuśalasya ca bhāvanā,दुःखाधिवासना चैव कुशलस्य च भावना
+mahayana_sutralankara,2350,anāsvādaḥ sukhe caiva nimittānāmakalpanā |,अनास्वादः सुखे चैव निमित्तानामकल्पना ।
+mahayana_sutralankara,2351,sātatyakaraṇīyaṃ hī dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu,सातत्यकरणीयं ही धीमतां सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2352,ṣaṭpāramitāpariniṣpādanārthaṃ ṣaṭ sātatyakaraṇīyāni | gatārthau ślokau | pradhānavastuvibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |,षट्पारमितापरिनिष्पादनार्थं षट् सातत्यकरणीयानि । गतार्थौ श्लोकौ । प्रधानवस्तुविभागे श्लोकः षट्पादः ।
+mahayana_sutralankara,2353,dharmadānaṃ śīlaśuddhirnotpattikṣāntireva ca |,धर्मदानं शीलशुद्धिर्नोत्पत्तिक्षान्तिरेव च ।
+mahayana_sutralankara,2354,vīryārambho mahāyāne antyā sakaruṇā sthitiḥ |,वीर्यारम्भो महायाने अन्त्या सकरुणा स्थितिः ।
+mahayana_sutralankara,2355,prajñā pāramitānāṃ ca pradhānaṃ dhīmatāṃ matam,प्रज्ञा पारमितानां च प्रधानं धीमतां मतम्
+mahayana_sutralankara,2356,ṣaṭsu pāramitāsvetat ṣaḍvidhaṃ pradhānaṃ | tatra śīlaviśuddhirāryakāntaṃ śīlam | antyā sakaruṇā sthitiścaturthaṃ dhyānaṃ karuṇāpramāṇayuktaṃ | śeṣaṃ gatārtham |,षट्सु पारमितास्वेतत् षड्विधं प्रधानं । तत्र शीलविशुद्धिरार्यकान्तं शीलम् । अन्त्या सकरुणा स्थितिश्चतुर्थं ध्यानं करुणाप्रमाणयुक्तं । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2357,prajñaptivyavasthānavibhāge catvāraḥ ślokāḥ |,प्रज्ञप्तिव्यवस्थानविभागे चत्वारः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2358,vidyāsthānavyavasthānaṃ sūtrādyākārabhedataḥ |,विद्यास्थानव्यवस्थानं सूत्राद्याकारभेदतः ।
+mahayana_sutralankara,2359,jñeyaṃ dharmavyavasthānaṃ dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu,ज्ञेयं धर्मव्यवस्थानं धीमतां सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2360,punaḥ satyavyavasthānaṃ saptadhā tathatāśrayāt |,पुनः सत्यव्यवस्थानं सप्तधा तथताश्रयात् ।
+mahayana_sutralankara,2361,caturdhā ca tridhā caiva yuktiyānavyavasthitiḥ,चतुर्धा च त्रिधा चैव युक्तियानव्यवस्थितिः
+mahayana_sutralankara,2362,yoniśaśca manaskāraḥ samyagdṛṣṭiḥ phalānvitā |,योनिशश्च मनस्कारः सम्यग्दृष्टिः फलान्विता ।
+mahayana_sutralankara,2363,pramāṇairvicayo 'cintyaṃ jñeyaṃ yukticatuṣṭayam,प्रमाणैर्विचयो ऽचिन्त्यं ज्ञेयं युक्तिचतुष्टयम्
+mahayana_sutralankara,2364,āśayāddeśanāccaiva prayogātsaṃbhṛterapi |,आशयाद्देशनाच्चैव प्रयोगात्संभृतेरपि ।
+mahayana_sutralankara,2365,samudāgamabhedācca trividhaṃ yānamiṣyate,समुदागमभेदाच्च त्रिविधं यानमिष्यते
+mahayana_sutralankara,2366,caturvidhaṃ prajñaptivyavasthānaṃ | dharmasatyayuktiyānaprajñaptivyavasthānabhedāt | tatra pañcavidyāsthānavyavasthānaṃ dharmavyavasthānaṃ veditavyaṃ sūtrageyādibhirākārabhedaiḥ | tadantarbhūtānyeva hi tadanyāni vidyāsthānāni mahāyāne bodhisattvebhyo deśyante | satyavyavasthānaṃ tu saptavidhāṃ tathatāmāśritya pravṛttitathatāṃ lakṣaṇatathatāṃ vijñaptitathatāṃ saṃniveśatathatāṃ mithyāpratipattitathatāṃ samyakpratipattitathatāṃ ca | yuktiprajñaptivyavasthānaṃ caturvidham | apekṣāyuktiḥ | kāryakāraṇayuktiḥ | upapattisādhanayuktiḥ | dharmatāyuktiśca | yānaprajñaptivyavasthānaṃ trividhaṃ | śrāvakayānaṃ | pratyekabuddhayānaṃ | mahāyānaṃ ca | tatrāpekṣāyuktistriṣvapi yāneṣu yoniśomanaskāraḥ | tamapekṣya tena pratyayena lokottarāyāḥ samyagdṛṣṭerutpādāt | kāryakāraṇayuktiḥ samyagdṛṣṭiḥ saphalā | upapattisādhanayuktiḥ pratyakṣādibhiḥ pramāṇaiḥ parīkṣā | dharmatāyuktiracintyaṃ sthānaṃ | siddhā hi dharmatā na punaścintyā | kasmād- yoniśomanaskārāt samyagdṛṣṭirbhavati | tato vā kleśaprahāṇaṃ phalamityevamādi | yānatrayavyavasthānaṃ pañcabhirākā rairveditavyaṃ | āśayato deśanātaḥ prayogataḥ saṃbhārataḥ samudāgamataśca | tatra hīnāmāśayadeśanāprayogasaṃbhārasamudāgamāḥ śrāvakayānaṃ madhyāḥ pratyekabuddhayānamuttamā mahāyānaṃ | yathāśayaṃ hi yathābhiprāyaṃ dharmadeśanābhibhavati | yathā deśanaṃ tathā prayogaḥ | yathāprayogaṃ saṃbhāraḥ | yathāsaṃbhāraṃ ca bodhisamudāgama iti |,चतुर्विधं प्रज्ञप्तिव्यवस्थानं । धर्मसत्ययुक्तियानप्रज्ञप्तिव्यवस्थानभेदात् । तत्र पञ्चविद्यास्थानव्यवस्थानं धर्मव्यवस्थानं वेदितव्यं सूत्रगेयादिभिराकारभेदैः । तदन्तर्भूतान्येव हि तदन्यानि विद्यास्थानानि महायाने बोधिसत्त्वेभ्यो देश्यन्ते । सत्यव्यवस्थानं तु सप्तविधां तथतामाश्रित्य प्रवृत्तितथतां लक्षणतथतां विज्ञप्तितथतां संनिवेशतथतां मिथ्याप्रतिपत्तितथतां सम्यक्प्रतिपत्तितथतां च । युक्तिप्रज्ञप्तिव्यवस्थानं चतुर्विधम् । अपेक्षायुक्तिः । कार्यकारणयुक्तिः । उपपत्तिसाधनयुक्तिः । धर्मतायुक्तिश्च । यानप्रज्ञप्तिव्यवस्थानं त्रिविधं । श्रावकयानं । प्रत्येकबुद्धयानं । महायानं च । तत्रापेक्षायुक्तिस्त्रिष्वपि यानेषु योनिशोमनस्कारः । तमपेक्ष्य तेन प्रत्ययेन लोकोत्तरायाः सम्यग्दृष्टेरुत्पादात् । कार्यकारणयुक्तिः सम्यग्दृष्टिः सफला । उपपत्तिसाधनयुक्तिः प्रत्यक्षादिभिः प्रमाणैः परीक्षा । धर्मतायुक्तिरचिन्त्यं स्थानं । सिद्धा हि धर्मता न पुनश्चिन्त्या । कस्माद्- योनिशोमनस्कारात् सम्यग्दृष्टिर्भवति । ततो वा क्लेशप्रहाणं फलमित्येवमादि । यानत्रयव्यवस्थानं पञ्चभिराका रैर्वेदितव्यं । आशयतो देशनातः प्रयोगतः संभारतः समुदागमतश्च । तत्र हीनामाशयदेशनाप्रयोगसंभारसमुदागमाः श्रावकयानं मध्याः प्रत्येकबुद्धयानमुत्तमा महायानं । यथाशयं हि यथाभिप्रायं धर्मदेशनाभिभवति । यथा देशनं तथा प्रयोगः । यथाप्रयोगं संभारः । यथासंभारं च बोधिसमुदागम इति ।
+mahayana_sutralankara,2367,paryeṣaṇāvibhāge ślokaḥ |,पर्येषणाविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2368,āgantukatvaparyeṣā anyonyaṃ nāmavastunoḥ |,आगन्तुकत्वपर्येषा अन्योन्यं नामवस्तुनोः ।
+mahayana_sutralankara,2369,prajñapterdvividhasyātra tanmātratvasya vaiṣaṇā,प्रज्ञप���तेर्द्विविधस्यात्र तन्मात्रत्वस्य वैषणा
+mahayana_sutralankara,2370,caturvidhā paryeṣaṇā dharmāṇāṃ | nāmaparyeṣaṇā vastuparyeṣaṇā | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇā | viśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā ca | tatra nāmno vastunyāgantukatvaparyeṣaṇā nāmaparyeṣaṇā veditavyā | vastūno nāmnyāgantukatvaparyeṣaṇā vastuparyeṣaṇā veditavyā | tadubhayābhisaṃbandhe svabhāvaviśeṣaprajñaptyoḥ prajñaptimātratvaparyeṣaṇā svabhāvaviśeṣaprajñaptiparyeṣaṇā veditavyā |,चतुर्विधा पर्येषणा धर्माणां । नामपर्येषणा वस्तुपर्येषणा । स्वभावप्रज्ञप्तिपर्येषणा । विशेषप्रज्ञप्तिपर्येषणा च । तत्र नाम्नो वस्तुन्यागन्तुकत्वपर्येषणा नामपर्येषणा वेदितव्या । वस्तूनो नाम्न्यागन्तुकत्वपर्येषणा वस्तुपर्येषणा वेदितव्या । तदुभयाभिसंबन्धे स्वभावविशेषप्रज्ञप्त्योः प्रज्ञप्तिमात्रत्वपर्येषणा स्वभावविशेषप्रज्ञप्तिपर्येषणा वेदितव्या ।
+mahayana_sutralankara,2371,yathābhūtaparihāravibhāge daśa ślokāḥ |,यथाभूतपरिहारविभागे दश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2372,sarvasyānupalambhācca bhūtajñānaṃ caturvidhaṃ |,सर्वस्यानुपलम्भाच्च भूतज्ञानं चतुर्विधं ।
+mahayana_sutralankara,2373,sarvārthasiddhyai dhīrāṇāṃ sarvabhūmiṣu jāyate,सर्वार्थसिद्ध्यै धीराणां सर्वभूमिषु जायते
+mahayana_sutralankara,2374,caturvidhaṃ yathābhūtaparijñānaṃ dharmāṇāṃ nāmaparyeṣaṇāgataṃ | vastuparyeṣaṇāgataṃ | svabhāvaprajñaptiparyeṣaṇāgataṃ | viśeṣaprajñaptiparyeṣaṇāgataṃ ca | tacca sarvasyāsya nāmādikasyānupalambhādveditavyaṃ | uttarārdhena yathābhūtaparijñānasya karmaṇāṃ mahātmyaṃ darśayati |,चतुर्विधं यथाभूतपरिज्ञानं धर्माणां नामपर्येषणागतं । वस्तुपर्येषणागतं । स्वभावप्रज्ञप्तिपर्येषणागतं । विशेषप्रज्ञप्तिपर्येषणागतं च । तच्च सर्वस्यास्य नामादिकस्यानुपलम्भाद्वेदितव्यं । उत्तरार्धेन यथाभूतपरिज्ञानस्य कर्मणां महात्म्यं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,2375,pratiṣṭhābhogabījaṃ hi nimittaṃ bandhanasya hi |,प्रतिष्ठाभोगबीजं हि निमित्तं बन्धनस्य हि ।
+mahayana_sutralankara,2376,sāśrayāścittacaittāstu badhyante 'tra sabījakāḥ,साश्रयाश्चित्तचैत्तास्तु बध्यन्ते ऽत्र सबीजकाः
+mahayana_sutralankara,2377,tatra pratiṣṭhānimittaṃ bhājanalokaḥ | bhoganimittaṃ pañca rūpādayo viṣayāḥ | bījanimittaṃ yatteṣāṃ bījamālayavijñānaṃ | yatratrividhe nimitte sāśrayāścittacaittā vadhyante | yacca teṣāṃ bījamālayavijñānam | āśrayāḥ punaścakṣurādayo veditavyāḥ |,तत्र प्रतिष्ठानिमित्तं भाजनलोकः । भोगनिमित्तं पञ्च रूपादयो विषयाः । बीजनिमित्तं यत्तेषां बीजमालयविज्ञानं । यत्रत्रिविधे निमित्ते साश्रयाश्चित्तचैत्ता वध्यन्ते । यच्च तेषां बीजमालयविज्ञानम् । आश्रयाः पुनश्चक्षुरादयो वेदितव्याः ।
+mahayana_sutralankara,2378,purataḥ sthāpitaṃ yacca nimittaṃ yatsthitaṃ svayaṃ |,पुरतः स्थापितं यच्च निमित्तं यत्स्थितं स्वयं ।
+mahayana_sutralankara,2379,sarvaṃ vibhāvayandhīmān labhate bodhimuttamām,सर्वं विभावयन्धीमान् लभते बोधिमुत्तमाम्
+mahayana_sutralankara,2380,tatra purataḥ sthāpitaṃ nimittaṃ yacchrutacintābhāvanāprayogenālambanīkṛtaṃ parikalpitaṃ | sthitaṃ svayameva yatprakṛtyālambanībhūtamayatnaparikalpitaṃ | tasya vibhāvanādhigamo 'nālambanībhāvaḥ | akalpanā tadupāyo nimittapratipakṣaḥ | taccobhayaṃ kramādbhavati | pūrvaṃ hi sthāpitasya paścāt svayaṃsthitasya | tatra caturviparyāsānugataṃ pudgalanimittaṃ vibhāvayanyogī śrāvakabodhiṃ pratyekabodhiṃ vā labhate | sarvadharmanimittaṃ vibhāvayan mahābodhim | etena yathā tattvaṃ parijñāya mokṣāya saṃvartate yathābhūtaṃ parijñānaṃ | tatparidīpitam |,तत्र पुरतः स्थापितं निमित्तं यच्छ्रुतचिन्ताभावनाप्रयोगेनालम्बनीकृतं परिकल्पितं । स्थितं स्वयमेव यत्प्रकृत्यालम्बनीभूतमयत्नपरिकल्पितं । तस्य विभावनाधिगमो ऽनालम्बनीभावः । अकल्पना तदुपायो निमित्तप्रतिपक्षः । तच्चोभयं क्रमाद्भवति । पूर्वं हि स्थापितस्य पश्चात् स्वयंस्थितस्य । तत्र चतुर्विपर्यासानुगतं पुद्गलनिमित्तं विभावयन्योगी श्रावकबोधिं प्रत्येकबोधिं वा लभते । सर्वधर्मनिमित्तं विभावयन् महाबोधिम् । एतेन यथा तत्त्वं परिज्ञाय मोक्षाय संवर्तते यथाभूतं परिज्ञानं । तत्परिदीपितम् ।
+mahayana_sutralankara,2381,tathatālambanaṃ jñānaṃ dvayagrāhavivarjitaṃ |,तथतालम्बनं ज्ञानं द्वयग्राहविवर्जितं ।
+mahayana_sutralankara,2382,dauṣṭhulyakāyapratyakṣaṃ tatkṣaye dhīmatāṃ matam,दौष्ठुल्यकायप्रत्यक्षं तत्क्षये धीमतां मतम्
+mahayana_sutralankara,2383,etena yathāsvabhāvatrayaparijñānāt paratantrasvabhāvakṣayāya saṃvartate | tatparidīpitaṃ | tathatālambanatvena pariniṣpannaṃ svabhāvaṃ parijñāya | dvayagrāhavivarjitatvena kalpitaṃ | dauṣṭhulyakāyapratyakṣatvena paratantraṃ | tasyaiva kṣayāya saṃvartate dauṣṭhulyakāyasyālayavijñānasya tatkṣayārthaṃ tatkṣaye |,एतेन यथास्वभावत्रयपरिज्ञानात् परतन्त्रस्वभावक्षयाय संवर्तते । तत्परिदीपितं । तथतालम्बनत्वेन परिनिष्पन्नं स्वभावं परिज्ञाय । द्वयग्राहविवर्जितत्वेन कल्पितं । दौष्ठुल्यकायप्रत्यक्षत्वेन परतन्त्रं । तस्यैव क्षयाय संवर्तते दौष्ठुल्यकायस्यालयविज्ञानस्य तत्क्षयार्थं तत्क्षये ।
+mahayana_sutralankara,2384,tathatālambanaṃ jñānamanānākārabhāvitaṃ |,तथतालम्बनं ज्ञानमनानाकारभावितं ।
+mahayana_sutralankara,2385,sadasattārthe pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate,सदसत्तार्थे प्रत्यक्षं विकल्पविभु चोच्यते
+mahayana_sutralankara,2386,anānākārabhāvitaṃ nimittatathatayoranānātvadarśanāt | etena śrāvakānimittādvodhisattvānimittasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ | te hi nimittānimittayornānātvaṃ paśyantu | (msa_bagchi 163) sarvanimittānāmamanasikārādanimittasya ca dhātormanasikārādanimittaṃ samāpadyante | bodhisattvāstu tathatāvyatirekeṇa nimittapaśyanto nimittamevānimittaṃ paśyantyatasteṣāṃ tajjñānamanānākārabhāvitaṃ | sattārthe ca tathatāyāmasattārthe ca nimitte pratyakṣaṃ vikalpavibhu cocyate | vikalpavibhutvalābhādyathāvikalpaṃ sarvārthasamṛddhitaḥ |,अनानाकारभावितं निमित्ततथतयोरनानात्वदर्शनात् । एतेन श्रावकानिमित्ताद्वोधिसत्त्वानिमित्तस्य विशेषः परिदीपितः । ते हि निमित्तानिमित्तयोर्नानात्वं पश्यन्तु । (म्स_बग्छि १६३) सर्वनिमित्तानाममनसिकारादनिमित्तस्य च धातोर्मनसिकारादनिमित्तं समापद्यन्ते । बोधिसत्त्वास्तु तथताव्यतिरेकेण निमित्तपश्यन्तो निमित्तमेवानिमित्तं पश्यन्त्यतस्तेषां तज्ज्ञानमनानाकारभावितं । सत्तार्थे च तथतायामसत्तार्थे च निमित्ते प्रत्यक्षं विकल्पविभु चोच्यते । विकल्पविभुत्वलाभाद्यथाविकल्पं सर्वार्थसमृद्धितः ।
+mahayana_sutralankara,2387,tattvaṃ saṃcchādya bālānāmatattvaṃ khyāti sarvataḥ |,तत्त्वं संच्छाद्य बालानामतत्त्वं ख्याति सर्वतः ।
+mahayana_sutralankara,2388,tattvaṃ tu bodhisattvānāṃ sarvataḥ khyātyapāsya tat,तत्त्वं तु बोधिसत्त्वानां सर्वतः ख्यात्यपास्य तत्
+mahayana_sutralankara,2389,etena yathā bālānāṃ svarasenātattvameva khyāti nimittaṃ na tattvaṃ tathatā | evaṃ bodhisattvānāṃ svarasena tattvameva khyāti nātatvamityupadarśitam |,एतेन यथा बालानां स्वरसेनातत्त्वमेव ख्याति निमित्तं न तत्त्वं तथता । एवं बोधिसत्त्वानां स्वरसेन तत्त्वमेव ख्याति नातत्वमित्युपदर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,2390,akhyānakhyānatā jñeyā asadarthasadarthayoḥ |,अख्यानख्यानता ज्ञेया असदर्थसदर्थयोः ।
+mahayana_sutralankara,2391,āśrayasya parāvṛttirmokṣo 'sau kāmacārataḥ,आश्रयस्य परावृत्तिर्मोक्षो ऽसौ कामचारतः
+mahayana_sutralankara,2392,asadarthasya nimittasyākhyānatā sadarthasya tathatāyāḥ khyānatā āśrayaparāvṛttirveditavyā | tayā hi tadakhyānaṃ khyānaṃ ca | saiva ca mokṣo veditavyaḥ | kiṃ kāraṇaṃ | kāmacārataḥ | tadā hi svatantro bhavati svacittavaśavartī prakṛtyaiva nimittāsamudācārāt |,असदर्थस्य निमित्तस्याख्यानता सदर्थस्य तथतायाः ख्यानता आश्रयपरावृत्तिर्वेदितव्या । तया हि तदख्यानं ख्यानं च । सैव च मोक्षो वेदितव्यः । किं कारणं । कामचारतः । तदा हि स्वतन्त्रो भवति स्वचित्तवशवर्ती प्रकृत्यैव निमित्तासमुदाचारात् ।
+mahayana_sutralankara,2393,anyonyaṃ tulyajātīyaḥ khyātyarthaḥ sarvato mahān |,अन्योन्यं तुल्यजातीयः ख्यात्यर्थः सर्वतो महान् ।
+mahayana_sutralankara,2394,antarāyakarastasmātparijñāyainamutsṛjet,अन्तरायकरस्तस्मात्परिज्ञायैनमुत्सृजेत्
+mahayana_sutralankara,2395,idaṃ kṣetrapariśodhanopāyeyathābhūtaparijñānaṃ | bhājanalokārtho mahānanyonyo vartamānastulyajātīyaḥ khyāti sa evāyamiti | sa caivaṃ khyānādantarāyakaro bhavati buddhakṣetrapariśuddhaye | tasmādantarāyakaraṃ parijñāyainamutsṛjedevaṃ khyātaṃ |,इदं क्षेत्रपरिशोधनोपायेयथाभूतपरिज्ञानं । भाजनलोकार्थो महानन्योन्यो वर्तमानस्तुल्यजातीयः ख्याति स एवायमिति । स चैवं ख्यानादन्तरायकरो भवति बुद्धक्षेत्रपरिशुद्धये । तस्मादन्तरायकरं परिज्ञायैनमुत्सृजेदेवं ख्यातं ।
+mahayana_sutralankara,2396,aprameyavibhāge ślokaḥ |,अप्रमेयविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2397,paripācyaṃ viśodhyaṃ ca prāpyaṃ yogyaṃ ca pācane |,परिपाच्यं विशोध्यं च प्राप्यं योग्यं च पाचने ।
+mahayana_sutralankara,2398,samyaktvadeśanāvastu aprameyaṃ hi dhīmatām,सम्यक्त्वदेशनावस्तु अप्रमेयं हि धीमताम्
+mahayana_sutralankara,2399,pañcavidhaṃ hi vastu bodhisattvānāmaprameyaṃ | paripācyaṃ vastu sattvadhāturaviśeṣeṇa viśodhyaṃ lokadhāturbhājanalokasaṃgṛhītaḥ | prāpyaṃ dharmadhātuḥ | paripācanayogya��� vineyadhātuḥ | samyagdeśanāvastu vinayopāyadhātuḥ |,पञ्चविधं हि वस्तु बोधिसत्त्वानामप्रमेयं । परिपाच्यं वस्तु सत्त्वधातुरविशेषेण विशोध्यं लोकधातुर्भाजनलोकसंगृहीतः । प्राप्यं धर्मधातुः । परिपाचनयोग्यं विनेयधातुः । सम्यग्देशनावस्तु विनयोपायधातुः ।
+mahayana_sutralankara,2400,deśanāphalavibhāge dvau ślokau |,देशनाफलविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2401,bodhisattvasya cotpādo notpādakṣāntireva ca |,बोधिसत्त्वस्य चोत्पादो नोत्पादक्षान्तिरेव च ।
+mahayana_sutralankara,2402,cakṣuśca nirmalaṃ hīnamāśravakṣaya eva ca,चक्षुश्च निर्मलं हीनमाश्रवक्षय एव च
+mahayana_sutralankara,2403,saddharmasya sthitirdīrghā vyutpatticchittibhogatā |,सद्धर्मस्य स्थितिर्दीर्घा व्युत्पत्तिच्छित्तिभोगता ।
+mahayana_sutralankara,2404,deśanāyāḥ phalaṃ jñeyaṃ tatprayuktasya dhīmataḥ,देशनायाः फलं ज्ञेयं तत्प्रयुक्तस्य धीमतः
+mahayana_sutralankara,2405,deśanāyāṃ prayuktasya bodhisattvasyāṣṭavidhaṃ deśanāyāḥ phalaṃ veditavyaṃ | śrotṛṣu kecidbodhicittamutpādayanti | kecidanutpattikadharmakṣāntiṃ pratilabhante | kecidvirajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurutpādayanti hīnayānasaṃgṛhītaṃ | keccidāśravakṣayaṃ prāpnuvanti | saddharmaśca cirasthitiko bhavati paraṃparādhāraṇatayā | avyutpannānāmarthavyutpattirbhavati | saṃśayitānāṃ saṃśayacchedo bhavati | viniścitānāṃ saddharmasaṃbhogo bhavati anavadyo prītirasaḥ |,देशनायां प्रयुक्तस्य बोधिसत्त्वस्याष्टविधं देशनायाः फलं वेदितव्यं । श्रोतृषु केचिद्बोधिचित्तमुत्पादयन्ति । केचिदनुत्पत्तिकधर्मक्षान्तिं प्रतिलभन्ते । केचिद्विरजो विगतमलं धर्मेषु धर्मचक्षुरुत्पादयन्ति हीनयानसंगृहीतं । केच्चिदाश्रवक्षयं प्राप्नुवन्ति । सद्धर्मश्च चिरस्थितिको भवति परंपराधारणतया । अव्युत्पन्नानामर्थव्युत्पत्तिर्भवति । संशयितानां संशयच्छेदो भवति । विनिश्चितानां सद्धर्मसंभोगो भवति अनवद्यो प्रीतिरसः ।
+mahayana_sutralankara,2406,mahāyānamahattvavibhāge dvau ślokau |,महायानमहत्त्वविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2407,ālambanamahatvaṃ ca pratipatterdvayostathā |,आलम्बनमहत्वं च प्रतिपत्तेर्द्वयोस्तथा ।
+mahayana_sutralankara,2408,jñānasya vīryārambhasya upāye kauśalasya ca,ज्ञानस्य वीर्यारम्भस्य उपाये कौशलस्य च
+mahayana_sutralankara,2409,udāgamamahattvaṃ ca mahattvaṃ buddhakarmaṇaḥ |,उदागममहत्त्वं च महत्त्वं बुद्धकर्मणः ।
+mahayana_sutralankara,2410,etanmahattvayogāddhi mahāyānaṃ nirucyate,एतन्महत्त्वयोगाद्धि महायानं निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,2411,saptavidhamahattvayogānmahāyānamityucyate | ālambanamahattvenāpramāṇavistīrṇasūtrādidharmayogāt | pratipattimahattvena dvayoḥ pratipatteḥ svārthe parārthe ca | jñānamahattvato dvayorjñānātpudgalanairātmyasya dharmanairātmyasya ca prativedhakāle | vīryārambhamahattvena trīṇi kalpāsaṃkhyeyāni sātatyasatkṛtyaprayogāt | upāyakauśalyamahattvena saṃsārāparityāgāsaṃkleśataḥ | samudāgamamahattvena balavaiśāradyāveṇikabuddhadharmasamudāgamāt | buddhakarmamahattvena ca punaḥ punarabhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanataḥ |,सप्तविधमहत्त्वयोगान्महायानमित्युच्यते । आलम्बनमहत्त्वेनाप्रमाणविस्तीर्णसूत्रादिधर्मयोगात् । प्���तिपत्तिमहत्त्वेन द्वयोः प्रतिपत्तेः स्वार्थे परार्थे च । ज्ञानमहत्त्वतो द्वयोर्ज्ञानात्पुद्गलनैरात्म्यस्य धर्मनैरात्म्यस्य च प्रतिवेधकाले । वीर्यारम्भमहत्त्वेन त्रीणि कल्पासंख्येयानि सातत्यसत्कृत्यप्रयोगात् । उपायकौशल्यमहत्त्वेन संसारापरित्यागासंक्लेशतः । समुदागममहत्त्वेन बलवैशारद्यावेणिकबुद्धधर्मसमुदागमात् । बुद्धकर्ममहत्त्वेन च पुनः पुनरभिसंबोधिमहापरिनिर्वाणसंदर्शनतः ।
+mahayana_sutralankara,2412,mahāyānasaṃgrahavibhāge dvau ślokau |,महायानसंग्रहविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2413,gotraṃ dharmādhimuktiśca cittasyotpādanā tathā |,गोत्रं धर्माधिमुक्तिश्च चित्तस्योत्पादना तथा ।
+mahayana_sutralankara,2414,dānādipratipattiśca nyāyāvakrāntireva ca,दानादिप्रतिपत्तिश्च न्यायावक्रान्तिरेव च
+mahayana_sutralankara,2415,sattvānāṃ paripākaśca kṣetrasya ca viśodhanā |,सत्त्वानां परिपाकश्च क्षेत्रस्य च विशोधना ।
+mahayana_sutralankara,2416,apratiṣṭhitanirvāṇaṃ bodhiḥ śreṣṭhā ca darśanāt,अप्रतिष्ठितनिर्वाणं बोधिः श्रेष्ठा च दर्शनात्
+mahayana_sutralankara,2417,etena daśavidhena vastuna kṛtsnaṃ mahāyānaṃ saṃgṛhītaṃ | tatra satvānāṃ paripācanaṃ bhūmipratiṣṭhasya yāvatsaptamyāṃ bhūmau veditavyaṃ | kṣetrapariśodhanamapratiṣṭhitanirvāṇaṃ cāvinivartanīyāyāṃ bhūmau trividhāyāṃ | śreṣṭhā bodhirbuddhabhūmau | tatraiva cābhisaṃbodhimahāparinirvāṇasaṃdarśanā veditavyā | śeṣaṃ gatārtham |,एतेन दशविधेन वस्तुन कृत्स्नं महायानं संगृहीतं । तत्र सत्वानां परिपाचनं भूमिप्रतिष्ठस्य यावत्सप्तम्यां भूमौ वेदितव्यं । क्षेत्रपरिशोधनमप्रतिष्ठितनिर्वाणं चाविनिवर्तनीयायां भूमौ त्रिविधायां । श्रेष्ठा बोधिर्बुद्धभूमौ । तत्रैव चाभिसंबोधिमहापरिनिर्वाणसंदर्शना वेदितव्या । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2418,bodhisattvavibhāge daśa ślokāḥ |,बोधिसत्त्वविभागे दश श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2419,ādhimokṣika ekaśca śuddhādhyāśayiko 'paraḥ |,आधिमोक्षिक एकश्च शुद्धाध्याशयिको ऽपरः ।
+mahayana_sutralankara,2420,nimitte cānimitte ca cāryapyanabhisaṃskṛte |,निमित्ते चानिमित्ते च चार्यप्यनभिसंस्कृते ।
+mahayana_sutralankara,2421,bodhisattvā hi vijñeyāḥ pañcaite sarvabhūmiṣu,बोधिसत्त्वा हि विज्ञेयाः पञ्चैते सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2422,tatra nimittacārī dvitīyāṃ bhūmimupādāya yāvat ṣaṣṭhayāṃ | animittacārī saptamyām | anabhisaṃskāracārī pareṇa | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र निमित्तचारी द्वितीयां भूमिमुपादाय यावत् षष्ठयां । अनिमित्तचारी सप्तम्याम् । अनभिसंस्कारचारी परेण । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2423,kāmeṣvasaktastriviśuddhakarmā krodhābhibhūmyaṃ guṇatatparaśca |,कामेष्वसक्तस्त्रिविशुद्धकर्मा क्रोधाभिभूम्यं गुणतत्परश्च ।
+mahayana_sutralankara,2424,dharme 'calastattvagabhīradṛṣṭirbodhau spṛhāvān khalu bodhisattvaḥ,धर्मे ऽचलस्तत्त्वगभीरदृष्टिर्बोधौ स्पृहावान् खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2425,etena ṣaṭpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataśca bodhisattvalakṣaṇaṃ paridīpitam |,एतेन षट्पारमिताप्रतिपत्तितो महाबोधिप्रणिधानतश्च बोधिसत्त्वलक्षणं परिदीपितम् ।
+mahayana_sutralankara,2426,anugraheccho 'nupaghātadṛṣṭiḥ paropaghāteṣvadhivāsakaśca |,अनुग्रहेच्छो ऽनुपघातदृष्टिः परोपघातेष्वधिवासकश्च ।
+mahayana_sutralankara,2427,dhīro 'pramattaśca bahuśrutaśca parārthayuktaḥ khalu bodhisattvaḥ,धीरो ऽप्रमत्तश्च बहुश्रुतश्च परार्थयुक्तः खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2428,tatra dhīra ārabdhavīryo duḥkhairaviṣādāt | apramatto dhyānasukheṣvasaktaḥ | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र धीर आरब्धवीर्यो दुःखैरविषादात् । अप्रमत्तो ध्यानसुखेष्वसक्तः । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2429,ādīnavajñaḥ svaparigraheṣu bhogeṣvasakto hyanigūḍhavairaḥ |,आदीनवज्ञः स्वपरिग्रहेषु भोगेष्वसक्तो ह्यनिगूढवैरः ।
+mahayana_sutralankara,2430,yogī nimitte kuśalo 'kudṛṣṭiradhyātmasaṃsthaḥ khalu bodhisattvaḥ,योगी निमित्ते कुशलो ऽकुदृष्टिरध्यात्मसंस्थः खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2431,tatra bhogeṣvasakto yastānvihāya pravrajati | nimittakuśalaḥ śamathādinimittatrayakauśalyāt | adhyātmasaṃstho mahāyānāvikampanāt | mahāyānaṃ hi bodhisattvānāmadhyātmaṃ | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र भोगेष्वसक्तो यस्तान्विहाय प्रव्रजति । निमित्तकुशलः शमथादिनिमित्तत्रयकौशल्यात् । अध्यात्मसंस्थो महायानाविकम्पनात् । महायानं हि बोधिसत्त्वानामध्यात्मं । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2432,dayānvito hrīguṇasaṃniviṣṭo duḥkhādhivāsātsvasukheṣvasaktaḥ |,दयान्वितो ह्रीगुणसंनिविष्टो दुःखाधिवासात्स्वसुखेष्वसक्तः ।
+mahayana_sutralankara,2433,smṛtipradhānaḥ susamāhitātmā yānāvikāryaḥ khalu bodhisattvaḥ,स्मृतिप्रधानः सुसमाहितात्मा यानाविकार्यः खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2434,tatra smṛtipradhāno dhyānavān smṛtibalena cittasamādhānāt | susamāhitātmā nirvikalpajñānaḥ | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र स्मृतिप्रधानो ध्यानवान् स्मृतिबलेन चित्तसमाधानात् । सुसमाहितात्मा निर्विकल्पज्ञानः । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2435,duḥkhāpaho duḥkhakaro na caiva duḥkhādhivāso na ca duḥkhabhītaḥ |,दुःखापहो दुःखकरो न चैव दुःखाधिवासो न च दुःखभीतः ।
+mahayana_sutralankara,2436,duḥkhādvimukto na ca duḥkhakalpo duḥkhābhyupetaḥ khalu bodhisattvaḥ,दुःखाद्विमुक्तो न च दुःखकल्पो दुःखाभ्युपेतः खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2437,tatra duḥkhādvimukto dhyānavān kāmadhātuvairāgyād duḥkhaduḥkhatāmokṣataḥ | duḥkhābhyupetaḥ saṃsārābhyupagamāt | śeṣaṃ gatārtham |,तत्र दुःखाद्विमुक्तो ध्यानवान् कामधातुवैराग्याद् दुःखदुःखतामोक्षतः । दुःखाभ्युपेतः संसाराभ्युपगमात् । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2438,dharmerato 'dharmarataḥ prakṛtyā dharme jugupsī dharamābhiyuktaḥ |,धर्मेरतो ऽधर्मरतः प्रकृत्या धर्मे जुगुप्सी धरमाभियुक्तः ।
+mahayana_sutralankara,2439,dharme vaśī dharmanirandhakāro dharmapradhānaḥ khalu bodhisattvaḥ,धर्मे वशी धर्मनिरन्धकारो धर्मप्रधानः खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2440,atra dharme jugupsī akṣāntijugupsanāt | dharme vaś�� samāpattau | dharmapradhāno mahābodhiparamaḥ | dharma evātra dharama ukto vṛttānuvṛttyā | śeṣaṃ gatārtham |,अत्र धर्मे जुगुप्सी अक्षान्तिजुगुप्सनात् । धर्मे वशी समापत्तौ । धर्मप्रधानो महाबोधिपरमः । धर्म एवात्र धरम उक्तो वृत्तानुवृत्त्या । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2441,bhogāpramatto niyamāpramatto rakṣāpramattaḥ kuśalāpramattaḥ |,भोगाप्रमत्तो नियमाप्रमत्तो रक्षाप्रमत्तः कुशलाप्रमत्तः ।
+mahayana_sutralankara,2442,sukhāpramatto dharamāpramatto yānāpramatto khalu bodhisattvaḥ,सुखाप्रमत्तो धरमाप्रमत्तो यानाप्रमत्तो खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2443,ratra rakṣāpramattaḥ kṣāntimān svaparacittānurakṣaṇāt | dharmāpramatto yathābhūtadharmaprajñānāt | śeṣaṃ gatārtham |,रत्र रक्षाप्रमत्तः क्षान्तिमान् स्वपरचित्तानुरक्षणात् । धर्माप्रमत्तो यथाभूतधर्मप्रज्ञानात् । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2444,vimānalajjāstanudoṣalajja amarṣalajjaḥ parihāṇilajjaḥ |,विमानलज्जास्तनुदोषलज्ज अमर्षलज्जः परिहाणिलज्जः ।
+mahayana_sutralankara,2445,viśālalajjastunadṛṣṭilajjaḥ yānānyalajjaḥ khalu bodhisattvaḥ,विशाललज्जस्तुनदृष्टिलज्जः यानान्यलज्जः खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2446,tatra vimānalajjo yo 'rthino na vimānayati | tanudoṣalajjo 'ṇumātreṣvavadyeṣu bhayadarśī tanudṛṣṭilajjo dharma nairātmyaprativedhī | śeṣaṃ gatārthaṃ | sarvairebhiḥ ślokaiḥ paryāyāntareṇa ṣaṭpāramitāpratipattito mahābodhipraṇidhānataśca bodhisattvalakṣaṇaṃ paridīpitam |,तत्र विमानलज्जो यो ऽर्थिनो न विमानयति । तनुदोषलज्जो ऽणुमात्रेष्ववद्येषु भयदर्शी तनुदृष्टिलज्जो धर्म नैरात्म्यप्रतिवेधी । शेषं गतार्थं । सर्वैरेभिः श्लोकैः पर्यायान्तरेण षट्पारमिताप्रतिपत्तितो महाबोधिप्रणिधानतश्च बोधिसत्त्वलक्षणं परिदीपितम् ।
+mahayana_sutralankara,2447,ihāpi cāmutra upekṣaṇena saṃskārayogena vibhutvalābhaiḥ |,इहापि चामुत्र उपेक्षणेन संस्कारयोगेन विभुत्वलाभैः ।
+mahayana_sutralankara,2448,śamopadeśena mahāphalena anugrahe vartati bodhisattvaḥ,शमोपदेशेन महाफलेन अनुग्रहे वर्तति बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2449,ihaiva sattvānāmanugrahe vartate dānena | amutra śīlenopapattiviśeṣaṃ prāpya | saṃskārayogeneti vīryayogena | mahāphaleneti buddhatvena | śeṣaṃ gatārtham | etena ṣaḍbhiḥ pāramitābhirmahābodhipraṇidhānena ca yathā sattvānugrahe bodhisattvo vartate tatparidīpitam |,इहैव सत्त्वानामनुग्रहे वर्तते दानेन । अमुत्र शीलेनोपपत्तिविशेषं प्राप्य । संस्कारयोगेनेति वीर्ययोगेन । महाफलेनेति बुद्धत्वेन । शेषं गतार्थम् । एतेन षड्भिः पारमिताभिर्महाबोधिप्रणिधानेन च यथा सत्त्वानुग्रहे बोधिसत्त्वो वर्तते तत्परिदीपितम् ।
+mahayana_sutralankara,2450,bodhisattvasāmānyanāmavibhāge aṣṭau ślokāḥ |,बोधिसत्त्वसामान्यनामविभागे अष्टौ श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2451,bodhisattvo mahāsattvo dhīmāṃścaivottamadhyutiḥ |,बोधिसत्त्वो महासत्त्वो धीमांश्चैवोत्तमध्युतिः ।
+mahayana_sutralankara,2452,jinaputro jinādhāro vijetātha jināṅkuraḥ,जिनपुत्रो जिनाधारो विजेताथ जिनाङ्कुरः
+mahayana_sutralankara,2453,vikrāntaḥ paramāścaryaḥ sārthavāho mahāyaśāḥ |,विक्रान्तः परमाश्चर्यः सार्थवाहो महायशाः ।
+mahayana_sutralankara,2454,kṛpāluśca mahāpuṇya īśvaro dhārmikastathā,कृपालुश्च महापुण्य ईश्वरो धार्मिकस्तथा
+mahayana_sutralankara,2455,etāni ṣoḍaśa sarvabodhisattvānāmanvarthanāmāni sāmānyena |,एतानि षोडश सर्वबोधिसत्त्वानामन्वर्थनामानि सामान्येन ।
+mahayana_sutralankara,2456,sutattvabodhaiḥ sumahārthabodhaiḥ sarvāvabodhairapi nityabodhaiḥ |,सुतत्त्वबोधैः सुमहार्थबोधैः सर्वावबोधैरपि नित्यबोधैः ।
+mahayana_sutralankara,2457,upāyabodhaiśca viśeṣaṇena tenocyate hetuna bodhisattvaḥ,उपायबोधैश्च विशेषणेन तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2458,pañcavidhena bodhaviśeṣeṇa bodhisattva ityucyate | pudgaladharma nairātmyabodhena | sarvākārasarvārthabodhena akṣayāvabodhena parinirvāṇasaṃdarśane 'pi | yathā vineyaṃ ca vinayopāyabodhena |,पञ्चविधेन बोधविशेषेण बोधिसत्त्व इत्युच्यते । पुद्गलधर्म नैरात्म्यबोधेन । सर्वाकारसर्वार्थबोधेन अक्षयावबोधेन परिनिर्वाणसंदर्शने ऽपि । यथा विनेयं च विनयोपायबोधेन ।
+mahayana_sutralankara,2459,ātmānubodhāttanudṛṣṭibodhādvicitravijñaptivibodhataśca |,आत्मानुबोधात्तनुदृष्टिबोधाद्विचित्रविज्ञप्तिविबोधतश्च ।
+mahayana_sutralankara,2460,sarvasya cābhūtavikalpabodhāttenocyate hetuna bodhisattvaḥ,सर्वस्य चाभूतविकल्पबोधात्तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2461,atra punaścaturvidhabodhaviśeṣaṃ darśayati cittamanovijñānabodhataḥ | teṣāṃ cābhūtaparikalpatvāvabodhataḥ | tatra cittamālayavijñānaṃ | manastadālambanamātmadṛṣṭyādisaṃprayuktaṃ | vijñānaṃ ṣaḍvijñānakāyāḥ |,अत्र पुनश्चतुर्विधबोधविशेषं दर्शयति चित्तमनोविज्ञानबोधतः । तेषां चाभूतपरिकल्पत्वावबोधतः । तत्र चित्तमालयविज्ञानं । मनस्तदालम्बनमात्मदृष्ट्यादिसंप्रयुक्तं । विज्ञानं षड्विज्ञानकायाः ।
+mahayana_sutralankara,2462,abodhabodhādanubodhabodhādabhāvabodhātprabhavānubodhāt |,अबोधबोधादनुबोधबोधादभावबोधात्प्रभवानुबोधात् ।
+mahayana_sutralankara,2463,abodhabodhapratibodhataśca tenocyate hetuna bodhisattvaḥ,अबोधबोधप्रतिबोधतश्च तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2464,atra punaḥ pañcavidhaṃ bodhaviśeṣaṃ darśayati | avidyābodhāt | vidyābodhāt | parikalpitādisvabhāvatrayabodhācca | tatrābodhatvena bodhapratibodhāt pariniṣpannasvabhāvabodho veditavyaḥ |,अत्र पुनः पञ्चविधं बोधविशेषं दर्शयति । अविद्याबोधात् । विद्याबोधात् । परिकल्पितादिस्वभावत्रयबोधाच्च । तत्राबोधत्वेन बोधप्रतिबोधात् परिनिष्पन्नस्वभावबोधो वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,2465,anarthabodhātparamārthabodhātsarvāvabodhātsakalārthabodhāt |,अनर्थबोधात्परमार्थबोधात्सर्वावबोधात्सकलार्थबोधात् ।
+mahayana_sutralankara,2466,boddhavyabodhāśrayabodhabodhāttenocyate hetuna bodhisattvaḥ,बोद्धव्यबोधाश्रयबोधबोधात्तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2467,atra pañcavidhaṃ bodhaviśeṣaṃ darśayati | paratantralakṣaṇabodhāt | pariniṣpannalakṣaṇabodhāt | sarvajñeyasarvākārabodhāt | bodhyabodhakabodhitrimaṇḍalapariśuddhibodhācca |,अत्र पञ्चविधं बोधविशेषं दर्शयति । परतन्त्रल���्षणबोधात् । परिनिष्पन्नलक्षणबोधात् । सर्वज्ञेयसर्वाकारबोधात् । बोध्यबोधकबोधित्रिमण्डलपरिशुद्धिबोधाच्च ।
+mahayana_sutralankara,2468,niṣpannabodhātpadabodhataśca garbhānubodhāt kramadarśanasya |,निष्पन्नबोधात्पदबोधतश्च गर्भानुबोधात् क्रमदर्शनस्य ।
+mahayana_sutralankara,2469,bodhādbhṛśaṃ saṃśayahānibodhāt tenocyate hetuna bodhisattvaḥ,बोधाद्भृशं संशयहानिबोधात् तेनोच्यते हेतुन बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2470,tatra niṣpannabodho buddhatvaṃ | padabodho yena tuṣitabhavane vasati | garbhānubodho yena mātuḥ kukṣimavakrāmati | kramadarśane bodho yena garbhānniṣkramaṇaṃ kāmaparibhogaṃ pravrajyāṃ duṣkaracaryāmabhisaṃbodhiṃ ca darśayati | bhṛśaṃ saṃśayahānibodho yena sarvasaṃśayacchedāya sattvānāṃ dharmacakraṃ pravartayati |,तत्र निष्पन्नबोधो बुद्धत्वं । पदबोधो येन तुषितभवने वसति । गर्भानुबोधो येन मातुः कुक्षिमवक्रामति । क्रमदर्शने बोधो येन गर्भान्निष्क्रमणं कामपरिभोगं प्रव्रज्यां दुष्करचर्यामभिसंबोधिं च दर्शयति । भृशं संशयहानिबोधो येन सर्वसंशयच्छेदाय सत्त्वानां धर्मचक्रं प्रवर्तयति ।
+mahayana_sutralankara,2471,lābhī hyalābhī dhīsaṃsthitaśca boddhānuboddhā pratideśakaśca |,लाभी ह्यलाभी धीसंस्थितश्च बोद्धानुबोद्धा प्रतिदेशकश्च ।
+mahayana_sutralankara,2472,nirjalpabuddhirhatamānamānī hyapakvasaṃpakvamatiśca dhīmān,निर्जल्पबुद्धिर्हतमानमानी ह्यपक्वसंपक्वमतिश्च धीमान्
+mahayana_sutralankara,2473,atraikādaśavidhenātītādinā bodhena bodhisattvaḥ paridīpitaḥ | tatra lābhī alābhī dhīsaṃsthitaścātītānāgatapratyutpannairbodhairyathākramaṃ | boddhā svayaṃbodhāt | anuboddhā parato bodhādetenādhyātmikabāhyaṃ bodhaṃ darśayati | pratideśako nirjalpabuddhirityaudārikasūkṣmaṃ | mānī hatamānīti hīnapraṇītam | apakvasaṃpakvamatiśceti dūrāntikaṃ bodhaṃ darśayati |,अत्रैकादशविधेनातीतादिना बोधेन बोधिसत्त्वः परिदीपितः । तत्र लाभी अलाभी धीसंस्थितश्चातीतानागतप्रत्युत्पन्नैर्बोधैर्यथाक्रमं । बोद्धा स्वयंबोधात् । अनुबोद्धा परतो बोधादेतेनाध्यात्मिकबाह्यं बोधं दर्शयति । प्रतिदेशको निर्जल्पबुद्धिरित्यौदारिकसूक्ष्मं । मानी हतमानीति हीनप्रणीतम् । अपक्वसंपक्वमतिश्चेति दूरान्तिकं बोधं दर्शयति ।
+mahayana_sutralankara,2474,mahāyānasūtrālaṃkāre guṇādhikāraḥ samāptaḥ,महायानसूत्रालंकारे गुणाधिकारः समाप्तः
+mahayana_sutralankara,2475,viṃśatitamaekaviṃśatitamaścādhikāraḥ,विंशतितमएकविंशतितमश्चाधिकारः
+mahayana_sutralankara,2476,liṅgavibhāge dvau ślokau |,लिङ्गविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2477,anukampā priyākhyānaṃ dhīratā muktahastatā |,अनुकम्पा प्रियाख्यानं धीरता मुक्तहस्तता ।
+mahayana_sutralankara,2478,gambhīrasaṃdhinirmokṣo liṅgānyetāni dhīmatāṃ,गम्भीरसंधिनिर्मोक्षो लिङ्गान्येतानि धीमतां
+mahayana_sutralankara,2479,parigrahe 'dhimuktyāptāvakhede dvayasaṃgrahe |,परिग्रहे ऽधिमुक्त्याप्तावखेदे द्वयसंग्रहे ।
+mahayana_sutralankara,2480,āśayācca prayogācca vijñeyaṃ liṅgapañcakaṃ,आशयाच्च प्रयोगाच्च विज्ञेयं लिङ्गपञ्चकं
+mahayana_sutralankara,2481,tatraprathamena ślokena pañca bodhisattvaliṅgāni darśayati | dvitīyena teṣāṃ karma samāsa saṃgrahaṃ ca | tatrānukampā bodhicittena sattvaparigrahārthaṃ priyākhyānaṃ sattvānāṃ buddhaśāsanādhimuktilābhārthaṃ dhīratā duṣkaracaryādibhirakhedārthaṃ muktahastatā gambhīrasaṃdhinirmokṣaṇaṃ ca dvayena saṃgrahārthamāmiṣeṇa dharmeṇa ca yathākramam | eṣāṃ pañcānāṃ liṅgānām anukampā āśayato veditavyā | śeṣāṇi prayogataḥ |,तत्रप्रथमेन श्लोकेन पञ्च बोधिसत्त्वलिङ्गानि दर्शयति । द्वितीयेन तेषां कर्म समास संग्रहं च । तत्रानुकम्पा बोधिचित्तेन सत्त्वपरिग्रहार्थं प्रियाख्यानं सत्त्वानां बुद्धशासनाधिमुक्तिलाभार्थं धीरता दुष्करचर्यादिभिरखेदार्थं मुक्तहस्तता गम्भीरसंधिनिर्मोक्षणं च द्वयेन संग्रहार्थमामिषेण धर्मेण च यथाक्रमम् । एषां पञ्चानां लिङ्गानाम् अनुकम्पा आशयतो वेदितव्या । शेषाणि प्रयोगतः ।
+mahayana_sutralankara,2482,gṛhipravrajitapakṣavibhāge trayaḥ ślokāḥ |,गृहिप्रव्रजितपक्षविभागे त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2483,bodhisattvā hi satataṃ bhavantaścakravartinaḥ |,बोधिसत्त्वा हि सततं भवन्तश्चक्रवर्तिनः ।
+mahayana_sutralankara,2484,prakurvanti hi sattvārthaṃ gṛhiṇaḥ sarvajanmasu,प्रकुर्वन्ति हि सत्त्वार्थं गृहिणः सर्वजन्मसु
+mahayana_sutralankara,2485,ādānalabdhā pravrajyā dharmatopagatā parā |,आदानलब्धा प्रव्रज्या धर्मतोपगता परा ।
+mahayana_sutralankara,2486,nidarśikā ca pravrajyā dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu,निदर्शिका च प्रव्रज्या धीमतां सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2487,aprameyairguṇairyuktaḥ pakṣaḥ pravrajitasya tu |,अप्रमेयैर्गुणैर्युक्तः पक्षः प्रव्रजितस्य तु ।
+mahayana_sutralankara,2488,gṛhiṇo bodhisattvāddhi yatistasmādviśiṣyate,गृहिणो बोधिसत्त्वाद्धि यतिस्तस्माद्विशिष्यते
+mahayana_sutralankara,2489,ekena ślokena yādṛśe gṛhipakṣe sthito bodhisattvaḥ sattvārthaṃ karoti tatparidīpitaṃ | dvitīyena yādṛśe pravrajitapakṣe | tatra trividhā pravrajyā veditavyā | samādānalabdhā | dharmatālabdhā | nidarśikā ca nirmāṇaiḥ | tṛtīyena gṛhipakṣāt pravrajitapakṣasya viśeṣaḥ paridīpitaḥ |,एकेन श्लोकेन यादृशे गृहिपक्षे स्थितो बोधिसत्त्वः सत्त्वार्थं करोति तत्परिदीपितं । द्वितीयेन यादृशे प्रव्रजितपक्षे । तत्र त्रिविधा प्रव्रज्या वेदितव्या । समादानलब्धा । धर्मतालब्धा । निदर्शिका च निर्माणैः । तृतीयेन गृहिपक्षात् प्रव्रजितपक्षस्य विशेषः परिदीपितः ।
+mahayana_sutralankara,2490,adhyāśayavibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |,अध्याशयविभागे श्लोकः षट्पादः ।
+mahayana_sutralankara,2491,paratreṣṭaphalecchā ca śubhavṛttāvihaiva ca |,परत्रेष्टफलेच्छा च शुभवृत्ताविहैव च ।
+mahayana_sutralankara,2492,nirvāṇecchā ca dhīrāṇāṃ sattveṣvāśaya iṣyate |,निर्वाणेच्छा च धीराणां सत्त्वेष्वाशय इष्यते ।
+mahayana_sutralankara,2493,aśuddhaśca viśuddhaśca suviśuddhaḥ sarvabhūmiṣu,अशुद्धश्च विशुद्धश्च सुविशुद्धः सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2494,etena samāsataḥ pañcavidho 'dhyāśayaḥ paridīpitaḥ | sukhādhyāśayaḥ | paratreṣṭaphalecchāhitādhyāśayaḥ ihaiva kuśalapravṛttīcchā nirvāṇecchā tadubhayādhyāśaya eveti nānyo veditavyaḥ | aśuddhādikāstrayo 'dhyāśayā apraviṣṭānāṃ | bhūmipraviṣṭānāṃ | avinivartanīyabhūmiprāptānāṃ ca yathākramaṃ veditavyāḥ |,एतेन समासतः पञ्चविधो ऽध्याशयः परिदीपितः । सुखाध्याशयः । परत्रेष्टफलेच्छाहिताध्याशयः इहैव कुशलप्रवृत्तीच्छा निर्वाणेच्छा तदुभयाध्याशय एवेति नान्यो वेदितव्यः । अशुद्धादिकास्त्रयो ऽध्याशया अप्रविष्टानां । भूमिप्रविष्टानां । अविनिवर्तनीयभूमिप्राप्तानां च यथाक्रमं वेदितव्याः ।
+mahayana_sutralankara,2495,parigrahavibhāge ślokaḥ |,परिग्रहविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2496,praṇidhānātsamāccittādādhipatyātparigrahaḥ |,प्रणिधानात्समाच्चित्तादाधिपत्यात्परिग्रहः ।
+mahayana_sutralankara,2497,gaṇasya karṣaṇatvācca dhīmatāṃ sarvabhūmiṣu,गणस्य कर्षणत्वाच्च धीमतां सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2498,caturvidhaḥ sattvaparigraho bodhisattvānāṃ praṇidhānaparigraho veditavyo bodhicittena sarvasattvaparigrahaṇāt | samacittatāparigraha ātmaparasamatālābhādabhisamayakāle | ādhipatyaparigrahaḥ svāmibhūtasya yeṣāmasau svāmī | gaṇaparikarṣaṇaparigrahaśca śiṣyagaṇopādanāt |,चतुर्विधः सत्त्वपरिग्रहो बोधिसत्त्वानां प्रणिधानपरिग्रहो वेदितव्यो बोधिचित्तेन सर्वसत्त्वपरिग्रहणात् । समचित्ततापरिग्रह आत्मपरसमतालाभादभिसमयकाले । आधिपत्यपरिग्रहः स्वामिभूतस्य येषामसौ स्वामी । गणपरिकर्षणपरिग्रहश्च शिष्यगणोपादनात् ।
+mahayana_sutralankara,2499,upapattivibhāge ślokaḥ |,उपपत्तिविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2500,karmaṇaścādhipatyena praṇidhānasya cāparā |,कर्मणश्चाधिपत्येन प्रणिधानस्य चापरा ।
+mahayana_sutralankara,2501,samādheśca vibhutvasya cotpattirdhīmatāṃ matā,समाधेश्च विभुत्वस्य चोत्पत्तिर्धीमतां मता
+mahayana_sutralankara,2502,caturvidhā bodhisattvānāmupapattiḥ karmādhipatyena yādhimukticaryābhūmisthitānāṃ karmavaśenābhipretasthānopapattiḥ praṇidhānavaśena yā bhūmipraviṣṭānāṃ sarvasattvaparipācanārthaṃ tiryagādihīnasthānopapattiḥ | samādhyādhipatyena yā dhyānāni vyāvartya kāmadhātāvupapattiḥ | vibhutvādhipatyena yā nirmāṇaistuṣitabhavanādyupapattisaṃdarśanāt |,चतुर्विधा बोधिसत्त्वानामुपपत्तिः कर्माधिपत्येन याधिमुक्तिचर्याभूमिस्थितानां कर्मवशेनाभिप्रेतस्थानोपपत्तिः प्रणिधानवशेन या भूमिप्रविष्टानां सर्वसत्त्वपरिपाचनार्थं तिर्यगादिहीनस्थानोपपत्तिः । समाध्याधिपत्येन या ध्यानानि व्यावर्त्य कामधातावुपपत्तिः । विभुत्वाधिपत्येन या निर्माणैस्तुषितभवनाद्युपपत्तिसंदर्शनात् ।
+mahayana_sutralankara,2503,vihārabhūmivibhāge triṃśat ślokāḥ |,विहारभूमिविभागे त्रिंशत् श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2504,lakṣaṇātpudlācchikṣāskandhaniṣpattiliṅgataḥ |,लक्षणात्पुद्लाच्छिक्षास्कन्धनिष्पत्तिलिङ्गतः ।
+mahayana_sutralankara,2505,nirukteḥ prāptitaścaiva vihāro bhūmireva ca,निरुक्तेः प्राप्तितश्चैव विहारो भूमिरेव च
+mahayana_sutralankara,2506,lakṣaṇavibhāgamārabhya pañca ślokāḥ |,लक्षणविभागमारभ्य पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2507,śūnyatā paramātmasya karmanāśe vyavasthitiḥ |,शून्यता परमात्मस्य कर्मनाशे व्यवस्थि���िः ।
+mahayana_sutralankara,2508,vihṛtya sasukhairdhyānairjanma kāme tataḥ param,विहृत्य ससुखैर्ध्यानैर्जन्म कामे ततः परम्
+mahayana_sutralankara,2509,tataśca bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā |,ततश्च बोधिपक्षाणां संसारे परिणामना ।
+mahayana_sutralankara,2510,vinā ca cittasaṃkleśaṃ sattvānāṃ paripācanā,विना च चित्तसंक्लेशं सत्त्वानां परिपाचना
+mahayana_sutralankara,2511,upapattau ca saṃcitya saṃkleśasyānurakṣaṇā |,उपपत्तौ च संचित्य संक्लेशस्यानुरक्षणा ।
+mahayana_sutralankara,2512,ekāyanapathaśliṣṭānimittaikāntikaḥ pathaḥ,एकायनपथश्लिष्टानिमित्तैकान्तिकः पथः
+mahayana_sutralankara,2513,animitte 'pyanābhogaḥ kṣetrasya ca viśodhanā |,अनिमित्ते ऽप्यनाभोगः क्षेत्रस्य च विशोधना ।
+mahayana_sutralankara,2514,sattvapākasya niṣpattirjāyate ca tataḥ param,सत्त्वपाकस्य निष्पत्तिर्जायते च ततः परम्
+mahayana_sutralankara,2515,samādhidhāraṇīnāṃ ca bodheścaiva viśuddhatā |,समाधिधारणीनां च बोधेश्चैव विशुद्धता ।
+mahayana_sutralankara,2516,etasmācca vyavasthānādvijñeyaṃ bhūmilakṣaṇam,एतस्माच्च व्यवस्थानाद्विज्ञेयं भूमिलक्षणम्
+mahayana_sutralankara,2517,ekādaśa vihārā ekādaśa bhūmayaḥ | tepāṃ lakṣaṇaṃ | prathamāyāṃ bhūmau paramaśūnyatābhisamayo lakṣaṇaṃ pudgaladharma nairātmyābhisamayāt | dvitīyāyāṃ karmaṇāmavipraṇāśavyavasthānaṃ kuśalākuśalakarmapathatatphalavaicitryajñānāt | tṛtīyāyāṃ sātiśayasukhairbodhisattvadhyānairvihṛtyāparihīnasyaiva tebhyaḥ kāmadhātāvupapattiḥ | caturthyā bodhipakṣabahulavihāriṇo 'pi bodhipakṣāṇāṃ saṃsāre pariṇāmanā | pañcabhyāṃ caturāryasatyabahulavihāritayāvinātmanaścittasaṃkleśena sattvānāṃ paripācanāyāṃ nānāśāstraśilpapraṇayanāt | ṣaṣṭhyāṃ pratītyasamutpādabahulavihāritayā saṃcityabhavopapattau tatra saṃkleśasyānurakṣaṇā | saptamyāṃ miśropamiśratvenaikāyanapathasyāṣṭamasya vihārasya śliṣṭa ānimittikaikāntiko mārgaḥ | aṣṭabhyāmanimitte 'pyanābhogo nirabhisaṃskārānimittavihāritvād buddhakṣetrapariśodhanā ca | navamyāṃ pratisaṃvidvaśitayā sattvaparipākaniṣpattiḥ sarvākāraparipācanasāmarthyāt | daśamyāṃ samādhimukhānāṃ dhāraṇīmukhānāṃ ca viśuddhatā | ekādaśyāṃ buddhabhūmau bodhiviśuddhatā lakṣaṇāṃ sarvajñeyāvaraṇaprahāṇāt |,एकादश विहारा एकादश भूमयः । तेपां लक्षणं । प्रथमायां भूमौ परमशून्यताभिसमयो लक्षणं पुद्गलधर्म नैरात्म्याभिसमयात् । द्वितीयायां कर्मणामविप्रणाशव्यवस्थानं कुशलाकुशलकर्मपथतत्फलवैचित्र्यज्ञानात् । तृतीयायां सातिशयसुखैर्बोधिसत्त्वध्यानैर्विहृत्यापरिहीनस्यैव तेभ्यः कामधातावुपपत्तिः । चतुर्थ्या बोधिपक्षबहुलविहारिणो ऽपि बोधिपक्षाणां संसारे परिणामना । पञ्चभ्यां चतुरार्यसत्यबहुलविहारितयाविनात्मनश्चित्तसंक्लेशेन सत्त्वानां परिपाचनायां नानाशास्त्रशिल्पप्रणयनात् । षष्ठ्यां प्रतीत्यसमुत्पादबहुलविहारितया संचित्यभवोपपत्तौ तत्र संक्लेशस्यानुरक्षणा । सप्तम्यां मिश्रोपमिश्रत्वेनैकायनपथस्याष्टमस्य विहारस्य श्लिष्ट आनिमित्तिकैकान्तिको मार्गः । अष्टभ्यामनिमित्ते ऽप्यनाभोगो निरभिसंस्कारानिमित्तविहारित्वाद् बुद्धक्षेत्रपरिशोधना च । नवम्यां प���रतिसंविद्वशितया सत्त्वपरिपाकनिष्पत्तिः सर्वाकारपरिपाचनसामर्थ्यात् । दशम्यां समाधिमुखानां धारणीमुखानां च विशुद्धता । एकादश्यां बुद्धभूमौ बोधिविशुद्धता लक्षणां सर्वज्ञेयावरणप्रहाणात् ।
+mahayana_sutralankara,2518,bhūmiṣṭhe ca pudgalavibhāgamārabhya dvau ślokau |,भूमिष्ठे च पुद्गलविभागमारभ्य द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2519,viśuddhadṛṣṭiḥ suviśuddhaśīlaḥ samāhito dharmavibhūtamānaḥ |,विशुद्धदृष्टिः सुविशुद्धशीलः समाहितो धर्मविभूतमानः ।
+mahayana_sutralankara,2520,saṃtānasaṃkleśaviśuddhibhede nirmāṇa ekakṣaṇalabdhabuddhiḥ,संतानसंक्लेशविशुद्धिभेदे निर्माण एकक्षणलब्धबुद्धिः
+mahayana_sutralankara,2521,upekṣakaḥ kṣetraviśodhakaśca syātsattvapāke kuśalo maharddhiḥ |,उपेक्षकः क्षेत्रविशोधकश्च स्यात्सत्त्वपाके कुशलो महर्द्धिः ।
+mahayana_sutralankara,2522,saṃpūrṇakāyaśca nidarśane ca śakto 'bhiṣiktaḥ khalu bodhisattvaḥ,संपूर्णकायश्च निदर्शने च शक्तो ऽभिषिक्तः खलु बोधिसत्त्वः
+mahayana_sutralankara,2523,daśasu bhūmiṣu daśa bodhisattvā vyavasthāpyante | prathamāyāṃ viśuddhadṛṣṭiḥ pudgaladharmadṛṣṭipratipakṣajñānalābhāt | dvitīyāyāṃ suviśuddhaśīlaḥ sūkṣmāpattiskhalitasamudācārasyāpyabhāvāt | tṛtīyāyāṃ samāhito bhavatyacyutadhyānasamādhilābhāt | caturthyāṃ dharmavibhūtamānaḥ sūtrādidharmanānātvamānasya vibhūtatvāt | pañcamyāṃ saṃtānabhede nirmāṇo daśabhiścittāśayaviśuddhisamatābhiḥ sarvasaṃtānasamatāpraveśāt | ṣaṣṭhyāṃ saṃkleśavyavadānabhede nirmāṇaḥ pratītyasamutpādatathatābahulavihāritayā kṛṣṇaśuklapakṣābhyāṃ tathatāyāḥ saṃkleśavyavadānādarśanāt | prakṛtiviśuddhitāmupādāya | saptamyāmekacittakṣalabdhabuddhirnirnimittavihārasāmarthyāt pratikṣaṇaṃ saptatriṃśadbodhipakṣabhāvanātaḥ | aṣṭamyāmupekṣakaḥ kṣetraviśodhakaścānābhoganirnimittavihāritvād miśropamiśraprayogataścāvinivartanīyabhūmipraviṣṭairbodhisattvaiḥ | navamyāṃ sattvaparipākakuśalaḥ (msa_bagchi 171) pūrvavat | daśamyāṃ bodhisattvabhūmau bodhisattvo maharddhikaśca vyavasthāpyate mahābhijñālābhāt | saṃpūrṇadharmakāyaścāpramāṇasamādhidhāraṇīmukhasphuraṇādāśrayasya nidarśane ca śakto vyavasthāpyate tuṣitabhavanavāsādinirmāṇanidarśanāt | abhiṣiktaśca buddhatve sarvabuddhebhyastatrābhiṣekalābhāt |,दशसु भूमिषु दश बोधिसत्त्वा व्यवस्थाप्यन्ते । प्रथमायां विशुद्धदृष्टिः पुद्गलधर्मदृष्टिप्रतिपक्षज्ञानलाभात् । द्वितीयायां सुविशुद्धशीलः सूक्ष्मापत्तिस्खलितसमुदाचारस्याप्यभावात् । तृतीयायां समाहितो भवत्यच्युतध्यानसमाधिलाभात् । चतुर्थ्यां धर्मविभूतमानः सूत्रादिधर्मनानात्वमानस्य विभूतत्वात् । पञ्चम्यां संतानभेदे निर्माणो दशभिश्चित्ताशयविशुद्धिसमताभिः सर्वसंतानसमताप्रवेशात् । षष्ठ्यां संक्लेशव्यवदानभेदे निर्माणः प्रतीत्यसमुत्पादतथताबहुलविहारितया कृष्णशुक्लपक्षाभ्यां तथतायाः संक्लेशव्यवदानादर्शनात् । प्रकृतिविशुद्धितामुपादाय । सप्तम्यामेकचित्तक्षलब्धबुद्धिर्निर्निमित्तविहारसामर्थ्यात् प्रतिक्षणं सप्तत्रिंशद्बोधिपक्षभावनातः । अष्टम्यामुपेक्षकः क्षेत्रविशोधकश���चानाभोगनिर्निमित्तविहारित्वाद् मिश्रोपमिश्रप्रयोगतश्चाविनिवर्तनीयभूमिप्रविष्टैर्बोधिसत्त्वैः । नवम्यां सत्त्वपरिपाककुशलः (म्स_बग्छि १७१) पूर्ववत् । दशम्यां बोधिसत्त्वभूमौ बोधिसत्त्वो महर्द्धिकश्च व्यवस्थाप्यते महाभिज्ञालाभात् । संपूर्णधर्मकायश्चाप्रमाणसमाधिधारणीमुखस्फुरणादाश्रयस्य निदर्शने च शक्तो व्यवस्थाप्यते तुषितभवनवासादिनिर्माणनिदर्शनात् । अभिषिक्तश्च बुद्धत्वे सर्वबुद्धेभ्यस्तत्राभिषेकलाभात् ।
+mahayana_sutralankara,2524,śikṣāvyavasthānamārabhya pañca ślokāḥ |,शिक्षाव्यवस्थानमारभ्य पञ्च श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2525,dharmatāṃ pratividhyeha adhiśīle 'nuśīkṣaṇe |,धर्मतां प्रतिविध्येह अधिशीले ऽनुशीक्षणे ।
+mahayana_sutralankara,2526,adhicitte 'pyadhiprajñe prajñā tu dvayagocarā,अधिचित्ते ऽप्यधिप्रज्ञे प्रज्ञा तु द्वयगोचरा
+mahayana_sutralankara,2527,dharmatattvaṃ tadajñānajñānādyā vṛttireva ca |,धर्मतत्त्वं तदज्ञानज्ञानाद्या वृत्तिरेव च ।
+mahayana_sutralankara,2528,prajñāyā gocarastasmād dvibhūmau tadvyavasthitiḥ,प्रज्ञाया गोचरस्तस्माद् द्विभूमौ तद्व्यवस्थितिः
+mahayana_sutralankara,2529,śikṣāṇāṃ bhāvanāyāśca phalamanyaccaturvidham |,शिक्षाणां भावनायाश्च फलमन्यच्चतुर्विधम् ।
+mahayana_sutralankara,2530,animittasaṃskāro vihāraḥ prathamaṃ phalam,अनिमित्तसंस्कारो विहारः प्रथमं फलम्
+mahayana_sutralankara,2531,sa evānabhisaṃskāro dvitīyaṃ phalamiṣyate |,स एवानभिसंस्कारो द्वितीयं फलमिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,2532,kṣetraśuddhiśca sattvānāṃ pākaniṣpattireva ca,क्षेत्रशुद्धिश्च सत्त्वानां पाकनिष्पत्तिरेव च
+mahayana_sutralankara,2533,samādhidhāraṇīnāṃ ca niṣpattiḥ paramaṃ phalaṃ |,समाधिधारणीनां च निष्पत्तिः परमं फलं ।
+mahayana_sutralankara,2534,caturvidhaṃ phalaṃ hyetat caturbhūmisamāśritam,चतुर्विधं फलं ह्येतत् चतुर्भूमिसमाश्रितम्
+mahayana_sutralankara,2535,prathamāyāṃ bhūmau dharmatāṃ pratividhya dvitiyāyāmadhiśīlaṃ śikṣate | tṛtīyāyāmadhicittaṃ | caturthīpañcamīṣaṣṭhīṣvadhiprajñaṃ | bodhipakṣasaṃgṛhītā hi prajñā caturthyāṃ bhūmau | sā punardvayagocarā bhūmidvaye | dvayaṃ punardharmatattvaṃ ca duḥkhādisatyaṃ | tadajñānajñānādikā ca vṛttiranulomaḥ pratītyasamutpādaḥ | tadajñānādikā hi vṛttiravidyādikā | tajjñānādikā ca vṛttirvidyādikā | tasmādbhūmidvaye 'pyadhiprajñavyavasthānaṃ | ataḥ paraṃ caturvidhaṃ śikṣāphalaṃ caturbhūmisamāśritaṃ veditavyaṃ yathākramaṃ | tatra dvitīyaṃ phalaṃ sa evānimitto vihāro 'nabhisaṃskāraḥ kṣetrapariśuddhiśca veditavyaṃ | śeṣaṃ gatārtham |,प्रथमायां भूमौ धर्मतां प्रतिविध्य द्वितियायामधिशीलं शिक्षते । तृतीयायामधिचित्तं । चतुर्थीपञ्चमीषष्ठीष्वधिप्रज्ञं । बोधिपक्षसंगृहीता हि प्रज्ञा चतुर्थ्यां भूमौ । सा पुनर्द्वयगोचरा भूमिद्वये । द्वयं पुनर्धर्मतत्त्वं च दुःखादिसत्यं । तदज्ञानज्ञानादिका च वृत्तिरनुलोमः प्रतीत्यसमुत्पादः । तदज्ञानादिका हि वृत्तिरविद्यादिका । तज्ज्ञानादिका च वृत्तिर्विद्या���िका । तस्माद्भूमिद्वये ऽप्यधिप्रज्ञव्यवस्थानं । अतः परं चतुर्विधं शिक्षाफलं चतुर्भूमिसमाश्रितं वेदितव्यं यथाक्रमं । तत्र द्वितीयं फलं स एवानिमित्तो विहारो ऽनभिसंस्कारः क्षेत्रपरिशुद्धिश्च वेदितव्यं । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2536,skandhavyavasthānamārabhya dvau ślokau |,स्कन्धव्यवस्थानमारभ्य द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2537,dharmatāṃ pratividhyeha śīlaskandhasya śodhanā |,धर्मतां प्रतिविध्येह शीलस्कन्धस्य शोधना ।
+mahayana_sutralankara,2538,samādhiprajñāskandhasya tata ūrdhvaṃ viśodhanā,समाधिप्रज्ञास्कन्धस्य तत ऊर्ध्वं विशोधना
+mahayana_sutralankara,2539,vimuktimuktijñānasya tadanyāsu viśodhanā |,विमुक्तिमुक्तिज्ञानस्य तदन्यासु विशोधना ।
+mahayana_sutralankara,2540,caturvidhādāvaraṇāt pratighātāvṛterapi,चतुर्विधादावरणात् प्रतिघातावृतेरपि
+mahayana_sutralankara,2541,tadanyāsviti saptamyāṃ yāvad buddhabhūmāvubhayorvimuktivimuktijñānayorviśodhanā | sā punarvimuktiścaturvidhaphalāvaraṇācca veditavyā | pratighātāvaraṇācca buddhabhūmau | yenānyeṣāṃ jñeye jñānaṃ pratihanyate | buddhānāṃ tu tadvimokṣāt sarvatrāpratihataṃ jñānaṃ | śeṣaṃ gatārtham |,तदन्यास्विति सप्तम्यां यावद् बुद्धभूमावुभयोर्विमुक्तिविमुक्तिज्ञानयोर्विशोधना । सा पुनर्विमुक्तिश्चतुर्विधफलावरणाच्च वेदितव्या । प्रतिघातावरणाच्च बुद्धभूमौ । येनान्येषां ज्ञेये ज्ञानं प्रतिहन्यते । बुद्धानां तु तद्विमोक्षात् सर्वत्राप्रतिहतं ज्ञानं । शेषं गतार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2542,niṣpattivyavasthānamārabhya trayaḥ ślokāḥ |,निष्पत्तिव्यवस्थानमारभ्य त्रयः श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2543,aniṣpannāśca niṣpannā vijñeyāḥ sarvabhūmayaḥ |,अनिष्पन्नाश्च निष्पन्ना विज्ञेयाः सर्वभूमयः ।
+mahayana_sutralankara,2544,niṣpannā apyaniṣpannā niṣpannāśca punarmatāḥ,निष्पन्ना अप्यनिष्पन्ना निष्पन्नाश्च पुनर्मताः
+mahayana_sutralankara,2545,niṣpattirvijñeyā yathāvyavasthānamanasikāreṇa |,निष्पत्तिर्विज्ञेया यथाव्यवस्थानमनसिकारेण ।
+mahayana_sutralankara,2546,tatkalpanatājñānādavikalpanayā ca tasyaiva,तत्कल्पनताज्ञानादविकल्पनया च तस्यैव
+mahayana_sutralankara,2547,bhāvanā api niṣpattiracintyaṃ sarvabhūmiṣu |,भावना अपि निष्पत्तिरचिन्त्यं सर्वभूमिषु ।
+mahayana_sutralankara,2548,pratyātmavedanīyatvāt buddhānāṃ viṣayādapi,प्रत्यात्मवेदनीयत्वात् बुद्धानां विषयादपि
+mahayana_sutralankara,2549,tatrādhimukticaryābhūmiraniṣpannā | śeṣā niṣpannā ityetāḥ sarvabhūmayaḥ | niṣpannā api punaḥ saptāniṣpannāḥ | śeṣā niṣpannā nirabhisaṃskāravāhitvāt | yatpunaḥ pramuditādibhūmirniṣpannā pūrvamuktā tatra niṣpattiryathāvyavasthāpitabhūmimanasikāreṇa | tasya bhūmivyavasthānasya kalpanāmātrajñānāt tadavikalpanā ca veditavyā | yadā tadbhūmivyavasthānaṃ kalpanāmātraṃ jānīte | tadapi ca kalpanāmātraṃ na vikalpayatyevaṃ grāhyagrāhakāvikalpajñānalābhādbhūmipariniṣpattiruktā bhavati | api khalu bhūmīnāṃ bhāvanā ca niṣpattiścobhayamacintyaṃ sarvabhūmiṣu | tathā hi tadbodhisattvānāṃ pratyātmavedanīyaṃ buddhānāṃ ca viṣayo nānyeṣām |,तत्राधिमुक्तिचर्याभूमिरनिष्पन्ना । शेषा निष्पन्ना इत्येताः सर्वभूमयः । निष्पन्ना अपि पुनः सप्त���निष्पन्नाः । शेषा निष्पन्ना निरभिसंस्कारवाहित्वात् । यत्पुनः प्रमुदितादिभूमिर्निष्पन्ना पूर्वमुक्ता तत्र निष्पत्तिर्यथाव्यवस्थापितभूमिमनसिकारेण । तस्य भूमिव्यवस्थानस्य कल्पनामात्रज्ञानात् तदविकल्पना च वेदितव्या । यदा तद्भूमिव्यवस्थानं कल्पनामात्रं जानीते । तदपि च कल्पनामात्रं न विकल्पयत्येवं ग्राह्यग्राहकाविकल्पज्ञानलाभाद्भूमिपरिनिष्पत्तिरुक्ता भवति । अपि खलु भूमीनां भावना च निष्पत्तिश्चोभयमचिन्त्यं सर्वभूमिषु । तथा हि तद्बोधिसत्त्वानां प्रत्यात्मवेदनीयं बुद्धानां च विषयो नान्येषाम् ।
+mahayana_sutralankara,2550,bhūmipratiṣṭhasya liṅgavibhāgamārabhya dvau ślokau |,भूमिप्रतिष्ठस्य लिङ्गविभागमारभ्य द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2551,adhimuktirhi sarvatra sālokā liṅgamiṣyate |,अधिमुक्तिर्हि सर्वत्र सालोका लिङ्गमिष्यते ।
+mahayana_sutralankara,2552,alīnatvamadīnatvamaparapratyayātmatā,अलीनत्वमदीनत्वमपरप्रत्ययात्मता
+mahayana_sutralankara,2553,prativedhaśca sarvatra sarvatra samacittatā |,प्रतिवेधश्च सर्वत्र सर्वत्र समचित्तता ।
+mahayana_sutralankara,2554,aneyānunayopāyajñānaṃ maṇḍalajanma ca,अनेयानुनयोपायज्ञानं मण्डलजन्म च
+mahayana_sutralankara,2555,etadbhūmipraviṣṭasya bodhisattvasya daśavidhaṃ liṅgaṃ sarvāsu bhūmiṣu veditavyaṃ | yāṃ bhūmiṃ praviṣṭastatra sāloko yāṃ na praviṣṭastatrādhimuktirityetadekaṃ liṅgam | alīnatvaṃ paramodāragambhīreṣu dharmeṣu | adīnatvaṃ duṣkaracaryāsu | aparapratyayatvaṃ svasyāṃ bhūmau | sarvabhūmiprativedhaśca tadabhinirhārakauśalyataḥ sarvasattveṣvātmasamacittatā | aneyā varṇāvarṇaśabdābhyāṃ | ananunayaścakravartītyādisaṃpattiṣu | upāyakauśalyamanupalambhastasya buddhatvopāyajñānāt | buddhaparṣanmaṇḍaleṣu cotpattiḥ sarvakālamityetāni aparāṇi liṅgāni bodhisattvasya |,एतद्भूमिप्रविष्टस्य बोधिसत्त्वस्य दशविधं लिङ्गं सर्वासु भूमिषु वेदितव्यं । यां भूमिं प्रविष्टस्तत्र सालोको यां न प्रविष्टस्तत्राधिमुक्तिरित्येतदेकं लिङ्गम् । अलीनत्वं परमोदारगम्भीरेषु धर्मेषु । अदीनत्वं दुष्करचर्यासु । अपरप्रत्ययत्वं स्वस्यां भूमौ । सर्वभूमिप्रतिवेधश्च तदभिनिर्हारकौशल्यतः सर्वसत्त्वेष्वात्मसमचित्तता । अनेया वर्णावर्णशब्दाभ्यां । अननुनयश्चक्रवर्तीत्यादिसंपत्तिषु । उपायकौशल्यमनुपलम्भस्तस्य बुद्धत्वोपायज्ञानात् । बुद्धपर्षन्मण्डलेषु चोत्पत्तिः सर्वकालमित्येतानि अपराणि लिङ्गानि बोधिसत्त्वस्य ।
+mahayana_sutralankara,2556,bhūmiṣu pāramitālābhaliṅgavibhāge dvau ślokau |,भूमिषु पारमितालाभलिङ्गविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2557,nācchando na ca lubdhahrasvahṛdayo na krodhano nālaso,नाच्छन्दो न च लुब्धह्रस्वहृदयो न क्रोधनो नालसो
+mahayana_sutralankara,2558,nāmaitrīkarūṇāśayo na kumatiḥ kalparvikalparhataḥ |,नामैत्रीकरूणाशयो न कुमतिः कल्पर्विकल्पर्हतः ।
+mahayana_sutralankara,2559,no vikṣiptamatiḥ sukhairna ca hato duḥkharna vā vartate,नो विक्षिप्तमतिः सुखैर्न च हतो दुःखर्न वा वर्तते
+mahayana_sutralankara,2560,satyaṃ mitramupāśritaḥ śrutaparaḥ pūjāparaḥ śāstari,सत्यं मित्रमुपाश्रितः श्रुतपरः पूजापरः शास्तरि
+mahayana_sutralankara,2561,sarvaṃ puṇyasamuccayaṃ suvipulaṃ kṛtvānyasādhāraṇaṃ,सर्वं पुण्यसमुच्चयं सुविपुलं कृत्वान्यसाधारणं
+mahayana_sutralankara,2562,saṃbodhau pariṇāmayatyaharaharyo hyuttamopāyavit |,संबोधौ परिणामयत्यहरहर्यो ह्युत्तमोपायवित् ।
+mahayana_sutralankara,2563,jātaḥ svāyatane sadā śubhakaraḥ krīḍatyabhijñāguṇaiḥ,जातः स्वायतने सदा शुभकरः क्रीडत्यभिज्ञागुणैः
+mahayana_sutralankara,2564,sarveṣāmuparisthito guṇanidhirjñeyaḥ sa buddhātmajaḥ,सर्वेषामुपरिस्थितो गुणनिधिर्ज्ञेयः स बुद्धात्मजः
+mahayana_sutralankara,2565,daśapāramitālābhino bodhisattvasya ṣoḍaśavidhaṃ liṅgaṃ darśayati | ṣoḍaśavidhaṃ liṅgaṃ | sadā pāramitāpratipatticchandenāvirahitatvaṃ | ṣaṭpāramitāvipakṣaiśca rahitatvaṃ pratyekam | anyayānamanasikāreṇāvikṣiptatā | saṃpattisukheṣvasaktatā | vipattiduṣkaracaryāduḥkhaiḥ prayogānirvartitā | kalyāṇamitrāśrayaḥ | śrutaparatvaṃ | śāstṛpūjāparatvaṃ | samyakpariṇāmanā upāyakauśalyapāramitayā | svāyatanopapattiḥ praṇidhānapāramitayā buddhabodhisattvāvirahitasthānopapatteḥ | sadāśubhakaratvebalapāramitayā tadvipakṣadharmāvyavakiraṇāt | abhijñāguṇavikrīḍanaṃ ca jñānapāramitayā | tatra maitrī vyāpādapratipakṣaḥ sukhopasaṃhārāśayaḥ | karuṇā vihiṃsāpratipakṣo duḥkhāpagamāśayaḥ | svabhāvakalpanaṃ kalpaḥ | viśeṣakalpanaṃ vikalpo veditavyaḥ |,दशपारमितालाभिनो बोधिसत्त्वस्य षोडशविधं लिङ्गं दर्शयति । षोडशविधं लिङ्गं । सदा पारमिताप्रतिपत्तिच्छन्देनाविरहितत्वं । षट्पारमिताविपक्षैश्च रहितत्वं प्रत्येकम् । अन्ययानमनसिकारेणाविक्षिप्तता । संपत्तिसुखेष्वसक्तता । विपत्तिदुष्करचर्यादुःखैः प्रयोगानिर्वर्तिता । कल्याणमित्राश्रयः । श्रुतपरत्वं । शास्तृपूजापरत्वं । सम्यक्परिणामना उपायकौशल्यपारमितया । स्वायतनोपपत्तिः प्रणिधानपारमितया बुद्धबोधिसत्त्वाविरहितस्थानोपपत्तेः । सदाशुभकरत्वेबलपारमितया तद्विपक्षधर्माव्यवकिरणात् । अभिज्ञागुणविक्रीडनं च ज्ञानपारमितया । तत्र मैत्री व्यापादप्रतिपक्षः सुखोपसंहाराशयः । करुणा विहिंसाप्रतिपक्षो दुःखापगमाशयः । स्वभावकल्पनं कल्पः । विशेषकल्पनं विकल्पो वेदितव्यः ।
+mahayana_sutralankara,2566,tatraivānuśaṃsavibhāge ślokaḥ |,तत्रैवानुशंसविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2567,śamathe vipaśyanāyāṃ ca dvayapañcātmako mataḥ |,शमथे विपश्यनायां च द्वयपञ्चात्मको मतः ।
+mahayana_sutralankara,2568,dhīmatāmanuśaṃso hi sarvathā sarvabhūmiṣu,धीमतामनुशंसो हि सर्वथा सर्वभूमिषु
+mahayana_sutralankara,2569,tatraiva pāramitālābhe sarvabhūmiṣu bodhisattvānāṃ sarvaprakāro 'nuśaṃsaḥ pañcavidho veditavyaḥ | pratikṣaṇaṃ sarvadauṣṭhulyāśrayaṃ drāvayati | nānātvasaṃjñāvigatiṃ ca dharmārāmaratiḥ pratilabhate | aparicchinnākāraṃ ca sarvato 'pramāṇaṃ dharmāvabhāsaṃ saṃjānīte | avikalpitāni cāsya viśuddhibhāgīyāni nimittāni samudācaranti | dharmakāyaparipūripariniṣpattaye ca uttarāduttarataraṃ hetusaṃparigrahaṃ karoti | tatra prathamadvitīyau ��amathapakṣe veditavyau | tṛtīyacaturthau vipaśyanāpakṣe | śeṣamubhayapakṣe |,तत्रैव पारमितालाभे सर्वभूमिषु बोधिसत्त्वानां सर्वप्रकारो ऽनुशंसः पञ्चविधो वेदितव्यः । प्रतिक्षणं सर्वदौष्ठुल्याश्रयं द्रावयति । नानात्वसंज्ञाविगतिं च धर्मारामरतिः प्रतिलभते । अपरिच्छिन्नाकारं च सर्वतो ऽप्रमाणं धर्मावभासं संजानीते । अविकल्पितानि चास्य विशुद्धिभागीयानि निमित्तानि समुदाचरन्ति । धर्मकायपरिपूरिपरिनिष्पत्तये च उत्तरादुत्तरतरं हेतुसंपरिग्रहं करोति । तत्र प्रथमद्वितीयौ शमथपक्षे वेदितव्यौ । तृतीयचतुर्थौ विपश्यनापक्षे । शेषमुभयपक्षे ।
+mahayana_sutralankara,2570,bhūminiruktivibhāge nava ślokāḥ |,भूमिनिरुक्तिविभागे नव श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2571,paśyatāṃ bodhimāsannāṃ sattvārthasya ca sādhanaṃ |,पश्यतां बोधिमासन्नां सत्त्वार्थस्य च साधनं ।
+mahayana_sutralankara,2572,tīvra utpadyate modo muditā tena kathyate,तीव्र उत्पद्यते मोदो मुदिता तेन कथ्यते
+mahayana_sutralankara,2573,atra na kiṃcidvyākhyeyaṃ |,अत्र न किंचिद्व्याख्येयं ।
+mahayana_sutralankara,2574,dauḥ śīlyābhogavaimalyādvimalā bhūmirucyate |,दौः शील्याभोगवैमल्याद्विमला भूमिरुच्यते ।
+mahayana_sutralankara,2575,dauḥ śīlyamalasyānyayānamanasikāramalasya cātikramādvimaletyucyate | tasmāttarhyasmābhistulyābhinirhāre sarvākārapariśodhanābhinirhāra eva yogaḥ karaṇīya iti vacanāt |,दौः शील्यमलस्यान्ययानमनसिकारमलस्य चातिक्रमाद्विमलेत्युच्यते । तस्मात्तर्ह्यस्माभिस्तुल्याभिनिर्हारे सर्वाकारपरिशोधनाभिनिर्हार एव योगः करणीय इति वचनात् ।
+mahayana_sutralankara,2576,mahādharmāvabhāsasya karaṇācca prabhākarī,महाधर्मावभासस्य करणाच्च प्रभाकरी
+mahayana_sutralankara,2577,tathā hi tasyāṃ samādhibalenāpramāṇadharmaparyeṣaṇadhāraṇāt mahāntaṃ dharmāvabhāsaṃ pareṣāṃ karoti |,तथा हि तस्यां समाधिबलेनाप्रमाणधर्मपर्येषणधारणात् महान्तं धर्मावभासं परेषां करोति ।
+mahayana_sutralankara,2578,arcirbhūtā yato dharmā bodhipakṣāḥ pradāhakāḥ |,अर्चिर्भूता यतो धर्मा बोधिपक्षाः प्रदाहकाः ।
+mahayana_sutralankara,2579,arciṣmatīti tadyogātsā bhūmirdvayadāhataḥ,अर्चिष्मतीति तद्योगात्सा भूमिर्द्वयदाहतः
+mahayana_sutralankara,2580,sā hi bodhipakṣātmikā prajñā dvayadahanapratyupasthānā tasyāṃ bāhulyena | dvyaṃ punaḥ kleśāvaraṇaṃ jñeyāvaraṇaṃ cātra veditavyam |,सा हि बोधिपक्षात्मिका प्रज्ञा द्वयदहनप्रत्युपस्थाना तस्यां बाहुल्येन । द्व्यं पुनः क्लेशावरणं ज्ञेयावरणं चात्र वेदितव्यम् ।
+mahayana_sutralankara,2581,sattvānāṃ paripākaśca svacittasya ca rakṣaṇā |,सत्त्वानां परिपाकश्च स्वचित्तस्य च रक्षणा ।
+mahayana_sutralankara,2582,dhīmadbhirjīyate duḥkhaṃ durjayā tena kathyate,धीमद्भिर्जीयते दुःखं दुर्जया तेन कथ्यते
+mahayana_sutralankara,2583,tatra sattvaparipākābhiyukto 'pi na saṃkliśyate | sattvavipratipattyā taccobhayaṃ duṣkaratvād durjayam |,तत्र सत्त्वपरिपाकाभियुक्तो ऽपि न संक्लिश्यते । सत्त्वविप्रतिपत्त्या तच्चोभ���ं दुष्करत्वाद् दुर्जयम् ।
+mahayana_sutralankara,2584,ābhimukhyād dvyasyeha saṃsārasyāpi nirvṛteḥ |,आभिमुख्याद् द्व्यस्येह संसारस्यापि निर्वृतेः ।
+mahayana_sutralankara,2585,uktā hyabhimukhī bhūmiḥ prajñāpāramitāśrayāt,उक्ता ह्यभिमुखी भूमिः प्रज्ञापारमिताश्रयात्
+mahayana_sutralankara,2586,sā hi prajñāpāramitāśrayeṇa nirvāṇasaṃsārayorapratiṣṭhānāt saṃsāranirvāṇayorabhimukhī |,सा हि प्रज्ञापारमिताश्रयेण निर्वाणसंसारयोरप्रतिष्ठानात् संसारनिर्वाणयोरभिमुखी ।
+mahayana_sutralankara,2587,ekāyanapathaśleṣādbhūmirdūraṃgamā matā |,एकायनपथश्लेषाद्भूमिर्दूरंगमा मता ।
+mahayana_sutralankara,2588,ekāyanapathaḥ pūrvaṃ nirdiṣṭastadupaśliṣṭatvāt dūraṃ gatā bhavati prayogaparyantagamanāt |,एकायनपथः पूर्वं निर्दिष्टस्तदुपश्लिष्टत्वात् दूरं गता भवति प्रयोगपर्यन्तगमनात् ।
+mahayana_sutralankara,2589,dvayasaṃjñāvicalanādacalā ca nirucyate,द्वयसंज्ञाविचलनादचला च निरुच्यते
+mahayana_sutralankara,2590,dvābhyāṃ saṃjñābhyāṃ avicalanāt | nimittasaṃjñayāanimittābhogasaṃjñayā ca |,द्वाभ्यां संज्ञाभ्यां अविचलनात् । निमित्तसंज्ञयाअनिमित्ताभोगसंज्ञया च ।
+mahayana_sutralankara,2591,pratisaṃvinmatisādhutvādbhūmiḥ sādhumatī matā |,प्रतिसंविन्मतिसाधुत्वाद्भूमिः साधुमती मता ।
+mahayana_sutralankara,2592,pratisaṃvinmateḥ sādhutvāditi pradhānatvāt |,प्रतिसंविन्मतेः साधुत्वादिति प्रधानत्वात् ।
+mahayana_sutralankara,2593,dharmameghā dvayavyāpterdharmākāśasya meghavat,धर्ममेघा द्वयव्याप्तेर्धर्माकाशस्य मेघवत्
+mahayana_sutralankara,2594,dvayavyāpteriti samādhimukhadhāraṇīmukhavyāpanānmeghenevākāśasthalīyasyāśrayasaṃniviṣṭasya śrutadharmasya dharmameghetyucyate |,द्वयव्याप्तेरिति समाधिमुखधारणीमुखव्यापनान्मेघेनेवाकाशस्थलीयस्याश्रयसंनिविष्टस्य श्रुतधर्मस्य धर्ममेघेत्युच्यते ।
+mahayana_sutralankara,2595,vividhe śubhanirhāre ratyā viharaṇātsadā |,विविधे शुभनिर्हारे रत्या विहरणात्सदा ।
+mahayana_sutralankara,2596,sarvatra bodhisattvānāṃ vihārabhūmayo matāḥ,सर्वत्र बोधिसत्त्वानां विहारभूमयो मताः
+mahayana_sutralankara,2597,vividhakuśalābhinirhāranimittaṃ sadā sarvatra ratyā viharaṇādvodhisattvānāṃ bhūmayo vihārā ityucyante |,विविधकुशलाभिनिर्हारनिमित्तं सदा सर्वत्र रत्या विहरणाद्वोधिसत्त्वानां भूमयो विहारा इत्युच्यन्ते ।
+mahayana_sutralankara,2598,bhūyo bhūyo 'mitāsvāsu ūrdhvaṃgamanayogataḥ |,भूयो भूयो ऽमितास्वासु ऊर्ध्वंगमनयोगतः ।
+mahayana_sutralankara,2599,bhūtāmitābhayārthāya ta eveṣṭā hi bhūmayaḥ,भूतामिताभयार्थाय त एवेष्टा हि भूमयः
+mahayana_sutralankara,2600,bhūyo bhūyo 'mitāsvāsūrdhvaṃgamanayogādbhūtāmitābhayārthāya ta eva vihārāḥ punarbhūmaya ucyante | amitāsviti daśasu bhūmiṣu ekaikasyāpramāṇatvāt | ūrdhvaṃgamanayogāditi uparibhūmigamanayogāt | bhūtāmitābhayārthamityamitānāṃ bhūtānāṃ bhayaprahāṇārtham |,भूयो भूयो ऽमितास्वासूर्ध्वंगमनयोगाद्भूतामिताभयार्थाय त एव विहाराः पुनर्भूमय उच्यन्ते । अमितास्विति दशसु भूमिषु एकैकस्याप्रमाणत्वात् । ऊर्ध्वंगमनयोगादिति उपरिभूमिगमनयोगात् । भूतामिताभयार्थमित्यमितानां भूतानां भ���प्रहाणार्थम् ।
+mahayana_sutralankara,2601,prāptivihāreślokaḥ |,प्राप्तिविहारेश्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2602,bhūmilābhe'dhimukteśca cariteṣu ca vartanāt |,भूमिलाभेऽधिमुक्तेश्च चरितेषु च वर्तनात् ।
+mahayana_sutralankara,2603,prativedhācca bhūmīnāṃ niṣpatteśca caturvidhaḥ,प्रतिवेधाच्च भूमीनां निष्पत्तेश्च चतुर्विधः
+mahayana_sutralankara,2604,caturvidho bhūmīnāṃ lābhaḥ | adhimuktilābho yathoktādhimuktito 'dhimukticaryābhūmau | caritalābho daśasu dharmacariteṣu vartanāttasyāmeva | paramārtha lābhaḥ paramārthaprativedhato bhūmipraveśe | niṣpatilābhaścāvinivartanīyabhūmipraveśe |,चतुर्विधो भूमीनां लाभः । अधिमुक्तिलाभो यथोक्ताधिमुक्तितो ऽधिमुक्तिचर्याभूमौ । चरितलाभो दशसु धर्मचरितेषु वर्तनात्तस्यामेव । परमार्थ लाभः परमार्थप्रतिवेधतो भूमिप्रवेशे । निष्पतिलाभश्चाविनिवर्तनीयभूमिप्रवेशे ।
+mahayana_sutralankara,2605,caryāvibhāge ślokaḥ ṣaṭpādaḥ |,चर्याविभागे श्लोकः षट्पादः ।
+mahayana_sutralankara,2606,mahāyāne 'dhimuktānāṃ hīnayāne ca dehināṃ |,महायाने ऽधिमुक्तानां हीनयाने च देहिनां ।
+mahayana_sutralankara,2607,dvayorāvarjanārthāya vinayāya ca deśitāḥ |,द्वयोरावर्जनार्थाय विनयाय च देशिताः ।
+mahayana_sutralankara,2608,caryāścatasro dhīrāṇāṃ yathāsūtrānusārataḥ,चर्याश्चतस्रो धीराणां यथासूत्रानुसारतः
+mahayana_sutralankara,2609,tatra pāramitācaryā mahāyānādhimuktānāmarthe deśitā | bodhipakṣacaryā śrāvakapratyekabuddhayānādhimuktānām | abhijñācaryā dvayorapi mahāyānahīnayānādhimuktayoḥ prabhāveṇāvarjanārthaṃ | sattvaparipākacaryā dvayoreva paripācanārthaṃ | paripācanaṃ hyatra vinayanam |,तत्र पारमिताचर्या महायानाधिमुक्तानामर्थे देशिता । बोधिपक्षचर्या श्रावकप्रत्येकबुद्धयानाधिमुक्तानाम् । अभिज्ञाचर्या द्वयोरपि महायानहीनयानाधिमुक्तयोः प्रभावेणावर्जनार्थं । सत्त्वपरिपाकचर्या द्वयोरेव परिपाचनार्थं । परिपाचनं ह्यत्र विनयनम् ।
+mahayana_sutralankara,2610,buddhaguṇavibhāge bahavaḥ ślokāḥ | apramāṇavibhāge tad buddhastotramārabhyaikaḥ |,बुद्धगुणविभागे बहवः श्लोकाः । अप्रमाणविभागे तद् बुद्धस्तोत्रमारभ्यैकः ।
+mahayana_sutralankara,2611,anukampakasattveṣu saṃyogavigamāśaya |,अनुकम्पकसत्त्वेषु संयोगविगमाशय ।
+mahayana_sutralankara,2612,aviyogāśaya saukhyahitāśaya namo 'stute,अवियोगाशय सौख्यहिताशय नमो ऽस्तुते
+mahayana_sutralankara,2613,anukampakatvaṃ sattveṣu hitasukhāśayatvena saṃdarśitaṃ | sukhāśayatvaṃ punaḥ sukhasaṃyogāśayatvena maitryā | duḥkhaviyogāśayatvena ca karuṇayā | sukhāviyogāśayatvena ca muditayā | hitāśayatvamupekṣayā | sā punarniḥ saṃkleśatāśayalakṣaṇā veditavyā |,अनुकम्पकत्वं सत्त्वेषु हितसुखाशयत्वेन संदर्शितं । सुखाशयत्वं पुनः सुखसंयोगाशयत्वेन मैत्र्या । दुःखवियोगाशयत्वेन च करुणया । सुखावियोगाशयत्वेन च मुदितया । हिताशयत्वमुपेक्षया । सा पुनर्निः संक्लेशताशयलक्षणा वेदितव्या ।
+mahayana_sutralankara,2614,vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanavibhāge ślokāḥ |,विमोक्षाभिभ्वायतनकृत्स्नायतनविभागे श्लोकाः ।
+mahayana_sutralankara,2615,sarvāvaraṇanirmukta sarvalokābhibhū mune |,सर्वावरणनिर्मुक्त सर���वलोकाभिभू मुने ।
+mahayana_sutralankara,2616,jñānena jñeyaṃ vyāptaṃ te muktacitta namo 'stute,ज्ञानेन ज्ञेयं व्याप्तं ते मुक्तचित्त नमो ऽस्तुते
+mahayana_sutralankara,2617,atra vimokṣaviśeṣaṃ bhagavataḥ sarvakleśajñeyāvaraṇanirmuktatayā darśayati | abhibhvāyatanaviśeṣaṃ sarvalokābhibhutvena svacittavaśavartanādyatheṣṭālambananirmāṇapariṇāmanatādhiṣṭhānataḥ | kṛtsnāyatanaviśeṣaṃ sarvajñeyajñānāvyāghātataḥ | ata eva vimokṣādiguṇavipakṣamuktatvāt muktacittaḥ |,अत्र विमोक्षविशेषं भगवतः सर्वक्लेशज्ञेयावरणनिर्मुक्ततया दर्शयति । अभिभ्वायतनविशेषं सर्वलोकाभिभुत्वेन स्वचित्तवशवर्तनाद्यथेष्टालम्बननिर्माणपरिणामनताधिष्ठानतः । कृत्स्नायतनविशेषं सर्वज्ञेयज्ञानाव्याघाततः । अत एव विमोक्षादिगुणविपक्षमुक्तत्वात् मुक्तचित्तः ।
+mahayana_sutralankara,2618,araṇāvibhāge ślokaḥ |,अरणाविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2619,aśeṣaṃ sarvasattvānāṃ sarvakleśavināśaka |,अशेषं सर्वसत्त्वानां सर्वक्लेशविनाशक ।
+mahayana_sutralankara,2620,kleśaprahāraka kliṣṭasānukrośa namo 'stute,क्लेशप्रहारक क्लिष्टसानुक्रोश नमो ऽस्तुते
+mahayana_sutralankara,2621,atrāraṇāviśeṣaṃ bhagavataḥ sarvasattvakleśavinayanādutpāditakleśeṣvapi ca tatkleśapratipakṣavidhānāt kliṣṭajanānukampayā saṃdarśayati | anye hyaraṇāvihāriṇaḥ sattvānāṃ kasyacideva tadālambanasya kleśasyotpattipratyayamātraṃ pratiharanti | na tu kleśasaṃtānādapanayanti |,अत्रारणाविशेषं भगवतः सर्वसत्त्वक्लेशविनयनादुत्पादितक्लेशेष्वपि च तत्क्लेशप्रतिपक्षविधानात् क्लिष्टजनानुकम्पया संदर्शयति । अन्ये ह्यरणाविहारिणः सत्त्वानां कस्यचिदेव तदालम्बनस्य क्लेशस्योत्पत्तिप्रत्ययमात्रं प्रतिहरन्ति । न तु क्लेशसंतानादपनयन्ति ।
+mahayana_sutralankara,2622,praṇidhijñānaviśeṣeślokaḥ |,प्रणिधिज्ञानविशेषेश्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2623,anābhoga nirāsaṅga avyāghāta samāhita |,अनाभोग निरासङ्ग अव्याघात समाहित ।
+mahayana_sutralankara,2624,sadaiva sarvapraśnānāṃ visarjaka namo 'stu te,सदैव सर्वप्रश्नानां विसर्जक नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2625,atra pañcabhirākāraiḥ praṇidhijñānaviśeṣaṃ bhagavataḥ saṃdarśayati | anābhogasaṃmukhībhāvataḥ | asaktisaṃmukhībhāvataḥ | sarvajñeyāvyāghātataḥ | sadā samāhitatvataḥ | sarvasaṃśayacchedanataśca sattvānāṃ | anye hi praṇidhijñānalābhino nānābhogān praṇidhāya praṇidhījñānaṃ saṃmukhīkurvanti | na cāsaktaṃ samāpattipraveśāpekṣatvāt | na cāvyāhataṃ pradeśajñānāt | na ca sadā samāhitā bhavanti na ca sarvasaṃśayāṃśchindanti |,अत्र पञ्चभिराकारैः प्रणिधिज्ञानविशेषं भगवतः संदर्शयति । अनाभोगसंमुखीभावतः । असक्तिसंमुखीभावतः । सर्वज्ञेयाव्याघाततः । सदा समाहितत्वतः । सर्वसंशयच्छेदनतश्च सत्त्वानां । अन्ये हि प्रणिधिज्ञानलाभिनो नानाभोगान् प्रणिधाय प्रणिधीज्ञानं संमुखीकुर्वन्ति । न चासक्तं समापत्तिप्रवेशापेक्षत्वात् । न चाव्याहतं प्रदेशज्ञानात् । न च सदा समाहिता भवन्ति न च सर्वसंशयांश्छिन्दन्ति ।
+mahayana_sutralankara,2626,pratisaṃvidvibhāge ślokaḥ |,प्रतिसंविद्विभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2627,āśraye 'thāśrite deśye vākye jñāne ca deśike |,आश्रये ऽथाश्रिते देश्ये वाक्ये ज्ञाने च देशिके ।
+mahayana_sutralankara,2628,avyāhatamate nityaṃ sudeśika namo 'stute,अव्याहतमते नित्यं सुदेशिक नमो ऽस्तुते
+mahayana_sutralankara,2629,atra samāsato yacca deśyate yena ca deśyate tatra nityamavyāhatamatitvena bhagavataścatasraḥ pratisaṃvido deśitāḥ | tatra dvayaṃ deśyate āśrayaśca dharmaḥ | tadāśritaścārthaḥ | dvayena deśyate vācā jñānena ca | sudeśikatvena tāsāṃ karma saṃdarśitam |,अत्र समासतो यच्च देश्यते येन च देश्यते तत्र नित्यमव्याहतमतित्वेन भगवतश्चतस्रः प्रतिसंविदो देशिताः । तत्र द्वयं देश्यते आश्रयश्च धर्मः । तदाश्रितश्चार्थः । द्वयेन देश्यते वाचा ज्ञानेन च । सुदेशिकत्वेन तासां कर्म संदर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,2630,abhijñāvibhāge ślokaḥ |,अभिज्ञाविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2631,upetya vacanaisteṣāṃ carijña āgatau gatau |,उपेत्य वचनैस्तेषां चरिज्ञ आगतौ गतौ ।
+mahayana_sutralankara,2632,niḥ sāre caiva sattvānāṃ svavavāda namo 'stu te,निः सारे चैव सत्त्वानां स्वववाद नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2633,atra ṣaḍbhirabhijñābhiḥ samyagavavādatvaṃ bhagavato darśitam | upetya vineyasakāśamṛdhdyabhijñayā | teṣāṃ bhāṣayā divyaśrotrābhijñayā cittacaritraṃ jñātvā cetaḥparyāyābhijñayā yathā pūrvāntādihagatiryathā cāparānte gatiryathā ca saṃsārānniḥ saraṇaṃ | tatrāvavādaṃ dadātyavaśiṣṭābhistisṛbhirabhijñābhiryathākramam |,अत्र षड्भिरभिज्ञाभिः सम्यगववादत्वं भगवतो दर्शितम् । उपेत्य विनेयसकाशमृध्द्यभिज्ञया । तेषां भाषया दिव्यश्रोत्राभिज्ञया चित्तचरित्रं ज्ञात्वा चेतःपर्यायाभिज्ञया यथा पूर्वान्तादिहगतिर्यथा चापरान्ते गतिर्यथा च संसारान्निः सरणं । तत्राववादं ददात्यवशिष्टाभिस्तिसृभिरभिज्ञाभिर्यथाक्रमम् ।
+mahayana_sutralankara,2634,lakṣaṇānuvyañjanavibhāge ślokaḥ |,लक्षणानुव्यञ्जनविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2635,satpauruṣyaṃ prapadyante tvāṃ dṛṣṭvā sarvadehinaḥ |,सत्पौरुष्यं प्रपद्यन्ते त्वां दृष्ट्वा सर्वदेहिनः ।
+mahayana_sutralankara,2636,dṛṣṭamātrātprasādasya vidhāyaka namo 'stu te,दृष्टमात्रात्प्रसादस्य विधायक नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2637,atra lakṣaṇānuvyañjanānāṃ bhagavati mahāpuruṣatvasaṃpratyayena darśanamātrātpareṣāṃ prasādajanakatvaṃ karma saṃdarśitam |,अत्र लक्षणानुव्यञ्जनानां भगवति महापुरुषत्वसंप्रत्ययेन दर्शनमात्रात्परेषां प्रसादजनकत्वं कर्म संदर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,2638,pariśuddhivibhāge ślokaḥ |,परिशुद्धिविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2639,ādanasthānasaṃtyāganirmāṇapariṇāmane |,आदनस्थानसंत्यागनिर्माणपरिणामने ।
+mahayana_sutralankara,2640,samādhijñānavaśitāmanuprāpta namo 'stu te,समाधिज्ञानवशितामनुप्राप्त नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2641,atra bhagavataścaturvidhayā vaśitayā sarvākāraścatasraḥ pariśuddhayaḥ paridīpitāḥ | āśrayapariśuddhirātmabhāvasyādānasthānatyāgavaśitayā | ālambanapariśuddhirnirmāṇapariṇāmanavaśitayā | cittapariśuddhiḥ sarvākārasamādhivaśitayā | prajñāpariśuddhiḥ sarvākārajñānavaśitayā |,अत्र भगवतश्चतुर्विधया वशितया सर्वाकारश्चतस्रः परिशुद्धयः परिदीपिताः । आश्रयपरिशुद्धिरात्मभावस्यादानस्थानत्यागवशितया । आलम्बनपरिशुद्धिर्निर्माणपरिणामनवशितया । चित्तपरिशुद्धिः सर्वाकारसमाधिवशितया । प्रज्ञापरिशुद्धिः सर्वाकारज्ञानवशितया ।
+mahayana_sutralankara,2642,balavibhāge ślokaḥ |,बलविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2643,upāye śaraṇe śuddhau sattvānāṃ vipravādane |,उपाये शरणे शुद्धौ सत्त्वानां विप्रवादने ।
+mahayana_sutralankara,2644,mahāyāne ca niryāṇe mārabhañja namo 'stu te,महायाने च निर्याणे मारभञ्ज नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2645,atra caturṣvartheṣu sattvānāṃ vipravādanāya māro yastadbhañjakatvena bhagavato daśānāṃ balānāṃ karma saṃdarśitaṃ | yaduta sugatidurgatigamanādyupāyavipravādane | aśaraṇe devādiṣu śaraṇavipravādane | sāśravaśuddhimātreṇa śuddhivipravādane | mahāyānaniryāṇavipravādane ca | (msa_bagchi 178) sthānāsthānajñānabalena hi bhagavānprathame 'rthe mārabhañjako veditavyaḥ | karmavipākajñānabalena dvitīye | dhyānavimokṣasamādhisamāpattijñānabalena tṛtīye | indriyaparāparatvādijñānabalena caturthe | hīnānīndriyādīni varjayitvā śreṣṭhasaṃniyojanāt |,अत्र चतुर्ष्वर्थेषु सत्त्वानां विप्रवादनाय मारो यस्तद्भञ्जकत्वेन भगवतो दशानां बलानां कर्म संदर्शितं । यदुत सुगतिदुर्गतिगमनाद्युपायविप्रवादने । अशरणे देवादिषु शरणविप्रवादने । साश्रवशुद्धिमात्रेण शुद्धिविप्रवादने । महायाननिर्याणविप्रवादने च । (म्स_बग्छि १७८) स्थानास्थानज्ञानबलेन हि भगवान्प्रथमे ऽर्थे मारभञ्जको वेदितव्यः । कर्मविपाकज्ञानबलेन द्वितीये । ध्यानविमोक्षसमाधिसमापत्तिज्ञानबलेन तृतीये । इन्द्रियपरापरत्वादिज्ञानबलेन चतुर्थे । हीनानीन्द्रियादीनि वर्जयित्वा श्रेष्ठसंनियोजनात् ।
+mahayana_sutralankara,2646,vaiśāradyavibhāge ślokaḥ |,वैशारद्यविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2647,jñānaprahāṇaniryāṇavighnakārakadeśika |,ज्ञानप्रहाणनिर्याणविघ्नकारकदेशिक ।
+mahayana_sutralankara,2648,svaparārthe 'nyatīrthyānāṃ nirādhṛṣya namo 'stu te,स्वपरार्थे ऽन्यतीर्थ्यानां निराधृष्य नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2649,atra jñānaprahāṇakārakatvena svārthe | niryāṇavighnadeśikatvena ca parārthe | nirādhṛṣyatvādanyatīrthyairbhagavato yathākramaṃ caturvidhaṃ vaiśāradyamudbhāvitam |,अत्र ज्ञानप्रहाणकारकत्वेन स्वार्थे । निर्याणविघ्नदेशिकत्वेन च परार्थे । निराधृष्यत्वादन्यतीर्थ्यैर्भगवतो यथाक्रमं चतुर्विधं वैशारद्यमुद्भावितम् ।
+mahayana_sutralankara,2650,ārakṣasmṛtyupasthānavibhāge ślokaḥ |,आरक्षस्मृत्युपस्थानविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2651,vigṛhyavaktā parṣatsu dvayasaṃkleśavarjita |,विगृह्यवक्ता पर्षत्सु द्वयसंक्लेशवर्जित ।
+mahayana_sutralankara,2652,nirārakṣa asaṃmoṣa gaṇakarṣa namo 'stu te,निरारक्ष असंमोष गणकर्ष नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2653,anena trīṇyarakṣāṇi trīṇi ca smṛtyupasthānāni bhagavataḥ paridīpitāni teṣāṃ ca karma gaṇaparipakarṣakatvaṃ | tairhi yathākramaṃ vigṛhyavaktā ca bhavati parṣatsu nirārakṣatvāt | dvyasaṃkleśavarjitaścānunayapratighābhāvādasaṃmoṣatayā sadābhūya sthitasmṛtitvāt |,अनेन त्र��ण्यरक्षाणि त्रीणि च स्मृत्युपस्थानानि भगवतः परिदीपितानि तेषां च कर्म गणपरिपकर्षकत्वं । तैर्हि यथाक्रमं विगृह्यवक्ता च भवति पर्षत्सु निरारक्षत्वात् । द्व्यसंक्लेशवर्जितश्चानुनयप्रतिघाभावादसंमोषतया सदाभूय स्थितस्मृतित्वात् ।
+mahayana_sutralankara,2654,vāsanāsamuddhātavibhāge ślokaḥ |,वासनासमुद्धातविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2655,cāre vihāre sarvatra nāstyasarvajñaceṣṭitaṃ |,चारे विहारे सर्वत्र नास्त्यसर्वज्ञचेष्टितं ।
+mahayana_sutralankara,2656,sarvadā tava sarvajña bhūtārthika namo 'stu te,सर्वदा तव सर्वज्ञ भूतार्थिक नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2657,anena cāre vihāre vā sarvatra sarvadā vāsarvajñaceṣṭitasyābhāvāt bhagavataḥ sarvakleśavāsanāsasuddhātaḥ paridīpitaḥ | asarvajño hi kṣīṇakleśo 'pyasamuddhātitatvād vāsanāyā ekadā bhrāntena hastinā sārdhaṃ samāgacchati bhrāntena rathenetyevamādikamasarvajñaceṣṭitaṃ karoti | yathoktaṃ māṇḍavyasūtre | tacca bhagavato bhūtārthasarvajñatvaṃnāsti |,अनेन चारे विहारे वा सर्वत्र सर्वदा वासर्वज्ञचेष्टितस्याभावात् भगवतः सर्वक्लेशवासनाससुद्धातः परिदीपितः । असर्वज्ञो हि क्षीणक्लेशो ऽप्यसमुद्धातितत्वाद् वासनाया एकदा भ्रान्तेन हस्तिना सार्धं समागच्छति भ्रान्तेन रथेनेत्येवमादिकमसर्वज्ञचेष्टितं करोति । यथोक्तं माण्डव्यसूत्रे । तच्च भगवतो भूतार्थसर्वज्ञत्वंनास्ति ।
+mahayana_sutralankara,2658,asaṃmoṣatāvibhāge ślokaḥ |,असंमोषताविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2659,sarvasattvārthakṛtyeṣu kālaṃ tvaṃ nātivartase |,सर्वसत्त्वार्थकृत्येषु कालं त्वं नातिवर्तसे ।
+mahayana_sutralankara,2660,abandhyakṛtya satatamasaṃmoṣa namo 'stu te,अबन्ध्यकृत्य सततमसंमोष नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2661,anena yasya sattvasya yo 'rthaḥ karaṇīyo yasminkāle tatkālānativartanāt abandhyaṃ kṛtyaṃ sadā bhagavata ityasaṃmoṣadharmatvaṃ svabhāvataḥ karmataśca saṃdarśitam |,अनेन यस्य सत्त्वस्य यो ऽर्थः करणीयो यस्मिन्काले तत्कालानतिवर्तनात् अबन्ध्यं कृत्यं सदा भगवत इत्यसंमोषधर्मत्वं स्वभावतः कर्मतश्च संदर्शितम् ।
+mahayana_sutralankara,2662,mahākaruṇāvibhāge ślokaḥ |,महाकरुणाविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2663,sarvalokamahorātraṃ ṣaṭkṛtvaḥ pratyavekṣase |,सर्वलोकमहोरात्रं षट्कृत्वः प्रत्यवेक्षसे ।
+mahayana_sutralankara,2664,mahākaruṇayā yukta hitāśaya namo 'stu te,महाकरुणया युक्त हिताशय नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2665,atra mahākaruṇā bhagavataḥ karmataḥ svabhāvataśca paridīpitā | mahākaruṇayā hi bhagavān ṣaṭkṛtvo rātrindivena lokaṃ pratyavekṣate ko hīyate ko vardhate ityevamādi | tadyogācca bhagavān sarvasattveṣu nityaṃ hitāśayaḥ |,अत्र महाकरुणा भगवतः कर्मतः स्वभावतश्च परिदीपिता । महाकरुणया हि भगवान् षट्कृत्वो रात्रिन्दिवेन लोकं प्रत्यवेक्षते को हीयते को वर्धते इत्येवमादि । तद्योगाच्च भगवान् सर्वसत्त्वेषु नित्यं हिताशयः ।
+mahayana_sutralankara,2666,āveṇikaguṇavibhāge ślokaḥ |,आवेणिकगुणविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2667,cāreṇādhigamenāpi jñānenāpi ca karmaṇā |,चारेणाधिगमेनापि ज्ञानेनापि च कर्मणा ।
+mahayana_sutralankara,2668,sarvaśrāvakapratyekabuddhottama namo 'stu te,सर्वश्रावकप्रत्येकबुद्धोत्तम नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2669,atra cārasaṃgṛhītaiḥ ṣaḍbhirāveṇikairbuddhadharmaiḥ | adhigamasaṃgṛhītaiḥ ṣaḍbhiḥ | jñānasaṃgṛhītaistribhiḥ | karmasaṃgṛhītaiśca tribhiḥ | tadanyasattvottamānāmapi śrāvakapratyekabuddhānāmantikāduttamatvena sarvasattvottamatvaṃ bhagavataḥ paridīpitaṃ | tatra nāsti tathāgatasya skhalitaṃ | nāsti ravitaṃ | nāsti muṣitā smṛtiḥ | nāstyasamāhitaṃ cittaṃ | nāsti nānātvasaṃjñā | nāstyapratisaṃkhyāyopekṣeti cārasaṃgṛhītāḥ ṣaḍāveṇikā buddhadharmā ye buddhasyaiva saṃvidyante nānyeṣāṃ | nāsti chandaparihāṇirnāsti vīryasmṛtisamādhiprajñāvimuktiparihāṇirityadhigamasaṃgṛhītāḥ ṣaṭ | atīte 'dhvani tathāgatasyāsaṅgamapratihataṃ jñānam | anāgate pratyutpanne 'dhvani tathāgatasyāsaṅgamapratihataṃ jñānamiti jñānasaṃgṛhītāstrayaḥ | sarvaṃ tathāgatasya kāyakarma jñānapūrvaṃgamaṃ jñānānuparivarti | sarvaṃ vākkarma sarvaṃ manaskarmeti karmasaṃgahītāstrayaḥ |,अत्र चारसंगृहीतैः षड्भिरावेणिकैर्बुद्धधर्मैः । अधिगमसंगृहीतैः षड्भिः । ज्ञानसंगृहीतैस्त्रिभिः । कर्मसंगृहीतैश्च त्रिभिः । तदन्यसत्त्वोत्तमानामपि श्रावकप्रत्येकबुद्धानामन्तिकादुत्तमत्वेन सर्वसत्त्वोत्तमत्वं भगवतः परिदीपितं । तत्र नास्ति तथागतस्य स्खलितं । नास्ति रवितं । नास्ति मुषिता स्मृतिः । नास्त्यसमाहितं चित्तं । नास्ति नानात्वसंज्ञा । नास्त्यप्रतिसंख्यायोपेक्षेति चारसंगृहीताः षडावेणिका बुद्धधर्मा ये बुद्धस्यैव संविद्यन्ते नान्येषां । नास्ति छन्दपरिहाणिर्नास्ति वीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञाविमुक्तिपरिहाणिरित्यधिगमसंगृहीताः षट् । अतीते ऽध्वनि तथागतस्यासङ्गमप्रतिहतं ज्ञानम् । अनागते प्रत्युत्पन्ने ऽध्वनि तथागतस्यासङ्गमप्रतिहतं ज्ञानमिति ज्ञानसंगृहीतास्त्रयः । सर्वं तथागतस्य कायकर्म ज्ञानपूर्वंगमं ज्ञानानुपरिवर्ति । सर्वं वाक्कर्म सर्वं मनस्कर्मेति कर्मसंगहीतास्त्रयः ।
+mahayana_sutralankara,2670,sarvākārajñatāvibhāge ślokaḥ |,सर्वाकारज्ञताविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2671,tribhiḥ kāyairmahābodhiṃ sarvākārāmupāgata |,त्रिभिः कायैर्महाबोधिं सर्वाकारामुपागत ।
+mahayana_sutralankara,2672,sarvatra sarvasattvānāṃ kāṅkṣāchida namo 'stu te,सर्वत्र सर्वसत्त्वानां काङ्क्षाछिद नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2673,anena tribhiśca kāyaiḥ sarvākārabodhyupagamatvāt sarvajñeyasarvākārajñānācca sarvākārajñatā bhagavataḥ paridīpitā | trayaḥ kāyāḥ svābhāvikaḥ sāṃbhogiko nairmāṇikaśca | sarvajñeyasarvākārajñānaṃ punaratra sarvasattvānāṃ devamanuṣyādīnāṃ sarvasaṃśayacchedena karmaṇā nirdiṣṭam |,अनेन त्रिभिश्च कायैः सर्वाकारबोध्युपगमत्वात् सर्वज्ञेयसर्वाकारज्ञानाच्च सर्वाकारज्ञता भगवतः परिदीपिता । त्रयः कायाः स्वाभाविकः सांभोगिको नैर्माणिकश्च । सर्वज्ञेयसर्वाकारज्ञानं पुनरत्र सर्वसत्त्वानां देवमनुष्यादीनां सर���वसंशयच्छेदेन कर्मणा निर्दिष्टम् ।
+mahayana_sutralankara,2674,pāramitāparipurivibhāge ślokaḥ |,पारमितापरिपुरिविभागे श्लोकः ।
+mahayana_sutralankara,2675,niravagraha nirdoṣa niṣkāluṣyānavasthita |,निरवग्रह निर्दोष निष्कालुष्यानवस्थित ।
+mahayana_sutralankara,2676,āniṅkṣya sarvadharmeṣu niṣprapañca namo 'stu te,आनिङ्क्ष्य सर्वधर्मेषु निष्प्रपञ्च नमो ऽस्तु ते
+mahayana_sutralankara,2677,anena sakalaṣaṭpāramitāvipakṣanirmuktatayā ṣaṭpāramitāparipūrirbhagavata udbhāvitā | tatrānavagrahatvaṃ bhoganirāgrahatvādveditavyaṃ | nirdoṣatvaṃ nirmalakāyādikarmatvāt | niṣkāluṣyatvaṃ lokadharmaduḥkhābhyāṃ cittākaluṣīkaraṇāt | anavasthitatvamalpāvaraṇamātrādhigamānavasthānāt | āniṅkṣyatvamavikṣepāt | niṣprapañcatvaṃ sarvavikalpaprapañcāsamudācārāt |,अनेन सकलषट्पारमिताविपक्षनिर्मुक्ततया षट्पारमितापरिपूरिर्भगवत उद्भाविता । तत्रानवग्रहत्वं भोगनिराग्रहत्वाद्वेदितव्यं । निर्दोषत्वं निर्मलकायादिकर्मत्वात् । निष्कालुष्यत्वं लोकधर्मदुःखाभ्यां चित्ताकलुषीकरणात् । अनवस्थितत्वमल्पावरणमात्राधिगमानवस्थानात् । आनिङ्क्ष्यत्वमविक्षेपात् । निष्प्रपञ्चत्वं सर्वविकल्पप्रपञ्चासमुदाचारात् ।
+mahayana_sutralankara,2678,buddhalakṣaṇavibhāge dvau ślokau |,बुद्धलक्षणविभागे द्वौ श्लोकौ ।
+mahayana_sutralankara,2679,niṣpannaparamārtho 'si sarvabhūmiviniḥsṛtaḥ |,निष्पन्नपरमार्थो ऽसि सर्वभूमिविनिःसृतः ।
+mahayana_sutralankara,2680,sarvasattvāgratāṃ prāptaḥ sarvasattvavimocakaḥ,सर्वसत्त्वाग्रतां प्राप्तः सर्वसत्त्वविमोचकः
+mahayana_sutralankara,2681,akṣayairasamairyukto guṇairlokeṣu dṛśyase |,अक्षयैरसमैर्युक्तो गुणैर्लोकेषु दृश्यसे ।
+mahayana_sutralankara,2682,maṇḍaleṣvapyadṛśyaśca sarvathā devamānuṣaiḥ,मण्डलेष्वप्यदृश्यश्च सर्वथा देवमानुषैः
+mahayana_sutralankara,2683,atra ṣaḍbhiḥ svabhāvahetuphalakarmayogavṛttyarthairbuddhalakṣaṇaṃ paridīpitaṃ | tatra viśuddhā tathatā niṣpannaḥ paramārthaḥ | sa ca buddhānāṃ svabhāvaḥ | sarvabodhisattvabhūminiryātatvaṃ hetuḥ | sarvasattvāgratāṃ prāptatvaṃ phalaṃ | sarvasattvavimocakatvaṃ karma | akṣayāsamaguṇayuktatvaṃ yogaḥ |,अत्र षड्भिः स्वभावहेतुफलकर्मयोगवृत्त्यर्थैर्बुद्धलक्षणं परिदीपितं । तत्र विशुद्धा तथता निष्पन्नः परमार्थः । स च बुद्धानां स्वभावः । सर्वबोधिसत्त्वभूमिनिर्यातत्वं हेतुः । सर्वसत्त्वाग्रतां प्राप्तत्वं फलं । सर्वसत्त्वविमोचकत्वं कर्म । अक्षयासमगुणयुक्तत्वं योगः ।
+mahayana_sutralankara,2684,nānālokadhātuṣu dṛśyamānatā nirmāṇakāyena parṣanmaṇḍaleṣvapi dṛśyamānatā sāṃbhogikena kāyena | sarvathā | cādṛśyamānatā dharmakāyeneti trividhā prabhedavṛttiriti |,नानालोकधातुषु दृश्यमानता निर्माणकायेन पर्षन्मण्डलेष्वपि दृश्यमानता सांभोगिकेन कायेन । सर्वथा । चादृश्यमानता धर्मकायेनेति त्रिविधा प्रभेदवृत्तिरिति ।
+mahayana_sutralankara,2685,mahāyānasūtrālaṃkāreṣu vyavadātasamayamahābodhisattvabhāṣite caryāpratiṣṭhādhikāro nāmaikaviṃśatitamo 'dhikāraḥ,महायानसूत्रालंकारेषु व्यवदातसमयमहाबोधिसत्त्वभाषिते चर्याप्���तिष्ठाधिकारो नामैकविंशतितमो ऽधिकारः
+mahayana_sutralankara,2686,samāptaśca mahāyānasūtrālaṃkāra iti,समाप्तश्च महायानसूत्रालंकार इति